Modul Mas-modular Ekonomi Tingkatan 6

Bab 3: Teori Pengeluaran dan Kos Pengeluaran

4. Jadual di bawah menunjukkan tingkat output dan jumlah kos. Lengkapkan jadual berikut.

Output Jumlah kos Kos tetap purata Kos berubah purata Kos purata Kos sut
(RM) (RM)
(unit) (RM) (RM) (RM)

0 24

1 40

2 45

3 48

4 56

5 68

6 83

7 100

8 120

5. Jadual di bawah menunjukkan hubungan antara tingkat output dengan kos bagi firma X dan firma Y, dengan QX dan QY masing-

masing ialah kuantiti output firma X dan firma Y.

Output (unit) Jumlah kos (RM) Kos tetap purata (RM) Kos purata (RM)

QX 600 5.00 6.00

QY 800 6.00 10.00

(a) Hitung output QX dan QY.

(b) Hitung jumlah kos berubah bagi mengeluarkan QX dan QY.

(c) Hitung kos tetap firma X dan firma Y.

2017: 13 C Bil eletrik dan air
1 Yang manakah yang merupakan kos implisit? D Penggunaan premis milik sendiri

A Gaji pekerja
B Kos bahan mentah

2014: 12

2 Diberi fungsi jumlah kos, TC = 100 + 20Q, dengan Q ialah keluaran. Berapakah kos purata pada tingkat pengeluaran 10 unit?

A RM10 C RM20

B RM12 D RM30

2020: 11

3 Pada tingkat keluaran 40 unit, sebuah firma menanggung kos tetap sebanyak RM2000 dan kos purata sebanyak RM600.

Berapakah kos berubah purata?

A RM50 C RM550

B RM65 D RM650

50

Bab 3: Teori Pengeluaran dan Kos Pengeluaran

2018: 11

4 Persamaan jumlah kos (JK) dalam unit RM bagi sebuah firma adalah seperti yang berikut:

JK = 210 + 30Q

Q ialah kuantiti (unit)

Hitung kos purata bagi 3 unit keluaran.

A RM30 C RM210

B RM100 D RM300

2016: 11

5 Jadual di bawah menunjukkan jumlah keluaran dan kos purata bagi suatu barang.

Jumlah keluaran (unit) Kos purata (RM)

1 24

2 20

3 18

4 16

Nilai kos sut pada keluaran ke-3 ialah

A RM10 C RM16

B RM14 D RM18

2017: 12
6 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk kos purata (AC), kos sut (MC), dan kos berubah purata (AVC) bagi sebuah firma.

Kos
MC AC

AVC

22

6
4

0 Keluaran
80

Berapakah jumlah kos pada tingkat keluaran 80 unit? C RM1280
A RM320 D RM1760
B RM480

3.3.2 Kos pengeluaran jangka panjang

Objektif :

(a) menjelaskan hubungan antara keluk-keluk kos
(b) menerangkan sebab keluk kos purata berbentuk ‘U’
(c) mentakrifkan kos pengeluaran jangka panjang
(d) menjelaskan perkaitan antara keluk kos purata jangka panjang dengan keluk kos purata jangka pendek

- Dalam jangka panjang, semua input merupakan input berubah. Maka, jumlah kos pengeluaran adalah sama dengan jumlah
kos berubah, iaitu TC = TVC.

- Firma akan memilih kombinasi input yang memberikan kos pengeluaran minimum.

Terbitan keluk kos purata jangka panjang (LAC)

51

Bab 3: Teori Pengeluaran dan Kos Pengeluaran

Andaikan firma menggunakan saiz loji asal SAC1 untuk mengeluarkan output sebanyak Q1. Kos purata ialah C1 yang
ditunjukkan oleh titik a.

Apabila firma ingin menambah output kepada Q2, firma masih menggunakan saiz loji SAC1 untuk minimumkan kos. Kos
purata menurun daripada C1 kepada C2 yang ditunjukkan oleh titik b.

Seterusnya, firma ingin menambah output kepada Q3, maka firma akan menambah saiz loji SAC2 untuk minimumkan kos
seperti yang ditunjukkan oleh titik c. Jika firma memilih SAC1 didapati kos purata lebih tinggi iaitu C4.

Pada tingkat output Q4, firma menambah saiz loji SAC3 dan kos purata terendah yang ditunjukkan oleh titik d.
Pada tingkat output Q5, firma menambah saiz loji SAC5 dan kos purata terendah yang ditunjukkan oleh titik e.
Keluk kos purata jangka panjang (LAC) terbentuk dengan menyambung titik …………………………………….

Hubungan antara kos purata jangka pendek dengan kos purata jangka panjang

Rajah Huraian

- Apabila keluk LAC menurun, keluk LAC menyentuh bahagian

keluk SAC yang menurun. Contoh , output ……

- Apabila keluk LAC mencapai titik minimum, keluk LAC
menyentuh bahagian keluk SAC yang minimum. Contoh,
output …..

- Apabila keluk LAC meningkat, keluk LAC menyentuh bahagian
keluk SAC yang meningkat. Contoh, output……

1. Jadual di bawah menunjukkan lima saiz loji (SAC) sebuah firma A dalam jangka panjang serta tingkat output dan kos purata

bagi setiap saiz loji.

SAC1 SAC2 SAC3 SAC4 SAC5

Output AC Output AC Output AC Output AC Output AC

(unit) (RM) (unit) (RM) (unit) (RM) (unit) (RM) (unit) (RM)

1 16.00 2 16.00 5 10.50 8 10.50 9 12.50

2 13.50 3 12.50 6 9.00 9 10.00 10 11.50

3 12.50 4 10.50 7 8.50 10 10.50 11 12.00

4 12.25 5 10.00 8 9.00 11 12.50 12 13.50

5 13.50 6 11.50 9 10.50 12 15.50 13 16.50

Nyatakan saiz loji yang akan digunakan oleh firma A dalam jangka panjang jika firma ingin mengeluarkan

(i) 2 unit output (v) 9 unit output

(ii) 4 unit output (vi) 10 unit output

(iii) 5 unit output (vii) 11 unit output

(iv) 8 unit output (viii) 12 unit output

3.4 Ekonomi Bidangan dan Tak Ekonomi Bidangan

Objektif:
(a) mentakrifkan ekonomi bidangan dan tak ekonomi bidangan
(b) mentakrifkan ekonomi bidangan dalaman dan tak ekonomi bidangan dalaman
(c) mengenal pasti faktor yang mewujudkan ekonomi bidangan dalaman dan tak ekonomi bidangan dalaman
(d) mentakrifkan ekonomi bidangan luaran dan tak ekonomi bidangan luaran
(e) mengenal pasti faktor yang mewujudkan ekonomi bidangan luaran dan tak ekonomi bidangan luaran
(f) menjelaskan kesan ekonomi bidangan dan tak ekonomi bidangan terhadap bentuk dan peralihan keluk kos purata jangka panjang

52

Ekonomi Bidangan Bab 3: Teori Pengeluaran dan Kos Pengeluaran

Tak Ekonomi Bidangan

Dalaman Luaran Dalaman Luaran

- manfaat yang diperoleh - manfaat yang diperoleh - manfaat yang diperoleh - manfaat yang diperoleh
oleh firma ekoran oleh firma ekoran
pembesaran skala oleh firma ekoran oleh firma ekoran pembesaran industri yang
pengeluaran firma pembesaran industri yang pembesaran skala membawa kepada
membawa kepada pengeluaran firma penurunan kos purata
penurunan kos purata pasa pada setiap tingkat output

setiap tingkat output

- LRAC mencerun ke bawah - LRAC beralih ke bawah. - LRAC mencerun ke atas dari - LRAC beralih ke atas.
dari kiri ke kanan. kiri ke kanan.

Faktor-faktor: Faktor-faktor Faktor-faktor Faktor-faktor
a) Ekonomi Pengkhususan a) Ekonomi Pemusatan a) Tak Ekonomi a) Kekurangan faktor
b) Ekonomi Pengurusan b) Ekonomi Buruh
c) Ekonomi Kewangan c) Ekonomi Teknologi dan Pengkhususan pengeluaran
d) Ekonomi Pemasaran b) Tak Ekonomi Pengurusan b) Masalah kesesakan
e) Ekonomi Teknikal Maklumat c) Tak Ekonomi Kewangan
f) Ekonomi R & D d) Ekonomi Integrasi d) Tak Ekonomi Pemasaran
e) Tak Ekonomi Teknikal

1. Bagi setiap situasi berikut, tandakan  pada petak yang berkaitan dengan ekonomi bidangan dalaman/ luaran atau tak ekonomi

bidangan dalaman/luaran.

Situasi Ekonomi Bidangan Tak Ekon.Bidangan
Dalaman Luaran Dalaman Luaran

A Penggunaan mesin yang canggih dalam proses pengeluaran

B Kesesakan lalu lintas di kawasan perindustrian

C Belanja yang tinggi untuk membaiki mesin dan jentera

D Infrastruktur yang lengkap di kawasan perindustrian

E Kurang kordinasi di kalangan pentadbir dalam firma

F Kecekapan pengurusan dan pentadbiran

G Pencemaran di kawasan perindustrian

H Penyelidikan dan pembangunan di dalam firma

2. Nyatakan situasi di atas berdasarkan pergerakan keluk LAC yang digambarkan dalam rajah di bawah.
Kos
LAC2

R T LAC0
S LAC1

0Q Keluaran

(i) Situasi yang digambarkan oleh perpindahan titik R ke S.

(ii) Situasi yang digambarkan oleh perpindahan titik S ke T.

(iii) Situasi yang digambarkan oleh peralihan LAC0 ke LAC1.

(iv) Situasi yang digambarkan oleh peralihan LAC0 ke LAC2.

53

Bab 3: Teori Pengeluaran dan Kos Pengeluaran

2013 : 23
Huraikan lima faktor ekononomi bidangan dalaman yang menyebabkan kos purata jangka panjang firma semakin menurun.(10)

Ekonomi pengkhususan
Dengan adanya pengkhususan kerja dalam proses pengeluaran, pengeluaran lebih cekap dan kos purata akan menurun.

Ekonomi pengurusan
Keluaran secara besar-besaran mampu mendapatkan pengurus yang cekap yang akhirnya akan menurunkan kos pengeluaran

Ekonomi kewangan
Firma besar mudah mendapat modal dengan kadar pinjaman murah, bayar dalam jangkan masa lebih lama, juga senang kumpul

modal baharu yang akhirnya akan mengurangkan kos.
Ekonomi pemasaran

Beli secara pukal terus dengan pengeluar harga lebih rendah/ beli secara kredit. Kos per unit menurun
Ekonomi teknikal/ R&D

Pengeluaran secara besar-besaran boleh guna alat lebih moden, pengeluaran lebih cekap, kos per unit leih rendah

2016 : 23
Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk kos purata jangka panjang (LAC) bagi sebuah firma.

Kos

LAC

LAC1

0 Kuantiti
Huraikan lima faktor keluk kos purata jangka panjang (LAC) firma tersebut beralih dari LAC ke LAC1. [10]
Ekonomi pembangunan buruh

Perkembangan kawasan perindustrian mewujudkan lebih ramai tenaga buruh mahir, kos latihan dapat dijimatkan.
Ekonomi teknologi maklumat

Kemajuan teknologi maklumat memudahkan perhubungan, meningkatkan daya pengeluaran
Ekonomi penyelidikan

Hasil penyelidikan oleh Institusi Pengajian Tinggi/ MARDI/ SIRIM menghasilkan teknik pengeluaran moden, daya pengeluaran
meningkat.
Ekonomi infrastruktur

Kemudahan infrastruktur/ perhubungan/ pengangkutan, menjimatkan masa dan kos operasi.
Ekonomi bekalan input

Industri membekalkan bahan mentah dan modal, murah.
Ekonomi penempatan/ pemusatan

Firma yang mengeluarkan keluaran berbeza ditempatkan lokasi yang sama, memudahkan firma mendapatkan bekalan faktor.
Ekonomi integrasi

Firma-firma yang keluarkan barang berkaitan boleh bergabung menjalankan usaha sama bagi mengeluarkan barang tertentu, kos
seunit lebih rendah.

2017 : 24
Dengan menggunakan gambar rajah, terangkan kesan ekonomi bidangan dalaman dan kesan ekonomi bidangan luaran ke atas
keluk kos purata jangka panjang. [10]

Kos

A D LAC0
B C LAC1

0Q Keluaran

Ekonomi bidangan dalaman adalah manfaat yang diperoleh oleh firma ekoran pembesaran skala pengeluaran firma.
Ekonomi bidangan dalaman menyebabkan kos purata menurun dengan pertambahan output. Kesan ini ditunjukkan oleh bahagian di
sepanjang keluk LAC yang merosot dari titik A ke titik B.
Ekonomi bidangan luaran adalah manfaat yang diperoleh oleh firma ekoran pembesaran industri yang membawa kepada penurunan
kos purata pasa setiap tingkat output. Kesan ini ditunjukkan oleh peralihan keluk kos purata jangka panjang ke bawah dari LAC0 ke LAC1.

2020: 24
Huraikan lima faktor yang menyebabkan kos purata jangka panjang sesebuah firma menurun apabila berlaku perkembangan
industri secara keseluruhan. [10]

54

Bab 3: Teori Pengeluaran dan Kos Pengeluaran

2015: 12

1 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk kos purata jangka panjang (LAC) bagi sebuah firma.

Kos

T LAC0
U

0Q Keluaran

Pergerakan dari titik T ke titik U disebabkan faktor yang berikut, kecuali

A pengurusan firma yang semakin cekap

B pengkhususan kerja telah meningkatkan produktiviti

C kedudukan firma di kawasan indsutri yang dilengkapi kemudahan infrastruktur

D penyelidikan dan pembangunan yang dilakukan oleh firma telah meningkatkan kualiti

2018: 12
2 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk kos purata jangka panjang (LAC) bagi sebuah firma.

Kos

LAC0

0 Q0 Keluaran

Tingkat keluaran selepas Q0 dipengaruhi oleh faktor yang berikut , kecuali
A masalah birokrasi yang sukar dikoordinasi oleh seorang pengurus
B ketidakcekapan pengurusan dan pentadbiran yang dihadapi oleh firma
C persaingan antara firma untuk mendapatkan bahan mentah akibat pembangunan industri
D peningkatan kos pengeluaran disebabkan oleh kerosakan dan susut nilai mesin yang digunakan

2016: 12

3 Yang manakah pernyataan yang berkaitan dengan ekonomi bidangan luaran?
A Kedudukan firma dalam lokasi yang strategik.
B Pengurusan firma yang semakin cekap dan efektif.
C Firma menggunakan teknologi terkini dalam proses pengeluaran.
D Firma menjalankan penyelidikan dan pembangunan untuk meningkatkan kualiti output.

2013 : 28

Jadual di bawah menunjukkan hubungan antara tingkat output dengan kos bagi firma X dan firma Y, dengan Qx dan Qy masing-masing
ialah kuantiti output firma X dan firma Y.

Output (unit) Jumlah kos (RM) Kos tetap purata (RM) Kos purata (RM)

Qx 600 5.00 6.00

Qy 800 6.00 10.00

(a) Hitung output Qx dan Qy. [2]

(b) Hitung jumlah kos berubah bagi mengeluarkan Qx dan Qy. [2]
(c) Hitung kos tetap firma X dan firma Y. [2]

(d) Sekiranya jumlah hasil firma X dan firma Y masing-masing ialah RM300.00, adakah firma X dan firma Y akan memberhentikan

operasinya? Jelaskan. [4]

2015: 29
Diberi persamaan kos bagi sebuah firma adalah seperti yang berikut:

C = 100 + 3Q,

dengan C = Jumlah kos (RM), Q = Kuantiti keluaran (unit)

Pada keluaran 80 unit dan harga keluaran RM4.00 seunit,

(a) hitung kos tetap, kos berubah, dan jumlah kos, [3]
(b) hitung keuntungan firma ini, [2]

(c) adakah firma ini masih boleh meneruskan operasinya? Mengapa? [2]
(d) berapa peratuskah harga barang tersebut perlu dinaikkan supaya firma mendapat pulang modal? [3]

2020: 28
Jadual di bawah menunjukkan kos purata pada pelbagai kuantiti keluran bagi sebuah firma.

Kuantiti keluaran (unit) 1 2 3 4567

Kos purata (RM) 70 40 32 30 31.2 35 40

(a) Hitung jumlah kos dan kos sut. [4]
(b) Dengan menggunakan kertas graf, lukis keluk kos purata dan keluk kos sut. [3]

(c) Jelaskan hubungan antara kos purata dengan kos sut, [1]
(i) pada kuantiti keluaran 4 unit, dan [2]
(ii) apabila keluaran meningkat daripada 5 unit kepada 7 unit.

55

Bab 4 : Struktur Pasaran, Penentuan Harga dan Output

Bab 4: Struktur Pasaran, Penentuan Harga dan Output

4.1 Konsep Hasil dan Untung

Objektif:
(a) mentakrifkan konsep hasil dan untung.
(b) membezakan untung ekonomi dengan untung perakaunan

2014: 24
(a) Apakah yang dimaksudkan dengan untung ekonomi dan untung perakaunan?[2]
(b) Dengan menggunakan contoh berangka, bezakan pengiraan untung ekonomi dengan untung perakaunan.[8]

Konsep Definisi Rumus
Untung ( ) Ganjaran kepada usahawan kerana menanggung risiko ketidakpastian.
Perbezaan antara jumlah hasil dengan jumlah kos.

Untung Ekonomi Perbezaan antara jumlah hasil dengan jumlah kos eksplisit dan kos
implisit.

Untung Perakaunan Perbezaan antara jumlah hasil dengan kos eksplisit.

(b) Sebagai contoh perusahaan membuat batik:

Kos tetap (mesin pencetak) = RM10,000.00

Kos berubah :

Kain = RM2,000.00

Upah Buruh = RM600.00

Bangunan kilang (sendiri) = RM700.00 (sepatutnya sewa)

Keluaran 100 unit kain batik. Harga keluaran RM200.00 sehelai. Maka,
Jumlah hasil =

Pengiraan untung perakaunan:
Untung perakaunan = Jumlah hasil – Jumlah kos eksplisit

Pengiraan untung ekonomi:
Untung ekonomi = Jumlah hasil – jumlah kos eksplisit – jumlah kos implisit

Untung ekonomi kurang daripada untung perakaunan kerana pengiraan untung perakaunan hanya mengambil kira kos
eksplisit sahaja.

56

Bab 4 : Struktur Pasaran, Penentuan Harga dan Output

2018: 24

(a) Dengan memberikan contoh, bezakan kos eksplisit dengan kos implisit. [4]

(b) Dengan memberikan contoh berangka, jelaskan sebab firma yang mengalami keuntungan perakaunan yang positif boleh

mengalami keuntungan ekonomi yang negatif. [6]

Kos eksplisit merupakan kos yang dibayar oleh pengeluar keranan menggunakan faktor milik orang lalin. Contohnya, upah buruh,
kos bahan mentah, dan sewa kilang.

Kos implisit ialah kos yang tidak dibayar oleh pengeluar kerana menggunakan faktor milik sendiiri. Contohnya, rumah milik sendiri
yang dijadikan pejabat.

Keuntungan perakauan = jumllah hasil – jumlah kos eksplisit

Keuntungan ekonomi = jumlah hasil – jumlah kos eksplisit – jumlah kos implisit

Contoh: Perusahaan membuat batik:

Kos tetap (mesin pencetak) = RM10 000.00

Kos berubah:

Kain = RM2000.00

Upah buruh = RM600.00

Bangunan kilang (sendiri) = RM700.00 (sepatutnya disewa)

Bayaran kepada pengusaha (pemilik) = RM1000.00

Keluaran 100 unit kain batik

Harga keluaran RM130.00 sehelai.

Jumlah hasil =

Untung perakaunan =

Untung ekonomi =

57

Konsep Definisi Bab 4 : Struktur Pasaran, Penentuan Harga dan Output
Jumlah Hasil
Rumus
(TR)
Jumlah pendapatan yang diterima oleh firma daripada sejumlah kuantiti
Hasil Purata
(AR) keluaran yang dijual. Semakin tinggi tingkat keluaran, semakin besar jumlah

Hasil Sut hasil dan sebaliknya.
(MR)
Hasil jualan per unit output/keluaran. Harga barang adalah tetap, maka hasil
purata juga tetap.

Tambahan jumlah hasil akibat tambahan jualan satu unit keluaran. Harga
barang adalah tetap, maka hasil sut juga tetap.

1. Lengkapkan jadual berikut. Seterusnya, lakarkan keluk TR, AR dan MR.

Jumlah Keluaran(unit) Harga (RM) Jumlah Hasil (RM) Hasil Purata (RM) Hasil Sut (RM)

0 20

1 20

2 20

3 20

4 20

5 20

*** P = AR = MR

2. Lengkapkan jadual berikut. Seterusnya, lakarkan keluk TR, AR dan MR.

Output (unit) Harga (RM) Jumlah Hasil (RM) Hasil Purata (RM) Hasil Sut (RM)

0 10

18

26

34

42

50

*** P = AR
*** MR < AR

58

Bab 4 : Struktur Pasaran, Penentuan Harga dan Output

4.2 Struktur Pasaran

Struktur Pasaran

Pasaran Persaingan Sempurna Persaingan Tidak Sempurna
- Pasaran Monopoli

- Pasaran Persaingan Bermonopoli

- Pasaran Oligopoli (tiada dalam sukatan)

Objektif:

(a) menggariskan jenis pasaran persaingan sempurna dan pasaran persaingan tak sempurna

2014: 25
Huraikan lima perbezaan antara pasaran persaingan sempurna dan pasaran persaingan tak sempurna. [10]
Perbezaan jenis barang yang dihasilkan

Dalam pasaran persaingan sempurna, firma menghasilkan barang yang homogen atau pengganti sempurna. Tetapi, dalam
pasaran persaingan tak sempurna, firma menghasilkan barang yang tidak homogen atau pengganti hampir.

Perbezaan bilangan firma dalam suatu industri
Bilangan firma dalam pasaran persaingan sempurna adalah banyak manakala dalam pasaran persaingan tak sempurna,

terdapat satu firma sahaja atau bilangan firma kurang daripada PPS.

Perbezaan kebebasan keluar masuk pasaran
Dalam pasaran persaingan sempurna, firma ada kebebasan keluar masuk pasaran. Ini bermaksud jika firma sedia ada

memperolehi untung lebih normal, firma baru bebas masuk pasaran tersebut, jika kerugian, firma bebas keluar dari pasaran itu.
Tetapi, dalam pasaran persaingan tak sempurna, ada sekatan untuk firma baru masuk pasaran tersebut misalnya terdapat undang-
undang atau keperluan modal yang besar.

Perbezaan penentuan tingkat harga dan keluaran
Dalam pasaran persaingan sempurna, firma tiada kuasa menentukan harga. Firma PPS merupakan penerima harga pasaran

yang ditentukan oleh kuasa permintaan dan penawaran pasaran. Manakala, firma pasaran persaingan tak sempurna ada kuasa untuk
menentukan harga, cuma kadarnya berbeza.

Perbezaan persaingan bukan harga
Dalam pasaran persaingan sempurna, firma tidak menjalankan persaingan bukan harga. Manakala dalam pasaran

persaingan tak sempurna terdapat persaingan bukan harga seperti iklan, hadiah percuma dan lain-lain.

2018: 25
Terangkan lima ciri yang membezakan firma yang beroperasi di pasaran persaingan sempurna dengan firma yang
beroperasi di pasaran monopoli. [10]
Jenis barang yang dihasilkan

Dalam pasaran persaingan sempurna, barang yang dikeluarkan adalah homogen manakala dalam pasaran monopoli, barang
yang dikeluarkan tiada pengganti.

Bilangan firma dalam suatu industri
Dalam pasaran persaingan sempurna, bilangan pengeluar adalah ramai. Dalam pasaran monopoli, bilangan pengeluar

seorang sahaja.

Kebebasan keluar masuk pasaran
Dalam pasaran persaingan sempurna, firma bebas untuk keluar atau masuk pasaran kerana tiada sekata. Dalam pasarna

monopoli, tiada keluar atau masuk firma kerana adanya sekatan atau tiada firma lain wujud.

Saiz firma
Dalam pasaran persaingan sempurna, saiz firma relatifnya kecil manakala dalam pasaran monopoli, saiz firma adalah lebih

besar.

Penentuan harga
Dalam pasaran persaingan sempurna, harga ditentukan di pasaran. Firma tidak dapat menentukan harga kerana firma ialah

penerima harga. Dalam pasaran monopoli, firma dapat menentukan harga atau kuantiti kerana firma merupakan penentu harga.

59

Bab 4 : Struktur Pasaran, Penentuan Harga dan Output

2019:25
Huraikan lima ciri firma pasaran persaingan sempurna. [10]

2020: 14

1 Apabila sebuah firma menambahkan output daripada 2 unit kepada 3 unit, hasil purata bertambah daripada RM15 kepada

RM18. Hasil sut firma bagi output keempat ialah RM26 dan jumlah kos ialah RM45, maka keuntungan firma pada output yang

keempat ialah

A RM59 B RM35 C RM30 D RM24

2013: 14

2 Pengelasan firma dalam sesuatu pasaran berasaskan ciri yang berikut kecuali

A bilangan firma dalam pasaran C kebebasan keluar masuk firma

B jangka masa pengeluaran firma D jenis barang yang dikeluarkan oleh firma

2015: 13

3 Sebuah pasaran boleh dibezakan melalui ciri yang berikut, kecuali

A bilangan firma di pasaran C jenis barang yang dikeluarkan

B kuasa menentukan harga di pasaran D tujuan firma mengeluarkan keluaran

2016:14
4 Yang manakah yang menunjukkan perbezaan antara firma pasaran persaingan sempurna dengan firma pasaran persaingan tak

sempurna?
A Firma pasaran persaingan sempurna bebas menentukan harga manakala firma pasaran tak persaingan sempurna

menerima harga.
B Firma pasaran persaingan sempurna bebas melakukan inovasi manakala firma pasaran persaingan tak sempurna tiada

kemampuan membiayai kos inovasi.
C Firma pasaran persaingan sempurna bebas keluar masuk pasaran manakala firma pasaran persaingan tak sempurna

mempunyai halangan kemasukan dalam pasaran.
D Firma pasaran persaingan sempurna bebas mendapat untung normal dalam jangka panjang manakala firma pasaran

persaingan tak sempurna mendapat untung kurang normal.

60

Bab 4 : Struktur Pasaran, Penentuan Harga dan Output

4.3 Pasaran Persaingan Sempurna
4.4 Pasaran Monopoli

Objektif:
Pasaran Persaingan Sempurna
(a) mentakrifkan pasaran persaingan sempurna dan menghuraikan cirinya.
(b) menentukan output keseimbangan dengan menggunakan pendekatan hasil sut sama dengan kos sut (MR = MC)
(c) mengilustrasi untung lebih normal, untung normal , rugi dan penutupan firma.
(d) menghitung jumlah hasil, hasil purata, hasil sut, untung dan rugi firma.
(e) menerangkan bagaimana firma mencapai keseimbangan jangka pendek dan jangka panjang.

Pasaran Monopoli
(a) mentakrif pasaran monopoli dan menghuraikan cirinya.
(b) menerangkan faktor yang boleh mewujudkan monopoli.
(c) menentukan output dan harga keseimbangan dengan menggunakan pendekatan hasil sut sama dengan kos sut (MR = MC)
(d) menghitung untung dan rugi pasaran monopoli.
(e) menerangkan maksud monopoli semulajadi.
(f) menentukan output dan harga keseimbangan monopoli semulajadi.
(g) membandingkan pasaran PPS dengan Pasaran Monopoli dari segi ciri-ciri dan keseimbangan
(h) menerangkan dasar mengawal monopoli iaitu dasar peletakan harga-kos purata (P=AC) dan dasar peletakan harga-kos sut (P=MC)

Pasaran Persaingan Sempurna Pasaran Monopoli
Jenis pasaran di mana wujud banyak firma yang menjual Jenis pasaran di mana wujud satu firma yang menjual sesuatu
sesuatu keluaran yang homogen. keluaran yang tidak mempunyai pengganti.
Contoh: industri keluaran pertanian Contoh : industri perkhidmatan elektrik (TNB)

Merupakan penerima harga kerana: Merupakan penentu harga kerana:
- terdapat banyak firma dan setiap firma merupakan satu - firma tunggal
- barang tiada pengganti
unit kecil dalam seluruh pasaran ** * sebab wujud monopoli:
- barang homogen, iaitu banyak barang pengganti sempurna - keperluan modal yang besar
- pemilikan teknologi tertentu
- pemilikan faktor pengeluaran tertentu
- sekatan undang-undang
- penggabungan firma

Keseimbangan pasaran, E0, apabila DD=SS pada P0 dan Q0. Keluk TR, AR, dan MR:
Sebuah firma PPS akan mengikut harga P0 yang ditetapkan oleh
pasaran.
Keluk harga firma PPS berbentuk mendatar, ialah harga tetap
pada setiap tingkat output.
Keluk TR, AR dan MR:

61

Bab 4 : Struktur Pasaran, Penentuan Harga dan Output

2016: 24

(a) Jelaskan dua dasar kerajaan yang digunakan untuk mengawal kuasa monopoli di pasaran. [4]

(b) Huraikan tiga faktor yang menghalang kemasukan firma lain ke dalam pasaran monopoli. [6]

(a) Dasar kerajaan yang digunakan untuk mengawal kuasa monopoli di pasaran ialah dasar peletkan harga-kos sut (P=MC) dan
dasar peletakan harga-kos purata (P=AC).

(b) Tiga faktor yang menghalang kemasukan firma lain ke dalam pasaran monopoli:
Sekatan undang-undang
Keperluan kewangan dan modal yang besar
Pemilikan teknologi khusus

Penentuan output keseimbangan:
(A) pendekatan jumlah hasil dan jumlah kos : perbezaan jumlah hasil dengan jumlah kos paling besar, TR – TC
(B) pendekatan hasil sut dan kos sut : hasil sut sama dengan kos sut, MR = MC

Penentuan Keseimbangan Firma Jangka Pendek (MR = MC) Pasaran Monopoli
 Untung lebih normal
Pasaran Persaingan Sempurna
 Untung lebih normal

 Untung kurang normal  Untung kurang normal

 Untung normal  Untung normal

62

Bab 4 : Struktur Pasaran, Penentuan Harga dan Output

2016: 25

Dengan menggunakan gambar rajah, huraikan bagaimana pemonopoli dalam jangka pendek memperoleh

(a) untung normal [5]

(b) untung lebih normal [5]

Penentuan output keseimbangan firma jangka pendek Pasaran Monopoli
Pasaran Persaingan Sempurna

Keseimbangan firma dicapai pada titik E0 apabila MR = MC dengan harga P0 dan kuantiti Q0.
Pada keluaran Q1, iaitu MR > MC, ini bermakna tambahan hasil daripada jualan tambahan seunit output melebihi tambahan
kos untuk mengeluarkan seunit tambahan output tersebut. Oleh itu, firma akan menambahkan keluaran sehingga ke Q0 untuk
meningkatkan keuntungan.
Pada keluaran Q2, iaitu MR > MC, ini bermakna tambahan hasil daripada jualan tambahan seunit output kurang daripada
tambahan kos untuk mengeluarkan seunit tambahan output tersebut. Oleh itu, firma akan mengurangkan keluaran sehingga ke Q0
untuk meningkatkan keuntungan.

2017:24
Dengan menggunakan gambar rajah, terangkan bagaimana firma pasaran persaingan sempurna mencapai keseimbangan
jangka panjang. [10]

Jika firma PPS mendapat untung lebih normal dalam jangka pendek, ini akan menarik firma baru masuk ke pasaran. Oleh
itu, penawaran pasaran akan bertambah. Kesannya harga pasaran turun dan keuntungan akan berkurang. Situasi ni berlaku sehingga
firma memperoleh untung normal apabila MR = LMC pada titik keseimbangan E0 dengan harga P0 dan kuantiti Q0.

Jika firma PPS mendapat untung kurang normal dalam jangka pendek, ini akan menyebabkan firma keluar daripada
pasaran. Oleh itu, penawaran pasaran akan berkurang. Kesannya harga pasaran meningkat dan keuntungan akan bertambah. Situasi
ni berlaku sehingga firma memperoleh untung normal apabila MR = LMC pada tiik keseimbangan E0 dengan harga P0 dan kuantiti Q0.

Keseimbangan firma PPS tercapai pada titik E0 apabila LMR = LMC iaitu dengan harga P0 dan kuantiti Q0.

63

Pasaran Persaingan Sempurna Bab 4 : Struktur Pasaran, Penentuan Harga dan Output

Kelebihan: Pasaran Monopoli
 Kuantiti pengeluaran lebih banyak. Kelebihan:
 Tiada persaingan bukan harga.  Menikmati faedah ekonomi bidangan
 Mencapai kecekapan pengeluaran  Wujud kemajuan teknologi
 Mencapai kecekapan peruntukan  Sesuai untuk industri kos menurun

Kelemahan: Kelemahan :
 Pilihan pengguna terhad  Tiada pengganti bagi keluaran
 Tidak menikmati faedah persaingan bukan harga  Tidak mencapai kecekapan pengeluaran
 Tiada penyelidikan dan pembangunan  Tidak mencapai kecekapan peruntukan sumber
 Kualiti barang tetap
 Wujud kos sosial

4.4.2 Perbandingan antara firma PPS dengan PM pada tingkat keseimbangan
2013: 24
Dengan menggunakan gambar rajah, terangkan empat kelemahan pasaran monopoli berbanding dengan pasaran
persaingan sempurna.

Keseimbangan firma PM dicapai pada titik EM apabila MRM = MC dengan harga PM dan kuantiti QM.
Keseimbangan firma PPS dicapai pada titik ES apabila MRS = MC dengan harga PS dan kuantiti QS.

Harga keluaran

Kuantiti keluaran

Untung

Lebihan
Pengguna

Lebihan
Pengeluar

Kecekapan
pengeluaran

Kecekapan
peruntukan
sumber

64

Bab 4 : Struktur Pasaran, Penentuan Harga dan Output

2013: 25

Dengan menggunakan gambar rajah, terangkan mengapa firma pasaran persaingan bermonopoli dapat meneruskan

operasinya walaupun firma tersebut mengalami kerugian.

2015:25
Dengan menggunakan gambar rajah, huraikan keadaan firma pasaran persaingan sempurna yang memberhentikan operasi
dalam jangka pendek. [10]

Pasaran Persaingan Sempurna Pasaran Persaingan Monopoli

Keseimbangan apabila MC = MR, kuantiti Q1, harga P1.
Jumlah hasil ialah 0P1BQ1 manakala jumlah kos ialah 0P2AQ1
Didapati jumlah kos melebihi jumlah hasil, firma mengalami
kerugian sebanyak P1P2AB.
Walaupun rugi, firma dapat menampung kos berubah sebanyak
0P0CQ1 dan sebahagian kos tetap sebanyak P0P1BC.
Firma terpaksa terus operasi sebab:
- kalau berhenti operasi, kerugiannya lebih besar
- untuk mengekalkan pasaran, tidak kehilangan pelanggan
- kemahiran buruh dapat dipertingkatkan
- kalau berhenti operasi, alat kelengkapan seperti mesin

akan rosak.

2017: 14

1 Firma yang mahu memaksimumkan untung akan memaksimumkan perbezaan antara

A jumlah hasil dengan jumlah kos C jumlah hasil dengan kos sut

B hasil sut dengan kos purata D hasil sut dengan kos sut

2013: 13

2 Yang manakah yang benar tentang konsep hasil dalam pasaran persaingan sempurna?

A Hasil sut lebih kecil daripada harga C Hasil sut dan hasil purata adalah malar

B Hasil sut lebih besar daripada hasil purata D Hasil purata lebih besar daripada hasil sut

2017: 15

3 Keluk permintan anjal sempurna bagi sebuah firma dalam pasaran persaingan sempurna menunjukkan

A firma ialah penentu harga C firma ialah penerima harga

B bahagian pasaran firma kecil D bahagian pasaran firma besar

65

Bab 4 : Struktur Pasaran, Penentuan Harga dan Output

2013: 15

4 Satu daripada kebaikan pasaran persaingan sempurna ialah ekonomi beroperasi

A pada tingkat guna tenaga penuh C tanpa mengalami pengangguran

B tanpa mengalami keadaan inflasi D pada tingkat kecekapan peruntukan

2015: 14 C Kawalan harga oleh kerajaan
5 Yang manakah kebaikan firma persaingan sempurna? D Menikmati ekonomi bidangan dalam jangka panjang

A Tiada kos pengeluaran
B Menggalakkan penyelidikan dan pembangunan

2020: 15 C Firma mengeluarkan barang homogen
6 Yang manakah bukan ciri pasaran persaingan sempurna? D Firma mendapat untung normal dalam jangka panjang

A Firma bebas keluar masuk pasaran
B Firma mempunyai kuasa menentukan harga

2018: 15
7 Apabila sebuah firma dalam pasaran persaingan sempurna menaikkan harga barang, maka

A firma lain dalam pasaran akan menaikkan harga barang
B pengguna akan membeli barang daripada firma lain dalam pasaran
C pengguna membayar harga barang yang tinggi dalam jangka pendek
D firma lain dalam pasaran akan menjalankan persaingan bukan harga

2018: 16

8 Dalam jangka panjang, firma pasaran persaingan sempurna mencapai keseimbangan apabila

A kos sut minimum C kos purata minimum

B kos tetap purata minimum D kos berubah purata minimum

2014: 15

9 Jadual di bawah menunjukkan hubungan antara keluaran dengan jumlah kos sebuah firma pasaran persaingan sempurna.

Keluaran (unit) Jumlah kos (RM)

10 180

20 230

30 290

40 380

50 480

Jika harga keluaran ialah RM10.00 per unit, berapakah tingkat keluaran yang memaksimumkan keuntungan?

A 20 unit B 30 unit C 40 unit D 50 unit

2018: 13

10 Maklumat di bawah menunjukkan struktur kos pada tingkat keseimbangan bagi firma pasaran persaingan sempurna.

Kos sut RM120

Kos purata RM150

Kos berubah purata RM80

Hasil purata RM120

Apakah yang harus dilakukan oleh firma tersebut untuk meminimumkan kerugian yang ditanggung?

A Memberhentikan operasi serta-merta C Meneruskan operasi dalam jangka pendek

B Meneruskan operasi dalam jangka panjang D Keluar daripada industri dalam jangka pendek

2015: 17

11 Mengapakah pasaran monopoli tidak mencapai kecekapan peruntukan sumber pada titik keseimbangan?

A Harga melebihi kos sut C Tingkat output pada kos sut menurun

B Input digunakan pada kuantiti minimum D Output dikeluarkan pada kos purata minimum

2017: 16

12 Yang berikut ialah maklumat fungsi hasil sut (MR) dan kos sut (MC) bagi sebuah firma monopoli.

MR = 40 – 0.5Q

MC = RM4.00

dengan Q ialah tingkat output yang dikeluarkan (unit). Tingkat output yang memaksimumkan untung firma tersebut ialah

A 36 unit B 38 unit C 72 unit D 88 unit

66

Bab 4 : Struktur Pasaran, Penentuan Harga dan Output

2015: 15

13 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk kos purata (AC), kos sut (MC), dan kos berubah purata (AVC) bagi sebuah firma

pasaran persaingan sempurna. MC
Harga/Kos

AC

P3 D3
P2 AVC D2
P1
P0 D1

D0

0 Kuantiti

Firma mesti menutup operasi pada tingkat harga

A P0 B P1 C P2 D P3

2016: 13

14 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk kos purata (AC), kos berubah purata (AVC) kos sut (MC), hasil purata (AR), dan hasil

sut (MR) bagi sebuah firma pasaran persaingan sempurna dalam jangka pendek.

Harga/Kos (RM) MC
AC

25
24

AVC
16 AR=MR

12

0 Kuantiti (unit)
12 14

Pada titik keseimbangan, firma pasaran persaingan sempurna

A menanggung kos sebanyak RM300.00 C memperoleh hasil sebanyak RM224.00

B menanggung kerugian sebanyak RM108.00 D menanggung kos berubah sebanyak RM144.00

2020: 16

15 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk kos purata (AC), keluk kos sut (MC), keluk kos berubah purata (AVC), keluk hasil

purata (AR), dan keluk hasil sut (MR) sebuah firma pasaran persaingan sempurna.

Harga/hasil/kos MC

(RM) AC

P2 F AR=MR

P1 AVC
G

P0 H

0 Kuantit
Q
Berapakah jumlah kos?
A 0P2FQ
B 0P1GQ
C P1P2FG
D P0P2FH

67

Bab 4 : Struktur Pasaran, Penentuan Harga dan Output

2016: 18

16 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk kos purata jangka pendek(SAC), kos purata jangka panjang (LAC), kos sut jangka

pendek (SMC), kos sut jangka panjang (LMC), hasil purata (AR), dan hasil sut (MR) sebuah firma pasaran persaingan sempurna.
Harga/Kos (RM)

45 SMC0SAC0 LMC LAC
AR0=MR0

40 SMC1 SAC1

20 AR1=MR1

0 15 20 Kuantiti (unit)

Kesan penyesuaian keseimbangan jangka pendek kepada jangka panjang menyebabkan

A pertambahan hasil sebanyak RM400.00 C pertambahan hasil sebanyak RM675.00

B pengurangan jumlah kos sebanyak RM200.00 D pengurangan jumlah kos sebanyak RM300.00

2019: 13

17 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk kos purata (AC), keluk kos berubah purata (AVC), keluk kos sut (MC), keluk hasil

purata (AR), dan keluk hasil sut (MR) bagi sebuah firma pasaran persaingan sempurna.

Harga/Kos (RM) MC
AC

12 AR=MR
10 AVC

7

0 Kuantiti (unit)
Pada titik keseimbangan, firma pasaran per8saingan sempurna ini mengalami untung lebih normal sebanyak

A RM96 B RM40 C RM24 D RM16

2019: 15
18 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk kos purata (AC), keluk kos berubah purata (AVC), keluk kos sut (MC), keluk hasil

purata (AR), dan keluk hasil sut (MR) bagi sebuah firma pasaran persaingan sempurna.
Harga/Kos (RM)
MC
AC

20 AVC AR=MR
10

0 Kuantiti (unit)
30
Pada titik keseimbangan, firma ini menanggung jumlah kos sebanyak

A RM10

B RM20

C RM300

D RM600

68

Bab 4 : Struktur Pasaran, Penentuan Harga dan Output

2019: 17

19 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk kos purata (AC), kos berubah purata (AVC), kos sut (MC), hasil purata (AR), dan

hasil sut (MR) bagi firma monopoli.

Harga/Kos (RM) MC AC
50 AVC
40

30

18

MR AR Kuantiti (unit)
0 10
Berapakah lebihan pengguna pada tingkat keseimbangan? C RM100
D RM200
A RM20

B RM50

2013: 17
20 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk kos purata (AC), kos berubah purata (AVC), kos sut (MC), hasil purata (AR), dan

hasil sut (MR) bagi firma pasaran monopoli.

Harga/Kos (RM)

MC AC

14 AVC
11

8
6 AR

MR

06 Kuantiti (unit)

Pada tingkat keseimbangan, firma monopoli ini mengalami

A untung lebih normal sebanyak RM18.00 C untung lebih normal sebanyak RM48.00
D untung lebih normal sebanyak RM84.00
B untung lebih normal sebanyak RM36.00

2020: 17
21 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk kos purata (AC), keluk kos berubah purata (AVC), keluk kos sut (MC), keluk hasil

purata (AR), dan keluk hasil sut (MR) bagi firma pasaran monopoli.

Harga(RM)

MC

AC
25
23 AVC

20

12 AR
10

0 MR Kuantiti (unit)
16 18

Pada tingkat keseimbangan, firma memperoleh keuntungan sebanyak

A RM234 C RM54
RM32
B RM80 D

69

Bab 4 : Struktur Pasaran, Penentuan Harga dan Output

2018: 18

22 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk kos sut (MC), keluk kos purata (AC), keluk hasil sut (MR), dan keluk hasil purata

(AR ) bagi firma monopoli.

Harga/Kos (RM) MC

AC

28
22

10 AR
Kuantiti (unit)
MR
0 30 50 C menanggung jumlah kerugian sebanyak RM540
Pada tingkat keseimbangan, firma ini akan D memperoleh jumlah keuntungan sebanyak RM180
A memperolehi jumlah hasil sebanyak RM840
B menanggung jumlah kos sebanyak RM1100

2015: 16
23 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk kos purata (AC), kos berubah purata (AVC), kos sut (MC), hasil purata (AR), dan

hasil sut (MR) bagi firma monopoli.

Harga/Kos (RM)

MC AC

10 AVC
9

6

3 AR
MR

0 300 Kuantiti (unit)
Firma monopoli ini mengalami kerugian sebanyak
A RM300.00 C RM1200.00
B RM900.00 D RM2100.00

2017: 17

24 Jadual di bawah menunjukkan jumlah kos pada setiap tingkat output bagi sebuah monopoli

Output (unit) 1 2 3 4 5

Jumlah kos (RM) 9 15 21 27 33

Jika harga output ialah RM7, firma ini akan memperoleh untung sifar sekiranya firma tersebut mengeluarkan output sebanyak

A 2 unit C 4 unit

B 3 unit D 5 unit

2018: 17

25 Jadual di bawah menunjukkan jumlah kos pada setiap tingkat output bagi sebuah monopoli

Output (unit) 1 2 3 4 5

Jumlah kos (RM) 9 15 22 30 35

Jika harga pasaran ialah RM10 seunit dan firma ini akan memperoleh untung sebanyak RM8, berapakah output yang

dikeluarkan oleh firma?

A 2 unit C 4 unit

B 3 unit D 5 unit

70

2017: 18 Bab 4 : Struktur Pasaran, Penentuan Harga dan Output
26 Sebuah firma mempunyai kuasa monopoli jika firma tersebut
C mempunyai kebebasan keluar masuk pasaran
A menjalankan persaingan bukan harga D mempunyai kuasa untuk menentukan harga keluarannya
B mendapat untung lebih normal dalam jangka pendek

2016: 17

27 Apabila firma pasaran persaingan sempurna menjadi firma pasaran monopoli, keadaan ini menyebabkan

A harga meningkat C keluaran meningkat

B lebihan pengguna meningkat D kecekapan peruntukan sumber tercapai

2018: 14

28 Apakah kesan terhadap lebihan pengguna jika semua pasaran persaingan sempurna bergabung menjadi firma monopoli?

A Lebihan pengguna berkurang C Lebihan pengguna bertambah

B Lebihan pengguna menjadi sifar D Lebihan pengguna tidak berubah

4.4.3 Monopoli Semulajadi
Monopoli pada kos purata jangka panjang sedang menurun/ monopoli kos menurun.

Keseimbangan firma dicapai pada titik E0 apabila MR = MC dengan harga P0 dan kuantiti Q0.
Jumlah hasil ................................................dan jumlah kos ……………………………………………….
Monopoli memperoleh untung lebih normal sebanyak …………………………………….

2016: 24
(a) Jelaskan dua dasar kerajaan yang digunakan untuk mengawal kuasa monopoli di pasaran. [4]
(b) Huraikan tiga faktor yang menghalang kemasukan firma lain ke dalam pasaran monopoli. [6]

4.4.4 Dasar Kawalan Monopoli Dasar Peletakan Harga – Kos Sut (P=MC)
Dasar Peletakan Harga – Kos Purata (P=AC) - Mewujudkan kecekapkan peruntukan

- Mewujudkan kecekapan pengeluaran

71

Bab 4 : Struktur Pasaran, Penentuan Harga dan Output

Keseimbangan apabila MC = MR, kuantiti Q1, harga P1.
Jumlah hasil ialah 0P1BQ1 manakala jumlah kos ialah 0P2AQ1
Jumlah hasil > jumlah kos, firma mengalami untung lebih
normal sebanyak P1P2AB
Dengan campur tangan kerajaan, keseimbangan pasaran
beralih ke titik ......... apabila AR = AC atau P = AC pada
kuantiti ............ harga ...............
Jadi, tingkat harga …………………………………………………….
dan kuantiti …………………………………………………………….
Firma mengalami ……………………………………………………..

2013: 16
1 Bagi melindungi kebajikan masyarakat, firma monopoli kerajaan akan diminta mengeluarkan output pada keadaan

A kos sut sama dengan harga
B kos purata sama dengan harga
C kos sut sama dengan kos purata
D kos purata berada di titik minimum

2014: 16
2 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk kos purata (AC), kos sut (MC), hasil purata (AR), dan hasil sut (MR) sebuah firma

monopoli. Harga/Kos

MC

AC
P1
P2
P3

P4 AR

MR

0 Q1 Q2 Q3 Keluaran (unit)

Kesan dasar peletakan harga sama dengan kos purata (P = AC) oleh kerajaan menyebabkan

A harga turun dari 0P1 ke 0P3 dan keluaran meningkat dari 0Q1 ke 0Q3.

B harga turun dari 0P1 ke 0P2 dan keluaran meningkat dari 0Q1 ke 0Q2.

C harga meningkat dari 0P4 ke 0P3 dan keluaran meningkat dari 0Q1 ke 0Q3.

D harga meningkat dari 0P4 ke 0P2 dan keluaran meningkat dari 0Q1 ke 0Q2.

2019: 14
3 Dasar kawalan monopoli melalui dasar peletakan harga-kos purata (P=AC) akan menyebabkan

A firma monopoli mengalami untung normal
B firma monopoli mengalami untung lebih normal
C harga firma meningkat lebih tinggi daripada harga sebelum
D kuantiti keluaran firma berkurang daripada kuantiti keluaran sebelum

4.5 Pasaran Persaingan Bermonopoli

Objektif
(a) mentakrif pasaran persaingan bermonopoli dan menghuraikan cirinya.
(b) menentukan output dan harga keseimbangan dengan menggunakan pendekatan hasil sut-kos sut (MR=MC)
(c) mengilustrasi untung lebih normal, untung normal, rugi dan penutupan firma.
(d) menerangkan bagaimana firma persaingan bermonopoli mendapat untung normal dalam jangka panjang.
(e) menerangkan maksud persaingan bukan harga dan menjelaskan pelbagai bentuk persaingan bukan harga.

72

Bab 4 : Struktur Pasaran, Penentuan Harga dan Output

- Pasaran terdapat ramai pembeli dan penjual di pasaran yang mebeli dan menjual barang yang boleh dibezakan atau barang yang
mempunyai pengganti hampir. Contoh: industri komestik.

- Mempunyai sedikit kuasa menentukan harga keluarannya sebab barang dibeza-bezakan. Maka, kelk AR atau keluk permintaan
mencerun ke bawah

- Keluk AR lebih anjal kerana wujud banyak pengganti hampir.

Penentuan Keseimbangan Jangka Pendek Firma PBM: MR = MC

Pada keluaran Q1, iaitu MR > MC, ini bermakna tambahan hasil daripada jualan tambahan seunit output melebihi
tambahan kos untuk mengeluarkan seunit tambahan output tersebut. Oleh itu, firma akan menambahkan keluaran sehingga
ke Q0 untuk meningkatkan keuntungan.

Pada keluaran Q2, iaitu MR > MC, ini bermakna tambahan hasil daripada jualan tambahan seunit output kurang
daripada tambahan kos untuk mengeluarkan seunit tambahan output tersebut. Oleh itu, firma akan mengurangkan keluaran
sehingga ke Q0 untuk meningkatkan keuntungan.

Keseimbangan firma dicapai pada titik E0 apabila MR = MC dengan harga P0 dan kuantiti Q0.

Penentuan Keseimbangan Jangka Panjang Firma PBM: LMR = LMC

Jika firma PBM mendapat untung lebih normal dalam jangka pendek, ini akan menarik firma baru masuk ke pasaran.
Oleh itu, penawaran pasaran akan bertambah. Kesannya harga pasaran turun dan keuntungan akan berkurang. Situasi ni
berlaku sehingga firma memperoleh untung normal apabila MR = LMC pada titik keseimbangan E0 dengan harga P0 dan
kuantiti Q0.

Jika firma PBM mendapat untung kurang normal dalam jangka pendek, ini akan menyebabkan firma keluar daripada
pasaran. Oleh itu, penawaran pasaran akan berkurang. Kesannya harga pasaran meningkat dan keuntungan akan bertambah.
Situasi ni berlaku sehingga firma memperoleh untung normal apabila MR = LMC pada tiik keseimbangan E0 dengan harga P0
dan kuantiti Q0.

Keseimbangan firma dicapai pada titik E0 apabila LMR = LMC iaitu dengan harga P0 dan kuantiti Q0.

Kelebihan dan Kelemahan Pasaran Persaingan Bermonopoli Kelemahan
 Tidak mencapai kecekapan pengeluaran
Kelebihan  Tidak mencapai kecekapan peruntukan
 Pengguna banyak pilihan  Kekurangan inovasi
 Agihan pendapatan lebih adil  Keburukan persaingan bukan harga
 Wujud perkembangan teknologi
 Kebaikan persaingan bukan harga

73

Bab 4 : Struktur Pasaran, Penentuan Harga dan Output

2014: 13

1 Yang manakah pernyataan yang benar tentang keluk hasil sut?

A Keluk hasil sut merupakan penentu keuntungan sesebuah firma.

B Keluk hasil sut adalah tak anjal sempurna dalam pasaran persaingan bermonopoli

C Keluk hasil sut adalah sama dengan keluk permintaan firma pasaran persaingan sempurna

D Keluk hasil sut lebih landai berbanding dengan keluk hasil purata dalam pasaran persaingan sempurna

2014: 14

2 Dalam jangka panjang, firma yang memperoleh untung normal ialah firma dalam

I pasaran oligopoli

II pasaran monopoli

III pasaran persaingan sempurna

IV pasaran persaingan bermonopoli

A I dan II B I dan III C II dan IV D III dan IV

2014: 17

3 Maklumat di bawah menunjukkan hubungan antara harga dengan kos pada tingkat keseimbangan bagi firma pasaran

persaingan bermonopoli dalam jangka pendek.

Harga RM23.00

Kos purata RM25.00

Kos berubah purata RM14.00

Jika keluaran keseimbangan ialah 30 unit, berapakah jumlah kos tetap firma ini?

A RM60.00 B RM80.00 C RM270.00 D RM330.00

2014: 18
4 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk kos purata (AC), kos sut (MC), kos berubah purata (AVC), hasil purata (AR), dan

hasil sut (MR) sebuah firma pasaran persaingan bermonopoli dalam jangka pendek.

Harga/ Kos (RM) MC AC
AVC
40
38

25

18

MR AR Keluaran (unit)

0 20 30
Pada tingkat keseimbangan, berapakah keluaran dan untung atau rugi firma?

A 20 unit keluaran dan rugi sebanyak RM40 C 30 unit keluaran dan untung sebanyak RM450

B 30 unit keluaran dan rugi sebanyak RM390 D 20 unit keluaran dan untung sebanyak RM400

2015: 18

5 Pada tingkat keseimbangan jangka panjang, firma pasaran persaingan bermonopoli mengeluarkan output pada

A kos sut minimum C kos purata sedang menurun

B tingkat kecekapan pengeluaran D tingkat kecekapan peruntukan sumber

2016: 16

6 Yang berikut ialah maklumat bagi sebuah firma pasaran persaingan bermonopoli yang beroperasi dalam jangka pendek:

Kuantiti output = 1000 unit

Harga seunit = RM3.00

Hasil sut = RM1.50

Kos berubah purata = RM2.50

Kos tetap purata = RM2.00

Kos sut = RM1.50

Berdasarkan maklummat di atas, firma ini mengalami

A untung normal C untung lebih normal

B kerugian dan akan menutup operasi D kerugian tetapi akan terus beroperasi

74

Bab 4 : Struktur Pasaran, Penentuan Harga dan Output

2019: 18

7 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk kos purata (AC), keluk kos sut (MC), keluk kos berubah purata (AVC), keluk hasil

purata (AR), dan keluk hasil sut (MR) sebuah firma pasaran persaingan bermonopoli.

Harga MC AC AVC

MR AR
0 Keluaran
Pada tingkat keseimbangan, firma seharusnya
A meneruskan operasi kerana mendapat untung
B meneruskan operasi walaupun mengalami kerugian
C meneruskan operasi kerana dapat menampung kos berubah
D menutup operasi kerana tidak dapat menampung kos berubah

4.5.2 Persaingan bukan harga
Definisi : persaingan di kalangan pengeluar untuk melariskan jualan selain perubahan harga pasaran.
Jenis persaingan bukan harga : perbezaan produk
: pengiklanan
: galakan jualan
: khidmat selepas jualan

2017: 26
(a) Apakah yang dimaksudkan dengan pasaran persaingan bermonopoli. [2]
(b) Huraikan empat bentuk persaingan bukan harga yang terdapat dalam pasaran persaingan bermonopoli. [8]

Pembungkusan : Menggunakan corak dan warna yang menarik untuk melariskan jualan.
Pengiklanan : Dapat memberikan maklumat berkaitan barang untuk melariskan jualan
Jaminan kualiti atau waranti : Jaminan terhadap keluaran untuk menarik pembeli
Perkhidmatan lepas jualan : Berusaha untuk memberi perkhidmatan terbaik seperti penghantaran percuma dan servis

Galakan jualan atau promosi percuma
Penjenamaan : Memberi sampel percuma dan sebagainya
: Membezakan pengeluaran dari segi jenama atau reka bentuk

2015:26
(a) Terangkan tiga cara firma pasaran persaingan bermonopoli membezakan keluaran di pasaran. [6]
(b) Huraikan dua keburukan persaingan bukan harga. [4]

(a) Cara membezakan barang keluarannya:
Pembungkusan
Pembungkusan mestilah dapat menarik minat pembeli untuk membeli barang tersebut. Aspek pembungkusan mestilah unik,
bercorak, berwarna-warni dan boleh dibezakan.
Penjenamaan
Penjenamaan penting untuk membezakan pengeluar dan mewujudkan kesetiaan pelanggan kepada setiap produk.
Pengiklanan
Pengiklanan yang hebat dapat merangsang pengguna supaya membeli barang tersebut. Pengiklanan mesti bersifat memujuk dan
memberitahu kewujudan barang baharu serta memberi maklumat kepada pembeli.
Perkhidmatan selepas jualan
Pengeluar menyediakan perkhidmatan seperti penghantaran dan baik pulih secara percuma kepada pengguna sekirannya
barang tersebut dalam jaminan pembelian

(b) Keburukan persaingan bukan harga
Melibatkan kos yang tinggi
Maklumat tidak tepat.

75

Bab 4 : Struktur Pasaran, Penentuan Harga dan Output

2020: 25

(a) Berikan dua contoh persaingan bukan harga dalam pasaran persaingan bermonopoli. [2]

(b) Dengan menggunakan gambar rajah, terangkan keadaan firma pasaran persaingan bermonopoli memperoleh untung

normal pada tingkat keseimbangan. [8]

2016: 15 C diskaun harga
1 Yang berikut merupakan persaingan bukan harga, kecuali D perkhidmatan selepas jualan

A Pengiklanan
B Pembungkusan

2019: 16

2 Encik Ahmad ialah seorang usahawan barangan kosmetik dalam pasaran persaingan bermonopoli. Bagi meningkatkan jualan,

Encik Ahmad menyediakan khidmat selepas jualan yang terbaik berbanding dengan pesaingnya. Apakah pendekatan yang

digunakan oleh Encik Ahmad?

A Promosi harga C Diskriminasi harga

B Persaingan bukan harga D Pengawalan kualiti barangan

2020: 18

3 Sebuah firma pasaran persaingan bermonopoli mendapat untung normal dalam jangka panjang kerana

A bilangan firma yang banyak C peningkatan kos pengiklanan

B kebebasan keluar masuk firma D keluarnnya mempunyai pengganti hamper

2015: 28
Diberi persamaan kos bagi sebuah firma adalah seperti yang berikut :

C = 100 + 3Q
dengan C = Jumlah kos (RM)

Q = Kuantiti keluaran (unit)
Pada keluaran 80 unit dan harga keluaran RM4.00 seunit,
(a) hitung kos tetap, kos berubah dan jumlah kos (3)
(b) hitung keuntungan firma ini (2)
(c) adakah firma ini masih boleh meneruskan operasinya? Mengapa? (2)
(d) berapa peratuskah harga barang tersebut perlu dinaikkan supaya firma mendapat pulang modal? (3)

2016: 28

Jadual di bawah menunjukkan jumlah kos dan kuantiti output bagi sebuah firma dalam pasaran persaingan sempurna.

Kuantiti output(unit) 0 1 2 3 4 5 6 7

Jumlah kos(RM) 40 54 76 106 144 190 244

(a) Adakah firma ini berada dalam jangka pendek atau jangka panjang? Berikan alasannya. (2)
(b) Hitung kos sut firma pada setiap tingkat output. (2)
(c) Jika harga barang ialah RM20 per unit,

(i) tentukan tingkat output keseimbangan firma. (1)
(ii) hitung keuntungan yang diperoleh pada tingkat output keseimbangan. (2)
(d) Jika harga barang ialah RM10 per unit,
(i) hitung keuntungan atau kerugian yang diperoleh pada tingkat output keseimbangan yang baharu. (1)
(ii) jelaskan tindakan yang dilakukan oleh firma. (2)

2018: 28

Jadual di bawah menunjukkan kos pengeluaran jangka pendek barang X bagi sebuah firma.

Kuantiti(unit) 0 1 2 3 4 5 6
244
Jumlah kos(RM) 40 54 76 106 144 190

(a) Berapakah kos tetap firma ini? (1)
(b) Hitung kos berubah dan kos sut pada setiap tingkat keluaran. (4)
(c) Jika harga seunit barang X ialah RM30,

(i) berapakah tingkat kuantiti yang memaksimumkan keuntungan? (2)
(ii) hitung keuntungan atau kerugian yang diperoleh. (2)
(d) Dengan menggunakan jawapan anda di (c)(ii), apakah yang akan berlaku kepada industri ini dalam jangka panjang? (1)

76

Bab 4 : Struktur Pasaran, Penentuan Harga dan Output

2017: 28
Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk-keluk bagi kos sut (MC), kos purata (AC), kos berubah purata (AVC), hasil sut (MR), dan
hasil purata (AR) bagi firma pasaran persaingan bermonopoli.

(a) Berdasarkan gambar rajah di atas,
(i) berapakah output dan harga keseimbangan firma ini? (2)
(ii) hitung jumlah kos berubah dan kos tetap pada tingkat output keseimbangan. (2)
(iii) hitung jumlah kos (TC) dan jumlah hasil (TR) pada tingkat output keseimbangan. (2)
(iv) hitung jumlah keuntungan atau kerugian pada tingkat output keseimbangan. (1)

(b) Apakah jenis keuntungan firma pasaran persaingan bermonopoli dalam jangka panjang? Berikan alasan anda. (2)
2020: 28
Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk kos sut (MC), keluk kos purata (AC), keluk hasil sut (MR), dan keluk hasil purata (AR)
bagi sebuah firma monopoli.

(a) Hitung untung atau rugi jika firma mengenakan harga
(i) pada output kecekapan peruntukan sumber (2)
(ii) pada output kecekapan pengeluaran (2)

(b) Hitung lebihan pengguna jika firma mengeluarkan output pada
(i) kecekapan peruntukan sumber (2)
(ii) kecekapan pengeluaran (2)

(c) Berdasarkan jawapan anda di (b)(i) dan di (b)(ii), nyatakan kecekapan yang manakah yang lebih menguntungkan pengguna?
Jelaskan jawapan anda. (2)

77

Bab 5 : Pasaran Faktor dan Agihan

Bab 5: Pasaran Faktor dan Agihan

5.1 Permintaan dan Penawaran Faktor Pengeluaran

Objektif:
(a) menerangkan permintaan terbitan atau permintaan berkait
(b) memberikan definisi konsep jumlah keluaran fizikal(TPP ), keluaran fizikal purata(APP), keluaran fizikal sut (MPP),

jumlah hasil keluaran(TRP), keluaran hasil purata(ARP) dan keluaran hasil sut(MRP)
(c) menghitung, melukis dan menerangkan keluk TPP, APP, MPP, TRP, ARP dan MRP
(d) menentukan keseimbangan penggunaan input dan keadaan keuntungan yang dialami

5.1.1 Permintaan terhadap faktor pengeluaran adalah merupakan permintaan terbitan/ permintaan berkait. Ini bermakna
faktor pengeluaran itu diminta kerana keupayaan faktor itu menghasilkan barang yang diminta.

5.1.2 Konsep-konsep : Definisi Rumus
Keluaran Fizikal Jumlah keluaran fizikal yang dihasilkan oleh input. Rumus

Jumlah Keluaran Fizikal Jumlah keluaran bagi setiap unit input berubah /buruh
(TPP)
Keluaran Fizikal Purata Perubahan jumlah keluaran akibat perubahan satu unit input
(APP) berubah/buruh
Keluaran Fizikal Sut
(MPP) Definisi
Nilai keluaran yang dihasilkan oleh sejumlah input
Hasil Keluaran
Jumlah Hasil Keluaran Jumlah hasil keluaran bagi setiap unit input berubah/buruh
(TRP)
Keluaran Hasil Purata Perubahan jumlah hasil keluaran akibat perubahan satu unit
(ARP) input berubah/buruh
Keluaran Hasil Sut
(MRP)

Jadual berikut menunjukkan hubungan antara input dengan jumlah keluaran bagi sebuah firma pasaran persaingan sempurna.

Diberi harga keluaran ialah RM5.

Kuantiti Jumlah Keluaran Keluaran Harga Jumlah Hasil Keluaran Keluaran

Buruh Keluaran Fizikal Purata Fizikal Sut Keluaran Keluaran Hasil Purata Hasil Sut

(unit) Fizikal (unit) (unit) (unit) (RM) (RM) (RM) (RM)

16

2 14

3 24

4 33

5 41

6 47

7 52

8 56

(a) Hitung keluaran fizikal purata , keluaran fizikal sut .jumlah hasil keluaran, keluaran hasil purata dan keluaran hasil sut
(b) Dengan menggunakan kertas graf, lukiskan keluk APP,MPP, ARP dan MRP.

78

Bab 5 : Pasaran Faktor dan Agihan

1. Jadual dibawah menunjukkan tingkat penggunaan buruh dan jumlah keluaran sebuah firma

Buruh ( unit ) Jumlah Keluaran ( unit)

00

18

2 18

3 27

4 32

5 35

Harga perunit keluaran ialah RM10,00 dan upah perunit buruh ialah RM50.00

(a) Hitung keluaran sut dan keluaran hasil sut ( 2m)

(b) Nyatakan tingkat keseimbangan penggunaan buruh ( 2m)

(c) Hitung untung firma pada tingkat keseimbangan ( 3m)

(d) Jika firma menggunakan 5 unit buruh

(i) hitung untung yang diperolehi oleh firma , dan ( 2m)

(ii) apakah tindakan firma untuk mendapatkan untung maksimum ? ( 1m)

2. Jadual dibawah menunjukkan hubungan antara input dengan jumlah keluaran bagi firma pasaran persaingan sempurna . Harga
keluaran RM5.00
Input( unit ) Jumlah Keluaran ( unit)
1 20
2 50
3 90
4 120
5 144
6 164
7 178
8 188
(a) Hitung keluaran hasil sut dan keluaran hasil purata ( 4m)
(b) Dengan menggunakan kertas graf , lukiskan keluk keluaran hasil sut dan keluaran hasil purata (2m)
(c) Jika harga input seunit adalah RNM120 , nyatakan tingkat keseimbangan input (2m)
(d) Hitung untung firma pada tingkat keseimbangan ( 3m)
(e) Jika harga inpu naik kepada RM135, nyatakan tingkat keseimbangan input dan untung yang diperolehi ( 3m)
(f) Jika harga input naik kepada RM160, apakah yang berlaku kepada permintaan input. (2m)

3. Fungsi permintaan dan penawaran bagi barang X dalam pasaran persaingan sempurna masing-masing diberikan sebagai
P = 30 – 0.5Q P = - 30 + Q dengan P = harga ( RM ) Q = kuantiti ( unit)

Jadual dibawah menunjukkan jumlah buruh dan keluaran barang X bagi sebuah firma

Jumlah Buruh ( unit ) Keluaran barang ( unit)
0 0
10
20 100
30 180
40 240
50 280
300

(a) Hitung tingkat harga jualan barang X bagi firma ini ( 2m)
(b) Hitung keluaran hasil sut dan keluaran hasil purata buruh bagi firma tersebut ( 4m)
(c) Sekiranya upah buruh RM40.00 , berapakah jumlah buruh yang digunakan oleh firma untuk memaksimumkan untung

(2m)
(d) Hitung keuntungan yang diperolehi oleh firma pada tingkat penggunaan buruh dalam soalan (c) di atas. (2m)

79

Bab 5 : Pasaran Faktor dan Agihan

5.1.3 Keluk Permintaan Faktor dan Keluk Penawaran Faktor
Objektif:
(a) menerangkan bagaimana keluk permintaan faktor /input diterbit
(b) membezakan keluk penawaran faktor bagi firma dan keluk penawaran faktor bagi pasaran
(c) menerangkan bagaimana keseimbangan pasaran faktor/ buruh dicapai

2013: 26
Dengan menggunakan gambar rajah, terangkan bagaimana keluk permintaan buruh diterbitkan. [10]

Keseimbangan pasaran faktor tercapai apabila keluaran hasil sut (MRP) sama dengan kos sut faktor (MCF) atau upah buruh.
Pada kadar upah w0, keluaran hasil purata (ARP) adalah kurang daripada kadar upah. Firma tidak akan beroperasi dan
tiada buruh diminta kerana firma akan menanggung kerugian.
Pada w1, keseimbangan tercapai pada E1 dan kuantiti buruh diminta sebanyak L1.
Pada w2, keseimbangan tercapai pada E2 dan kuantiti buruh diminta sebanyak L2.
Pada w3, keseimbangan tercapai pada E3 dan kuantiti buruh diminta sebanyak L3.
Apabila disambungakan titik E1, E2 dan E3 maka terbentuklah keluk permintaan buruh yang mencerun ke bawah dari kiri
ke kanan.
Keluk permintaan buruh merupakan bahagian keluk MRP yang bermula daripada ARP maksimum

Keluk penawaran faktor (buruh) bagi firma Penerangan
Keluk SS buruh firma  Dalam firma pasaran persaingan sempurna (PPS), upah ditentukan di

pasaran buruh. Oleh itu, firma akan mengambil upah yang sama pada
setiap kuantiti buruh yang digunakan.
 Disebabkan tingkat upah buruh adalah tetap, maka kos sut faktor
(MCF) adalah sama dengan kos purata faktor (ACF) dalam pasaran
persaingan sempurna. (w = ACF = MCF)

1. Keluk penawaran faktor (buruh) bagi pasaran Penerangan
Keluk SS buruh pasaran  Dalam pasaran, keluk penawaran mencerun ke atas dari kiri ke

kanan. Ini kerana, semakin tinggi kadar upah, maka semakin banyak

kuantiti buruh ditawarkan di pasaran.
 Sebaliknya, semakin rendah kadar upah, semakin sedikit kuantiti

buruh ditawarkan.

80

Bab 5 : Pasaran Faktor dan Agihan

2018: 26
(a) Huraikan perbezaan antara

(i) keluaran hasil purata (ARP) dengan keluaran fizikal purata (APP) [2]
(ii) keluaran hasil sut (MRP) dengan keluaran fizikal sut (MPP) [2]
(b) Dengan menggunakan gambar rajah, terangkan keluk penawaran buruh di pasaran. [6]

(a) ARP ialah jumlah hasil yang dihasilkan oleh seunit input berubah (buruh) manakala APP ialah jumlah keluaran yang dihasilkan
oleh seunit input berubah (buruh).
MRP ialah perubahan jumlah hasil akibat daripada tambahan satu unit input berubah manakala MPP ialah perubahan jumlah
keluaran akibat daripada tambahan satu unit input berubah.

(b) Upah (RM)
S

W2

W1

W0
S

Buruh (unit)
L0 L1 L2
Keluk penawaran faktor bagi pasaran ialah keluk yang mencerun ke atas dari kiri ke kanan. Apabila upah naik ke W2,
kuantiti buruh ditawarkan meningkat kepada L2. Apabila upah turun ke W0, kuantiti buruh ditawarkan menurun kepada L0. Apabila
upah meningkat, kuantiti buruh ditawarkan meningkat.

2019: 26

(a) Apakah yang dimaksudkan dengan lebihan permintaan buruh dan lebihan penawaran buruh? [2]

(b) Dengan berbantukan gambar rajah, jelaskan bagaimana tingkat upah dan kuantiti buruh keseimbangan dicapai dalam

pasaran persaingan sempurna apabila berlaku lebihan permintaan buruh dan lebihan penawaran buruh. [8]

(a) Lebihan permintaan buruh merupakan satu keadaan kuantiti diminta buruh melebihi kuantiti ditawar buruh. Lebihan
penawaran buruh merupakan satu keadaan kuantiti diminta buruh kurang daripada kuantiti ditawar buruh.

(b)

Pada w1, berlaku lebihan penawaran buruh sebanyak AB. Lebihan penawaran buruh menyebabkan upah menurun dan
kuantiti diminta buruh bertambah, kuantiti ditawar buruh berkurang. Proses ini berterusan sehingga mencapai keseimbangan
pada titik E0 apabila DL bersilang dengan keluk SL dengan upah W0 dan kuantiti buruh Q0.

Pada w2, berlaku lebihan permintaan buruh sebanyak CD. Lebihan permintaan buruh menyebabkan upah meningkat dan
kuantiti diminta buruh berkurang, kuantiti ditawar buruh bertambah. Proses ini berterusan sehingga mencapai keseimbangan
pada titik E0 apabila DL bersilang dengan keluk SL dengan upah W0 dan kuantiti buruh Q0.

Keseimbangan pasaran buruh tercapai pada titik E0 apabila DL bersilang dengan keluk Ds dengan upah w0 dan kuantiti
buruh Q0.

2013: 18
1 Permintaan ke atas sesuatu faktor pengeluaran dikatakan kurang anjal apabila faktor itu

A mempunyai faktor pengganti
B berada dalam keadaan pengeluran jangka pendek
C boleh mengeluarkan barang keluaran yang anjal
D boleh digunakan untuk mengeluarkan pelbagai barang

81

Bab 5 : Pasaran Faktor dan Agihan

2019: 29
Persamaan permintaan dan persamaan penawaran buruh dalam pasaran persaingan sempurna adalah seperti berikut

Qd = 90 – 2w Qs = 10 + 2w di mana Qd = kuantiti buruh diminta ( unit) Qs = kuantiti buruh ditawar ( unit)
(a) Hitung tingkat upah dan kuantiti buruh pada titik keseimbangan ( 4m)
(b) Jika kerajaan menetapkan upah minimum sebanyak RM30.00 seunit , hitung

(i) kuantiti buruh diminta dan kuantiti buruh ditawar di pasaran ini ( 2m)
(ii) Berdasarkan jawapan anda di (b) (i) , apakah yang berlaku di pasaran ini?. ( 2m)
(c) Hitung tingkat upah dan kuantiti keseimbangan buruh yang baharu jika keluk penawaran telah berubah kepada Qs=50 +2w
( 2m)

5.2 Upah dan Kesatuan Sekerja
Objektif:
(a) menerangkan perbezaan antara upah wang dengan upah benar
(b) menghitung upah benar
(c) merumuskan kesan indeks harga pengguna tahun semasa terhadap upah benar

Konsep Definisi
Upah Bayaran yang diterima oleh buruh atas sumbangan tenaga fizikal atau mental dalam proses
pengeluaran
Upah wang Jumlah wang yang diterima sebagai bayaran upah

Upah benar Kuasa beli upah wang

Upah benar = Indeks harga pengguna pada tahun asas X 100
Indeks harga pengguna pada tahun semasa

Tahun Upah wang (RM/bulan) Indeks harga (2000 = 100) Upah benar (RM/bulan)
2004 1500 100

2005 1600 120

2006 1450 95

5.2.1 Penentuan Keseimbangan firma

Cara Jadual:

Buruh Jumlah keluaran fizikal Keluaran fizikal sut Keluaran hasil purata Keluaran hasil sut Kos sut upah
(RM) (RM) (RM)
(unit) (unit) (unit)

18

2 14

3 22

4 32

5 39

6 42

7 41

8 38

Andaikan upah buruh ialah RM35 dan harga keluaran ialah RM5, tentukan keseimbangan firma dan hitungkan sama ada firma
memperoleh keuntungan atau mengalami kerugian pada tingkat keseimbangan.

Cara rajah:
Berdasarkan jadual di atas,
(a) Lukis keluk ARP, MRP dan MCF
(b) Tentukan kuantiti buruh keseimbangan dan hitungkan keuntungan/kerugian yang dialami pada tingkat keseimbangan.

82

Bab 5 : Pasaran Faktor dan Agihan

5.2.2 Kesatuan Sekerja
Objektif:
(a) memberi definisi kesatuan sekerja
(b) menerangkan tujuan penubuhan kesatuan sekerja
(c) menerangkan cara-cara kesatuan sekerja menuntut kadar upah yang lebih tinggi bagi ahli-ahlinya
(d) menghuraikan faktor-faktor kejayaan/kegagalan kesatuan sekerja menuntut kadar upah yang lebih tinggi bagi ahli- ahlinya

Kesatuan sekerja adalah satu organisasi yang dianggotai oleh sekumpulan pekerja untuk mewakili pekerja dalam perundingan
dengan pihak majikan bagi menuntut kenaikan upah dan menuntut kebajikan yang lebih baik untuk ahlinya.

Tujuan/ Matlamat :
a) Menuntut tingkat upah yang lebih tinggi dan adil serta faedah-faedah sampingan yang lebih baik untuk pekerja.
b) Melindungi pekerja daripada tindakan-tindakan majikan yang keterlaluan dan melanggari undang-undang buruh negara.
c) Bekerjasama dengan kerajaan dalam melaksanakan dasar-dasar buruh dan pekerjaan yang lebih baik demi kepentingan

ekonomi negara. Contoh: membantu kerajaan dalam usaha mengurangkan kadar pengangguran.
d) Menjamin keadaan bekerja yang lebih baik dari segi masa kerja dan cuti rehat.

Kaedah/ Cara menuntut kenaikan upah
a) Meningkatkan daya pengeluaran sut buruh

Daya pengeluaran sut buruh boleh meningkat melalui program-program latihan yang dapat meningkatkan kecekapan dan
kemahiran buruh.
Apabila daya pengeluaran sut buruh meningkat, keluk permintaan buruh akan beralih ke kanan dari DL1 ke DL2
Kesannya, kadar upah meningkatt dari W1 ke W2 dan kuantiti buruh meningkat dari L1 ke L2.

b) Mengehadkan penawaran buruh

Apabila penawaran buruh dihadkan, keluk SL1 beralih ke SL2.
Kesannya, tingkat upah meningkat dari W1 ke W2 dan kuantiti buruh meningkat dari L1 ke L2.

c) Menetapkan kadar upah minimum

Pihak kesatuan boleh menuntut upah minimum iaitu tingkat upah terendah yang mesti dibayar oleh firma.
Majikan terpaksa membayar upah yang tinggi daripada W2.

83

Bab 5 : Pasaran Faktor dan Agihan

d) Perundingan kolektif
Merupakan satu proses tawar menawar antara kesatuan sekerja dengan majikan untuk mencapai persetujuan tingkat upah dan
syarat-syarat pekerjaan yang lebih baik bagi pekerja
Tindakan kesatuan sekerja sekiranya rudingan gagal:
- Mogok – semua ahli kesatuan tidak dibenarkan terus bekerja
- Berpiket – para pekerja berkumpul dan berbaris di hadapan premis kerja dengan membawa sepanduk tertulis tuntutan.
- Pemulauan – pekerja memujuk orang ramai supaya tidak membeli keluaran firma
- Melambatkan masa kerja @ memendekkan masa kerja

2014: 26
Terangkan lima faktor yang mempengaruhi kejayaan kesatuan sekerja dalam menuntut kenaikan upah. [10]

a) Bahagian upah dalam jumlah kos pengeluaran
Sekiranya upah hanya merupkan sebahagian kecil daripada jumlah kos pengeluaran, maka tuntutan kesatuan sekerja untuk
menaikkan upah kemungkinan besar akan berjaya.

b) Keanjalan permintaan barang keluaran firma
Sekiranya permintaan barang keluran firma tak anjal, kemungkinan kesatuan sekerja menuntut kenaikan upah akan lebih
berjaya kerana beban daripada kos tersebut dapat dipindahkan kepada pengguna tanpa merugikan firma.

c) Keadaan guna tenaga penuh dalam ekonomi, kemungkinan besar tuntutan kesatuan sekerja akan berjaya.

d) Daya pengeluaran sut buruh
Sekiranya daya pengeluaran sut buruh meningkat, kemungkinan besar tuntutan kenaikan upah kesatuan sekerja akan berjaya.

e) Bilangan pekerja firma yang menjadi ahli kesatuan sekerja
Sekiranya sebahagian besar pekerja dalam firma tersebut menjadi ahli dalam kesatuan sekerja, berkemungkinan besar tuntutan
sekerja untuk menaikkan upah akan lebih berjaya.

f) Kewangan kesatuan sekerja
Sekiranya kewangan kesatuan sekerja kukuh, tuntutan upah kesatuan sekerja lebih berjaya. Sekiranya mogok berlaku, kesatuan
sekerja mampu bayar

2013: 19

1 Kesatuan sekerja akan berjaya meningkatkan upah dan menambahkan pengambilan buruh dengan cara

A mewujudkan pendamaian C mengehadkan penawaran buruh

B melaksanakan dasar upah minimum D meningkatkan daya pengeluaran sut buruh

2020: 20

2 Kesatuan sekerja menuntut kenaikan upah melalui cara seperti yang berikut, kecuali

A mengurangkan penawaran buruh C mengadakan perundingan kolektif

B meningkatkan daya keluaran sut buruh D menambahkan kemasukan pekerja asing

2014: 19

3 Jumlah keluaran yang diperoleh daripada setiap unit buruh yang digunakan dalam proses pengeluaran sesuatu barang

merupakan

A keluaran hasil sut C keluaran fizikal sut

B keluaran hasil purata D keluaran fizikal purata

2017: 19

4 Jika hasil sut buruh kurang daripada upah buruh, maka firma harus

A meningkatkan penggunaan buruh C mengurangkan penggunaan buruh

B meningkatkan pengeluaran output D mengurangkan pengeluaran output

84

Bab 5 : Pasaran Faktor dan Agihan

2015: 19

5 Jadual di bawah menunjukkan hubungan antara kuantiti buruh dengan jumlah keluaran sebuah firma pasaran persaingan

sempurna

Kuantiti buruh (unit) Jumlah keluaran (unit)

3 34

4 44

Jika harga keluaran ialah RM8.00 per unit, berapakah keluaran hasil sut buruh ke-4?

A RM10.00 B RM20.00 C RM74.00 D RM80.00

2016: 19

6 Jadual di bawah menunjukkan hubungan antara kuantiti buruh dengan jumlah keluaran.

Kuantiti buruh (unit) Jumlah keluaran (unit)

3 220

4 290

5 340

6 380

7 410

Jika harga keluaran ialah RM2.00 per unit, dan upah buruh ialah RM80.00 per unit, berapakah kuantiti buruh yang

memaksimumkan keuntungan?

A 4 unit B 5 unit C 6 unit D 7 unit

2018: 19

7 Jadual di bawah menunjukkan hubungan antara kuantiti buruh dengan jumlah hasil bagi sebuah firma.

Kuantiti buruh (unit) Jumlah keluaran (unit)

10 500

20 1200

30 1800

40 2200

50 2400

Keluaran hasil purata sama dengan keluaran hasil sut pada kuantit buruh ke-

A 20 unit B 30 unit C 40 unit D 50 unit

2019: 19

8 Jadual di bawah menunjukkan hubungan antara kuantiti buruh dengan jumlah hasil bagi sebuah firma pasaran persaingan

sempurna.

Kuantiti buruh (unit) Jumlah keluaran (unit)

10 800

20 1800

30 2700

40 3200

50 3500

Keluaran hasil purata sama dengan keluaran hasil sut pada kuantit buruh ke-

A 20 unit B 30 unit C 40 unit D 50 unit

2020: 19

9 Jadual di bawah menunjukkan jumlah output pada setiap tingkat input berubah

Input berubah (unit) 1 2 3 4 5
49 55
Output (unit) 10 22 35

Jika harga keluaran ialah RM5, berapakah keluaran hasil sut bagi input berubah keempat?

A RM245 B RM70 C RM30 D RM20

85

Bab 5 : Pasaran Faktor dan Agihan

2016: 20

10 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk permintaan buruh (DL) dan keluk penawaran buruh (SL) bagi sebuah firma di

pasaran. Upah (RM)
DL
SL

1000

E
700

SL DL

0 8 12 15 Kuantiti buruh (ribu orang)

Sekiranya kesatuan sekerja berjaya menuntut upah minimum sebanyak RM1000, maka

A berlaku pengangguran sebanyak 7000 orang

B jumlah buruh yang bekerja sebanyak 15 000 orang

C kerajaan akan memberikan subsidi sebanyak RM4000

D terdapat lebihan permintaan buruh sebanyak 3000 orang

5.3 Sewa
Objektif:
(a) menerangkan maksud sewa , sewa ekonomi , perolehan pindahan dan sewa kuasi
(b) menghuraikan dan menghitung sewa ekonomi dan perolehan pindahan melalui rajah
(c) menghuraikan sewa ekonomi dan perolehan pindahan berdasarkan keanjalan penawaran faktor yang berbeza
(d) menghuraikan dan menghitung sewa kuasi berdasarkan rajah

Konsep Definisi
Ganjaran kepada pemilik faktor pengeluaran yang mempunyai penawaran terhad seperti tanah.
Sewa
Lebihan bayaran kepada faktor pengeluaran untuk mengelakkan daripada penggunaan pilihan
Sewa ekonomi kedua terbaik.

Perolehan pindahan Bayaran minimum kepada faktor pengeluaran untuk mengelakkan daripada penggunaan pilihan
kedua terbaik.
Sewa kuasi
Perbezaan antara jumlah hasil dengan jumlah kos berubah. Hanya wujud dalam jangka pendek.

1. Andaikan tanah mendirikan rumah, sewanya RM1300. Sementara jika tanah itu untuk mendirikan kilang, sewanya RM2000.
Maka,
perolehan pindahan adalah sebanyak………………………. dan
sewa ekonomi adalah sebanyak ………………………………..

Sewa Ekonomi dan Perolehan Pindahan Sewa Kuasi

86

Bab 5 : Pasaran Faktor dan Agihan

2. Hubungan sewa ekonomi dan perolehan pindahan dengan keanjalan input:

Penawaran input tidak anjal Penawaran input anjal

Penawaran input tidak anjal sempurna Penawaran input anjal sempurna

2016: 26

(a) Apakah yang dimaksudkan dengan

(i) sewa ekonomi? [2]

(ii) perolehan pindahan? [2]

(b) Dengan menggunakan gambar rajah, huraikan perbezaan antara sewa ekonomi dengan perolehan pindahan bagi keluk

penawaran faktor yang anjal. [6]

(a) Sewa ekonomi adalah lebihan bayaran kepada faktor pengeluaran untuk mengelakkan daripada penggunaan pilihan kedua

terbaik.

Perolehan pindahan adalah bayaran minimum kepada faktor pengeluaran untuk mengelakkan daripada penggunaan pilihan

kedua terbaik.

(b) Sewa (RM) S
D

E
P

D

CS

0Q Kuantiti (unit)

Keseimbangan pasaran faktor berlaku apabila keluk SS bersilang dengan keluk DD di titik E pada harga P dan kuantiti Q.

Sewa ekonomi adalah CPE manakala peroleh pindahan ialah 0CEQ.

Didapati 0CEQ lebih besar daripada CPE, ini menunjukan perolehan pindahan melebihi sewa ekonomi untuk penawaran

faktor yang anjal.

2017: 20

1 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk permintaan (D0) dan keluk penawaran (S0) terhadap faktor tanah.

Sewa D S0

WX

Y D0 Kuantiti tanah D perolehan pindahan
Z C lebihan pengeluar
0
0YXZ mewakili B sewa ekonomi
A sewa kuasi

87

Bab 5 : Pasaran Faktor dan Agihan

2014: 20

2 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk permintaan (D) dan penawaran (S) terhadap faktor tanah.

Sewa (RM) S
18

12

D
5

0 22 Kuantiti tanah(unit)
Berapakah sewa ekonomi dan perolehan pindahan

Sewa ekonomi (RM) Perolehan Pindahan (RM)

A 66.00 77.00

B 77.00 187.00

C 66.00 187.00

D 187.00 77.00

2015: 20

3 Perbezaan antara jumlah hasil dengan jumlah kos berubah merupakan

A sewa kuasi B sewa ekonomi C untung ekonomi D untung perakaunan

2018: 20
4 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk permintaan (DD) dan keluk penawaran (SS) bagi suatu faktor pengeluaran.

Harga D S1 S

PE

AS S1 D Kuantiti buruh
0 Q1

Jika keluk penawaran faktor berubah dari SS ke S1S1 maka

A perolehan pindahan berkurang sebanyak AP0E C perolehan pindahan bertambah sebanyak AP0E

B sewa ekonomi bertambah daripada APE ke 0PEQ D sewa ekonomi bertambah daripada 0AEQ ke 0PEQ

1.Fungsi penawaran faktor dalam sebuah ekonomi adalah seperti berikut Qs = 30 + 0.5 P di mana P = harga faktor (RM) dan
Qs =kuantiti faktor ditawar ( unit)
Permintaan faktor pada pelbagai tingkat harga ditunjukkan dalam jadual di bawah

Harga (RM) Kuantiti faktor diminta ( unit)
20 100
40 80
60 60
80 40
100 20

(a) Kirakan kuantiti faktor yang ditawarkan pada setiap tingkat harga ( 1m)
(b) Dengan menggunakan kertas graf , lukiskan keluk permintaan faktor dan keluk penawaran faktor (2m)
(c) Berdasarkan gambar rajah yang dilukis ,

(i) nyatakan keseimbangan pasaran faktor ( 2m)
(ii) hitung jumlah bayaran faktor (1m)
(iii) hitung jumlah sewa ekonomi dan perolehan pindahan (2m)
(d) Sekiranya kuantiti faktor diminta ialah 90 unit dan semua bayaran faktor adalah sewa ekonomi ,
(i) nyatakan fungsi penawaran faktor yang baru ( 1m)
(ii) berapakah jumlah sewa ekonomi ? (1m)

88

Bab 5 : Pasaran Faktor dan Agihan

2.Dalam sebuah ekonomi , fungsi penawaran faktor ialah P = 2/3 Qs f dengan P ialah harga faktor dan QS f ialah kuantiti faktor

ditawar. Permintaan faktor pada pelbagai tingkat harga ditunjukkan dalam jadual di bawah ini

Harga(RM) 0 12 3 4 5

Kuantiti faktor diminta(unit) 0 8 18 27 32 35

(a) Dengan menggunakan kertas graf , tunjukkan keseimbangan pasaran faktor ( 3m)

(b) Tentukan jumlah bayaran faktor dan jumlah sewa ekonomi serta perolehan pindahan (3m)

(c) Jika kuantiti faktor diminta ialah 9 unit dan semua bayaran faktor ialah perolehan pindahan nyatakan fungsi penawaran

faktor dan berapakah jumlah perolehan pindahan ? ( 2m)

5.4 Kadar bunga dan Untung
Objektif:
(a) menerangkan maksud kadar bunga , kadar bunga nominal dan kadar bunga benar
(b) menghitung kadar bunga benar
(c) menerangkan maksud untung, untung perakaunan dan untung ekonomi
(d) menghitung untung perakaunan dan untung ekonomi berdasarkan contoh berangka

Konsep Definisi

Kadar Bunga Ganjaran ke atas modal dalam bentuk peratus.

Kadar bunga nominal Kadar bunga yang dikenakan ke atas sejumlah modal yang dipinjam.

Kadar bunga benar Kadar bunga selepas mengambil kira perubahan tingkat harga umum. Perbezaan antara kadar

bunga nominal dengan kadar inflasi.

Kadar bunga benar = kadar bunga nominal – kadar inflasi

1. Jika seorang pengusaha membuat pinjaman sebanyak RM10 000 di sebuah bank dengan kadar bunga 7% dan dalam masa yang

sama berlaku kadar inflasi sebanyak 3%. Maka,

kadar bunga nominal adalah ........................................... dan kadar bunga benar adalah ....................................

2019: 20

Perbezaan antara kadar bunga nominal dengan kadar bunga benar ialah

A kos lepas B. kadar inflasi C. sewa ekonomi D. kadar keuntungan

Konsep Definisi
Untung Ganjaran kepada pengusaha kerana sanggup menanggung risiko daripada kegiatan pengeluaran.
Perbezaan jumlah hasil dengan jumlah kos.
Untung ekonomi Perbezaan antara jumlah hasil dengan jumlah kos implisit dan kos eksplisit.
Untung perakaunan Perbezaan antara jumlah hasiil dengan jumlah kos eksplisit.

2019: 28
Setelah tamat belajar , Nabila ditawarkan untuk bekerja di sebuah syarikat swasta dengan pendapatan tahunan sebanyak RM24000
setahun. Namun begitu, dia menolah tawaran tersebut dan membuka perniagaan sendiri dengan berbekalkan modal sebanyak
RM200000 daripada simpanan bank yang dibayar pada kadar faedah 5% setahun. Dia tidak perlu menyewa premis perniagaan
kerana mempunyai premis sendiri yang sebelum ini disewakan dengan nilai RM18000 setahun . Berikut ialah jumlah hasil dan kos-
kos lain yang ditanggung dalam tempoh setahun

Jumlah hasil = RM150 000 Upah buruh = RM36 000 Kos bahan mentah = RM50 000
Berdasarkan kenyataan ini , hitung
(a) Kos lepas menukar kerjaya sebagai pengusaha ( 2m)
(b) Jumlah kos implisit dan jumlah kos eksplisit ( 4m)
(c) Untung perakaunan dan untung ekonomi ( 4m)

2020: 13
1 Yang manakah pernyataan yang benar tentang untung?

A Untung perakaunan mengambil kira kos lepas.
B Untung perakaunan lebih kecil daripada untung ekonomi.
C Untung ekonomi merupakan perbezaan antara jumlah hasil dengan jumlah kos eksplisit.
D Untung merupakan pulangan kepada usahawan keranan mereka sanggup menanggung risiko.

89