วิจัยใหม่

1

วจิ ัยในชั้นเรียน
ปีการศึกษา 2564
เรื่อง การพัฒนาผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนวิชาวิทยาการคำนวณ
โดยใช้วิธีการเรยี นการสอนแบบเพ่ือนช่วยเพ่ือน
ชั้นประถมศึกษาปที ่ี 3/6 เรื่องการใชเ้ ทคโนโลยีสารสนเทศอย่างปลอดภัย

โดย
นายอคั คพล น้อยโสภณ
กลมุ่ สาระการเรยี นรู้ วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

โรงเรยี นประตูชยั
อำเภอพระนครศรอี ยธุ ยา จังหวดั พระนครศรีอยธุ ยา
สำนกั งานเขตพื้นที่การศกึ ษาประถมศกึ ษาพระนครศรอี ยธุ ยา เขต

ก

คำนำ

เอกสารงานวจิ ยั ฉบบั น้ีจัดทำขน้ึ เพื่อเป็นสว่ นหนงึ่ ในงานวจิ ยั ชั้นเรยี นของการเรียนการสอนในรายวิชาของ
นกั เรยี น ซ่งึ งานวจิ ัยช้ินนไ้ี ด้ถูกพฒั นาขน้ึ เพือ่ พฒั นาปรบั ปรุงการเรยี นการสอนในโรงเรียนให้ดียง่ิ ขึน้

จากปัญหาการเรียนการสอนในห้องเรียนที่ครูผู้สอนได้พบเจอพบว่า ปัญหาการเรียนรู้ของนักเรียนเนื่อง
ด้วยความไม่รับผิดชอบของนักเรียนและวุฒิภาวะ ทำให้ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนต่ำ และนักเรียนเกิดความเบ่ือ
หน่ายในการเรียนในรายวิชา ครูผู้สอนจึงได้ใช้เทคนิคการเรียนการสอนที่เหมาะสมในการแก้ปัญหาดังกล่าวหวัง
เป็นอยา่ งยิ่งว่า จะเป็นเอกสารทกี่ ่อให้เกดิ ประโยชน์ตอ่ ผอู้ ่านทุกทา่ น

นายอคั คพล นอ้ ยโสภณ
ผูจ้ ดั ทำ

ข

สารบญั

หน้า
คำนำ ..................................................................................................................................................................... ก
สารบัญ.................................................................................................................................................................. ข
บทคัดย่อ............................................................................................................................................................... 1
บทนำ.................................................................................................................................................................... 3

ความเปน็ มาและความสำคญั ........................................................................................................................... 3
วตั ถุประสงค์ของการวจิ ัย................................................................................................................................. 3
สมมติฐานของการวจิ ัย .................................................................................................................................... 3
ขอบเขตของการวจิ ยั ....................................................................................................................................... 3
ประโยชนค์ าดวา่ จะไดร้ ับ................................................................................................................................. 4
เครือ่ งมือที่ใช้ในการวจิ ัย.................................................................................................................................. 4
ระยะเวลาการดำเนนิ งานวิจัย.......................................................................................................................... 4
นิยามศัพทเ์ ฉพาะ ............................................................................................................................................ 4
กรอบแนวคิดในการวจิ ัย.................................................................................................................................. 5
บทท่ี 2 หลักการ แนวคิด และทฤษฎที ่เี กยี่ วข้อง................................................................................................. 6
ความหมายของจุดประสงคก์ ารเรยี นรู้............................................................................................................. 6

ความสำคัญของจดุ ประสงค์การเรยี นการสอน ........................................................................................... 6
ลักษณะของจุดประสงค์การเรียนการสอน................................................................................................. 6
พุทธพิสัย................................................................................................................................................... 7
จติ พสิ ัย...................................................................................................................................................... 8
ทักษะพิสัย ................................................................................................................................................ 8
จดุ ประสงคเ์ ชิงพฤติกรรม .......................................................................................................................... 8
ความหมาย................................................................................................................................................ 9
ผลสัมฤทธ์ิทางการเรียน ................................................................................................................................. 10

ค

ความหมายของผลสัมฤทธิท์ างการเรียน ..................................................................................................10
การวดั ผลสมั ฤทธท์ิ างการเรยี น ................................................................................................................11
แบบทดสอบวดั ผลสัมฤทธิท์ างการเรียน...................................................................................................12
ประเภทของแบบทดสอบวดั ผลสมั ฤทธ์ทิ างการเรียน ...............................................................................13
การวางแผนการสรา้ งและการเลือกชนดิ ของแบบทดสอบให้เหมาะสมกับเนอ้ื หา .....................................14
พฤติกรรมท่ีคาดหวงั ทางด้านสตปิ ญั ญา .........................................................................................................15
หลกั การเขยี นจุดประสงค์เชิงพฤติกรรม...................................................................................................15
ประเภทของจุดประสงคก์ ารเรียนรู้..........................................................................................................16
ข้ันตอนการเขยี นจุดประสงค์เชงิ พฤตกิ รรม..............................................................................................19
หน้าที่ของจุดประสงคเ์ ชงิ พฤติกรรม ........................................................................................................20
การสอนวชิ าการ............................................................................................................................................20
การสอนวชิ าการ......................................................................................................................................20
วิธกี ารสอน และเอกสารฝา่ ยวิชาการ วิธสี อนแบบต่างๆ ..........................................................................22
การเรยี นการสอนแบบเพือ่ นช่วยเพื่อน ..........................................................................................................31
ความเปน็ มา............................................................................................................................................31
แนวคดิ ทฤษฎี..........................................................................................................................................32
งานวิจัยที่เกีย่ วข้อง........................................................................................................................................33
การเรยี นแบบเพื่อนช่วยเพ่ือน..................................................................................................................33
หลักการเรียนรดู้ ้วยกลมุ่ ร่วมมือ ...............................................................................................................34
หน้าท่คี รูของผู้สอน..................................................................................................................................35
ข้ันตอนการเรยี นรู้ด้วยกลุ่มร่วมมือ ..........................................................................................................35
การประเมิน ............................................................................................................................................35
ความหมายของการสอนแบบรว่ มแรงรว่ มใจ............................................................................................36
แนวคิดเกี่ยวกบั การวัดและประเมนิ ผล ..........................................................................................................37
ความหมายของการวดั ผล........................................................................................................................37

ง

ความหมายของการประเมนิ ผล ...............................................................................................................38
องคป์ ระกอบดา้ นการประเมนิ ผล ............................................................................................................39
ขั้นตอนของการประเมินผล .....................................................................................................................39
บทท่ี 3 วธิ ีดำเนินการวิจยั ....................................................................................................................................41
กลุ่มเป้าหมาย ................................................................................................................................................41
เครือ่ งมือทใ่ี ชใ้ นการวจิ ยั ...........................................................................................................................41
การเกบ็ รวบรวมขอ้ มูล...............................................................................................................................43
การวเิ คราะหข์ ้อมูล....................................................................................................................................43
สถิตทิ ่ใี ชใ้ นการวิเคราะห์ข้อมูล ..................................................................................................................43
ค่าความยากงา่ ยของข้อสอบ......................................................................................................................45
บทท่ี 4 ผลการศึกษาค้นควา้ ................................................................................................................................48
วิเคราะห์ข้อมลู ................................................................................................................................................48
บทท่ี 5 สรุป อภปิ รายผลและข้อเสนอแนะ..........................................................................................................52
สรปุ ผลการศึกษา.............................................................................................................................................52
สมมตุ ิฐานของการวิจยั ..............................................................................................................................52
กลุ่มเป้าหมาย............................................................................................................................................ 52
เครอ่ื งมือท่ีใชใ้ นการวิจยั ............................................................................................................................52
การเก็บรวบรวมข้อมลู ...............................................................................................................................52
สรปุ ผลการวจิ ัย .........................................................................................................................................53
อภปิ รายผลการวจิ ยั ...................................................................................................................................53
ขอ้ เสนอแนะ..............................................................................................................................................53
บรรณานกุ รม.......................................................................................................................................................54
ภาคผนวก............................................................................................................................................................ 55

1

บทคัดย่อ

การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ดังน้ี เพื่อพัฒนาวิธีการเรียนของนักเรียนให้เอื้อต่อการเรียนรู้ ของนักเรียน
ชั้นประถมศึกษาปีที่ 2 โดยมีเป้าหมายให้นักเรียนทกุ คนมีผลการเรียนผา่ นเกณฑ์ที่กำหนด ก้าวทันต่อโลกยุคใหม่
และสามารถปรบั ตวั ให้เขา้ กับสภาพสังคมทีต่ นเองอยู่ มเี จตคติทดี่ ีตอ่ การเรยี นวิชาวิทยาการคำนวณ

เครอ่ื งมือท่ีใชใ้ นการวจิ ยั ชดุ กิจกรรมการเรยี น ได้แก่
1. รปู แบบการเรยี นการสอนแบบเพอื่ นช่วยเพ่ือน
2. แบบบันทึกคะแนน
3. สมดุ แบบฝึกหดั และใบกจิ กรรมของนักเรียน
4. แบบสงั เกตพฤติกรรมนักเรียนและแบบประเมนิ คณุ ลักษณะอนั พึงประสงค์ของนักเรยี น

ผลจากการจัดการเรียนการสอนแบบเพื่อนช่วยเพื่อน0ม
าใชใ้ นการเรยี นการสอนวิชาวิทยาการคำนวณ ผลปรากฎวา่ คะแนนเฉล่ยี ของการทดสอบก่อนเรียนเท่ากับ 3.63
คะแนน และคะแนนเฉล่ียหลังเรยี นเทา่ กับ 6.02 คะแนน ซึง่ มีคะแนนเฉลี่ยหลงั เรยี นสูงกว่าก่อนเรยี น เท่ากับ 2.39
คะแนน และนักเรียนทุกคนมีคะแนนสูงข้ึนกว่าเดิมโดยมีคะแนนความกา้ วหน้าเมื่อเทียบระหว่างคะแนนก่อนเรียน
กับคะแนนหลงั เรียนคดิ เปน็ ร้อยละ 65.84 และมสี ่วนเบ่ยี งเบนมาตรฐานท่ลี ดลง นกั เรียนมีผลสมั ฤทธท์ิ างการเรียน
ในรายวิชาเพิม่ ขึน้ อยา่ งเหน็ ได้ชดั และกิจกรรมกลุ่มของนักเรียนทำให้เกิดบรรยากาศที่ดีและเอื้อต่อการเรียนการ
สอน ช่วยให้นักเรียนมีความกระตือรือร้นสนใจ ตั้งใจ และมีความรับผิดชอบต่อการเรียนมากขึ้น อีกทั้งยังช่วย
กระตุ้นให้นักเรียนมีความกระตือรือร้นอยู่ตลอดเวลา ช่วยสร้างความสามัคคีให้เกิดขึ้นในกลุ่ม รู้จักแก้ปัญหา
รว่ มกนั ทำงานเป็นทีมระดมความคดิ ของหลายคน ซึ่งแนวทางนเ้ี หมาะสมในการแกป้ ัญหาในช้นั เรยี นได้เป็นอย่าง
ดี รวมถงึ สามารถสรา้ งทศั นคตทิ ่ดี ตี อ่ การเรียนวิชาวิทยาการคำนวณเป็นอย่างมาก

2

กติ ตกิ รรมประกาศ

รายงานการวิจัยชั้นเรียนฉบับนี้ เป็นการวิจัยเชิงพัฒนาเพื่อพัฒนาการเรียนการสอนของนักเรียนช้ัน
ประถมศึกษาปีที่ 2 สำเร็จลุล่วงได้ด้วยคณะครู ผู้เชี่ยวชาญ และผู้อำนวยการโรงเรียน ที่กรุณาให้คำปรึกษาพร้อม
ท้งั ช่วยเหลือ แนะนำตรวจสอบ แก้ไขข้อบกพรอ่ งตา่ งๆ ผรู้ ายงานขอขอบพระคุณเปน็ อยา่ งสงู ขอขอบคุณคณะ
ครู นกั เรียนในโรงเรยี นทกุ คน ทใ่ี ห้ความร่วมมือในการเก็บรวบรวมข้อมลู ในการพฒั นาการจดั การเรียนรู้สู่งานวิจัย
ในคร้ังนด้ี ้วยดี

คุณค่าและประโยชน์ของรายงานฉบับน้ี ผู้รายงานขอมอบเป็นเครื่องแสดงความกตัญญู ต่อบิดา มารดา
ที่ให้การศึกษา อบรมสั่งสอน ให้มีสติปัญญาและคุณธรรมทั้งหลาย อันเป็นเครื่องมือนำไปสู่ความสำเร็จในชีวิต
ของผูร้ ายงาน

……………………………………………………
ผจู้ ัดทำ

3

บทที่ 1

บทนำ

ความเปน็ มาและความสำคัญ
จากการที่ข้าพเจ้าได้รับมอบหมายให้สอนวิชาวิทยาการคำนวณ ซึ่งเป็นวิชาที่ต้องใช้ความคิดมากกว่า

บรรดาวิชาอื่นที่เรียน ทำให้นักเรียนรู้สึกเบื่อหน่ายได้ง่าย หลังจากการสอนครูได้ประเมินผล โดยการมอบหมาย
ให้ทำแบบฝึกหัด ใบงาน และแบบทดสอบ พบว่านักเรียนบางคนไม่สามารถทำแบบฝึกหัด ทำใบงาน และทำ
ข้อสอบได้ผ่านเกณฑ์ที่กำหนด ซึ่งปัญหาดังกล่าวนั้น เกิดจากการที่นักเรียนบางคนเรียนรู้ได้ช้า และมี
ความสามารถในการเรียนรู้ไม่เท่ากัน ข้าพเจ้าจึงได้หาวิธีการที่จะจูงใจให้นักเรียนมีความสนใจ และกระตุ้นให้
นักเรียนมีความกระตือรือร้นมากขึ้น กิจกรรมการเรียนการสอนแบบเพื่อนช่วยเพื่อนนั้น เป็นวิธีการที่ช่วย
สนับสนุนวิธีการดังกล่าวได้ทางหนึ่ง โดยให้เพื่อนได้มีบทบาทสำคัญในการเรียน เพื่อนและกลุ่มมีอิทธิพลในการ
สร้างความสนใจ จูงใจ และการยอมรับของเพื่อนด้วยกัน ซึ่งการเรียนการสอนแบบเพื่อนช่วยเพื่อน การทำ
กิจกรรมกลุ่ม การเรียนเปน็ กลมุ่ ยอ่ ย หรือการเรยี นร่วมกนั มีประโยชน์ ดงั นี้

1. นักเรียนได้รับประโยชน์จากเพื่อนและมีโอกาสได้รับประสบการณ์ในการแก้ปัญหาหลายวิธี
2. นักเรียนที่เรียนเก่งมีโอกาสขยายความรู้ให้เพื่อนฟังได้ และช่วยเหลือเพื่อนที่เรียนอ่อนได้
3. ทำให้นักเรียนรู้จักทำงานร่วมกับผู้อื่น ปรับตัวเข้ากับสังคมและรู้สึกชอบโรงเรียนมากยิ่ง ขึ้น
4. นกั เรยี นเข้าใจวฒั นธรรมของผู้อ่ืนมากยิ่งข้นึ มีความสมั พันธ์กันเป็นอันดี แมจ้ ะมีพื้นฐานที่แตกต่างกัน
ได้ช่วยกนั แกป้ ญั หาซึ่งสิ่งเหล่านชี้ ่วยพฒั นาทักษะทางชีวิตท่ีสำคัญ
5. ทำใหน้ ักเรียนกล้าพดู กลา้ ซักถาม และกลา้ แสดงความคดิ เหน็ ตอ่ หนา้ เพือ่ นในช้ัน
6. ช่วยครูในการสอนและควบคุมชนั้ เรยี น
7. ชว่ ยพฒั นาการเรยี นของนกั เรียนให้มีรูปแบบทห่ี ลากหลายมากขึ้น

วตั ถปุ ระสงคข์ องการวิจัย
เพือ่ พฒั นาวิธกี ารเรียนของนักเรยี นใหเ้ ออ้ื ตอ่ การเรยี นรู้ ของนักเรยี นชน้ั ประถมศึกษาปีท่ี 3/6 โดยมี

เปา้ หมายให้นักเรียนทกุ คนมีผลการเรียนผา่ นเกณฑ์ท่ีกำหนด เรอื่ งการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศอย่างปลอดภยั

สมมติฐานของการวิจัย
คำอธิบายจากเพื่อนสามารถทำให้นักเรียนบางส่วนที่ไม่เข้าใจบทเรียนนั้น กลับมาเข้าใจบทเรียนมากข้ึน

และเรียนรู้ไดม้ ากขนึ้ กวา่ คำอธิบายของครู

ขอบเขตของการวจิ ัย
1. กลมุ่ เปา้ หมาย คือ นกั เรยี นระดบั ช้นั ประถมศึกษาปีที่ 3/6 จำนวน 40 คน
2. ตวั แปรท่ีศกึ ษาได้แก่

4

2.1 ตวั แปรตน้
การจดั การเรยี นรู้โดยอาศยั เพอื่ นนักเรยี นด้วยกนั ชว่ ยกันอธบิ าย

2.2 ตวั แปรตาม
ผลสมั ฤทธทิ์ างการเรยี นวิชาวิทยาการคำนวณ

3. การวจิ ัยครง้ั นีด้ ำเนินการในภาคเรยี นท่ี 2 ปีการศึกษา 2564

ประโยชน์คาดว่าจะได้รบั
นกั เรียนสามารถเข้าใจบทเรยี นได้ดยี ่ิงข้ึน และคนทไ่ี ม่เข้าใจมีโอกาสไดร้ ับคำอธิบายท่ีหลากหลายจาก

เพอื่ นรว่ มห้องของตัวเอง ซ่ึงจะเป็นผลดีตอ่ การเรียนในคาบเรียนวิทยาการคำนวณ

เคร่ืองมอื ที่ใชใ้ นการวิจัย
1. รูปแบบการเรียนการสอนแบบเพอื่ นช่วยเพ่ือน
2. แบบบันทึกคะแนน
3. สมุดแบบฝกึ หดั และใบกจิ กรรมของนักเรียน
4. แบบสังเกตพฤตกิ รรมนักเรียนและแบบประเมนิ คุณลกั ษณะอนั พึงประสงค์ของนกั เรียน

ระยะเวลาการดำเนินงานวิจัย
เดอื นธันวาคม – เดือนกุมภาพันธ์ ของภาคเรยี นที่ 2 ปีการศกึ ษา 2564

นิยามศพั ท์เฉพาะ
1. ผลสมั ฤทธิท์ างการเรยี น หมายถึง คะแนนของนกั เรยี นทีไ่ ดจ้ ากการประเมนิ ผลก่อนเรยี นและหลงั เรียน

ซ่งึ เครื่องมอื เปน็ ขอ้ สอบท่คี รูสรา้ งข้ึนเองและได้ตรวจสอบคณุ ภาพแลว้

2. ความสนใจ หมายถึง การท่นี ักเรยี นแสดงออกถงึ ความรู้สกึ ชอบ และพอใจในวธิ ีสอน ทีใ่ ช้การสอนโดย
ใชก้ ิจกรรมการเรียนแบบการใช้กระบวนการกลุ่มการพฒั นาการคดิ การสอดแทรกคุณธรรม จริยธรรมในชัน้ เรียน
และเอาใจใส่ต่อวิชาฟิสิกส์เพิ่มเติม ด้วยการแสวงหาความรู้เพิ่มเติมจากการศึกษาค้นคว้าจากแหล่งข้อมูล ต่าง ๆ
การทำแบบฝกึ หัด ด้วยความพอใจ มคี วามกระตอื รือรน้ และจดจอ่ ตอ่ การเรยี นวิชาฟิสกิ สเ์ พม่ิ เติม และสนใจซักถาม
ปัญหา ในเรื่องท่ีครูสอนเมื่อมีข้อสงสยั สนทนา โต้แย้งอภิปรายปัญหาในเรือ่ งท่ีเรียน ติดตามเอกสาร หนังสือพิมพ์
หรือตำราเรียนที่เก่ียวขอ้ งมีส่วนร่วมในกิจกรรมการเรียนด้วยความสมัครใจ ซึ่งจะวัดได้จากการตอบแบบสอบถาม
วัดความสนใจในวธิ สี อนฟิสิกส์เพิ่มเติม ที่ผู้วิจัยได้ปรับปรุงข้อคำถามเพื่อให้สอดคล้องกับวิธีการสอนการสอนโดย
ใช้กจิ กรรมการเรียนแบบการใช้กระบวนการกลุม่ การพัฒนาการคิด การสอดแทรกคุณธรรม จรยิ ธรรมในชน้ั เรียน

5

แบบสอบถามวัดความสนใจในวิธสี อนของ เรวัตร กีฏ วิทยา และ ปริยฉัตร พรหมศรี ที่สร้างขึ้นตามหลกั การสร้าง
แบบสอบถาม มาตราสว่ นประเมนิ ค่า 5 ระดบั ของ ลิเครท์ (Renniss Likert)

3. เพ่ือนชว่ ยเพื่อน หมายถงึ เพ่ือนในห้องเรียนเดียวกันชว่ ยกันอธิบายเนือ้ หาท่ีครูสอนให้เพื่อนร่วมห้องท่ี
ยังขาดความเข้าใจฟังโดยครูเปน็ ผู้ชแี้ นะ ใหอ้ ยู่ในแนวทางท่ีถูกตอ้ ง

4. แบบฝึกทักษะ หมายถึง สื่อหรือเอกสารการเรียนประเภทหนึ่ง ที่ผู้วิจัยสร้างขึ้นเพื่อให้นักเรียนฝึก
ปฏิบัติเพ่ือให้เกิดความรู้ ความเข้าใจและทักษะเพิ่มขึ้น เพื่อพัฒนาทักษะในด้านหนึ่งๆ ที่ผู้วิจัยต้องการศึกษา
พัฒนาการให้กับนักเรียน และเรียงลำดับจากง่ายไปหายาก โดยเน้นการฝึกทักษะตามกระบวนการที่ได้กำหนดไว้
และสามารถนำไปใช้ไดใ้ นชวี ติ ประจำวัน

กรอบแนวคดิ ในการวจิ ยั ตวั แปรตาม
ตวั แปรต้น นักเรยี นมีผลสัมฤทธท์ิ างการเรียนทีด่ ีขึน้

การเรยี นการสอนแบบ และมคี ่าผา่ นเกณฑม์ าตรฐาน

เพอ่ื นชว่ ยเพ่ือน

6

บทที่ 2
หลักการ แนวคิด และทฤษฎีทเ่ี ก่ยี วขอ้ ง

ในการวจิ ัยครงั้ นี้ ผูว้ ิจัยได้ศึกษาเอกสารและงานวจิ ยั ทเี่ ก่ียวขอ้ ง ดงั ต่อไปน้ี
1. ความหมายของจดุ ประสงค์การเรยี นรู้
2. ผลสมั ฤทธท์ิ างการเรียน
3. พฤตกิ รรมทค่ี าดหวังทางด้านสติปญั ญา
4. การสอนวชิ าการ
5. การเรยี นการสอนแบบเพื่อนช่วยเพอ่ื น
6. งานวิจยั ที่เก่ยี วขอ้ ง

1. ความหมายของจุดประสงค์การเรียนรู้
จุดประสงค์การเรียนรู้ คือ ข้อความที่ระบุคุณลักษณะการเรียนรู้และความสามารถที่ครูต้องการให้เกิด

ข้นึ กับนักเรยี น หลังจากท่ีนกั เรียนไดผ้ ่านกจิ กรรมการเรยี นการสอนในเรื่อง หรอื บทหนึง่ ๆแลว้
ความสำคญั ของจดุ ประสงค์การเรยี นการสอน
จุดประสงค์การเรียนรู้ เปน็ จดุ หมายปลายทางของการเรียนการสอนที่ไดแ้ นวทางมาจากความคิดรวบยอด

การเรียนการสอน ดังนั้นจดุ ประสงค์การเรียนการสอนจงึ มีความสำคัญตอ่ การจัดการเรียนการสอน
ลกั ษณะของจดุ ประสงค์การเรียนการสอน
จุดประสงค์การเรยี นการสอนแบง่ ได้ 2 ระดบั คือ
1. จุดประสงค์ทว่ั ไป
เป็นจุดประสงค์ที่มีความหมายกว้างไม่เฉพาะเจาะจง ได้แก่ จุดประสงค์การเขียนหลักสูตร จุดประสงค์
ของแผนการศึกษาชาติ ซึ่งมีคำที่เรียกแตกต่างกันออกไป เช่น จุดมุ่งหมาย ความมุ่งหมาย จุดหมาย
วัตถปุ ระสงค์ และผลการเรยี นรทู้ ่ีคาดหวงั
ตวั อยา่ งจุดประสงค์ของหลกั สูตร
1. เพ่อื ให้มนี ิสยั ใฝ่หาความรู้และมีความคดิ สรา้ งสรรค์
2. เพ่อื ใหม้ คี วามร้คู วามเข้าใจและเห็นคณุ ค่าในศิลปวัฒนธรรม
3.เพ่ือปลูกฝังให้มีความภาคภุมิใจในความเป็นไทย
2. จุดประสงคเ์ ฉพาะ
เป็นจุดประสงค์ที่มีความหมายเฉพาะเจาะจง และเป็นจดประสงค์ที่ตั้งขึ้น เพื่อแสดงให้เห็นอย่างชัดแจ้ง
ตรวจสอบได้ ตวั อยา่ งเชน่
1. นกั เรียนสามารถอธิบายถึงขอ้ ควรปฏิบตั ใิ นการฟงั และพดู ในโอกาสตา่ งๆได้
2. นักเรียนสามารถเขยี นแผนภูมแิ ทง่ ได้

7

3.นกั เรียนสามารถบอกได้ว่าอาหารชนิดใดอยใู่ นหมวดหมู่ใดไดถ้ ูกตอ้ ง ๘ ชนิด
จุดประสงค์เฉพาะจะชี้ให้เห็นสิ่งที่ต้องการจากการศึกษาอย่างเฉพาะเจาะจงและเกี่ยวข้องกั บเนื้อหาวิชา
โดยตรง
จุดประสงค์การเรียนการสอนนอกจากจะแบ่งเป็น 2 ระดับแล้วดังกล่าวแล้วยังแบ่งตามลักษณะการ
เรียนรู้ได้ 3 ด้านดังนี้
พุทธพิสยั
เป็นจดุ ประสงค์ทางการศึกษาท่ีเกี่ยวกับการเรยี นรู้ทางด้านปัญญา คอื ความรูค้ วามเขา้ ใจ การใช้ความคิด
แบ่งไดอ้ อกเป็น 6 ระดับ คือ

1. ความรู้ หมายถึง ความสามารถในการจำเนื้อหาความรู้ และระลึกได้เมื่อต้องการนำมาใช้
ความรูท้ เี่ กย่ี วกับวธิ ีการ และความร้เู กี่ยวกบั หลกั การ เช่น

-นกั เรยี นสามารถบอกคำแปลของเคร่อื งหมายได้
-นักเรียนสามารถอธิบายความหมายของการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติได้ถกู ต้อง
2. ความเข้าใจ เป็นความสามารถในการจบั ใจความสำคัญของส่ือได้ และสามารถแสดงออกมาใน
รปู ของการแปลความ ตคี วาม คาดคะเน ขยายความ หรือ การกระทำอืน่ ๆเชน่
-นกั เรยี นสามารถเขยี นรูปจากโจทยท์ ก่ี ำหนดไวอ้ ยา่ ถกู ตอ้ ง
-นักเรียนสามารถอธิบายความหมายของการอนรุ กั ษ์ทรัพยากรธรรมชาติได้ถกู ต้อง
3. การนำความรู้ไปใช้หมายถึง การนำเอาเนื้อหาสาระ หลักการ ความคิดรวบยอด เป็นขั้นที่
ผู้เรียนสามารถนำความรู้ ประสบการณ์ไปใช้ในการแก้ปัญหาในสถานการณ์ต่าง ๆ ได้ ซึ่งจะต้องอาศัย
ความรคู้ วามเขา้ ใจ จึงจะสามารถนำไปใชไ้ ด้ เชน่
-นำหลกั ของการใช้ภาษาไทยไปใช้สอื่ ความหมายในชีวิตประจำวนั ไดถ้ กู ต้องและเหมาะสม
-นักเรยี นสามารถเสนอความคิดในการอนุรักษท์ รัพยากรธรรมชาติได้
4. การวิเคราะห์ เป็นขั้นที่ผู้เรียนสามารถคิด หรือ แยกแยะเรื่องราวสิ่งต่าง ๆ ออกเป็นส่วนย่อย
เป็นองค์ประกอบที่สำคัญได้ และมองเห็นความสัมพันธ์ของส่วนที่เกี่ยวข้องกัน ความสามารถในการ
วเิ คราะหจ์ ะแตกตา่ งกนั ไปแล้วแต่ความคดิ ของแตล่ ะคนซงึ่ นักเรียนจะสามารถวเิ คราะห์ฃเนื้อหาสาระได้ก็
ต่อเมอ่ื นักเรียนเข้าใจเน้อื หาสาระที่เรยี นมาแลว้ เชน่
-นกั เรยี นสามารถแยกองค์ประกอบของหลกั สตู รได้
-นักเรียนสามารถจำแนกวธิ ขี องการอนุรกั ษท์ รัพยากรธรรมชาตไิ ด้
5. การสังเคราะห์ หมายถึง ความสามารถที่จะนำองค์ประกอบส่วนย่อยๆเข้ามารวมกันเพื่อให้
เปน็ ภาพที่สมบรู ณเ์ กดิ ความกระจา่ งใสในสงิ่ เหลา่ นน้ั เชน่
-หลังจากที่ครูให้ตัวอย่าง 5 ตัวอย่างเรื่องการหาร นักเรียนสามารถสรุปได้ว่าการหารคือการหัก
ออกทีละเทา่ ๆกัน
6. การประเมินคา่ หมายถึง ความสามารถในการพิจารณาตัดสินคุณค่าของสิ่งต่างๆโดยท่ีผู้ตัดสิน
กำหนดเกณฑ์ข้ึนมาเอง หรือเกณฑท์ ่ผี ู้อื่นกำหนดข้ึน เช่น

8

-หลังจากที่อ่านบทความแลว้ นักเรยี นสามารถวิจารณ์ความรู้สึกของผเู้ ขยี นได้
จติ พิสัย
จติ พิสยั เป็นอารมณ์ หรือ ความรสู้ กึ ของแต่ละบุคคล ท่ีไดแ้ สดงออกมา ท้ังดา้ นการกระทำ การแสดงความ
คดิ เห็นเจตคติ ค่านิยมและคณุ ธรรมกระบวนการเกดิ ขนึ้ ภายในเหลา่ นจี้ ะเกดิ ตามลำดบั ขั้นตอนตอ่ ไปน้ี
1.การรับคือการที่นักเรียนได้รับประสบการณ์จากสิ่งแวดล้อม เช่น นักเรียนยอมรับความแตกต่างทาง
วัฒนธรรมในสงั คม
2.การตอบสนอง คือ การมีปฏิกิริยาโต้ตอบกับสิ่งแวดล้อมที่รับเข้ามาด้วยความเต็มใจ เช่น นักเรียนได้
แสดงความคดิ เห็นเพิ่มเตมิ ในเรอ่ื งทีค่ รูบรรยาย
3.การเห็นคุณค่า เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นภายหลังจากที่ได้รับรู้สิ่งแวดล้อมและมีปฏิกิริยาโต้ตอบสังเกตได้จาก
พฤติกรรมทย่ี อมรบั ค่านยิ มใดนิยมหน่ึง เช่น

-นักเรยี นแสดงความสนใจในวัฒนธรรมโดยติดตามอ่านหนังสอื เกี่ยวกับวฒั นธรรมอยา่ งสมำ่ เสมอ
4.การจัดรวบรวม เป็นการคดิ พิจารณา และรวบรวมคา่ นยิ มให้เปน็ ระบบคา่ นิยม เช่น

-นกั เรยี นสามารถจดั โครงสรา้ งของวฒั นธรรมได้
5.การพิจารณาคุณลักษณะจากค่านิยม เป็นเรอ่ื งความประพฤติ คุณสมบตั ิ คุณลกั ษณะของแต่ละบุคคลท่ี
เปน็ ผลของความร้สู กึ เชน่

-นักเรยี นสามารถสร้างค่านยิ มตอ่ วัฒนธรรมได้
ทักษะพิสัย
จุดประสงค์เกี่ยวกับทักษะในการเคลื่อนไหว และใช้อวัยวะต่างๆของร่างกาย มีลำดับการพัฒนา ทักษะ
ดงั นี้
การเลยี นแบบเปน็ การทำตามตัวอย่างทคี่ รใู ห้ หรือดุของจริง เช่น นกั เรียนวาดภาพเหมือนตัวอย่าง
การทำตามคำบอก เปน็ การทำตามคำส่งั ของครโู ดยไมม่ ตี วั อย่างให้ดุ เชน่ นกั เรียนวาดภาพสิง่ ที่ครูบอกช่ือ
ได้
การทำอย่างถูกต้องและเหมาะสม เป็นการทำโดยอาศยั ความรูท้ ี่เคยทำมาก่อนแลว้ เพิ่มเตมิ เช่น นักเรียน
สามรถออกแบบภาพได้
การทำได้ถูกต้องหลายรูปแบบ เป็นการทำเรื่องที่คล้ายๆกันและแยกแยะรูปแบบได้เช่น นักเรียนสามารถ
วาดภาพสิ่งท่ีมีชวี ิตได้หลายประเภท
การทำอย่างเป็นธรรมชาติ เป็นการทำที่เกดิ จากความรู้ ความชำนาญ และเสร็จได้ในเวลาอันรวดเร็ว เช่น
นกั เรียนสามารถวาดรูปภาพไดถ้ กู วิธแี ละรวดเร็ว
จดุ ประสงคเ์ ฉพาะมีบทบาททสี่ ำคญั ต่อการเรียนการสอน คือ จุดประสงค์เชงิ พฤตกิ รรม
จดุ ประสงคเ์ ชิงพฤติกรรม
การกำหนดจุดประสงค์เชิงพฤตกิ รรท่ีชัดเจนทำให้ครูสามารถ

-หาวธิ กี ารสอนไดอ้ ยา่ เหมาะสม
-หาวิธกี ารสอนได้อยา่ งเหมาะสม

9

-เลอื กสอ่ื การเรยี นการสอนไดส้ อดคล้องกับเน้ือหาสาระทจี่ ะเรยี น
-จัดกิจกรรมการเรยี นการสอนได้เหมาะสม
-เตรียมการวัดผลและประเมนิ ผลไดเ้ หมาะสม
-ทำใหก้ ารสอนบรรลจุ ุดประสงคท์ ่ีตง้ั ไว้
ความหมาย
จุดประสงค์เชิงพฤตกรรมเป็นจุดประสงค์การศึกษาที่บ่งบอกถึงการกระทำของนัก เรียนอย่างชัดเจนว่า
นกั เรยี นสามารถทำอะไรได้บ้าง หลังจากทีไ่ ด้เรียน บทเรยี นน้ันๆ ไปแลว้
องค์ประกอบ
จุดประสงคเ์ ชิงพฤตกรรมประกอบดว้ ยองค์ประกอบ 3 ส่วน
1.สถานการณ์ที่ครูตั้งขึ้น เพื่อให้นักเรียนแสดงพฤติกรรมออกมา มักใช้คำว่า กำหนดให้…., ภายหลัง
จากท…ี่ .., ถ้าม…ี .., เม่ือ…
2.พฤติกรรมของนักเรียนที่ครูคาดหวังให้แสดงออกมา ซึ่งเป็นพฤติกรรมที่สามารถสังเกตได้ ได้แก่
อธบิ าย บรรยาย บอก วาด เขยี น ช้ี คำนวณ ตอบ ท่อง เปรียบเทียบ สร้าง รายงาน ฯลฯ
คำทไี่ มค่ วรใชใ้ นจดุ ประสงค์เชงิ พฤตกรรม ไดแ้ ก่ รเู้ ขา้ ใจ วาบซ้ึง ตระหนกั จินตนาการฯลฯ
3.เกณฑ์ระดับความสามารถของพฤติกรรมที่นักเรียนแสดงออก มักใช้คำว่า ได้ ถูกต้อง ถูกหมด ได้
ทกุ ขอ้
ตวั อย่างจดุ ประสงค์เชงิ พฤตกิ รรม
1.เมือ่ กำหนดโจทยเ์ ลขเศษสว่ นให้ 10 ข้อ นกั เรยี นสามารถทำได้ถกู ตอ้ งอยา่ งนอ้ ย 8 ขอ้
2.เมื่อนำแผนมาใหน้ กั เรียนดู นกั เรียนสามารถบอกชื่อเครอ่ื งหมายในแผนทีไ่ ด้อยา่ งน้อย 5 ชอ่ื
3.เม่ือนำช่ือสตั วต์ า่ งๆมาตดิ บนกระดานดำ นักเรียนสามารถแยกชือ่ สัตวท์ เี่ ลี้ยงไวใ้ ชง้ านไดถ้ ูกตอ้ ง
4.จากการสังเกตจากดวงอาทติ ย์ นกั เรียนสามารถช้ที ศิ ทงั้ สที่ ศิ ได้

สรุปความหมายของจุดประสงค์การเรียนรู้ คือ เพื่อให้มีความรู้ ความเข้าใจในวิชาที่เรียน ข้อมูลที่ปรากฏ
ในสิ่งแวดลอ้ ม สามารถคิดอยา่ งมีเหตุผล และใช้เหตุผลในการแสดงความคดิ เห็นอยา่ งมีระเบยี บ ชดั เจนและรัดกุม

เพอ่ื ใหม้ ที กั ษะในการเรียนเพ่ิมขนึ้ เพ่อื ใหเ้ ห็นประโยชนข์ องวชิ าวิทยาการคำนวณทั้งท่มี ีต่อชวี ติ ประจำวัน และเป็น
เครื่องมือแสวงหาความรู้ เพื่อให้สามารถนำความรู้ ความเข้าใจ และทักษะทางวิทยาการคำนวณไปใช้ใน
ชวี ิตประจำวนั และเปน็ พ้นื ฐานในการศกึ ษาวทิ ยาการคำนวณและวชิ าอ่ืน ๆ ท่อี าศยั ความเชือ่ มโยงของวิชา

10

2. ผลสัมฤทธทิ์ างการเรียน
ความหมายของผลสัมฤทธ์ทิ างการเรียน
ผลสัมฤทธทิ์ างการเรียนเปน็ ความสามารถของนักเรียนในดา้ นต่างๆ ซ่ึงเกิดจากนกั เรียนได้รับประสบการณ์

จากกระบวนการเรียนการสอนของครู โดยครูต้องศึกษาแนวทางในการวดั และประเมินผล การสร้างเคร่อื งมือวัดให้
มีคุณภาพนั้น ได้มีผู้ใหค้ วามหมายของผลสมั ฤทธิ์ทางการเรยี นไวด้ ังนี้

สมพร เชื้อพันธ์ (2547) สรุปว่า ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนวิชาวิทยาการคำนวณ หมายถึงความสามารถ
ความสำเร็จและสมรรถภาพด้านต่างๆของผเู้ รียนที่ได้จากการเรยี นรู้อันเป็นผลมาจากการเรียนการสอน การฝึกฝน
หรือประสบการณ์ของแตล่ ะบุคคลซ่ึงสามารถวัดได้จากการทดสอบดว้ ยวิธกี ารตา่ งๆ

พิมพันธ์ เดชะคุปต์ และพเยาว์ ยินดีสุข (2548) กล่าวว่า ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนหมายถึงขนาดของ
ความสำเร็จท่ีได้จากกระบวนการเรียนการสอน

ปราณี กองจินดา (2549) กล่าว่า ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน หมายถึง ความสามารถหรือผลสำเร็จที่ได้รับ
จากกิจกรรมการเรียนการสอนเปน็ การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมและประสบการณ์เรยี นรูท้ างด้านพุทธิพิสัย จิตพิสัย
และทักษะพิสัย และยังได้จำแนกผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนไว้ตามลักษณะของวัตถุประสงค์ของการเรียนการสอนท่ี
แตกตา่ งกัน

มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช (2546) ให้ความหมายว่า การวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนเป็นการวัด
ความสำเร็จทางการเรียน หรือวัดประสบการณ์ทางการเรียนที่ผู้เรียนได้รับจากการเรียนการสอน โดยวัดตาม
จดุ ม่งุ หมายของการสอนหรือวดั ผลสำเรจ็ จากการศึกษาอบรมในโปรแกรมต่าง ๆ

ไพโรจน์ คะเชนทร์ (2556) ให้คำจำกัดความผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนว่า คือคุณลักษณะ รวมถึงความรู้
ความสามารถของบุคคลอันเป็นผลมาจากการเรียนการสอน หรือ มวลประสบการณ์ทั้งปวงที่บุคคลได้รับจากการ
เรียนการสอน ทำให้บุคคลเกิดการเปล่ยี นแปลงพฤติกรรมในด้านต่างๆ ของสมรรถภาพทางสมอง ซ่ึงมีจุดมุ่งหมาย
เพื่อเป็นการตรวจสอบระดับความสามารถสมองของบคุ คลว่าเรียนแล้วรูอ้ ะไรบ้าง และมีความสามารถด้านใดมาก
น้อยเท่าไร ตลอดจนผลที่เกิดขึ้นจากการเรียนการฝึกฝนหรือประสบการณ์ต่างๆ ทั้งในโรงเรียน ที่บ้าน และ
สง่ิ แวดลอ้ มอืน่ ๆ รวมทั้งความรสู้ ึก ค่านยิ ม จรยิ ธรรมต่างๆ ก็เป็นผลมาจากการฝกึ ฝนด้วย

ดังนั้นจึงสรุปได้ว่าผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน หมายถึง ผลที่เกิดจากกระบวนการเรียนการสอนที่จะทำให้
นักเรยี นเกดิ การเปล่ียนแปลงพฤติกรรม และสามารถวัดไดโ้ ดยการแสดงออกมาทง้ั 3 ด้าน คือ ดา้ นพทุ ธิพิสัย ด้าน
จิตพสิ ัย และดา้ นทกั ษะพสิ ัย

11

การวัดผลสัมฤทธ์ิทางการเรยี น
การวัดผลสมั ฤทธ์ิทางการเรียนมีความจำเปน็ ต่อการเรียนการสอน หรอื การตัดสินผลการเรยี น เพราะเป็น
การวัดระดับความสามารถในการเรียนรู้ของบุคคลหลังจากที่ได้รับการฝึกฝน โดยอาศัยเครื่องมือประเภท
แบบทดสอบวดั ผลสมั ฤทธ์ิซึง่ เป็นเครื่องมือทีน่ ิยมมากทส่ี ุด

การวดั ผลสัมฤทธิท์ างการเรียนตามแนวคิดของ Bloom (1982) ถือว่าสิ่งใดกต็ าม ที่มปี ริมาณอยู่จริงสิ่งน้ัน
สามารถวัดได้ ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนก็อยูภ่ ายใต้กรอบแนวคิดดังกล่าว ซึ่งผลการวัดจะเป็นประโยชน์ในลักษณะ
ทราบและประเมินระดับความรู้ ทักษะและเจตคติของนักเรียน และระดับความรู้ความสามารถตามแนวคิดของ
Bloom มี 6 ระดับ ดงั น้ี

1) ความจำ คือ สามารถจำเรื่องต่าง ๆ ได้ เช่น คำจำกัดความสูตรต่าง ๆ วิธีการ เช่น นักเรียนสามารถ
บอกช่ือสารอาหาร 5 ชนดิ ได้ นักเรียนสามารถบอกชื่อธาตทุ เ่ี ป็นองค์ประกอบของโปรตนี ไดค้ รบถ้วน

2) ความเข้าใจ คือ สามารถแปลความ ขยายความ และสรุปใจความสำคญั ได้

3) การนำไปใช้ คอื สามารถนำความรู้ ซงึ่ เป็นหลกั การ ทฤษฎี ฯลฯ ไปใช้ในสภาพการณท์ ต่ี า่ งออกไปได้

4) การวิเคราะห์ คือ สามารถแยกแยะข้อมูลและปัญหาต่าง ๆ ออกเป็นส่วนย่อยเช่น วิเคราะห์
องคป์ ระกอบ ความสัมพนั ธ์ หลักการดำเนนิ การ

5) การสังเคราะห์ คือ สามารถนำองค์ประกอบ หรือส่วนต่าง ๆ เข้ามารวมกันเป็นหมวดหมู่อย่างมี
ความหมาย

6) การประเมินค่า คือ สามารถพิจารณาและตัดสินจากข้อมูล คุณค่าของ หลักการโดยใช้มาตรการที่ผ้อู ่ืน
กำหนดไวห้ รอื ตวั เองกำหนดขึน้

12

เยาวดี วิบูลย์ศรี (2540) ได้กล่าวถึงข้อตกลงเบื้องต้นที่ควรคำนงึ ถึงในการสร้างแบบทดสอบผลสัมฤทธ์ไิ ว้
ดงั นี้

1) เนื้อหา หรือทักษะภายในขอบเขตที่ครอบคลุมในแบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์นั้น จะต้อง
สามารถจำกดั อยู่ในรูปของพฤติกรรม ซ่งึ มคี วามเฉพาะเจาะจงในลักษณะทจ่ี ะสื่อสารไปยังบุคคลอ่ืนได้ ถ้า
เปา้ หมายทางการศึกษาไม่สามารถจำกัดอยู่ในรูปของพฤติกรรมแลว้ ย่อมไมส่ ามารถทีจ่ ะวัดได้ในลักษณะ
ของผลสัมฤทธ์ิได้อยา่ งชดั เจน

2) ผลิตผลท่ีแบบทดสอบวัดผลสมั ฤทธ์วิ ดั นัน้ จะต้องเป็นผลติ ผลเฉพาะท่ีเกิดข้ึนจากการเรียนการ
สอนตามวตั ถปุ ระสงค์ท่ีตอ้ งการเทา่ น้ัน จะวัดผลผลิตผลอย่างอื่นไม่ได้

3) ผลสัมฤทธิ์หรือความรู้ต่าง ๆ ที่แบบทดสอบผลสัมฤทธิ์วัดได้นั้น ถ้าจะนำไปเปรียบเทียบกัน
แลว้ ผู้เข้าสอบทุกคนจะต้องมโี อกาสไดเ้ รยี นรู้ในเร่ืองนัน้ ๆ เทา่ เทียมกัน

แบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน
สมบรู ณ์ ตนั ยะ (2545) ไดใ้ ห้ความหมายวา่ แบบทดสอบวัดผลสมั ฤทธิ์ทางการ เรียนเปน็ แบบทดสอบที่ใช้
สำหรับวัดพฤติกรรมทางสมองของผู้เรียนว่ามีความรู้ ความสามารถใน เรื่องที่เรียนรู้มาแล้ว หรือได้รับการฝึกฝน
อบรมมาแล้วมากน้อยเพียงใด ส่วน พิชิต ฤทธิ์จรูญ (2544) กล่าวว่า แบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนเป็น
แบบทดสอบที่ใชว้ ัดความรู้ ทักษะ และความสามารถทางวิชาการทีผ่ ู้เรียนได้เรียนรู้มาแล้ว ว่า บรรลุผลสำเร็จตาม
จดุ ประสงค์ท่ีกำหนดไวเ้ พียงใด

พิชิต ฤทธิ์จรูญ (2545) กล่าวว่า แบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน หมายถึงแบบทดสอบที่ใช้วัด
ความรู้ ทกั ษะ และความสามารถทางวชิ าการทน่ี ักเรยี นได้เรียนรู้มาแลว้ ว่าบรรลุผลสำเร็จตามจุดประสงค์ที่กำหนด
ไว้เพยี งใด

สิริพร ทิพย์คง (2545) กล่าวว่า แบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน หมายถึงชุดคำถามที่มุ่งวัด
พฤติกรรมการเรียนของนักเรียนว่ามีความรู้ ทักษะ และสมรรถภาพด้านสมองด้านต่างๆ ในเรื่องที่เรียนรู้ไปแล้ว
มากน้อยเพยี งใด

สมพร เชื้อพันธ์ (2547) กล่าวว่า แบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน หมายถึงแบบทดสอบหรือชุด
ของข้อสอบที่ใช้วัดความสำเร็จหรือความสามารถในการทำกจิ กรรมการเรยี นรู้ของนกั เรยี นที่เป็นผลมาจากการจัด
กิจกรรมการเรียนการสอนของครผู สู้ อนวา่ ผ่านจุดประสงค์การเรียนร้ทู ี่ตัง้ ไว้เพยี งใด

ดังนั้นสรุปได้ว่า แบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน คือแบบทดสอบที่ใช้วัดความรู้ และทักษะ
ความสามารถจากการเรียนรูใ้ นอดีตหรอื ในสภาพปจั จุบันของแตล่ ะบุคคล

13

ประเภทของแบบทดสอบวดั ผลสมั ฤทธิ์ทางการเรยี น
ไพโรจน์ คะเชนทร์ (2556) ได้จัดประเภทของแบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน แบ่งออกเป็น 2
ประเภท คือแบบทดสอบที่ครูสร้างขึ้นเอง (Teacher made tests) และแบบทดสอบมาตรฐาน (Standardized
tests) ซึ่งทั้ง 2 ประเภทจะถามเนื้อหาเหมือนกัน คือถามสิ่งที่ผู้เรียนได้รับจากการเรียนการสอนซึ่งจัดกลุ่ม
พฤติกรรมได้ 6 ประเภท คือ ความรู้ ความจำ ความเข้าใจ การนำไปใช้ การวิเคราะห์ การสังเคราะห์ และการ
ประเมนิ

1. แบบทดสอบที่ครูสร้างขึ้นเป็นแบบทดสอบที่ครูสร้างขึ้นเองเพื่อใช้ในการทดสอบผู้เรียนในชั้นเรียน
แบง่ เปน็ 2 ประเภท คือ

1.1 แบบทดสอบปรนัย (Objective tests) ได้แก่ แบบถูก – ผิด (True-false) แบบจับคู่
(Matching) แบบเติมคำให้สมบูรณ์ (Completion) หรือแบบคำตอบสั้น (Short answer) และแบบ
เลือกตอบ (Multiple choice)

1.2 แบบอัตนัย (Essay tests) ได้แก่ แบบจำกัดคำตอบ (Restricted response items) และ
แบบไม่จำกดั ความตอบ หรือ ตอบอยา่ งเสรี (Extended response items)

2. แบบทดสอบมาตรฐาน (Standardized tests) เป็นแบบทดสอบที่สร้าง โดยผู้เชี่ยวชาญที่มีความรู้ใน
เนื้อหา และมีทักษะการสร้างแบบทดสอบ มีการวิเคราะห์หาคุณภาพของแบบทดสอบ มีคำชี้แจงเกี่ยวกับการ
ดำเนินการสอบ การให้คะแนนและการแปลผล มีความเป็นปรนัย (Objective) มีความเที่ยงตรง (Validity) และ
ความเชื่อมั่น (Reliability) แบบทดสอบมาตรฐาน ได้แก่ California Achievement Test, Iowa Test of Basic
Skills, Standford Achievement Test และ the Metropolitan Achievement tests เปน็ ตน้

สว่ นพวงรัตน์ ทวีรตั น์ (2543) ได้จัดประเภทแบบทดสอบไว้ 3 ประเภท ดังนี้

3. แบบปากเปล่า เป็นการทดสอบที่อาศัยการซักถามเป็นรายบุคคล ใช้ได้ผลดีถ้ามีผู้เข้าสอบจำนวนน้อย
เพราะต้องใช้เวลามาก ถามได้ละเอยี ด เพราะสามารถโต้ตอบกันได้

4. แบบเขียนตอบ เป็นการทดสอบที่เปลี่ยนแปลงมาจากการสอบแบบปากเปล่า เนื่องจากจำนวนผู้เข้า
สอบมากและมีจำนวนจำกดั แบ่งได้เป็น 2 แบบ คอื

1. แบบความเรียง หรืออัตนัย เป็นการสอบที่ให้ผู้ตอบได้รวบรวมเรียบเรียงคำพูดของตนเองใน
การแสดงทัศนคติ ความรูส้ กึ และความคดิ ได้อย่างอสิ ระภายใต้หวั เรื่องท่ีกำหนดให้ เป็นขอ้ สอบที่สามารถ
วัดพฤติกรรมด้านการสังเคราะห์ได้อย่างดี แต่มีข้อเสียที่การให้คะแนน ซึ่งอาจไม่เที่ยงตรง ทำให้มีความ
เป็นปรนัยไดย้ าก

14

2. แบบจำกัดคำตอบ เป็นข้อสอบ ท่มี ีคำตอบถูกใตเ้ ง่ือนไขที่กำหนดให้อย่างจำกัด ข้อสอบแบบนี้
แบ่งออกเปน็ 4 แบบ คอื แบบถูกผิด แบบเตมิ คำ แบบจบั คู่ และแบบเลือกตอบ

5. แบบปฏิบัติ เป็นการทดสอบที่ผู้สอบได้แสดงพฤติกรรมออกมาโดยการกระทำหรือลงมือปฏิบัติจริงๆ
เช่น การทดสอบทางดนตรี ชา่ งกล พลศึกษา เป็นตน้

สรุปได้ว่า แบบทดสอบวัดผลสัมฤทธ์ทิ างการเรียน แบ่งได้ 2 ประเภท คือ แบบทดสอบมาตรฐาน ซ่ึงสร้าง
จากผู้เชี่ยวชาญด้านเนื้อหาและด้านวัดผลการศึกษา มีการหาคุณภาพเป็นอย่างดี ส่วนอีกประเภทหนึ่ง คือ
แบบทดสอบที่ครูสร้างขึ้น เพื่อใช้ในการทดสอบในชั้นเรียน ในการออกแบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน
คำศัพท์เพื่อการสื่อสาร ผู้วิจัยได้เลือกแบบทดสอบที่ผู้วิจัยสร้างขึ้น แบบปฏิบัติ ในการวัดความสามารถในการนำ
คำศพั ท์ไปใชใ้ นการส่ือสารด้านการการพดู และการเขียน และเลือกแบบทดสอบแบบเขยี นตอบท่ีจำกัดคำตอบโดย
การเลือกตอบจากตัวเลือกทีก่ ำหนดให้ ในการวัดความรูค้ วามเข้าใจความหมายของคำศัพท์ และการนำคำศัพท์ไป
ใชใ้ นการฟงั และการอ่าน

การวางแผนการสรา้ งและการเลอื กชนดิ ของแบบทดสอบให้เหมาะสมกบั เนื้อหา
ในการสร้างแบบทดสอบให้ครอบคลุมเนื้อหาและสามารถวัดพฤติกรรมได้เหมาะสมกับเนื้อหา ควรมีการ
สร้างตารางวิเคราะห์หลักสูตร (Developing the table of specifications) เพื่อเป็นแนวทางในการสร้าง
เหมือนกับการเขียนแบบสร้างบ้าน ที่เรียกกันว่า Test blueprint ตารางวิเคราะห์หลักสูตรประกอบด้วยหัวข้อ
เนอ้ื หา และวตั ถปุ ระสงค์การเรียนรูก้ บั พฤตกิ รรมท่ตี ้องการจะวดั

การสร้างตารางวิเคราะห์หลักสูตรเริ่มที่การสร้างตาราง 2 มิติ คือแนวตั้งเป็นพฤติกรรมที่ต้องการจะวัด
ประกอบด้วย ความจำ ความเข้าใจ การนำไปใช้ การวิเคราะห์ การสังเคราะห์ และการประเมินค่า ส่วนแนวนอน
เป็นหัวข้อเนื้อหาหรือวัตถุประสงค์การเรียนรู้ ซึ่งขึ้นอยู่กับเนื้อหาและ/หรือวัตถุประสงค์ของวิชานั้น จากนั้นจึง
กำหนดน้ำหนักของเนื้อหา พจิ ารณาจากความสำคัญของเนื้อหานนั้ ๆ โดยอาจกำหนดน้ำหนักเป็นร้อยละ พร้อมกับ
กำหนดพฤติกรรมที่ต้องการจะวัดและกำหนดความสำคัญ โดยพิจารณาจากจุดประสงค์การเรียนรู้ควบคู่ไปกับ
เนื้อหา สุดท้ายจึงกำหนดแบบทดสอบที่จะใช้วัด เช่น แบบถูกผิด แบบจับคู่ แบบเติมคำ แบบเลือกตอบ หรือแบบ
อตั นัย เปน็ ต้น

15

3. พฤตกิ รรมทค่ี าดหวังทางด้านสติปัญญา
การกำหนดผลการเรยี นรู้ท่คี าดหวังใหค้ รอบคลุมจุดม่งุ หมายแตล่ ะด้าน มีขอ้ ยงุ่ ยากอยู่ท่ีการกำหนด

พฤติกรรมที่คาดหวัง จำเป็นท่ีผกู้ ำหนดจะต้องเข้าใจก่อนวา่ ในแตล่ ะด้านนน้ั มจี ดุ ม่งุ หมายย่อย ๆ อะไรบา้ ง และมี
พฤติกรรมอะไรบา้ ง ทั้งน้ีเพื่อมใิ ห้พฤตกิ รรมที่คาดหวังเปน็ เพยี งพฤติกรรมง่าย ๆ ในระดับตำ่ เพราะจะเปน็ ผลให้
การเรยี นการสอนไมส่ ง่ เสริมพฤตกิ รรมชัน้ สูงท่ีมีคณุ คา่ มากกวา่ ในเอกสารน้ีจะกล่าวถงึ พฤติกรรมท่ีคาดหวงั สำหรบั
ด้านสติปญั ญาเทา่ นน้ั (นวลน้อยเจริญผล. 2538 : 44-48)

เมเกอร์ (Mager, 1975, p. 21) ได้เสนอว่าองค์ประกอบของจุดประสงค์เชิงพฤติกรรมมี 3 องค์ประกอบ
ได้แก่

1) พฤติกรรมหรือทักษะที่ผู้เรียนแสดงออก จุดประสงค์จะต้องอธิบายสิ่งที่ผู้เรียนสามารถทำได้ ไม่ใช่
กิจกรรมการเรียนการสอนที่ครูให้ทำความของจุดประสงค์ประกอบด้วย การกระทำและเนื้อหา ยกตัวอย่างเช่น
วาดภาพเหมือนของตวั เอง วิเคราะห์โจทย์เลข

2) เงอื่ นไขการแสดงพฤติกรรมหรือการทำงานของผู้เรียน จุดประสงคจ์ ะตอ้ งระบุสภาพของ การทำงานซ่ึง
เป็นสิ่งเร้าภายนอก หรืออุปกรณ์/เครื่องมือที่ให้ผู้เรียนใช้ในขณะปฏิบัติงาน ยกตัวอย่างเช่น อนุญาตให้ผู้เรียนใช้
เคร่ืองคดิ เลขในการคำนวณเลข หลังการอา่ นหนงั สอื จบ นักเรยี นสามารถสรุป สาระสำคญั ได้

3) เกณฑ์ในการแสดงพฤติกรรมเพื่อใช้ในการประเมินการปฏิบัติงานของผู้เรียน เกณฑ์มักระบุ ในรูปของ
ความถกู ต้อง เวลาที่ใช้ หรอื ระดับคุณภาพในการแสดงพฤติกรรมของผู้เรียนซ่ึงเปน็ ที่ยอมรับ เกณฑ์อาจระบุในเชิง
ปริมาณที่สามารถแจงนับได้ หรือเกณฑ์ในเชิงคุณภาพซึ่งบอกลักษณะของพฤติกรรม ซึ่งเป็นที่ยอมรับของ
ผู้เชี่ยวชาญ ดังนั้นหากต้องการเขียนจุดประสงค์เชิงพฤติกรรมที่แสดงถึงความสามารถ ในระดับใดก็ควรเลือกใช้
คำกริยาที่ชี้บ่งให้เห็นขั้นพฤติกรรมในระดับนั้น หรือกำหนดเกณฑ์ที่ชี้ให้เห็นสภาพ ที่ต้องการพัฒนา ยกตัวอย่าง
เชน่ แกป้ ญั หาได้ถูกตอ้ ง 2 ใน 3 ข้อ โยนลูกบอลได้ 10 ครงั้ ภายใน 1 นาที

หลกั การเขยี นจุดประสงค์เชิงพฤติกรรม
การเขยี นจุดประสงคเ์ ชงิ พฤติกรรมในแต่ละองคป์ ระกอบ ควรมีหลักการดังนี้

1) ข้อความที่ใช้บรรยายพฤติกรรมต้องชัดเจน เฉพาะเจาะจง ไม่สับสน เป็นพฤติกรรมที่ สามารถ
สงั เกตเหน็ ได้ เช่น คำทแ่ี สดงพฤติกรรมด้านความรู้ ใชค้ ำว่า ระบุ บอก อธิบาย ให้นิยาม สาธติ เปน็ ต้น แทนคำท่ีมี
ลักษณะกำกวม ไม่สามารถสังเกตพฤติกรรมได้ เช่น คำว่า “รู้” “เข้าใจ” ส่วนคำที่ แสดงพฤติกรรมที่บอกเจตคติ
นิยมใช้คำที่ให้ผู้เรียนเลือก ตัดสินใจแสดงพฤติกรรมทีม่ าจากความรู้สกึ แทน คำว่า “ซาบซึ้ง” ซึ่งไม่เห็นพฤติกรรม
จึงเป็นคำที่ไม่ควรใช้ สำหรับพฤติกรรมเก่ยี วกบั ทักษะทางกาย มี ลกั ษณะที่ชดั เจนในตวั เองเพราะผู้เรียนต้องแสดง
พฤตกิ รรมให้ปรากฏจึงไมเ่ ปน็ ปัญหา ตวั อยา่ งเช่น

นกั เรียนแตง่ ประโยคท่ีมอี งค์ประกอบ 3 สว่ น คอื ประธาน กิริยา และกรรมได้ถกู ต้อง

นักเรยี นเลีย้ งลูกวอลเลยบ์ อลไดต้ อ่ เน่ืองอยา่ งนอ้ ย 50 ลูก

16

นกั เรยี นส่งงานทกุ ชิ้นท่คี รมู อบหมายในเวลาท่กี ำหนด

2) การบอกเงื่อนไขของการแสดงพฤติกรรม พิจารณาจากสิ่งเร้าหรือตัวช่วยที่ผู้เรียนนำไป เชื่อมโยงกับ
ความรู้/ความคิดรวบยอดที่เก็บไว้ในโครงสร้างทางปัญญา ทำให้ผู้เรียนสามารถระลึกได้และ นำกลับมาใช้ในการ
ปฏบิ ัติงาน

เง่อื นไขการเรยี นรู้ พฤติกรรมทแ่ี สดงออก

ตวั อยา่ ง เช่น นกั เรยี นบวกเลขสองหลักโดยคดิ ในใจไดถ้ ูกต้อง จำนวน 8 ข้อ ใน 10 ข้อ

นักเรียนยนื ตรงแสดงความเคารพทุกครัง้ เมือ่ ได้ยินเสยี งเพลงชาติไทย

3) การกำหนดเกณฑ์ในการแสดงพฤติกรรม สามารถเขียนเกณฑ์ได้หลายลักษณะขึ้นกับเกณฑ์ ที่ใช้และ
ประเภทของพฤติกรรมการเรียนรู้ ได้แก่

(1) เกณฑ์ความถูกต้องความรูท้ ่ีเป็นข้อเทจ็ จริง กฎหรือทฤษฎีที่เปน็ เนื้อหาซึง่ มคี ำตอบที่ ถูกต้อง
แน่นอนอยแู่ ลว้ เกณฑ์ก็คอื ความถกู ต้องตรงตามเน้ือหา

(2) เกณฑ์ความรอบรู้ หมายถึง เกณฑ์ที่แสดงว่ารู้จริง ทำได้จริง ใช้เกณฑ์การแสดง พฤติกรรมท่ี
ทำไดถ้ กู ต้องเท่ากบั หรือตัง้ แต่ร้อยละ 80 ขึ้นไป

(3) เกณฑ์ด้านทักษะ จะพิจารณาจากรายการของพฤติกรรมที่คาดหวังให้แสดงได้ซึ่งใช้
ระยะเวลาหรือความถี่ในการแสดงพฤติกรรมหรือลักษณะของการตอบสนองซึ่งเป็นที่ยอมรับจาก
ผลการวจิ ยั

(4) เกณฑด์ า้ นเจตคติ พจิ ารณาจากจำนวนคร้ังของการแสดงพฤติกรรมทีน่ ่าพอใจ ในสถานการณ์
ที่จัดขึ้นโดยใช้แบบตรวจสอบรายการพฤติกรรมจากการสังเกตขณะทำงาน ตัวอย่างจุดประสงค์เชิง
พฤติกรรมท่ีกำหนดเกณฑ์ในการแสดงพฤติกรรม เช่น นักเรียนเลยี้ งลูกวอลเลยบ์ อลได้ต่อเนื่องอย่างน้อย
50 ลูก นักเรยี นจดั พานไหว้ครูดว้ ยวัสดุอปุ กรณท์ ี่กำหนดได้สำเรจ็ ในเวลา 3 ชัว่ โมง

ประเภทของจุดประสงคก์ ารเรียนรู้
จุดประสงค์การเรียนรู้แบ่งตามลักษณะการแสดงออกทางพฤติกรรมที่เสนอโดยบลูม (Bloom) แครทโรล
(Krathrohl) และแฮร์โรว์ (Harrow) ออกเป็น 3 ด้าน ได้แก่ ด้านพุทธิพิสัย (cognitive domain) ด้านทักษะพิสัย
(psychomotor domain) และด้านจิตพิสยั (affective domain) (Kellough & Roberts, 1991, pp. 210-218)

17

1. ด้านพุทธิพิสัย จุดประสงค์การเรียนรู้ด้านพุทธิพิสัย หมายถึง จุดประสงค์ที่แสดง ความสามารถของ
สตปิ ญั ญาในการประมวลข้อมูล พฤติกรรมที่ชี้บง่ ความสามารถในดา้ นนี้สามารถแบ่งได้ 6 ระดบั จากระดับพื้นฐาน
ไปสู่ระดับท่ซี บั ซอ้ น ดงั น้ี

1) ความรู้ ความจำ (knowledge) หมายถึง การรับร้ขู ้อมลู ความรูค้ วามสามารถในการ ระลึกได้
จำได้ ซึ่งเป็นพื้นฐานในการพัฒนาความสามารถระดับสูงข้ึนไป คำกริยาที่ใชบ้ ่งบอกพฤติกรรม ในระดับน้ี
ได้แก่ เลอื ก ระบุ อธบิ าย เตมิ คำใหส้ มบรู ณ์ ชีบ้ ่ง จดั ทำรายการ จับคู่ เรียกชื่อ ระลกึ จำ บอก และกำหนด
เปน็ ต้น

2) ความเข้าใจ (comprehension) หมายถึง ความสามารถในการแปลความ อธิบาย ความรู้
ตีความ คาดคะเน คำกริยาที่ใช้ ได้แก่ เปลี่ยน อธิบาย ประมาณการ ขยายความ สรุป อ้างอิง แปล
ความหมาย คาดคะเน ตคี วาม ขยายความ อุปมาอปุ มยั ลงสรุป และยกตัวอย่าง เปน็ ต้น

3) การนำไปใช้ (application) หมายถึง ความสามารถในการนำข้อมูลไปใช้ คำกริยาที่ใช้ ได้แก่
การประยุกต์ การคำนวณ การสาธิต การพัฒนา การค้นพบ การดัดแปลง การดำเนินการ การมีส่วนร่วม
การแสดง วางแผน ทำนาย เชือ่ มโยง แสดงและทำให้ดู เป็นต้น

4) การวิเคราะห์ (analysis) หมายถึง ความสามารถในการพิจารณาแยกแยะองค์ประกอบย่อย
ดว้ ยเกณฑห์ รือคุณสมบัติท่ีกำหนด คำกรยิ าทีใ่ ช้ ได้แก่ วเิ คราะห์ แยกแยะ จดั พวก จัดชนั้ จัดประเภท จดั
กลุ่ม เปรียบเทียบ หาความแตกต่าง วิจารณ์ แสดงแผนภมู ิ จำแนก สรุปอ้างอิง และกำหนดองค์ประกอบ
เปน็ ต้น

5) การสงั เคราะห์ (synthesis) หมายถงึ ความสามารถในการรวบรวมองคป์ ระกอบย่อย เพ่ือการ
สร้างสิง่ ใหม่ที่มีคุณลักษณะแตกต่างจากเดิม ไดแ้ ก่ การออกแบบ วางแผน และนำเสนอโครงการ คำกริยา
ที่แสดงทักษะการสังเคราะห์ ได้แก่ จัดเตรียม จัดประเภท แบ่งพวก ผสมผสาน รวบรวม กำหนด สร้าง
ออกแบบ พัฒนา ผลิต ดัดแปลง จัดระบบ วางแผน ปฏิรูป วางระบบ ปรับปรุง ทบทวน สรุปรวบยอด
สงั เคราะห์ ประพนั ธ์ แตง่ นำเสนอ และจดั การแสดง เปน็ ต้น

6) การประเมินคุณค่า (evaluation) เป็นระดับขั้นสูงสุดของความสามารถทางสติปัญญา
หมายถึง การแสดงความคิดเห็นและการตัดสินคุณค่า คำกริยาที่ใช้ ได้แก่ โต้แย้ง ประเมิน เปรียบเทียบ
สรุปความ วิจารณ์ ตัดสนิ อธบิ าย ตคี วาม จดั ลำดบั ท่ี จัดชน้ั และเทียบกับมาตรฐาน เปน็ ต้น

2. ด้านจิตพิสัย จุดประสงค์การเรียนรู้ด้านจิตพิสัย หมายถึง จุดประสงค์ที่แสดงพฤติกรรม ที่เกี่ยวกับ
ความรู้สกึ เจตคติและคา่ นิยม ซึ่งการเรยี นร้ดู ้านเจตคตแิ ละค่านยิ ม มลี ำดับข้นั ของการเกดิ พฤตกิ รรมดังน้ี

18

1) การรับรู้ (receiving) เป็นลำดับของการตระหนัก รับรู้ต่อสิ่งเร้า ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้น ของ
ความรู้สึกพึงพอใจ นักเรียนจะแสดงออกให้เห็นถึงความตั้งใจ ความสนใจ ต่อสิ่งเร้าหรือประสบการณ์ ที่
ได้รับคำกริยาทใี่ ช้ ได้แก่ ถาม เลอื ก อธิบาย ตอบ บอกชื่อ สาธติ ระบุ บอกความแตกต่าง และบอกจุดเด่น
เปน็ ต้น

2) การตอบสนอง (responding) เป็นขั้นของการตอบสนองต่อสิ่งเร้า ซึ่งอาจเนื่องมาจาก การ
ถูกควบคุมซึ่งเป็นปัจจยั จากภายนอก หรือโดยความสนใจของนักเรียนเองซึง่ เป็นปัจจัยภายใน เพราะเห็น
ว่าส่งิ เร้านัน้ น่าสนใจ หรอื เกิดความพึงพอใจต่อสงิ่ เรา้ นนั้ คำกรยิ าทใี่ ช้ ได้แก่ พิสจู น์ รวบรวม ทำตามคำส่ัง
แสดง ฝกึ ปฏิบตั ิ นำเสนอ และเลือก เปน็ ตน้

3) การเห็นคุณค่า (valuing) เป็นขั้นที่นักเรียนแสดงพฤติกรรมด้วยความเชื่อ ความประทับใจ
ความซาบซึ้ง และศรัทธาที่มีต่อสิ่งนั้นด้วยตัวของนักเรียนเอง คำกริยาที่ใช้ ได้แก่ อธิบาย ทำตาม ริเริ่ม
เข้ารว่ ม นำเสนอ และทำใหส้ มบูรณ์ เปน็ ตน้

4) การจัดระเบียบ (organizing) เป็นขั้นที่นักเรียนสร้างระบบค่านิยมส่วนตนขึ้นมา โดยการ
ยอมรับและจัดระเบียบคุณค่าต่าง ๆ ให้เชื่อมโยงเข้ากับคา่ นิยมเดิมทีม่ ีมาก่อนของตนเอง เป็นค่านิยม ใน
ชีวิต คำกริยาที่ใช้ ได้แก่ จัดระเบียบ รวบรวม สรุป บูรณาการ ดัดแปลง จัดลำดับ สังเคราะห์ สร้าง และ
จัดระบบ เปน็ ต้น

5) การสรา้ งระบบค่านิยมของตนเอง (internalization of values) เป็นจุดประสงค์ ระดับสงู สุด
พฤติกรรมในระดับนี้มีความคงเส้นคงวา แน่นอนไม่เปลี่ยนแปลงต่อความเชื่อของตนเอง คำกริยาที่ใช้
ไดแ้ ก่ ปฏิบตั ิ แสดงออก แกป้ ัญหา ประกาศตัว แสดงตน อทุ ศิ ตน ท่มุ เท ยอมรับ และเกดิ สำนกึ เป็นต้น

3. ด้านทักษะพิสัย ทักษะเป็นความสามารถทางกาย ที่อาศัยการเคลื่อนไหวของกล้ามเนื้อ ในการทำงาน
เช่น ทักษะท่อี าศัยการทำงานของกล้ามเนื้อมดั ใหญ่เป็นหลัก ได้แก่ การเล่นกฬี าต่าง ๆ การเต้นรำ เป็นต้น ทักษะที่
อาศัยการทำงานของกล้ามเนื้อมัดเล็กเป็นหลัก ได้แก่ การใชม้ อื และสายตา ประกอบกนั ได้แก่ งานชา่ งฝมี ือต่าง ๆ
การประกอบอาหาร การทำงานประดิษฐ์ การเล่นเครื่องดนตรี เป็นต้น การจัดประเภทของจุดประสงค์ด้านทักษะ
พิสัยนี้ยังไม่เป็นทีย่ อมรับอย่างกวา้ งขวาง แต่ได้มี การนำเสนอทักษะที่เป็นความสามารถทางกายที่มีการพัฒนามา
เปน็ ลำดบั ขัน้ ต้งั แต่เกดิ ดังน้ี

1) การเคล่อื นไหวสะท้อน (reflex movement) เป็นพฤติกรรมท่ีแสดงการตอบสนอง โดยไมต่ งั้ ใจ เปน็ ไป
เองเมื่อได้รับสิ่งกระตุ้น

2) การเคลื่อนไหวพื้นฐาน (fundamental movement) เป็นพฤติกรรมการเคลื่อนไหว พื้นฐานท่ี
พัฒนาข้ึนในขวบปแี รกของชีวิต เป็นส่ิงทเ่ี กดิ ขน้ึ เองตามพฒั นาการตามวัยโดยไม่ต้องสอน

19

3) ความสามารถรับรู้ (perception abilities) เป็นพฤติกรรมที่พัฒนาจากการรับรู้ ดังนั้นในวัยเด็กเล็ก
ควรส่งเสรมิ ให้เดก็ สำรวจ และมสี ่วนร่วมในกจิ กรรมที่ใชป้ ระสาทสัมผัสเพ่ือพฒั นา ความสามารถในการรับรู้อย่างมี
ประสทิ ธภิ าพ

4) ความสามารถทางกาย (physical abilities) เป็นพฤติกรรมที่แสดงความสามารถ ของการเคลื่อนไหว
ร่างกาย ประกอบดว้ ย ความทนทาน ความแข็งแรง ความยดื หยุ่น และความคล่องแคลว่

5) การเคลื่อนไหวอย่างคล่องแคล่ว (skilled movement) เป็นพฤติกรรมที่แสดงถึง ทักษะในการ
เคลื่อนไหว ทำใหก้ ารทำงานมปี ระสิทธิภาพ คือได้ทง้ั ผลงานและการประหยดั พลงั งานในการทำงาน

6) การสื่อสารโดยไม่อาศัยการพูดหรือการเขียน (nondiscursive communication) เป็นพฤติกรรมทาง
กายที่แสดงออกหรือสื่อถึงความรู้สึกนึกคิดด้วยท่าทางหรือภาษาใบ้ การพัฒนาทักษะต้องอาศัยการพัฒนาเป็น
ลำดับขั้น จากระดับที่ทำได้พื้นฐานไปสู่การปฏิบัติ อย่างเชี่ยวชาญชำนาญการ ซึ่งเริ่มต้นจากการทำได้โดยอาศัย
การทำตามแบบ หรือตามกรอบที่กำหนดไว้ และพัฒนามาเป็นการทำได้ด้วยตนเอง มาสู่ขั้นที่ทำได้อย่าง
คล่องแคล่ว การทำได้อย่างชำนาญการและสุดท้ายทำได้อย่างสร้างสรรค์ คือสามารถคิดประดิษฐ์สร้างงานหรือ
ออกแบบการทำได้ถึงขั้นที่มีเอกลักษณ์เฉพาะ เป็นของตนเอง สามารถสื่อถึงหลักการและแนวคิดที่แฝงอยู่ในการ
แสดงพฤติกรรมนนั้ ได้

ขัน้ ตอนการเขียนจุดประสงคเ์ ชิงพฤตกิ รรม
การเขียนจดุ ประสงคเ์ ชิงพฤตกิ รรมมีลำดบั ข้นั ตอนในการดำเนินงาน ดังนี้

1) กำหนดเป้าหมายการเรียนรูห้ รือผลการเรยี นรู้ทีต่ ้องการให้เกดิ กบั ผูเ้ รียนจากแหล่งขอ้ มูล เชน่
การวิเคราะห์จากมาตรฐานการเรียนรู้และตวั บง่ ช้กี ารเรียนร้ขู องสาระการเรยี นรูต้ า่ ง ๆ ในหลักสูตร

2) เขียนจุดประสงค์ปลายทางที่แสดงพฤติกรรมที่คาดหวังให้ผู้เรียนมีความรู้และความสามารถ
ในการปฏบิ ตั ิซงึ่ วเิ คราะหจ์ ากผลการเรยี นรู้ทคี่ าดหวงั

3) เขียนจุดประสงค์นำทางซึ่งวิเคราะห์ได้จากทักษะย่อยที่ผู้เรียนพึงมี พึงปฏิบัติได้เพื่อทำให้
บรรลจุ ุดประสงค์ปลายทาง

4) เขยี นจดุ ประสงค์ของทกั ษะทีผ่ ู้เรียนควรมีตดิ ตัวก่อนเรยี นรเู้ ร่ืองใหม่

5) เขียนจุดประสงค์ของความรู้เดมิ ซงึ่ เป็นพ้ืนฐานในการเรยี นรู้เรื่องใหม่

20

หนา้ ทข่ี องจดุ ประสงค์เชงิ พฤตกิ รรม
จุดประสงคเ์ ชิงพฤตกิ รรมมหี น้าท่หี ลายประการทีม่ ีความสำคญั ต่อการออกแบบการเรยี นการสอน ดังน้ี

1) บอกให้รู้ว่าหลังเรียน ผู้เรียนรู้อะไรและสามารถทำอะไรได้เพื่อใช้เป็นพฤติกรรมบ่งช้ี
ความสำเรจ็ ของการเรียนการสอน

2) ใช้ในการส่อื สารระหวา่ งผสู้ อนและผเู้ รยี น ให้รู้จดุ หมายปลายทางของการเรียนการสอน

3) ใช้เป็นเกณฑ์ในการประเมินคุณภาพและประสิทธิภาพขององค์ประกอบเชิงระบบใน
กระบวนการออกแบบการเรียนการสอนได้

4) ใชเ้ ป็นแนวทางในการสร้างเครอ่ื งมือเพื่อวดั ประเมนิ ผลผ้เู รียนก่อนเรยี น ทำใหไ้ ดข้ ้อมลู ที่ใช้ ใน
การออกแบบขั้นตอนการเรียนการสอน กิจกรรมการเรียนรู้ สื่อการเรียนรู้ และการจัดกลุ่มผู้เรียน เป็นต
จดุ ประสงค์เชิงพฤตกิ รรมที่เขียนขึน้ จะทำให้ทราบว่าผู้เรียนจะมีพฤติกรรมท่ีสะท้อนความรู้ ความสามารถ
อะไรภายหลงั การเรยี นรู้ ซ่งึ ใชเ้ ปน็ แนวทางในการออกแบบการเรยี นการสอนไดอ้ ยา่ ง เหมาะสม

4. การสอนวิชาการ
การสอนวชิ าการ
เป็นภาวะอันหนักแก่ผู้สอนอย่างยิ่ง เพราะนักเรียนในชั้นมีทั้งเรียนเก่งและนักเรียนที่เรียนอ่อน ถ้าครู

วิทยาการคำนวณสอนโดยวิธีเดียวกันนักเรียนที่เรียนเก่งก็สามารถ เข้าใจได้รวดเร็วและไม่มีปัญหามากนัก แต่
นักเรียนที่เรียนอ่อนอาจไม่เข้าใจมากนัก จึงทำให้เกิดความเบ่ือหน่าย ไม่อยากเรียน จึงมีความจำเป็นที่จะต้องหา
วิธีการสอนที่จะให้นักเรยี นทุกคนสามารถเข้าใจได้ และสนองตอบต่อความแตกต่างทางสติปญั ญา (ยุพิน พิพิธกุล.
2527 : 276) ดงั นัน้ การสอนวิชาวิทยาการคำนวณเพื่อให้ไดผ้ ลดี และเปน็ ไปตามความสามารถหรือความแตกต่าง
ระหวา่ งบุคคล ยพุ นิ พิพิธกุล (2530 : 174) ได้เสนอวิธีการสอนวทิ ยาการคำนวณไว้หลายวธิ คี อื

1. วิธีสอนแบบบอกให้รู้ เป็นวิธีสอนที่ครูเป็นผู้บอกให้นักเรียนเป็นผู้ตีความ เมื่อครูปรารถนาที่จะให้นัก
เรียนรู้เรื่องใด ครูก็จะอธิบายและมักจะสรุปเสียเอง ในขณะที่ครูอธิบายนั้น ครูจะวิเคราะห์ แยกแยะให้เห็น และ
ตีความให้นักเรียนเข้าใจ ครูอาจจะมีวัสดุการสอนมาแสดงให้ดู แต่ครูใช้ประกอบการอธิบายหรือการบอกของครู
เพื่อให้นักเรียนติดตามในการสอนกฏหรือสูตร ครูมักจะบอกสูตรนั้นและบอกว่านำไปใช้อย่างไร โดยยกตัวอย่าง
ประกอบ เสร็จแลว้ ครูกใ็ หน้ กั เรยี นลองทำแบบฝึกหัดโดยใช้สตู รน้ัน ถา้ นักเรยี นทำได้กแ็ สดงว่านกั เรียนเข้าใจ

2. วิธีสอนแบบบรรยาย เป็นการสอนแบบบอกให้รู้เช่นเดียวกัน การสอนแบบนี้ครูจะเป็นฝ่ายพูดเป็น
ส่วนมาก โดยมุ่งจะป้อนเนื้อหาวิชาให้แก่นักเรียนเพียงฝ่ายเดียว นักเรียนจะเป็นผู้ฟังครูอาจจะใช้สื่อการสอน
ประกอบการบรรยายกไ็ ด้

21

3. วิธีสอนแบบสาธติ เป็นการแสดงให้นักเรียนดู ซึ่งผู้แสดงจะใช้วัสดปุ ระกอบการสอนหรือจะแสดงโดยวิธี
ใดก็ตาม ให้นักเรยี นสามารถสรปุ บทเรยี นได้จากการแสดงนั้น ๆ การแสดงนั้นอาจจะแสดงโดยครู หรอื โดยนกั เรียน
กไ็ ด้ และในบางคร้ังครูและนักเรียนอาจจะรว่ มกันแสดงกิจกรรม

นั้น ๆ

4. วิธีสอนแบบทดลอง เป็นการสอนที่ให้นักเรียนได้กระทำด้วยตนเอง เพื่อค้นหาข้อสรุปการทดลองน้ัน
อาจทดลองเปน็ รายบคุ คลหรอื เปน็ กลุ่มก็ได้

5. วิธีสอนแบบถาม – ตอบ เป็นกลวิธีสอนที่ใช้แทรกกับวธิ สี อนอื่น ๆ ซึ่งนับว่า เป็นวิธีทีส่ ำคัญวิธีหนึ่ง ครู
บางคนคิดว่า วิธีสอนที่ดีนั้นจะต้องมีสื่อการสอนเสมอ ความจริงแล้ว ยังมีวิธีสอนที่ดีอีกคือ “วิธีสอนแบบถาม –
ตอบ” ถ้าครูสามารถใช้คำถามท่ดี ีนกั เรียนสามารถเขา้ ใจก็ยอ่ มใชไ้ ด้

6. วิธีสอนแบบฮิวริสติค ได้รับมาจากภาษากรีก ซึ่งหมายความว่า “ฉันพบ” นักเรียนจะต้องเป็นผู้ค้นพบ
นักเรียนจะเป็นผู้ค้นหาคำตอบด้วยตนเองแทนการบอกครวู ธิ ีน้ตี ้องการใหน้ ักเรียนไดก้ ระทำด้วยตนเอง เป็นวิธีการ
ท่ีนักเรียนจะไดใ้ หเ้ หตผุ ลดว้ ยตัวของเขาเอง

7. วิธสี อนแบบวเิ คราะห์ – สงั เคราะหว์ ิธสี อนแบบวิเคราะห์ เปน็ การแยกแยะปญั หานนั้ ออกมาจากส่ิงที่ไม่
รู้ไปสู่สิ่งที่รู้หรือการแยกสิ่งต่าง ๆ อยู่รวมกันออกจากกัน ผู้ที่วิเคราะห์นั้น จะต้องพยายามคิดอยู่เสมอว่าต้องการ
คน้ พบอะไรเปน็ อันดบั แรก และคิดตอ่ ไปว่าอะไรท่ีจะค้นพบต่อไปวิธีสอนแบบสงั เคราะห์ เปน็ ขบวนการตรงกันข้าม
กับการวิเคราะห์ การสังเคราะห์ประกอบด้วย การนำข้อสรุปย่อยที่จำเป็นต่าง ๆ มารวมกัน จนกระทั่งได้ข้อสรุป
รวมที่ต้องการ หรืออีกนัยหนึ่ง การวิเคราะห์จะต้องเริ่มจากสิ่งที่รู้แล้ว เพื่อจะนำมาช่วยในการหาสิ่งที่ยังไม่รู้ มา
ชว่ ยในการพสิ จู น์เน้ือหาใหม่ เรยี กวา่ เปน็ การสังเคราะห์

8. วธิ สี อนแบบนริ นยั - อุปนัยอุปนยั หมายถึง การนำไปสู่ ในระหว่างกระบวนการสอน ครูจะชว่ ยนักเรียน
ให้ตีวงแคบเข้า จนสามารถกำหนดนัยทั่วไปได้นิรนัย วิธีนิรนัยนี้สัมพันธ์กับวิธีบอกให้รู้ ครูที่ใช้วิธีน้ี จะบอกกฏ
หลกั เกณฑ์ หรือนยั ทวั่ ไป ซึง่ เป็นเรื่องท่จี ะนำมาใช้ประโยชน์ แล้วนักเรยี นก็ถกู ถาม เพอ่ื ใช้คำบอกน้นั มาแกป้ ญั หา

9. วิธีสอนแบบแก้ปัญหา หมายถึง วธิ สี อนที่จะให้นักเรยี นได้ใช้เหตุผลในการแกป้ ัญหาวิธกี ารแกป้ ัญหาน้ัน
ขน้ึ อยู่กับเน้ือหา หรือโจทย์ปัญหาท่จี ะใหน้ ักเรยี นคิด วธิ กี ารแกป้ ัญหาทางวทิ ยาการคำนวณ ยอ่ มมีกลวิธแี ตกตา่ ง
กันตามลกั ษณะปัญหานน้ั ๆ

10. วธิ ีสอนแบบค้นพบ มคี วามหมายเป็น 2 ประการ คือ

10.1 เป็นกระบวนการคน้ พบ ครูจะมอบปัญหาให้แก่นกั เรยี น แล้วใหน้ ักเรยี นเสาะแสวงหาวธิ ีการ
ที่จะแก้ปัญหานน้ั โดยครจู ะใหป้ ัญหาทงี่ า่ ยก่อนแล้วก็ให้นักเรียนทำปัญหาทคี่ ลา้ ยกนั ซึ่งเชือ่ ว่านักเรยี นจะค้นพบได้
แตค่ รกู ็ไมค่ าดหวังวา่ นักเรยี นจะค้นพบอะไร

22

10.2 เปน็ การเนน้ ไปทน่ี ักเรยี นจะค้นพบอะไร เช่น คน้ พบสูตรคูณ นิยาม ฯลฯนักเรียนจะเกิดมโน
มติ และกำหนดนยั ทัว่ ไปได้ การคน้ พบนจ้ี ะเปน็ การค้นพบโดยวิธใี ดก็ได้ เชน่ การถามตอบ สาธติ การทดลอง การ
อภิปราย โดยเฉพาะอยา่ งยง่ิ การสอนโดยวิธอี ปุ นยั หรือนิรนัย

วิธีการสอน และเอกสารฝา่ ยวิชาการ วิธสี อนแบบต่างๆ
ในการจัดการเรียนการสอน ผู้สอนสามารถจัดกิจกรรมการเรียนการสอนได้หลากหลายวิธีและสามารถ
เลือกใช้ได้ตามความเหมาะสมกับผู้เรียน กับแต่ละสถานการณ์ และแต่ละสิ่งแวดล้อม การสอนแบบบรรยายอย่าง
เดียวไม่เพียงพอ ครูผู้สอนต้องใช้วิธีสอน เทคนิคการสอนที่หลากหลายเข้ามาใช้บูรณาการในการจัดการเรียนการ
สอน ซึ่งวธิ กี ารสอนตา่ งๆ มีตัวอยา่ งดงั นี้

1. วธิ ีสอนแบบสาธติ (Demonstration Method)
วิธีสอนแบบสาธิต หมายถึง การที่ครูหรือนักเรียนคนใดคนหนึ่ง แสดงบางสิ่งบางอย่างให้นักเรียนดู
หรือให้เพื่อนๆดู อาจเป็นการแสดงการใช้เครื่องมือแสดงให้เห็นกระบวนการวิธีการ กลวิธีหรือการทดลองที่มี
อันตราย ซึ่งไม่เหมาะที่จะให้นักเรียนทำการทดลอง การสอนวิธีนี้ช่วยให้นักเรียนเกิดความรู้ความเข้าใจและ
สามารถทำในสิ่งนั้นได้ถูกต้อง และยังเป็นการสอนให้นักเรียนได้ใช้ทักษะในการสังเกต และถือว่าเป็นการได้
ประสบการณ์ตรงวิธีหนึ่ง วิธีสอนแบบสาธิต จึงเป็นการสอนที่ยึดผู้สอนเป็นศูนย์กลาง เพราะผู้สอนเป็นผู้วางแผน
ดำเนินการ และลงมือปฏิบัติ ผู้เรียนอาจมีส่วนร่วมบ้างเล็กน้อย วิธีสอนแบบนี้จึงเหมาะสำหรับ จุดประสงค์การ
สอนที่ต้องการให้ผู้เรียนเห็นขั้นตอนการปฏิบัติ เช่น วิชาพลศึกษา ศิลปศึกษา อุตสาหกรรมศิลป์ วิชาในกลุ่มการ
งานและพน้ื ฐานอาชีพ เป็นต้น

ความมุ่งหมาย เพ่อื แสดงให้ผู้เรยี นได้เหน็ ขน้ั ตอนการปฏิบัตติ า่ งๆ ซึง่ จะชว่ ยให้ผเู้ รียนเกดิ ความเข้าใจได้
อยา่ งแจ่มแจ้ง และสามารถปฏิบัตติ ามได้

เมอื่ ใดจึงจะใช้การสอนแบบสาธติ

1. เม่ือนำเขา้ สู่บทเรียน ผูส้ อนสาธติ ให้ผดู้ เู พื่อให้ผเู้ รียนตั้งปัญหาและเกิดความอยากรู้ อยากเห็น
อยากค้นหาคำตอบต่อไป

2. เพอื่ สร้างปัญหาให้ผู้เรียนคิด

3. เพื่อต้องการสรา้ งความเข้าใจในความคิดรวบยอด ความจริงหลกั ทฤษฎี โดยนกั เรยี น สามารถ
มองเห็นโดยตรง

4. เมอ่ื อธิบายเคร่อื งมอื วทิ ยาศาสตรส์ ว่ นไหนทำหน้าท่ีอะไร

5. เมอ่ื เคร่ืองมือทจ่ี ะทำการทดลองมรี าคาแพง หรอื เกดิ อนั ตรายไดง้ ่าย

23

6. ควรคำนงึ ถึงฤดกู าล

โอกาสในการใช้

1. เพ่อื กระตุน้ ความสนใจของนกั เรยี นใหม้ ีความสนใจในบทเรียน

2. ช่วยอธิบายเนื้อหาวชิ าทีย่ าก ต้องใชเ้ วลานานใหเ้ ขา้ ใจงา่ ยขึ้นและประหยดั เวลา

3. เพื่อแสดงวิธีการหรือกลไกวธิ ีในการปฏิบัติงานซึง่ ไม่สามารถอธิบายได้ด้วยคำพูด เช่น การทำ
กจิ กรรม วชิ าศลิ ปะ หัตถกรรม งานประดษิ ฐ์ นาฏศลิ ป์

4. เพ่อื ชว่ ยสรุปบทเรยี น

5. เพื่อใชท้ บทวนบทเรียน

6. เพื่อสรา้ งความเข้าใจ ความคิดรวบยอด ความจริง หลักทฤษฎี โดยนกั เรยี นมองเห็นไดโ้ ดยตรง
เพื่อทดสอบหรือยืนยนั การสังเกตในคร้ังก่อนๆ ว่าผลเหมือนเดิมหรือไม่

ประเภทของการสาธติ

แบบที่ 1

1. สาธติ ให้ดทู งั้ ชั้น การสาธติ ใหด้ ทู ัง้ ช้นั ผสู้ อนจะต้องระวงั ใหท้ ุกคนมองเห็นและเข้าใจการสาธิต
ในแต่ละครั้ง อย่างไรก็ตามการสาธิตให้ดูทั้งชั้นย่อมมีผู้เรียนบางคนไม่เข้าใจดีพอเนื่องจากบางคนมีพื้น
ความรูห้ รือประสบการณ์แตกตา่ งกนั

2. การสาธิตให้ดูเป็นกลุ่มหรือเป็นหมู่ เมื่อมีผู้เรียนจำนวนหนึ่ง เรียนไม่เข้าใจดีพอ จึง
จำเป็นต้องสาธิตให้ดูใหม่เป็นกลุ่มเลก็ ในแต่ละชั้นเรยี นอาจมีผู้เรียนได้เร็วมาก ปานกลางหรอื ช้าไปบ้าง
การสาธิตให้ดูเป็นหมู่ เฉพาะที่มีความรู้ไล่เลี่ยกันจะเป็นแรงจูงใจให้ผู้เรียนแต่ละหมู่ทำงานอย่างเต็ม
ความสามารถของตน

3. การสาธิตให้ดูเป็นรายบุคคล เมื่อผู้สอนสาธิตให้ดูเป็นหมู่ เป็นกลุ่มแต่ผู้เรียนบางคนไม่
อาจจะเข้าใจการสาธิตท้ังชนั้ หรือเปน็ กลุ่มได้ หรอื ผเู้ รียนบางคนไม่ได้เขา้ ร่วม ผู้สอนจึงต้องสาธติ ให้ดูเป็น
รายบคุ คล

แบบที่ 2

1. ครแู สดงการสาธติ คนเดียว ( Teacher- Demonstration)

2. ครูและนกั เรยี นช่วยกนั แสดงสาธติ (Teacher-Student- Demonstration )

24

3. กล่มุ นกั เรียนลว้ นเป็นผู้สาธติ (Student Group Demonstration )
4. นกั เรียนคนเดียวเปน็ ผู้สาธิต (Individual Student Demonstration )
5. วิทยากรเปน็ ผู้สาธติ ( Guest Demonstration )

ขั้นตอนการสอน

1. ข้นั เตรียมการสอน

- กำหนดจดุ ประสงคใ์ นการสาธติ ใหช้ ดั เจน

- จัดลำดบั เน้อื หาตามขน้ั ตอนให้เหมาะสม

- เตรยี มกจิ กรรมการเรยี นการสอน สิ่งที่จะให้นักเรยี นปฏิบัติ ตลอดจนคำถามทจ่ี ะใช้ให้รอบคอบ -
เตรียมส่อื การเรียนการสอนและเอกสารประกอบให้พร้อม

- กำหนดเวลาในการสาธติ ใหพ้ อเหมาะ

- กำหนดวธิ กี ารวัดผลประเมินผลทีช่ ัดเจน

- เตรยี มสภาพหอ้ งเรียนใหเ้ หมาะสมเพือ่ ใหน้ ักเรยี นมองเห็นการสาธติ ใหท้ ั่วถงึ

- ทดลองสาธติ เพื่อใหแ้ นใ่ จวา่ ไม่เกดิ การตดิ ขัด

2. ขัน้ ตอนการสาธิต
- บอกจุดประสงคก์ ารสาธิตให้นักเรียนทราบ
- บอกกิจกรรมทนี่ ักเรยี นจะตอ้ งปฏิบตั ิ เช่น นักเรยี นจะต้องจดบนั ทึก สงั เกตกระบวนการ สรุป
ขั้นตอน ตอบคำถาม เปน็ ตน้
- ดำเนนิ การสาธติ ตามลำดับขนั้ ตอนทเี่ ตรียมไว้ ประกอบกบั อธบิ ายตวั อยา่ งชดั เจน
3. ข้ันสรุปและประเมินผล
- ผู้สอนเปน็ ผู้สรุปความสำคญั ขั้นตอนของสงิ่ ทส่ี าธติ น้ันด้วยตนเอง
- ให้ผ้เู รยี นเปน็ ผสู้ รปุ เพ่ือประเมินว่าผู้เรยี นมคี วามเข้าใจในบทเรียนนั้นๆมากน้องเพียงใด
- ผู้สอนอาจใชว้ ิธกี ารต่างๆ เพอ่ื ประเมินว่าผ้เู รยี นเข้าใจเนื้อเรือ่ ง ขัน้ ตอนการสาธิตมากน้อยเพยี งใด
เชน่ ใหต้ อบคำถาม ใหเ้ ขียนรายงาน ให้แสดงสาธติ ให้ดู ฯลฯ
- ผสู้ อนควรเปดิ โอกาสให้ผ้เู รยี นได้ซกั ถามหรือแสดงความคิดเห็นภายหลังจากการสาธิตแล้ว
2.

25

2. วิธกี ารสอนโดยใช้การแสดงละคร (Dramatization)
เป็นกระบวนการที่ช่วยให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ตามวัตถุประสงค์ โดยการให้ผู้เรียนแสดงละคร ซึ่งเป็น
เรื่องราวที่ต้องการให้ผู้เรียนได้เรียนรู้ตามเนื้อหาและบทละครที่ได้กำหนดไว้ (ทิศนา แขมมณี, 2558) และนำ
เรอ่ื งราวที่แสดงออกมา และการแสดงของผแู้ สดงมาอภิปรายร่วมกัน
วตั ถปุ ระสงค์

1. เพอื่ ใหผ้ ้เู รยี นเห็นภาพเร่ืองราวทช่ี ดั เจน และสามารถจดจำเรื่องราวไดน้ าน
2. เพ่ือนนักเรียนได้มสี ว่ นรว่ มในการจัดการเรยี นการสอน และฝกึ ทักษะตา่ งๆ
ขัน้ ตอนการสอน
1. ผู้สอน / ผู้เรียนเตรียมบทละคร ผู้สอนและผู้เรียนควรอภิปรายวัตถุประสงค์ในการเลือกใช้
ละครเป็นวิธีการเพือ่ ให้เกิดการเรียนรู้ นักเรียนควรจะมีส่วนในการเลอื กเรื่องราวที่จะแสดง ในการเตรยี ม
บทละครผสู้ อนอาจเตรยี มให้หรือผู้เรียนเตรยี มกันเอง แต่ต้องมีการศึกษาเนื้อหาหรือเร่ืองราวให้เข้าใจ ได้
เน้ือหาท่คี รบถ้วนสมบูรณใ์ ห้มากที่สุด
2. ผู้เรียนศึกษาบทละครและเลือกบทบาทที่จะแสดง ในการเลือกละคร ควรคำนึงถึงความ
เหมาะสมกับความสามารถของผู้เรียนกับบทที่จะแสดง แต่ในบางกรณีผู้สอนอาจเลือกผู้เรียนที่มี
บุคลิกภาพไม่ตรงกับบทที่จะแสดงเพื่อให้นักเรียนได้รับประสบการณ์ในการแสดง แต่ผู้แสดงควรมีความ
เต็มใจทจี่ ะแสดง เพอ่ื ใหก้ ารแสดงออกมาดีทสี่ ดุ
3. ผเู้ รยี นซอ้ มการแสดง ในการซ้อมการแสดงต้องมีการฝึกซ้อมการแสดงร่วมกัน และในบางกรณี
อาจจำเป็นจะต้องเปลย่ี นตวั ผู้แสดงคนใหม่ เพอื่ ใหก้ ารแสดงสมบทบาทและส่ือความหมายได้ถูกต้อง ส่วน
ผู้เรียนที่ไม่ได้มีส่วนร่วมในการแสดง ผู้สอนจะต้องแนะนำในการชมการแสดงว่า ควรสังเกตและให้ความ
สนใจทีเ่ รือ่ งอะไรบา้ ง จุดไหนบ้าง
4. ผู้เรียนแสดงและชมการแสดง ในขณะแสดง ผู้สวนและผู้ชมไม่ควรขัดการแสดงกลางคัน และ
ควรใหก้ ำลงั ใจผูแ้ สดง ผ้ชู มควรตงั้ ใจสังเกตการแสดงในเรอ่ื งราวทส่ี ำคญั ท่ผี ู้สอนได้แนะนำ
5. อภิปรายการแสดง ในการอภิปรายต้องมุ่งไปที่เรื่องราวที่แสดงออกมา และการแสดงของผู้
แสดงวา่ สามารถแสดงไดส้ มจรงิ เพียงใด
ข้อดแี ละข้อจำกัด
ข้อดี 1. ทำใหผ้ ู้เรยี นได้มีประสบการณจ์ รงิ

2. ผเู้ รยี นมสี ว่ นร่วมในการจัดการเรียนการสอน
3. นกั เรียนได้ฝกึ ทักษะต่าง ๆ เชน่ ทักษะการพดู การเขยี น การแสดงออก การ
จดั การ การแสวงหาความรู้ และการทำงานเปน็ กลุ่มเปน็ ตน้
ข้อจำกดั 1. ใชเ้ วลาในการจดั กจิ กรรมมาก
2. มีคา่ ใช้จ่ายในการจดั กจิ กรรม
3. ต้องอาศยั ความชำนาญในการเขียนบท

26

3. วิธกี ารสอนโดยใช้บทบาทสมมติ (Role Playing)
เป็นกระบวนการที่ช่วยให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ตามวัตถุประสงค์ โดยการให้ผู้เรียนสวมบทบาทใน
สถานการณ์ซึ่งมีความใกล้เคียงกับความเป็นจริง และแสดงออกตามความรู้สึกนึกคิดของตนและนำเอาการ
แสดงออกของผู้แสดง ทั้งทางด้านความรู้ ความคิด ความรู้สึก และพฤติกรรมที่สังเกตพบ มาเป็นข้อมูลในการ
อภิปราย เพื่อให้ผู้เรยี นเกดิ การเรยี นร้ตู ามวัตถุประสงค์ (ทิศนา แขมมณี , 2557)
วัตถปุ ระสงค์

1. เพื่อให้ผเู้ รียนเกดิ ความเข้าใจในเรื่องตา่ ง ๆ เกี่ยวกับบทบาทสมมตทิ ตี่ นแสดง
2. เพอ่ื นนกั เรียนไดม้ สี ว่ นรว่ มในการจดั การเรยี นการสอน และฝกึ ทกั ษะต่าง ๆ
ขน้ั ตอนการสอน
1. ผู้สอน / ผู้เรยี นนำเสนอสถานการณส์ มมติและบทบาทสมมติ บทบาทสมมตทิ ีก่ ำหนดข้ึนควรมี
ความใกล้เคียงกับความเป็นจริง ไม่มีบทให้ ผู้สวมบทบาทจะต้องคิดแสดงเอง หรืออาจให้บทบาทสมมติ
แบบแก้ปัญหาซึ่งจะกำหนดสถานการณ์ที่มีปัญหาหรือความขัดแย้งให้ และผู้สวมบทบาทแก้ปัญหาตาม
ความคิดของตน
2. ผู้สอน / ผู้เรียนเลือกผู้แสดงบทบาท ในการเลือกผู้แสดง ควรคำนึงถึงความเหมาะสมกับ
ความสามารถของผู้เรียนกับบทที่จะแสดง แต่ในบางกรณีผู้สอนอาจเลือกผู้เรียนที่มีบุคลิกภาพไม่ตรงกับ
บทที่จะแสดงเพื่อให้นักเรียนได้รับประสบการณ์ในการแสดง แต่ผู้แสดงควรมีความเต็มใจที่จะแสดง
เพอ่ื ใหก้ ารแสดงออกมาดีที่สดุ
3. ผู้สอนเตรียมผู้สังเกตการณ์หรือผู้ชม ผู้สอนควรแนะนำการชมว่า ควรสังเกตอะไร และควร
บันทกึ ขอ้ มลู อย่างไร หรือผ้สู อนอาจจัดทำแบบสงั เกตการณ์ใหผ้ ชู้ มใชใ้ นการสงั เกตดว้ ยกไ็ ด้
4. ผเู้ รียนแสดงบทบาท ผู้ชมและผู้สอนสงั เกตพฤติกรรมท่แี สดงออก
5. ผู้เรียนและผู้สอนอภิปรายร่วมกัน เกี่ยวกับความรู้ ความคิด ความรู้สึก และพฤติกรรมที่
แสดงออกของผูแ้ สดง
ขอ้ ดแี ละข้อจำกัด
ขอ้ ดี 1. ผูเ้ รยี นเกดิ ความเขา้ ใจความรสู้ กึ และพฤตกิ รรมของผู้อนื่

2. ผู้เรียนเกดิ การเปลี่ยนแปลงเจตคติและพฤตกิ รรมของตน
3. พฒั นาทกั ษะในการเผชิญสถานการณ์ ตดั สนิ ใจและแกป้ ัญหา
4. เปดิ โอกาสให้ผู้เรยี นมีส่วนร่วมในการเรียนมาก
ขอ้ จำกดั 1. ใชเ้ วลาในการจดั กจิ กรรมมาก
2. ตอ้ งอาศยั ความสามารถของผู้สอนในการแก้ปัญหาเนอ่ื งจากการแสดงของ
ผู้เรียนอาจไมเ่ ป็นไปตามความคาดหมายของผูส้ อน ผสู้ อนจะต้องสามารถแก้ปัญหาหรือปรบั
สถานการณ์และประเด็นให้ผู้เรยี นเกดิ การเรยี นรู้ได้

27

4. วธิ ีการสอนโดยใชก้ รณตี ัวอย่าง (Case)
คือกระบวนการที่ช่วยให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ตามวัตถุประสงค์ โดยการให้ผู้เรียนศึกษาเรื่องที่สมมติขึ้น
จากความเป็นจริง และตอบประเด็นคำถามเกี่ยวกับเรื่องนั้น แล้วนำคำตอบและเหตุผลที่มาของคำตอบนั้นมาใช้
เปน็ ขอ้ มลู ในการอภิปราย เพอื่ ใหผ้ ้เู รยี นเกดิ การเรยี นรู้ (ทศิ นา แขมมณี , 2557)
วัตถุประสงค์

1. เพ่อื เปดิ โอกาสให้ผูเ้ รยี นคดิ วิเคราะหแ์ ละเรียนรคู้ วามคิดของผอู้ นื่
2. ช่วยให้ผู้เรยี นมีมมุ มองทกี่ ว้างขนึ้
ขัน้ ตอนการสอน
1. ผู้สอน / ผู้เรียนนำเสนอกรณีตัวอย่าง กรณีตัวอย่างส่วนใหญ่มักเป็นเรื่องราวที่มีสถานการณ์
เป็นปัญหาขัดแย้ง ผู้สอนอาจใช้วิธีการต้ังประเด็นคำถามที่ท้าทายให้ผู้เรียนคิดก็ได้ ใช้เรื่องจริงหรือเรื่อง
จากหนังสือพิมพ์ รวมทั้งสื่อต่าง ๆ ผู้สอนต้องเตรียมประเด็นคำถามสำหรับการอภิปรายเพื่อนำไปสู่การ
เรียนรู้ที่ต้องการ ในการเสนอทำได้หลายวิธี เช่น การพิมพ์เป็นข้อมูลมาให้ผู้เรียนอ่าน การ เล่ากรณี
ตวั อย่างให้ฟัง หรือนำเสนอโดยใชส้ ื่ออื่น
2. ผู้เรียนศึกษากรณีตัวอย่าง ผู้สอนควรแบ่งกลุ่มย่อยในการศึกษากรณีตัวอย่าง ไม่ควรให้ผู้เรียน
ตอบประเดน็ คำถามทนั ที
3. ผู้เรียนอภิปรายประเด็นคำถามเพื่อหาคำตอบ ผู้เรียนแต่ละคนควรมคี ำตอบของตนเตรียมไว้
กอ่ น แลว้ จึงร่วมกันอภิปรายเปน็ กลุม่ และนำเสนอผลการอภปิ รายระหวา่ งกล่มุ
4. ผู้สอนและผู้เรียนอภิปรายคำตอบ นำเสนอผลการอภิปรายระหว่างกลุ่ม คำถามสำหรับการ
อภิปรายนี้ ไม่มีคำตอบที่ถูกหรือผิดอย่างชัดเจนแน่นอน แต่ต้องการให้ผู้เรียนเห็นคำตอบและเหตุผลที่
หลากหลาย ทำให้ผู้เรียนมีมุมมองที่กว้างขึ้น ช่วยให้การตัดสินใจมีความรอบคอบขึ้น การอภิปรายควรมุ่ง
ความสนใจไปท่ีเหตผุ ลหรือที่มาของความคดิ ทผี่ ้เู รียนใช้ในการแกป้ ัญหาเปน็ สำคัญ
5. ผสู้ อนและผเู้ รียนอภปิ รายเก่ยี วกับปัญหาของผเู้ รียน และสรปุ การเรยี นรู้ทไี่ ด้รับ
ข้อดีและข้อจำกัด

ข้อดี 1. ผู้เรียนได้พัฒนาทักษะการคิดวิเคราะห์ การคิดอย่างมีวิจารณญาณ และคิด
แกป้ ญั หา

2. ผ้เู รยี นมมี มุ มองท่ีกว้างขนึ้
3. ชว่ ยให้เกิดความพร้อมทจ่ี ะแกป้ ัญหาเมอื เผชญิ ปญั หาน้ันในสถานการณ์จรงิ
ข้อจำกัด แม้ปัญหาและสถานการณ์จะใกล้เคียงกับความเป็นจริง แต่ก็ไม่ได้เกิดข้ึนจริง
ๆ กับผู้เรียน ความคิดในการแก้ปัญหาจึงมักเป็นไปตามเหตุผลที่ถูกที่ควรซึ่งอาจไม่ตรงกับการ
ปฏบิ ัตจิ รงิ ได้

28

5. วิธีการสอนโดยใช้เกม (Game)
คือกระบวนการที่ช่วยให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ตามวัตถุประสงค์ โดยการให้ผูเ้ รยี นเล่นเกมตามกติกา และ
นำเน้อื หาและขอ้ มูลของเกม พฤติกรรมการเลน่ วธิ กี ารเล่น และผลการเลน่ เกมของผู้เรียนมาใช้ในการอภปิ รายเพื่อ
สรปุ การเรียนรู้ (ทศิ นา แขมมณี, 2557)
วัตถุประสงค์

1. ช่วยให้ผเู้ รยี นได้เรยี นร้เู รือ่ งต่าง ๆ อยา่ งสนุกสนานและท้าทายความสามารถ
2. ทำให้เกดิ ประสบการณต์ รง
3. เปน็ วิธีทีเ่ ปดิ โอกาสใหผ้ ู้เรียนมสี ่วนร่วมสูง
ขั้นตอนการสอน
1. ผู้สอนนำเสนอเกม ชี้แจงวิธีการเล่น และกติกาการเล่นเกม เกมที่ได้รับการออกแบบให้เป็น
เกมการศกึ ษาโดยตรงมีอย่ดู ้วยกนั 3 ประเภท คือ 1) เกมแบบไมม่ ีการแขง่ ขนั 2) เกมแบบแข่งขัน 3) เกม
จำลองสถานการณ์ การเลอื กเกมเพ่ือนำมาใชส้ อนทำไดห้ ลายวธิ ผี ูส้ อนอาจเป็นผสู้ ร้างเกมข้ึน หรืออาจนำ
เกมที่มีผู้สร้างขึ้นแล้วมาปรับดัดแปลงให้เหมาะสมกับวัตถุประสงค์ และควรชี้แจงกติกาการเล่นเกมให้
เขา้ ใจ
2. ผู้เรียนเล่นเกมตามกติกา ผู้สอนควรติดตามสังเกตพฤติกรรมการเล่นของผู้เรียนอย่างใกล้ชิด
และควรบนั ทึกขอ้ มูลทจี่ ะเปน็ ประโยชนต์ ่อการเรียนของผู้เรยี น
3. ผู้สอนและผู้เรียนอภิปรายผล ควรอภิปรายผลเกี่ยวกับผลการเล่น และวิธีการหรือพฤติกรรม
การเล่นของผู้เรียนที่ได้จากการสังเกตจดบันทึกไว้ และในการอภิปรายผลควรให้เป็นไปตามวัตถุประสงค์
การใชเ้ กมในการสอนโดยทว่ั ๆ ไป มีวตั ถุประสงค์เพอ่ื 1) ฝึกฝนเทคนคิ หรอื ทักษะตา่ ง ๆ 2) เรียนรู้เนื้อหา
สาระจากเกม 3) เรียนรู้ความเป็นจริงตามสถานการณ์ต่าง ๆ ดังนั้นการอภิปรายควรมุ่งประเด็นไปตาม
วตั ถปุ ระสงคข์ องการสอน
ขอ้ ดแี ละข้อจำกัด

ข้อดี 1. ผเู้ รียนมีสว่ นรว่ มในการเรยี นรูส้ งู
2. ผ้เู รยี นไดร้ บั ความสนกุ สนาน และเกิดการเรียนรจู้ ากการเล่น

ข้อจำกัด เป็นวิธกี ารสอนท่ผี ้สู อนตอ้ งมีทกั ษะในการนำการอภปิ รายทม่ี ีประสิทธิภาพ จึง
จะสามารถชว่ ยใหผ้ ูเ้ รียนประมวลและสรปุ การเรยี นร้ไู ด้ตามวตั ถุประสงค์
6. วิธีการสอนโดยใช้สถานการณ์จำลอง (Simulation)
กระบวนการท่ีช่วยให้ผ้เู รียนเกิดการเรยี นรตู้ ามวตั ถปุ ระสงค์ โดยการใหผ้ ู้เรียนลงไปเล่นในสถานการณ์ที่มี
บทบาท ข้อมูล และกติกาการเล่น ที่สะท้อนความเป็นจริง และมีปฏิสัมพันธ์กับสิ่งต่าง ๆ ที่อยู่ในสถานการณ์น้ัน
โดยข้อมูลที่มีสภาพคล้ายกับข้อมูลในความเป็นจริง ในการตัดสินใจและแก้ปัญหาต่าง ๆ ซึ่งการตัดสินใจนั้นจะ
ส่งผลถึงผูเ้ ลน่ ในลกั ษณะเดียวกนั กบั ทเ่ี กิดข้นึ ในสถานการณ์จรงิ (ทิศนา แขมมณี, 2557)
วัตถปุ ระสงค์
ชว่ ยใหผ้ ูเ้ รยี นไดร้ สู้ ภาพความเป็นจรงิ เกิดความเขา้ ใจในสถานการณ์

29

ข้นั ตอนการสอน
1. ผู้สอนเตรียมสถานการณ์จำลอง สถานการณ์จำลองโดยทั่วไปมีอยู่ 2 ลักษณะ คือ 1)

สถานการณจ์ ำลองแท้ จะเป็นสถานการณก์ ารเล่นทีใ่ ห้ผู้เรยี นได้เล่น เพอื่ เรียนรู้จรงิ 2) สถานการณจ์ ำลอง
แบบเกม มีลักษณะเป็นเกมการเล่น แต่เกมการเล่นนี้มีลักษณะที่สะท้อนความเป็นจริง ในขณะที่เกม
ธรรมดาทว่ั ๆ ไป อาจจะไม่ได้สะทอ้ นความเปน็ จรงิ อะไร

2. ผู้สอนนำเสนอสถานการณ์จำลอง บทบาท ข้อมูล และกติกาการเล่น ในการนำเสนอ ผู้สอน
ควรเริ่มด้วยการบอกเหตุผลและวัตถุประสงค์กว้าง ๆ แก่ผู้เรียนว่า การเล่นในสถานการณ์จำลองนี้จะให้
อะไรและเหตุใดจึงมาเลน่ กัน ต่อไปจึงใหภ้ าพรวมท้ังของสถานการณ์จำลองทง้ั หมด แล้วจงึ ให้รายละเอียด
ทจ่ี ำเป็น

3. ผู้เรียนเลือกบทบาทที่จะเล่นหรือผู้สอนกำหนดบทบาทให้ ผู้เรียนทุกคนควรได้รับบทบาทใน
การเล่น ซึ่งผู้เรียนอาจะเป็นผู้เลือกเองหรือผู้สอนกำหนดบทบาทให้ผู้เรียนบางคน ซึ่งจะช่วยให้เกิดการ
เรียนรตู้ รงตามความต้องการ

4. ผู้เรียนเล่นตามกติกาที่กำหนด ในขณะที่ผู้เรียนกำลังเล่นผู้สอนควรติดตามพฤติกรรมอย่าง
ใกลช้ ดิ และคอยใหค้ ำปรึกษาตามความจำเป็น

5. ผู้สอนและผู้เรียนร่วมกันอภิปราย ควรมุ่งไปประเด็นไปที่การเรียนรู้ความเป็นจริง อะไรเป็น
ปจั จัยทม่ี อี ิทธิพล ผูเ้ รียนควรไดเ้ รยี นรจู้ ากการเลน่ ของตน

6. ผู้สอนและผ้เู รียนสรปุ การเรยี นรูท้ ี่ได้รับจากการเล่น
ขอ้ ดีและข้อจำกดั

ขอ้ ดี 1. ผู้เรียนได้เรียนรู้เรื่องที่มีความซับซ้อน อย่างเข้าใจเนื่องจากได้มี
ประสบการณ์ดว้ ยตัวเอง

2. ผเู้ รียนมสี ่วนร่วมในการเรยี นสูง
3. ผเู้ รยี นมโี อกาสฝกึ ทักษะกระบวนการต่าง ๆ จำนวนมาก
ขอ้ จำกัด 1. ใชค้ ่าใช้จา่ ยสูง และใช้เวลามาก
2. ผู้สอนตอ้ งอาศยั การเตรียมการมาก
3. ถ้าไม่มสี ถานการณ์จำลองตอ้ งสร้างสถานการณ์ขึ้นมาเอง
7. วิธีการสอนมโนทศั น์ (Concept Attainment Model)
1. ทฤษฎี/หลกั การ/แนวคดิ ของรูปแบบ
จอยส์และวีล(Joyce & Weil, 2016 : 161-178) พัฒนารูปแบบนี้ขึ้นโดยใช้แนวคิดของ บรุน
เนอร์ กู๊ดนาว และออสติน (Bruner, Goodnow, และ Austin) การเรียนรู้มโนทัศน์ของสิ่งใดสิ่งหนึ่ง
นัน้ สามารถทำไดโ้ ดยการค้นหาคุณสมบัติเฉพาะท่ีสำคญั ของสิ่งนนั้ เพ่อื ใชเ้ ป็นเกณฑ์ในการจำแนกสิ่งที่ใช่
และไม่ใชส่ ิง่ นั้นออกจากกันได้
2. วตั ถปุ ระสงคข์ องรูปแบบ

30

เพื่อช่วยให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้มโนทัศน์ของเนื้อหาสาระต่าง ๆ อย่างเข้าใจ และสามารถให้คำ
นยิ ามของมโนทัศนน์ ัน้ ด้วยตนเอง

3. กระบวนการเรยี นการสอนของรูปแบบ
ขั้นที่ 1 ผู้สอนเตรียมข้อมูลสำหรับใหผ้ ู้เรียนฝกึ หัดจำแนก ผู้สอนเตรียมข้อมูล 2 ชุด ชุดหนึ่งเปน็
ตัวอย่างของมโนทัศน์ที่ต้องการสอน อีกชุดหนึ่งไม่ใช่ตัวอย่างของมโนทัศน์ที่ต้องการสอน ในการเลือก
ตัวอยา่ งข้อมูล 2 ชดุ ข้างตน้ ผ้สู อนจะต้องเลือกหาตัวอย่างที่มจี ำนวน มากพอท่ีจะครอบคลุมลักษณะของ
มโนทัศน์ที่ต้องการนั้น ถ้ามโนทัศน์ที่ต้องการสอนเป็นเรื่องยากและซับซ้อนหรือเป็นนามธรรม อาจใช้
วธิ ีการยกเป็นตัวอย่างเร่ืองส้ัน ๆ ท่ีผูส้ อนแต่งขึน้ เองนำเสนอแก่ผู้เรยี นผู้สอนเตรียมสื่อการสอนทเ่ี หมาะสม
จะใช้นำเสนอตวั อยา่ งมโนทัศนเ์ พอ่ื แสดง ให้เห็นลกั ษณะต่าง ๆ ของมโนทัศนท์ ต่ี ้องการสอนอยา่ งชดั เจน
ขั้นที่ 2 ผู้สอนอธิบายกติกาในการเรียนให้ผู้เรียนรู้และเข้าใจตรงกัน ผู้สอนชี้แจงวิธีการเรียนรู้ให้
ผู้เรียนเข้าใจก่อนเริ่มกิจกรรมโดยอาจสาธิตวิธีการและให้ผู้เรยี นลองทำตามที่ผู้สอนบอกจนกระทัง่ ผู้เรยี น
เกดิ ความเขา้ ใจพอสมควร
ข้นั ท่ี 3 ผูส้ อนเสนอข้อมูลตัวอยา่ งของมโนทศั น์ทีต่ ้องการสอน และข้อมูลทไ่ี มใ่ ชต่ วั อยา่ งของมโน
ทัศนท์ ีต่ ้องการสอน การนำเสนอข้อมูลตัวอย่างนที้ ำไดห้ ลายแบบ แตล่ ะแบบมีจดุ เดน่ - จุดด้อย ดังต่อไปน้ี

1) นำเสนอข้อมลู ทเ่ี ป็นตัวอยา่ งของส่งิ ทีจ่ ะสอนทีละข้อมูลจนหมดทงั้ ชุด โดย บอกให้
ผู้เรียนรู้ว่าเป็นตัวอย่างของสิ่งที่จะสอนแล้วตามด้วยข้อมูลที่ไม่ใช่ตัวอย่างของสิ่งที่จะ
สอนทลี ะข้อมลู จนครบหมดทงั้ ชุดเชน่ กัน โดยบอกให้ผ้เู รยี นร้วู า่ ข้อมลู ชุดหลังน้ีไม่ใช่สิ่งที่
จะสอน ผเู้ รยี นจะต้องสังเกตตวั อย่างทั้ง 2 ชดุ และคดิ หาคุณสมบัติร่วมและคุณสมบัติท่ี
แตกต่างกนั เทคนคิ วธิ ีนีส้ ามารถช่วยให้ผู้เรียนสร้างมโนทัศน์ได้เรว็ แต่ใช้กระบวนการคิด
นอ้ ย
2) เสนอข้อมลู ท่ีใช่และไม่ใชต่ ัวอยา่ งของส่งิ ทจ่ี ะสอนสลับกันไปจนครบ เทคนคิ วธิ นี ้ชี ่วย
สรา้ งมโนทศั น์ไดช้ า้ กว่าเทคนคิ แรก แต่ไดใ้ ช้กระบวนการคิดมากกว่า
3) เสนอขอ้ มูลท่ใี ช่และไมใ่ ช่ตวั อยา่ งของสิ่งทจ่ี ะสอนอย่างละ 1 ขอ้ มลู แลว้ เสนอขอ้ มูลท่ี
เหลือทั้งหมดทีละข้อมูลโดยให้ผู้เรียนตอบว่าข้อมูลแต่ละข้อมูลที่เหลือนั้นใช่หรือไม่ใช่
ตัวอย่างที่จะสอน เมื่อผู้เรียนตอบ ผู้สอนจะเฉลยว่าถูกหรือผิด วิธีนี้ผู้เรียนจะได้ใช้
กระบวนการคิดในการทดสอบสมมติฐานของตนไปทีละขั้นตอน
4) เสนอข้อมูลท่ีใช่และไม่ใชต่ ัวอย่างส่ิงท่ีจะสอนอย่างละ 1 ขอ้ มูล แลว้ ให้ผู้เรียนช่วยกัน
ยกตวั อยา่ งข้อมูลที่ผเู้ รยี นคิดว่าใช่ตวั อยา่ งของสิ่งที่จะสอน โดยผู้สอนจะเป็นผู้ตอบว่าใช่
หรอื ไมใ่ ช่ วิธีนผี้ ูเ้ รียนจะมโี อกาสคดิ มากขึน้ อกี
ขั้นที่ 4 ให้ผู้เรียนบอกคุณสมบัติเฉพาะของสิ่งที่ต้องการสอน จากกิจกรรมที่ผ่านมาในขั้นต้น ๆ
ผู้เรียนจะต้องพยามหาคุณสมบัติเฉพาะของตัวอย่างที่ใช่และไม่ใช่สิ่งที่ผู้เรียนต้องการสอนและทดสอบ
คำตอบของตน หากคำตอบของตนผิดผู้เรียนก็จะต้องหาคำตอบใหม่ซึ่งก็หมายความว่าต้องเปลี่ยน

31

สมมตฐิ านท่เี ปน็ ฐานของคำตอบเดิม ดว้ ยวธิ นี ี้ผูเ้ รยี นจะค่อย ๆ สรา้ งความคดิ รวบยอดของส่ิงนน้ั ขึ้นมา ซึ่ง
กจ็ ะมาจากคุณสมบัติเฉพาะของสง่ิ น้ันน่นั เอง

ขั้นที่ 5 ให้ผู้เรียนสรุปและให้คำจำกัดความของสิ่งที่ต้องการสอน เมื่อผู้เรียนได้รายการของ
คุณสมบัติเฉพาะของสิ่งที่ต้องการสอนแล้ว ผู้สอนให้ผู้เรียนช่วยกนั เรียบเรยี งให้เปน็ คำนิยามหรือคำจำกดั
ความ

ขั้นที่ 6 ผู้สอนและผู้เรียนอภิปรายร่วมกันถึงวิธีการที่ผู้เรียนใช้ในการหาคำตอบ ให้ผู้เรียนได้
เรยี นรเู้ กี่ยวกับกระบวนการคิดของตวั เอง

4. ผลท่ีผเู้ รยี นจะได้รบั จากการเรียนตามรปู แบบ
เนื่องจากผู้เรียนเกิดการเรียนรู้มโนทัศน์ จากการคิด วิเคราะห์และตัวอย่างที่หลากหลาย ดังน้ัน
ผลที่ผู้เรียนจะได้รับโดยตรงคือ จะเกิดความเข้าใจในมโนทัศน์นั้น และได้เรียนรู้ทักษะการสร้างมโนทัศน์
ซงึ่ สามารถนำไปใชใ้ นการทำความเขา้ ใจมโนทัศน์อ่นื ๆต่อไปได้ รวมทั้งชว่ ยพัฒนาทักษะการใชเ้ หตุผลโดย
การอุปนัย(inductive reasoning) อกี ดว้ ย

5. การเรยี นการสอนแบบเพ่ือนช่วยเพ่อื น
“เพื่อนช่วยเพ่ือน” หรือ “Peer Assist” เป็นการจดั การความรูก้ ่อนลงมือทำกิจกรรม (Learning Before

Doing) เพื่อแสวงหาผู้ช่วยทีม่ ีความแตกตา่ ง มาแลกเปลี่ยนประสบการณ์ความรู้ เพื่อขยายกรอบความคิดให้กว้าง
และมีประสิทธิภาพมายิ่งขึ้น โดยอาศัย “คน” เป็นธงนำ (People Driven) เปิดมุมมองความคิดที่หลากหลายจาก
การแลกเปลี่ยนระหว่างทีมที่มีทักษะ ความสามารถ และประสบการณ์ที่แตกต่างกัน ทำให้ไม่มองอะไรเพียงด้าน
เดยี ว

ความเป็นมา
“เพือ่ นชว่ ยเพอื่ น” (Peer Assist) เปน็ เคร่อื งมือท่ีได้รบั การพัฒนาขึ้นใช้ครั้งแรกที่บริษทั BP-Amoco ซ่ึง
เป็นบรษิ ัทนำ้ มันยักษ์ใหญ่ของประเทศอังกฤษ โดยการสร้างให้เกิดกลไกการเรยี นรปู้ ระสบการณ์ผอู้ ื่น ซึ่งเป็นเพ่ือน
ร่วมอุดมการณ์หรือร่วมวิชาชีพ (peers) ก่อนที่จะเริ่มดำเนินกิจกรรมหรือโครงการใดๆ ทั้งนี้ความหมาย
ของ “เพอ่ื นช่วยเพอ่ื น” จะเกีย่ วขอ้ งกบั

- การประชุมหรือการปฏิบัติการร่วมกันโดยมีผู้ที่ได้รับเชิญจากทีมภายนอก หรือทีมอื่น (ทีมเยือน) เพ่ือ
มาแบ่งปันประสบการณ์ ความรู้ กบั ทีมเจ้าบา้ น (ทีมเหย้า) ทเ่ี ปน็ ผรู้ อ้ งขอความชว่ ยเหลือ- เคร่ืองมอื สำหรับแบ่งปัน
ประสบการณ์ ความเขา้ ใจ ความรู้ ในเรอื่ งต่างๆ

- กลไกสำหรับแลกเปลี่ยนความรู้ผ่านการเชื่อมโยงติดต่อระหว่างบุคคลสำหรับข้อดีของการทำ Peer
Assist นั้น ได้แก่

32

-- เป็นกลไกการเรียนรู้ก่อนลงมือทำกิจกรรม (Learning Before Doing) ผ่านประสบการณ์
ผู้อื่น เพื่อให้รู้ว่าใครรูอ้ ะไร และไม่ทำผิดพลาดซ้ำในสิ่งท่ีเคยมีผู้ทำผิดพลาด ตลอดจนเรียนลัดวิธีการทำงานต่าง ๆ
ท่ีเราอาจไม่เคยรู้มากอ่ นจากประสบการณ์ของทีมผ้ชู ว่ ยภายนอก

-- ช่วยให้ทีมเจ้าบ้านได้ความช่วยเหลือ ความคิดเห็น และมุมมองจากทีมผู้ช่วยภายนอก ซึ่ง
อาจนำไปสแู่ นวทางในการแกป้ ญั หาหรอื การทำงานใหม่ๆ

แนวคิดทฤษฎี
เมือ่ จะเริม่ "ลงมือทำ" เรื่องใดเรื่องหนึ่งที่เราไม่เคยทำ หรือไม่สนั ทัด หรือยงั ได้ผลไม่เป็นที่พอใจ ข้ันตอน
แรกของการจดั การความรู้คือหาข้อมูล (ความรู้) วา่ เรื่องน้ันๆ มีบคุ คลหรอื กลุ่มคน ท่ีไหน หน่วยงานใด ทท่ี ำได้ผลดี
มาก (best practice) และถือเป็นกัลยาณมิตร (peers) ที่อาจช่วยแนะนำหรือให้ความรู้เราได้ กัลยาณมิตรนี้อาจ
เป็นเพอื่ นร่วมงานในหน่วยงานเดยี วกัน อาจเปน็ หน่วยงานอนื่ ในองค์กรเดยี วกัน หรือเปน็ คนท่ีอยู่ในองค์กรอ่ืนก็ได้
แล้วติดต่อขอเรียนรู้วิธีทำงานจากเขา ไปเรียนรู้จากหน่วยงาน จะโดยวิธีไปดูงาน โทรศัพท์หรือ e-mail ไปถาม
เชิญมาบรรยาย หรือวธิ ีอืน่ ๆ ก็ได้ หลกั คิดในเรอื่ งน้ีกค็ ือ มคี นอืน่ ทีเ่ ขาทำได้ดีอยู่แล้ว ในเรอื่ งที่เราอยากพัฒนาหรือ
ปรับปรงุ ไม่ควรเสียเวลาคิดขน้ึ ใหม่ดว้ ยตนเอง ควร "เรยี นลดั " โดยเอาอย่างจากผูท้ ีท่ ำได้ดีอย่แู ลว้ เอามาปรบั ใช้กับ
งานของเรา แล้วพัฒนาให้ดียิ่งขึ้น ย้ำว่าการเรียนรู้จากกัลยาณมิตรนี้จะต้องไม่ใช่ไปลอกวิธีการของเขามาทั้งหมด
แต่ไปเรียนรแู้ นวคดิ และแนวปฏบิ ัติของเขาแลว้ เอามาปรบั ปรงุ ใชง้ านใหเ้ หมาะสมต่อสภาพการทำงานของเรา

วิธีการสอนแบบ “เพอ่ื นชว่ ยเพ่อื น”

วิธีการสอนแบบ “เพอื่ นช่วยเพื่อน” สามารถทำได้ ดงั นี้

1. กำหนดวัตถุประสงค์ให้ชัดเจนว่าทำ “เพื่อนช่วยเพื่อน” ทำไปเพื่ออะไร อะไรคือต้นตอของปัญหาที่
ตอ้ งการขอความช่วยเหลอื

2. ตรวจสอบว่าใครที่เคยแก้ปัญหาที่เราพบมาก่อนบ้างหรือไม่ โดยทำแจ้งแผนการทำ “เพื่อนช่วย
เพือ่ น” ของทีมให้หน่วยงานอืน่ ๆ ได้รับรู้ เพ่ือหาผูท้ รี่ ้ใู นปัญหาดงั กล่าว

3. กำหนด Facilitator (คุณอำนวย) หรือผู้สนับสนุน และอำนวยความสะดวกในกระบวนการ
แลกเปลยี่ นเรยี นรูร้ ะหว่างทมี เพ่อื ใหไ้ ดผ้ ลลัพธต์ ามตอ้ งการ

4. คำนึงถึงการวางตารางเวลาให้เหมาะสมและทันต่อการนำไปใช้งาน หรือการปฏิบัติจริง โดยอาจเผื่อ
เวลาสำหรับปัญหาทไ่ี ม่คาดคดิ ที่อาจจะเกดิ ขึน้

33

5. ควรเลือกผู้เข้าร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ให้มีความหลากหลาย ( Diverse) ทั้งด้านทักษะ
(Skill) ความสามารถ/ความเชี่ยวชาญ (Competencies) และประสบการณ์ (Experience) สำหรับจำนวน
ผู้เข้าร่วมแลกเปลย่ี นอยทู่ ี่ประมาณ 6-8 คนกเ็ พียงพอ

6. ม่งุ หาผลลัพธห์ รือสิง่ ท่ีต้องการได้รับจริงๆ กลา่ วคอื การทำ “เพ่อื นช่วยเพ่ือน” นั้นจะต้องมองให้ทะลุ
ถงึ ปัญหา สร้างทางเลือกหลายๆ ทาง มากกว่าท่ีจะใชค้ ำตอบสำเรจ็ รูปทางใดทางหนง่ึ

7. วางแผนเวลาสำหรบั การพบปะสังสรรคท์ างสงั คม หรอื การพูดคยุ แบบไมเ่ ปน็ ทางการ (นอกรอบ)

8. กำหนดบทบาทของแต่ละฝ่ายให้ชัดเจน ตลอดจนสร้างบรรยากาศ เพื่อให้เอื้ออำนวยต่อการ
แลกเปลย่ี นเรียนรู้ระหวา่ งกัน

9. แบ่งเวลาที่มอี ยอู่ อกเปน็ 4 สว่ น คือ

- สว่ นแรกใช้สำหรับทมี เจา้ บา้ นแบง่ ปนั ข้อมูล (Information) บรบิ ท (Context) รวมทงั้ แผนงานในอนาคต

- ส่วนทส่ี องใช้สนับสนนุ หรือกระตุน้ ให้ทีมผู้ช่วยซงึ่ เปน็ ทมี เยือนไดซ้ ักถามในสิง่ ท่เี ขาจำเป็นต้องรู้

- ส่วนที่สาม ใช้เพื่อให้ทีมผู้ช่วยซึ่งเป็นทีมเยือนได้นำเสนอมุมมองความคิด เพื่อให้ทีมเจ้าบ้านนำสิ่งที่ได้ฟังไป
วเิ คราะห์

- สว่ นท่ีสี่ ใช้สำหรับการพดู คุยโต้ตอบ พจิ ารณาไตร่ตรองสิง่ ท่ไี ด้แลกเปลีย่ นเรยี นรูร้ ่วมกัน

6. งานวิจัยทีเ่ กยี่ วข้อง
การเรยี นแบบเพอ่ื นช่วยเพอื่ น
1. ความหมายการเรยี นแบบเพื่อนชว่ ยเพื่อน (Co-operative Learning)

อารี สัณหฉวี (2543 : 33) กล่าวว่า การเรียนรู้ด้วยกลุ่มร่วมมือ หมายถึงเป็นวิธีการเรียนที่ให้นักเรียน
ทำงานดว้ ยกันเปน็ กลุ่มเลก็ ๆ เพื่อใหเ้ กดิ ผลการเรียนรูท้ ัง้ ทางดา้ นความรแู้ ละทางด้านจิตใจชว่ ยให้นักเรียนเห็น ด้าน
จิตใจคุณค่าในความแตกต่างระหว่างบุคคลของเพื่อนๆเคารพความคิดเห็นและความสามารถของผู้อื่นที่ แตกต่าง
จากตนตลอดจนรู้จกั ชว่ ยเหลือและสนับสนนุ เพอื่ น ๆ

สลาวนิ (พมิ พพ์ นั ธ์ เดชะคปุ ต์ : 2544) กล่าวว่า การเรียนรู้ด้วยกลุ่มรว่ มมือ หมายถึง วิธีการสอนอีก แบบ
หนึ่ง ซึ่งกำหนดให้นักเรียนที่มีความสามารถแตกต่างกัน ทำงานร่วมกันเป็นกลุ่มเล็กๆ โดยปกติจะมี 4 คน เป็น
นักเรียนที่เรียนเก่ง 1 คน เรียนปานกลาง 2 คน และเรียนอ่อน 1 คน การทดสอบของนักเรียนจะแบ่ง ออกเป็น 2
ตอน ตอนแรกจะพจิ ารณาค่าเฉลี่ยของทง้ั กลุ่มตอนที่ 2 จะพจิ ารณาคะแนนทดสอบเปน็ รายบุคคล โดยการทดสอบ

34

นักเรียนต่างคนต่างทำแต่เวลาเรียนต้องเรียนร่วมกัน รับผิดชอบงานของกลุ่มร่วมกัน โดยที่กลุ่ม จะประสบ
ผลสำเร็จได้ เมอื่ สมาชิกทุกคนได้เรยี นรู้ บรรลุตามจุดมุ่งหมาย เช่นเดยี วกันทงั้ หมด

มานพ ประธรรมสาร (2546) กล่าวว่า การเรียนรู้ด้วยกลุ่มร่วมมือ คือการทำงานร่วมกันเพื่อบรรลุ
เปา้ หมายทม่ี ีอยู่ด้วยกัน ภายในกิจกรรมทร่ี ว่ มทำนี้ แต่ละคนจะแสวงหาผลลัพธ์ทเี่ ป็นประโยชน์ต่อตนเองและ เป็น
ประโยชน์ต่อสมาชิกคนอน่ื ๆในกลุม่ การเรียนรู้แบบรว่ มมือ ใชใ้ นการสอนกลุ่มเล็ก ๆ ใหท้ ำงานร่วมกันตามท่ีได้รับ
มอบหมายจนกระทั่งสมาชิกในกลุ่มทุกคนมีความเข้าใจถูกต้องและทำงานจนเสร็จสมบูรณ์สมาชิก ทุกคนในกลุ่ม
ได้รบั ประโยชน์จากความพยายามร่วมกนั

สมบตั ิ กาญจนารักพงค์ (2547) กล่าวว่า การเรียนรดู้ ว้ ยกลุ่มร่วมมือเปน็ การจดั กิจกรรมการเรียนรู้ที่ เน้น
ให้ผู้เรยี นร่วมมือและช่วยเหลอื กันในการเรียนรู้ โดยแบ่งนกั เรยี นออกเป็นกลุ่มเล็ก ๆ 4 - 5 คน ที่มี ความสามารถ
แตกต่างกันทำงานรว่ มกันเพ่ือเปา้ หมายกลุ่มสมาชกิ มปี ฏสิ ัมพันธส์ ่งเสริมซึ่งกันและกันรบั ผดิ ชอบ ร่วมกันทั้งในส่วน
ตนและส่วนรวม ผลงานของกลุ่มขึ้นอยู่กับผลงานของสมาชิกแต่ละคนในกลุ่ม ความสำเร็จ ของแต่ละคนคือ
ความสำเร็จของกลุ่ม

จากการศึกษาความหมายการเรียนแบบร่วมมือ สามารถสรุปได้ว่าการจัดการเรียนรู้ด้วยกลุ่มร่วมมือ กัน
เรียนรู้ หมายถึง การจัดกิจกรรมการเรียนการสอนที่ช่วยให้ผู้เรียนใช้ความสามารถเฉพาะตัวในการร่วมมือ กัน
แก้ปญั หาต่าง ๆ นักเรยี นรจู้ กั วธิ ีการทำงานกลุ่มการช่วยเหลือซึ่งกนั และกันตลอดจนมีปฏสิ ัมพันธ์ที่ดีต่อกัน เพื่อให้
บรรลผุ ลสำเร็จตามเปา้ หมายโดยสมาชิกในกล่มุ ตระหนกั ว่าแต่ละคนเปน็ ส่วนหนง่ึ ของกลุ่ม

หลักการเรยี นรู้ดว้ ยกลุ่มร่วมมือ
1. การทำงานเป็นชวี ติ จรงิ เป็นการทำงานร่วมกับผู้อื่น ผู้เรียนจึงควรได้ฝึกการทำงานแบบร่วมมือเพื่อเป็น
การเตรยี มผู้เรียนได้รู้จักการทำงานร่วมกับผ้อู ืน่

2. การทำงานเปน็ ทีมเปน็ ลักษณะหนึง่ ของการทำงานของนักสังคมศาสตร์

3. การเรียนรู้ด้วยกลุ่มร่วมมือเปิดโอกาสให้ผู้เรียนมีส่วนร่วมในกิจกรรมการเรียนสอนทุกคนและต้อง ลง
มอื ทำงานกบั เพือ่ นสมาชกิ อย่างจริงจัง จึงเปน็ การสนบั สนุนให้ผเู้ รยี นเป็นศูนย์กลางวธิ ีหนง่ึ

4. การเรยี นรูด้ ้วยกลุ่มร่วมมืออาจจดั เป็นกิจกรรมการเรียนการสอนประกอบหรือเปน็ กจิ กรรมย่อย ของวิธี
สอนสังคมศกึ ษาแบบตา่ ง ๆ ได้อย่างดี

35

หนา้ ทคี่ รูของผู้สอน
1. จดั ผเู้ รยี นใหม้ ีสมาชิกแตกตา่ งกัน กลุ่มละประมาณ 3 – 5 คน
2. ทบทวนบทบาทการทำงานกล่มุ หน้าทข่ี องสมาชิก การช่วยเหลอื ซง่ึ กันและกนั
3. ชี้แจงวัตถปุ ระสงค์ในการเรยี นใหเ้ ขา้ ใจชัดเจนเกีย่ วกบั เนื้อหาในบทเรียนทีต่ ้องศึกษา
4. ให้ความร่วมมอื กลุ่มในการทำงาน
5. ประเมนิ ผล

ขน้ั ตอนการเรยี นร้ดู ว้ ยกลุ่มร่วมมอื
1. ขั้นนำเข้าสู่บทเรียน ใช้เวลาประมาณ 8 – 15 นาที เพื่อทบทวนเรื่องที่มาเรียนแล้วและทบทวน
บทบาทสมาชิกภายในกลุม่

2. ขนั้ การทำงานกลมุ่ ใช้เวลา 25 – 30 นาที เป็นข้นั ท่คี รูแจกอุปกรณห์ รือสือ่ การเรียน ผเู้ รยี น ปฏบิ ตั ติ าม
บทบาทที่ได้รับมอบหมาย ใช้เวลา 25 – 30 นาที เป็นขั้นที่ครู แจกอุปกรณ์หรือสื่อการเรียน ผู้เรียน ปฏิบัติตาม
บทบาทที่ไดร้ ับมอบหมาย

3. ข้ันระดมสมอง ใชเ้ วลา 10 – 15 นาที เปน็ การเสนอผลงาน เสนอแนะร่วมกนั ทั้งห้อง ใหแ้ ตล่ ะกลุ่มได้มี
โอกาสแสดงความคิดเหน็ โดยครคู อยถามให้ผ้เู รียนเสนอความคดิ เห็นได้อย่างเตม็ ที่และท่ัวถึง

การประเมิน
1. การเสนอผลงานของผ้เู รยี นด้วยวิธตี า่ ง ๆ
2. การทดสอบ
3. การสงั เกตการณท์ ำงานของผู้เรียนแตล่ ะกลมุ่
4. การแสดงความคิดเห็นของผเู้ รียนในชั้นระดมสมอง

36

ความหมายของการสอนแบบรว่ มแรงร่วมใจ
ทนี่ ยิ มใช้ในปจั จุบนั มี 7 รูปแบบ ดงั นี้
1. จกิ ซอ (Jigsaw) เปน็ การสอนที่อาศยั แนวคิดการต่อภาพ นักเรียนแต่ละคนจะได้ศึกษาจากหัวข้อย่อย
ของเนื้อหาทง้ั หมดจากเอกสารที่ครจู ัดให้ นักเรียนจะทำงานเปน็ กลมุ่ กับเพื่อนที่ไดร้ บั มอบหมายใหศ้ ึกษาหัวข้อย่อย
เดยี วกนั และกลบั ไปอธิบายใหเ้ พือ่ นสมาชกิ ในกลมุ่ พน้ื ฐานของตนเอง

2. STAD (Student Teams – Achievement Division) เป็นการสอนแบบเป็นทีม การนำเสนอสิ่งที่
เรียน ทำงานเป็นกลุ่ม ทดสอบย่อยโดยนักเรียนต่างคนต่างทำ และมีการรับรองผลงานของกลุ่มโดยการประกาศ
คะแนนของ แต่ละกลุ่มให้ทราบ ซึ่งการทดสอบย่อยเพื่อประเมินความรู้จะเป็นตัวกระตุ้นความรับผิดชอบของ
นกั เรยี นแต่ละคน

3. LT (Learning Together: LT) เป็นการสอนที่มีการกำหนดสถานการณ์และเงื่อนไขให้นักเรียนทำ
ผลงานเปน็ กล่มุ ใหแ้ ลกเปล่ยี นความคิดเห็น แบ่งปันเอกสาร แบ่งงานท่ีเหมาะสมและการให้รางวลั

4. TAI (Team Assisted Individualization) เป็นการสอนโดยให้นักเรียนได้ลงมือทำกิจกรรมในการ
เรียน ได้ด้วยตนเอง และส่งเสริมความร่วมมือภายในกลุ่ม มีการแลกเปลี่ยนประสบการณ์เรียนรู้และปฏิสัมพันธ์
ทางสังคม

5. TGT (Team – Games - Tournaments) เป็นการสอนแบบร่วมมือกันแข่งขันทำกิจกรรม กลุ่มใดมี
แต้มโบนัสสูงสดุ จะให้รางวลั หรือตดิ ประกาศ ไว้ในมุมขา่ วของหอ้ ง

6. GI (Group Investigation) เป็นการสอนที่มอบหมายความรับผิดชอบอย่างสงู ให้กับนักเรียน ในการ
ที่จะ บ่งชี้ว่าเรียนอะไร ในการรวบรวมข้อมูล วิเคราะห์และตีความหมายสิ่งที่เราจะศึกษาโดยเน้นการสื่อ
ความหมายและ การแลกเปล่ยี นความคิดเหน็ ของกนั และกันในการทำงาน

7. โปรแกรม CIRC (Cooperative Intergrated Reading and Composition) เปน็ โปรแกรมสำหรบั
สอนการอ่าน การเรียนและทกั ษะทางภาษา โดยเนน้ ทหี่ ลกั สตู รและวธิ ีการสอน มีการนำมาใชค้ วบคู่กับการสอน
แบบร่วมแรงร่วมใจ โดยครสู อนแล้วใหน้ ักเรียนฝกึ ปฏบิ ัตภิ ายในกลมุ่ และประเมินผลการเรยี นรไู้ ดเ้ อง

37

แนวคดิ เกยี่ วกบั การวดั และประเมนิ ผล
ความหมายของการวดั ผล
นักการศกึ ษาหลายท่านใหค้ วามหมายของการวดั ผลไวด้ ังน้ี

Guilford (1976: 8) ได้ให้ความหมายของการวัดผลไว้ว่า “การวัดผล หมายถึงกระบวนการที่กำหนด
จำนวน ตัวเลขให้กับวัตถุสิ่งของ หรือบุคคลตามความหมายที่จะวัดสอบและเปรียบเทียบลักษณะความแตกต่างที่
ปรากฏอยู่ในส่ิงทีจ่ ะวัดนนั้ ๆ”

ภัทรา นิคมานนท์ (2522: 1) ได้ให้ความหมายของการวัดผลไว้ว่า “การวัดผล หมายถึง การ ใช้เครื่องมือ
อย่างใดอย่างหนึ่ง ที่จะค้นหา หรือการตรวจสอบเพื่อให้ได้ปริมาณจำนวนหรือคุณภาพ ที่มีความหมายแทน
พฤติกรรม หรือผลงานทแี่ ตล่ ะคนแสดงออกมา”

วเิ ชยี ร เกตุสงิ ห์ (2514: 5) ได้ให้ความหมายของการวัดผลไว้วา่ “การวดั ผล หมายถึง ขบวนการทีจ่ ะนำมา
ซึ่งตัวเลข จำนวนปริมาณ โดยจำนวนหรือปริมาณนั้นมีความหมายแทน พฤติกรรมอย่างหนึ่งหรือแทนผลงานทีแ่ ต่
ละคนแสดงปฏิกริ ยิ าโต้ตอบสิง่ เรา้ ออกมา”

จากที่กล่าวมาพอสรุปได้ว่า การวัดผล หมายถึงวิธีการที่จะทำให้ทราบปริมาณและคุณภาพ โดยอาศัย
เคร่อื งมอื หรือวธิ กี ารตา่ ง ๆ เช่น การสงั เกต การตรวจผลงาน การสอบถาม หรือสัมภาษณ์ และการใชแ้ บบทดสอบ

38

ความหมายของการประเมนิ ผล
มีนักวชิ าการหลายทา่ นได้ใหค้ วามหมายของการประเมนิ ผลไว้ดงั นี้

วทิ ยา ประชากลุ (2548: 30 อา้ งองิ ใน พระนมิ ิตร กลน่ิ ดอกแก้ว. 2549: 113) กลา่ ววา่ “การ ประเมินผล
หมายถงึ การะบวนการท่ีผ้สู อนใช้พัฒนาคุณภาพผู้เรยี น สถานศึกษาและดำเนินการประเมินผลโดยแบ่งออกเป็น 2
ลักษณะ ได้แก่ การประเมินผลระดับชั้นเรียน เป็นการวัด ความก้าวหน้าของผู้เรียน และการประเมินผลระดับ
สถานศกึ ษาเปน็ การประเมินเพ่ือตรวจสอบ ความก้าวหน้าดา้ นการเรยี นร้เู ปน็ รายชนั้ ปีและช่วงช้ันของสถานศกึ ษา”

กรมวิชาการ (2546: 24) กล่าวว่า “การประเมินผลการเรียนรู้ หมายถึงกระบวนการที่ให้ ครูผู้สอนให้
พัฒนาคุณภาพผู้เรียนเพราะจะช่วยให้ได้ข้อมูลสารสนเทศที่แสดงถึงพัฒนาการ ความก้าวหน้าและความสำเร็จ
ทางการเรยี นของผู้เรียน รวมทงั้ ข้อมูลที่เป็นประโยชน์ต่อการส่งเสริมให้ ผู้เรยี นเกดิ การพัฒนาและเรียนรู้อย่างเต็ม
ศักยภาพ”

สุวิมล ว่องวาณิช (2546: 171) กล่าวว่า “การประเมินผล หมายถึงกระบวนการตีความหรือ ตัดสินคุณคา่
ของสารสนเทศทรี่ วบรวมมาไดโ้ ดยสารสนเทศทีร่ วบรวมมาได้จากกระบวนการประเมนิ นั้น เปน็ เสมอื นภาพจากกก
ระจกเงาที่สะท้อนใหเ้ หน็ ภาพผู้เรยี นในห้องเรียนเท่าน้ัน สารสนเทศ เหลา่ น้นั ได้สะท้อนคุณค่าในตัวผู้เรียนท่ีเราต้ัง
ไว้หรอื ไม่ กลา่ วคือนกั เรียนได้เรยี นรู้ในสิง่ ทเี่ รามุง่ ม่ันให้ เขาเรยี นรู้หรือไม่ มากน้อยเพียงใด”

ประเสริฐ ธรรมโวรหาร (2542: 107) กล่าวว่า “การประเมินผล หมายถึง การประเมินเพื่อ ปรับปรุงการ
เรียนรู้และเพื่อการตัดสินผลการเรียนรู้ของนักเรียน จัดเป็นเครื่องมือสำคัญยิ่งจะช่วยให้ ครูได้ทราบระดับความ
เจริญงอกงามของเดก็ แต่ละคนวา่ มกี ารเปลี่ยนเพิ่มขึ้น หรือลดลงอย่างไร ผู้เรียนไดเ้ กิดความรู้ความเข้าใจ มีทักษะ
เจตคติและการปฏิบัติตามจดุ ประสงคข์ องการเรียนรู้ เพียงใดหรอื ไม”่

มหาวทิ ยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช (2540: 207) กลา่ ววา่ “การประเมิน หมายถงึ การตรวจสอบดูว่าผู้เรียน
ได้เกิดการเปล่ียนแปลงความรู้ เจตคติ และทักษะไปตามจุดมุ่งหมายของ หลักสตู รหรอื ไม่เพยี งใดภายหลังจากที่ได้
ผ่านประสบการณ์ทีห่ ลักสตู รจดั ให้แลว้ ”

ดงั นนั้ จึงอาจกลา่ วโดยสรปุ ได้ว่า การประเมินผล หมายถึง กระบวนการท่ีผสู้ อนใช้วดั ความรู้ ความสามารถ
การพัฒนาการ การเปลี่ยนแปลงทางเจตคติทักษะ รวมทั้งผลสำเร็จทางการเรียนรู้ของ ผู้เรียน เพื่อนำมาสู่การ
ปรบั ปรงุ เปลย่ี นแปลงการจัดกจิ กรรมการเรยี นการสอน

39

องค์ประกอบด้านการประเมินผล
วศนิ กาญจนวณิชยก์ ลุ (2545: 26-27) ได้กลา่ ววา่ การประเมนิ ผลเป็นกระบวนการต่อเนื่อง ของการเรียน
การสอน แบง่ เปน็ 3 ข้นั ตอน ดงั น้ี

1. การประเมินผลก่อนเรียน เพื่อช่วยให้ผู้สอนได้ทราบความสามารถของแต่ละคน เพื่อเป็นข้อมูลในการ
พิจารณาตัดสินว่า จะมีความสามารถเพียงพอในการศึกษาตอ่ หรอื ไม่ ถ้าไม่ดีพอจะได้ทำการปรับปรงุ แก้ไขให้ดีขึ้น
ได้

2. การประเมินผลระหว่างเรียนเมื่อมีการสอนไประยะหนึ่งๆ ควรจะได้มีการ ประเมินผลผู้เรียนตาม
จุดประสงคข์ องรายวชิ านั้นๆ เพ่อื จะได้ทราบวา่ มคี วามรู้เพียงพอหรือควรจะ ก้าวไปข้างหนา้ ไดห้ รือยัง

3. การประเมินผลหลังเรียน เป็นการประเมินผลรวม ครอบคลุมจุดประสงค์ต่างๆ หลายจุดประสงค์ เป็น
การประเมินเพื่อตัดสินความสามารถ เพื่อดูว่าตั้งแต่ต้นจนบัดนี้ ผู้เรียนมีความสามารถตามจุดประสงค์เชิง
พฤตกิ รรมต่างๆ มากน้อยเพียงใด

ขนั้ ตอนของการประเมินผล
สมคดิ (2532) ไดก้ ล่าวถึงขัน้ ตอนและลำดบั ข้นั ของการประเมินผลการเรยี น สรุปไดด้ ังนี้

ขั้นที่ 1 ทำความเข้าใจ พฤติกรรมที่ต้องประเมิน โดยแปลความหรือตีความในรูป ของการแสดงออกของ
เดก็ ซ่ึงเป็นขนั้ ทำความเขา้ ใจจดุ ประสงคใ์ นการสอน

ข้นั ที่ 2 ตง้ั เกณฑโ์ ดยการกำหนดว่า การแสดงออกของนักเรียนตอ้ งอย่ใู นระดบั ใดครู จงึ ยอมรบั ว่านักเรียน
มพี ฤติกรรมนน้ั จริง

ขั้นที่ 3 วัดผลนักเรียนโดยเลือกใช้วิธีการ และเครื่องมือที่เหมาะสมเพื่อให้ได้ข้อมูลที่บอกให้ทราบว่าผล
พฤติกรรมของนักเรียนอยู่ในระดับใด สถานศึกษาจะต้องสนใจศึกษาหาความรู้และจัดดำเนินการภายใน
สถานศกึ ษาอย่างมีประสิทธิภาพ

ขั้นที่ 4 ลงความเห็นว่านักเรียนมีพฤติกรรมนั้นจริงหรือไม่ โดยการนำข้อมูลในขั้นที่ 3 เปรียบเทียบกับ
เกณฑ์ในขั้นที่ 2 ถ้าพฤติกรรมของนักเรียนถึงระดับที่เป็นเกณฑ์ก็ยอมรับว่านักเรียน มีพฤติกรรมนั้นจริงโดย
สมบรูณ์ ถ้าพฤตกิ รรมของนกั เรยี นไม่ถึงระดับทีเ่ ป็นเกณฑ์ ก็วนิ จิ ฉยั หา ขอ้ บกพรอ่ งของการเรียนการสอน

จากการที่ได้ศึกษาแนวคิดที่เกี่ยวกับการวัดและประเมินผลในเบื้องต้นนั้น ผู้ทำการวิจัยได้ทำการสรุป
ความหมายของการวัดและประเมนิ ผลไว้วา่ การวดั และประเมินผล หมายถึง กระบวนการตรวจสอบเพื่อให้ได้มาซ่ึง
ตัวเลข หรือสัญลักษณ์ที่มีความหมายแทนคุณลักษณะ หรือคุณภาพของสิ่งที่วัด โดยใช้เครื่องมือวัดผลที่มี

40

ประสิทธิภาพ และวินิจฉัยตัดสินลงสรุปคุณค่าเพื่อพิจารณาตัดสินใจที่ได้ จากการวัดผลอย่างมีกฎเกณฑ์ และมี
คณุ ธรรม ซึ่งผ้ทู ำการวิจยั ไดแ้ บ่งการประเมนิ ผลไวด้ งั นี้

1. การประเมินระหว่างเรียน (Formative Evaluation) เป็นการประเมินเพื่อใช้ผลการประเมินในการ
ปรับปรุงกระบวนการจัดการเรียนการสอน การประเมินประเภทนี้ใช้ระหว่างการจัดการเรียนการสอน เพื่อ
ตรวจสอบว่าผู้เรียนมีความรู้ความสามารถตามจุดประสงค์ที่กำหนดไว้ใน ระหว่างการจัดการเรียนการสอนหรือไม่
หากผเู้ รียนไม่ผา่ นจุดประสงค์ทีต่ ั้งไว้ผสู้ อนก็จะหาวธิ ีการทจ่ี ะช่วยให้ผู้เรียนเกิดการเรยี นรู้ตามเกณฑ์ท่ีตั้งไว้ ผลการ
ประเมินยังเป็นการตรวจสอบผู้สอนเองว่าเป็นอย่างไร แผนการสอนรายครั้งที่เตรียมมาดี หรือไม่ ควรปรับปรุง
อย่างไร กระบวนการจดั การเรียนการสอนเปน็ อย่างไร มีจุดใดบกพรอ่ งทีต่ อ้ งปรับปรงุ แก้ไขต่อไป

2. การประเมินเพื่อตัดสิน (Summative Evaluation) เป็นการประเมินเพื่อตัดสินผลการ จัดการสอน
เปน็ การประเมินหลงั จากผ้เู รยี นได้เรยี นไปแลว้ อาจเปน็ การประเมินหลงั จบเร่ืองใดเร่ืองหนึ่งหรือหลายเรื่อง รวมทั้ง
การประเมนิ ปลายภาคเรียนหรือปลายปี ผลจากการประเมินประเภทนี้ใช้ในการตัดสินผลการจัดการเรียนการสอน
หรือตดั สินใจวา่ ผูเ้ รียนคนใดควรจะได้รับระดบั คะแนนใด

41

บทท่ี 3
วธิ ีดำเนินการวจิ ยั

การวจิ ยั เรือ่ งการพัฒนาผลสัมฤทธ์ิทางการเรยี นโดยใชว้ ธิ กี ารเรียนการสอนแบบเพื่อนชว่ ยเพื่อน
ผ้วู จิ ัยได้ดำเนนิ การวิจัย ตามขนั้ ตอนดังน้ี

กลุ่มเปา้ หมาย
กล่มุ เปา้ หมาย คือ นักเรียนระดบั ช้ันประถมศึกษาปีท่ี 3/6 จำนวน 40 คน

เครื่องมือทใ่ี ชใ้ นการวจิ ัย
1. รปู แบบการเรยี นการสอนแบบเพื่อนช่วยเพ่ือน
2. แบบบันทกึ คะแนน
3. สมดุ แบบฝกึ หัดและใบกจิ กรรมของนักเรยี น
4. แบบสังเกตพฤตกิ รรมนกั เรียนและแบบประเมนิ คณุ ลกั ษณะอันพึงประสงค์ของนกั เรยี น

เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลสาหรับการวิจัยครั้งนี้ เป็นแบบสอบถาม (Questionnaire) โดย
ผู้วิจัยสร้างจากแนวคดิ ที่ได้จากการศึกษาเอกสารและงานวิจยั ทีเ่ กีย่ วขอ้ ง มีเนื้อหาเก่ียวกับการวจิ ัยของครู ในด้าน
ความเชื่อ ทัศนคติ และค่านิยมในการทำวิจัยของครู เพื่อศึกษาสภาพปัจจุบันด้านนโยบาย การบริหารงานวิจัย
ปัจจัยที่เอื้อต่อการทำวิจัยของครู และพัฒนาจากเครื่องมือการวิจัยของ ภัทรวดี เทพพิทักษ์ (2550 : 103 - 112)
พงศพ์ ัชรินทร์ พธุ วัฒนะ (2545 : 258 - 266) พฤกษวรรณ ทองมาก (2549 : 105) โดยแบง่ เป็น 5 ตอน ดังน้ี

ตอนที่ 1 ปัจจัยส่วนบคุ คลของครูแบบตรวจสอบรายการ (Check List) และแบบให้เติมคำในชอ่ งว่าง รวม
7 ข้อ
ตอนที่ 2 สภาพการทำวิจัยของครแู บบตรวจสอบรายการ (Check List) และแบบให้เติมคำ ในชอ่ งวา่ ง

รวม 22 ขอ้

ตอนท่ี 3 ความเช่อื ทัศนคติ และคา่ นยิ มด้านการทำวิจัยของครู จำนวน 34 ข้อ แบบมาตราสว่ นประมาณ
ค่า (Rating Scale) มี 5 ระดับ โดยมีหลกั เกณฑ์การให้คะแนน ดังนี้

1. กรณีทีข่ ้อความมีลกั ษณะในทางบวก (Positive) ซง่ึ ไดแ้ กค่ ำถามข้อที่ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10,
11, 12, 15, 16, 17, 18, 20, 22, 26, 28, 30, 31, 32,34 มหี ลกั เกณฑ์การใหค้ ะแนน ดังน้ี

ครมู ีทัศนะต่อความเชื่อ ทัศนคติ และค่านิยมการทำวิจัย ในระดับมากทส่ี ุด เทา่ กบั 5 คะแนน

ครมู ที ัศนะต่อความเชื่อ ทัศนคติ และค่านิยมการทำวิจยั ในระดบั มาก เทา่ กับ 4 คะแนน

42

ครมู ที ัศนะต่อความเช่ือ ทัศนคติ และค่านิยมการทำวจิ ยั ในระดับปานกลาง เทา่ กับ 3 คะแนน

ครูมีทัศนะต่อความเชื่อ ทัศนคติ และค่านิยมการทำวิจัย ในระดับน้อย เทา่ กับ 2 คะแนน

ครูมีทัศนะตอ่ ความเชือ่ ทัศนคติ และคา่ นยิ มการทำวจิ ยั ในระดับนอ้ ยทส่ี ุด เทา่ กบั 1 คะแนน
2. กรณีที่ข้อความมีลักษณะในทางลบ (Negative) ซง่ึ ได้แกค่ าถามข้อที่ 13, 14, 19, 21, 23, 24, 27, 29,

33 มีหลักเกณฑ์การให้คะแนน ดงั นี้

ครมู ที ศั นะต่อความเช่ือ ทศั นคติ และค่านยิ มการทำวจิ ัย ในระดบั มากท่ีสุด เท่ากบั 1 คะแนน

ครมู ีทศั นะต่อความเชื่อ ทศั นคติ และค่านิยมการทำวิจยั ในระดับมาก เท่ากบั 2 คะแนน

ครมู ที ศั นะต่อความเชื่อ ทัศนคติ และค่านิยมการทำวิจัย ในระดบั ปานกลาง เทา่ กับ 3 คะแนน

ครูมที ศั นะต่อความเชื่อ ทัศนคติ และค่านิยมการทำวจิ ัย ในระดบั นอ้ ย เท่ากบั 4 คะแนน

ครูมีทัศนะตอ่ ความเช่อื ทัศนคติ และคา่ นิยมการทำวิจยั ในระดับน้อยทสี่ ุด เท่ากบั 5 คะแนน
ตอนที่ 4 ความคิดเหน็ เกีย่ วกับปจั จัยทีเ่ อื้อตอ่ การทำวจิ ัยเป็นแบบสอบถามมาตราส่วนประมาณค่า
(Rating Scale) ตามแบบของลคิ เอริ ์ท (Likert, อา้ งถงึ ในผ่องศรี วาณชิ ย์ศุภวงศ์, 2546 : 132) แบง่ เป็น 5 ระดบั
โดยใชเ้ กณฑ์การให้คะแนนดงั น้ี

ระดับ 5 หมายถึง ครูมีทัศนะต่อปัจจยั ท่เี ออ้ื ต่อการทำวิจยั ในระดบั มากทส่ี ุด

ระดับ 4 หมายถึง ครูมที ัศนะต่อปจั จัยที่เอ้ือต่อการทำวจิ ัยในระดบั มาก

ระดับ 3 หมายถึง ครมู ีทัศนะตอ่ ปจั จยั ที่เอื้อต่อการทำวิจัยในระดบั ปานกลาง

ระดบั 2 หมายถึง ครูมีทัศนะตอ่ ปจั จยั ที่เออื้ ต่อการทำวิจยั ในระดับนอ้ ย

ระดับ 1 หมายถึง ครมู ที ัศนะตอ่ ปจั จยั ทเี่ ออ้ื ต่อการทำวิจยั ในระดบั นอ้ ยทีส่ ดุ

ตอนท่ี 5 เป็นแบบสอบถาม มลี กั ษณะเปน็ แบบสอบถามปลายเปดิ เก่ยี วกับข้อเสนอแนะในการพฒั นา
วฒั นธรรมวจิ ยั ของครู

43

การเกบ็ รวบรวมข้อมูล
1. แบง่ กลุ่มนกั เรียนออกเป็นกลุ่ม ในแตล่ ะกลุ่มจะเฟน้ หานักเรยี นท่ีเก่ง และมีความรบั ผิดชอบ มี

ลกั ษณะเปน็ ผู้นำมอบหมายให้เป็นหวั หน้ากลุ่ม
2. ครผู ู้สอนชีแ้ จงการเรยี นแบบเพื่อนชว่ ยเพ่ือน โดยหลังจากครูสอนในแตล่ ะครง้ั กจ็ ะมอบหมายให้

นักเรียนทำแบบฝึกหัด โดยนกั เรยี นนัง่ ทำแบบฝึกหดั ระดมสมองชว่ ยกนั คดิ หากหัวข้อใดสมาชกิ ในกลมุ่ ไมเ่ ข้าใจ
ผูท้ ีเ่ ข้าใจกจ็ ะชว่ ยกันอธบิ ายจนเพอื่ นเข้าใจ หากสมาชกิ ในกลุ่มยังไมเ่ ขา้ ใจกจ็ ะปรกึ ษาครผู ้สู อน

3. ครสู งั เกตการทำกิจกรรมของกล่มุ การช่วยกนั แก้ปัญหา ความสนใจ และความต้งั ใจของสมาชิกใน
กลุ่ม

4. สังเกตผลการทำแบบฝึกหัดวา่ ดีขึน้ หรือไม่
5. สงั เกตการประเมินตามสภาพจริงในแต่ละครงั้
6. วดั ผลการเรียนเม่อื ส้นิ บทเรียน

การวเิ คราะห์ข้อมลู
การเปรียบเทียบผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน วิชาวิทยาการคำนวณ ชั้นประถมศึกษาปีที่ 2 เรื่องการใช้

เทคโนโลยีสารสนเทศอย่างปลอดภัยที่เรียนด้วยการจัดการเรียนรู้โดยใช้รูปแบบการสอนที่เน้นกระบวนการ
แก้ปัญหา โดยการนำคะแนนของนักเรียนทั้ง 22 คน มาคำนวณหาค่าร้อยละ และคา่ เฉล่ยี และนำเสนอข้อมูลโดย
ใชต้ ารางประกอบคำบรรยาย

สถิตทิ ีใ่ ชใ้ นการวิเคราะห์ข้อมูล
เปรยี บเทยี บผลสมั ฤทธิ์ทางการเรยี น วิชาวิทยาการคำนวณ ชน้ั ประถมศึกษาปที ี่ 2 ทเ่ี รยี นโดยใช้รูปแบบ

การสอนที่เน้นกระบวนการแก้ปัญหา กอ่ นและเรยี น โดยนำคะแนนทดสอบของนักเรียนมาหาค่าร้อยละ และ
คา่ เฉลี่ย

1.1 ค่ารอ้ ยละ การศึกษาผลการทดสอบของร้อยละคะแนนที่เพิม่ ข้ึนโดยใช้สตู ร ดังนี้

X % = x  100
n

เมือ่  % คือคะแนนเฉลีย่ รอ้ ยละ

x คอื คะแนนผลการทดสอบของนักเรียนทกุ คนรวมกัน
n คอื จำนวนนักเรยี นกลุม่ ประชากร

1.2 ค่าเฉล่ียของคะแนนทดสอบก่อนเรียนและหลังเรยี น ( x ) ใชส้ ูตร

44

ของล้วน ยศสาย และองั คณา ยศสาย (2543: 59)

x= x

N

เมื่อกำหนดให้ x คอื ค่าเฉล่ยี

 x คือ ผลรวมของคะแนน

N

N คือ จำนวนนักเรียนท้ังหมด

1.3 สถิติพ้ืนฐานท่ีใช้ในการหาคุณภาพเครื่องมือ

∑
=

แทนคา่ คือ ดชั นีความสอดคล้องระหวา่ ง -1 ถงึ +1
∑ คอื ผลรวมคะแนนความคดิ เหน็ ของผเู้ ชีย่ วชาญท้ังหมด
คอื จำนวนผู้เชยี่ วชาญท้ังหมด

1.4 สถิติท่ใี ช้ในการทดสอบสมมติฐาน

ขนั้ ตอนการทดสอบสมมตฐิ านทางสถิติมดี ังน้ี
1. ต้งั สมมตฐิ านหลกั (H0) และสมมตฐิ านทางเลอื ก (H1) ใหม้ ีความหมายตรงขา้ มกันเสมอ

2. กำหนดระดบั นยั สำคัญ α
3. เลือกตวั สถติ ิทดสอบที่เหมาะสม แล้วหาจุดวกิ ฤตเพอื่ กำหนดบริเวณปฏเิ สธ H0 ให้ สอดคลอ้ ง

กบั H0 และ α
4. คำนวณคา่ สถิติทใี่ ช้ทดสอบจากตัวอย่างขนาด n ท่สี ่มุ มา
5. ตดั สินใจยอมรับหรอื ปฏเิ สธ H0 โดยพจิ ารณาจากเง่ือนไขน้ี ถา้ คา่ สถติ ทิ ดสอบท่ีคำนวณไดจ้ าก

ขน้ั ตอนที่ 4 ตกอยู่ในบรเิ วณยอมรบั เราจะตัดสนิ ใจยอมรบั H0 แตห่ ากตกอยู่บริเวณปฏิเสธ จะตดั สนิ ใจ
ปฏเิ สธ H0

6. สรปุ ผล

45

1.5 คา่ ร้อยละ (Percentage) ใชส้ ูตรดงั นี้


= 100

แทนค่า คอื ร้อยละ
∑ คือ ความถี่ทีต่ ้องการแปลงใหเ้ ปน็ รอ้ ยละ
คือ จำนวนความถท่ี ง้ั หมด

1.6 ค่าเบ่ยี งเบนมาตรฐาน (Standard Deviation) โดยใชส้ ูตร Ferguson (Ferguson, 1981 :
49)

. . = √2 ∑ 2 − (∑ )2
( − 1)

แทนคา่ . . คือ คา่ ความเบย่ี งเบนมาตรฐาน
∑ 2 คอื ผลรวมของกำลังสองของคะแนน
(∑ )2 คอื ผลรวมของคะแนนทั้งหมดยกกาลงั สอง
คือ จำนวนคนในกลุ่มตวั อย่าง

นำข้อมูลที่ได้จากการทำแบบทดสอบก่อนเรียนและแบบทดสอบหลังเรียนมาสร้างตาราง
เปรียบเทียบคะแนนสอบก่อนเรียนและหลังเรียนของนักเรียนของนักเรียนรายบุคคลมา เพื่อดูพัฒนาการ
ของนกั เรียนและจุดบกพร่องต่อไป

ค่าความยากง่ายของขอ้ สอบ
เป็นการตรวจสอบคุณภาพของข้อสอบเป็นรายข้อ เพื่อพิจารณาว่าข้อสอบแต่ละข้อนั้น มีระดับความ

ยากหรือค่าความง่าย ( Difficulty index or Easiness ) และค่าอำนาจจำแนกของข้อสอบ ( Disciminant
index ) เพียงใด รวมทั้งพิจารณาถึงประสิทธิภาพของตัวลวงในข้อเลือกตอบของข้อสอบข้อนั้นด้วย ผลการ
วิเคราะหจ์ ะทำให้ทราบวา่ ข้อสอบแตล่ ะข้อมีความเหมาะสมมากน้อยเพยี งใด ขอ้ สอบที่มีคุณภาพจะสามารถนำไป
วัดและประเมินผลได้อย่างเที่ยงตรงและเช่ือมั่นได้ แบบทดสอบที่ดีต้องมีความยากงา่ ยพอเหมาะ คอื ไม่ยากเกินไป
และไม่ง่ายเกินไป ความยากง่ายของ แบบทดสอบพิจารณาได้จากผลการสอบของแบบทดสอบฉบับนั้นเป็นสำคัญ
การพิจารณาความยากง่าย พิจารณาดังนี้