nyang masagot. Makakatulong ito sa pagpapalaganap ng kasaysayan o tradisyon sa pamamagitan ng mga bagay, eksibit, larawan at artifakto na naglalaman ng nakalipas at pinagmulan ng iba’t ibang bagay. Ngunit, mayroon ding hindi magandang epekto ang pagkakaroon ng misteryo sa mga museo sa kadahilanang hindi lahat ng tao ay gusto ang misteryo. Maaring magdulot ito ng pagkakaroon ng kaguluhan o takot sa iba, na magresulta ng hindi na pagpunta muli rito. Iba iba perspektibo ng tao na maaring ang hindi malinaw na impormasyon sa kanila ay magdulot lamang ng inis at hindi komportableng karanasan. Ang ganitong sitwasyon ay maaring makaapekto din sa turista na bumibisita sa bansa. Gayong umiiral ang ganitong sitwasyon ay mas lamang parin ang magandang dulot ng pagkakaroon ng hiwaga ng mga museo. Ang misteryo sa museo ay pakikipagsapalaran sa nakaraan at iba’t ibang bagay na mahirap bigyang kahulugan. Maaring nakakatakot man ito sa iilan pero tiyak ito ay kapupulutan ng aral. Hindi lahat ng misteryo kailangan ng sagot kagaya ng iilang mga pribadong impormasyon natin na hindi na kailangan ibahagi sa tao sa kadahilanang mas ikakabuti kung hindi na malalaman ng iba. Gayon din ang hiwaga na nakapaloob sa museo, maaring nanatili itong misteryo dahil ito ang nakatadhanang mangyari sa kadahilanang ito ang mas magdudulot ng kapayapaan sa isang tao o sitwasyon. Tunay na may hiwaga ang museo dahil mahiwaga rin ang mga nakapaloob dito at may misteryo ang museo dahil puno ng misteryo ang ating nakaraan at mga likha ng may kagagawan. 46
CHAPTER 1 NIGHTMARE
“The moment you step inside the museum, terrors of the night start.”
Marami akong lagusang nakikita. Mayroong puti, kayumanggi, pula, at itim. Ngunit may isang natatangi. Ang lagusang sarado, nakakandado at maraming palaisipan. Doon ko namalayan ang aking unang paghakbang patungo sa unang pinto. Lumalangitngit, at klasiko ang bawat muwebles ng museo na aking tinahak. Gawa sa narra ang bawat tabla. Malinis at makaluma ang datingan nito sa mga madla. Punong-puno ito ng makukulay na debuho na nakasukbit sa pader. Doon ko napagmasdan ang isang larawan sa oleo, maganda siya. Nakakaakit ang kariktan niyang ganda. Nakakahumaling ang malaporselana niyang ganda. Subalit isa lang ang aking ipinagtataka, bakit nakahubad siya? “Alam mo ba na isa siya sa pinakamahal at ni sinoman ay hindi maabot ang halaga ng debuho na yan, iho?” Ganon na lamang ang pagkagulat ko ng may magsalita ang nasa likod ko. Maganda ang tikas ng katawan. May itsura. Nakaputi. Ngunit tila ba malungkot ang mga mata. “Bakit po Lo, kilala niyo po ba ang nasa larawang iyan?” Palibhasa’y musmos ang aking pag-iisip sa mga bagay na ito. Walang kamuwang-muwang kung paano apresyahin ang isang sining, ngunit isa lang ang sigurado. Humahanga ako. “Iyan si Cyan. Isang babaeng bayaran. Pinagmalabisan at pinagkaitan ng magandang buhay. Mabait siya at maa49
lagain. Maganda rin kung ako ang tatanunging ikumpara kina Angel Locsin, Anne Curtis at Nadine Lustre. Sayang lang hindi ko na siya nakita. Matagal tagal na rin. Magmula noong ipadakit ang batang ako at lagutan ng hininga sa kamay ng pulisya - at ng aking ama,” nagulat ako sa kaniyang tinuran. Lubhang nakakaantig ang kwento niya pero mas nakapagtataka, kung paanong ang isang taong nalagutan ng hininga ay nakatayo sa aking harapan at nagsasalita. “Lo, sino po ba kayo? At bakit kayo nandito? At bakit parang alam na alam niyo po kung sino ang nasa larawan?,” pagtatanong ko na dulot ng aking kyuryosidad. “Siya ang aking pinakamamahal. Ako si Felix. Naipinta ko ang kaniyang larawan sa pamamagitan lamang ng aking imahinasyon tulad kung nasaan ka ngayon. Isang musmos na batang wala pang nalalaman sa mundong kasingpait ng mapaglarong lipunang ito,” turan nito. Doon ko napagtanto na tama nga si Ginoong Felix. Ngunit hindi ba dapat imbes na nandito ako sa museo ay naglalaro ako ng patingero, habulan at baril-bari...lan. Bang Isang putok ng baril at namalayan ko na lamang ang labi ni Ginoong Felix sa aking paanan at umaagos ang dugo. “Waaaaaaah!” 50
graphics by Mark Renyel Guinto 51
Vanilla Ice Cream Burning from cold-eyed stare, drowning from a burst magma, and sensing the echoes of machine guns. Stepped the thread of agony and anxiety, the innocence of a child had been lost. His bright and modest heart, were shattered. A different stare from within, like a vanilla ice cream on the streets of 1914. by Kalvin Tipay 52
graphics by Mark Renyel Guinto 53
Mangmang Hindi makangiti, tila napupunit ang labi. Hindi makalakad, sa tingin nila’y para akong kinakaladkad. Hindi na bumoboses, ubos na ang band aid ko ka-kagamit ng ilang beses. Hindi na titingin, hindi iyon ang aking mithiin. Hindi nasusukat, dahil aalisan ka ng karapatang mamulat. Mananatiling mangmang at walang alam, para sa kapayapaan na pansarili lamang. by Maria Nicole Mañalac 54
graphics by Mark Renyel Guinto 55
Insecure “I gained weight, Something I hate. I have pimples, Causing me to lose confidence. I’m too short, Not enough to ace a sport. I detest my features, I look ugly in pictures.” I spent the whole night studying, And I still failed. I work tirelessly, Only to get a Three.” (3/Tres) We spent our whole life hating ourselves. Ignoring the beauty of individuality. by Emmanuel Desiderio 56
graphics by Mark Renyel Guinto 57
RIP Cry Baby Hold on a little longer, Everything will be alright, right? Just a few more time, little one, Everything will all be done. No more silent tears, no more painful cries, In whispers of wind, beneath blue skies. Hush now, be still, let your memory stay. In your peaceful tomb, you’ll be the girl who ran away. by ButterCough 58
graphics by Mark Renyel Guinto 59
Gott ist tot Where does God reside, if at all? Is he alive, real, or just a shadow’s sprawl? Does He possess a form, a visage, a light? Or dwells in realms beyond our sight? Does God still recall my essence? Or left me to suffer in vain and voidness? Is faith the mere opium of resilience? Or hope that yields gladness, no less? Into the abyss, I fall once more, Grasping for hope, Striving to cope, A dark tunnel, the endless lore. Yet wounds deepen, with every slope. To leave me in plain sight, forgotten, To smile while others’ grief is wrought, To weep amidst another’s joy, begotten, Life’s paradoxes, in dichotomy, are sought. The fruit I yearned for, once sweet and true. A fate forged in the path of misery, Now offers no respite, no solace anew. Please take this pain away, and bid it adieu. by Zeira 60
graphics by Mark Renyel Guinto 61
Kuwadro Noong bata pa ako, likas sa gunita ang sabik na makaapak sa isang malaking silid, Wari’y tahanan ng mga obra ng iba’t ibang maestro. Nilibot ang paningin, bawat ukit at disenyo. Naglalagi’t nagtatagong simbolismo. Ano nga ba ang kahulugan sa’yo? Kaisipa’y mistulang nakulong sa kwadrado. Kasarinlan? Kung sigaw lamang ng hinagpis ang naririnig ko? “Tama na ho! Maawa na ho kayo’t may pasok pa po ako!” Huling saklolo ng nakaraang sa gunita ng madla’y naglaho. ni Daniela Vina Francia Mercado 62
graphics by Mark Renyel Guinto 63
NUMB LITTLE MACHIAVELLIAN Dressed in Barong, a portrait so serene, Upon the palace walls, a scene of sins. A sight to behold, yet a tale untold. Crafting schemes within its painted fold. In hues of praise, his mask is worn. Brushed in green and red strokes, a cunning pawn. Behind canvassed bars, his plot aligns. A puppeteer of shadows, in darkness he shines. by ButterCough 64
graphics by Mark Renyel Guinto 65
Hilahil Hikbi’y pilit na ikinukubli, habang mata’y nakangiti. Ganito pala ang pakiramdam, kapag pangarap mo’y nananatiling inaasam. Kasalanan ba kung ako’y nagmadali? Humiling agad ng walang pag-aatubili, ninais ba namang tumuntong agad sa pagtanda. Hindi tuloy nasulit ang pagkabata. Mailap na pahinga, ikaw na lang mag-isa. Kung sana sa pamamagitan ng isang pitik, Maaari kong itulak ang sarili ko pabalik. by Arveeh Mae Tortoza 66
graphics by Mark Renyel Guinto 67
undress the blindfold No light passes through my eyes, unsteady breaths reign over. Body aches and bruises linger, Thoughts were scattered and frightened. Pleading, when will the night end? Breeze hugs this cold soul, black seems pleasantly cozy. Exchange of blood drips till it clot, Kneeling, could the silence within get louder? Spin the wheel of chance. Wishful for the hope of it all. Choose the color of fate, White, Blue, Green or Red. Sobbing, will the bomb detonate? Slit the final string attached. Free the blindfold that strangles. Oh finally, I can see, Reason before the world falls apart. by Owen Ocampo 68
graphics by Mark Renyel Guinto 69
Just Another Day Gripping to that little ounce of faith, only to shatter it again into pieces. If you could have only listened, to the silent voices pleading. And set aside your pride. Maybe a morning of mourning, could have been ‘just another day’ by Arianna Crizelle Manalo 70
graphics by Mark Renyel Guinto 71
Ballad of an Overachiever “What keeps you up at night?” she asked I have so much passion in me but I have no idea where to pour it all out. I am always in search of something to do, something to direct my fixation, something to put all my heart out. I am nothing but the burning desire to do something – but I always end up filling several cups, I always end up dividing my drive and passion, and it ends up not being enough to fill all the cups I’ve laid out, every time. I am desperate to be all the things I ought to be, desperate to find my purpose that I end up doing every single thing that sparked hope and interest. I don’t know what I want to be in life, I don’t have the grand plan, the crazy timeline to follow. I just exist. And I know how many quotes, poems, and motivational phrases out there encourage, normalizes, and comforts this kind of lifestyle, this transition, or whatever this void is – to simply exist and take delight in just staying still. But who genuinely wants that? I never wanted to stay still, and I am convinced that nobody ever wants to just simply exist. What do I do with all this passion that I have that I don’t know how to ignite? How do I forgive myself for all the things I want to be but can’t be, and for all the constraints that I use as an excuse? “Nothing much really” was my response. by Daine Tayag 72
CHAPTER 2 LUCID DREAM
“My body fell at peace, but my mind found its pace.”
“Waaaaaaah!” Ang huling sigaw ko at agad ang pagbalikwas at hingal na mga paghinga sa aking higaan. Binangungot na naman ako. Ngunit ang pinagtataka ko, ay lagi kong nakikita ang ganoon eksena na tila ba parte na iyon ng aking pagkatao. O siguro guni-guni ko lang ito. Hindi ko namalayan na umaga na pala at ako na lang ang nasa higaan. O higaan pa bang matatawag ito. Nagpalinga-linga ako ng tingin. At bumalik na naman ako sa kwadradong kwarto na puro nakasapit na pinta at larawan ng mga taong hindi ko kilala. Sa kabilang dako ng silid ay ang kayumangging pinto. Tinahak ko ito ay mabilisang pinasok. Muling nagliwanag ang paligid. At napadpad ako sa isang pamilyar na lugar. Damuhan. Malawak. May mga pananim na palay at umaagos ang tubig mula sa patubig. Gabi at ngunit maaliwalas dahil na rin siguro sa buwan at mga bituin sa langit. Tila bumalik ako sa dating panahon. Ngunit... Bigla na lang tumaas ang mga balahibo ko. Tila ba may isang pares ng mga matang nakamasid sa akin. Kung saan? Hindi ko alam. Para bang ito ang napapanood ko sa balita. Bigla na lang may susulpot na mga mata, hihilain ka sa kadiliman. Tataniman ka ng droga. Hanggang sa ang bukas ay ‘di mo na makita. Inuuod ka na pala at may karatulang nakapaskil na, “Adik 75
ako, huwag tularan.” Ngunit pansin ko na wala ako sa tunay na mundo. Nasa isang dimensyon ako kung saan alam ko ang nangyayari at kaya kong kontrolin ang mga bagay. Maya-maya ay may sumigaw na isang binata. “Tulong! Hindi ako nanlaban. Parang awa niyo na. Marami pa po akong mga pangarap. Gusto ko pong maging pulis.” Agad akong kinabahan. Ngunit mas natakot ako ng maaninag ko ang kaniyang mukha at tahasan siyang napatingin sa direksyon ko. “Tulungan mo ako.” Ang huling salitang namutawi sa kaniyang mga labi. Bago marahas siyang hilain ng mga nakauniporme. Nagtindigan ang mga balahibo ko. Nanlilisik ang mga matang bigla na lang napasulyap sa akin. Napaigtid ako ng hininga. Ramdam ko ang bawat yapak ng kanilang mga paa. Ramdam ko rin ang ilang buhay na humihingi ng hustisya. Ang kanilang kaluluwa. Humahangos ako patakbo palayo sa lugar ng pinangyarihan ng insidenteng iyon. Salo ang hinginga, kinuwestiyon ko ang sarili ko. Bakit hindi ko nagawang tulungan at bigyang katahimikan ang mga nagnanais lamang ng hustisya? Samakatwid, bakit kahit kontrolado natin ang tumatakbo sa ating isip - ang tama at mali - pinipili nating takbuhan ang mga ito, manahimik at magsawalang kibo? Ayaw ko na rito. Binuksan ko ang lagusan, kung paano? Hindi ko na rin alam. Hinayaan kong damdamin ang mga buhay na nasayang at bumalik sa silid upang magmukmok sa mga ipinintang larawan ng mga dugo ng mga labi ng extra-judicial killings. 76
graphics by Rolhen Jeyk Constante 77
We played the games of truth, yet you refused to play by rules. Your words looks honey, but your action tastes bitter. We made plans you agreed before, but the after clause is missing. Your mouth is open, yet your mind is closed. How could you lie without even flinching? I said look into my eyes, BUT YOU NEVER DID. by Owen Ocampo Gaslight 78
graphics by Rolhen Jeyk Constante 79
Banayad ang ating hangaring maitapak Ang unang paghakbang ng mga marupok nating mga paa Sa higaang minsan nating masibasib Na tulugan. Banayad ang ating inosenteng kaisipan sa mga hamon ng buhay na tila ba panay saya’t laro lang ang dumedepina ng mapaglaro nating tadhana. Banayad ang haplos ng ating hubad na palad sa hagod ng pagbuo ng mga ala-alang bilanggo tayo at mga nakapapasong samyo ng mga lumipas na tag-init. Kung ang Kabataan natin ay pook tagpuan ng kabihasnang nilimot ng masasayang diwatang nagbabantay sa ating pagtulog at tuluyang paghakbang. Napapagod batayo sa paulit-ulit na pagkatalo’t pagkadapa sa mundong ito? O ang ating unang hakbang ang simbolo ng patuloy nating pagtayo? Sa mga pilat ng mga sugat at palalo? Unang Hakbang ni Jess Resuello 80
graphics by Rolhen Jeyk Constante 813
“Your smile seems so real, Nobody will understand how you feel.” You’re gazing in the dark, laying in your bed, It walks towards you, as it spins its threads. In and out, in and out, It covered my mouth. Now my pain is full of doubt, It makes no sound. Faking smiles was your style, Now you’ve claimed to play inside for awhile. You made another puppet’s profile, Another human you’ve forced to smile. It lurks, it stalks, it creeps Light and happiness; it seeps. It waits in the night, Slowly devouring all your might. Hiding through the darkness, Feeding on your emptiness. Laughing at your demise and torment, Savoring each and every moment. Words like knives and voices like echoes, Your mind, in the corner, screams in the shallows. by Mark Renyel Guinto Paralysis 82
graphics by Rolhen Jeyk Constante 83
Mga larawang pinagmamasdan, marka ng mga ala-alang nagdaan. Sinundan ang musikang, laging hinihimig. Sa tugatog ng musika, ako’y napaibig. Ngunit sa ‘yong awit, ay walang nakinig. Sa pagkabigo’y, unti-unting humina ang tinig. Mga ngiting naipinta, hindi na muling nasilayan. Sa may parola na ating naging tagpuan. Ngunit nasilayan wakas, ang bawat pagkakataon. Sa may daungan noong isang nagdaang hapon. Mga matang hindi na masilayan ng kislap. Tinangay ng dagat, ika’y namaalam sa pangarap. Makasariling kahilingan, pakiusap sa Panginoon. Bigyan muli ako ng isa pang pagkakataon. Kung ako man ay masawi, hiling sa susunod na buhay. Ikaw sana’y makilala pa nang buong tunay. Parola ni AC Manalo Sa may 84
graphics by Rolhen Jeyk Constante 85
With the canvas for tomorrow’s hue I am the artist, creating a masterpiece with a breath-taking view In every stitch, a story unfolds In every thread, a secret holds Just like the mountains that are high I journey forth, beneath the endless sky Through twists and turns, I navigate a path not to let my dreams burn Fby Arveeh Mae Tortoza Tapestry of ate 86
graphics by Rolhen Jeyk Constante 87
TWI TED Flickering flames of chaos, soul-burning, heart-screeching. Echoes of pleading loss in the abyss. Behold the grip of your creation’s kiss. Burn, child, look what you’ve begun. Now trapped in the web you’ve spun. In the furnace of your own design, no escape from your twisted shrine. by Xandinne Santiago INTROSPECTION S 88
graphics by Rolhen Jeyk Constante 89
panaginip, palaro ni Rolhen Jeyk Constante Nakailang bilang na ata ako ng tupa ngunit di pa din ako dinadalaw ng antok. Humilig ako sa kabilang pwesto ng kama. Pagdungaw ko sa bintana, may mga batang palihim na nagtatawag, “Tara laro tayo” sabay turo sa soccer ball na nasa kamay nila. Pagdapo ng mata ko sa kanan, tahimik na humihilik si Papa, mukhang masarap din ang tulog ni mama, mahinhin kong inangat ang kumot na nakapatong sa’min at tumayo mula sa pagkakahiga. Dahan dahan kong pinihit ang pinto palabas ng kwarto. Nadaanan ko ang salamin at prinaktis ang ngiti, sabi ni mama, ngitian lang daw ang mga batang makikilala para maging kaibigan agad. Lakad takbo kong sinalubong ang mga batang iyon, nagpakilala silang sina Kama at Ayan. Nagkasundo kami sa iisang goal. Magaling silang dalawa maglaro, napakahirap nilang iwasan sa tuwing kontrolado ko na ang bola. Sa tuwing hinahayaan ko naman na sila’y kumilos ay hindi naman sila kumikilos. Nakakainip. Di na naming namalayan ang oras, nagpasya na din kaming umuwi ngunit sa huling pagkakataon, pinasahan nila ako ng bola. Akmang tatamaan na’ko ng bola sa mukha ng napabalikwas ako. Napamulat, nilibot ang paningin sa madilim na kwarto. Ang apat na sulok na puno ng amoy ng gamot at aparato. Nahagip ko ang saklay sa gilid ng pinto ng E.R. hindi pa din pala ito tapos. May hapdi padin akong nararamdaman sa kanang hita ko, ang tanging laman na nakaligtas sa disgrasyang kinasangkutan ko. Napabuntong hininga na lang ako dahil nakabalik na naman pala ako sa totoong mundo. Buhat pa ng may batang makakadungaw sa bintana ng palapag kung nasaan ako. Buhat pa ng Makita ko si mama. Buhat pa ng Marinig ang hilik ni Papa. Buhat pa ng ako raw ay nakangiti. Buhat pa ng ako raw ay nakatayo. 90
CHAPTER 3 EROTIKA
“Never underestimate the power of arousal. A mind full of curiosity appears to dig a thrilling sensation.”
Bumalikwas ako ng bangon kinaumagahan. Masaklap ang dalawang magkasunod na panaginip ang aking namasdan. Ang isa ay bangungot. Ang isa ay tila ba kontrolado ko ang nabgyayari. Ngunit isa lang ang sigurado ako, walang selyo ang pagtangis ko. Marahil dahil sa ganito ako. Malambot. Madamdamin. Mahinhin tulad ng isang babae. Iniitsapwera ng lipunan. Salot daw ako kung tawagin. Walang mararating sa buhay. Bago ko pa makalimutang magpakilala, ako si Franco. Ulilang lubos. Hindi ko na rin nakilala ang mga magulang ko. Wala na raw sila sabi nila Mother Regina at Mother Anna. Gustuhin ko man silang makilala, matagal na raw silang patay. Pitong taong gulang pa lamang ako. Matalas ang pag-iisip ko. Hindi tulad ng ibang bata na naglalaro at ineenjoy ang tag-init para maglaro, madalas akong magmukmok sa isang tabi. Hindi naman rin ako maituturing na nag-iisa dahil linggo-linggong may dumadalaw sa aking isang lalaki na nagpakilalang kaibigan daw ng aking nanay. Matikas ang pangangatawan. Maganda ang tindig. At higit sa lahat malaki ang... Ayaw ko na lang pag-usapan. Hindi maipagkakaila kasi sa hapit nitong pantalon tuwing dadalaw. Ngunit hindi ko maiwasang mag-isip ng kung anong bagay. Sa bata kong taon, alam ko na ang mga bagay na malalaswa. Hindi kasi lingid sa kaalaman ko ang mga DVD at magazine ng mga sexy-ng lalaki at babae sa kwarto ng bahay ampunan. Nakatago ito sa ilalim ng mga mas nakatatanda saking bata na kinulong sa bahay ampunan na ito. At naalala ko ang araw na ito ay ang araw ng pagdalaw ng kaibigan ng aking ina. 93
Isa na namang kamunduhan ang aking mararanasan. Kung paano, hindi ko rin alam. Namulat na lang akong tuwing dumadalaw siya, may nangyayari sa aming dalawa. At tama nga ako, sa aking kwarto na may pulang pinto, unti-unting nagbukas ito at bumungad ang kaniyang mukha papasok. Dama ko ang pananabik. Mayroon man saking pagtatataka, alam ko man ang mali sa aming ginagawa sa tuwing dadalaw siya, hindi ko mapigilan ang sariling mahumaling sa kaniya. “Salamat po Mother Regina, ako na po ang bahala sa batang ito. Siguro hindi lang po talaga siya kumportable at ‘di pa nasasanay na makipaglaro sa ibang bata,” ang turan niya habang kausap si Mother Regina. “Sige. Buti na lang at mayroon siyang katulad mo na may malasakit at dinadalaw pa rin sya kahit hindi mo siya kadugo,” bawi naman ng ginang. “Kamusta ka? Balita ko ‘di ka pa rin nakikipag-usap sa ibang mga bata ah. Ayaw mo bang makipagkaibigan sa kanila?” “Hindi na po tito. Ayaw ko kasing makisalamuha sa kanila. Hindi ako sanay. Okay naman na ikaw lang kinakausap ko. Mas nag-eenjoy pa ako,” balik ko sa kaniya. “Ano bang klaseng enjoy ang gusto mo? Gusto mo ba ‘yong may sinusubo?” nakangiting turan niya sa akin. Hindi na ako nagpatumpik-tumpik pa. Agad akong bumangon sa aking higaan at tinawid ang pagi-pagitan at sinibasib ang isa’t isa. Isang hayok sa laman at isang hayok sa pagmamahal - sa maling paraan. 94
graphics by AC Manalo 95