สื่อการสอนวิชาอาชีวอนามัย

วิชาอาชีวอนามัยและความปลอดภัย รหัส 20001-1001 ท-ป-น 2-0-2 จุดประสงค์รายวิชา 1.เข้าใจหลักการและกระบวนการจัดการเกี่ยวกับอาชีพอาชีวอนามัยและความปลอดภัยในการปฏิบัติงานอาชีพ 2.สามารถด าเนินการเบื้องต้นในการควบคุมและป้องกันมลพิษ โรคและอุบัติภัยที่เกิดจากการท างาน 3.สามารถปรับปรุงสภาพการท างานตามหลักการยศาสตร์ อาชีวอนามัยและความปลอดภัย 4.มีจิตส านึกและกิจนิสัยที่ดีในการปฏิบัติงานอาชีพตามหลักอาชีวอนามัยและความปลอดภัย สมรรถนะรายวิชา 1.แสดงความรู้เกี่ยวกับหลักการจัดการ ควบคุม ป้องกันและแก้ไขปัญหาด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัยในการปฏิบัติงาน 2.วางแผนการด าเนินการเบื้องต้นในการควบคุม ป้องกันมลพิษ โรคและอุบัติภัยที่เกิดจากการท างาน 3.วางแผนปรับปรุงสภาพการท างานตามหลักการยศาสตร์ อาชีวอนามัยและความปลอดภัย 4.อ่านและปฏิบัติตามเครื่องหมายและสัญลักษณ์ความปลอดภัย 5.เลือกใช้เครื่องป้องกันอันตรายตามสถานการณ์ 6.ปฐมพยาบาลเบื้องต้นตามหลักการและกระบวนการ ค าอธิบายรายวิชา ศึกษาเกี่ยวกับหลักอาชีวอนามัยและความปลอดภัยในการปฏิบัติงานอาชีพ ปัญหามลพิษ โรคและอุบัติภัยที่เกิดจากการท างานและการ ควบคุมป้องกันการปรับปรุงสภาพการท างานตามหลักยศาสตร์ การจัดการอาชีวอนามัยและความปลอดภัยเบื้องต้น เครื่องหมายและ สัญลักษณ์ความปลอดภัย เครื่องป้องกันอันตราย การปฐมพยาบาลเบื้องต้น กฎหมายและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับงานอาชีวอนามัยและ ความปลอดภัย

หน่วยที่ 1 ความปลอดภัยในการท างาน

ความปลอดภ ั ยในการท างาน ค ื อการปฏ ิ บ ั ต ิ งานให ้ ส าเร ็ จล ุ ล ่ วงตามเป้ าหมาย โดยปราศจากเหต ุ การณ ์ ท ี่ท าให้เก ิ ดความเส ี ยหายการส ูญเส ี ยท ้ ั งบ ุ คคลและทร ั พย ์ ส ิ น การบาดเจ็บ ป่ วยเป็ นโรคจนถึงขั้นเสียชีวิต อ ุ บ ั ต ิ ภ ั ยในการท างาน หมายถึง ภัยและความเสียหายอันเนื่องมาจาก เหต ุ การณ ์ ท ี่ไม ่ คาดค ิ ดมาก ่ อน ท าให ้ ผ ้ ู ปฏ ิ บ ั ต ิ งาน บาดเจ ็ บ ส ูญเสียทรัพย์สิน พิการหรือเสียชีวิต 1. ความหมายของความปลอดภัยในการท างาน

อ ุ บ ั ต ิ เหต ุ ม ี ต ั วการท ี่ส าค ั ญ 3 ประการ คือ 1. ตัวบ ุ คคล 2. สิ่งแวดล้อม 3. อ ุ ปกรณ ์ 2. อ ุ บ ั ต ิ เหต ุ กบ ั การท างาน

การเก ิ ดอ ุ บ ั ต ิ เหต ุ ในโรงงานอ ุ ตสาหกรรมน ้ ั นอาจแบ ่ งออกได ้ เป็ น 2 ประเภทใหญ่ ดังนี้คือ 1. ความส ูญเส ี ยทางตรง (Direct Loss) @ จ ำนวนเง ิ นท ี่ต ้ องจ ่ ำยไปอ ั นเก ี่ยวเน ื่องก ั บผ ้ไ ู ด ้ ร ั บบำดเจ ็ บโดยตรงจำกอ ุ บ ั ต ิ เหต ุ เป็ นค่ำเสียหำยที่แสดงให้เห็นอย่ำงเด่นชัด 2. ความส ูญเส ี ยทางอ ้ อม (Indirect Loss) @ ค่ำใช้จ่ำยอื่น ๆ (ซึ่งส่วนใหญ่ค ำนวณเป็ นตัวเงินได้) นอกเหน ื อจำกค ่ ำใช ้ จ ่ ำยทำงตรง ส ำหร ั บกำรเก ิ ดอ ุ บ ั ต ิ เหตใ ุ นแต ่ ละคร ั ้ ง ความส ูญเส ี ยจากอ ุ บ ั ต ิ เหต ุ ในการท างาน

การประสบอันตรายจากการท างานนั้นมีปัจจัยส าคัญที่เกี่ยวข้องกันตลอดเวลา ได้แก่ 1. ตัวบ ุ คคล 2. สิ่งแวดล้อม 3. อ ุ ปกรณ ์ เคร ื่องจ ั กร เคร ื่องม ื อ 3. ปัญหาการประสบอันตรายจากการท างาน มาตรการในแก้ไขปัญหาการประสบอันตรายจากการท างาน การสอบสวนอ ุ บ ั ต ิ เหต ุ

ค ้ นหาสาเหต ุ ของอ ั นตรายเพอ ื่เป็ นแนวทางการก าหนดมาตรการในการป้ องก ั น ซ ึ่งอาจเป็ นวธ ิี การหร ื อโดยบ ุ คลากรในองค ์ กรท ี่ม ีประสบการณ ์ และตระหน ั กถง ึ ความส าคัญของความปลอดภัยที่จะร่วมมือกันในการสังเกต ตรวจตรา เอาใจใส่ถึงสิ่งผิดปกติ ความบกพร่องที่อาจเกิดมีขึ้นในการท างานก็ได้ 4. การตรวจสอบความปลอดภัย

1. ทฤษฎีโดมิโน (Domino Theory) การบาดเจ็บ และความเสียหายต่าง ๆ เป็ นผลส ื บเน ื่องมาจากอ ุ บ ั ต ิ เหต ุ หรือการกระท าที่ไม่ปลอดภัย โดมิโนตัวที่ 1 บรรพบ ุ ร ุ ษและสิ่งแวดล้อมทางสังคม โดมิโนตัวที่ 2 ความบกพร่องและความผิดพลาดของคน โดมิโนตัวที่3 การกระท าและสภาพแวดล้อมที่ไม่ปลอดภัย โดมิโนตัวที่4 การเก ิ ดอ ุ บ ั ต ิ เหต ุ โดมิโนตัวที่5 การบาดเจ็บหรือพิการ 5. ทฤษฏ ี แนวค ิ ดการเกด ิ อ ุ บ ั ต ิ เหต ุ

2. ทฤษฎ ี ม ู ลเหต ุ เช ิ งซ ้ อน (Multiple Causation Theory) เน ้ นการป้ องก ั นอ ุ บ ั ต ิ เหต ุ โดยการบร ิ หารจ ั ดการโดยจ ั ดให ้มีองค์กร ความปลอดภัย 5. ทฤษฏ ี แนวค ิ ดการเกด ิ อ ุ บ ั ต ิ เหต ุ(ต่อ)

สามารถแบ่งออกเป็ น 2 สาเหต ุ ใหญ ่ 1. สาเหต ุ จากการปฏ ิ บ ั ต ิ งานท ี่ไม ่ปลอดภ ั ย(Unsafe Act) เป็ นการกระท าที่ไม่ปลอดภัยของคนงานในขณะปฏิบัติงานเป็ นผลท าให้เกิด อ ุ บ ั ต ิ เหต ุ ได ้ ถ ึ งร ้ อยละ88 ของอ ุ บ ั ต ิ เหต ุ 2. สภาพการท างานที่ไม่ปลอดภัย สภาพแวดล ้ อมท ี่ไม ่ปลอดภ ั ยโดยรอบต ั วของผ ้ ู ปฏ ิ บ ั ต ิ งานขณะท างาน 6. สาเหต ุ ของการเกด ิ อ ุ บ ั ต ิ เหต ุ จากการท างาน

1. ก าหนดมาตรฐานการความปลอดภัย 2. การตรวจความปลอดภัย 3. กฎหมายความปลอดภัย 4. การศึกษาวิจัยความปลอดภัย 5. ด้านการศึกษา 6. การฝึ กอบรมด้านความปลอดภัย 7. การสร้างเสริมทัศนคติด้านความปลอดภัย 8. การก าหนดมาตรการความปลอดภัยในสถานประกอบการ 9. การปร ั บปร ุ งสภาพการท างานและส ิ่งแวดล ้ อมในการท างาน 10. การประก ั นการประสบอ ุ บ ั ต ิ เหต ุ แนวทางการป้ องกันการประสบอันตรายจากการท างาน

หน่วยที่ 2 การจัดการอาชีวอนามัยและความปลอดภัย

1. การจัดการด้านการบริหาร หลักการหรือกระบวนการบริหารทั่วไป คือ POSDCoRB MODEL ซึ่งมีองค์ประกอบต่อไปนี้คือ การวางแผนงาน (Planning) การจัดองค์กร(Organizing) การจ ั ดหาและพฒ ั นาบ ุ คลากร(Staffing) การสั่งการ การจัดการ(Directing) การประสานงาน (Coordinating) การรายงาน (Reporting) การจัดงบประมาณ (Budgeting) การจัดการอาชีวอนามัยและความปลอดภัย

2. การจัดการด้านสถานที่ท างาน (Work Place) หล ั กการทางวศ ิ วกรรมในการป้ องก ั นควบค ุ มอ ั นตรายจากการท างาน จากกระบวนการผลิตตามขั้นตอน 6 ขั้นตอน 1.การทบทวนระบบงาน (Engineering Revision) 2. การทดลองเปรียบเทียบวิธีการต่าง ๆ (Trial) 3. การตัดสินใจเลือกใช้(Final Safe Method) 4. การฝึ กอบรมและสอบสวน (Training and Instruction) 5. การเตรียมคน (Selection) 6. การติดตามประเมินผล (Evaluation)

3. การจ ั ดการด ้ านพน ั กงานล ู กจ ้ าง (Employee) คือ การคัดเลือกคนให้มีความเหมาะสมกับลักษณะของงาน และสภาพการท างาน

จิตวิทยาในการท างานแบ่งองค์ประกอบที่ควรค านึงถึงไว้2 ประการคือ 1. องค์ประกอบทั่วไป 2. องค ์ประกอบด ้ านบ ุ คคล จ ิ ตว ิ ทยาอ ุ ตสาหกรรมกบ ั งานความปลอดภ ั ย

การส่งเสริมให้เกิดส านึกของความปลอดภัยเพื่อป้ องกันการเกิดอ ุ บ ั ต ิ เหต ุ หรือเหต ุ การณ ์ไม่ปกติ คือ 1. ส ่ งเสร ิ มส ุ ขภาพจ ิ ตของคนงาน ด ้ วยวธ ิี การให ้ ความร ้ ู ด ้ านความปลอดภ ั ยอย ่ างใกล ้ ช ิ ด 2. ส ่ งเสร ิ มให ้ ม ี การตรวจส ุ ขภาพ โดยม ี สวส ั ด ิ การทางการแพทย ์ อย ่ างเหมาะสม 3. การก าหนดแนวทางด ้ านความปลอดภ ั ยและการป้ องก ั นอ ุ บ ั ต ิ เหต ุ ในงานอ ุ ตสาหกรรม การเกด ิ อ ุ บ ั ต ิ เหต ุ หร ื อเหต ุ การณ ์ไม ่ปกติ

คณะกรรมการความปลอดภัยที่เกี่ยวข้องกับการสร้างแนวทางหรือ มาตรการการป้ องกันมิให้เกิดอันตรายใดๆ กับพนักงานหรือเจ้าหน้าที่ ได้แก่ 1. นายจ้าง 2. ผ ้ ู ม ี ส ่ วนเก ี่ยวข ้ องก ั บการปฏ ิ บ ั ต ิ งานความปลอดภ ั ย อาชีวอนามัยและสภาพแวดล้อมของการท างาน คณะกรรมการความปลอดภัย

แนวทางการบริหารความปลอดภัยของการท างาน คือ 1. การสร้างความตระหนักโดยการใช้กิจกรรม “5 ส” 2. การปล ู กจ ิ ตส าน ึ กของความปลอดภ ั ย 3. การวิเคราะห์งานเพื่อความปลอดภัย 4. การบร ิ หารจ ั ดการเพอ ื่ควบค ุ มการส ูญเส ี ย 5. การสอบสวนอ ุ บ ั ต ิ เหต ุ 6. การตรวจตราและตรวจสอบความปลอดภัย กิจกรรมสร้างเสริมความปลอดภัยในการท างาน

ความเสี่ยง การประเมินความเสี่ยง คือ ลักษณะของสถานการณ์หรือการกระท าใด ๆ ที่มีผลได้มากกว่า 2 อย่าง ซึ่งไม่สามารถบอกได้แน่นอนว่าจะเกิดขึ้นหรือไม่ คือ กระบวนการศึกษาอย่างเป็ นระบบ เพื่อพรรณนาและวัดความเสี่ยงที่มี ความส ั มพน ั ธ ์ ก ั บส ิ่งค ุ กคาม กระบวนการการกระท า หร ื อเหต ุ การณ์ใด ๆ

การประเม ิ นความเส ี่ยงด ้ านส ุ ขภาพ แบ ่ งออกได ้ เป็ น 2 กล ่ ุ มใหญ ่คือ 1. การประเมินความเสี่ยงเชิงปริมาณ (Quantitative Risk Assessment) 2. การประเม ิ นความเส ี่ยงเช ิ งค ุ ณภาพ (Quality Risk Assessment) ร ู ปแบบการประเมินความเสี่ยงออกเป็ น 4 ขั้นตอน 1. การประเม ิ นส ิ่งค ุ กคาม (Hazard Identification) 2. การประเมินสัมผัส (Exposure Assessment) 3. การประเมินขนาดสัมผัสกับการตอบสนอง(Dose-Response Assessment) 4. การอธิบายลักษณะของความเสี่ยง (Risk Characterization) การประเมินความเสี่ยง (Risk Assessment)

หน่วยที่ 3 การจัดอาชีวอนามัยและ ความปลอดภัยในการท างาน

1. ความหมายของอาชีวอนามัยและความปลอดภัย “อาชีวอนามัย(Occupational Health)” หมายถ ึ งการดา เน ิ นการเก ี่ยวกบ ั การป้ องกน ัโรคการส ่ งเสร ิ มส ุ ขภาพ การรักษาพยาบาล การฟ ้ ื นฟสมรรถภาพ ู และการจด ั การเพ ื่อใหผ ้ ป ู ้ ระกอบอาช ี พสามารถประกอบอาช ี พไดอ ้ ยา ่ งปลอดภย ั ปลอดโรค ม ี สภาวะท ี่สมบ ู รณ ์ แขง ็ แรงท ้ ง ั ทางร ่ างกาย จ ิ ตใจและสามารถท างาน ได้อยา ่ งม ีประส ิ ทธ ิ ภาพและประส ิ ทธ ิ ผลและพน ้ ภย ั จากการทา งาน

ขอบข่ายของงานอาชีวอนามัย

2. ความส าคัญและประโยชน์ของอาชีวอนามัย ประโยชน์ของอาชีวอนามัยและความปลอดภัยในการท างาน 1. ช ่ วยป้ องกนัและควบค ุ มใหเ ้ ก ิ ดสภาพความปลอดภยัในการทา งาน 2. ช ่ วยลดความส ูญเส ี ยท ี่บนัทอนก ิ จการของนายจา ้ งอนัเน ื่องมาจากการเก ิ ดอ ุ บตัิ เหต ุ 3. ช ่ วยลดผลกระทบทางสังคมท ี่อาจตามมาหลงัการประสบอนัตรายจากการทา งาน 4. ส ่ งผลต ่ อการเพ ิ่มผลผล ิ ตและอา นวยประโยชนต ์ ่ อเศรษฐก ิ จเช ่ นสภาพแวดล้อม มีอ ิ ทธ ิ พลต ่ อการทา งานของลก ู จา ้ ง 5. ช ่ วยใหผ ้ ป ู ้ ฏ ิ บตัิ งานใหไ้ ดร ้ับการปฏ ิ บตัิ ท ี่เป็ นธรรม ไม ่ ขดัต ่ อหลกัมน ุ ษยธรรม ช ่ วยลดความส ูญเส ี ย ช ่ วยเพ ิ่มผลผล ิ ตและ ประส ิ ทธ ิ ภาพในการทา งาน ยังช ่ วยเสร ิ มภาพลกัษณ ์ใหส้ิ นคา ้ ลดปัญหาการถก ู ก ี ดกนัทางการคา ้ กบั นานาประเทศด้วย

3. พัฒนาการของงานอาชีวอนามัยในประเทศไทย พ.ศ.2477 ม ี การกา หนดพระราชบญัญตัิ สาธารณส ุ ขเก ิ ดข ้ึ น พ.ศ.2499 มีการประกาศใช้พระราชบัญญัติแรงงาน พ.ศ.2509 ม ี การเสนอโครงการอาช ี วอนามยัไวใ้ นแผนพฒันาเศรษฐก ิ จและสังคม ฉบบัท ี่2 พ.ศ.2510 ม ี การส ่ งบ ุ คลากรไปศ ึ กษาด ู งานต ่ างประเทศ พ.ศ.2512 ได้มีการปรับปรุงและออกพระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ.2515 ได้มีประกาศคณะปฏิวัติ ฉบับที่103 พ.ศ.2528 ก.มหาดไทยได้ออกประกาศเรื่องการมีเจ้าหน้าที่ความปลอดภัย พ.ศ.2533 มีพระราชบัญญัติประกนัสังคมม ี การจดัต ้ งัสา นกังานประกนัสังคม

4. ขั้นตอนการด าเนินงานอาชีวอนามัย ม ี ข ้ นัตอนประกอบดว ้ ย5 ข ้ นัตอนสา คญัดงัน ้ ี 1. การจ าแนกปัญหาและอันตราย (Problems and Hazards Identification) 2. การประเมินขนาดของปัญหาและอันตราย (Hazards Evaluation) 3. การเปรียบเทียบขนาดของอันตราย (Hazards Interpretation) 4. การสั่งการและการควบค ุ ม (Hazard Control) 5. การประเมินโครงการ (Project Evaluation and Feedback)

5.การด าเนินงานอาชีวอนามัยในประเทศไทย ขอบเขตของการด าเนินงานอาชีวอนามัย ประกอบด้วยงานหลัก 3 ด้าน 1. การป้ องกนัและควบค ุ มโรคจากการประกอบอาชีพ 2. การป้ องกนัและควบค ุ มอ ุ บตัิ เหต ุ จากการประกอบอาช ี พ 3. การควบค ุ มป้ องกนัมลพ ิ ษส ิ่งแวดลอ ้ ม

หน่วยที่ 4 มลพษ ิ จากโรงงานอ ุ ตสาหกรรม

การควบคุมมลพิษจากอุตสาหกรรม เป็ นการควบคุมสารมลพิษที่มี แหล ่ งกา เน ิ ดจากโรงงานอุตสาหกรรม มลพิษทางอากาศจากแหล ่ ง กา เน ิ ดอุตสาหกรรม โดยส ่ วนมากเก ิ ด จากกระบวนการผล ิ ต ม ี 3 ประเภท ใหญ ่ ๆ ค ื อ •1. เช ้ ื อเพล ิ งท ี่เป็ นของแขง ็ •2.เช ้ ื อเพล ิ งท ี่เป็ นของเหลวไดแ ้ ก ่ น ้ า มนัเตาและน ้ า มนัด ี เซล •3.เช ้ ื อเพล ิ งท ี่เป็ นก ๊ าซ ไดแ ้ ก ่ ก ๊ าซธรรมชาต ิ และก ๊ าซ LPG

มลพ ิ ษทางสภาพแวดลอ ้ มท ี่ทา ใหเ ้ ก ิ ดการเจบ ็ ป่ วย ส ุ ขภาพไม ่ ด ี ความไม ่ สะดวก สบายในของคนงานท ี่ทา งานในโรงงานอ ุ ตสาหกรรม อาจแบ ่ งไดเ ้ป็ น 4 ประเภท ไดแ ้ ก ่ มลพิษทางเคมี (Chemical Hazards) มลพิษทางกายภาพ (Physical Hazard) มลพิษทางจิตวิทยาสังคม (Ergonomic Hazards) มลพิษทางชีวภาพ (Biological Hazard)

แนวทางในการปรับปร ุ งสภาพและส ิ่งแวดลอ ้ มในการทา งานออกไดเ ้ป็ น 2 แนวทางคือ การควบคุมทางด้านวิศวกรรม การควบคุมโดยการบริหารจัดการ

หน่วยที่ 5 การป้ องกน ั และควบค ุ มมลพษ ิ จาก สภาพแวดล้อมในการท างาน

“มลพิษสิ่งแวดล้อม”จ ึ งหมายถ ึ งภาวะส ิ่งแวดลอ ้ ม ซ่ึ งปนเป ้ ื อนด้วย มวลสารหรือพลังงานที่มีผลท าใหส้ ุ ขภาพทางกาย ใจและสังคมเส ื่อมลงก ่ อใหเ ้ ก ิ ด ผลกระทบต ่ อมน ุ ษยท ์ ้ งัทางตรงและทางออ ้ ม มลพิษท ี่เก ิ ดข ้ึ นในส ิ่งแวดลอ ้ ม ม ี ผลกระทบต ่ อมน ุ ษยไ์ ดท ้ ้ งัทางตรงและทางออ ้ ม ความหมายอาจอธิบายได้ 2 ลักษณะคือ 3.1 มลพ ิ ษส ิ่งแวดลอ ้ มในทางว ิ ทยาศาสตร ์ หร ื อทางช ี วภาพ 3.2 มลพ ิ ษส ิ่งแวดลอ ้ มทางสังคม

การเก ิ ดมลพ ิ ษส ิ่งแวดลอ ้ ม พอสร ุ ปไดด ้ งัน ้ ี 4.1 การใช้เทคโนโลยีที่ด้อยประสิทธิภาพ 4.2 การใชท ้ รัพยากรไม ่ ถก ู หลกัว ิ ชาการ 4.3 มาตรการควบค ุ มไม ่ ม ีประส ิ ทธ ิ ภาพ 4.4 ความกดดนัทางสังคม เศรษฐก ิ จการเม ื อง 4.5 อุบัติเหตุจากการด าเนินการ 4.6 ภัยธรรมชาติ

ประเภทของมลพิษสิ่งแวดล้อม มลพิษทางน ้ า มลพิษทางอากาศ มลพิษทางเสียง มลพิษทางการเกษตร มลพิษทางอุตสาหกรรม มลพิษทางทัศนียภาพ มลพิษทางสังคม

สภาพแวดล้อมในการท างาน หมายถ ึ ง ส ิ่งแวดลอ ้ มต ่ างๆท ้ งัคน ส ิ่งของ กระบวนการ สมรรถนะของเครื่องจักรเครื่องกลที่ใช้ในการท างาน รวมท ้ งั สถานการณ์ต ่ างๆท ี่เก ิ ดข ้ึ นก ่ อน ในระหวา ่ งและหลงัการปฏ ิ บตัิ งาน ท ้ งัท ี่เป็ นร ู ปธรรมและท ี่เป็ นนามธรรม สภาพปัจจยัต ่ าง ๆ ท ี่ส ่ งผลใหเ ้ ก ิ ด ภาวะกดดนัซ่ึ งม ี ผลต ่ อผป ู ้ ฏ ิ บตัิ งาน ท ้ งัในดา ้ นร ่ างกาย จ ิ ตใจอารมณ ์ สังคม

สภาพแวดล้อมและการกระท าที่ไม่ปลอดภัย ในงานอาชีพ สภาพแวดลอ ้ มท ี่ไม ่ปลอดภยั การกระทา ท ี่ไม ่ปลอดภยั

หน่วยที่ 6 โรคที่เกิดจากการท างานและ โรคจากการประกอบอาชีพ

โรคจากการประกอบอาชีพ หมายความถึงโรคและการบาดเจ็บ จากการทา งานในงานอาช ี พของตนเอง โดยแบ ่ งตามสาเหต ุ หร ื อลักษณะ การเก ิ ดโรคเป็ น 2 ประเภทคือ โรคจากอาชีพ (Occupational Diseases) และ โรคเนื่องจากงาน (Work-related diseases) โรคเนื่องจากงาน (Work-related diseases) หมายถึง โรคหรือความเจ็บป่ วย ที่เก ิ ดข ้ึ นกบัคนทา งาน โดยม ี สาเหต ุ จากปัจจยัหลายอยา ่ งประกอบกนัและการทา งานเป็ น ปัจจัยหน่ึ งของการเก ิ ดโรค ท ้ งัน ้ ีปัจจยัต ่ าง ๆ ท ี่ม ี ส ่ วนทา ใหเ ้ ก ิ ดโรคอาจไดแ ้ ก ่ พันธุกรรม พฤต ิ กรรมส ุ ขภาพของคนทา งาน ท ่ าทางการทา งาน ลกัษณะหรือ ระบบงานท ี่ไม ่ เหมาะสม ตวัอยา ่ ง เช ่ น โรคปวดหลงัจากการท างาน โรคความดันโลหิตสูง เป็ นต้น

สาเหตุจากสภาพการทา งานและส ิ่งแวดลอ ้ มในการทา งาน และสาเหตุ จากส ิ่งแวดลอ ้ มทวั่ ไป 3.1 สาเหตุจากตัวผู้ประกอบอาชีพ 3.2 สภาพการทา งานและส ิ่งแวดลอ ้ มในการทา งาน 3.3 ส ิ่งแวดลอ ้ มทวั่ ไป

มาตรการป้ องกันโรคจากการประกอบอาชีพ มาตรการการควบค ุ มท ี่ตน ้ ตอหร ื อแหล ่ งกา เน ิ ด (Source)อันตราย มาตรการการควบค ุ มท ี่ทางผา ่ นของอนัตราย (Path) มาตรการการควบคุมที่ตัวบุคคล (Receiver)

วธ ิี การควบค ุ มอ ั นตรายจากการท างาน •หลักการทดแทน (Substitution) •การเปลี่ยนแปลงกระบวนการผลิต (Changing the process) •การแยกออกหรือใช้ระบบปิ ด (Isolation or Enclosure) •วิธีการท าให้เปี ยก (Wet Methods) •การระบายอากาศเฉพาะแห ่ ง (Local Exhaust Ventilation) •การระบายอากาศทวั่ๆ ไป หร ื อการทา ใหเ ้ จ ื อจาง (General or Dulution Ventilation) •การใชอ ้ ุ ปกรณ ์ป้ องกนัอนัตรายส ่ วนบ ุ คคล(Personal Protective Equipment) •การจดัเกบ ็ รักษาการทา ความสะอาด (Good House Keeping) •การกา จดัขยะม ู ลฝอยและของเส ี ยหร ื อกากอ ุ ตสาหกรรม (Waste Disposal) •การควบค ุ มป้ องกนัอนัตรายจากการประกอบอาช ี พดา ้ นบ ุ คคล •ด้านการแพทย์

หน่วยที่ 7 การปร ั บปร ุ งสภาพการทา งานตาม หลักการยศาสตร์

การยศาสตร์ เป็ นเรื่องการศึกษาสภาพการท างานที่มีความสัมพันธ์ระหวา ่ ง ผู้ปฏิบัติงานและส ิ่งแวดลอ ้ ม การทา งานเป็ นการพ ิ จารณาวา ่ สถานท ี่ทา งานดงักล ่ าว ได้ม ี การออกแบบหร ื อปรับปร ุ งใหม ้ี ความเหมาะสมกบัผป ู ้ ฏ ิ บตัิ งานอยา ่ งไร เพื่อป้ องกนั ปัญหาต ่ าง ๆ ท ี่อาจม ี ผลกระทบต ่ อความปลอดภยัและส ุ ขภาพอนามัย ในการทา งาน และสามารถเพ ิ่มประส ิ ทธ ิ ภาพการทา งานไดด้วย ้

ผป ู ้ ฏ ิ บตัิ งาน สถานท ี่ทา งาน และการออกแบบงาน เก ี่ยวพนักบั หลักการยศาสตร์

ความส าคัญและวัตถุประสงค์ของการยศาสตร์เพื่อลดปัจจัยเสี่ยง ดงัน ้ ี 1. ปริมาณและคุณภาพของผลผลิตตกต ่า 2. อตัราเก ิ ดการผ ิ ดพลาดหร ื ออ ุ บตัิ เหต ุ ส ู งหร ื อเพ ิ่มข ้ึ น 3. อตัราการหยด ุ งานส ู งหร ื อเพ ิ่มข ้ึ น 4. อตัราการลาออกของผป ู ้ ฏ ิ บตัิ งานส ู งหร ื อเพ ิ่มข ้ึ น 5. การส ูญเส ี ยดา ้ นเวลาม ี มากหร ื อเพ ิ่มข ้ึ น 6. ค ่ าใชจ ้่ ายดา ้ นรักษาพยาบาลและวสัด ุ อ ุ ปกรณ ์ ส ู งหร ื อเพ ิ่มข ้ึ น 7. ผู้ปฏิบัติงานมีความเครียด ความเมื่อยล้า ที่อาจน าไปส ่ ู การเป็ น โรค อันเนื่องมาจากการท างาน

ขอบเขตของงานการยศาสตร์เป็ นการออกแบบ (Design) และ การปรับปรุง (Improvement) สภาวะและส ิ่งแวดลอ ้ มในการทา งาน ซึ่งเป็ นแนวทางหลักของวิทยาการจัดสภาพงาน มีขอบเขตครอบคลุมถึงตัวงาน องค์ประกอบของการยศาสตร์ สามารถจดัเป็ นหมวดหม ่ ู ได ้3 กล ุ ่ ม ค ื อ 1. ด้านกายวิภาคศาสตร์ (anatomy) 2. ด้านสรีรวิทยา (physiology) 3. ด้านจิตวิทยา (psychology)

หลักการของการยศาสตร์(Ergonomics) 1. ลกัษณะท ่ าทางการทา งาน 2. เครื่องมือและอุปกรณ์ควบคุม 3. การท างานที่ต้องใช้แรงมาก

หน่วยที่ 8 เครื่องหมายและสัญลักษณ์ ความปลอดภัยในการท างาน