ท ี่ราบส ู งโคราชแยกออกจากท ี่ราบล ุ ่ มน ้ า ภาคกลาง โดยม ี ภ ู เขายกตว ั ข ้ึ นมาเป็ น ขอบชันสูง 2 ด้าน ทางด้านตะวันตกมีทิวเขาเพชรบูรณ์1และทิวเขาดงพญาเย็น เป็ นขอบ ลักษณะภูมิประเทศจะลาดเทไปทางตะวันออก แม ่ น ้ า ท ี่ส าคญ ั ในภ ู ม ิ ภาคน ้ ี ม ี ท ิ ศทางการไหลจากตะวน ั ตกไปตะวน ั ออกไปรวม กบ ั แม ่ น ้ า โขง ลักษณะทางธรณีวิทยาเป็ นหินทรายสลับหินดินดาน เมื่อสลายตัวกลายเป็ นดินปน ทราย ทา ให ้ ด ิ นไม ่ สามารถกก ั เก ็ บน ้ า ไวไ้ ด ้ บางบร ิ เวณม ี ช ้ น ั เกล ื อแทรกจ ึ งทา ให ้ ด ิ นเคม ็ เป็ นอ ุ ปสรรคต ่ อการเพาะปล ู ก ทร ี ่ าบส ู งภาคตะวน ั ออกเฉ ี ยงเหน ื อ
ลักษณะภูมิประเทศ ทิวเขาเพชรบูรณ์และทิวเขาดงพญาเย็น ทิวเขาสันก าแพงและทิวเขาพนมดงรัก ทิวเขาภูพาน ที่ราบแอ่งโคราช ที่ราบแอ่งสกลนคร
ที่ร า บ สู ง น้ี แ บ่ง อ อ ก เ ป็ น 2 แ อ่ง คื อ แ อ่ง โ ค ร า ช แ ล ะ แ อ่ง ส ก ล น ค ร โดยมี เ ทื อ ก เ ข า ภู พ า น เ ป็ น เ ข ต ก้ นั แ อ่ง โ ค ร า ช มี แ ม่น้ า ส า ย ส า ค ญั ไ ด แ ้ ก่แม่น้า ชีแม่น้า มูลและแม่น้า พอง แ อ่ง ส ก ล น ค ร มี แ ม่น้ า ส า ย ส า คั ญ คื อ แ ม่น้ า ส ง ค ร า ม แอ่งโคราช แอ่งสกลนคร
ตอนกลางของแอ่งโคราช มีทุ่งกุลาร้องไห้ มีพื้นที่ครอบคลุม 5 จังหวัด ได้แก่ ร้อยเอ็ด มหาสารคาม ยโสธร สุรินทร์ และศรีสะเกษ ซึ่งเป็นเขตดินขาดความอุดมสมบูรณ์
บร ิ เวณภาคตะวน ั ออกเฉ ี ยงเหน ื อเป็ นพ ้ ื นท ี่ท ี่ถ ู กยกตว ั ส ู งข ้ึ น จ ึ งปรากฏ ยอดภ ู เขาห ิ นทรายท ี่ม ี ท ี่ราบยอดเขา เช ่ น ภ ู กระด ึ ง ภ ู เร ื อ ภ ู หลวง ภ ู หอ
ลักษณะภูมิประเทศแบบกุดหรือบึงโค้ง
สามพันโบก จังหวัดอุบลราชธานี ภูมิประเทศที่เกิดจากการกระท า ของแม่น้ าโขง
แก่งในแม่น้ าโขง
ภาคกลางประกอบด้วยพื้นที่ 22 จังหวัด มีเนื้อที่รวม 91,795 ตร.กม. คิดเป็นร้อย ละ 17.89 ของเนื้อที่ทั้งประเทศ ลักษณะภูมิประเทศโดยทั่วไปเป็นที่ราบที่ เกิดจากแม่น้้าพัดพาน้าตะกอนมาทับถม เป็นเวลานานนับเป็นล้านๆ ปี ภาคกลาง
ที่ราบภาคกลาง เป็นที่ราบตะกอนน้้าพาที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในประเทศ ไทย ประกอบด้วยแอ่งแผ่นดินขนาดใหญ่ 2 แอ่ง ที่เกิดจากการทรุดตัวลงของ หินเปลือกโลกในต้นยุตเทอร์เชียรี แอ่งทางเหนือเรียกว่า แอ่งพิษณุโลก และ แอ่งทางใต้เรียกว่า แอ่งเจ้าพระยา ระหว่างแอ่ง 2 แอ่งมีสันนูนขึ้นเป็นแนวกั้น ปัจจุบันเป็นเขาโดดเตี้ยๆ ระกว่างแอ่งแผ่นดินทั้ง 2 ตอน มีตะกอนที่เกดจาก การทับถมของตะกอนแม่น้้าต่างๆ พัดพามาสะสมกันในแอ่งแผ่นดินตั้งแต่อดีต จนถึงปัจจุบัน
ที่ราบลุ่มแม่น้้าภาคกลาง สามารถแบ่งออกเป็น 3 เขตย่อย ได้แก่ - ที่ราบภาคกลางตอนบน - ที่ราบภาคกลางตอนล่าง - บริเวณขอบที่ราบภาคกลาง
แสดงบริเวณขอบที่ราบ ภาคกลาง
1.ภาคกลางตอนบน หร ื อท ี่ราบล ุ ่ มน ้ าตอนบน อย ู ่ บร ิ เวณนครสวรรค ์ พ ิ ษณ ุ โลก พ ิ จ ิ ตรกา แพงเพชร ส ุ โขทย ั และบางบร ิ เวณทางตอนใตข ้ องอ ุ ตรด ิ ตถ ์ และเพชรบ ู รณ ์ ท ี่ราบล ุ ่ มน ้ า ตอนบนเป็ นท ี่ราบแคบๆ ของล ุ ่ มแม ่ น ้ า ปิ ง วง ั ยม น ่ าน ภ ู ม ิประเทศโดยทว ั่ ไปเป็ นท ี่ราบล ู กคล ื่นลอนชน ั ม ี เขาเต ้ ี ยๆ ตะกอนท ี่พด ั พามายง ั คงม ี ห ิ น กรวด ทรายและช ้ น ั ของตะกอนไม ่ หนาแน ่ นมากนก ั ทร ี ่ าบล ่ ุ มแม ่ น า ้ ภาคกลาง
ปากน้ าโพ จุดเริ่มต้นของแม่น้ าเจ้าพระยา
2. ภาคกลางตอนล ่ าง หร ื อท ี่ราบล ุ ่ มน ้ าตอนล ่ าง หร ื อท ี่ราบด ิ นดอน สามเหล ี่ยมปากแม ่ น ้ า เจา ้ พระยา อย ู ่ในบร ิ เวณตอนใตข ้ องนครสวรรค ์ มาจนถ ึ ง อ ่ าวไทย บร ิ เวณน ้ ี เป็ นบร ิ เวณด ิ นดอนสามเหล ี่ยม เก ิ ดจากการทบ ั ถมของแม ่ น ้ า เจ ้ าพระยา แม ่ กลอง ป่ าส ั ก ท ่ าจ ี น บางปะกง ม ี ลก ั ษณะของการตกตะกอนส ู ง เน ื่องจากน ้ า ไหลช ้ า และม ี การไหลคดโคง ้ ด ิ นตะกอนท ี่ทบ ั ถมก ั นม ี ความอ ุ ดม สมบ ู รณ ์ ส ู ง เป็ นแหล ่ งปล ู กขา ้ วท ี่สา คญ ั
3.บริเวณขอบที่ราบ ม ี ท ้ ง ั ขอบด ้ านตะวน ั ตกและขอบด ้ านตะวน ั ออก บร ิ เวณขอบดา ้ นตะวน ั ตกอยใ ู ่ นบร ิ เวณแม ่ น ้ า ท ่ าจ ี น ไปจดท ิ วเขาดา ้ นตะวน ั ตก ไดแ ้ ก ่ จง ั หวด ั อ ุ ทย ั ธาน ี ส ิ งห ์ บ ุ ร ี ส ุ พรรณบ ุ ร ี และนครปฐม ส ่ วนบร ิ เวณขอบ ดา ้ นตะวน ั ออกอยท ู ่ างตะวน ั ออกของแม ่ น ้ า ป่ าส ั กไดแ ้ ก ่ จง ั หวด ั ลพบ ุ ร ี สระบ ุ ร ี และนครนายกลก ั ษณะภ ู ม ิประเทศจะพบภ ู เขาเต ้ ี ยๆ เป็ นเขาห ิ นป ู นแทรกสลบ ั ด้วยหินแกรนิต พ ้ ื นท ี่ขอบท ี่ราบเหล ่ าน ้ ี จะเป็ นแหล ่ งปล ู กพ ื ชท ี่ส าคญ ั ไดแ ้ ก ่ ขา ้ วโพด อ้อย มันส าปะหลัง ข้าวฟ่ าง เป็ นต้น
ภาคตะวันออกประกอบไปด้วย 7 จ ั งหว ั ด ได ้ แก ่ ปราจ ี นบ ุ ร ี สระแก ้ ว ฉะเชิงเทรา ชลบุรี ระยอง จันทบุรี และ ตราด ม ี เน ้ ื อท ี่34,381 ตารางก ิโลเมตร หร ื อ ร้อยละ 6.70 ของเน ้ ื อท ี่ท ้ ง ัประเทศ ภาคตะวันออก
ด ้ านท ิ ศเหน ื อม ี ท ิ วเขาส ั นกา แพง และ ส ่ วนหน่ึ งของท ิ วเขาพนมดงร ั ก แยก พ ้ ื นท ี่ของภาคตะว ั นออกจากภาค ต ะ วั น อ อ ก เ ฉี ย ง เ ห นื อ ด้ า น ทิ ศ ต ะว ั นออก ต ิ ด ก ั บท ิ วเขา บรรท ั ด พรมแดนต ิ ดต ่ อก ั บประเทศก ั มพ ู ชา ดา ้ นตะวน ั ตกเฉ ี ยงใตแ ้ ละท ิ ศใตจ ้ รดฝั่ง ทะเลในอ ่ าวไทย และดา ้ นท ิ ศตะวน ั ตก เฉ ี ยงเหน ื ออย ู ่ ต ่ อเน ื่องก ั บท ี่ราบภาค กลาง
ในเขตจง ั หวด ั ปราจ ี นบ ุ ร ี สระแกว ้ และ ฉะเช ิ งเทรา ม ี ลก ั ษณะเป็ นท ี่ราบซ่ึ งอย ู ่ ร ะ ห ว ่ า ง เ ท ื อ ก เ ข า ท า ง ภ า ค ตะวน ั ออกเฉ ี ยงเหน ื อกบ ั เท ื อกเขาของ ภ ู ม ิ ภาคน ้ ี ล ั กษณะเป็ นแอ ่ งแผ ่ นด ิ น ย ุ บตว ั ลงไปเป็ นท ี่ราบแคบๆ ต ่ อเน ื่อง เขา ้ไปในกม ั พ ู ชา ทา ให ้สามารถต ิ ดต ่ อ กบ ั ท ี่ราบภาคกลางไดส้ ะดวก บร ิ เวณน ้ ี เราเร ี ยกวา ่ “ฉนวนไทย”
ลักษณะภูมิประเทศ ประกอบไปด้วยเขา และภ ู เขาเต ้ ี ยๆ พ ้ ื นท ี่ส ่ วนใหญ ่ เป็ นท ี่ราบ ลูกคลื่นลอนชัน ทิวเขาวางตัวในแนวตะวันตกเฉียงเหนือตะวันออกเฉียงใต้ ท ิ วเขาท ี่สา คญ ั ไดแ ้ ก ่ ท ิ วเขาจน ั ทบ ุ ร ี และ ทิวเขาบรรทัด แม ่ น ้ า ส ่ วนใหญ ่ไหลไปส ู ่ อ ่ าวไทย ไดแ ้ ก ่ แม ่ น ้ าบางปะกง แม ่ น ้ าระยอง แม ่ น ้ า จน ั ทบ ุ ร ี แม ่ น ้ าเวฬ ุ แม ่ น ้ าประแส แม ่ น ้ า คลองใหญ ่ ลก ั ษณะภ ู ม ิประเทศภาคตะวน ั ออก
แม ่ น ้ า สายส ้ ั นท ี่กล ่ าวมาจะไหลพด ั พา เอาตะกอนมาทับถมบริ เวณที่ราบ ชายฝั่งทะเล ทา ให ้ ม ี พ ้ ื นท ี่ราบท ี่เป็ นท ี่ อย ู ่ อาศ ั ยท ี่หนาแน ่ น และเป็ นพ ้ ื นท ี่ เกษตรกรรมที่ส าคัญ โดยเฉพาะ จังหวัดจันทบุรี และตราด บร ิ เวณชายฝั่งทะเลม ี ล ั กษณะเว ้ าๆ แหวง ่ ๆ ม ี เกาะ มากมายเช ่ น เกาะส ี ชง ั เ ก า ะ ช้ า ง เ ก า ะ กู ด เ ก า ะ เ ส ม็ ด นอกจากน ้ ี ยง ั ม ี ชายหาดท ี่ม ี ช ื่อเส ี ยง ไดแ ้ ก ่ หาดพท ั ยา บางแสน เป็ นตน ้
ท่าเรือแหลมฉบัง จ.ชลบุรี ท่าเทียบเรือมาบตาพุด จ. ระยอง
เกาะในภาคตะวันออก
ภาคตะวันออกได้รับมรสุ ม ตะวน ั ตกเฉ ี ยงใตอ ้ ยา ่ งเตม ็ ท ี่ทา ให้มี ฝนตกชุ ก ประชากรมี อ า ชี พ ท า ส ว น ผ ล ไ ม้ ป ลู ก ทุเรียน เงาะ เป็ นต้น
เป็ นส ่ วนหน่ึ งของคาบสม ุ ทรมลาย ู ซ่ึ ง เร ิ่มต ้ นจากบร ิ เวณคอคอดกระ และย ื่น ยาวไปจนถึงประเทศมาเลเซีย บริเวณจังหวัดชุมพรและจังหวัดระนอง เป็ นท ี่ต ้ ง ั ของคอคอดกระและเป็ นส ่ วนท ี่ แคบที่สุดของคาบสมุทร มีความกว้าง ประมาณ 64 ก ิโลเมตร จากคอคอดกระลงไปทางใต ้ ม ี ชายฝั่ง ทะเลขนาบอย ู ่ 2 ดา ้ นค ื ออ ่ าวไทย และ อันดามัน ภาคใต้
ภาคใต้ประกอบไปด้วย 14 จังหวัด ไดแ ้ ก ่ ช ุ มพร ระนอง ส ุ ราษฎร ์ ฯ นคร ศร ี ฯ พง ั งา กระบ ี่ภ ู เก ็ ต ตร ั ง พท ั ล ุ ง สงขลา สตูล ปั ตตานี ยะลา และ นราธิวาส เน ้ ื อท ี่70,705 ตร.กม. หรือร้อยละ 13.78 ของเน ้ ื อท ี่ท ้ ง ัประเทศ คาบสม ุ ทรภาคใต ้
ล ั กษณะภ ู ม ิประเทศ เป็ นท ี่ราบแคบๆ ร ิ มฝั่งทะเล และม ี ท ิ วเขาเป็ น แกนกลางไปตามแนวคาบสมุทร ท ิ วเขาท ี่ส าค ั ญ ค ื อ ท ิ วเขาตะนาวศร ี ท ิ วเขาภ ู เก ็ ต และท ิ วเขา นครศร ี ธรรมราช ส ่ วนบร ิ เวณใตส้ ุ ดม ี ท ิ วเขาส ั นกลาค ี ร ี เป็ นพรมแดนกบ ั มาเลเซีย ท ิ วเขาทางด ้ านตะวน ั ตก เป็ นแหล ่ งแร ่ ธาต ุ ท ี่ส าคญ ั เช ่ นด ี บ ุ ก ว ุ ลแฟรม โดยเฉพาะบริเวณจังหวัด พังงา ระนอง กระบี่ ลก ั ษณะภ ู ม ิประเทศภาคใต ้
คาบสม ุ ทรภาคใตแ ้ บ ่ งออกเป็ น 2 เขตยอ ่ ยไดแ ้ ก ่ - ชายฝั่งตะวน ั ออก - ชายฝั่งตะวน ั ตก คาบสม ุ ทรภาคใต ้
ชายฝั่งทะเลยกตัว (Emerged shoreline) เป็นชายทะเล ที่เกิดขึ้นจากการ ที่เปลือกโลกยกตัวขึ้น หรือฝั่งทะเลลดระดับลง ท้าให้บริเวณที่เคยจมอยู่ใต้ ระดับน้้าทะเลโผล่พ้นผิวน้้าขึ้นมา รูปร่างของแนวชายฝั่งมักเรียบตรง ไม่ค่อย เว้าแหว่งมาก ชายฝั่งแบบนี้มีตัวอย่างเห็นได้ในภาคใต้ฝั่งตะวันออกด้านอ่าวไทย ชายฝั่งทะเลยุบตัว (Submerged shoreline) เป็นลักษณะของชายฝั่งที่ เปลือกโลกมีการยุบระดับต่้าลง ท้าให้น้้าทะเลไหลเข้ามาท่วมบริเวณผืนดิน ชายฝั่ง และเกิดเป็นแนวชายฝั่งขึ้นใหม่ในบริเวณ ที่เป็นผืนแผ่นดินมาแต่เดิม ชายฝั่งทะเลประเภทนี้ส่วนใหญ่มักเป็นหน้าผาชัน ไม่ค่อยมีที่ราบชายฝั่ง และ แนวชายฝั่งมีลักษณะเว้าแหว่งมาก หากลักษณะภูมิประเทศเดิมเป็นภูเขา เมื่อ เกิดการยุบจมมักจะเกิดเป็นเกาะต่างๆ ลักษณะชายฝั่งทะเลยุบตัวที่เห็นได้ ชัดเจน เช่น ชายฝั่งตะวันตกด้านทะเลอันดามัน
1) ชายฝั่งตะวันออก มีลักษณะเป็นชายฝั่งแบบยกตัว มีอ่าวที่ส้าคัญ เช่น อ่าวสวี อ่าวบ้านดอน และอ่าวนครศรีธรรมราช แต่มีชายหาดยาวมากมายหลายแห่ง เกาะที่ส้าคัญ เช่น เกาะสมุย และเกาะพะงัน จังหวัดสุราษฎร์ธานีแม่น้้าที่ไหลเป็น สายสั้นๆ มีก้าเนิดมาจากทิวเขาตอนกลาง เช่น แม่น้้าหลังสวน แม่น้้าตาปี แม่น้้า คีรีรัฐ แม่น้้าปัตตานี
สันดอนจะงอย
ป่าพรุ
2. ชายฝั่งตะวนัตก ต ิ ดกบัทะเลอนัดามนัม ี ลกัษณะเป็ นชายฝั่งแบบจมตวั ชายฝั่งจ ึ งม ี ลกัษณะเวา ้ ๆ แหว ่ งๆ ม ี เกาะแก ่ งมากมาย ตลอดชายฝั่งต ้ งัแต ่ จงัหวดั ระนองไปจนถ ึ งสต ู ลและเป็ นแหล ่ งท ่ องเท ี่ยวท ี่สา คญั โดยเฉพาะเกาะภ ู เกต ็
บริเวณที่พบแผ่นดินของชายฝั่งด้านนี้มีการยุบตัวอย่างชัดเจนคือบริเวณปาก แม่น้้า คือ แม่น้้าที่ไหลลงสู่ทะเลส่วนมากจะเป็นแม่น้้าสายสั้นๆ มีปากแม่น้้ากว้างเป็น พิเศษ ซึ่งเรียกปากน้้าชนิดนี้ว่า ชะวากทะเล ตัวอย่างเช่น บริเวณปากแม่น้้ากระบุรี จังหวัดระนอง เป็นต้น
แผนที่แสดงเทือกเขาและ แม่น้ าในประเทศไทย
ภ ู ม ิประเทศในแต ่ ละภ ู ม ิ ภาคม ี ความหลากหลาย ม ีโครงสร ้ างและส ่ วนประกอบท ี่ต ่ างกนั เช ่ น โครงสร ้ างของเท ื อกเขาแม ่ น ้ า ลกัษณะทางธรณ ี วท ิ ยา ภ ู ม ิประเทศม ี ความเก ี่ยวขอ ้ งโดยตรงกับมน ุ ษย ์ เช ่ น การต ้ งัถ ิ่นฐาน การทา การเกษตร การค้า อุตสาหกรรม การพัฒนาเส้นทางคมนาคม สังคมและวัฒนธรรม ภ ู ม ิประเทศ ม ี การเปล ี่ยนแปลงอย ู ่ ตลอดเวลา (แต ่ มน ุ ษย ์ สามารถเป็ นตัวเร ่ งการ เปลี่ยนแปลงของธรรมชาติได้) ภ ู ม ิประเทศม ี ความสัมพนัธ ์ กบั ปัจจยัอ ื่นๆ เช ่ น ภ ู ม ิ อากาศธรณ ี วท ิ ยาอ ุ ทกภาค
ฝนภูเขา
ฝนจากกระแสอากาศไหลลอยขึ้นในแนวดิ่ง หรือฝนเนื่องจากความร้อน
ฝนจากพายุหมุนเขตร้อน