Modul Mas-modular Ekonomi Tingkatan 6

MODUL
MAS-MODULAR
MATA PELAJARAN

MIKROEKONOMI

S T P M SEMESTER 1
DAERAH SEGAMAT

KEMENTERIAN PENDIDIKAN MALAYSIA
Pejabat Pendidikan Daerah Segamat

OLEH:
PANEL PENULIS JAWATANKUASA DAERAH SEGAMAT

ISI KANDUNGAN HALAMAN
2
PERKARA
Sekapur Sirih 3
Tuan Nasir bin Mohamed Yunos
Pegawai Pendidikan Daerah 4
4
Pn Sa’diah binti Mad Sa’at 5
Timbalan Sektor Pembelajaran PPD 5
6
En Anuar bin Hashim 11
Pengetua SMK Dato’ Bentara Dalam
Panel Penulis Jawatankuasa Ekonomi Daerah Segamat 18
Bab 1: Pengenalan 18
24
1.1 Definisi ilmu ekonomi 28
1.2 Sumber ekonomi 29
1.3 Kehendak manusia 35
1.4 Masalah ekonomi 35
1.5 Keluk Kemungkinan Pengeluaran
1.6 Sistem ekonomi 44
Bab 2: Pasaran Barang dan Harga 44
2.1 Permintaan 47
2.2 Penawaran 52
2.3 Keseimbangan pasaran
2.4 Lebihan pengguna dan lebihan pengeluar 56
2.5 Campur tangan kerajaan 59
2.6 Keanjalan permintaan 61
2.7 Keanjalan penawaran 61
Bab 3: Teori Pengeluaran dan Kos Pengeluaran 72
3.1 Firma dan industri
3.2 Fungsi pengeluaran 78
3.3 Kos pengeluaran 82
3.4 Ekonomi bidangan dan tak ekonomi bidangan 86
Bab 4: Struktur Pasaran, Penentuan Harga dan Output 89
4.1 Konsep hasil dan untung
4.2 Struktur pasaran 1
4.3 Pasaran Persaingan Sempurna
4.4 Pasaran Monopoli
4.5 Pasaran Persaingan Bermonopoli
Bab 5: Pasaran Faktor dan Agihan
5.1 Permintaan dan penawaran faktor
5.2 Upah dan kesatuan sekerja
5.3 Sewa
5.4 Kadar bunga dan untung

Sekapur Sirih

Tahniah dan syabas, satu usaha yang
murni demi kemenjadian murid

TN NASIR BIN MOHAMED YUNOS
Pegawai Pendidikan Daerah Segamat

Tahniah, semoga modul ini dapat
membantu kecemerlangan pencapaian

akademik pelajar

PN SA’DIAH BINTI MAD SA’AT
Timbalan Sektor Pembelajaran PPD Segamat

Syabas atas inisiatif JKD Ekonomi T6
Segamat terus memacu kecemerlangan
pencapaian mata pelajaran Ekonomi T6

En Anuar Bin Hashim
Pengetua SMK Dato’ Bentara Dalam
(Pengerusi Jkd Ekonomi T6 Segamat)

2

PANEL PENULIS
JAWATANKUASA EKONOMI TINGKATAN 6 DAERAH SEGAMAT

Pengerusi : Tuan Haji Anuar bin Hashim Pengerusi SMK Dato’ Bentara Dalam
PK T6 SMK Dato’ Bentara Dalam
Naib Pengerusi : Cik Tee Poh Kim Pegawai SISC+ TVET
SMK Dato’ Bentara Dalam
Pembimbing : Puan Ruzana Md Sam SMK Palong Timur

Ketua Editor : Puan Lim Sze Yee

Penolong Editor : Encik Mohd Sarhan Ahzam bin Ab Aziz

Panel Penulis : Puan Rusma binti Saat SMK Buloh Kasap
: Puan Haslina binti Hassan SMK Tinggi Segamat
: Puan Zainab binti Abdullah Jahsman SMK Chaah
: Puan Nursuhada binti Haris SMK Munshi Ibrahim
: Puan Irnawa binti Mohd Johani SMK Labis
: Puan Tan Fiew Ling SMK Dato’ Bentara Dalam
: Encik Ramesh Krishnan SMK Tinggi Segamat

3

Bab 1 : Pengenalan

Bab 1 Pengenalan

1.1 Definisi Ilmu Ekonomi

Objektif:
(a) Mengenalpasti maksud ilmu ekonomi

Konsep Definisi
Ekonomi Kajian tentang bagaimana manusia menggunakan sumber ekonomi yang terhad untuk memenuhi
kehendak manusia yang tidak terhad.

1.2 Sumber Ekonomi (Faktor Pengeluaran)

Objektif:
(a) Menyatakan empat jenis sumber ekonomi atau faktor pengeluaran dalam ekonomi

Sumber ekonomi Maksud

Tanah  Sumber alam semula jadi yang terdapat di permukaan atau di dalam tanah

 Meliputi sumber galian dan tumbuh-tumbuhan serta air dan udara

 Penawaran tanah adalah terhad

 Ganjaran dalam bentuk sewa

Buruh  Menyumbangkan tenaga fizikal atau mental dalam proses pengeluaran/ mengeluarkan barang dan
Modal perkhidmatan
Usahawan
 Boleh dipindahkan (mobiliti) dari satu tempat ke tempat yang lain
 Ganjaran kepada buruh ialah upah/ gaji

 Digunakan oleh pengeluar dalam proses pengeluaran
 Peralatan yang digunakan dalam proses pengeluaran seperti jentera, mesin dan wang
 Boleh dipindahkan (mobiliti) dari satu tempat ke tempat yang lain
 Ganjaran kepada modal ialah kadar bunga

 Individu yang bertanggungjawab menggabungkan faktor-faktor pengeluaran untuk menghasilkan
barang dan perkhidmatan

 Berinovasi dan sanggup menanggung risiko
 Ganjaran kepada usahawan ialah untung

* Teknologi sebagai pemangkin kepada proses pengeluaran.

2014: 21
(a) Apakah yang dimaksudkan dengan usahawan? [2]
(b) Huraikan empat perbezaan antara usahawan dengan buruh. [8]

(a) Usahawan ialah seseorang yang menggabungkan faktor pengeluaran untuk mengeluarkan barang dan perkhidmatan.
(b) Usahawan merupakan individu yang menggabungkan faktor pengeluaran manakala buruh merupakan individu yang

membekalkan tenaga buruh.
Ganjaran untuk usahawan ialah untung manakala ganjaran buruh ialah upah.
Usahawan menanggung risiko kerugian, manakala buruh menanggung risiko dibuang kerja atau turun upah.
Usahawan berperanan merancang, menginovasi untuk menambah baik produk manakala buruh perlu melaksanakan kerja
dengan baik.

2019: 21
(a) Terangkan peranan teknologi dalam proses pengeluaran? [2]
(b) Huraikan empat sumber ekonomi yang boleh ditawarkan oleh isi rumah kepada firma dalam proses pengeluaran beserta

setiap ganjaran yang diperolehnya. [8]

4

Bab 1 : Pengenalan

1.3 Kehendak Manusia

Objektif:
(a) mengenalpasti jenis-jenis barang
(b) membandingkan ciri-ciri jenis barang

Jenis barang Maksud Contoh
Barang percuma Penawarannya tidak terhad Cahaya
Tidak memerlukan kos untuk mengeluarkannya matahari
Barang ekonomi Tiada kos lepas
Tidak dikenakan bayaran Kereta
Barang pengguna
Barang perantaraan Penawarannya terhad
Barang pengeluar Memerlukan kos untuk mengeluarkannya
Ada kos lepas
Perlu dibayar untuk menggunakannya

Merupakan barang akhir/ barang siap untuk digunakan oleh pengguna Meja
Terbahagi kepada barang tahan lama dan tidak tahan lama

Barang yang masih perlu diproses lagi untuk menjadi barang akhir supaya dapat Tepung
digunakan oleh pengguna Barang
perantaraan
Barang yang digunakan oleh pengeluar untuk mengeluarkan barang yang lain Jentera

Barang persendirian Barang yang dimiliki oleh orang persendirian Rumah
Barang awam Orang lain tidak boleh menggunakannya tanpa kebenaran pemiliknya sendiri

Barang yang ditawarkan kepada semua orang/ tiada pengecualian dalam Taman
penggunaannya rekreasi
Penawarannya terhad awam
Ada kos lepas
Tidak dikenakan bayaran, kalau dikenakan pun hanya minimum sahaja

2015: 21
(b) Dengan memberikan contoh, terangkan perbezaan antara barang modal dengan barang pengguna. [4]

Barang modal ialah barang atau alat yang digunakan untuk mengeluarkan barang lain, contohnya mesin. Manakala, barang

pengguna ialah barang akhir atau barang siap yang digunakan oleh pengguna, contohnya kasut.

1.4 Masalah Ekonomi

Objektif:
(a) menyatakan masalah ekonomi yang dihadapi oleh isi rumah, firma dan kerajaan

Disebabkan kehendak manusia adalah tidak terhad manakala sumber ekonomi adalah terhad, maka akan mewujudkan masalah
kekurangan, masalah pilihan dan masalah kos lepas.

Masalah Maksud Individu Firma Kerajaan
Kekurangan Keadaan apabila sumber yang Kekurangan Kekurangan sumber Kekurangan
sedia ada tidak dapat pendapatan ekonomi pendapatan negara
Pilihan memenuhi semua kehendak
Kos lepas manusia maksimumkan maksimumkan maksimumkan
kepuasan keuntungan kebajikan masyarakat
Masalah kekurangan
menyebabakan pilihan perlu Melepaskan barangan Melepaskan barang Melepaskan projek
dibuat yang kedua terbaik yang kedua terbaik kedua terbaik

Barang kedua terbaik yang
dilepaskan untuk
memperoleh barang terbaik

5

Bab 1 : Pengenalan

2017: 21
Dengan memberikan contoh, terangkan perkaitan konsep kekurangan, konsep pilihan, dan konsep kos lepas bagi
(a) pengguna [5]
(b) pengeluar [5]

(a) Pengguna
Pengguna kekurangan sumber pendapatan, maka pengguna perlu membuat pilihan untuk memaksimumkan kepuasannya.

Oleh itu, wujud kos lepas kerana pengguna melepaskan barang kedua terbaik. Contohnya, dengan sejumlah pendapatan
sebanyak RM100, pengguna mempunyai dua pilihan, iaitu sama ada hendak membeli seluar atau baju. Jika dia membeli seluar,
maka kos lepasnya ialah baju.

(b) Pengeluar
Pengeluar kekurangan sumber ekonomi, maka pengeluar perlu membuat pilihan untuk memaksimumkan keuntungan dan

meminimumkan kos. Oleh itu, wujud kos lepas kerana pengeluar melepaskan barang kedua terbaik. Contohnya, seorang
pengeluar yang memiliki sebidang tanah mempunyai dua pilihan ianti sama ada membina projek perumahan atau menanam
kelapa sawit. Sekiranya pengeluar memilih projek perumahan, kos lepasnya ialah menanam kelapa sawit.

Objektif:
(a) menjelaskan masalah asas ekonomi

2015: 21
(a) Huraikan tiga masalah asas ekonomi. [6]

Apa dan berapa banyak barang yang hendak dikeluarkan?
Masalah apa yang hendak dikeluarkan merujuk kepada jenis barang yang perlu dikeluarkan untuk memenuhi permintaan

masyarakat. Masalah berapa barang yang hendak dikeluarkan merujuk kepada kuantiti barang yang perlu dikeluarkan.
Disebabkan sumber ekonomi terhad berbanding dengan kehendak manusia yang tidak terhad, maka kedua-dua masalah
tersebut bergantung kepada permintaan dan penawaran masyarakat.

Bagaimana untuk mengeluarkan barang?
Masalah bagaimana hendak dikeluarkan merujuk kepada teknik atau kaedah pengeluaran sesuatu barang. Teknik yang

boleh digunakan ialah sama ada intensif modal atau intensif buruh. Sesebuah ekonomi akan memilih teknik pengeluaran yang
dapat meminimumkan kos pengeluaran bagi memastikan keuntungan maksimum diperoleh.

Untuk siapa barang dikeluarkan?
Masalah untuk siapa dikeluarkan merujuk kepada pengagihan barang dan perkhidmatan kepada pelbagai golongan

masyarakt dalam ekonomi. Pengagihan barang bergantung kepada corak agihan pendapatan dan kuasa beli pengguna. Golongan
berpendapatan tinggi berupaya mendapatkan barang yang lebih banyak berbanding dengan golongan berpendapatan rendah.

2020: 21
(a) Mengapakah masalah asas ekonomi wujud? [2]
(b) Terangkan masalah asas ekonomi yang dihadapi oleh pengeluar kerepek pisang. [8]

(a) Masalah asas ekonomi wujud disebabkan kehendak manusia adalah tidak terhad manakala sumber ekonomi adalah terhad.

(b) Masalah asas ekonomi yang dihadapi oleh pengeluar kerepek pisang ialah berapa kerepek pisang dikeluarkan, bagaimana
kerepek pisang dikeluarkan dan untuk siapa kerepek pisang dikeluarkan.
Berapa kerepek pisang dikeluarkan merujuk kepada berapa kuantiti kerepek pisang dikeluarkan. Ini bergantung kepada
permintaan kerepek pisang dan penawaran kerepek pisang di pasaran.
Bagaimana kerepek pisang dikeluarkan melibatkan kaedah pengeluaran yang paling cekap untuk mengeluarkan kerepek
pisang, sama ada menggunakan intensif buruh atau intensif modal. Pengeluar akan memilih teknik pengeluaran yang
minimumkan kos atau memaksimumkan keuntungan
Untuk siapa kerepek pisang merujuk kepada agihan kerepek pisang kepada pelbagai golongan pengguna. Kerepek pisang
akan dikeluarkan untuk pengguna kerepek pisang yang mempunyai kuasa beli.

6

Bab 1 : Pengenalan

1.5 Keluk Kemungkinan Pengeluaran

Objektif:
(a) menyatakan maksud keluk kemungkinan pengeluaran
(b) menghuraikan konsep dan perubahan dalam keluk kemungkinan pengeluaran

1. Definisi :
Keluk Kemungkinan Pengeluaran ialah keluk yang menunjukkan had maksimum kombinasi dua barang yang dapat dikeluarkan
dengan menggunakan semua sumber ekonomi pada tingkat teknologi tertentu.

2. Andaian:
(i) Ekonomi hanya mengeluarkan dua jenis barang sahaja, misalnya barang modal dan barang pengguna.
(ii) Tingkat teknologi ekonomi tidak berubah.
(iii) Sumber ekonomi adalah tetap dari segi kuantiti dan kualiti.
(iv) Sumber ekonomi telah digunakan sepenuhnya dengan cara yang efisien.

2013: 21
(a) Nyatakan maksud keluk kemungkinan pengeluaran. [2]
(b) Dengan menggunakan gambar rajah dan contoh berangka, terangkan bagaimana keluk kemungkinan pengeluaran yang

mempunyai kos lepas meningkat dibentuk. [8]

(a) Keluk kemungkinan pengeluaran adalah satu keluk yang menunjukkan batasan maksimum yang dikeluarkan oleh sesebuah

ekonomi dengan menggunakan faktor-faktor pengeluaran yang sedia ada pada tingkat teknologi tertentu dalam tempoh masa

tertentu.

(b)

Kombinasi ABCDE

Barang X(unit) 0 1 2 3 4

Barang Y (unit) 10 9 7 4 0

Apabila menggunakan semua sumber untuk mengeluarkan barang Y sahaja, jumlah maksimum 10 unit barang Y
dikeluarkan dan tiada barang X dikeluarkan. Apabila hanya mengeluarkan barang X sahaja, jumlah maksimum 4 unit barang X
dikeluarkan dan tiada barang Y dikeluarkan.

Apabila ekonomi membuat keputusan mengeluarkan 1 unit barang X (kombinasi A ke B), ekonomi terpaksa melepaskan 1
unit barang Y.

Pengerakan kombinasi dari B ke C, pertambahan 1 unit X terpaksa melepaskan 2 unit barang Y dan begitulah seterusnya
hingga pergerakan dari kombinasi D ke E di mana penambahan 1 unit X terpaksa melepaskan 4 unit Y.

Keadaaan ini menunjukkan kos lepas tambahan 1 unit barang X semakin meningkat kerana jumlah barang Y yang
dilepaskan adalah semakin banyak.

Apabila titik-titik A, B, C, D, dan E disambungkan, maka terdapat keluk kemungkinan pengeluaran berbentuk cembung
seperti dalam rajah 1.

7

Bab 1 : Pengenalan

2018: 21
(a) Nyatakan kaitan antara kos lepas dengan bentuk-bentuk keluk kemungkinan pengeluaran. [2]
(b) Dengan menggunakan gambar rajah keluk kemungkinan pengeluaran, terangkan dua keadaan sebuah ekonomi tidak

berada pada tingkat guna tenaga penuh. [8]

(a) Kos kepas malar menyebabkan bentuk KKP bergaris lurus yang bercerun negatif. Kos lepas meningkat menyebabkan bentuk
KKP cembung dari titik origin.

(b)

Berdasarkan rajah di atas, kombinasi keluaran barang yang terletak pada KKP menunjukkan sebuah ekonomi berada pada
tingkat guna tenaga penuh. Contoh titik L, B atau M.

Apabila kombinasi keluaran barang terletak di dalam lingkungan KKP seperti titik A, ekonomi tidak mencapai tingkat guna
tenaga penuh kerana masih wujud pengangguran dalam ekonomi. Hal ini disebabkan keluaran barang modal dan barang
pengguna masih boleh ditambah ke titik D dengan menggunakan individu yang menganggur.

Kombinasi keluaran barang yang terletak di luar KKP menunjukkan kekurangan sumber ekonomi. Kombinasi C tidak dapat
dikeluarkan keranan kekurangan sumber ekonomi.

3. Komposisi barang modal dan barang pengguna Huraian
Rajah

4. Pengangguran, agihan barang dan pertumbuhan ekonomi dengan menggunakan KKP

Rajah Huraian

8

5. Perubahan Keluk Kemungkinan Pengeluaran Rajah Bab 1 : Pengenalan

Corak perubahan Huraian
a) Pertambahan anugerah
9
sumber dalam
pengeluaran barang X dan
barang Y dengan kadar
yang sama

b) Kemasukan buruh asing
dalam pengeluaran
barang Y sahaja.

c) Kemajuan teknologi
dalam pengeluaran
barang X sahaja

d) Kehausan sumber
ekonomi dalam
pengeluaran barang X
tetapi peningkatan
teknologi dalam
pengeluaran barang Y

Bab 1 : Pengenalan

1 Jadual di bawah menunjukkan kemungkinan pengeluaran bagi barang X dan barang Y.

Kombinasi AB CDE F

Barang X (unit) 0 1 2 3 4 5
0
Barang Y (unit) 50 45 38 29 16

Hitung

(a) kos lepas apabila titik A bergerak ke titik C (b) kos lepas per unit apabila titik A bergerak ke titik C

(c) kos lepas bagi 3 unit barang X (d) kos lepas bagi unit ke-3 barang X

(e) kos lepas bagi 29 unit barang Y (f) kos lepas bagi 50 unit barang Y

2 Jadual di bawah menunjukkan kombinasi barang X dan barang Y yang dikeluarkan oleh sebuah negara.

Kombinasi AB CDE F
Barang X (unit) 0 2 4 6 8 10

Barang Y (unit) 50 40 30 20 10 0

(a) Hitung kos lepas bagi mengeluarkan

(i) seunit barang X pada setiap kombinasi

(ii) seunit barang Y pada setiap kombinasi

(b) Nyatakan bentuk kos lepas barang X dan barang Y. Jelaskan mengapa kos lepas berbentuk sedemikian.

3 Jadual di bawah menunjukkan kombinasi barang modal dan barang pengguna yang dikeluarkan oleh sebuah negara.

Kombinasi ABCDEF

Barang modal (unit) 0 1 2 3 4 5

Barang pengguna (unit) 35 33 30 25 15 0

(a) Nyatakan keadaan apabila negara ini memerlukan 3 unit barang modal dan 20 unit barang pengguna. Berikan sebab bagi

jawapan anda.

(b) Adakah kombinasi 2 unit barang modal dan 38 unit barang pengguna boleh dicapai? Mengapa?

10

Bab 1 : Pengenalan

Objektif:

(a) mengenalpasti dan membandingkan ciri-ciri sistem-sistem ekonomi
(b) menerangkan bagaimana sistem ekonomi pasaran bebas menyelesaikan masalah asas ekonomi
(c) menjelaskan sebab-sebab kerajaan campurtangan dalam pasaran

1.6 Sistem Ekonomi

Sistem Ekon Pasaran Bebas Perancangan Pusat Campuran Islam
Definisi Individu bebas membuat Kerajaan mempunyai Individu bebas membuat Sistem ekonomi yang
keputusan dan kuasa mutlak dalam keputusan dan berlandaskan hukum-
menjalankan aktiviti menentukan keputusan menjalankan aktiviti hukum syariat yang
ekonomi tanpa campur dan kegiatan ekonomi. ekonomi dan wujud ditentukan oleh Allah
tangan kerajaan. campur tangan kerajaan. s.w.t.

Sistem Individu bebas memiliki Sumber dimiliki sepenuh Sumber dimiliki bersama Sumber ekonomi adalah
Pemilikan dan menggunakan oleh kerajaan. oleh pihak swasta dan milik Allah dan manusia
sumber ekonomi. kerajaan. sebagai pemegang
amanah.
Individu bebas
berkumpul harta selagi
tidak bertentangan
dengan syariat Islam

Sistem Keputusan ekonomi Keputusan ekonomi Keputusan ekonomi Keputusan ekonomi
membuat dibuat oleh pihak swasta dibuat oleh kerajaan dibuat oleh pihak swasta dibuat oleh pihak swasta
keputusan melalui mekanisme demi maksimumkan dan kerajaan. dan kerajaan
ekonomi harga. kebajikan masyarakat. berlandaskan hukum
Islam.

Agihan Agihan pendapatan Penekanan kepada Agihan pendapatan Harta dan kekayaan
Pendapatan ditentukan oleh agihan pendapatan yang ditentukan oleh diagihkan secara adil.
mekanisme harga di sama rata oleh kerajaan. mekanisme harga. Zakat untuk membantu
pasaran faktor. Cukai atau subsidi oleh golongan miskin.
kerajaan bagi
merapatkan jurang
pendapatan.

Sistem insentif Individu bebas cari Pengeluaran barang Individu bebas cari Demi kesejahteraan
kekayaan . adalah untuk kebajikan kekayaan tetapi dikawal dunia dan akhirat.
Pelbagai insentif rakyat. kerajaan. Segalanya dianggap
diwujudkan utk Kekurangan insentif. ibadah dan akan
meningkatkan daya mendapat ganjaran di
saing. akhirat.

11

 Bagaimana sistem ekonomi menyelesaikan masalah asas ekonomi? Bab 1 : Pengenalan

Pasaran bebas Campuran Perancangan pusat Ekonomi Islam
 Mekanisme harga
 Interaksi permintaan  Pihak swasta dan  Kerajaan
berfungsi untuk
Apa dan berapa barang dikeluarkan? dan penawaran di kerajaan bersama- menentukan jenis menentukan apa dan
berapa banyak
pasaran barang sama menyelesaikan barang yang hendak sesuatu barang
hendak dikeluarkan
menentukan apa dan masalah ini dikeluarkan
 Hanya barang yang
berapa banyak  Mekanisme harga  Mekanisme harga halal sahaja
sesuatu barang itu dikeluarkan

harus dikeluarkan menentukan apa dan tidak berfungsi  Kerajaan
mengeluarkan
 Pengeluar berapa banyak barang dan
barang dikeluarkan perkhidmatan awam

mengeluarkan
barang yang memberi  Kerajaan

keuntungan menyediakan barang

maksimum awam yang gagal

disediakan oleh

mekanisme harga

 Harga faktor  Pengeluar memilih  Kerajaan  Kaedah pengeluaran

Masalah asas ekonomi ditentukan di teknik pengeluaran menentukan teknik yang cekap
Bagaimana barang dikeluarkan?
pasaran faktor yang minimumkan pengeluaran yang digunakan untuk

kos, sama ada secara sesuai selaras dengan minimumkan kos

 Pengeluar memilih intensif buruh atau matlamat  Memastikan bahawa
teknik pengeluaran intensif modal meningkatkan

yang minimumkan kebajikan rakyat kegiatan pengeluaran
kos, sama ada intensif  Kerajaan tidak akan

modal atau intensif menyediakan barang menimbulkan kesan

buruh awam secara cekap luaran negative

 Mekanisme harga di  Mekanisme harga di  Barang diagihkan  Mekanisme harga di
pasaran faktor pasaran faktor
menentukan corak menentukan corak oleh kerajaan kepada pasaran faktor
agihan pendapatan agihan pendapatan
isi rumah mengikut menentukan corak
 Pengagihan barang  Barang diagihkan
mengikut kuasa beli mengikut keperluan agihan pendapatan
pengguna kemampuan dan
Untuk siapa barang dikeluarkan kuasa beli pengguna  Sistem catuan  Barang diagihkan
digunakan untuk mengikut
 Barang awam yang mengatasi kemampuan dan
ditawarkan kepada kekurangan barang kuasa beli pengguna
semua orang yang berlaku
 Sistem zakat
digunakan untuk
membantu kumpulan
yang kurang
berkemampuan

12

 Kelebihan sistem ekonomi campuran berbanding dengan sistem ekonomi lain Bab 1 : Pengenalan
Ekonomi Pasaran Bebas
Ekonomi Perancangan Pusat

Kelemahan Kebaikan Kebaikan Kelemahan
 kegiatan ekonomi  kegiatan ekonomi  kegiatan ekonomi  ketidakcekapan

tidak stabil diselaraskan dengan stabil pentadbiran kerajaan
 agihan pendapatan  agihan pendapatan  kebebasan individu
cepat
tidak setara  penggunaan ekonomi setara terhad
 kegagalan  kebajikan rakyat  insentif bekerja yang
yang optimum
menyediakan barang  insentif bekerja yang diutamakan rendah
 peruntukan sumber  tidak menggalakkan
awam tinggi
 wujudnya monopoli  menggalakkan yang cekap perkembangan
 faedah pengeluaran
yang merugikan perkembangan ekonomi
 wujud kesan luaran tanpa persaingan  tidak menggalakkan
ekonomi
negatif  menggalakkan kemajuan teknologi

kemajuan teknologi

• Kerajaan campur • Menggabungkan kebaikan ekonomi pasaran • Mekanisme harga
tangan mengatasi bebas dan perancangan pusat dibiarkan beroperasi
kelemahan ekonomi untuk mengatasi
pasaran bebas Ekonomi Pasaran Campuran kelemahan ekonomi
perancangan pusat

 Tujuan campur tangan kerajaan:
(a) Menyediakan barang awam
Barang awam tidak dikeluarkan oleh pihak swasta kerana tidak menguntungkan mereka.Oleh itu, kerajaan akan campur
tangan dalam menyediakan barang awam seperti hospital untuk kebajikan rakyat.

(b) Mengawal kuasa monopoli
Kuasa monopoli menyebabkan ketidakcekapan pengeluaran dan peruntukkan sumber dalam ekonomi. Firma monopoli
juga akan mengenakan harga yang tinggi dan mengeluarkan keluaran yang rendah. Oleh itu, campur tangan kerajaan perlu
mengawal harga dan meningkatkan keluaran dengan melaksanakan dasar harga maksimum/ dasar harga minimum.

(c) Mengawal kesan luaran/eksternaliti negatif
Perkembangan industri yang tidak terkawal dan sikap pengeluar mementingkan keuntungan mewujudkan kesan luaran
negatif seperti pencemaran udara, air atau bunyai yang menyebabkan taraf hidup masyarakat terjejas.

(d) Merapatkan jurang agihan pendapatan
Agihan pendapatan yang tidak setara menyebabkan jurang pendapatan golongan kaya dan miskin semakin besar. Oleh itu,
kerajaan perlu campur tangan dengan mengenakan cukai kepada golongan kaya dan bantuan subsidi kepada golongan
miskin supaya agihan pendapatan lebih setara.

(e) Mengatasi masalah ketidakstabilan ekonomi
Ketidakstabilan ekonomi seperti masalah inflasi/ pengangguran akan mendatangkan masalah kepada negara. Oleh itu,
kerajaan perlu campur tangan dengan melaksanakan dasar fiskal atau dasar kewangan untuk memastikan kestabilan
ekonomi.

13

Bab 1 : Pengenalan

2013: 3

1 Yang manakah institusi ekonomi yang terlibat dalam liputan analisis ilmu ekonomi bagi model dua sektor?

A Institusi kerajaan C Institusi kewangan

B Institusi perundangan D Institusi kesatuan sekerja

2014: 1
2 Ilmu ekonomi mengkaji tentang

A tingkah laku manusia untuk memilih barangan yang terhad bagi mencapai keuntungan maksimum
B bagaimana manusia menguruskan sumber ekonomi yang terhad untuk memenuhi kehendak yang tidak terbatas
C bagaimana manusia menguruskan sumber ekonomi yang tidak terhad untuk mencapai kepuasan maksimum
D tingkah laku manusia untuk membuat keputusan bagi mengeluarkan barangan yang tidak terhad untuk menyelesaikan

masalah ekonomi

2016: 1

3 Mikroekonomi merupakan kajian gelagat manusia dalam mengurus

A masalah pengangguran C kadar inflasi yang tinggi

B defisit belanjawan Negara D ketidakcekapan pengeluaran

2015: 1

4 Perbezaan utama antara usahawan dengan buruh adalah dari aspek

A Kemahiran C menanggung risiko

B boleh berpindah tempat D kepentingan dalam proses pengeluaran

2019: 1

5 Kereta yang digunakan sebagai teksi ialah

A barang awam B barang modal C barang pengguna D barang perantaraan

2020: 1

6 Antara yang berikut, yang manakah barang perantaraan?

A Mesin B Rumah api C Telefon bimbit D Tepung gandung

2013: 1 C kehendak masyarakat yang tidak terhad
7 Masalah asas ekonomi berpunca daripada D pengagihan pendapatan yang tidak adil dalam ekonomi

A pengeluaran ekonomi yang tidak cekap
B penggunaan sumber alam yang tidak optimum

2015: 2

8 Apakah faktor yang menyebabkan unit ekonomi membuat pilihan?

A Kekurangan sumber ekonomi C Kehendak manusia yang terhad

B Pengeluaran dilakukan oleh firma D Semua barang melibatkan kos lepas

2018: 1
9 Kehendak manusia yang tidak terbatas menunjukkan bahawa

A keinginan manusia untuk memiliki sesuatu barang adalah tinggi
B cita rasa setiap manusia terhadap sesuatu barang adalah berbeza-beza
C kesemua keinginan manusia tidak dapat dipenuhi dengan sumber yang ada
D cita rasa manusia sentiasa berubah dalam membuat pilihan terhadap sesuatu barang

2018: 2

10 Kecekapan dalam konteks keluk kemungkinan pengeluaran menunjukkan

A wujud lebihan sumber ekonomi C tiada pembaziran sumber ekonomi

B penghasilan output yang minimum D penggunaan input yang maksimum

14

Bab 1 : Pengenalan

2013: 2
11 Dalam gambar rajah di bawah, RS ialah keluk kemungkinan pengeluaran bagi sebuah ekonomi.

Barang modal

Y Z
R

T

Barang pengguna
Ketidakcekapan penggunaanSsumber berlaku pada titik

AS BT C Y DZ

2014: 2
12 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk kemungkinan pengeluaran sebuah negara.

Barang perkilangan
S

M

NT Barang pertanian

Peralihan keluk kemungkinan pengeluaran dari MN ke ST disebabkan

A penurunan cukai C peningkatan harga input

B pertambahan stok modal D peningkatan kadar pengangguran

2017: 1
13 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk kemungkinan pengeluaran (KKP) bagi sebuah ekonomi

Beras(juta tan metrik)

250

KKP1 KKP2

200 Gandum (juta tan metrik)
300

Peningkatan pengeluaran gandum sebanyak 100 juta tan metrik disebabkan oleh

A penurunan tingkat harga gandum C peningkatan tingkat pendapatan isi rumah

B peningkatan teknologi pengeluaran bagi gandum D peningkatan sumber pengeluaran dalam ekonomi

2015: 3
14 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk kemungkinan pengeluaran (KKP) bagi sebuah ekonomi

Barang X
R

KKP1 KKP2 Barang Y

TG C peningkatan daya pengeluaran barang Y
Peralihan KKP1 ke KKP2 disebabkan oleh D peningkatan anugerah sumber dalam ekonomi
A penurunan tingkat harga barang Y
B peningkatan tingkat pendapatan barang Y

15

Bab 1 : Pengenalan

2016: 3
15 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk kemungkinan bagi makanan dan pakaian.

Makanan

Y2 R

Y1 S

0 X1 X2 Pakaian

Pergerakan titik pengeluaran dari R ke S menimbulkan kos lepas

A pakaian sebanyak 0X2 C pakaian sebanyak X1X2

B makanan sebanyak 0Y1 D makanan sebanyak Y1Y2

2017: 3
16 Peralihan kombinasi pengeluaran barang X dan barang Y di sepanjang keluk kemungkinan pengeluaran menunjukkan

A apabila menambah pengeluaran barang X maka pengeluaran barang Y perlu dikurangkan
B apabila menambah pengeluaran barang X maka pengeluaran barang Y tidak berubah
C kedua-dua pengeluaran barang X dan Y tidak boleh ditambah secara serentak
D kedua-dua pengeluaran barang X dan Y boleh ditambah secara serentak

2020: 2
17 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk kemungkinan pengeluaran bagi barang Y dan barang X dalam sebuah ekonomi.

Barang Y (unit)
12

9

6

3

0 1234 Barang X (unit)
Pertambahan 1 unit pengeluaran barang X, pengeluar perlu

A mengurangkan kuantiti barang Y sebanyak 3 unit pada setiap kombinasi pengeluaran

B menambahkan kuantiti barang Y sebanyak 3 unit pada setiap kombinasi pengeluaran

C mengurangkan kuantiti barang Y sebanyak 1 unit pada setiap kombinasi pengeluaran

D menambahkan kuantiti barang Y sebanyak 1 unit pada setiap kombinasi pengeluaran

2019: 2

18 Jadual di bawah menunjukkan pelbagai kombinasi pengeluaran bagi barang X dan barang Y.

Kombinasi Barang X (unit) Barang Y (unit)

A 0 20

B 2 18

C 4 14

D68

E80

Berapakah kos lepas bagi meningkatkan pengeluaran barang Y daripada 8 unit kepada 18 unit?

A 2 unit barang X C 4 unit barang X

B 6 unit barang X D 10 unit barang X

2018: 3

19 Sistem ekonomi berbeza berasaskan ciri yang berikut, kecuali

A jenis barang C pemilikan sumber

B keputusan agihan barang D keputusan peruntukan sumber

16

Bab 1 : Pengenalan

2014: 3
20 Yang manakah pernyataan yang tidak menerangkan sistem ekonomi campuran?

A Agihan pendapatan lebih setara
B Ketidakstabilan ekonomi lebih terkawal
C Individu mempunyai kebebasan untuk melakukan aktiviti ekonomi
D Pengeluaran barang awam dapat memaksimumkan kebajikan masyarakat

2017: 2
21 Dalam sistem ekonomi pasaran bebas, yang manakah penyelesaian masalah “bagaimana barang hendak dikeluarkan”?

A Mengeluarkan barang berdasarkan kehendak pengguna
B Mengeluarkan barang dengan kos pengeluaran yang minimum
C Mengeluarkan barang berasaskan faktor pengeluaran yang terhad
D Mengeluarkan barang mengikut faktor pengeluaran yang mudah didapati

2020: 3

22 Antara yang berikut, yang manakah yang benar tentang sistem ekonomi pasaran bebas?

A Daya usaha individu yang tinggi C Agihan pendapatan lebih setara

B Kerajaan menyediakan barang ekonomi D Keputusan ekonomi dibuat oleh kerajaan dan swasta

2015: 27
1. Jadual di bawah menunjukkan kombinasi pengeluaran barang X dan barang Y bagi sebuah negara.

Kombinasi A B CD E
Barang X (unit) 0 4 8 12 16
Barang Y (unit) 40 38 33 21 0

(a) Hitung kos lepas bagi mengeluarkan

(i ) seunit barang X bagi setiap kombinasi [2]

(ii) seunit barang Y pada setiap kombinasi [2]
(b) (i) Apakah bentuk keluk kemungkinan pengeluaran bagi negara ini? [1]

(ii) Apakah jenis faktor pengeluaran bagi negara ini? [1]

(c ) Nyatakan keadaan apabila negara ini memerlukan 8 unit barang X dan 29 unit barang Y.

Berikan sebab bagi jawapan anda. [2]

(d) Adakah kombinasi 5 unit barang X dan 38 unit barang Y boleh dicapai? Mengapa? [2]

2018: 27
2. Jadual di bawah menunjukkan kombinasi pengeluaran maksimum barang X dan barang Y bagi sesebuah negara.

Kombinasi AB C D EF

Barang X ( unit) 0 4 8 12 16 20

Barang Y ( Unit) 80 72 60 44 24 0

(a) Berikan dua andaian keluk kemungkinan pengeluaran. [2]

(b) ( i ) Hitung kos lepas bagi seunit barang X pada setiap kombinasi. [2]

(ii) Berdasarkan jawapan anda di (b) (i) , jelaskan jenis kos lepas barang X [2]

(c) (i ) Jika negara tersebut mengeluarkan 4 unit barang X, berikan satu contoh kombinasi barang X dan

barang Y yang menunjukkan pengangguran berlaku. [1]

(ii) Jika negara tersebut mengeluarkan 72 unit barang Y, berikan satu contoh kombinasi barang X dan

barang Y yang tidak boleh dicapai disebabkan oleh sumber yang tidak mencukupi. [1]

(d) Jika penemuan sumber baharu meningkatkan pengeluaran barang X sebanyak 25% , bina jadual

kemungkinan pengeluaran barang X dan barang Y yang baharu. [2]

17

Bab 2 : Pasaran Barang dan Harga

Bab 2: Pasaran Barang dan Harga
2.1 Permintaan
2.2 Penawaran

Objektif :
Permintaan
(a) mentakrifkan permintaan
(b) menjelaskan keluk permintaan dan hukum permintaan
(c) menggunakan rumus dan jadual untuk menjelaskan hubungan antara harga dengan kuantiti diminta
(d) melukis keluk permintaan berdasarkan jadual dan rumus permintaan
(e) menghuraikan faktor yang mempengaruhi permintaan
(f) membezakan perubahan kuantiti diminta dengan perubahan permintaan

Penawaran
(a) mentakrifkan penawaran
(b) menjelaskan keluk penawaran dan hukum penawaran
(c) menggunakan rumus dan jadual untuk menjelaskan hubungan antara harga dengan kuantiti ditawarkan
(d) melukis keluk penawaran berdasarkan jadual dan rumus penawaran
(e) menghuraikan faktor yang mempengaruhi penawaran
(f) membezakan perubahan kuantiti ditawar dengan perubahan penawaran

Permintaan Penawaran
Definisi: Definisi:
jumlah barang dan perkhidmatan yang ingin dan sanggup dibeli jumlah barang dan perkhidmatan yang sanggup dikeluar dan
oleh pengguna pada suatu tingkat harga dalam tempoh masa dijual oleh pengeluar pada suatu tingkat harga dalam tempoh
tertentu masa tertentu

Hukum permintaan: Hukum penawaran
Hubungan songsang antara tingkat harga dan kuantiti yang Hubungan langsung antara tingkat harga dan kuantiti yang
diminta, iaitu semakin tinggi tingkat harga, semakin kurang ditawarkan, iaitu semakin tinggi tingkat harga, semakin banyak
kuantiti yang diminta dan sebaliknya. kuantiti yang ditawarkan dan sebaliknya.

Keluk permintaan: mencerun ke bawah dari kiri ke kanan. Keluk penawaran: mencerun ke atas dari kiri ke kanan.

Persamaan Permintaan: Qd = a – bP Persamaan Penawaran: Qs = a + bP

Contoh 1 : Qd = 25 – 3P Kuantiti diminta (unit) Contoh 1 : Qs = 40 + 4P Kuantiti ditawar (unit)
Harga (RM) Harga (RM)
1 1
2 2
3 3
4 4

Contoh 2 : Contoh 2 :

Harga (RM) Kuantiti diminta (unit) Harga (RM) Kuantiti ditawar(unit)

6 10 2 30

4 20 4 40

Bentukkan persamaan permintaan. Bentukkan persamaan penawaran.

18

Faktor yang mempengaruhi permintaan: Bab 2 : Pasaran Barang dan Harga
a) Harga barang itu sendiri
b) Harga barang lain Faktor yang mempengaruhi penawaran:
a) Harga barang itu sendiri
- Barang pengganti b) Harga barang lain
- Barang penggenap
c) Pendapatan pengguna - Barang penawaran bersama
d) Jumlah penduduk - Barang penawaran bersaing
e) Dasar kerajaan c) Kos pengeluaran
f) Jangkaan harga masa depan d) Bilangan pengeluar
g) Musim e) Dasar kerajaan
h) Cita rasa penduduk f) Jangkaan harga masa depan
g) Tingkat teknologi
Perubahan kuantiti diminta:
Perubahan kuantiti ditawar: S0
Harga (RM) Harga (RM)

D0 P2 B

P2 C

P0 A P0 A

P1 B P1 C

D0 S0

0 Q2 Q0 Q1 Kuantiti Kuantiti
(unit)
(unit) 0 Q2 Q0 Q1

(i) Perubahan kuantiti diminta adalah disebabkan oleh (i) Perubahan kuantiti ditawar adalah disebabkan oleh
perubahan harga barang itu sendiri.
perubahan harga barang itu sendiri.
(ii) Ini ditunjukkan oleh pergerakan sepanjang keluk
permintaan. (ii) Ini ditunjukkan oleh pergerakan sepanjang keluk

(iii) Pergerakan dari A ke B ialah pengembangan kuantiti penawaran.
diminta apabila harga barang itu menurun.
(iii) Pergerakan dari A ke B ialah pengembangan kuantiti
(iv) Pergerakan dari A ke C ialah penguncupan kuantiti
diminta apabila harga barang itu naik. ditawar apabila harga barang itu naik.

(iv) Pergerakan dari A ke C ialah penguncupan kuantiti

ditawar apabila harga barang itu menurun.

Perubahan Permintaan: Perubahan Penawaran:
Harga (RM)
Harga (RM) D1 S1 S0 S2
D2 D0

P0 P0

D2 D0 D1 S1 S0 S2

0 Q2 Q0 Q1 Kuantit 0 Q1 Q0 Q2 Kuantiti
i (unit)

(i) Perubahan permintaan adalah disebabkan oleh perubahan (i) Perubahan penawaran adalah disebabkan oleh
faktor lain selain harga barang itu. perubahan faktor lain selain harga barang itu.

(ii) Ini ditunjukan oleh peralihan keluk permintaan. (ii) Ini ditunjukkan oleh peralihan keluk penawaran
(iii) Peralihan keluk dari D0D0 ke D1D1 ialah pertambahan (iii) Peralihan keluk dari S0S0 ke S1S1 ialah pengurangan

permintaan. penawaran apabila kos pengeluaran naik.
(iv) Peralihan keluk dari D0D0 ke D2D2 ialah pengurangan (iv) Peralihan keluk dari S0S0 ke S2S2 ialah pertambahan

permintaan. penawaran apabila kos input menurun.

1 Tentukan kesan perubahan faktor di bawah terhadap keluk permintaan teh dengan menandakan () pada ruangan yang betul.

Faktor Peralihan keluk permintaan Pergerakan sepanjang keluk permintaan

ke kanan ke kiri ke bawah ke atas

(a) Harga teh naik

(b) Harga kopi jatuh

(c) Pendapatan pengguna meningkat

(d) Harga gula naik

(e) Cita rasa terhadap teh menurun

19

Bab 2 : Pasaran Barang dan Harga

2 Tentukan kesan perubahan faktor di bawah terhadap keluk penawaran ikan laut dgn menandakan () pada ruang yang betul.

Faktor Peralihan keluk penawaran Pergerakan sepanjang keluk penawaran

ke kanan ke kiri ke bawah ke atas

(a) Laut bergelora

(b) Penggunaan teknik penangkapan moden

(c) Harga ikan air tawar jatuh

(d) Harga diesel naik

(e) Harga ikan laut jatuh

2017: 22
Huraikan lima faktor penurunan permintaan motosikal tempatan. [10]

2014: 22

(a) Bezakan perubahan kuantiti diminta dengan perubahan permintaan. [2]

(b) Dengan menggunakan gambar rajah, terangkan kesan ke atas keluk permintaan (ceteris paribus) sekiranya,

(i) kerajaan memberikan bonus kepada kakitangan (ii) harga barang pengganti turun. [4]

awam. [4]

2018: 22

(a) Bezakan perubahan kuantiti ditawar dengan perubahan penawaran. [2]

(b) Dengan menggunakan gambar rajah, huraikan kesan ke atas penawaran getah sekiranya,

(i) upah buruh di ladang getah meningkat. [4] (ii) kerajaan memberkan subsidi baja kepada

pekebun kecil getah. [4]

20

Bab 2 : Pasaran Barang dan Harga

2013: 4

1 Jadual di bawah menunjukkan kuantiti diminta bagi suatu barang di pasaran.

Harga per unit (RM) Kuantiti diminta (unit)

1.00 50

2.00 40

Fungsi permintaan barang tersebut ialah

A Qd = 50 – 10P C Qd = 60 – 10P

B Qd = 50 + 10P D Qd = 60 + 10P

2018: 5

2 Jadual di bawah menunjukkan hubungan antara harga dengan kuantiti diminta bagi barang X di pasaran.

Harga per unit (RM) Kuantiti diminta (unit)

1.00 45

2.00 40

3.00 35

Fungsi permintaan barang tersebut ialah

A Qd = 60 – 10P C Qd = 35 – 5P

B Qd = 55 – 10P D Qd = 50 – 5P

2019: 5

3 Jadual di bawah menunjukkan hubungan antara harga dengan kuantiti ditawar bagi barang Y di padasan.

Harga per unit (RM) Kuantiti ditawar (unit)

10.00 90

20.00 120

30.00 150

Persamaan penawaran bagi barang Y ialah

A Qs = 120 + 3P C Qs = 60 + 3P

B Qs = 90 + 30P D Qd = 60 + 30P

2015: 5
4 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk penawaran (SS) untuk suatu barang.

Harga (RM)

S

4

1

S Kuantiti (unit)

0 12 18

Apakah fungsi penawaran bagi barang tersebut?

A Qs = 6 + 3P C Qs = 15 + 3P
D Qs = 30 + 5P
B Qs = 10 + 2P

2020: 4
5 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk penawaran (S) untuk suatu barang.

Harga (RM) S
10

4

0 60 Kuantiti (unit)
Berapakah kuantiti ditawar pada harga RM13?
A 90 unit C 69 unit
B 82 unit D 63 unit

21

Bab 2 : Pasaran Barang dan Harga

2014: 4

6 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk permintaan (DD) terhadap ayam di pasaran.

Harga (RM) D0 D1

P1

D0 D1
Kuantiti
0 Q0 Q1
C harga daging lembu turun
Keluk permintaan beralih dari D0D0 ke D1D1 kerana D pengaruh musim tengkujuh
A harga ikan mahal
B harga ayam turun

2016: 4

7 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk permintaan pasaran bagi telefon bimbit.

Harga (RM) D0 D1

D0 D1
Kuantiti (unit)
0

Yang manakah akan menyebabkan keluk D0D0 beralih ke D1D1 ?

A Harga telefon bimbit di pasaran menurun C Bilangan pengeluar telefon bimbit bertambah

B Teknologi pengeluaran telefon bimbit meningkat D Cita rasa pengguna terhadap telefon bimbit meningkat

2019: 3
8 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk permintaan terhadap payung.

Harga

D
M

N

D Kuantiti

0 Q1 Q2 C ramalan hujan lebat akan melanda
Peralihan titik M ke titik N disebabkan oleh D kejatuhan harga input pengeluaran payung
A kejatuhan harga payung
B kenaikan harga baju hujan

2015: 4

9 Peningkatan harga barang X menyebabkan penurunan permintaan barang Y. Ini menunjukkan X dan Y ialah barang

A berkait B pengganti C penggenap D tidak berkait

2018: 4

10 Yang manakah akan menyebabkan peralihan ke kiri keluk permintaan pasaran ikan?

A Harga ikan meningkat C Harga daging meningkat

B Pendapatan pengguna menurun D Peningkatan harga minyak untuk kegunaan bot nelayan

2013: 5

11 Yang manakah yang menyebabkan kesan peningkatan harga simen?

A Keluk permintaan simen beralih ke kiri C Keluk permintaan rumah beralih ke kiri

B Keluk penawaran simen beralih ke kiri D Keluk penawaran rumah beralih ke kiri

22

Bab 2 : Pasaran Barang dan Harga

2015: 6

12 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk penawaran getah asli.
Harga
S0 S1

S0 S1

0 Kuantiti
Peralihan keluk penawaran getah asli dari S0S0 ke S1S1 disebabkan oleh peningkatan

A upah buruh C teknologi torehan

B harga getah asli D harga tayar kereta

2018: 6

13 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk penawaran(SS) bagi pisang.
Harga
S1 S

S1 S
0
Kuantiti

Peralihan keluk penawaran dari SS ke S1S1 berlaku apabila
A permintaan ke atas pisang jatuh

B harga pisang di pasaran meningkat

C kerajaan memberikan subsidi kepada penanam pisang

D serangan penyakit menyebabkan pengeluaran pisang merosot

2020: 6

14 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk permintaan (DD) dan keluk penawaran(SS) bagi kereta tempatan.

Harga D S1
S

S1 S D
0 Kuantiti

Peralihan keluk penawaran disebabkan oleh

A penurunan harga kereta import C kenaikan kadar cukai kereta tempatan
D penurunan tingkat pendapatan pengguna
B kenaikan harga kereta tempatan
C Penurunan bekalan simen
2016: 5 D Peningkatan pendapatan isi rumah
15 Yang manakah yang menyebabkan penawaran rumah bertambah

A Penurunan harga simen
B Peningkatan upah buruh

2017: 4

16 Jangkaan peningkatan harga rumah pada masa hadapan di pasaran akan menyebabkan

A keluk permintaan rumah tidak beralih C keluk permintaan rumah beralih ke kiri

B keluk penawaran rumah beralih ke kiri D keluk permintaan rumah beralih ke kanan

23

Bab 2 : Pasaran Barang dan Harga

2.3 Keseimbangan pasaran

Objektif:

(a) mentakrifkan keseimbangan pasaran
(b) menjelaskan bagaimana permintaan dan penawaran pasaran menentukan tingkat harga dan kuantiti keseimbangan
(c) menjelaskan konsep lebihan atau kurangan permintaan dan penawaran
(d) menghitung kuantiti dan harga keseimbangan dengan menggunakan rumus, jadual dan gambar rajah
(e) menerangkan perubahan keseimbangan pasaran yang disebabkan oleh perubahan permintaan atau dan perubahan

penawaran
(f) menghitung perubahan kuantiti dan harga keseimbangan dengan menggunakan rumus, jadual dan gambar rajah

2.3.1 Penentuan keseimbangan
1. Keseimbangan pasaran bermaksud satu keadaan di mana kuantiti diminta di pasaran sama dengan kuantiti ditawar di pasaran

pada satu tingkat harga tertentu.
atau

Harga yang ditawarkan oleh penjual sama dengan harga yang sanggup dibayar oleh pengguna.

2. Keseimbangan secara jadual :

Harga Kuantiti diminta Kuantiti ditawar Keadaan pasaran Keadaan harga
Harga cenderung
(RM) (unit) (unit)

1 37 22 Lebihan ………………….... sebanyak …..… unit

2 34 24

3 31 26

4 28 28

5 25 30

6 22 32

Harga keseimbangan ialah …………………………. dan kuantiti keseimbangan ialah …………………………….

3. Keseimbangan secara rumus : Qd = Qs
Diberi Qd = 28 – 5P dan Qs = 3P + 12, hitungkan keseimbangan pasaran.

4. Keseimbangan secara rajah :

24

Bab 2 : Pasaran Barang dan Harga

2015: 22

(a) Apakah yang dimaksudkan dengan lebihan permintaan dan lebihan penawaran? [2]

(b) Dengan menggunakan gambar rajah, terangkan proses keseimbangan pasaran tercapai apabila berlaku lebihan

permintaan dan lebihan penawaran. [8]

2.3.2 Perubahan Keseimbangan Pasaran

(A) Perubahan Permintaan atau Penawaran sahaja Pengurangan Penawaran
Pertambahan permintaan

(B) Perubahan permintaan dan penawaran secara serentak Pengurangan DD < Pertambahan SS
Pertambahan DD = Pengurangan SS

2016: 21
Dengan menggunakan gambar rajah, huraikan kesan ke atas harga dan kuantiti keseimbangan suatu barang di pasaran
sekiranya kerajaan mengenakan cukai di atas input pengeluaran barang itu. [10]

25

Bab 2 : Pasaran Barang dan Harga

2017: 23

Kenaikan harga besi dan kenaikan pendapatan pengguna menyebabkan peralihan keluk penawaran lebih kecil
berbanding dengan peralihan keluk permintaan dalam pasaran kereta.

Dengan menggunakan gambar rajah, terangkan kesan peralihan kedua-dua keluk tersebut terhadap harga dan kuantiti
keseimbangan dalam pasaran kereta tempatan. [10]

2019: 22
Penyelidikan kesihatan telah meyakinkan pengguna bahawa pengambilan susu kambing adalah lebih sihat daripada
pengambilan susu lembu. Dengan berbantukan dua gambar rajah yang berasingan, terangkan perubahan tingkat
keseimbangan bagi pasaran susu lembu dan perubahan tingkat keseimbangan bagi pasaran susu kambing jika cita rasa
pengguna berubah ekoran daripada penyelidikan tersebut. [10]

2020: 22
“ Pertambahan bilangan pelajar dan peningkatan harga kertas telah memberikan kesan kepada keseimbangan pasaran bagi
buku teks Ekonomi.”
Dengan menggunakan gambar rajah, terangkan kesan kepada keseimbangan pasaran buku teks Ekonomi sekirannya
perubahan permintaan adalah lebih besar daripada perubahan penawaran. [10]

26

Bab 2 : Pasaran Barang dan Harga

2014: 5

1 Jadual di bawah menunjukkan permintaan dan penawaran minyak masak di suatu pasaran.

Harga (RM) Permintaan (juta kg) Penawaran (juta kg)

1.00 120 60

2.00 100 70

3.00 90 80

4.00 60 90

5.00 40 100

Kesan daripada kejayaan kempen bahaya penggunaan minyak masak berlebihan dalam masakan, permintaan terhadap minyak

masak telah menurun sebanyak 30% pada pelbagai tingkat harga. Harga keseimbangan yang baru ialah

A RM1.00 B RM2.00 C RM3.00 D RM4.00

2014: 6

2 Apabila pertambahan permintaan terhadap barang X melebihi pengurangan penawaran barang X, maka pada titik keseimbangan

baru pasaran barang X,

A harga dan kuantiti barang X menurun C harga dan kuantiti barang X meningkat

B harga barang X meningkat dan kuantiti barang X menurun D harga barang X menurun dan kuantiti barang X meningkat

2017: 5

3 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk permintaan (DD) dan keluk penawaran (SS) bagi suatu barang.

Harga S1
(RM) D0 S0

15
10

0 10 14 16 Kuantiti (unit)

Yang manakah pernyataan yang benar tentang kesan perubahan penawaran di atas?

A Lebihan pengguna akan berkurangan. C Lebihan pengeluar yang baharu ialah RM75.

B Wujudnya lebihan penawaran sebanyak 6 unit D Tingkat harga keseimbangan yang asal ialah RM15

2016: 6

4 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk permintaan (D) dan keluk penawaran (S) bagi suatu barang.

Harga
(RM) D
S

10

5 Kuantiti (unit)
0 20 40 60 Q

Jika fungsi permintaan ialah Qd = 120 – 6P, dengan Qd ialah kuantiti diminta (unit) dan P ialah harga (RM), pada harga RM5.00

wujud lebihan permintaan sebanyak

A 20 unit B 50 unit C 90 unit D 110 unit

2019: 6

5 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk permintaan (DD) dan keluk penawaran (SD) bagi buku komik.

Harga
(RM) D
S

15.00

10.00

0 20 30 45 Kuantiti (unit)
Pada tingkat harga RM10.00,
A harga keseimbangan tercapai
B wujud lebihan penawaran sebanyak 25 unit
C wujud lebihan permintaan sebanyak 45 unit
D lebihan permintaan menyebabkan harga buku komik meningkat

27

Bab 2 : Pasaran Barang dan Harga

2020: 5

6 Yang berikut ialah persamaan permintaan (Qd) dan persamaan penawaran (Qs) bagi ikan patin:

Qd = 180 – 5P

Qs = 30 + 10P

dengan P ialah harga (RM/kg) dan Q ialah kuantiti (kg). Pada harga RM20 per kg, maka wujud masalah

A lebihan permintaan sebanyak 130 kg C lebihan penawaran sebanyak 130 kg

B lebihan permintaan sebanayk 150 kg D lebihan penawaran sebanyak 150 kg

2.4 Lebihan pengguna dan lebihan pengeluar

Objektif

(a) mentakrifkan lebihan pengguna dan lebihan pengeluar

(b) menghitung lebihan pengguna dan lebihan pengeluar dengan menggunakan jadual dan gambar rajah

Lebihan Pengguna Lebihan Pengeluar
Definisi Definisi :
perbezaan antara harga yang sanggup dibayar oleh pengguna perbezaan antara harga yang sedia dijual oleh pengeluar
untuk mendapatkan sesuatu barang dengan harga yang dengan harga yang sebenar dijual di pasaran.
sebenar dibayar di pasaran.

Rajah : Rajah :

Jadual: Jadual :

Kuantiti Harga Harga yg Lebihan pengguna Kuantiti Harga Harga yg Lebihan pengeluar
(unit) pasaran sanggup (RM) (unit) pasaran sanggup (RM)
dibayar diterima
1 (RM) (RM)
2 (RM) (RM)
3 10 30 1 10 6
4 10 2 10
5 10 25 3 10 7
6 10 4 10
10 20 5 10 8
10 6 10
15 9

10 10

5 11

2014: 23
(a) Takrifkan lebihan pengguna dan lebihan pengeluar. [2]
(b) Dengan menggunakan gambar rajah, huraikan kesan ke atas lebihan pengguna apabila kerajaan mengenakan cukai ke

atas pengeluar, [8]

28

Bab 2 : Pasaran Barang dan Harga

2.5 Campur tangan kerajaan

Objektif

(a) menganalisis kesan cukai, subsidi dan dasar penetapan harga terhadap harga, kuantiti, lebihan pengguna dan lebihan
pengeluar dengan menggunakan gambar rajah

Beban Cukai Faedah Subsidi

Jumlah cukai yang dikenakan oleh kerajaan ke atas pengeluar Pemberian kerajaan kepada pengeluar

Kesan cukai : Kesan subsidi:

- kos pengeluaran meningkat, penawaran jatuh dan - Kos pengeluaran menurun, penawaran bertambah dan

keluk penawaran beralih ke kiri. keluk penawaran beralih ke kanan.

Keseimbangan asal = Keseimbangan asal =
Harga keseimbangan asal = Harga keseimbangan asal =
Kuantiti keseimbangan asal = Kuantiti keseimbangan asal =

Kesan cukai kerajaan, kos pengeluaran meningkat, Kesan pemberian subsidi, kos pengeluaran menurun,

penawaran jatuh, keluk SS beralih …………………………………. penawaran bertambah, keluk SS beralih ………………………….

Keseimbangan baharu = Keseimbangan baharu =
Harga keseimbangan ………………………………………….. Harga keseimbangan ……………………………………….
Kuantiti keseimbangan ……………………………………….. Kuantiti keseimbangan ………………………………………

Beban cukai pengguna = Faedah subsidi pengguna =
Beban cukai pengeluar = Faedah subsisi pengeluar =
Jumlah hasil kerajaan = Jumlah perbelanjaan kerajaan =

Lebihan pengguna ……………………………………. Lebihan pengguna …………………………………….
Lebihan pengeluar ……………………………………. Lebihan pengeluar ……………………………………..

Kesan cukai sebanyak RM2 ke atas fungsi penawaran: Kesan subsidi sebanyak RM1 ke atas fungsi penawaran:
(a) P = 2 +3Q (a) P = 6 +2Q

(b) Qs = 50 + 2P

(b) Qs = 30 + 5P

(c) Qs = 15 + P

(c) Qs = 10 + P

29

Bab 2 : Pasaran Barang dan Harga

1. Rajah di bawah menunjukkan keluk permintaan (D) dan keluk penawaran (S) suatu barang. Titik E0 merupakan titik
keseimbangan asal.
Harga (RM)
S1

S0

20 E1
E0

16

14
D0

0 Kuantiti (unit)
50 60

Sekiranya kerajaan mengenakan cukai,

(a) berapakah cukai per unit?

(b) berapakah beban cukai yang ditanggung oleh pengguna?

(c) berapakah beban cukai yang ditanggung oleh pengeluar?

(d) berapakah perubahan lebihan pengguna?

(e) berapakah perubahan lebihan pengeluar?

2. Rajah di bawah menunjukkan keluk permintaan (D) dan keluk penawaran (S) suatu barang. Titik E0 merupakan titik
keseimbangan asal.
Harga (RM)
S0

25 S1
E0

15

12
E1

D0

0 Kuantiti (unit)
100 120

Sekiranya kerajaan memberikan subsidi,

(a) berapakah subsidi per unit?

(b) berapakah faedah subsidi yang dinikmati oleh pengguna?

(c) berapakah faedah subsidi yang dinikmati oleh pengeluar?

(d) berapakah perbelanjaan kerajaan?

30

3. Lengkapkan jadual di bawah. Cukai seunit (RM) Bab 2 : Pasaran Barang dan Harga
10
Fungsi penawaran sebelum cukai Fungsi penawaran selepas cukai
(a) P = 50 + Qs
Fungsi penawaran selepas subsidi
(b) P = 30 + 0.4Qs 2

(c) P = –12 +5Qs 1

(d) Qs = 60 + 40P 5

(e) Qs = –10 + 0.5P 12

(f) Qs = –5 + 8P 2

4. Lengkapkan jadual di bawah. Subsidi seunit (RM)
2
Fungsi penawaran sebelum subsidi
(a) P = 6 + Qs

(b) P = 12 + 0.8Qs 5

(c) P = –10 +2Qs 4

(d) Qs = 20 + 5P 3

(e) Qs = 30 + 0.5P 10

(f) Qs = –6 + 3P 8

31

Dasar Harga Maksimum Bab 2 : Pasaran Barang dan Harga
Penetapan harga oleh kerajaan pada tingkat harga yang lebih
rendah daripada harga pasaran Dasar Harga Minimum
Penetapan harga oleh kerajaan pada tingkat harga yang lebih
tinggi daripada harga pasaran

Keseimbangan asal = Keseimbangan asal =
Harga keseimbangan asal = Harga keseimbangan asal =
Kuantiti keseimbangan asal = Kuantiti keseimbangan asal =

Apabila harga sesuatu barang terlalu tinggi di pasaran sehingga Apabila harga sesuatu barang terlalu rendah di pasaran
membebankan pengguna, kerajaan akan menetapkan harga sehingga merugikan pengeluar, kerajaan akan menetapkan
maksimum, kesannya, harga minimum, kesannya,
Harga ……………… Harga ……………..
Kuantiti diminta ………………. Kuantiti diminta ……………….
Kuantiti ditawar …………………… Kuantiti ditawar ……………………

Wujud ……………………………………………….. Wujud ………………………………………………..

Untuk kekalkan harga pada P1, kerajaan perlu ……………….. Untuk kekalkan harga pada P2, kerajaan perlu ………………..
……………………………………… ………………………………………

Lebihan pengguna ………………………………………………… Lebihan pengguna …………………………………………………
Lebihan pengeluar …………………………………………………… Lebihan pengeluar ……………………………………………………

Tujuan: Tujuan:
(a) menjaga kebajikan pengguna (a) menjamin pendapatan yang lebih stabil bagi pengeluar
(b) mengurangkan beban pengguna
(c) menjamin kestabilan harga
(d) mengelakkan berlakunya penindasan terhadap pengguna

2016: 22
(a) Takrifkan harga maksimum dan harga minimum, [2]
(b) (i) Dalam keadaan bagaimanakah kerajaan boleh melaksanakan dasar harga maksimum? [2]

(ii) Huraikan tiga tujuan dasar harga maksimum dilaksanakan oleh kerajaan. [6]

32

Bab 2 : Pasaran Barang dan Harga

2016: 7
1 Gambar rajah di bawah menunjukkan permintaan (D) suatu barang pada pelbagai tingkat harga.

Harga (RM)

40.00
30.00

15.00

0 10 25 D
Kuantiti (unit)

Jika harga pasaran ialah RM15.00, berapakah lebihan pengguna?

A RM300.00 B RM312.50 C RM375.00 D RM487.00

2020: 7
2 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk permintaan dan keluk penawaran bagi suatu barang.

Harga (RM)

P4 J S
P3

P2 L K

M

P1 Q2 D
0 Q1 Kuantiti (unit)

Kawasan yang manakah menunjukkan lebihan pengeluar pada keseimbangan pasaran?

A LJK B MLK C P1P2K D P1P4K

2018: 7

3 Seseorang pengguna boleh menikmati lebihan pengguna sekiranya harga yang sanggup dibayar

A sama dengan harga pasaran C lebih tinggi daripada harga pasaran

B sama dengan harga maksimum D lebih rendah daripada harga pasaran

2013: 7

4 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk permintaan (DD) dan keluk penawaran (SS) bagi suatu barang. Titik E0 ialah

keseimbangan asal.

Harga S1

S0

P1 E1 S2

E0
P0 E2

P2

D0

0 Q1 Q0 Q2 Kuantiti
Kenaikan cukai input menyebabkan lebihan pengguna
C berkurang sebanyak P0P1E1E0
A berkurang menjadi P0FE0 D bertambah sebanyak P2P0E0E2
B bertambah menjadi P2FE2

2018: 10

5 Berikut ialah persamaan permintaan (Qd) dan persamaan penawaran (Qs) bagi suatu barang.

Qd = 240 – 10P

Qs = 80 + 10P dengan P ialah harga (RM)

Dasar pemberian subsidi kerajaan sebanyak RM4.00 per unit keluaran akan menyebabkan

A harga jatuh sebanyak RM2.00 C kuantiti meningkat sebanyak 160 unit

B harga jatuh sebanyak RM6.00 D kuantiti meningkat sebanyak 180 unit

33

Bab 2 : Pasaran Barang dan Harga

2015: 10

6 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk permintaan (DD) dan keluk penawaran (SS) pasaran padi sebelum dan selepas

pemberian subsidi oleh kerajaan.
Harga (RM)

D0 S0

P2 E0 S1
D0
P1 E1
P0 S0

S1

0 Q0 Q1 Kuantiti (unit)

Pemberian subsidi oleh kerajaan memberi kesan yang berikut, kecuali

A kuantiti pengeluaran padi meningkat dari 0Q0 ke 0Q1 C lebihan pengguna bertambah sebanyak P1P2E0E1

B lebihan pengeluar berkurang sebanyak P0P1E1A D harga padi menurun dari 0P2 ke 0P1

2020: 10
7 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk permintaan (DD) dan keluk penawaran (SS) pasaran barang R sebelum dan selepas

pelaksanaan cukai ke atas pengeluar oleh kerajaan
Harga (RM)
D S1

E1 E0 S0
9 D

5
3 S1

S0

0 30 40 Kuantiti (unit)

Pelaksanaan cukai oleh kerajaan menyebabkan

A beban cukai yang ditanggung oleh pengeluar sebanyak RM60

B jumlah hasil yang diperoleh kerajaan sebanyak RM90

C perbelanjaan pengguna meningkat sebanyak RM270

D lebihan pengguna bertambah sebanyak RM140

2013: 6
8 Persamaan permintaan dan penawaran bagi barang X adalah sebagai

Qd = 200 – 20P ; Qs = 100 + 20P
dengan Qd = Kuantiti diminta (unit), Qs = Kuantiti ditawar (unit), P = Harga (RM)
Jika kerajaan mengenakan cukai sebanyak RM2.00 seunit, apakah kesannya kepada harga dan kuantiti keseimbangan barang X?
A Harga naik sebanyak RM3.50 dan kuantiti turun sebanyak 130 unit
B Harga naik sebanyak RM2.50 dan kuantiti turun sebanyak 150 unit
C Harga naik sebanyak RM2.00 dan kuantiti turun sebanyak 10 unit
D Harga naik sebanyak RM1.00 dan kuantiti turun sebanyak 20 unit

2014: 10 C kuasa monopoli semakin lemah
9 Penetapan dasar harga minimum menyebabkan D pendapatan pengeluar meningkat

A wujudnya pasaran gelap
B kebajikan pengguna meningkat

2013: 10

10 Yang berikut ialah fungsi permintaan (Qd) dan fungsi penawaran (Qs) bagi suatu barang.

Qd = 200 – 25P

Qs = 100 + 25P

dengan P ialah harga (RM). Penetapan harga minimum pada RM3.00 per unit menyebabkan

A lebihan penawaran sebanyak 50 unit B lebihan permintaan sebanyak 50 unit

B lebihan permintaan sebanyak 125 unit D lebihan penawaran sebanyak 175 unit

34

Bab 2 : Pasaran Barang dan Harga

2017: 7

11 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk permintaan (D) dan keluk penawaran (S) bagi barang X.

Harga S
(RM)

30

20

0 D Kuantiti (unit)

Peningkatan harga barang X daripada RM20 kepada RM30 menyebabkan

A lebihan pengeluar barang X bertambah C lebihan pengeluar barang X berkurangan
lebihan penawaran barang X berkurangan
B lebihan permintaan barang X bertambah D

2016: 10
12 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk permintaan (DD) dan keluk penawaran (SS) suatu barang.

Harga

D KS
J

P2 E

P1 M
L

P0

SD

0 Q1 Q0 Q2 Kuantiti (unit)

Apabila kerajaan melaksanakan dasar harga minimum, jumlah hasil pengeluar akan berubah daripada

A 0P0EQ0 kepada 0P2MQ2 C 0P1KQ2 kepada 0P2MQ2

B 0P2LQ1 kepada 0P1JQ1 D 0P0EQ0 kepada 0P1KQ2

2017: 10 C wujud lebihan penawaran dalam pasaran
13 Yang berikut kesan pelaksanaan dasar harga maksimum, kecuali D wujud lebihan permintaan dalam pasaran

A kuantiti yang ditawar berkurang
B kuantiti yang diminta meningkat

2019: 10

14 Yang manakah yang benar berkenaan dasar harga maksimum

I Mewujudkan lebihan penawaran

II Mewujudkan lebihan permintaan

III Penetapan harga lebih tinggi daripada harga pasaran

IV Penetapan harga lebih rendah daripada harga pasaran

A I dan III B II dan III C I dan IV D II dan IV

2.6 Keanjalan Permintaan
2.7 Keanjalan Penawaran

Objektif:
(a) mentakrifkan keanjalan permintaan harga
(b) menggunakan rumus untuk menghitung keanjalan permintaan harga dan mentafsirkan nilai keanjalan
(c) membezakan darjah- darjah keanjalan permintaan harga
(d) menjelaskan hubungan antara jumlah perbelanjaan pengguna/jumlah hasil pengeluar dengan darjah keanjalan permintaan
harga
(e) menghuraikan faktor-faktor yang mempengaruhi keanjalan permintaan harga
(f) mentakrifkan keanjalan penawaran
(g) menggunakan rumus untuk menghitung keanjalan penawaran dan mentafsirkan nilai keanjalan
(h) membezakan darjah- darjah keanjalan penawaran
(i) menghuraikan faktor-faktor yang mempengaruhi keanjalan penawaran

35

Keanjalan Permintaan Bab 2 : Pasaran Barang dan Harga

Definisi Keanjalan Penawaran
ukuran darjah tindak balas perubahan kuantiti diminta
akibat perubahan harga barang itu sendiri. Definisi
Rumus ukuran darjah tindak balas perubahan kuantiti ditawar
akibat perubahan harga barang itu sendiri.
Rumus

Darjah-darjah: Darjah-darjah:

Keanjalan Permintaan Keanjalan Penawaran

Penentu Keanjalan Permintaan Penentu Keanjalan Penawaran
(a) Kewujudan barang pengganti (a) Bekalan input berubah

(b) Nisbah pendapatan daripada perbelanjaan pengguna (b) Kadar pertambahan kos pengeluaran

36

Bab 2 : Pasaran Barang dan Harga

(c) Kegunaan barang tersebut (c) Faktor pengeluaran tertentu
(d) Jangka masa
(e) Kepentingan barang tersebut (d) Jangka masa pengeluaran

(e) Bilangan firma

2015: B23
(a) Jelaskan maksud keanjalan permintaan harga. [2]
(b) Huraikan empat faktor yang menentukan keanjalan permintaan harga. [8]

2018: B23
(a) Apakah yang dimaksudkan dengan keanjalan penawaran? [2]
(b) Dengan menggunakan gambar rajah, terangkan perbezaan antara penawaran anjal dengan penawaran tak anjal. [8]

37

Bab 2 : Pasaran Barang dan Harga

2020: B23
Huraikan lima faktor yang menyebabkan keanjalan penawaran bersifat anjal. [10]

Hubungan antara Keanjalan Permintaan dengan Jumlah Hasil/ Jumlah Perbelanjaan

Permintaan Anjal Harga Permintaan Tak Anjal Harga
Harga Meningkat: Harga Meningkat:

Harga Menurun: Harga Menurun:

2.6.2 dan 2.6.3 :Keanjalan Permintaan Pendapatan dan Keanjalan Permintaan Silang

38

Bab 2 : Pasaran Barang dan Harga

Objektif:
(a) mentakrifkan keanjalan permintaan silang
(b) menggunakan rumus untuk menghitung keanjalan permintaan silang dan mentafsirkan nilai keanjalan
(c) menyatakan hubungan antara dua jenis barang berdasarkan nilai keanjalan permintaan silang
(d) mentakrifkan keanjalan permintaan pendapatan
(e) menggunakan rumus untuk menghitung keanjalan permintaan pendapatan dan mentafsirkan nilai keanjalan
(f) mengelaskan jenis barang berdasarksan nilai keanjalan permintaan pendapatan

Keanjalan Permintaan Silang Keanjalan Permintaan Pendapatan

Definisi: Definisi:
- Mengukur darjah tindak balas perubahan kuantiti diminta - mengukur darjah tindak balas perubahan kuantiti
diminta akibat perubahan pendapatan pengguna.
akibat perubahan harga barang lain.

Rumus: Rumus:

Hubungan Barang: Jenis Barang:

Harga brg Kuantiti diminta (unit) Pendapatan Kuantiti diminta (unit)
X (RM) pengguna
5 Barang A Barang B Barang C Barang Barang Barang Barang S
(RM) P Q R
10 500

1000

2013: B22
(a) Jelaskan maksud keanjalan permintaan pendapatan. [2]
(b) Terangkan kaitan antara nilai keanjalan pendapatan dengan jenis barang. [8]

2019: B23
(a) Apakah yang dimaksudkan dengan keanjalan permintaan pendapatan? [2]
(b) Dengan memberikan contoh barang, terangkan perkaitan antara nilai keanjalan permintaan pendapatan dengan jenis

barang. [8]

39

Bab 2 : Pasaran Barang dan Harga

Pengenaan Cukai ke atas keanjalan permintaan yang berbeza:

Kes 1 : Permintaan tidak anjal Kes 2 : Permintaan anjal

Kes 3 : Permintaan tak anjal sempurna Kes 4 : Permintaan anjal sempurna

Pemberian Subsidi ke atas keanjalan permintaan yang berbeza:

Kes 1 : Permintaan tidak anjal Kes 2 : Permintaan anjal

Kes 3 : Permintaan tak anjal sempurna 1.
Kes 4 : Permintaan anjal sempurna

Pengenaan Cukai ke atas keanjalan penawaran yang berbeza:

40

Bab 2 : Pasaran Barang dan Harga

Kes 1 : Penawaran tidak anjal Kes 2 : Penawaran anjal

Pemberian Subsidi ke atas keanjalan penawaran yang berbeza:

Kes 1 : Penawaran tidak anjal Kes 2 : Penawaran anjal

2020: 8

1 Jadual di bawah menunjukkan tingkat harga dan kuantiti diminta bagi barang M di pasaran.

Harga (RM) Kuantiti diminta (unit)

10 4000
20 3000

Apabila harga barang M meningkat daripada RM10 kepada RM20, apakah darjah keanjalan permintaan harga bagi barang

tersebut?

A Anjal B Tak anjal C Anjal satu D Anjal sempurna

2020: 9

2 Sekiranya nilai pekali keanjalan permintaan silang adalah positif, ini bermakna kedua-dua barang tersebut adalah

A barang mewah B barang bawahan C barang pengganti D barang penggenap

2013: 27 [2]
Persamaan permintaan dan penawaran ikan adalah seperti yang berikut:
[1]
P = 20 – 2Q, [2]
P = 5 + 3Q,
dengan P = Harga (RM/kg) [1]
Q = Kuantiti ikan (000’ kg) [3]
(a) Hitung harga dan kuantiti keseimbangan.
(b) Sekiranya kerajaan memberikan subsidi sebanyak RM2.00 sekilogram kepada pengeluar,
(i) berikan persamaan penawaran baharu,
(ii) hitung harga dan kuantiti keseimbangan,
(iii) hitung jumlah subsidi yang ditanggung oleh kerajaan, dan
(iv) apakah kesan dasar tersebut terhadap pasaran ikan?
(c) Dengan menggunakan kertas graf, lukis keluk penawaran ikan sebelum dan selepas subsidi diberikan.

41

Bab 2 : Pasaran Barang dan Harga

2014: 28

Jadual di bawah menunjukkan harga, kuantiti diminta, dan kuantiti ditawar bagi suatu barang dalam pasaran.

Harga (RM) Kuantiti diminta (unit) Kuantiti ditawar (unit)

6.00 22 14
8.00 20 16
10.00 18 18
12.00 16 20

(a) Hitung nilai keanjalan permintaan harga apabila harga meningkat daripada RM8.00 kepada RM10.00. [3]

(b) Hitung nilai keanjalan penawaran harga apabila harga meningkat daripada RM8.00 kepada RM10.00 [3]

(c) Hitung jumlah hasil pada setiap tingkat harga. [2]

(d) (i) Apakah kesan pada jumlah hasil jika harga jualan meningkat? [1]

(ii) Apakah kaitan antara jumlah hasil dengan keanjalan permintaan harga? [1]

2015: 28

Persamaan permintaan dengan penawaran daging kambing import masing-masing adalah seperti yang berikut:

P = 70 – 2Q,

P = 10 + Q,

dengan P = Harga daging kambing per kilogram (RM)

Q = Kuantiti daging kambing (kg)

(a) Hitung harga dan kuantiti keseimbangan. [2]

(b) Hitung lebihan pengguna pada titik keseimbangan. [1]

(c) Sekiranya kerajaan mengenakan cukai ke atas daging kambing import sebanyak rM3.00 per kilogram,

(i) hitung harga dan kuantiti keseimbangan baru, [2]

(ii) hitung perubahan lebihan pengguna dan jelaskan makna bagi nilai yang diperoleh. [2]

(d) Dengan menggunakan kertas graf, lukis keluk permintaan dan penawaran sebelum dan selepas cukai dikenakan. [3]

2016: 27

Jadual di bawah menunjukkan kuantiti diminta bagi barang X dan barang Y pada pelbagai tingkat harga barang X.

Harga barang X (RM per unit) Kuantiti diminta barang X (unit) Kuantiti diminta barang Y (unit)

1.00 50 4
2.00 40 6
3.00 30 8
4.00 20 10

(a) Hitung jumlah perbelanjaan pengguna barang X pada setiap tingkat harga. [2]

(b) Hitung nilai keanjalan permintaan harga barang X,

(ii) apabila harga naik daripada RM2.00 kepada RM3.00 [2]

(iii) apabila harga turun daripada RM4.00 kepada RM3.00 [2]

(c) (i) Hitung keanjalan silang barang Y apabila harga barang X naik daripada RM3.00 kepada RM4.00. [2]

(ii) Berdasarkan jawapan (c)(i), jelaskan hubungan antara barang X dengan barang Y. [2]

2017: 27
Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk permintaan bagi barang X di pasaran A (DA) dan di pasaran B (DB).

Harga barang X
(RM)

5

3

DA DB Kuantiti barang X (unit)

0 200 250 350

(a) Hitung keanjalan permintaan harga di kedua-dua pasaran jika harga barang X menurun daripadda RM5 kepada RM3. [4]

(b) (i) Hitung perubahan jumlah hasil di pasaran A. [2]

(ii) Hitung perubahan jumlah hasil di pasaran B. [2]

(c) Berdasarkan jawapan anda pada (a) dan (b), buat kesimpulan anda tentang hubungan antara keanjalan dengan jumlah hasil.

[2]

42

2019: 27 Bab 2 : Pasaran Barang dan Harga

Jadual di bawah menunjukkan kuantiti diminta bagi suatu barang pada pelbagai tingkat harga. [2]

Harga (RM) Kuantiti diminta (unit) [2]
[2]
10 180 [1]
15 160 [2]
20 140 [1]
25 120
30 100

(a) Terbitkan persamaan permintaan terhadap barang tersebut.

(b) Jika persamaan penawaran barang tersebut ialah

Qs = 60 + 6P

Qs = kuantiti ditawar (unit) dan P = harga (RM)

(i) hitung harga dan kuantiti keseimbangan pasaran barang tersebut.

(ii) hitung lebihan pengguna.

(c) Jika permintaan bertambah sebanyak 20 unit pada setiap tingkat harga,

(i) terbitkan persamaan permintaan yang baharu.

(ii) hitung harga dan kuantiti keseimbangan pasaran yang baharu.

(iii) jelaskan kesan ke atas harga dan kuantiti keseimbangan pasaran barang tersebut.

2020: 27
Persamaan permintaan dan persamaan penawaran bagi suatu barang adalah seperti yang berikut.

P = 200 – 4Q
P = 50 + 2Q
dengan Q = kuantiti (unit) dan P = harga (RM)
(a) Hitung harga dan kuantiti keseimbangan. [3]
(b) Sekiranya kerajaan mengenakan cukai sebanyak RM6 seunit kepada pengeluar,
(i) Tentukan harga dan kuantiti keseimbangan baharu, dan [2]
(ii) Hitung keanjalan permintaan harga barang tersebut apailab harga keseimbangan lama meningkat kepada harga
keseimbangan baharu. [2]
(c) Jika kerajaan menetapkan harga minimum sebanyak RM120 seunit,
(i) hitung kuantiti diminta dan kuantiti ditawar, dan [2]
(ii) berdasarkan jawapan anda di (c)(i), apakah kesan yang berlaku ke atas pasaran barang tersebut? [1]

43

Bab 3: Teori Pengeluaran dan Kos Pengeluaran

Bab 3: Teori Pengeluaran dan Kos Pengeluaran

3.1 Firma dan Industri

Objektif:
(a) menjelaskan maksud firma dan industri

Konsep Definisi
Firma unit ekonomi yang menggunakan faktor pengeluaran untuk menghasilkan dan menjual barangan.

Industri Sekumpulan firma yang mengeluarkan barang dan perkhidmatan sama jenis atau hampir sama.

3.2 Fungsi Pengeluaran

Objektif:

(a) menjelaskan konsep fungsi pengeluaran
(b) membezakan input tetap dengan input berubah
(c) membezakan konsep jangka pendek dengan jangka panjang dalam pengeluaran

Konsep Definisi
Fungsi pengeluaran satu persamaan atau jadual menunjukkan hubungan antara input dan output dalam pengeluaran.

Input segala peralatan fizikal yang digunakan untuk menghasilkan barang dan perkhidmatan

Input tetap jenis input yang tidak perlu ditambah apabila output bertambah.
Contohnya, jentera

Input berubah jenis input yang perlu ditambah apabila output bertambah.
Contohnya, buruh.

Jangka masa pendek jangka masa di mana firma hanya dapat mengubah sesetengah input pengeluaran.
Jenis input ialah input tetap dan input berubah

Jangka masa panjang jangka masa di mana firma dapat mengubah semua input pengeluaran.
Semua input ialah input berubah

3.2.1 Fungsi Pengeluaran Satu Input Berubah

Objektif:

(a) menjelaskan konsep jumlah keluaran (TP), keluaran purata (AP) dan keluaran sut (MP)
(b) menghitung dan melukis keluk jumlah keluaran, keluk keluaran sut, dan keluk keluaran purata
(c) menjelaskan hubungan antara jumlah keluaran, keluaran sut, dan keluaran purata
(d) menerangkan hukum pulangan berkurangan

Konsep Definisi Rumus
Jumlah keluaran (TP) jumlah output yang dapat dihasilkan oleh sejumlah input

Keluaran purata (AP) jumlah keluaran yang dihasilkan oleh setiap unit input berubah

Keluaran sut (MP) perubahan jumlah keluaran kesan daripada tambahan satu unit
input berubah

44

Bab 3: Teori Pengeluaran dan Kos Pengeluaran

1. Jadual di bawah menunjukkan hubungan antara input buruh denagan jumlah keluaran buruh..

Bilangan buruh Jumlah keluaran (unit) Keluaran purata (unit) Keluaran sut (unit)

00

15

2 12

3 21

4 32

5 35

6 36

7 35

8 32

a) Lengkapkan jadual di atas dengan menghitung keluaran purata dan keluaran sut bagi setiap unit buruh.
b) Hukum pulangan sut berkurangan berlaku mulai buruh yang ke ______ apabila ______________ mulai menurun.

2019: 24
Dengan berbantukan gambar rajah, terangkan hubungan antara
(a) jumlah keluaran dengan keluaran sut. [5]
(b) keluaran purata dengan keluaran sut [5]

2015: 24
Dengan menggunakan gambar rajah,
(a) terangkan hukum pulangan sut berkurangan. [3]
(b) jelaskan hubungan antara jumlah keluaran, keluaran sut, dengan keluaran purata. [7]

(a) Keluaran

TP

AP
Buruh

L1 L2
MP

Hukum pulangan sut berkurangan berlaku apabila jumlah pengeluaran bertambah pada kadar yang semakin menurun bagi
setiap tambahan satu input berubah.

(b)
Hubungan antara jumlah pengeluaran (TP) dengan keluaran sut (MP) ialah
apabila penggunaan input berubah bertambah pada mulanya, TP bertambah dengan kadar yang meningkat dan MP meningkat.
apabila penggunaan input berubah bertambah seterusnya, TP bertambah dengan kadar yang menurun dan MP menurun.
apabila TP mencapai maksimum, MP ialah sifar.
apabila penggunaan input berubah bertambah, TP berkurangan dan MP negatif.

Hubungan antara MP dengan keluaran purata (AP) ialah
apabila AP meningkat, MP lebih besar daripada AP.
apabila AP maksimum, MP memotong/sama dengan AP.
Apabila AP menurun, MP lebih kecil daripada AP.

45

Bab 3: Teori Pengeluaran dan Kos Pengeluaran

2. Jadual di bawah menunjukkan hubungan antara kuantiti input yang digunakan dengan jumlah keluaran sebuah firma.

Kuantiti input (unit) Jumlah keluaran (unit)

1 10

2 30

3 60

4 100

5 135

6 165

7 190

8 210

9 225

10 235

11 240

12 240

13 235

Hitung keluaran purata dan keluaran sut firma ini.

2013: 11
1 Pulangan sut berkurangan menunjukkan

A output berkurangan tetapi masih bernilai positif
B output berkurangan seterusnya mencapai negatif
C output meningkat dengan kadar semakin berkurang
D output meningkat dengan kadar semakin bertambah

2019: 11
2 Hukum pulangan berkurangan berlaku apabila

A tambahan satu unit input ke atas input tetap menyebabkan output bertambah pada kadar berkurangan
B tambahan satu unit input ke atas input tetap menyebabkan output bertambah pada kadar bertambah
C tambahan satu unit input ke atas input tetap menyebabkan output bertambah pada kadar sama
D tambahan satu unit input ke atas input tetap menyebabkan output berkurangan

2014: 11
3 Yang manakah pernyataan yang benar tentang hubungan antara jumlah keluaran (TP) dengan keluaran sut (MP)?

A Semasa keluaran sut meningkat, jumlah keluaran meningkat dengan kadar bertambahan.
B Semasa keluaran sut meningkat, jumlah keluaran meningkat dengan kadar berkurangan.
C Semasa keluaran sut menurun, jumlah keluaran meningkat dengan kadar bertambahan.
D Semasa keluaran sut menurun, jumlah keluaran menurun dengan kadar berkurangan.

2015: 11 C keluaran purata mencapai maksimum
4 Jumlah keluaran mencapai maksimum apabila D keluaran sut lebih besar daripada keluaran purata

A keluaran sut bernilai sifar
B keluaran sut mencapai maksimum

2017: 11

5 Jadual di bawah menunjukkan hubungan antara kuantiti buruh dengan jumlah keluaran bagi sebuah firma.

Kuantiti buruh (unit) Jumlah keluaran (unit)

5 10

10 40

15 90

20 120

Keluaran purata sama dengan keluaran sut pada kuantiti buruh ke-

A 20 unit C 10 unit

B 15 unit D 5 unit

46

Bab 3: Teori Pengeluaran dan Kos Pengeluaran

2020 : 12
6 Gambar rajah di bawah menunjukkan jumlah keluaran (TP) bagi barang Z yang dikeluarkan pada pelbagai tingkat buruh.

Keluaran (unit)
23

TP
8

3 3 Buruh (orang)
12

Pernyataan yang berikut adalah benar tentang TP yang ditunjukkan, kecuali
A keluaran maksimum ialah 23 unit
B keluaran sut bagi penggunaan buruh kedua ialah 5 unit
C keluaran purata bagi penggunaan buruh kedua ialah 4 unit
D kleuran sut pada penggunaan buruh yang kelima ialah 15 unit

2019: 12

7 Yang manakah input tetap dalam jangka pendek bagi firma pakaian?

A Kain C Bekalan air

B Buruh D Bangunan kilang

3.3 Kos Pengeluaran

Objektif :
(a) mentakrifkan kos pengeluaran
(b) membezakan kos perakaunan dengan kos ekonomi dan kos eksplisit dengan kos implisit

Kos pengeluaran adalah perbelanjaan yang perlu ditanggung oleh pengeluar untuk memperoleh faktor pengeluaran (T,B,M,U) untuk
menghasilkan barang dan perkhidmatan

3.3.1 Kos pengeluaran jangka pendek

- terdiri daripada kos tetap dan kos berubah, kos dipengaruhi hukum pulangan berkurangan.

Konsep Definisi

Kos perakaunan jumlah kos pengeluaran yang hanya meliputi semua kos eksplisit

Kos ekonomi jumlah kos pengeluaran yang meliputi kedua-dua kos eksplisit dan kos implisit

Kos eksplisit kos yang melibatkan pembayaran tunai oleh firma untuk memperoleh input pengeluaran dalam proses
pengeluaran

Kos implisit kos lepas yang ditanggung oleh firma apabila firma menggunakan input pengeluaran milik sendiri tanpa
membuat sebarang pembayaran tunai

2014: 24
(a) Apakah yang dimaksudkan dengan untung ekonomi dan untung perakaunan? [2]
(b) Dengan menggunakan contoh berangka, bezakan pengiraan untung ekonomi dengan untung perakaunan. [8]

(a) Untung ekonomi adalah perbezaan antara jumlah hasil dengan kos eksplisit dan kos implisit manakala untung perakauan pula
adalah perbezaan antara jumlah hasil dengan kos eksplisit.

(b) Sebagai contoh perusahaan membuat batik:

Diberi Kos tetap (mesin pencetak) = RM10,000

Kos berubah: = RM2,000
= RM600
Kain = RM700 (sepatutnya disewa)

Upah buruh

Bangunan kilang (sendiri)

47

Bab 3: Teori Pengeluaran dan Kos Pengeluaran

Kilang tersebut mengeluarkan 100 unit kain batik. Harga keluaran adalah RM200 sehelai. Maka,
Jumlah Hasil =

Untung perakauanan =

Untung ekonomi =

Untung ekonomi kurang daripada untung perakaunan kerana pengiraan untung perakaunan hanya mengambil kira kos
eksplisit sahaja.

2018: 24
(a) Dengan memberikan contoh, bezakan kos eksplisit dengan kos implisit. [4]
(b) Dengan memberikan contoh berangka, jelaskan sebab firma yang mengalami ketuntungan perakuanan yang positif

boleh mengalami keuntungan ekonomi yang negatif. [8]

Objektif :

(a) membezakan kos tetap dengan kos berubah
(b) membezakan kos purata dengan kos sut
(c) menghitung kos dan melukis keluk kos

Konsep Definisi Rumus Rajah
Kos tetap (FC)
- Kos yang bayar kepada input tetap.
- Tidak dipengaruhi oleh tingkat

keluaran
- Perlu dibayar walaupun keluaran

sifar

Kos berubah (VC) - Kos yang dibayar kepada input
berubah

- Berhubung secara langsung dengan
tingakat keluaran

- Tidak wujud jika keluaran sifar

Jumlah kos (TC) Semua kos yang perlu ditanggung
oleh firma untuk menghasilkan
sejumlah keluaran tertentu.

1. Diberikan jumlah kos barang Z ialah TC = RM400 + 50Q, dengan Q ialah kuantiti barang Z.

a) Berapakah jumlah kos tetap, jumlah kos berubah dan jumlah kos bagi pengeluaran barang Z dari 1 hingga 6 unit?

Output (unit) Kos Tetap (RM) Kos Berubah (RM) Jumlah kos (RM)

48

Bab 3: Teori Pengeluaran dan Kos Pengeluaran

2. Jadual di bawah menunjukkan jumlah kos tetap, jumlah kos berubah, dan jumlah kos bagi sebuah firma. Lengkapkan jadual.

Output (unit) FC (RM) VC (RM) TC (RM)

0 50

1 75

2 80

3 82.5

4 82.5

5 97.5

6 121.0

3. Kos (RM) TVC = 2Q a) Berapakah nilai Q1?
TFC b) Berapakah jumlah kos pada output Q1 unit?
100
0 Q1 Output (unit)

Konsep Definisi Rumus Rajah
Kos tetap purata - Kos tetap seunit keluaran
(AFC) - Berkurangan apabila jumlah

keluaran meningkat

Kos berubah purata - Kos berubah seunit keluaran

(AVC) - Berbentuk “U”

Kos purata (AC) - Kos seunit keluaran
- Berbentuk “U” kerana

dipengaruhi oleh hukum
pulangan berkurangan.

Kos sut (MC) - Tambahan jumlah kos akibat
tambahan sutu unit keluaran

49