ทัศนธาตุ

หลักการทางทศั นศลิ ป์

ความสมดุล (Balance)
สัดส่วน (Proportion)
จังหวะ (Rhythm)
จุดเดน่ และการเน้น (Emphasis)
เอกภาพ (Unity)

ความสมดุลหBรือaดlุลaยnภาcพe

หมายถงึ การจัดวางองคป์ ระกอบในงาน
ศลิ ปะใหม้ ขี นาด ปริมาณและสัดส่วนที
เทา่ กัน หรือใกล้เคยี งกัน

สมดุลแบบสมมาตร

(Symmetry Balance)หรือ
แบบทางการ (Formal Balance)

คอื การจัดวางของสองสิงทเี ทา่ กัน การ
จัดว่างทเี ทา่ กัน เพอื แสดงความเด่นชัด
สมดุลลักษณะนีศิลปะไทยนิยมใช้ เช่น
การจดั ว่างผังอาคารหรือเจดยี ์

ความสมดุลสมมาตร

เป็ นการจัดสมดุลที
นิยมสถาปัตยกรรม-
ไทยนาํ มาใช้สร้าง

พระทนี ังจกั รีมหาปราสาท

สมัยรัชกาลที ๕
ศลิ ปะเรอเนอซองยอดมณฑป



สมดุลแบบอสมมาตร

(Asymmetry Balance) หรือแบบไม่เป็ นทางการ

(Informal Balance) เป็ นการจัดวางโดย

องคป์ ระกอบและรูปต่าง ๆ ทใี หม้ ีความแตกกันทงั

สองดา้ น หรือแบบไม่เป็ นทางการ ลักษณะการจดั

สมดุลเช่นนีจะเป็ นการจัดสมดุลทนี ิยมกันในภาพ

ศลิ ปะสมัยใหม่

ภาพการสาบานของนักรบ ศลิ ปิ น ดาวนิ
ลัทธินีโอคลาสสิค แสดงการจัดวางแบบอสมมาตร

สัดส่วน (Proportion)

ความสัมพันธร์ ะหว่างขนาดของ
องคป์ ระกอบทีแตกต่างกัน อย่าง
เหมาะสม

สัดส่วนมาตรฐาน

คือ สัดส่วนตามธรรมชาติของสิงต่าง ๆ
ทีเ กิด ขึน ต าม ธ ร ร ม ช าติ ห รือ จ าก
รูปลักษณะการสร้างสรรคข์ องมนุษยท์ ี
กาํ หนดไว้เป็ นแบบแผนชัดเจน

การจดั ส่วนของร่างกายคนเพอื การออกแบบ

สดั ส่วนมาตราฐานของเรอื นไทยภาคกลาง

สั ด ส่ ว น จ า ก

ความรู้สกึ

เ ป็ น สัด ส่วน ทีส ร้างขึน เ พือ
ความงามของรูปทรงและการ
แ ส ด ง อ อ ก เ นื อ ห าห รือ
เรืองราวตามจุดมุ่งหมายของ
งาน

สัดส่วนของพระอวจนะ
มณฑปวัดศรีชุมมีการ
กาํ หนดสัดส่วนให้เศียร
พระใหญ่เพอื การมองดู
สมส่วนเมือ มอ งจาก
ด้านล่าง

รูปสลักเดวดิ
ของไมเคลิ แองเจโร

เ น้น สัด ส่ว น มือ แ ล ะศีร ษะ
ใ ห ญ่ เ พือ ก า ร ม อ ง จ า ก
ด้านล่างและแสดงถึงความ
ฉลาดและความแขง็ แกร่ง



จงั หวะ( Rhythm)

ห ม า ย ถึ ง ก า ร จั ด ว า ง ซํ า กั น ข อ ง
องคป์ ระกอบ โดยเกิดจากการซําของรูป
ต่าง ๆ หรือการสลับกันของรูปกับช่องไฟ
หรือเกิดจากการเคลือนไหวต่อเนืองกัน
ขององคป์ ระกอบต่าง ๆ

จงั หวะในจติ รกรรมฝาผนังของไทย

การเน้นหรือจุดเด่น
(Emphasis)

ก าร จัด ว างจุด เ ด่น ท ีพ ิเ ศ ษก ว่าบ ร ิเ ว ณอ ืน
หรือสร้างให้ส่วนหนึงหรือจุดใดจุดหนึง
ทีมีค ว าม สําคัญ ก ว่าส่ว น อืน ๆ เ ป็ น
ประธาน

การสร้างจดุ เดน่

1.ใช้ความแตกตา่ งกัน
2.ใช้แยกออกจากกลุ่ม
3.ใช้การวางตาํ แหน่งทนี ่าสนใจ

ภาพดวงเทยี น1
ศลิ ปิ นประหยัด พงษด์ าํ
แสดงจุดเดน่ โดยการแยก
กลุ่ม

ภาพวันที 3 พฤษภาคม 1808 ศลิ ปิ นโกยา่ จุดเดน่ อยทู่ ี
นาํ หนักของสขี องรูปชายทกี าํ ลังโดดประหาร

ภาพกาํ เนิดวนี ัส ของบอลตเิ ชลี
จุดเดน่ การวางอยตู่ รงกลาง

เอกภาพ(Unity)

หมายถงึ ทศั นธาตุต่าง ๆ รวมตัวกันอย่างประสาน
กลมกลืน ทังด้านองคป์ ระกอบ และด้านเนือหา
เ รือ งร าว ความเ ป็ น เ อ กภ าพ เ ป็ น จุด กึงก ลาง
ระหว่างความแตกตา่ งและความเหมอื น

การสร้างเอกภาพ

1.การประสานทงั ของขนาด ทศิ ทาง
จังหวะ และ องคป์ ระกอบตา่ ง ๆ
2.การหาตวั เชอื มประสาน
3.การสร้างการซาํ