ภูมิศาสตร์ประเทศไทย ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1
1.1 ท ี ่ ต ้ ง ั ขนาด ร ู ปร ่ างและพรมแดน 1.2 โครงสร้างและลักษณะภูมิประเทศ ของประเทศไทย 1.3 ลักษณะทางธรณีสัณฐานวิทยา ประเทศไทย 1.4 ภูมิอากาศของประเทศไทย 1. ลักษณะทางกายภาพของประเทศไทย
ภ ู ม ิประเทศกล ่ าวถ ึ ง ร ู ปลก ั ษณ ์ ลก ั ษณะรวมถ ึ งส ่ วนประกอบต ่ างๆ ท ี ่ ปรากฏอยบ ู ่ นพ ้ ื นผว ิ ของโลก(Earth Surface) ลก ั ษณะภ ู ม ิประเทศท ี ่ สา คญ ั เช ่ น ภ ู เขาส ู ง ภ ู เขา ท ี ่ ราบ ท ี ่ ราบส ู ง ฯลฯ ส ิ ่ งท ี ่ ปกคล ุ มภ ู ม ิประเทศ ม ี ความส าค ั ญมาก เช ่ น ป่ าไม ้ พ ้ ื นด ิ น โครงสร้างของหิน ฯลฯ โครงสร ้ างและลก ั ษณะภ ู ม ิประเทศของประเทศไทย
ล ั กษณะภ ู ม ิประเทศเก ิ ดจากการกระท าทางธรณ ี ว ิ ทยา ม ี การ เปล ี ่ ยนแปลงอยต ู ่ ลอดเวลา แต ่ ละประเทศในแต ่ ละภ ู ม ิ ภาคม ี สภาพภ ู ม ิประเทศท ี ่ แตกต ่ างกน ั การศ ึ กษาเก ี ่ ยวกบ ั ภ ู ม ิประเทศตอ ้ งพ ิ จารณาถ ึ งโครงสร ้ างท ้ ง ัในระดบ ั ภ ู ม ิ ภาคและความเช ื ่ อมโยงกบ ั พ ้ ื นท ี ่ ขา ้ งเค ี ยง โครงสร ้ างและลก ั ษณะภ ู ม ิประเทศของประเทศไทย
ประเทศไทยต ้ ง ั อยใ ู ่ น โครงสร้างเทือกเขารูปพัด (Fan Pattern) โดยม ีโคนพด ั หร ื อบร ิ เวณจ ุ ดรวมของเท ื อกเขาอย ู ่ ท ี ่ ยูนนานนอต Yunnan Knot บริเวณมณฑลยูนนาน ภาคใต้ของประเทศจีน จากย ู นนานนอตท ิ วเขาจะแยกกระจายลงส ู ่ เอเช ี ยตะวน ั ออกเฉ ี ยงใต ้ เป็ น 3แนว คือ ◦1.แนวเท ื อกเขาใหม ่ ทางดา ้ นตะวน ั ตก ◦2.แนวเทือกเขาตอนกลาง ◦3. แนวเทือกเขาทางตะวันออก โครงสร ้ างและลก ั ษณะภ ู ม ิประเทศของประเทศไทย
Yunnan Knot
แนวทิวเขาในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ 1 2 3 1 1 1
แนวภ ู เขาน ้ ี ม ี อายป ุ ระมาณ 30 ล้านปี ถ ื อเป็ นแนวภ ู เขาใหม ่ จ ึ งม ี การส ึ กกร ่ อน พังทลายน้อย และยังคงสภาพเป็ นทิวเขา ส ู ง พ ้ ื นแผน ่ ด ิ นไม ่ มน ั่คง ทอดตัวจากยูนนานนอต มายังด้าน ตะว ั นตกของพม ่ า หม ู ่ เกาะในทะเล อัน ด า มัน เ ก า ะ สุ ม า ต ร า เ ก า ะ ช ว า เกาะบาหลี เกาะซี ลีเบส ฟิ ลิปปิ นส์ ไต้หวัน ญี่ปุ่ น 1.แนวเทือกเขาใหม่ทางตะวันตก
เป็ นแนวภ ู เขาท ี่ยง ั คงพลง ั อย ู ่ และเป็ น ส ่ วนหน่ึ งของ Ring of Fire เหต ุ ภ ู เขาไฟระเบ ิ ดหร ื อแผ ่ นด ิ นไหว ม ั กจะเก ิ ด ข ้ึ นในแถบน ้ ี ด ั งเ ช ่ น เหตุการณ์สึนามิ (Tsumani) ท ี่เก ิ ดข ้ึ น เมื่อ 26 ธันวาคม 2547 ท ี่ส ่ งผล ก ร ะ ท บ ม า ถึ ง ป ร ะ เ ท ศ ไ ท ย แ ล ะ ประเทศอื่นๆ ในภูมิภาค
เร ิ่มต ้ นจากท ี่ราบส ู งร ั ฐฉานในพม ่ า มาย ั ง เท ื อกเขาทางตะวน ั ตกของไทยและเช ื่อมต ่ อไป ยังทิวเขาในมาเลเซียตะวันตก สิงคโปร์ และ ภูเขาทางตะวันตกของเกาะบอร์เนียว เป็ นแนวเท ื อกเขาท ี่ม ี อาย ุ เก ่ าแก ่ อาย ุ ประมาณ 100 ล้านปี ม ี การส ึ กกร ่ อนมาเป็ นเวลานาน ม ี ร ่ องรอยของ ภ ู เขาไฟเก ่ า น ้ า พร ุ ้ อน และเป็ นแหล ่ งแร ่ ท ี่สา คญ ั ในบร ิ เวณน ้ ี ยง ั ม ี เขตทะเลท ี่ต ้ ื นเข ิ นเร ี ยกว ่ า เขต ลานทวีปซุนดา 2.แนวเทือกเขาตอนกลาง
เป็ นแนวเขาท ี่ต ่ อเน ื่องจากย ู นนานนอต ผ ่ านตอนเหน ื อของประเทศไทยเป็ น แนวโคง ้ไปทางตะวน ั ออก ส ู ่ บร ิ เวณเท ื อกเขาอน ั น ั มในลาว เว ี ยดนาม และ ตะวน ั ออกเฉ ี ยงเหน ื อของกม ั พช ู า เป็ นแหล ่ งตน ้ น ้ า ท ี่สา คญ ั ของแม ่ น ้ า โขง 3.แนวเทือกเขาทางตะวันออก
แบ ่ งออกเป็ น 3 ลก ั ษณะกวา ้ งๆ ไดแ ้ ก ่ ภูเขา ที่ราบสูง ที่ราบ
ประเทศไทยเป็ นบริเวณที่ได้รับแรงบีบอัดของ การเคล ื่อนไหวของเปล ื อกโลกก ่ อให ้ เก ิ ดภ ู ม ิ ประเทศแบบต ่ างๆ และผ ่ านการส ึ กกร ่ อนจนม ี สภาพให้เห็นในปัจจุบัน ภูเขาสูงทางภาคเหนือและตะวันตก ไปจนถึง ภาคใต ้ส ่ วนใหญ ่ เป็ นภ ู เขาห ิ นป ู น และม ี ห ิ น อค ั น ี พวกห ิ นแกรน ิ ตปะปนอยบ ู ่ า ้ ง ท ี่ราบส ู งทางภาคตะวน ั ออกเฉ ี ยงเหน ื อเป็ นแอ ่ ง ท ี่ราบขนาดใหญ ่ ลก ั ษณะคลา ้ ยกน ้ กระทะ ตอนกลางของประเทศเป็ นแอ ่ งท ี่ราบล ุ ่ มขนาด ใหญ ่ เก ิ ดจากการทบ ั ถมของตะกอน ทราย ห ิ น และโคลนตม
เมื่อพิจารณาทั้งลักษณะภูมิประเทศและโครงสร้างทาง ธรณีวิทยาสามารถแบ่งพื้นที่ของประเทศไทยออกได้ 3 บริเวณคือ เขตทิวเขาในภาคเหนือ ภาคตะวันตก และภาคใต้ เขตที่ราบในภาคกลาง เขตที่ราบสูงในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
จงอธิบายลักษณะทางกายภาพของประเทศไทย ประกอบด้วย: ลักษณะทางธรณีวิทยา และลักษณะภูมิประเทศของ แต่ละภูมิภาค ดังนี้ 1) ภาคเหนือ 2) ภาคกลาง 3) ภาคตะวันตก 4) ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 5) ภาคตะวันออก 6) ภาคใต้
ลก ั ษณะภ ู ม ิประเทศของไทยแบ ่ ง ออกเป็ น 6 เขต ดง ั น ้ ี 1. ทิวเขาและหุบเขาภาคเหนือ 2. ทิวเขาภาคตะวันตก 3. ที่ราบสูงภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 4. ท ี่ราบล ุ ่ มแม ่ น ้ า ภาคกลาง 5. ชายฝั่งดา ้ นตะวน ั ออก 6. คาบสมุทรภาคใต้ การแบ ่ งโครงสร ้ างและภ ู ม ิ ภาคของประเทศไทย 1 2 5 4 3 6
ภาคเหนือประกอบไปด้วย 9 จังหวัด ได ้ แก ่ แม ่ ฮ ่ องสอน เช ี ยงใหม ่ ลา พ ู น ลา ปาง เช ี ยงราย พะเยา น ่ าน แพร ่ และ อุตรดิตถ์ ม ี เน ้ ื อท ี่93,690 ตร.กม. คิดเป็ นร้อยละ 18.25 ของเน ้ ื อท ี่ท ้ ง ัประเทศ ด้านทิศเหนือและทิศตะวันตกของ ภาคม ี อาณาเขตต ิ ดก ั บสหภาพพม ่ า ด ้ านท ิ ศตะว ั นออกต ิ ดก ั บสปป.ลาว และดา ้ นท ิ ศใตต ้ิ ดต ่ อกบ ั ภาคกลาง 1. ทว ิ เขาและห ุ บเขาภาคเหน ื อ
ลก ั ษณะภ ู ม ิประเทศโดยทว ั่ ไปเป็ นภ ู เขา วางตว ั ซอ ้ นขนานกน ั ในแนวเหน ื อใต้ ท ิ วเขาท ี่สา คญ ั ไดแ ้ ก ่ ท ิ วเขาแดนลาว ท ิ วเขาถนนธงชย ั ท ิ วเขาผปีั นน ้ า และท ิ ว เขาหลวงพระบาง (ท ิ วเขาเหล ่ าน ้ ี เป็ นต ้ นกา เน ิ ดของแม ่ น ้ าสายส าค ั ญใน ภาคเหนือ) ยอดเขาท ี่ส ู งท ี่ส ุ ดของประเทศไทยอย ู ่ในแนวท ิ วเขาถนนธงช ั ย ค ื อ ดอย อ ิ นทนนทห ์ ร ื อดอยอ ่ างกาหลวง ส ู ง 2,565 เมตร จากระดับทะเลปานกลาง (Mean Sea Level) ความส ู งของเขตน ้ ี จะต่า บร ิ เวณตอนกลางในเขตท ิ วเขาผ ีปั นน ้ า และส ู งข ้ึ น ทางท ิ วเขาหลวงพระบาง บร ิ เวณจง ั หวด ั น ่ าน 1. ทว ิ เขาและห ุ บเขาภาคเหน ื อ
1 . ท ว ิ เ ข า แ ล ะ หุ บ เ ข า ภ า ค เ ห นื อ
1. ทิวเขาแดนลาว กั้นพรมแดนระหว่างไทยกับพม่า มียอดเขาที่ส าคัญคือดอย อ่างขางและดอยผ้าห่มปก 2. ทิวเขาถนนธงชัย ประกอบด้วยทิวเขา 3 แนวย่อย คือ ทิวเขาถนนธงชัย ตะวันตก ทิวเขาถนนธงชัยกลาง (ยาวที่สุด) ทิวเขาถนนธงชัยตะวันออก (ดอย อินทนนท์ ดอยหลวงเชียงดาว ดอยสุเทพ ดอยปุย) 3. ทิวเขาผีปันน้ า ประกอบด้วยทิวเขา 3 แนวย่อย เช่นเดียวกับถนนธงชัย ตั้งอยู่ตอนกลางของภาคเหนือ เป็นแหล่งต้นน้ าที่ส าคัญคือ ปิง วัง ยม และน่าน 4. ทิวเขาหลวงพระบาง กั้นพรมแดนระหว่างไทยและ สปป. ลาว
ท ิ วเขาทางภาคเหน ื อเป็ นตน ้ กา เน ิ ดของแม ่ น ้ า สายส าคญ ั ๆ หลายสาย จาก ลก ั ษณะโครงสร ้ างและภ ู ม ิประเทศทา ใหท ้ ิ วเขาผปีั นน ้ า แบ ่ งออกเป็ น 3 ทาง ดว ้ ยกน ั ค ื อ 1. ทางดา ้ นเหน ื อม ี แม ่ น ้ า กกและแม ่ น ้ า อ ิ ง ไหลลงส ู ่ แม ่ น ้ า โขงทางอา เภอ เชียงแสนและอ าเภอเชียงของ (ในจังหวัดเชียงราย) ตามล าดับ 2. ทางดา ้ นใต ้ ม ี แม ่ น ้ า ปิ งวง ั ยม น ่ าน ซ่ึ งถ ื อเป็ นแม ่ น ้ า สา คญ ั สาขาของแม ่ น ้ า เจา ้ พระยาโดยม ี ท ิ ศทางการไหลลงส ู ่ อ ่ าวไทย 3. ทางตะวน ั ตก ม ี แม ่ น ้ า ปายและแม ่ น ้ า ยวม (ในจง ั หวด ั แม ่ ฮ ่ องสอน) ไหลส ู ่ ล ุ ่ มแม ่ น ้ า สาละว ิ นในประเทศพม ่ า
แม่น้ าสายหลักในภาคเหนือ
ต้นก าเนิดของแม่น้ าเจ้าพระยา
ระบบของแม่น้ าเจ้าพระยา
พ ้ ื นท ี่ภาคเหน ื อ จะปรากฏท ี่ราบแคบๆ ระหว ่ างภ ู เขา เป็ นช ้ น ั ด ิ นบาง ม ี ด ิ นท ี่ อุดมสมบูรณ์ สามารถท าการเพาะปลูกได้ดี ท ี่ราบดง ั กล ่ าวเป็ นแหล ่ งท ี่อยอ ู ่ าศย ั ท ี่สา คญ ั ม ีประชากรอาศย ั อยห ู ่ นาแน ่ น เช ่ น แอ ่ งเช ี ยงใหม ่-ล าพูน ทร ี ่ าบระหว ่ างห ุ บเขาภาคเหน ื อ
แอ่งที่ราบระหว่างหุบเขา
ภาคตะวน ั ตกประกอบไปดว ้ ยพ ้ ื นท ี่5 จังหวัด ไดแ ้ ก ่ ตาก กาญจนบ ุ ร ี ราชบ ุ ร ี เพชรบ ุ ร ี และ ประจวบฯ ม ี เน ้ ื อท ี่53,679 ตารางก ิโลเมตร ร ้ อยละ10.46 ของเน ้ ื อท ี่ท ้ ง ัประเทศ ม ี อาณาเขตต ิ ดต ่ อกบ ั ภาคเหน ื อ ภาคกลางและ ภาคใต ้ส ่ วนด ้ านตะว ั นตกม ี แนวพรมแดน ต ิ ดต ่ อกบ ั สหภาพพม ่ า 2. ทิวเขาภาคตะวันตก
ลก ั ษณะภ ู ม ิประเทศเป็ นภ ู เขาและเท ื อกเขาส ู งสลบ ั ซ ั บซ ้ อนต ่ อเน ื่องมาจาก เทือกเขาทางภาคเหนือ และวางตัวในแนว เหนือ-ใต้ ท ิ วเขาท ี่สา คญ ั ไดแ ้ ก ่ ทิวเขาถนนธงชัย และ ทิวเขาตะนาวศรี โดยทิวเขาถนน ธงชย ั ทอดตว ั จากภาคเหน ื อผ ่ านจง ั หวด ั ตาก มาจนถ ึ งจง ั หวด ั กาญจนบ ุ ร ี ส ่ วน ท ิ วเขาตะนาวศร ี เร ิ่มตน ้ บร ิ เวณด ่ านเจด ี ยส ์ ามองค ์ ทอดตว ั ลงมาทางใตแ ้ ละเป็ น พรมแ ดนระหว ่ างไทยก ั บพม ่ า โดยผ ่ านจ ั งหว ั ดราชบ ุ ร ี เพชรบ ุ ร ี ประจวบค ี ร ี ขน ั ธ ์ และต ่ อเน ื่องลงไปในคาบสม ุ ทรภาคใตจ ้ นถ ึ งจง ั หวด ั ระนอง 2. ทิวเขาภาคตะวันตก
เท ื อกเขาและแม ่ น ้ า สายสา คญ ั ทางภาคตะวันตก
ท ิ วเขาทางตะวน ั ตกแบ ่ งน ้ า ออกเป็ น 2 ทาง คือ ทางตะวน ั ออกแม ่ น ้ า ไหลลงส ู ่ ท ี่ราบภาคกลาง ส ่ วนทางตะวน ั ตกไหลลงส ู ่ พม ่ า โดยท ิ วเขาถนนธงชย ั เป็ นตน ้ กา เน ิ ดของแม ่ น ้ า สะแกกร ั ง แม ่ น ้ า แควใหญ ่ (ศรี สวส ั ด ์ ิ) และแม ่ น ้ า เมย แม ่ น ้ า สะแกกร ั งไหลลงทางตะวน ั ออกเฉ ี ยงใตม ้ ารวมกบ ั แม ่ น ้ า เจา ้ พระยาแม ่ น ้ า แควใหญ ่ไหลลงทางใตม ้ ารวมก ั บแม ่ น ้ าแม ่ น ้ าแควน ้ อยเป็ นแม ่ น ้ าแม ่ กลอง ส ่ วนแม ่ น ้ า เมยไหลไปทางตะวน ั ตกเฉ ี ยงเหน ื อลงส ู ่ แม ่ น ้ า สาละว ิ น ส ่ วนเท ื อกเขาตะนาวศร ี เป็ นตน ้ กา เน ิ ดของแม ่ น ้ า แควนอ ้ ยแม ่ น ้ า เพชรบ ุ ร ี และ แม ่ น ้ า ปราณบ ุ ร ี 2. ทิวเขาภาคตะวันตก
พ ้ ื นท ี่ท ิ วเขาด ้ านตะวน ั ตก เหมาะแก ่ การสร ้ างเข ื่อน เช ่ น เข ื่อนศร ี นคร ิ นทร ์ (แควใหญ ่) เขื่อนวชิราลงกรณ์ (แม ่ กลอง) เขื่อนปราณบุรี (ปราณบุรี) บร ิ เวณท ี่ราบระหวา ่ งภ ู เขาจะค ่ อนขา ้ งแคบ (แคบกวา ่ ภาคเหน ื อ) ดา ้ นตะวน ั ออกของเขตน ้ ี จะเป็ นท ี่ราบเช ิ งเขา ซ่ึ งม ี ด ิ น ห ิ น ทราย ต ่ างๆมาทบ ั ถม กน ั สามารถทา การเพาะปล ู กไดด ้ี เช ่ น ออ ้ ย มน ั สา ปะหลง ั ขา ้ วโพด เป็ นตน ้ แร ่ ธาต ุ ท ี่พบในเขตน ้ ี เช ่ น ด ี บ ุ กวล ุ แฟรม ฟล ู ออไรด ์ ตะกว ั่และสง ั กะส ี
ภาคตะวันออกเฉียงเหนือประกอบไปด้วย 20 จ ั งหว ั ด ได ้ แก ่ หนองคาย นครพนม มุกดาหาร สกลนคร อุดรธานี หนองบัวล าภู เลย ขอนแก ่ น ช ั ย ภ ู ม ิ มหาสารคา ม กาฬสินธุ์ ยโสธร ร้อยเอ็ด อุบลราชธานี อ านาจเจริ ญ ศรี สะเกษ สุริ นทร์ บุรี รัมย์ นครราชสีมา และบึงกาฬ ม ี เน ้ ื อท ี่168,854 ตารางก ิโลเมตร หร ื อร ้ อย ละ 32.91 ประมาณ 1 ใน 3 ของเน ้ ื อท ี่ท ้ ง ั ประเทศ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ภ ู ม ิประเทศทว ั่ ไป เป็ นแอ ่ งท ี่ราบขนาดใหญ ่ โดยม ี ท ิ วเขาก ้ ั นเป็ นขอบอย ู ่ ทางด ้ านท ิ ศ ตะวันตกและทิศใต้ และลาดเอียงไปทาง ท ิ ศตะวน ั ออกส ู ่ แม ่ น ้ า โขง นักภูมิศาสตร์เรียกชื่อลักษณะภูมิประเทศ ของภาคน ้ ีโดยรวมวา ่ ทร ี ่ าบส ู งโคราช ภูมิประเทศของที่ราบสูงโคราช มีลักษณะ เหม ื อนกน ้ กระทะ โดยท ี่บร ิ เวณตอนกลาง ของเขตต่า ลงไปเป็ นแอ ่ ง ลก ั ษณะภ ู ม ิประเทศภาคตะวน ั ออกเฉ ี ยงเหน ื อ