Үзэл Баримтлал

2. ЦАХИЛГААН ХАНГАМЖ Зураг 1.22 Улаанбаатар хотын цахилгаан хангамжийн шугам УЛААНБААТАР ХОТЫН ӨНӨӨГИЙН БАЙДАЛ, ТУЛГАМДСАН АСУУДЛУУД
сүлжээ
Өнөөгийн байдлаар Дулааны цахилгаан станц-2, 3, 4, “Салхин
цахилгаан станц”, Хөшигийн хөндийн “Нарны цахилгаан станц”,
Сонгинохайрхан дүүргийн “Нарны цахилгаан станц”-д хотын
цахилгаан эрчим хүчийг үйлдвэрлэж байна. Дулааны цахилгаан
станц (ДЦС)-ийн нийт суурилагдсан хүчин чадал 925МВт
байна. Тус станцуудын 2018 оны өвлийн их ачааллын үед оройн
19 цагийн байдлаар 745,8МВт, шөнийн 3 цагийн байдлаар
361,3МВт цахилгаан эрчим хүч үйлдвэрлэсэн байна.

Хүснэгт 1.14 ДЦС-н хамгийн их ачаалал авсан үеийн 2018.12.07-
ны цахилгаан станцын үйлдвэрлэлтийн судалгаа

Ачаалагдсан байдал

Нэр Хүчин Генератарын 19 цагийн Шөнийн
ДЦС-4 байдлаар 3 цагийн
чадал /МВт/ нэр байдлаар
ДЦС-3
ДЦС-4 ТГ-1 00 Улаанбаатар хотын цахилгаан эрчим хүчний их ачаалал (Pmax)
ТГ-2 2010 онд 409МВт, 2011 онд 459МВт, 2012 онд 532МВт, 2013 онд
ТГ-3 114 46 580МВт, 2014 онд 630МВт, 2015 онд 637МВт, 2016 онд 650МВт,
703 ТГ-4 2017 онд 703МВт, 2018 онд 748МВт байна.
ТГ-5 111 0
ТГ-6
ТГ-7 113 104
ТГ-1
ТГ-2 80.9 69,3
ТГ-3
ТГ-4 88.9 0 748
198 ТГ-5 703
ТГ-6 117 20 630 637 650
ТГ-7 580
ТГ-8 9.7 8.5 532
ТГ-9
ТГ-1 10.9 0 459
24 ТГ-2 409
ТГ-3
925 0 7.6 15,9%
12,7% 12,2%
10 0 8,2% 6,4%
9,0% 8,6%

21.6 21.9 1,1% 2,0%
2010-2011 2011-2012 2012-2013 2013-2014 2014-2015 2015-2016 2016-2017 2017-2018 2018-2019

20.9 19.3 он он он он он он он он он

21.6 0 УБ хот, Рmax 409 459 532 580 630 637 650 703 748

Өсөлт,% 12,7% 12,2% 15,9% 9,0% 8,6% 1,1% 2,0% 8,2% 6,4%

00

48.6 49 Улаанбаатар хотын цахилгаан эрчим хүчний хэрэглээ (Wхэр)
2010 онд 1360,99 сая.кВтц, 2011 онд 1550,1 сая.кВтц, 2012 онд
5.4 0 1843,16 сая.кВтц, 2013 онд 2025,45 сая.кВтц, 2014 онд 2216,02
сая.кВтц, 2015 онд 2240,66 сая bкВтц, 2016 онд 2286,38 сая.
4.7 4 кВтц,2017 онд 2490,6 сая.кВтц,2018 онд 2660,9 сая.кВтц байна.

10.6 11.7

745.8 361.3

ШУГАМ СҮЛЖЭЭНИЙ ХУВЬД 2490,6 2660,9
Улаанбаатар хотод 220/110кВ-н станц 22ш, 35кВ-н станц 18ш
, 220/110кВ-н цахилгаан дамжуулах агаарын шугам (ЦДАШ)- 2216,02 2240,66 2286,38
276.5км, 35кВ-н цахилгаан дамжуулах агаарын шугам (ЦДАШ)- 2025,45
235,6км, 0,4-10кВ-н цахилгаан дамжуулах агаарын шугам 1843,16
(ЦДАШ)-1076км 0,4-10кВ-н цахилгаан дамжуулах кабел шугам
(ЦДКШ)-4145,3км байна. Улаанбаатар хотын дамжуулах шугам 1550,1 9,0%
сүлжээний нийт суурилагдсан хүчин чадал 1736МВА байна. 1360,99
Үүнээс 2018.12 сарын өвлийн их ачааллын үед 648,94МВА
ашигласан байна. 15,9%
12,7% 12,2%

8,6% 8,2% 6,4%

1,1% 2,0%
2010- 2011- 2012- 2013- 2014- 2015- 2016- 2017- 2018-
2011 он 2012 он 2013 он 2014 он 2015 он 2016 он 2017 он 2018 он 2019 он

УБ хот, Wхэр 1360,99 1550,1 1843,16 2025,45 2216,02 2240,66 2286,38 2490,6 2660,9

Өсөлт,% 12,7% 12,2% 15,9% 9,0% 8,6% 1,1% 2,0% 8,2% 6,4%

УЛААНБААТАР 2040 51

УЛААНБААТАР ХОТЫН ӨНӨӨГИЙН БАЙДАЛ, ТУЛГАМДСАН АСУУДЛУУД “ЭРЧИМ ХҮЧ БОЛ УЛААНБААТАР ХОТЫН ХУВЬД ХӨГЖЛИЙН Цэвэр усны гол шугамууд нь Ф150 - Ф800мм-н голчтой ган,
НЭГ ТОМ ТУЛГУУР БОЛОХ САЛБАР ЮМ. ИЙМД ЭРЧИМ ширмэн материалаар хийгдсэн ба салбар шугамууд нь Ф50 -
ХҮЧНИЙ ХАНГАМЖИЙН ӨНӨӨГИЙН ХҮЧИН ЧАДАЛ НЬ Ф150мм-н голчтой ган, ширэм болон хуванцар материалаар
ИРЭЭДҮЙН ЭРЭЛТИЙГ ХАНГАХАД ХҮРЭХГҮЙ ТУЛ ЭХНИЙ угсрагдсан ба цэвэр усны нийт 631.1км шугам сүлжээтэй.
ЭЭЛЖИД ЭРЧИМ ХҮЧ ХЭМНЭХ ШИНЭ ТЕХНОЛОГИЙГ
Зураг 1.23 Улаанбаатар хотын ус хангамж
НЭВТРҮҮЛЭХ, ОДОО АЖИЛЛАЖ БУЙ ДЦС-УУДЫГ ӨРГӨТГӨН
ШИНЭЧИЛЖ, МӨН ШИНЭ ЭХ ҮҮСВЭРИЙГ ЯАРАЛТАЙ “УС БОЛ БИДНИЙ АМЬДРАЛ ДАХЬ ӨДӨР ТУТМЫН
ХАМГИЙН СУУРЬ ХЭРЭГЛЭЭ. АЛИВАА ҮЙЛДВЭРЛЭЛ,
БАРЬЖ БАЙГУУЛАХ, ДЭД СТАНЦУУД БОЛОН ЦАХИЛГААН ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ ҮНДСЭН ТҮҮНИЙ ЭД НЬ УС БАЙДАГ. ИЙМД
ДАМЖУУЛАХ ШУГАМУУДЫН ӨРГӨТГӨЛ, ШИНЭЧЛЭЛИЙН УЛААНБААТАР ХОТЫН УС ХАНГАМЖИЙН НАЙДВАРТАЙ,
ХҮРТЭЭМЖТЭЙ, АЮУЛГҮЙ БАЙДАЛ БОЛ ЗӨВХӨН НИЙСЛЭЛ
АЖЛЫГ ХИЙХ ШААРДЛАГАТАЙ. НАЙДВАРТАЙ ЭРЧИМ ХОТЫН ТӨДИЙГҮЙ МОНГОЛ УЛСЫН АЮУЛГҮЙ БАЙДАЛ,
ХҮЧЭЭР ХАНГАХЫН ТУЛД БҮС НУТАГТ ШИНЭЭР ЦАХИЛГААН ТОГТВОРТОЙ ХӨГЖЛИЙН ҮНДЭС ЮМ. УЛААНБААТАР ХОТЫН
СТАНЦ, СИСТЕМ ХООРОНД ХОЛБОСОН ӨНДӨР ХҮЧДЭЛИЙН ХҮН АМЫН МЕХАНИК ӨСӨЛТ, ҮЙЛДВЭРЛЭЛ ҮЙЛЧИЛГЭЭ
ШУГАМУУДЫГ БАРИХ ЗАЙЛШГҮЙ НӨХЦӨЛ БАЙДАЛ ҮҮСЭЖ ӨРГӨЖИН ХӨГЖИХИЙН ХИРЭЭР ОДОО БОЛОН ИРЭЭДҮЙН
ХЭРЭГЦЭЭГ ХАНГАХУЙЦ УСНЫ НӨӨЦ, ЭХ ҮҮСВЭР, ЦЭВЭР
БАЙНА” ЧАНАРТАЙ УСНЫ ХАНГАМЖ, ТҮҮНИЙ ХАМГААЛАЛТЫН
АСУУДАЛ НЬ ОНЦГОЙЛОН АНХААРАХ ТУЛГАМДСАН
3. УС ХАНГАМЖ:
АСУУДАЛ МӨН”
Нийслэлийн нийт хүн амын 42.6 хувь нь цэвэр усыг төвлөрсөн
ус түгээх системээр, 57.4 хувь нь ус түгээх цэг, худгаас болон УЛААНБААТАР 2040
зөөврөөр авдаг. Улаанбаатар хот нь усны хэрэглээнийхээ
99.9%-г газрын доорх усаар хангаж байна. Унд ахуйн усны
одоогийн хэрэглээ нь 148.0 – 160.0 мян.м3/хон. Улаанбаатар
хот нь ус хангамжийн 4 үндсэн эх үүсвэр, шинэ 3 эх үүсвэртэй
ба дулааны цахилгаан станцын техникийн хэрэгцээг хангах
зориулалттай нэмэлт 3 эх үүсвэр, 17 усан сантай байна. Мөн
НБОГ-ын судалгаагаар нийслэл хотод 1614 гаруй хувийн
хэрэглээний худаг байна. Гэр хорооллын айл өрхүүдэд төвийн
шугамд холбогдсон 366ш ус түгээх байр, зөөврийн усаар
хангагддаг 248ш ус түгээх байраар дамжуулан цэвэр усаар
хангадаг. УСУГ-аас гэр хорооллыг байнгын усны хэрэглээтэй
байлгах зорилгоор эхний ээлжид 20 ус түгээх байранд 24 цагаар
ажиллах автомат системийг суурилуулан ажиллагаанд оруулаад
байна.

• Одоогийн байдлаар Улаанбаатар хотын ус хангамжийн
систем эх үүсвэрүүдийн 2-р өргөлтийн насосны станцуудаас
гадна хэрэглэгчдэд усыг найдвартай хүргэхийн тулд
дамжуулах станц болон контр резервуаруудыг ашигладаг.

• Улаанбаатар хотын усан хангамжийн шугам сүлжээ нь 1959
оноос эхлэн ашиглалтад орсон. Хотын хэрэглэгчдэд ус түгээх
ажлыг УСУГ, ОСНААУГ хариуцан ажилладаг. Хотын хүн
амын 60 хувь нь төвийн шугам сүлжээнд холбогдсон байна.

52

4. АРИУТГАХ ТАТУУРГА ДЭЛХИЙ НИЙТЭД ХҮЛЭЭН ЗӨВШӨӨРСӨН ӨНДӨР УЛААНБААТАР ХОТЫН ӨНӨӨГИЙН БАЙДАЛ, ТУЛГАМДСАН АСУУДЛУУД
ТЕХНОЛОГИ АШИГЛАН БОЛОВСРУУЛАХ ҮЙЛДВЭР
Улаанбаатар хот нь бохир усны төв цэвэрлэх байгууламжаас БАЙГУУЛБАЛ ХАТУУ БА ШИНГЭН ХОГ, ХАЯГДАЛ НЬ
гадна 8 бага оврын цэвэрлэх байгууламжтай. Төв цэвэрлэх БАЙРШЛАА ОЛООГҮЙ БАЯЛАГ БУЮУ СЭРГЭЭГДЭХ ЭРЧИМ
байгууламж нь хоногт 230.0мян.м3 ус цэвэрлэх хүчин чадалтай ХҮЧНИЙ “ШАВХАГДАШГҮЙ ТҮҮХИЙ ЭДИЙН НӨӨЦ” БОЛЖ
бөгөөд хоногт дунджаар 160.0-190.0 мян.м3 бохир ус цэвэрлэдэг БАЙГАА ЮМ. ИЙМД ЭХНИЙ ЭЭЛЖИД ГЭР ХОРООЛЛЫН
байна. Үйлдвэрийн усыг урьдчилан цэвэрлэх “Харгиа” ЦБ байх АРИУН ЦЭВРИЙН БАЙГУУЛАМЖИЙГ САЙЖРУУЛАХ, УЛМААР
боловч ашиглалтын хугацаа хэтэрсэн цэвэрлэгээний түвшин УЛААНБААТАР ХОТЫН АРИУТГАХ ТАТУУРГЫН СИСТЕМД ЭРС
муутай байдгаас төв цэвэрлэх байгууламжийн ачааллыг ШИНЭЧЛЭЛТ ХИЙЖ, ХҮЧИН ЧАДЛЫГ НЭМЭГДҮҮЛЭХДЭЭ
нэмэгдүүлж байна. Хотын хүн амын 60 хувь нь төвийн шугам ЦЭВЭРЛЭХ БАЙГУУЛАМЖУУДАД УС ЦАГ УУРЫН НӨХЦӨЛД
сүлжээнд холбогдсон. ТОХИРСОН, ЗОХИСТОЙ ӨНДӨР ТЕХНОЛОГИЙН АШИГЛАН
ХАЯГДАЛ УС ЦУГЛУУЛАХ, ЦЭВЭРШҮҮЛЭХ АРГА ХЭРЭГЛЭХ
• Гэр хорооллын айл өрхүүд нүхэн болон био жорлонгуудад
бохир усаа хаядаг. Улаанбаатар хотын хүн амын 96.2 хувь нь ЗАЙЛШГҮЙ ШААРДЛАГАТАЙ БАЙНА”
сайжруулсан технологи бүхий ариун цэврийн байгууламжаар
хангагдаж зөвхөн 3.8 хувь нь ил задгай байна. Үүний дотор 1.3.6 ДҮГНЭЛТ
38.6 хувь нь ус татдаг ариун цэврийн байгууламжтай байна.
Нийслэл Улаанбаатар хот нь Монгол Улсын нийт газар нутгийн
• Улаанбаатар хотын ариутгах татуургын шугам сүлжээ нь 1959 0.3 хувийг эзэлдэг ч 2018 оны байдлаар нийт хүн амын 46.1%
оноос эхлэн ашиглалтад орсон. Төв цэвэрлэх байгууламж нь нь амьдарч байна. Хүн амын зохисгүй хэт төвлөрлөөс үүдэн
хотын баруун урд хэсэгт байрладаг ба бохир усыг төвийн агаар, орчны бохирдол, авто замын түгжрэл, нийгмийн болон
цуглуулагч коллектор /Ф1200 мм/, өмнөдийн цуглуулагч инженерийн дэд бүтцийн хүртээмжгүй байдал зэрэг олон
коллектор /Ф1400 мм/ гэсэн 2 үндсэн цуглуулагчаас хүлээн асуудлууд тулгараад байна.
авдаг.
Улаанбаатар хотын хүн амын амьдралын чанарыг сайжруулах,
• Бохир ус цуглуулагч коллектор 20 оршин суугчид руу чиглэсэн, нийтийн эрх ашигт нийцсэн,
• Бохир усны шугамын урт 235.7 км иргэдийн эрүүл, аюулгүй, тав тухтай орчныг бүрдүүлэхийн тулд
• Бохир усны шугамын диаметр 150-1400 мм ирэх 20 жилийн хотын хөгжлийг тодорхойлох хөгжлийн шинэ
• Хоногт цэвэрлэж буй ус 160.0-190.0 мян м3 ерөнхий төлөвлөгөө боловсруулж, тулгамдсан асуудлаа өөрийн
хотын онцлогт тохируулан шийдвэрлэх хэрэгцээ шаардлага зүй
Зураг 1.24 Улаанбаатар хотын ариутгах татуурга ёсоор урган гарч байна.

“Нийслэл Улаанбаатар хотыг 2040 он хүртэл хөгжүүлэх хөгжлийн
ерөнхий төлөвлөгөө”-г боловсруулахдаа баримтлах Улаанбаатар
хот ба дагуул хотуудыг хөгжүүлэх, тулгамдаж буй асуудлуудыг
шийдвэрлэх талаарх зорилго, зорилтууд, хэрэгжүүлэх
санаачлагатай арга хэмжээнүүдийн үзэл баримтлалыг дараах
бүлгүүдэд дэлгэрэнгүй танилцуулна.

УЛААНБААТАР 2040 53



УЛААНБААТАР ХОТЫН УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ
ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ
2.1 УЛААНБААТАР ХОТЫН 2040 ОН ХҮРТЭЛХ
02БАРИМТЛАЛ ХӨГЖЛИЙН ЕРӨНХИЙ ТӨЛӨВЛӨГӨӨНИЙ ҮЗЭЛ
БАРИМТЛАЛ /КОНЦЕПЦ/-ЫН ТУХАЙ

2.2 УЛААНБААТАР ХОТЫН 2040 ОН ХҮРТЭЛХ
ХӨГЖЛИЙН ЕРӨНХИЙ ТӨЛӨВЛӨГӨӨНИЙ ҮЗЭЛ
БАРИМТЛАЛ /КОНЦЕПЦ/-ЫН АЛСЫН ХАРАА,
ЗОРИЛГО, ЗОРИЛТ

2.3 “УЛААНБААТАР ХОТЫГ 2040 ОН ХҮРТЭЛ
ХӨГЖҮҮЛЭХ ЕРӨНХИЙ ТӨЛӨВЛӨГӨӨНИЙ ҮЗЭЛ
БАРИМТЛАЛ /КОНЦЕПЦ/

2.4 “УЛААНБААТАР ХОТЫГ 2040 ОН ХҮРТЭЛ
ХӨГЖЛИЙН ТӨСӨӨЛӨЛ

УЛААНБААТАР 2040 55



2.1 УЛААНБААТАР ХОТЫН 2040 ОН 2.1.1 УЛААНБААТАР ХОТЫН 2040 ОН ХҮРТЭЛХ УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ
ХҮРТЭЛХ ХӨГЖЛИЙН ЕРӨНХИЙ ХӨГЖЛИЙН ЕРӨНХИЙ ТӨЛӨВЛӨГӨӨНИЙ ҮЗЭЛ
ТӨЛӨВЛӨГӨӨНИЙ ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ БАРИМТЛАЛ /КОНЦЕПЦ/-ЫН ЗАРЧИМ
/КОНЦЕПЦ/-ЫН ТУХАЙ
Улаанбаатар хотын 2040 он хүртэлх хөгжүүлэх ерөнхий төлөвлөгөөний
Тив дэлхий, бүс нутгийн эдийн засгийн хөгжил эрчимжин улам үзэл баримтлал /концепц/-ийг боловсруулахад Улаанбаатарын
бүр харилцан уялдаатай болж, Монгол Улсын гадаад эдийн засаг, бүс, Улаанбаатар хот орчмын нутаг дэвсгэрийн хөгжлийн одоогийн
худалдааны орчин нөхцөлд тааламжтай эрс өөрчлөлтүүд гарч байна. байдал, мөрдөгдөж буй Монгол улсын үндэсний хөгжлийн цогц
Манай улс бүс нутгийн болон дэлхийн зах зээлтэй нягт холбогдож, баримт бичгүүд, “Улаанбаатар хотыг 2020 он хүртэл хөгжүүлэх
бүтээгдэхүүн, үйлчилгээгээ дэлхий дахинд таниулах боломж ерөнхий төлөвлөгөөний тодотгол, 2030 он хүртэлх хөгжлийн чиг
нэмэгдэж байна. Энэхүү тааламжтай нөхцөл нь Монгол Улсад хандлага” баримт бичгийн хэрэгжилтийн байдал, хот байгуулалтын
эрчимтэй хөгжлийн замд гарах сайхан бололцоо олгож байна. үйл ажиллагаанд эерэг болон сөргөөр нөлөөлсөн нөлөөллийн хүчин
Хотын хөгжлийн ерөнхий төлөвлөгөө нь хот, төв суурин зүйлсийг тооцож, харгалзана.
газруудын хөгжлийн хэтийн чиглэлийг тодорхойлдог мэргэжлийн
байгууллагууд, мэргэжилтнүүдийн хамтын хүчин чармайлт, олон Үүнд:
талын судалгаанд тулгуурлагдан боловсруулагддаг. Хотын хөгжлийн » Д элхийн хэмжээнд өрсөлдөх чадвартай, мэдлэгт суурилсан,
ерөнхий төлөвлөгөө нь МУ-ын хэмжээнд мөрдөгдөж буй хот өндөр нэмүү өртөг шингэсэн, ногоон өсөлтийг хангасан,
төлөвлөлтийн норм дүрэм, стандартын шаардлагыг ханган, нийгэм, харилцан хамаарал бүхий нээлттэй засагтай
эдийн засгийн өргөн агуулгатай байх бөгөөд батлагдсаны дараа,
дараагийн төвшний төлөвлөгөөнүүд түүнд суурилан хийгдэж, » И ргэд оршин суугчдад төрийн болон нийгмийн үйлчилгээг
хэрэгжих ёстой хот байгуулалтын үндсэн баримт бичиг болно. хурдан шуурхай, хялбар, үр ашигтай, хүргэх хотын амьдралд
Улаанбаатар хотын хот байгуулалтын хөгжлийн үндсэн зорилго нь иргэдийн оролцоог хангасан, ил тод нээлттэй засаглал бүхий
нийслэл хотыг тогтвортой хөгжүүлж, одоогийн ба ирээдүйн хотын
иргэдийн амьдрах үйл ажиллагааны тааламжтай орчинг бүрдүүлэн » Б айгалийн нөөц баялаг, эко системийг хадгалж, иргэд оршин
бий болгоход оршино. суугчдын ажил, амьдралын тав тухтай эрүүл аюулгүй орчныг
бүрдүүлсэн
Хотын 2040 он хүртэлх хөгжлийн үзэл баримтлал/концепц/
нь шинээр боловсруулагдах нийслэл хотын хөгжлийн ерөнхий » О рчин үеийн хотын хөгжлийг эрчимжүүлсэн мэдээлэл
төлөвлөгөөний төлөвлөлтийн шийдлийн үндсэн зарчим болох технологийн тусламжтайгаар хотын амьдрал, үйлчилгээний
бөгөөд Нийслэл Улаанбаатар хотын өмнө тулгарч буй, тулгамдаж хяналт, мониторингийг хэрэгжүүлж, дэд системүүдийн харилцан
буй асуудлуудыг орон зайн тэнцвэртэй хөгжлийг хангах замаар холбогдох боломжийг бүрдүүлсэн харилцан зохицсон нэгдсэн
шийдвэрлэх зарчмыг тодорхойлох зорилготой. стандарттай

Үүнд: » И ргэд оршин суугчид нь амьдралын зөв хэвшил, өндөр
» Нийслэл хот, хот орчмын байгаль орчны нөхцөлийг сайжруулж, боловсрол мэдлэгтэй, ажилч хичээнгүй, эрүүл соёлтой, өөрийн
задгай орон зай, ногоон байгууламжийн хүртээмжийг эрх үүргээ ухамсарласан, нийгмийн идэвх оролцоотой, шийдвэр
нэмэгдүүлэх гаргахад санал бодлоо илэрхийлдэг ухаалаг иргэдтэй

» Нийслэл хотын эдийн засгийн бүтцийг боловсронгуй болгон Эдгээр хөгжлийн үзэл баримтлалд тулгуурлан 2040 он хүртэлх хотын
өсөлтийг нэмэгдүүлснээр хот байгуулалтад зарцуулагдах хөгжлийн үзэл баримтлал /концепц/ нь дараах 8-н зарчмуудыг
хөрөнгө оруулалтын эх үүсвэрийг нэмэгдүүлэх агуулна.
Үүнд:
» Хот төлөвлөлтийн бодлогыг тасралтгүй явуулах шаардлагатай
санхүүгийн эх үүсвэрийн тогтолцоог бий болгох » Монгол улсыг хөгжүүлэх үндэсний хөгжлийн стратегийг хангах,

» Хотжих нутаг дэвсгэрийн хяналтгүй тэлэлтийг хязгаарлах » Хүрээлэн буй орчны тогтвортой хөгжлийг хангах,

» Эдийн засгийн үр ашигтай газар зохион байгуулалт, ашиглалтыг » Аюулгүй байдал, нийгмийн хөгжлийн тэнцвэрт байдлыг хангах,
хэрэгжүүлэх
» Өндөр бүтээмжтэй, дэвшилтэт технологийн шийдлүүдийг
» Хотын доторх зүй бус төвлөрлийг задалж, хүн амын суурьшлын нэвтрүүлэх
нягтралыг тэнцвэржүүлэх
» Нөөц, баялгийг үр ашигтай, зохистой ашиглах,
» Хот орчны агаар, ус, хөрс, орчны бохирдлыг бууруулах
» Өрсөлдөх чадвартай, тэргүүний техник, технологи, инновацид
» Хотын доторх замын замын хөдөлгөөний түгжрэлийг суурилсан бүтээгдэхүүн, үйлдвэрлэл, үйлчилгээг дэмжих

» Хотын оршин суугчдын амьдралын таатай орчинг хангах » Төр, шинжлэх ухаан, бизнесийн хамтын ажиллагаа, олон
нийтийн оролцоонд тулгуурласан, харилцан уялдаатай нэгдмэл
цогц систем байх,

» И л тод хяналтын тогтолцоог бүрдүүлэх

УЛААНБААТАР 2040 57

УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ Зураг 2.1 Том Зураглал /MindMap/

58 УЛААНБААТАР 2040

2.2 УЛААНБААТАР ХОТЫН 2040 УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ
ОН ХҮРТЭЛХ ХӨГЖЛИЙН ЕРӨНХИЙ
ТӨЛӨВЛӨГӨӨНИЙ ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ
/КОНЦЕПЦ/-ЫН АЛСЫН ХАРАА,
ЗОРИЛГО, ЗОРИЛТ

2.2.1 ЭРХЭМ ЗОРИЛГО, АЛСЫН ХАРАА

“ Оршин суугчдын эрүүл, аюулгүй, таатай орчинд амьдрах эрхийг бүрэн
хангаж, байгаль орчинд ээлтэй тэргүүний технологид суурилсан, олон
улсад байр сууриа эзэлсэн эдийн засагтай, Монгол Улсын хөгжлийн
хөтөч, иргэн төвтэй нийслэл хот болгох “

Зураг 2.2 Алсын хараа КОНЦЕПЦ ЗОРИЛГО АЛСЫН ХАРАА
Амьдрах таатай орчин
ШИНЭ ХОТЖИЛТ (NEW URBANISM) ЗАРЧИМ Тогтвортой Эрүүл, аюулгүй хот
Олон төрөл хэлбэр Цогц Өндөр бүтээмжтэй хот бүрдсэн хот
Явган зорчилт Аялал жуулчлалын хот (Livable city)
Хүртээмжтэй Тэгш хүртээмжтэй хот
Хүртээмжтэй нийтийн задгай орон зай Хяэээээмнэлттэй Хүний хөгжлийг дэмжсэн хот 59
Хүртээмжтэй нийгмийн дэд бүтэц
Дасан зохицох
Түүх соёл, технологи, цаг уур, экологийн нөхцөл Идэвхтэй
Нийтийн тээврийн сүлжээ, дэд төвүүд
Сууцны олон төрөл хэлбэр
Холимог газар ашиглалт
Авто зогсоолын хязгаарлалт
Оновчтой гудамж замын сүлжээ

Ногоон зурвас бүхий харьцангуй нарийн гудамж

ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ЗАГВАР
Хүн ам: ~ 2.2сая /1.6 сая/

Хоногийн ундны усны хэрэглээ: 82 л/х
Эдийн засаг: Бүтээгч эдийн засаг
НХНДНБ: 12’000 USD
ДНБ улсын дүнд эзлэх хувь: 60%

Зүүн хойд Азийн аялал жуулчлалын төв
2 төв, 5 дэд төв, 26 олон нийтийн төв
BRT сүлжээний 4 шугам
MRT сүлжээний 1 шугам
570’000 суудлын автомашин

ТУЛГАМДАЖ БУЙ АСУУДЛУУД
Хүн амын хэт төвлөрөл

Үйлчилгээнд суурилсан, хэрэглэгч эдийн засаг
Нутаг дэвсгэрийн хяналгүй тэлэлт
Агаарын бохирдол
Тоосонцрын бохирдол
Хөрсний бохирдол
Усны бохирдол
Авто хөдөлгөөний түгжрэл
Амьдралын орчны доройтол
Засаглал, хууль эрх зүйн орчин

Хотын соёл – уламжлал ба шинэчлэл

САНАЛ, ШVVМЖ
Иргэдийн боловсрол

Иргэдийн оролцоо
Тэгш эрх

Ухаалаг байдал
Бүтээлч байдал
Ухаалаг технологи
Эрүүл, аюулгүй, ногоон орчин
Өрсөлдөх чадвар
Ложистикийн зангилаа
Нээлттэй эдийн засаг

Уламжлал
Онцлог байдал
Их, Метрополис, Мега хот
Компакт – Цогц байдал

УЛААНБААТАР 2040

УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ АЛСЫН ХАРАА: “АМЬДРАХ ТААТАЙ ОРЧИН БҮРДСЭН ХОТ”

Дотоод болон гадаад хүчин зүйлсээс хамаарах сорилтуудтай тулж буй нийслэл Улаанбаатар хотын хөгжлийн үйл явцыг 2040 он хүртэл тогтвортой,
идэвхтэй, дасан зохицох, цогц цомхон, хүртээмжтэй, ухаалаг, хэмнэлттэй хөгжлийн үзэл баримтлалуудаар төлөвлөж, үе шаттай хөгжлийн
хөтөлбөрүүд хэрэгжүүлэн дээрх хөгжлийн үзэл баримтлалуудыг хангуулах замаар иргэд, оршин суугчид амьдрах таатай орчин бүрдсэн хотын
хөгжлийн алсын хараа дэвшүүлж байна.

ТОГТВОРТОЙ Улаанбаатар хотын нийгэм, эдийн засгийн хөгжлийн суурь болсон Улаанбаатар
(SUSTAINABLE) бүсийн экологийн тогтолцоо, байгалийн баялаг, хүрээлэн буй орчны тогтолцоог
урт хугацаанд тогтвортой хэрэглэх, орчин, нөхцөл бүрдүүлэх замаар ирээдүйн
ИДЭВХТЭЙ хотын иргэдийн хэрэгцээг хангах, хүний хөгжлийг нэмэгдүүлэх тогтвортой
(DYNAMIC хөгжлийн үзэл баримтлал (концепц) –аар хөгжинө.

АМЬДРАХ ТААТАЙ ОРЧИН ДАСАН Улаанбаатар хотын байгаль цаг уур, нийгэм, эдийн засаг, Монгол улсын түүх,
БҮРДСЭН ХОТ ЗОХИЦОХ соёлын онцлог, давуу талуудыг хөгжлийн хөтөлбөрүүдэд оновчтой тусгаж,
(ADAPTABLE)) хүний хөгжил, мэдлэгт тулгуурласан баялаг бүтээх эдийн засгийн салбаруудыг
дэмжиж, даяарчлалын эрин үетэй хөл зэрэгцүүлэн хөгжих идэвхтэй хөгжлийн
ЦОГЦ, үзэл баримтлал (концепц) –аар хөгжинө.
ЦОМХОН
(COMPACT) Улаанбаатар хотын хүрээлэн буй орчин, нийгэм, эдийн засаг, засаглалын
хүрээнд дотоод болон гадаад хүчин зүйлсээс хамааралтайгаар ирээдүйд өрнөх
ХҮРТЭЭМЖТЭЙ өөрчлөлтийн үйл явцад дасан зохицох, тулгарах сорилтуудыг оновчтой давж
(ACCESSIBLE) туулах чадварыг хот байгуулалтын тогтолцоонд бүрдүүлэх дасан зохицох
хөгжлийн үзэл баримтлал (концепц) –аар хөгжинө.
УХААЛАГ
ХЭМНЭЛТТЭЙ Улаанбаатар хотын нийтийн тээвэр, явган зорчилт хөдөлгөөнийг дэмжих цогц,
(SMART) холимог зориулалттай нутаг дэвсгэрийн бүсчлэл бүхий харьцангуй өндөр
нягтралтай орон сууц, олон нийтийн бүсүүдийг хөгжүүлж бүх төрлийн зорчилт
хөдөлгөөний хугацааг богиносгох, тэдгээртэй холбогдсон эрчим хүчний хэрэглээг
бууруулж хүрээлэн буй орчинд учруулах сөрөг нөлөөг бууруулах цогц хөгжлийн
үзэл баримтлал (концепц) –аар хөгжинө.

Улаанбаатар хотын нийгмийн үйлчилгээ, дэд бүтэц, бүх төрлийн мэдээлэл, олон
нийтийн задгай орон зайн хангамжийг тэнцвэртэй нэмэгдүүлэх замаар хотын
иргэд, тэдгээрийн бүх төрлийн үйлчилгээнд тэгш хамрагдаж, чөлөөтэй хүрч
үйлчлүүлэх нөхцөл бололцоог хангах, хүртээмжтэй хөгжлийн үзэл баримтлал
(концепц) –аар хөгжинө.

Улаанбаатар хотын хөгжлийн тэргүүлэх салбаруудад мэдээлэл, харилцаа
холбооны технологи, дэд бүтцийн хэрэглээг нэмэгдүүлж, цахим шилжилтийг
нэвтрүүлэх замаар нөөцийг гамтай, ухаалаг хэрэглэдэг хотын орчин, хэмнэлттэй
хэрэглээний тогтолцоог бүрдүүлсэн ухаалаг, хэмнэлттэй хөгжлийн үзэл баримтлал
(концепц) –аар хөгжинө.

60 УЛААНБААТАР 2040

ТОГТВОРТОЙ ЦОГЦ УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ
(sustainable) (Compact)

ХҮРТЭЭМЖТЭЙ ХЭМНЭЛТТЭЙ
(accessible) (smart)

ДАСАН ЗОХИЦОХ ИДЭВХТЭЙ
(adaptable) (dynamic)

УЛААНБААТАР 2040 61

УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ Хөгжлийн тэргүүлэх чиглэл ЗОРИЛГО-1. ТОГТВОРТОЙ ХӨГЖИЛТЭЙ ХОТ

Оршин суугчдаа дээдэлсэн хүртээмжтэй, 1-1 Байгаль орчны бохирдолыг бууруулж, арилгах
НИЙГМИЙН ХӨГЖИЛ суурьшлын оновчтой тогтолцоо, орон
зайн бүтэцтэй цогц хот 1-1-1. Байгаль орчинд ээлтэй, дэвшилтэд
ЭДИЙН ЗАСГИЙН ХӨГЖИЛ
Мэдлэгт суурилсан эдийн засагтай хот технологи нэвтрүүлж, агаар, хөрс, орчны
ХҮРЭЭЛЭН БУЙ ОРЧНЫ
МЕНЕЖМЕНТ Байгаль экологийн тэнцвэрт байдлыг бохирдлыг б ууруулж,стандартын түвшинд хүргэх
хадгалсан, уур амьсгалын өөрчлөлтөд
ХОТЫН ЗАСАГЛАЛ дасан зохицох чадвартай хот 1-1-2. Хог хаягдлын менежментийг боловсронгуй

Сайн засаглал, хууль эрх зүйн орчинтой болгож, байгальд ээлтэй технологийг нэвтрүүлэх
хот
1-2. Байгалийн унаган төрхийг хадгалж,экологийн тэнцвэрт байдлыг

хангах

1-2-1. Экологийн коридоруудыг байгуулж,

Зураг 2.3 Хөгжлийн тэргүүлэх чиглэл байгалийн тэнцвэрт байдлыг хадгалах

1-2-2. Тусгай хамгаалалттай нутаг дэвсгэрийг өргөтгөж,

биологийн олон янз байдлыг хадгалж, хамгаалах

1-2-3. Уснынэгдсэнменежментийнтогтолцоогнэвтрүүлэх

1-3. Иргэндээ ээлтэй, эрсдэл аюулгүй, нийгмийн үйлчилгээний тэгш

орчин нөхцөлд амьдрах таатай орчинг бүрдүүлэх

1-3-1. Нийгмийн үйлчилгээний тэгш

хүртээмжтэй таатай орчин бүрдүүлэх

1-3-2. Хүн төвтэй, хөгжлийн бодлогыг

хэрэгжүүлж, боловсон соёлтой, өндөр

мэдлэг чадвартай, ёс суртахуунтай,

хариуцлагатай иргэнийг төлөвшүүлэх

1-4. Хүний хөгжлийг дэмжиж, эрүүл чийрэг, ёс суртахуунтай, бүтээлч
иргэнийг төлөвлшүүлэх

2.2.2 ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ЗОРИЛГО, ЗОРИЛТ, 1-4-1. Хотын оршин суугчдад үйлчлэх спортын барилга
ДЭД ЗОРИЛТУУД байгууламжуудын хүртээмжийг нэмэгдүүлэх

Улаанбаатар хотыг 2040 он хүртэлх хөгжлийн ерөнхий төлөвлөгөөний 1-4-2. Соёл урлагийн барилга байгууламжуудыг
үзэл баримтлалын хүрээнд, одоогийн хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж шинээр болон хуучныг шинэчлэн сайжруулах
буй Улаанбаатар хотын 2030 он хүртэлх хөгжлийн чиг хандлагад замаар үйлчилгээний хүртээмжийг нэмэгдүүлэх
тодорхойлсон, хотын хөгжлийн тэргүүлэх чиглэлүүдийн үзэл
баримтлалуудыг хадгалж, өнөөгийн шаардлагад нийцүүлэн, дараах 1-5. Сайн засаглал, хууль эрх зүйн тогтвортой орчинг бүрдүүлэх
хөгжлийн 6-н зорилго/стратеги/-ийг дэвшүүлж байна. 1-5-1. Хот төлөвлөлт, байгуулалтын салбарын
хууль тогтоомжийг шинэчлэн сайжруулж, хот
УЛААНБААТАР ХОТЫН 2040 ОН ХҮРТЭЛХ ХӨГЖЛИЙН ЗОРИЛГО төлөвлөлтийн тогтолцоог боловсронгуй болгох
1-5-2. Олон нийтийн оролцоог хот төлөвлөлт,
ЗОРИЛГО 1: Тогтвортой хөгжилтэй хот хот байгуулалтын үйл ажиллагаанд
ЗОРИЛГО 2: Даяаршлын эрин үетэй хөл зэрэгцэн хөгжих татан оролцуулах нөхцөлийг бүрдүүлэх
идэвхтэй хот 1-5-3. Хотын бие даан хөгжих, хууль, эрх зүйн
ЗОРИЛГО 3: Ө өрчлөлтөд дасан зохицох чадвартай хот орчныг бүрдүүлж, хотын багц дүрэмтэй болох
ЗОРИЛГО 4: Н утаг дэвсгэр, орон зайн оновчтой төлөвлөлттэй 1-5-4. Шинжлэх ухааны үндэслэлтэй хот төлөвлөлтийн
цогц цомхон хот орчин үеийн бодлогыг тусгасан, хөрөнгө
ЗОРИЛГО 5: А мьдралын тэгш хүртээмжтэй хот оруулалтын оновчтой тооцоололтой хот
ЗОРИЛГО 6: Н өөцийг ариг гамтай, үр дүнтэй ашигласан, байгуулалтын баримт бичигтэй болох
ухаалаг хэмнэлттэй хот 1-5-5. Хаяа, дагуул хот суурингуудад үйлдвэрлэл
үйлчилгээ явуулах татварын болон бизнесийн
62 үйл ажиллагаанд дэмжлэг үзүүлэхүйц хууль
эрх зүйн багц баримт бичиг боловсруулах

УЛААНБААТАР 2040

ЗОРИЛГО-2. ДАЯАРШЛЫН ЭРИН ҮЕТЭЙ ХӨЛ ЗЭРЭГЦЭН ЗОРИЛГО-3. ӨӨРЧЛӨЛТӨД ДАСАН ЗОХИЦОХ ЧАДВАРТАЙ УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ
ХӨГЖИХ ИДЭВХТЭЙ ХОТ ХОТ

2-1. Аялал жуулчлалын салбарын олон төрлийн бүтээгдэхүүнийг 3-1. Уур амьсгалын өөрчлөлт, сорилтыг даван туулах, дасан зохицох
хослуулан хөгжүүлэх
чадавхийг бэхжүүлэх
2-1-1. Нийслэлийн нутаг дэвсгэрт төрөлжсөн аялал
жуулчлалын бүсүүд тогтоож, хөгжүүлэх 3-1-1. Уур амьсгалын өөрчлөлтөд

2-1-2. Хотын түүх соёлын үл хөдлөх өв, дурсгал, дасан зохицсон байгалийн
уламжлалыгхадгаланхамгаалж,сэргээнзасварлах
нөөцийн тогтвортой менежментийг хэрэгжүүлэх
2-1-3. Улаанбаатар хотын түүх, уламжлалт
соёл, иргэншлийн онцлогийг харуулсан 3-1-2. Уур амьсгалын өөрчлөлтийг даван
бүтээн байгуулалтыг бий болгох
туулах тогтолцоог боловсронгуй болгох
2-1-4. Эрүүл мэндийн аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх
3-1-3. Байгалийн гамшигтай тэмцэх, даван

туулах, дасан зохицох, эрт илрүүлэх

институцийн чадавхыг бэхжүүлэх

2-2. Хэрэглэгч хотоос Бүтээгч хот болох 3-2. Байгалийн гамшгийн аюулаас хамгаалах, болзошгүй эрсдэлийг
2-2-1. Улаанбаатар хотын дотоодын нийт бүтээгдэхүүнд
бүтээгч салбарын эзлэх хувийг нэмэгдүүлэх бууруулах
2-2-2. Аж үйлдвэрийн бүсүүдийг салбар чиглэл
бүрээр төлөвлөн, кластер байдлаар 3-2-1. Хотын инженерийн бэлтгэл арга хэмжээний
хөгжүүлж, хөрөнгө оруулалтыг татах
2-2-3. ”Хэрэглэгч хот”-оос “бүтээгч хот” болох байгууламжуудын хүчин чадал, нэвтрүүлэх

чадварыг нэмэгдүүлэх цогц арга хэмжээ авах

3-2-2. Үерийн далан, суваг, борооны ус зайлуулах шугам

сүлжээний хүчин чадлыг 2 дахин нэмэгдүүлэх

3-2-3. Гал түймрийн аюулаас урьдчилан

2-3. Мэдлэгт тулгуурласан эдийн засгийг хөгжүүлэх сэргийлж, болзошгүй эрсдэлийг бууруулах

2-3-1. Шинжлэх ухаан, мэдээлэл 3-2-4. Хотын нутаг дэвсгэрт газар хөдлөлтийн

технологийн паркийг хөгжүүлэх эсрэг арга хэмжээ авах

2-3-2. Инновацийг дэмжиж үйлдвэрлэлд нэвтрүүлэх 3-2-5. Химийн ослоос урьдчилан

2-3-3. Өндөр мэдлэг чадвар бүхий инженер сэргийлж, эрсдэлийг бууруулах

техникийн боловсон хүчин бэлтгэх 3-2-6. Гамшгийн эрсдэлээс хамгаалах, болзошгүй

2-3-4. Олон улсын “Мэдээллийн дата төв“ байгуулах эрсдэлийг бууруулж урьдчилан сэргийлэх

хот байгуулалт, удирдлага зохион

2-4. Гадаад дотоодын хөрөнгө оруулалтыг дэмжиж, ажлын байр байгуулалтын цогц хөтөлбөр хэрэгжүүлэх

нэмэгдүүлэх

2-4-1. Нийслэлийн нэг жилийн 3-3. Онцгой байдал, гамшгийн менежментийн тогтолцоог

хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх боловсронгуй болгон хөгжүүлэх

2-4-2. Эрэлтэд суурилсан / DEMAND 3-3-1. Гамшгийн үеийн нүүлгэн шилжүүлэх

DRIVEN/ төлөвлөлтийг боловсруулж, арга хэмжээг боловсронгуй болгох

санхүүжүүлэх боломжтой /bankable/ 3-3-2. Гамшгийн үеийн мэдээлэл, харилцаа холбооны

төсөл хөтөлбөрүүдийг боловсруулж, тогтолцоог боловсронгуй болгон хөгжүүлэх

хувийн хэвшилтэй хамтран хэрэгжүүлэх

2-4-3. Урт хугацааны төслүүдийг 3-4. Хот төлөвлөлт, байгуулалтын үйл ажиллагааны иж бүрэн

хэрэгжүүлэх үнэт цаас гаргах тогтолцоог боловсронгуй болгон хөгжүүлэх

2-4-4. Хөрөнгө оруулалтын сан байгуулж, 3-4-1. Хот төлөвлөлт, байгуулалтын үйл

менежментийн тогтолцоог бүрдүүлэх ажиллагаанд оролцогч байгууллагуудын

2-4-5. Татварын олон төрөл, олон бүтэц зохион байгуулалтыг боловсронгуй

тулгуурт эдийн засгийг хөгжүүлэх болгож, ажлын уялдааг сайжруулах

2-5. Олон улс, бүс нутгийн хамтын ажиллагааг дэмжин хөгжүүлэх 3-4-2. Хот төлөвлөлтийн төслүүдийг боловсруулах

2-5-1. Олон улсын арга хэмжээ зохион байгуулах санхүүжилтийн тогтолцоог боловсронгуй

дэд бүтцийг цогцоор нь байгуулах болгож, хот байгуулалтын үйл ажиллагаа

2-5-2. Олон улс, тив дэлхийн томоохон слортын төлөвлөлтийн дагуу явагддаг болох

болон соёл урлагийн наадмуудыг 3-4-3. Хот байгуулалтын баримт бичиг /ЕТ,ХЕТ г.м/-н

зохион байгуулах нөхцлийг бүрдүүлэх хэрэгжилтэд тавигдах хяналт/мониторинг/-ын

системийг боловсронгуй болгон хөгжүүлэх

3-4-4 . Хот байгуулалтын үйл явцыг

олон нийтэд ил тод мэдээллэх

3-4-5 Хотын барилга байгууламжийг паспортжуулж,

эрсдэлийг бууруулах арга хэмжээ авах

УЛААНБААТАР 2040 63

УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ 3-5. Нийгэм эдийн засгийн өөрчлөлтийг даван туулах тогтолцоог 4-4. Улаанбаатар хотын төлөвлөлтийн одоогийн хэв маягийг

бүрдүүлэх хадгалсан,оновчтой орон зайн бүтэцтэй, олон төвт цомхон хот

3-5-1. Үйлдвэрлэл, үйлчилгээ, бизнесийн үйл болгон хөгжүүлэх

ажиллагаа явуулах таатай орчинг бүрдүүлэх 4-4-1. Хотын нутаг дэвсгэрийн

3-5-2. Нийгэм эдийн засгийн эрсдэлийг хяналтгүй тэлэлтийг хязгаарлах

даван туулах нөөцийг бүрдүүлэх 4-4-2. Олон төвт хотын тогтолцоонд шилжих

3-5-3. Эдийн засгийн нөөцийн үр дүнтэй 4-4-3. Оновчтой орон зайн бүтэцтэй хот болгох

хуваарилалтыг дэмжих, тогтвортой 4-4-4. Хот байгуулалтын үйл ажиллагааг

санхүүгийн тогтолцоог бий болгох оновчтой болгон хөгжүүлэх

3-5-4. Хотын оршин суугч иргэдийн тэгш байдлыг хангах 4-4-5. Нийтийнтээвэр,явганалхалтындэмжинхөгжүүлэх

4-4-6. Нийтийн тээврийн тэнхлэгт тулгуурлсан

хөгжлийн загвар /TOD-Transit oriented

ЗОРИЛГО-4. НУТАГ ДЭВСГЭР, ОРОН ЗАЙН ОНОВЧТОЙ development/ төлөвлөж хэрэгжүүлэх
ТӨЛӨВЛӨЛТТЭЙ ЦОГЦ, ЦОМХОН ХОТ
4-4-7 Газар доорх орон зайг оновчтой ашиглах

4-1. Нийслэлийн таталцал нөлөөллийн бүсийг тогтоож, хөгжүүлэх ЗОРИЛГО-5. АМЬДРАЛЫН ТЭГШ ХҮРТЭЭМЖТЭЙ ХОТ

4-1-1. Монгол улсын бүсчилсэн хөгжлийн

үзэл баримтлалд тулгуурлах 5-1. Нийгмийн тэгш хүртээмжтэй байдлыг хангах

4-1-2. Мэдлэгт суурилсан эдийн засаг 5-1-1. Ахмад настан, хөгжлийн бэрхшээлтэй

бүхий олон улсын түвшинд өрсөлдөх иргэд, нийгмийн үйлчилгээг тэгш

чадвартай төвийн бүсийг хөгжүүлэх хүртэх боломж, нөхцлийг бий болгох

ХАЯА ДАГУУЛ ХОТ СУУРИНГУУДЫГ ТӨРӨЛЖСӨН ЧИГЛЭЛЭЭР 5-1-2. Хөдөлмөр эрхлэлт, гарааны бизнесийг дэмжих
ХӨГЖҮҮЛНЭ.

5-2. Төрийн үйлчилгээний хүртээмжийг нэмэгдүүлэх

5-2-1. Олон нийтийн төвүүдээр төрийн үйлчилгээг хүргэх

4-2. Хаяа дагуул хот суурингуудын хөгжлийг бүх талын бодлогоор 5-2-2. Төрийн үйлчилгээний

дэмжих ухаалаг системийг нэвтрүүлэх

4-2-1. Нийслэл хотын нутаг дэвсгэрийг оновчтой болгох 5-3. Нийгмийн дэд бүтцийн хүртээмжийг нэмэгдүүлэх

4-2-2. Хот орчмын нутаг дэвсгэрийн хэмжээнд хотжилтыг 5-3-1. Эрүүл мэндийн үйлчилгээний чанар, стандартыг

дэмжих, хязгаарлах, хориглох бүсүүдийг тогтоох сайжруулж, тэгш хүртээмжийг хангах

4-2-3. Нийслэл хотыг оновчтой, төлөвлөлттэй 5-3-2. Боловсролын чанар стандарт, сургалтын системийг

цогц хот болгон хөгжүүлэх сайжруулж, тэгш хүртээмжтэй байдлыг хангах

4-2-4. Хаяа дагуул хот суурингуудыг хөгжүүлэх 5-3-3. Соёл, урлаг, спорт, нийтийн

стратеги төлөвлөгөө боловсруулж хэрэгжүүлэх биеийн тамирыг хөгжүүлэх

4-2-5. Хаяа дагуул хот суурингуудыг

төрөлжүүлэн хөгжүүлснээр, Улаанбаатар 5-4. Стандартын шаардлага хангасан баталгаат орон сууцны

хотын төвлөрлийг сааруулах хэрэглээг нэмэгдүүлэх

4-2-6. Улаанбаатар хот, орон нутгаас шилжин ирэгсдийг 5-4-1. Олон төрлийн орон сууцны

хаяа дагуул хот суурингуудад суурьших хангамжийг нэмэгдүүлэх

нөхцөлийг бүрдүүлж, бодлогоор дэмжих 5-4-2. Өрх гэр бүлийн төлбөрийн чадварт

4-2-7. Улаанбаатар хотоос зарим үйлдвэр аж нийцсэн орон сууцаар хангах

ахуйн газруудыг нүүлгэн шилжүүлэх 5-4-3. Сэргээгдэх эрчим хүчийг ашигласан

нэгдсэн бодлого боловсруулж, хэрэгжүүлэх орон сууцны хангамжийг нэмэгдүүлэх

4-2-8. Их дээд сургуулиудыг мэргэжлийн чиглэл, 5-5. Зам тээврийн дэд бүтцийн хангамжийг нэмэгдүүлэх

салбараар нь хаяа дагуул хот суурингуудад 5-5-1. Хотын гудамж замын сүлжээг боловсронгуй

“кампус” байгуулж, нүүлгэн шилжүүлэх болгож, үе шаттай хөгжүүлэх

4-3. Хотын гадна тээвэр, логистикийг хөгжүүлэх 5-5-2. Нийтийн тээврийн сүлжээг хөгжүүлж,

4-3-1. Хаяа, дагуул хот суурингуудыг Улаанбаатар үйлчилгээнд цахим ухаалаг систем

хоттой холбосон зам тээврийн сүлжээг хөгжүүлэх нэвтрүүлснээр нийт зорчилт эргэлтийн 60- аас

4-3-2. Олон төрлийн тээврийг тэнцвэртэй хөгжүүлэх доошгүй хувийг нийтийн тээврээр гүйцэтгэх

4-3-3. Тээврийн сүлжээний зангилааг түшиглэж, 5-5-3. Хөдөлгөөн зохион байгуулалтын оновчтой систем

логистикийн нэгдсэн төвүүдийг байгуулж хөгжүүлэх ITS-г нэвтрүүлснээр замын түгжрэлийг бууруулах

4-3-4. Хүнсний төрөлжсөн томоохон 5-5-4. Хотын авто зогсоолын менежментийн

агуулахын аж ахуйг байгуулах боловсронгуй тогтолцоог бий болгох

5-6. Инженерийн дэд бүтцийн хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх

64 УЛААНБААТАР 2040

5-6-1. Дулаан хангамжийн хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх 6-5. Дэвшилтэт технологи, инновацид суурилсан үйлдвэрлэл УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ

5-6-2. Цахилгаан хангамжийн шугам, үйлчилгээг хөгжүүлэх

станцуудын хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх 6-5-1. Хотын үйлчилгээний салбарт шинэ

5-6-3. Улаанбаатар хотын усан хангамжийн техник технологийг өргөнөөр

системийг боловсронгуй болгон хөгжүүлэх нэвтрүүлэх үе шаттай арга хэмжээ авах

5-6-4. Улаанбаатар хотын ариутгах татуургын системийн 6-5-2. Өндөр технологи, мэдлэгт суурилсан

шинэчлэлт хийж хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх үйлдвэрлэлийг дэмжиж хөгжүүлэх

5-6-5. Улаанбаатар хотын нутаг дэвсгэрт саарал

усны байгууламж, шугам сүлжээ байгуулах

5-6-6. Инженерийн шугам сүлжээг хонгилын 2.2.3 ХӨГЖЛИЙН ЕРӨНХИЙ ТӨЛӨВЛӨГӨӨНИЙ
ШАЛГУУР ҮЗҮҮЛЭЛТ
систем (туннель)-ийг нэвтрүүлэх
Улаанбаатар хотын 2040 он хүртэл хөгжүүлэх хөгжлийн ерөнхий
5-6-7. WDM-PON буюу GPON технологийг төлөвлөгөөний хэрэгжилтийн шалгуур үзүүлэлтүүдийг олон улсад
мөрдөгддөг нийтлэг үзүүлэлтүүдийн дагуу дараах үзүүлэлтүүдээр
ашиглан утасгүй холболтын сүлжээ, тодорхойлно.

мэдээллийн технологи ашиглах 1. НИЙГМИЙН ХАНГАМЖ
Нийгмийн дэд бүтцийн хүртээмж /сургууль,цэцэрлэг, соёл урлаг
5-7. Хотын цэцэрлэгжилт, ногоон байгууламжийн хүртээмжийг биеийн тамир/боловсролын түвшин, орон сууцны хангамж,
хөдөлмөр эрхлэлт, ажилгүйдлийн түвшин өрхийн орлого, хот
нэмэгдүүлэх байгуулалт/, суурьшлын бүсийн нягтрал, ногоон байгууламжийн
хүртээмж зэрэг нийт 10 үзүүлэлт
5-7-1. Нийслэл хотын нэг хүнд оногдох ногоон
2. ДЭД БҮТЭЦ
байгууламжийн хүртээмжийг нэмэгдүүлэх Мэдээллийн технологи, инноваци, сэргээгдэх эрчим хүч, зам
тээврийн дэд бүтэц, ачаа болон зорчигч тээвэр, инженерийн дэд
5-7-2. Хотын хэмжээнд ногоон байгууламжийн бүтцийн хангамж зэрэг 10 үзүүлэлтээр

коридор бүхий сүлжээ байгуулах 3. ЭДИЙН ЗАСАГ
Нэг хүнд оногдох дотоодын нийт бүтээгдэхүүн /ДНБ/, төсвийн
ЗОРИЛТ-6. НӨӨЦИЙГ ҮР ДҮНТЭЙ, АРИГ ГАМТАЙ орлого зарлага, татвар, аж үйлдвэр, хэрэглээний үнэ, хөрөнгө
оруулалт, аялал жуулчлал гэсэн 8-н үзүүлэлтээр
АШИГЛАСАН УХААЛАГ ХЭМНЭЛТТЭЙ ХОТ
4. БАЙГАЛЬ ОРЧИН
6-1. Байгалийн шавхагдах нөөц баялгийг хэмнэлттэй, үр ашигтай Усны эх үүсвэр, агаарын бохирдол, хөрсний бохирдол, гамшгийн
эрсдэл /газар хөдлөлт, галын аюул, үер/хог хаягдал гэсэн 7
ашиглах үзүүлэлтээр

6-1-1. Усны нөөцийг хомстлоос сэргийлж, хуримтлуулан, 5. УЛС ТӨР, ЗАСАГЛАЛ
Улс төрийн тогтвортой байдал, авилгал, хууль эрх зүйн орчин,
хэрэгцээгхүртээмжтэйхангахнөхцөлийгбүрдүүлэх хотын удирдлагын тогтолцоо, хотын хөгжлийн төлөвлөгөө, төсөл
хөтөлбөрүүд, мэдээллийн ил тод байдал, иргэд олон нийтийн
6-1-2. Эрчим хүчийг үр ашигтай хэмнэлттэй ашиглах оролцоо зэрэг 7-н үзүүлэлтээр

6-1-3. Газрыг зүй зохистой ашиглах 6. АМЬДРАЛЫН ОРЧИН
Хотын оршин суугчдын амьдрах таатай /гадна, дотор/ орчинг
6-1-4. Түгээмэл тархацтай ашигт малтмалыг бүрдүүлсэн үзүүлэлт байна. Хотын амьдралын орчинд орон сууцны
хангамж, соёл, эрүүл мэнд, нийгмийн болон инженерийн дэд
эрүүл мэнд, байгаль орчинд сөрөг бүтцийн үйлчилгээний хүртээмж, хувь хүний эрүүл мэнд,аюулгүй
байдлын баталгаа, хотын хүрээлэн буй орчны нөхцөл байдал, хотын
нөлөөгүй хэмнэлттэй үр ашигтай ашиглах тохижилт, цэцэрлэгжилт, замын хөдөлгөөний түгжрэл, зам тээвэр
зэрэг хотын амьдралын бүх салбаруудыг хамруулсан өргөн ойлголт
6-1-5. Ойн ашиглалтын менежментийг юм. Иймд хотын оршин суугчдын амьдрах таатай орчин бүрдсэнээр
хотын хөгжлийн ерөнхий төлөвлөгөөний зорилго биелэгдэнэ.
боловсронгуй болгон хөгжүүлэх

6-2. Сэргээгдэх эрчим хүчний нөөцийг ашиглах
6-2-1. Сэргээгдэх эрчим хүчний хөтөлбөр боловсруулж,
нар, салхины эрчим хүчний хэрэглээг нэмэгдүүлэх

6-3. Ухаалаг технологи, системийн хэрэглээг нэмэгдүүлэх
6-3-1. Хотын нэгдсэн мэдээллийн санд тулгуурлан
хот байгуулалтын үйл ажиллагаа явуулах
6-3-2. Хотын үйлчилгээнд удирдлага мэдээллийн
болон цахим төлбөрийн системийг нэмэгдүүлэх
6-3-3. З ам тээвэр, дэд бүтэц, байгаль орчин, нийтийн
үйлчилгээнд ухаалаг систем нэвтрүүлэх

6-4. Моторт бус тээврийн хэрэгслийн хэрэглээг нэмэгдүүлэх
6-4-1. Стандартын шаардлага хангасан унадаг дугуйн
замыг хөгжүүлэх
6-4-2. Явган хөдөлгөөнийг бүхий л талаар дэмжих

УЛААНБААТАР 2040 65

УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ 2.2.4 ХӨГЖЛИЙН ЗАГВАР Зураг 2.4 Хотын хөгжлийн загвар

Хүн амын нутагшил суурьшил нь хот ба хөдөөгийн гэсэн үндсэн Байгаль Нийгэм
хоёр шинжид хуваагдах бөгөөд дэлхийн улс орон, хотууд өөрсдийн орчин
онцлог хэв шинжийг хадгалсан хууль эрх зүйн баримт бичгүүдэд
тусгасан байдаг. Нийслэл
Улаанбаатар
Өнгөрсөн зууны 70аад оны эхээр хүрээлэн буй орчин, нийгэм эдийн
засгийн асуудлууд, хурцаар тавигдах болсонтой холбоотойгоор хот
Римийн клубээс явуулсан анхдагч үйл ажиллагаанууд, НҮБ-ын
хүрээлэн буй орчны асуудлаар хийгдсэн анхдугаар бага хурал / Амьралын Эдийн
Стокгольм, 1972 он/-ын тунхагт “Тогтвортой хөгжил” нэр томьёо анх орчин засаг
хэрэглэгдсэн байдаг. Бразилийн Рио де Жанейро хотод 1992 онд
болсон “Даян дэлхийн 21-р зууны тогтвортой хөгжлийн хөтөлбөр” БАЙГАЛЬ ОРЧИН:
тунхаглалд хүн төрөлхтөний ирээдүйн хөгжлийн зарчмуудыг
тодохойлсон байх ба эдийн засаг, нийгэм, байгаль орчны бие биеэ Улаанбаатар хот, хот орчмын нутаг дэвсгэрийн байгаль орчны
дэмжсэн хөгжил нь тухайн улс орон, хотуудын тогтвортой оршин нөхцөл байдлыг сайжруулахын тулд:
тогтох үндэс болох юм.
» Г адаргын ус хуримтлуулах усан санг шинээр байгуулах
УЛААНБААТАР ХОТЫН 2040 ОН ХҮРТЭЛХ ХӨГЖЛИЙН ЗАГВАР
НЬ: » Г эр хорооллыг сайжруулсан сууцны хороолол болгон хөгжүүлж,
хэсэгчилсэн болон бие даасан ИШС-нд холбох
» Байгаль орчны тэнцвэрт байдлыг хангах
» Оршин суугчдын эрүүл аюулгүй, ая тухтай амьдрах орчныг » Э вдэрч орхигдсон газар нутгийг нөхөн сэргээж, нийтийн
эзэмшлийн цэцэрлэгт хүрээлэн, ногоон байгууламж болгох
бүрдүүлэх
» Эдийн засаг, бизнесийн таатай орчинг бүрдүүлсэн, » Гуу жалга бүхий гамшгийн эрсдэлтэй газруудаас айл өрхийг
нүүлгэн шилжүүлж, суурьшлыг хязгаарлах
өрсөлдөх чадвараа хөгжүүлэх
» Амьдралын таатай орчинг бүрдүүлэх » Х от, хот орчмын нутагт үерийн хамгаалалтын далан суваг,
борооны ус зайлуулах шугамын хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх
гэсэн үндсэн зарчмуудад тулгуурлагдана.
» Г азар хөдлөлтийн өндөр эрсдэлтэй талбаруудад баригдах
Нийслэл Улаанбаатар хотын өмнө тулгарч буй хүрээлэн буй орчны барилга байгууламжуудад газар хөдлөлтийн эсрэг арга хэмжээ
доройтол, нийгэм, эдийн засгийн төрөл бүрийн сорилтуудыг даван авах
туулах,арга замыг Улаанбаатар хотын 2040 он хүртэлх хөгжлийн
загварт тусгаж тодорхойллоо. Хотын хөгжлийн загварын төсөөллийг » Г ал унтраах ангиудын хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх
хотын хөгжлийн алсын хараа, зорилго, зорилтууд болон дэд
зорилтуудад тулгуурлаж гаргасан болно. » Б айгалийн гамшиг эрсдэлийн үед замын дэд бүтэц, нүүлгэн
шилжүүлэх арга хэмжээг төлөвлөх
Хөгжлийн загварыг боловсруулахад, “Улаанбаатар хотын 2040 он
хүртэлх хөгжлийн үзэл баримтлал /концепц/” боловсруулах бэлтгэл » Х ог хаягдлын менежментийг боловсронгуй болгож, хог
ажлын хүрээнд хийгдсэн, Улаанбаатар хот ормын нутаг дэвсгэрийн боловсруулах эко паркуудыг цогцоор нь байгуулж, хөгжүүлэх
хот байгуулалтын суурь судалгаа, нэмэлт судалгаа шинжилгээ,
мөрдөгдөж буй УБ хотын 2020он хүртэлх хөгжлийн ерөнхий » Т өвлөрсөн инженерийн дэд бүтцийн хангамжтай барилгажсан
төлөвлөгөөний хэрэгжилтийн байдалд өгсөн үнэлгээ дүгнэлт зэрэг хот хэсгийн хэмжээг нэмэгдүүлэх
байгуулалтын баримт бичгүүдэд тусгагдсан, хотын өмнө тулгамдаж
буй асуудлуудыг Байгаль орчин, Амьдралын орчин, Нийгэм, Эдийн АМЬДРАЛЫН ОРЧИН:
засаг гэсэн 4-н үндсэн бүлэгт хувааж, тэдгээрийг хэрхэн шийдвэрлэх
арга замыг тодорхойллоо. » Н ийслэл хотын хүн амыг 2,2 сая, Улаанбаатар хотын хүн амыг
1,6 сая байхаар тооцож, зохицуулах арга хэмжээ авах
66
» Х отын хүн амын усны хэрэглээг 82 л/хоног байхаар тооцох

» Д агуул хот тосгодыг хөгжүүлснээр, суурьшлын оновчтой
тогтолцоог бүрдүүлэх

» У лаанбаатар хотын хэмжээнд олон төвт хотын тогтолцоог

УЛААНБААТАР 2040

нэвтрүүлэх явагдаж буй зам барилга, инженерийн шугам сүлжээ, ногоон УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ
байгууламжийн зэрэг бүтээн байгуулалтын болон бусад
» Б агтаамж ихтэй нийтийн тээврийг хөгжүүлж, нийтийн тээврийн томоохон хот байгуулалтын үйл ажиллагааг санхүүжүүлэх
хэрэглээг 60% орчимд хүргэх чадамжтай болох

» И нженерийн төвлөрсөн хангамжтай хэсэгт оршин суугчдын УЛААНБААТАР ХОТЫН 2040 ОН ХҮРТЭЛХ ХӨГЖЛИЙН
70% хүртэл оршин суух нөхцөлийг хангах ЗАГВАРЫГ:

» С айжруулсан сууцны хорооллуудыг хөгжүүлж, олон нийтийн » Э дийн засгийн тогтвортой хөгжилтэй
төвүүдийг 26-н талбарт байгуулах » О лон нийтийн идэвхтэй өргөн оролцоотой
» А мьдралын орчин, амьдралын чанарын өндөр түвшинтэй
» Төрөлжсөн төвүүдийг байгуулах » Х от орчмын болон хотын доторх байгаль орчны таатай,

» Г удамж замын сүлжээний хүртээмжийг нэмэгдүүлж нэвтрүүлэх тэнцвэртэй нөхцөлийг хангасан
чадварыг сайжруулах » С эргээгдэх эрчим хүчний хэрэглээг нэмэгдүүлсэн
» Б айгалийн нөөц баялгаа ариг гамтай, үр ашигтай ашигласан
» Шинээр баригдах авто замуудыг замын байгууламжийн хамт » Ү р ашигтай нийтийн тээврийн системд тулгуурласан, сайтар
иж бүрнээр нь байгуулах
төлөвлөсөн хотын зохион байгуулалттай
НИЙГМИЙН ХҮРТЭЭМЖ: » Н ийгмийн бүхий л давхаргын орон сууцны хангамжийг

» Х отын хүн амын нийгмийн үйлчилгээний хүртээмжийг шийдвэрлэсэн
нэмэгдүүлэх » О рон сууцны харьцангуй өндөр нягтрал, холимог газар

» У ян хатан орон сууцны хангамжийг /нийтийн дунд, олон ашиглалтыг дэмжсэн
давхар, котедж, таун хаус, үйлчилгээтэй, гэр сууц/ хөгжүүлэх » Я вган алхалт, дугуйн хэрэглээг дэмжсэн

» Х отын түүхэн хэсгийг хөгжүүлэх, хадгалах арга хэмжээ авах Ухаалаг /смарт/, ногоон /эко/, цогц цомхон /компакт/
хотуудын нийтлэг шинж төрхийг агуулсан хот болгохоор
» Х отын амьдралд оролцох, оршин суугчдын оролцоог тооцож байна.
нэмэгдүүлэх арга механизмыг бий болгох
Н ийслэл хотын нутаг дэвсгэрт орших хаяа дагуул хот, суурингууд нь
» З асаглалын оновчтой тогтолцоог хөгжүүлэх байгаль орчинд ээлтэй, үйлдвэрлэл, үйлчилгээ, логистик, хүнс, хөдөө
аж ахуй чиглэлүүдээр дагнан хөгжсөн, зам тээврийн сүлжээгээр
» Х от байгуулалтын хууль эрх зүйн орчинг боловсронгуй болгон холбогдсон, оршин суугчдын амьдралын чанарын үзүүлэлтүүд бүрэн
хөгжүүлэх хангагдсан, гадаад дотоодын хөрөнгө оруулалтыг татах нөхцөл
бүрдсэн байна. Хаяа дагуул хот суурингууд нь нутаг дэвсгэрийн
» У лаанбаатар хотод олон улсын төрөл бүрийн арга хэмжээ хилийн цэсийн болон хууль эрх зүйн хүрээнд бие дааж хөгжих
явуулах нөхцөл бололцоог хангах суурьшил байна. Х аяа дагуул хот суурингуудад дараах чиглэлийн
үйлдвэрлэл үйлчилгээг хөгжүүлнэ.
» Г адаад дотоодын аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх төлөвлөлтийн Үүнд:
арга хэмжээ авах
• Уул уурхайн олборлолт
ЭДИЙН ЗАСАГ: • Т үлш боловсруулах үйлдвэр
• Арьс ширний анхан шатны боловсруулалт
» У лаанбаатар хот нь орчин үеийн мэдлэгт суурилсан эдийн • Ачаа тээвэр, логистикийн үйлчилгээ
засагтай болох • ХАА, хүнсний үйлдвэрлэл
• Томоохон бөөний болон жижиглэнгийн худалдааны
» Х отын эдийн засагт инновацийг бүх талаар дэмжих
төвүүд
» А жлын байрыг нэмэгдүүлэх зорилгоор ЖДҮ, гарааны бизнесийг • Барилгын материалын үйлдвэрлэл
хөгжүүлэх • Өрхийн аж ахуй
• Амралт аялал жуулчлал
» Ш инэ бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэхэд хувийн • С оёл урлаг, боловсрол, спорт
хэвшилтэй хамтран ажиллаж, үйлдвэрлэлийн төрөл, • Жижиг дунд үйлдвэрүүд
бүтээгдэхүүний тоо хэмжээг нэмэгдүүлэх бөгөөд үйлдвэрлэлийг
дараах байдлаар хөгжүүлэх: 67

» Үйлдвэрлэлийн парк

» Кластер

» Н ийслэл хотод хөрөнгө оруулалт хийж бүтээн байгуулалт хийх
таатай орчинг бүрдүүлэх

» Б изнесийн шинэ хөгжлийг тэтгэх

» У лаанбаатар хот нь Монгол улсын банк, санхүүгийн гол төвийн
үүргийг хэвээр хадгалан, цаашид уг салбарыг улам хөгжүүлэх

» У лаанбаатар хот нь өөрийн нутаг дэвсгэрийн хэмжээнд

УЛААНБААТАР 2040

УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ У лаанбаатар хотын нутаг дэвсгэрийг газар зохион байгуулалтын Үүнд: Т өрийн захиргаа, үйлчилгээ
цогц арга хэмжээгээр дэмжин, дэд бүтэц, ногоон байгууламж, орон • Б анк санхүү, даатгал, ажил хэрэг
сууц, ажлын байрны хангамжтай, ухаалаг шийдэл, инновацлаг • Ө ндөр технологи, инноваци
төлөвлөлттэй, өндөр технологид суурилсан үйлдвэрлэл, үйлчилгээ, • Мэдээлэл харилцаа холбоо,
бизнес хөгжсөн, улс төр, нийгэм эдийн засгийн төв, улсын нийслэл, • Мэдээллийн технологи
хот болгон хөгжүүлнэ. Хаяа дагуул хот суурингууд нь нутаг • Соёл урлаг, боловсрол, спорт
дэвсгэрийн хилийн цэс, хууль эрх зүйн хүрээнд бие дааж хөгжих • Худалдаа,үйлчилгээ
суурьшил байна. У лаанбаатар хотын нутаг дэвсгэрийг дараах • Аялал жуулчлал
чиглэлээр хөгжүүлнэ. • Барилга, барилгын материалын үйлдвэрлэл
•
Жижиг дунд үйлдвэрлэл
•

Зураг 2.5 Улаанбаатар бүсийн 2040 он хүртэлх хөгжлийн ерөнхий төлөвлөгөөний хөгжлийн төсөөлөл

ЭКО СМАРТ
ХОТ ХОТ

УЛААНБААТАР
ХОТ

ЦОМХОН
КОМПАКТ

ХОТ

Жижиг, Төрийн Банк Тээвэр логистик, Соёл урлаг, Уул Түлш
дунд захиргаа, санхүү, харилцаа холбооны боловсрол, уурхайн боловсруулах
үйлчилгээ даатгал, найдвартай сүлжээ олборлолт
үйлдвэрлэл ажил хэрэг спорт үйлдвэр
Тээвэр логистик,
Барилга, Өндөр харилцаа холбооны Амралт Арьс
барилгын технологи найдвартай сүлжээ аялал ширний
материал инноваци жуулчлал анхан шатны
боловсруулалт
Аялал УЛААНБААТАР Мэдээлэл Өрхийн УЛААНБААТАРЫН
жуулчлал ХОТ харилцаа аж ахуй ХАЯА, Ачаа
тээвэр
холбоо ДАГУУЛ ХОТ логистикийн
үйлчилгээ

Хүнс Mэдээллийн Барилгын ХАА,
хөнгөн технологи материалын хүнсний
үйлдвэр үйлдвэрлэл үйлдвэрлэл
Соёл урлаг
Худалдаа, боловсрол Бөөний
үйлчилгээ ба
спорт
жижиглэнгийн
худалдааны
төвүүд

68 УЛААНБААТАР 2040

2.3 УЛААНБААТАР ХОТЫН 2040 түүний стандартад заагдсан хүлцэх хэм хэмжээнд харьцуулсан тоон УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ
ОН ХҮРТЭЛХ ХӨГЖЛИЙН ЕРӨНХИЙ үзүүлэлтийг хэлнэ.
ТӨЛӨВЛӨГӨӨНИЙ ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ Агаарын чанарыг агаарын чанарын индексээр 6 түвшинд ангилах
/КОНЦЕПЦ/ бөгөөд түвшин тус бүрт харгалзах индексийн тоон үзүүлэлт, өнгөт
тэмдэглэгээ, хүний эрүүл мэндэд үзүүлэх нөлөөллийг хураангуй
ЗОРИЛГО-1: ТОГТВОРТОЙ ХӨГЖИЛТЭЙ ХОТ зорилгыг байдлаар дараах хүснэгтэд үзүүлэв.

хэрэгжүүлэх дараах үндсэн 5 зорилтуудыг тавьж байна. Хүснэгт 2.1 Агаарын чанарын индекс, хүний эрүүл мэндэд үзүүлэх
нөлөөлөл

1-1. Байгаль орчны бохирдлыг бууруулж арилгах Агаарын Агаарын Тэмдэглэгээ Эрүүл мэндэд үзүүлэх нөлөөлөл
чанарын чанарын (өнгөөр)
1-2. Байгалийн унаган төрхийг хадгалж, экологийн тэнцвэрт индекс ангилал Ногоон Хүний эрүүл мэндэд сөрөг
байдлыг хангах Шар нөлөөлөл үзүүлэхгүй.
0-50 Цэвэр Агаарын чанар шаардлага хангах
1-3. Иргэндээ ээлтэй, эрсдэл аюулгүй, нийгмийн 51-100 Хэвийн Улбар шар боловч, зарим бохирдуулах
бодисын нөлөөлөлд хэт мэдрэг
үйлчилгээний тэгш орчинд амьдрах таатай нөхцөлийг 101-250 Бага зэргийн Улаан хүмүүс өртөж болно. Тухайлбал:
бохирдолтой Ягаан озон, нарийн ширхэглэгт
бүрдүүлэх 251 - Хүрэн тоосонцрын нөлөөллийн улмаас
400 Дунд зэргийн хэт мэдрэг хүмүүст амьсгалын
1-4. Хүний хөгжлийг дэмжиж, эрүүл чийрэг, ёс суртахуунтай, 401- 500 бохирдолтой замын өвчний шинж тэмдэг
бүтээлч иргэнийг төлөвшүүлэх 501 < илрэх магадлалтай.
Их Хэт мэдрэг хүмүүсийн эрүүл
1-5. Сайн засаглал, хууль эрх зүйн тогтвортой орчинг бохирдолтой мэндэд сөрөг нөлөөлөл илэрнэ.
бүрдүүлэх Зүрх судас, амьсгалын замын
Маш их архаг өвчтэй, ялангуяа гуурсан
1-1. “БАЙГАЛЬ ОРЧНЫ БОХИРДЛЫГ БУУРУУЛЖ, АРИЛГАХ” бохирдолтой хоолойн багтраа өвчтэй хүмүүс
ЗОРИЛТЫН ХҮРЭЭНД: нөлөөлөлд илүү өртөнө.
Нийтхүн амын эрүүл мэндэд
1-1-1. БАЙГАЛЬ ОРЧИНД ЭЭЛТЭЙ ДЭВШИЛТЭД ТЕХНИК ТЕХНОЛОГИ бага зэргийн сөрөг нөлөөлөл
НЭВТРҮҮЛЖ АГААР, ХӨРС, ОРЧНЫ БОХИРДЛЫГ БУУРУУЛЖ, илэрч эхэлнэ. Хэт мэдрэг
СТАНДАРТЫН ТҮВШИНД ХҮРГЭХИЙН ТУЛД: хүмүүсийн эрүүл мэндэд сөрөг
нөлөөлөл хүндээр илэрнэ
» Бохирдол бага ялгаруулах, хог хаягдалгүй хэрэглээг Удаан хугацаагаар гадаа байхад
нэмэгдүүлэхэд захиргааны болон урамшууллын аргыг хослуулан нийт хүн амын эрүүл мэндэд
хэрэглэх мэдэгдэхүйц сөрөг нөлөөлөл
илэрнэ.
» Байгальд ээлтэй тогтвортой үйлдвэрлэл, ухаалаг хэрэглээг Удаан хугацаагаар гадаа байхад
хэвшүүлж, ногоон хөгжлийн үзэл санааг дэлгэрүүлэх нийт хүн амын эрүүл мэндэд
сөрөг нөлөөлөл илэрнэ.
» Байгальд ээлтэй газын хэрэглээ болон бусад үр ашигтай
дэвшилтэт ногоон технологийг дэмжиж татварын хөнгөлөлт 2040 оны түвшинд гэр суурьшлын 4000 га орчим нутаг дэвсгэрийн
бий болгох хэмжээнд хэсэгчлэн, дахин төлөвлөлтийн болон амьдралын орчинг
сайжруулах төсөл хэрэгжүүлэх, хэсэгчилсэн инженерийн дэд бүтэц,
» Ногоон санхүүгийн тогтолцоог бий болгон хөгжүүлж, байгальд түүний дотор эрчим хүчний дэд бүтэц нэмэгдүүлэх замаар агаарын
ээлтэй, үр ашигтай цэвэр технологи, хэмнэлттэй хэрэглээг чанарын индексийг 51- 100 болгоно.
дэмжих зэрэг арга хэмжээнүүдийг авна.
Агаарын бохирдлыг бууруулахын тулд:
АГААРЫН БОХИРДЛЫГ БУУРУУЛАХ: » Хамгийн их бохирдолтой дүүргүүдийн цэцэрлэг, сургууль,
эмнэлгийн доторх агаарын чанар, эрүүл мэндийн тусламж
“Журам, аргачлал батлах тухай” Байгаль орчин, Ногоон хөгжлийн үйлчилгээг сайжруулснаар агаарын бохирдлоос эрүүл мэндэд
сайдын 2014 оны А-327 тушаалаар Агаарын чанарыг агаарын үзүүлэх шууд нөлөөллийг багасгах яаралтай, тууштай арга
чанарын индексээр үнэлэх, мэдээлэх журам-ын 1 дүгээр хавсралтаар хэмжээ авах;
“Агаар дахь түгээмэл тархалттай үндсэн бохирдуулах бодисын хүний
эрүүл мэндэд үзүүлэх нөлөөлөл, эрүүл мэндийн зөвлөгөө”- г 2 дугаар » Агаар болон орчны бохирдлыг бууруулах үндэсний хөтөлбөрийг
хавсралтаар тус тус баталсан байдаг. хэрэгжүүлэх стратегийг илүү боловсронгуй болгож, уг
Агаарын чанарын индекс гэдэг нь хот суурин газрын хүрээлэн хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх санхүүжилтийн бодитой стратегийг
байгаа агаар дахь бохирдуулах бодисын тухайн үеийн агууламжийг боловсруулах;

» Агаарын бохирдлыг бууруулах санаачлагуудыг хэрэгжүүлэх
засаглалын хүчтэй тогтолцоо, бүтцийг бий болгоход хөрөнгө
оруулалт хийх.

УЛААНБААТАР 2040 69

УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ зэрэг арга хэмжээг авснаар гадаад, дотоодын төрийн болон хувийн хогийн цэг орчим, Хүнсний 9-р дэлгүүр, Баянбүрдийн тойрог,
хэвшлээс гаргасан зардал, тэдгээрийн үр дүнг ил тод хянаж, үнэлэх Да хүрээ орчим газрууд, хамгийн бохирдол багатай газруудад
боломжтой болно. Сансарын туннель, Хүрэл тогоот орчим, Нисэх, Яармаг орчим
тус тус орж байна.
Улаанбаатар хотын хөгжлийн 2040 оны түвшинд хот орчмын нутаг
дэвсгэрт байгаль орчны бохирдлыг мэдэгдэхүйцээр бууруулахын » Цацраг идэвхт элементүүдийн хувьд дэлхийн дундаж утгаас
тулд дараах арга хэмжээг авна. ураны агууламж хотын өмнөд хэсгээс авсан дээжүүдэд болон
Үүнд Цагаандавааны хогийн цэг орчмоос авсан дээжүүдэд өндөр
гарсан бол торийн агууламж дэлхийн дундаж утгатай ойролцоо
» Г эр хорооллын тэлэлтийг хязгаарлан зогсоож, гэр хорооллын байгаа бөгөөд Улаанчулуут орчим, Баян хошуу, Зайсан, Хүрэл
газар нутгийн хэмжээг бууруулах хот байгуулалтын арга хэмжээг тогоот орчмоор дэлхийн дундаж утгаас бага зэрэг давсан
шат дараатай авах үзүүлэлттэй.

» Б оловсруулж сайжруулсан сайн чанарын түлшийг хэрэглээнд Улаанбаатар хотын 2040 он хүртэлх хөгжлийн үэзл баримтлал /
бүрэн нэвтрүүлэх концепц/ нийслэл хотын хэмжээнд хөрсний бохирдолыг бууруулах
дараах арга хэмжээг авах шаардлагатай. Үүнд:
» С эргээгдэх болон цахилгаан эрчим хүчийг гэр хорооллын
хэрэглээнд ашиглах • Аюултай хог хаягдлыг зайлуулах байгууламж барих
• Хатуу хог хаягдлыг ангилан, дахин боловсруулах, эрчим
» Х эсэгчилсэн инженерийн хангамжтай болгох зэрэг арга хэмжээг
үйл ажиллагааг үе шаттайгаар авч хэрэгжүүлнэ. хүч гаргах экопарк 2-с доошгүйг байгуулах
• Хүнд металлаар бохирдсон газарт хязгаарлалтын бүс
ХӨРСНИЙ БОХИРДЛЫГ БУУРУУЛАХ:
тогтоож, бүсчлэх, дүрэм, журам боловсруулж, зохицуулах
Улаанбаатар хотын нутаг дэвсгэрийн өнгөн хөрсний бохирдлын хувьд • Автомашин, нийтийн тээврийн хэрэгслүүдэд утаа шүүгч
бохирдлын түвшин эх үүсвэр болон агууламжийн хувьд ялгаатай хэд
хэдэн дэд бүс үүсгэж байна. Хотын хэмжээнд бохирдолын түвшин тавих
харилцан адилгүй байх бөгөөд хамгийн их бохирдолттой буюу • Ил задгай авто засвар, дугуй засварын газруудын
аюултай түвшинд Хайлааст орчим, Цагаан давааны хуучин хогийн
цэг орчим гэр хорооллын нутаг дэвсгэр хамрагдана. Харин хамгийн үйлчилгээний стандартыг сайжруулж, эрүүл ахуйн
бага бохирдолттой нутаг дэвсгэр нь Сансарын туннель, БЗДүүргийн шаардлагыг нэмэгдүүлэх, шаардлагатай тохиолдолд
22-р хороо орчим, Тахилт зэрэг газрууд эрүүл түвшинд буюу ЗДХ нүүлгэн шилжүүлэх
болон хүний эрүүл мэндэд учруулж болзошгүй эрсдэл бага байна. • Амьдралын орчинг сайжруулах төслийн хүрээнд
Хотын төв орчмын өнгөн хөрсний бохирдол гэр хорооллын бүсүүдээс гэр хорооллын айл өрхүүдийг хэсэгчилсэн цэвэрлэх
харьцангуй бага буюу дунджаар 1-2 ангилалд багтаж байгаа бөгөөд байгууламжид холбох
орон сууцны хорооллуудаас хамгийн өндөр эрсдэлтэй нь 25-р эмийн • Гэр хороололд био жорлонг хэрэглэж хэвшүүлэх,
сан, 3,4-р хороолол зэрэг газрууд байна” гэсэн үзүүлэлтүүлэлтүүд хэрэглээг дэмжих санхүүгийн арга механизмыг
судалгаагаар тогтоогдсон байна. боловсруулж нэвтрүүлэх
• Хөрсний бохирдлын бууруулах хяналт менежментийн
» Х ар тугалга, цайр, никел, хром, зэс зэрэг хүнд металлын системийн тогтолцоог боловсронгуй болгож хөгжүүлэх
бохирдлын голомт нь гэр хорооллын болон автомашины утаа, • Бохирдсон хөрсийг эрүүлжүүлж, чадавхыг үе шаттай
томоохон захууд, шатах тослох материалын цэг, авто засварын сайжруулж, эргүүлэн ашиглах гэх мэт.
газрууд байна.
ГАДАРГЫН УСНЫ БОХИРДЛЫГ БУУРУУЛАХ:
» Улаанбаатар хотын хөрс, усны бохирдлын үндсэн гол эх үүсвэр
нь хотын хүн амын 60% нь оршин суудаг гэр хорооллын Нийслэл хотын нутаг дэвсгэрийн хэмжээнд усны сан бүхий газрын
хог хаягдал, шингэн бохирдлоос эх үүсвэртэй гэж үздэг. хамгаалалтын бүс, ус хангамжийн эх үүсвэрийн эрүүл ахуйн бүсийн
Нүхэн жорлонгийн нянгийн бохирдол нь газрын доорх усыг хил, дэглэмийг шинэчлэн тогтоож, хэрэгжилтэд тавигдах хяналтыг
бохирдуулах эрсдэлтэй байна. сайжруулна.
Хотын нутаг дэвсгэрээр урсах голууд, түүний айл сав газрын механик
» Гэр хорооллын хөрсний нянгийн бохирдолтын гүний тархалтыг бохирдлыг багасган, голын ус болон хөрсний бохирдуулагч эх
тодорхойлохын тулд 10 метр хүртэл дээж авч, E.Coli, Clostridium үүсвэрүүдийг арилгаж, хог хаягдал, хөрс усны бохирдлыг цэвэрлэж,
Perfrinfens, Proteus, Salmonella зэрэг нянгийн үзүүлэлтүүдийг моджуулна. Туул, Сэлбэ, Улиастай, Баянгол, Толгойт голуудын
лабораторийн анализаар шинжилж судалгаа хийхэд,хөрсний хамгаалалтын зурвасуудыг тогтоож, хууль зөрчиж суурьшсан айл
хамгийн их нянгийн бохирдолт илрэх дундаж гүн 2,8 метр өрх, ах ахуй нэгжүүдийг нүүлгэн шилжүүлж чөлөөлсөн газрыг
байсан нь нүхэн жорлонгийн ёроолын түвшинтэй ойролцоо цэцэрлэгжүүлэх ажлуудыг үе шаттайгаар хийж гүйцэтгэнэ.
байна. Хамгийн их нянгийн бохирдолтын утга PLI=3.46 гэсэн Мөн эдгээр голуудын сав газрын зөвлөлүүдийг байгуулж, усны
үзүүлэлт D1 цэг дээр 3,5 метрийн гүнд илэрчээ. Хөрсний бүтэц, нөөцийг сав газрын түвшинд менежмент хийж, ган гачиг, хуурай
нягтшил зэрэг үзүүлэлтүүдээс хамааран нянгийн бохирдолт үед голуудын урсцыг зохиомлоор тохируулж, гадаргын усны
тархах доод талын гүн 4-9 метр байна. урсац, ашиглалтыг нэмэгдүүлэх шинэ тогтолцоо, шинэ технологийг
эзэмшиж, улам бүр хөгжүүлэх арга хэмжээ авна.
» Х өрсний хүнд металлын бохирдлын эрсдэлд өртөх боломж Үүнд:
ихтэй газарт Нарангийн энгэр орчим, Хайлаастын хуучин эцэс
орчим, дунд зэрэг эрсдэлтэй хэсэгт Цагаан давааны хуучин » Усны нөөцийн эх үүсвэрийн газрыг бохирдлоос хамгаалах
дэглэмийг чанд мөрдүүлэх, байгаль орчин бохирдуулсны нөхөн
70
УЛААНБААТАР 2040

төлбөр тооцох эрх зүйн орчин, тогтолцоог нэвтрүүлэх » Хог хаягдлыг ангилах, цуглуулах, тээвэрлэх үйлчилгээнд УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ
технологийн шинэчлэл хийж, хог хаягдлын төвлөрсөн цэгүүдийг
» Гол усны сав газрын нэгдсэн менежментийн тогтолцоог эко парк, хог дахин боловсруулах үйлдвэрүүд байгуулах
нэвтрүүлж, бохирдлын хяналтын тогтолцоог боловсронгуй
болгож усны нөөцийн стратеги төлөвлөлтийн хэрэгжүүлэх » Хог хаягдлыг эх үүсвэр дээр нь ангилан ялгах ажиллагааг
хэвшүүлэх, дахин боловсруулах, эрчим хүч гаргах байгаль
» Унд ахуйн хэрэглээнд ашиглаж буй усны чанар, стандартын орчинд халгүй үйлдвэрийг байгуулах.
шаардлагыг хангуулж усны нөөцийн менежментийг
боловсронгуй болгож бүтцийг сайжруулах » Хотын хог хаягдал булшлах байгууламжийн багтаамжийг
өргөтгөх, барилгын ажлын болон барилга нураасны хог
» Голууд болон түүний ай савд газрын механик бохирдолыг хаягдлыг дахин боловсруулах (“CDW”) барилга байгууламж
багасган голын ус болон хөрсний бохирдуулагч эх үүсвэрүүдийг байгуулах.
арилгаж, хог хаягдал, хөрс, усны бохирдлыг цэвэрлэн моджуулж
бургасан шугуй байгуулах зэрэг болно. » Аюултай хог хаягдлыг зохистой устгах, байгаль орчинд халгүй
болсон үлдэгдлээ мэргэжлийн байгууллагын хяналтаар дахин
ТООСОНЦРЫН ХЭМЖЭЭГ БУУРУУЛАХ: боловсруулах үйлдвэр байгуулах.

Дулааны улиралд Улаанбаатар хотын суурьшлын онцлогоос Хотын хэмжээнд ахуйн, барилгын, аюултай хог хаягдлын гэсэн
тоосонцрын бохирдол нэлээд өндөр байх бөгөөд түүнийг бууруулах үндсэн 3-н төрлөөр ангилж боловсруулах үйл ажиллагаа явагдана.
хот байгуулалтын цогц арга хэмжээг 2040 оны түвшинд шат дараатай Хог хаягдлыг эрүүл, байгаль орчин, гоо зүйд нөлөөлөх нөлөөлөлгүй
авна. Бохирдол үүсгэж буй гол шалтгаан нь гэр хорооллын болон болгох нь хог хаягдлын менежментийн эрхэм зорилго юм. Хотын
барилгажсан нутаг дэвсгэрийн өнгөн хөрсний элэгдлээс шалтгаалдаг байгаль амьдрах орчны бохирдлыг бууруулж, бохирдуулагчийг
гэж үзэж байгаа тул үүнийг арилгахын тулд: эдийн засгийн эргэлтэд оруулж нөөц баялгийг зөв ашиглаж,
бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх зарчим баримтлах бөгөөд “Хатуу хог
• Гэр хорооллын өсөлтийг зогсоох зорилгоор гэр хорооллыг хаягдлын менежмент” -ийг нэвтрүүлнэ.
орон сууцны хороолол болгох Улаанбаатар хотын хэмжээнд хог хаягдлыг устгалын дараах
зарчмуудад тулгуурлагдана.
• Гэр хорооллыг сайжруулсан сууцны хороолол болгон Үүнд:
хөгжүүлж, боловсронгуй хучилттай авто замын сүлжээ
байгуулах • Анхан шатны ангилан ялгалт хийх
• Түр хадгалах
• Барилгажсан нутаг дэвсгэрийн хэмжээнд иж бүрэн • Саармагжуулах
тохижилт бүхий талбайг үе шаттайгаар нэмэгдүүлэх • Дахин боловсруулж эргүүлэн ашиглах
• Үлдэгдэлгүй устгах
• Хотын хэмжээнд тохижилт бүхий талбайг нэмэгдүүлэх Хотын хүн амын эрүүл мэнд, хүрээлэн буй орчинд сөрөг үзүүлж буй
арга хэмжээний хүрээнд хувь иргэн аж хуйн нэгжийг ахуйн хог хаягдлыг дахин боловсруулж, эдийн засгийн эргэлтэд
татан оролцуулах эрх зүйн баримт бичиг боловсруулж, оруулах зорилгоор хог хаягдлыг дахин боловсруулах, устгал хийх
хэрэгжүүлэх “Эко парк”-ийг байгуулна. 2040 оны түвшинд Улаанбаатар хотын
хойд хэсэгт Нарангийн энгэр, Цагаан давааны орчимд “Эко парк”
• Улаанбаатар хотын хэмжээнд олон нийтийн парк -уудыг байгуулан үйл ажиллагаа явуулснаар хог хаягдлын асуудлыг
цэцэрлэгийг байгуулж, ногоон байгууламжийн хотын оршин суугчдын эрүүл мэнд, байгаль экологид ээлтэйгээр
хүртээмжийг нэмэгдүүлэх зэрэг болно. бүрэн шийдвэрлэнэ.
Аюултай хог хаягдлын асуудлыг тусад нь зориулалтын цэг байгуулж
1-1-2. ХОГ ХАЯГДЛЫН МЕНЕЖМЕНТИЙГ БОЛОВСРОНГУЙ БОЛГОЖ, шийднэ.
БАЙГАЛЬД ЭЭЛТЭЙ ТЕХНОЛОГИЙГ НЭВТРҮҮЛЭХ
ЭКО ПАРК:
Одоогийн байдлаар Улаанбаатар хотоос өдөрт 4000 орчим тн,
жилд 14,5 сая тн хог хаягдал гарч байна. Улаанбаатар хотын 2040 он Эко парк нь хотын хэмжээний хог хаягдлыг боловсруулах цогцолбор
хүртэлх хөгжлийн үзэл баримтлалаар оршин суугчдын амьдралын ая байх бөгөөд нийт хог хаягдлын 60%-г дахин боловсруулж, 25%-ийг
тухтай орчны нэг хэсэг нь хог хаягдалгүй байгаль орчинд ээлтэй эрүүл шатааж, 5%-ийг булах, 10 орчим %-ийг аюултай хог хаягдлын цэгүүд
орчинг бий болгох явдал юм. Иймд хог хаягдлын менежментийг рүү илгээж булшилна. Цогцолбор нь дотроо хэд хэдэн барилга
сайжруулж, хотын байгаль хүрээлэн буй орчинд хор хөнөөлгүй байгууламжуудаас бүрдсэн, хатуу хучилттай авто зам, талбайтай
зайлуулах, хуримтлахаас сэргийлэх, оршин суугчдад ногоон байна. Хүлээн авч буй хог хаягдлын битүү барилга байгууламжуудад
хэрэглээний соёл, ахуйн хог хаягдлыг ангилан ялгах, амьдрах орчны хүлээн авч ангилан ялгалт, түр хадгалах, саармагжуулах, дахин
эрүүл ахуйн зөв дадлыг төлөвшүүлэх, явдал юм. Ахуйн хог хаягдлыг боловсруулах үйл явц явагдана.
ангилан ялгах, цуглуулах, тээвэрлэх, татан зайлуулах дэд бүтцийн Хог боловсруулах үйл ажиллагааг байгаль орчинд сөрөг нөлөөгүй
хүртээмжийг нэмэгдүүлж хөгжүүлнэ. Холбогдох норм, стандартуудыг битүү орчинд технологийн оновчтой цогц хэлбэрээр явуулна. Хог
шинэчлэн сайжруулах бөгөөд төлөвлөлтийн хугацаанд хог хаягдлыг хаягдлыг ангилан дахин боловсруулах, эрчим хүч гаргах, бордоо, зам
дахин боловсруулж ашиглах хаягдалгүй технологийг нэвтрүүлэх талбайн болон барилгын материалын болон бусад үйлдвэрлэлийн
чиглэл баримтална. түүхий эд гэх мэт хог хаягдлуудыг дахин боловсруулж үйлдвэрийн
Үүний тулд: түүхий эд, гаргах зэрэг нэмүү өртөг бүхий бүтээгдэхүүн болгон
ашиглана. Эко парк-д дараах чиглэлийн үйлдвэрүүд үйл ажиллагаа
» Үүсэх хог хаягдлыг бууруулах, хог хаягдлыг эдийн засгийн
эргэлтэд оруулахад чиглэсэн Эко төлбөрийн эрхзүйн 71
зохицуулалтыг бий болгож, хэрэгжүүлэх

УЛААНБААТАР 2040

УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ явуулна. шатанд нарийвчилсан судалгаанд тулгуурлаж тогтоож, аюултай хог
хаягдлын менежмент, зохицуулалтын чиглэлээр эрх зүйн орчинг
• Хог хүлээн авч ангилах үйлдвэрүүд боловсронгуй болгоно.
• Бүх төрлийн /лонх, гялгар уут, бусад/ хуванцар эдлэлийг Хаяа дагуул хот тосгодын хувьд хог хаягдлыг ангилан ялгах, дахин
боловсруулан, эрчим хүч гаргах бичил “нэгдсэн үйлдвэрлэлийн
дахин боловсруулах үйлдвэрүүд парк”-ийг 361-ын гарам, Рашаант, Жаргалант тосгодын дунд,
• Х аягдал дугуй, аккумулятор дахин боловсруулах Аргалант-Эмээлт, Туул-Шувуу, Өлзийт, Био-Сонгино-ны дунд тус бүр
1 , Шинэ Зуунмод /Аэросити/, Майдар хот, Багануур, Багахангай
үйлдвэрүүд хотууд тус бүрт бичил эко-паркуудыг тус тус байгуулна.
• Электрон хог хаягдлыг боловсруулах үйлдвэр Хог хаягдлын менежментийг хэрэгжүүлэхэд төр хувийн хэвшлийн
• Органик/ хоол хүнс, хаягдал яс/ хог хаягдлыг дахин түншлэлийг түлхүү ашиглаж, хувийн хэвшлийн санал санаачилга,
хөрөнгө оруулалтыг бодлогоор идэвхтэй дэмжинэ.
боловсруулах үйлдвэрүүд
• Хаягдал шил боловсруулах үйлдвэр 1-2. “БАЙГАЛИЙН УНАГАН ТӨРХИЙГ ХАДГАЛЖ, ЭКОЛОГИЙН
• Барилгын хог хаягдал, үнсийг дахин боловсруулах ТЭНЦВЭРТ БАЙДЛЫГ ХАНГАХ” ЗОРИЛТЫН ХҮРЭЭНД:

үйлдвэрүүд Нийслэл Улаанбаатар хотын хэмжээнд экологийн тэнцвэрт байдлыг
• Х ог шатааж, эрчим хүч гаргах үйлдвэр хадгалах нь тулгамдаж буй асуудал болж байгаа тул энэ байдлаас
• Хог булшлах талбай гарахын тулд:
Анхан шатны ангилан ялгалт: Хог хаягдлыг төрлөөр нь хаяхын
өмнөх дахин ашиглаж болох эд зүйлсийг ялгах үйл явц юм. Оршин » Байгальд ээлтэй үр ашигтай дэвшилтэт техник, цэвэр технологи,
суугчид гарч буй хог хаягдлыг төрлөөр нь тусгай зориулалтын уутанд хэрэглээг дэмжиж татварын хөнгөлөлт бий болгох
ялгаж хийж хог хаягдлыг түр хадгалах зориулалтын контейнеруудад
хаяна. » Тогтвортой ногоон хот, ногоон барилга, амьдралын ногоон
Түр хадгалах: Ангилан ялгасан ахуйн хог хаягдлыг төрлөөр нь хэв маяг, нөөцийн хэмнэлт зэрэг байгальд ээлтэй, хэмнэлттэй
зориулалтын контейнерт түр хадгалж, хог ангилах үйлдвэрүүдэд ногоон үзэл санаа, хандлага, дадлыг дэмжин хөгжүүлэх
шилжүүлнэ. Контейгерүүдийг олон нийт орон сууцны болон
сайжруулсан хорооллуудын зориулалтын талбайд байршуулна. » Хотын худалдан авалтыг ногоон худалдан авалтад үе шаттайгаар
Саармагжуулах: Төрөл бүрийн эмнэлгийн аюултай хог хаягдлыг шилжүүлж, ногоон хөгжлийг дэмжих тогтолцоо бүрдүүлэх
орчинд нөлөөлөх аюулыг бууруулах зорилгоор тусгай технологийн
дагуу зориулалтын барилга байгууламжид саармагжуулж, » Байгальд ээлтэй ногоон төсөл, үйл ажиллагааг санхүүжүүлэх
хоргүйжүүлнэ. төр, хувийн хэвшлийн хамтарсан үндэсний ногоон санхүүгийн
Дахин боловсруулж эргүүлэн ашиглах: Шил, хуванцар, цаас тогтолцоог байгуулж хөгжүүлнэ.
зэрэг хог хаягдлыг дахин боловсруулж үйлдвэрийн түүхий эд, бэлэн
бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэнэ. » НҮБ-ын Уур амьсгалын ногоон сан болон бусад олон улсын
Үлдэгдэлгүй устгах: Дахин боловсруулж ашиглах боломжгүй санхүүгийн механизмаар дамжуулан ногоон төсөл, хөтөлбөрийг
хог хаягдлыг байгаль орчинд хоргүй өндөр температурт устгаж, хэрэгжүүлэх
эрчим хүч гаргаж сайжруулсан сууцны хорооллуудын эрчим хүчний
хэрэгцээг хангахад зориулна. Нийслэл хотын хүрээлэн буй орчинд эерэгээр нөлөөлөх бодлогын
болон эрх зүйн орчинг бүрдүүлж, хүн амыг эрүүл, аюулгүй, ая тухтай
БАРИЛГЫН ХОГ ХАЯГДАЛ: амьдрах баталгаат орчноор хангасан эко хот болгох зорилготой.
Нийслэл хотын нутаг дэвсгэрийн хэмжээнд ой, ус, хөрс, ургамал,
2040 оны түвшинд хотын хэмжээнд дахин төлөвлөж хөгжүүлэх амьтны аймгийг хайрлан хамгаалж, экологийн тэнцвэрт байдлыг
үйл ажиллагаа их хэмжээтэй явагдах бөгөөд үүнийг даган нурааж хадгалахын тулд дараах чиглэлээр төлөвлөлтийн арга хэмжээг 2040
буулгасан хуучин барилга байгууламжуудын хог хаягдлыг дахин онд хүртэлх хугацаанд үе шаттай авна.
боловсруулах ажил чухлаар тавигдаж байна. Үнс, нунтаг нүүрс,
шавар, тоосго, төмөр бетон, асфальтобетон, мод, чулуу гэх мэт Үүнд: Ойн сан, ургамлын нөөцийг хамгаалах нөхөн сэргээх
барилгын материалуудыг технологийн дагуу дахин боловсруулж • О йг зүй зохистой ашиглах, хамгаалах, нөхөн сэргээх
барилга угсралт, зам барилгын ажилд эргүүлэн ашиглана. • ажлыг шинжлэх ухааны үндэстэй, “Ойн менежментийн
Барилгын хог хаягдлыг дахин боловсруулах үйлдвэрүүд нь хэд хэдэн төлөвлөгөө”-г нарийвчлан боловсруулж, менежмент
технологийн горимтой байх ба шинээр төлөвлөгдөх “Эко парк”-д • хяналтын тогтолцоог хэрэгжүүлэн ажиллах
байрлана. Т усгай хамгаалалттай газар нутаг áолон амьтан, ургамлын
• аймгийг хамгаалах áодлого, төлөвлөгөө боловсруулан
АЮУЛТАЙ ХОГ ХАЯГДАЛ: • хэрэгжүүлэх
• С уурьшил бүхий нутаг дэвсгэрийн орон зайн тэлэлтийг
Аюултай хог хаягдлыг устгах, түр хадгалах, байгууламжийг бүсчлэн • хязгаарлах бодлого боловсруулах
байгуулж, аюултай, тусгай хог хаягдлын хяналтгүй тархалтыг хумих Хүн амын амралт зугаалга, чөлөөт цагаа өнгөрүүлэх
зорилгоор “Хог хаягдлын онцгой бүс”-ийг байгуулна. Тухайн бүсэд задгай талбайг хадгалан үлдээх
эмнэлгийн аюултай хог хаягдлыг устгах, болон байгаль орчинд Нийслэлийн ногоон бүсийн тогтолцоог нэвтрүүлэх
ээлтэй, машины тос, резин, түүхий нефть, нүүрсний тос, зэрэг Нийслэлийн хүн амын усны эх үүсвэр болох Туул голын
шингэн химийн гаралтай эд зүйлсийг боловсруулан түүхий эд
гаргах үйлдвэрийн парк байгуулна. “Аюултай хог хаягдлын онцгой УЛААНБААТАР 2040
бүс”-ийн байршлыг хөгжлийн ерөнхий төлөвлөгөө боловсруулах

72

цутгал олон гол горхи нь ойн сав газраас эхтэй тул гол 1-2-1. ЭКОЛОГИЙН КОРИДОРУУДЫГ БАЙГУУЛЖ, БАЙГАЛИЙН УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ
горхины эхийг хамгаалалтад авч бохирдлоос сэргийлэх ТЭНЦВЭРТ БАЙДЛЫГ ХАНГАХ:
• У сны нөөцийн менежментийг боловсронгуй болгож,
гүний цэвэр уснаас гадна гадаргын усыг унд ахуйд, Нийслэл хотын нутаг дэвсгэрийн унаган төрхийг хадгалж,байгаль
үйлдвэрлэл, техникийн зориулалтаар боловсруулсан усыг экологийн тэнцвэрт байдлыг хадгалах зорилтын хүрээнд, Улаанбаатар
ашиглах хот орчмын нутаг дэвсгэрт биологийн олон төрөл байдлыг хадгалж,
• Байгаль экологийн тэнцвэрт байдлыг хангах экологийн хамгаалах, амьтан ургамлын амьдралын зохистой амьдралын
менежментийн арга хэмжээ авч экологийн коридор зохистой орчны уялдаа, зэрлэг амьтны шилжилт хөдөлгөөнийг тус
байгуулах тус хангахын тулд хот орчмын нутаг дэвсгэрт:
• Тусгай хамгаалалттай газар нутгийн хэмжээг нэмэгдүүлэх,
• Хөрсний бохирдлыг бууруулах, агаар, усны чанарын » Экологийн коридоруудыг байгуулах
менежмент, хяналтын тогтолцоог боловсронгуй болгож
хэрэгжүүлэх » Тусгай хамгаалалттай нутаг дэвсгэрт үржүүлгийн газруудыг
• Түгээмэл тархацтай ашигт малтмалын хайгуул, байгуулах бөгөөд цэцэрлэгжүүлж, өргөтгөн биологийн олон
олборлолтыг хотжих бүсэд хязгаарлах, хориглох, эвдэрсэн янз байдлыг хадгалж хамгаална.
газрыг техникийн болон биологийн нөхөн сэргээлт хийж
хөгжүүлэх » Усны нэгдсэн менежментийн тогтолцоог нэвтрүүлэх зэрэг
• Хотын дотор бичил чийглэг орчин үүсгэж тоосонцрын бодлогын томоохон бодлогын арга хэмжээ авч хэрэгжүүлнэ.
бохирдлыг бууруулах усан санг Туул, Сэлбэ, Улиастайн
голууд дээр байгуулах » Экологийн коридор нь хот орчмын нутаг дэвсгэрт орших Богдхан
• Хөрсний эвдрэлд орсон, бохирдсон газрын хөрсийг нь уулын дархан цаазат газрыг Горхи-Тэрэлж, Хустайн нурууны
нөхөн сэргээж, цэцэрлэгжүүлэн ойжуулах, байгалийн цогцолборт газруудыг холбосон зэрлэг амьтан гүйх
• Доройтолд өртсөн газрыг 2 үе шатаар цэцэрлэгжүүлэн, экологийн коридоруудыг 800-1000 м-н өргөнтэйгээр, холбогдох
ойжуулж хөрсийг сэргээх байгууламжуудын хамт байгуулна.
• Гэр хорооллын дахин төлөвлөлтийн хүрээнд хотын
ландшафтын харагдацын стратегийн ач холбогдолтой » Экологийн коридорууд нь Улаанбаатар хотын баруун, баруун
цэгүүдийг тодорхойлж, шаардлагатай орон зайг урд, зүүн талаар Богдхан уулын дархан цаазат газрыг, Горхи-
тохижуулах ажлыг газрын эздийн бүлэг, хөрөнгө Тэрэлж, Хустайн нурууны байгалийн цогцолборт газруудтай
оруулагчидтай хамтран зохион байгуулах холбоно
• Нийтийн зориулалтаар ашиглагдах нээлттэй орон
зайн бүсэд нийтээр мод тарих газруудыг тодорхойлж, 1-2-2. ТУСГАЙ ХАМГААЛАЛТТАЙ НУТАГ ДЭВСГЭРИЙГ ӨРГӨТГӨЖ,
хамгаалалтын хил хязгаартай хаяа залгаж ашиглаж БИОЛОГИЙН ОЛОН ЯНЗ БАЙДЛЫГ ХАДГАЛЖ ХАМГААЛАХ:
буй иргэдийн бүлгүүдийн оролцоотойгоор ойжуулж
хамгаалах . 2040 оны түвшинд нийслэл хотын нутаг дэвсгэрт тусгай хамгаалалттай
» Х отын экологийн байдлыг судлан газрын шинж чанар, газар нутгийг өргөтгөх, биологийн олон янз байдлыг хамгаалах,
экологийн үнэ цэнийг нь тогтоож экологийн хамгаалалтын тархац нутаг, амьдрах орчныг нь тэтгэж хомстолоос сэргийлэх арга
газрыг бий болгох, хэмжээг үе шаттай авна.
Энэ хугацаанд Нийслэл хотын нутаг дэвсгэрийн 40-с багагүй
» Хотын экологийн өнөөгийн байдлын нарийвчлалыг гаргаснаар хувийг төрийн /улс, орон нутгийн/ тусгай хамгаалалтанд авч,
хамгаалалтын зэрэглэлийг тогтооно. хамгаалалтын дэглэмийг хуульчлан баталж, оршин суугч иргэддээ
мөрдүүлөх бөгөөд ингэснээр ховордож буй ургамал, амьтны төрөл
» Х от төлөвлөлт ба хотын хөгжлийн үйл ажиллагааны үр дүнг зүйлийг хамагаалан тоо толгойг нэмэгдүүлнэ.
өндөрсгөхийн тулд био-топ зэрэглэлийг бий болгох, био-топ Тухайн нутаг дэвсгэрт “Монгол улсын Тусгай Хамгаалалттай газар
газрын зураг хийх, нутгийн тухай хууль”-ийн дагуу хязгаарлалттай ашиглах бөгөөд
байгальд ээлтэй, үр ашигтай цэвэр технологи болон бусад үр
» Ашиглаж буй бүс бүрээр экологийн талбайн хувийг тогтоож ашигтай дэвшилтэт ногоон технологид тулгуурласан байна. Тухайн
газар ашиглалтад эерэг үр дагавар үүсгэнэ. нутаг дэвсгэрт хууль зөрчсөн газар ашиглалтыг таслан зогсоох,
хяналтын механизмыг боловсронгуй болгож, санхүүгийн механизмыг
» Экологийн мэдээ мэдээллийн системийг áоловсруулах боловсронгуй болгоно.

» Төв захиргаа, байгууллагууд болон хүрээлэн буй орчны ОЙН САН, УРГАМЛЫН НӨӨЦИЙГ ХАМГААЛАХ НӨХӨН СЭРГЭЭХ:
байгууллагууд хоорондын мэдээлэл солилцоо ба нэгдсэн
системийг сайжруулна. » Ойн доройтол, хомстлыг бууруулах цогц арга хэмжээг
хэрэгжүүлж ойн хэвийн өсөлтийг ханган, нөхнө сэргээх
» Ашиглаж áуй áүс áүрээр экологийн талáайн хувийг тогтоох
» Хот орчмын байгалийн онцлог газруудыг хамгаалж, ойжуулах
» Барилгын талбай дундах байгалийн эргэлтийн үүрэгтэй хөрсний
талбайн хувь хэмжээг тогтоосон экологийн талбайн хувь » Одоогийн бүртгэлээр тодохойлогдсон ойн талбайг хамгаалж,
хэмжээг тогтооно. талбайн болон модны тооллогыг тогтмолжуулах

УЛААНБААТАР 2040 » Хотын хойд бүсийн ой, ургамал, байгалийн үзэмжит ландшафтыг
хадгалан хамгаалж, хотын ойг өргөжүүлэн байгуулах

» Улаанбаатар хот орчимд мод үржүүлгийн газар байгуулах.

73

УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ Нийслэл хот, хот орчмын нутаг дэвсгэрийн хэмжээнд, байгаль орчны шинэ тогтолцоо, шинэ технологийг эзэмшиж, улам бүр
нөхцөл байдлыг сайжруулах арга хэмжээний хүрээнд ойн санг хөгжүүлэх
хадгалж хамгаалах,нөхөн сэргээх арга хэмжээг үе шаттай авна. Ойн
доройтол, хомстлыг бууруулах цогц арга хэмжээг хэрэгжүүлж ойн » Усны нөөцийн эх үүсвэрийн газрыг бохирдлоос хамгаалах
хэвийн өсөлтийг ханган, нөхөн сэргээх үйл ажиллагааг шинжлэх дэглэмийг чанд мөрдүүлэх, байгаль орчин бохирдуулсны нөхөн
ухааны үндэслэлтэй явуулах бөгөөд мэргэжлийн байгууллагуудыг төлбөр тооцох эрх зүйн орчин бүрдүүлж, гэр хорооллын ариун
татан оролцуулна. Улс, нийслэл хотын зүгээс ойн сан, ургамлын цэврийн байгууламжийг сайжруулах
нөөцийг нөхөн сэргээх үйл ажиллагаанд зарцуулах хөрөнгө
оруулалтыг нэмэгдүүлнэ. » Хотын цэвэрлэх байгууламжуудийг өргөтгөн шинэчлэх, орчин
үеийн өндөр технологи болох электрокоагуляцийн болон
ХОТЫН НОГООН БАЙГУУЛАМЖ, ЦЭЦЭРЛЭГТ ХҮРЭЭЛЭНГИЙН биохийн технологийн аргаар бүрэн цэвэрлэгээ хийж, дахин
ЭЗЛЭХ ТАЛБАЙГ НЭМЭГДҮҮЛЭХ: ашиглах технологийг нэвтрүүлэх

Хот орчмын нутаг дэвсгэрийн ой, ургамал, байгалийн үзэмжит » Усны нөөцийн үнэ тарифт шатлан өсгөх зарчмыг тогтоож, ус
ландшафтыг хадгалан хамгаалж, нөхөн сэргээж ойжуулах бөгөөд ашиглалтыг төлбөрийг шинэчлэн тогтоож, хэмнэлттэй хэрэглээ,
ойн талбай, модны тооллогыг тогмолжуулна. дахин ашиглалтыг нэмэгдүүлэх
Нийслэл хотын нутаг дэвсгэрт, Туул, Сэлбэ, Улиастай, Баянгол,
Толгойт голуудын хөндий, Хараа голын сав газруудад мод БҮТЭЦ ЗОХИОН БАЙГУУЛАЛТЫН АРГА ХЭМЖЭЭ АВАХ:
үржүүлгийн газруудыг байгуулах бөгөөд цэцэрлэгжүүлнэ.
Монгол улсын хэмжээнд усны бодлогыг боловсруулж, хэрэгжүүлж
1-2-3. УСНЫ НЭГДСЭН МЕНЕЖМЕНТИЙН ТОГТОЛЦООГ НЭВТРҮҮЛЭХ: хяналт тавих усны бодлогын газрыг байгуулна. Мөн Усны салбарын
Улаанбаатар хотын унд, ахуйн усны хэрэгцээг Туул голын сав газрын институцийг бэхжүүлж, бүх талаар чадваржуулах, хууль эрх зүйн
газрын доорх усаар хангадаг. 2040 оны түвшинд энэ байдлаас орчныг боловсронгуй болгож, нийслэлийн усны бодлого, зохистой
зайлшгүй гарч, усыг ариг гамтай хэрэглэх шаардлагатай болж байна. менежентийг хэрэгжүүлэх байгууллага буюу Улаанбаатар хотын Усны
Иймд дараах бодлого баримтална. Үүнд: газрыг байгуулан нэгдсэн удирдлагаар хангах шаардлагатай. Энэхүү
байгууллага нь нийслэл хотын хэмжээнд усны цогц менежментийн
» Усны салбарын институцийг бэхжүүлж, бүх талаар төлөвлөгөөг боловсруулж, хэрэгжүүлэх үйл ажиллагааны төлөвлөгөө
чадваржуулах, хууль эрх зүйн орчныг боловсронгуй болгож, боловсруулж, хэрэгжих механизм, хугацаа, хүрэх үр дүн, гарах
нийслэлийн усны бодлого, зохистой менежентийг хэрэгжүүлэх зардлыг тооцох, үнэлгээ дүгнэлт өгөх юм.
байгууллага буюу Улаанбаатар хотын Усны газрыг байгуулан Усны газрын харьяа Усны нөөц, чанарын хяналт-шинжилгээ, эрдэм
нэгдсэн удирдлагатай болгох шинжилгээ, судалгааны хүрээлэн байгуулах шаардлагатай бөгөөд
тус хүрээлэн нь нийслэл хотын ундны ус хэрэглээг хангаж буй
» Усны цогц менежментийн төлөвлөгөөг хэрэгжүүлэх үйл голуудын судалгаа хийх, түвшинг дээшлүүлэх, мэдээ мэдээллийн
ажиллагааны төлөвлөгөө боловсруулж, хэрэгжих механизм, менежментийг боловсронгуй болгох зэрэг ажлуудыг хийх юм.
хугацаа, хүрэх үр дүн, гарах зардлыг тооцох, үнэлгээ дүгнэлт Тухайн салбарт төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийг хэрэгжүүлэх,
өгөх концессын хуулийн хүрээнд усан хангамжийн дэд бүтэц, үйлчилгээг
сайжруулахад хувийн хэвшлийг түлхүү оролцуулж, олон нийтийн
» Төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийг хэрэгжүүлэх, Концессын оролцоог хангах арга механизмыг боловсронгуй болгож хөгжүүлнэ.
хуулийн хүрээнд усан хангамжийн дэд бүтэц, үйлчилгээг Усны салбарын хөрөнгө оруулалтыг дэмжих, хөрөнгө оруулах шинэ
сайжруулахад хувийн хэвшлийг түлхүү оролцуулж, олон хэлбэрүүдийг бий болгох, олон улсын дэмжлэг туслалцааг түлхүү
нийтийн оролцоог хангах ашиглах зэрэг хэмжээнүүдийг үе шаттай хэрэгжүүлнэ.

» Усны салбарын хөрөнгө оруулалтыг дэмжих, хөрөнгө оруулах УНДНЫ ЦЭВЭР УСНЫ ХЭРЭГЛЭЭНИЙ ҮНЭ ТАРИФЫГ
шинэ хэлбэрүүдийг бий болгох, олон улсын дэмжлэг туслалцааг НЭМЭГДҮҮЛЭХ:
түлхүү ашиглах
Газрын доорх усыг хүн амын ундны, гадаргын болон цэвэршүүлж
» Усны нөөц, чанарын хяналт-шмнжилгээ, эрдэм шинжилгээ, боловсруулсан усыг үйлдвэр аж ахуйн техникийн зориулалтаар
судалгааны түвшинг дээшлүүлэх, мэдээ мэдээллийн ашиглах бодлого боловсруулж хэрэгжүүлнэ. Улаанбаатар хотын
менежментийг боловсронгуй болгож, сурталчилгааг өргөжүүлэх хүн амын ундны усны хэрэглээг газрын доорх усаар хангаж, үүнийг
зэрэг болно. хэрэгжүүлэх гол арга механизм нь одоогийн цэвэр усны хэрэглээний
үнийг зайлшгүй нэмэгдүүлэх явдал юм. Боловсруулсан усны өөрийн
Хотын усны хэрэгцээг зөвхөн газрын доорх усаар биш, гадаргын өртөг газрын доорх усны өртгөөс их байгаа нь боловсруулсан усыг
болон цэвэршүүлсэн усаар хангахаар тооцож, менежментийн техникийн зориулалтаар ашиглах явдал хангалтгүй байдаг.
тогтолцоог нэвтрүүлнэ. Иймд цэвэр усны үнэ тарифыг нэмэгдүүлэх арга хэмжээ авч
цэвэршүүлсэн усыг хэрэглээнд нэвтрүүлэх арга хэмжээ авна.
» Усны сан бүхий газрын хамгаалалтын бүс, ус хангамжийн
эх үүсвэрийн эрүүл ахуйн бүсийн хил, дэглэмийг шинэчлэн УЛААНБААТАР 2040
тогтоож, хэрэгжилтийг сайжруулж,

» Туул, Сэлбэ, Баянгол, Толгойт, Улиастайн голуудын сав газрын
зөвлөлүүдийг байгуулж, усны нөөцийг сав газрын түвшинд
менежмент хийж, гачиг, хуурай үед голуудын урсацыг
зохиомлоор тохируулж, гадаргын ус ашиглалтыг нэмэгдүүлэх

74

УСЫГ ЦЭВЭРШҮҮЛЖ АШИГЛАХ: орчинг байгуулна. УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ
Оршин суугчдын эрүүл мэндийг хамгаалах, үйлчилгээний
2040 оны түвшинд Улаанбаатар хотын усны нэгдсэн менежментийн хангамжийг нэмэгдүүлэх болон орчны тандалт, нөлөөллийн үнэлгээ
хүрээнд цэвэршүүлсэн усыг ашиглана. хийх тогтолцоог бий болгож бэхжүүлэх бүх талын арга хэмжээ авна.
Улаанбаатар хотын төв цэвэрлэх байгууламжаас дутуу цэвэрлэсэн Хүнсний сүлжээний бүх үе шатанд бүртгэл, чанарын удирдлага,
бохир ус дамжуулах сувгаар гарч байгаа хэсгээс доош, мөн Туул хяналт, баталгаажуулалтын тогтолцоог бий болгож, хүнсний
голын усанд нийлж буй хэсгээс доош хэсэгт Туул голын усыг аюулгүй байдлыг хангах бөгөөд хөдөө орон нутгаас нийлүүлдэг
орчин үеийн өндөр технологоор цэвэршүүлж, хүн амын унд ахуйн органик хүнсний сүлжээ б ий болгох зорилгоор суурьшлын бүсүүдэд
хэрэгцээнд ашиглах бөгөөд бохирдлын зөөгдлийг хянах систем зориулалтын барилга байгууламжуудыг төлөвлөнө.
байгуулж мэргэжлийн байгууллагын хяналтад ажиллуулах арга
хэмжээ авна. БОЛОВСРОЛ:
Ус цэвэршүүлэх үйл ажиллагаанд урьдчилсан агааржуулалт,
урьдчилан исэлдэлт, коагуляци, флотаци, анхдагч усны цэвэрших Хотын оршин суугчдын боловсролын түвшинг одоогийн хүрсэн
байдлыг тодорхойлох, идэвхжүүлсэн нүүрсэн шүүлтүүрүүд, хэт ягаан түвшингээс нэмэгдүүлж, сургуулийн болон сургуулийн өмнөх
туяаны халдваргүйжүүлэлт, эсрэг осмосыг ашиглана. Бүх урсацын боловсролын байгууллагуудын хүртээмжийг нэмэгдүүлснээр, нэг
60 %-г цэвэршүүлэх болон хлорын үлдэгдлээс ангижруулах арга ангид суралцагчдын тоог бууруулна. Багшлах боловсон хүчнийг
хэмжээ авна. бэлтгэх тогтолцоог шинэчлэж, тоог нэмэгдүүлнэ. Одоогийн үүссэн
Одоогийн баригдаж эхлэж байгаа шинэ цэвэрлэх байгууламжийн нөхцөл байдалтай холбогдуулж сургалтын систем, сургууль
усыг цэвэрлэж ДЦС-уудын технологийн усны хэрэгцээг хангана. цэцэрлэгийн төлөвлөлтийн норм дүрэмд өөрчлөлт оруулан
төлөвлөлтөд тавигдах техникийн шаардлагыг уян хатан болгоно.
УСАН САН БАЙГУУЛЖ ГАДАРГЫН БА ГАЗРЫН ДООРХ УСЫГ Цэцэрлэг, сургуулийн насны хүүхдийн тоонд үндэслэн цэцэрлэг,
ХОСЛОН АШИГЛАХ: ЕБС-ийн барилга, байгууламжийг шинээр барьж, өргөтгөх, замаар
шаардлагатай хэмжээгээр суудлын тоог нэмэгдүүлэх, сургалтын
Газрын гадаргын усыг ашиглах зорилгоор Туул усан цогцолбор орчны стандартыг мөрдүүлэх төлөвлөлтийн арга хэмжээг тус тус
байгуулах ба Туул, Сэлбэ, Баянгол, Толгойт, Улиастайн голуудын нийцүүлэн авна.
усны нөөцийг сав газрын түвшинд менежмент хийж, гачиг, хуурай Шинээр байгуулагдах ЕБС, цэцэрлэгүүдийн хүчин чадлыг хүн амын
үед голуудын урсцыг зохиомлоор тохируулж, гадаргын ус, ус тоотой уялдуулж, төлөвлөлтийн норм дүрэм, стандартын шаардлагад
цэвэршүүлэх байгууламж барьж, ус дамжуулах шугам хоолойн төлөвлөнө. Шинэчлэн сайжруулах сургууль цэцэрлэгүүдийн барилга
систем бүхий гадаргын ба газрын доорх усыг хослуулан Улаанбаатар байгууламжуудыг стандартад нийцүүлэх бодлого баримтална.
хотын ус хангамжийг шийдвэрлэх, ашиглалтыг нэмэгдүүлэх шинэ Хөгжлийн үзэл баримтлалаар сургуулийн болон сургуулийн өмнөх
тогтолцоо, шинэ технологийг нэвтрүүлж хөгжүүлнэ. насны хүүхдийн байгууллагуудын анги дүүргэлт, орны тоог стандартад
Туул гол дээр боомт барьж урсацын тохируулга хийж, хиймэл нуур нийцүүлж хүртээмжийг нэмэгдүүлэх бодлого баримтална. ЕБС-ийн
үүсгэн ус цэвэршүүлэх байгууламж бүхий усан цогцолбор барьж хичээллэх ээлжийг 1-2 байхаар тооцно.
байгуулах бөгөөд ус дамжуулах шугам хоолойн систем бүхий Боловсролын салбарт дараах үндсэн зорилтуудыг дэвшүүлж байна.
гадаргын ба газрын доорх усыг хослуулан Улаанбаатар хотын ус Үүнд:
хангамжийг шийдвэрлэнэ.
Мөн тухайн байгууламж нь Туул голын урсцад тохируулга хийж » Б үх түвшний суралцагчдад хүртээмжтэй, чанартай, хэрэгцээнд
хотыг голын үерийн эрсдлээс хамгаалах, ус хангамжийн гадаргын нь нийцсэн боловсрол эзэмшүүлэх, орчин нөхцөлийг бүрдүүлэх;
усны эх үүсвэр бий болгох, хиймэл усан сан байгуулж орчны бичил
уур амьсгалын эерэг нөлөө буй болгох, агаарын чийгшлийн хэмжээг » Б оловсролын стандарт, сургалтын хөтөлбөрийг суралцагчдын
нэмэгдүүлснээр утааны хортой нөлөөг багасгах олон талын ашигтай. хүсэл, сонирхол, нийгмийн хөгжлийн шаардлагад нийцүүлэн,
олон улсын жишигт хүргэх;
1-3. “ИРГЭНДЭЭ ЭЭЛТЭЙ, ЭРСДЭЛ АЮУЛГҮЙ, НИЙГМИЙН
ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ ТЭГШ ОРЧИНД АМЬДРАХ ТААТАЙ НӨХЦЛИЙГ Эдгээр үндсэн зорилтуудыг хэрэгжүүлэхийн тулд дараах зорилтуудыг
БҮРДҮҮЛЭХ” ЗОРИЛТЫН ХҮРЭЭНД: тавьж хэрэгжүүлнэ.

1-3-1, ИРГЭНДЭЭ ЭЭЛТЭЙ, ЭРСДЭЛ АЮУЛГҮЙ АЖИЛЛАЖ, АМЬДРАХ » Боловсролын стандарт, сургалтын хөтөлбөрийг суралцагчдын
ТААТАЙ ОРЧНЫГ БҮРДҮҮЛЭХ: хүсэл, сонирхол, нийгмийн хөгжлийн шаардлагад нийцүүлэн,
олон улсын жишигт хүргэх;
Хотын оршин суугчдын орон сууц, ногоон байгууламжийн хангамжийг
стандартын шаардлага, түвшинд хүргэж, эрүүл баталгаат амьдрах » Багшийн мэргэжил, арга зүйн хөгжил болон цалин, урамшуулал,
орчныг бий болгоно. Шинээр төлөвлөж байгаа болон дахин төлөвлөн нийгмийн хамгааллын асуудлыг цогцоор нь шийдвэрлэж,
хөгжүүлж буй төлөвлөлтийн талбаруудын суурьшлын нягтралыг хөрөнгө оруулалтын хэмжээ, үр өгөөжийг нэмэгдүүлэх
мөрдөгдөж буй хот төлөвлөлтийн норм стандартад нийцүүлнэ.
Суурьшлын бүсүүдэд орчны бохирдлоос шалтгаалсан хүний эрүүл » Шинээр барьж байгуулах боловсролын байгууллагуудын
мэндэд учрах сөрөг нөлөөллийг багасгах зорилгоор, авто зогсоол, байршлыг оновчтой тогтоож, газар чөлөөлөх асуудлыг
оршин суугчид амрах, чөлөөт цагаа өнгөрүүлэхэд зориулсан ногоон шийдвэрлэх
байгууламж, усан сан, биеийн тамирын талбай бүхий тохилог эко
» Хотын хэмжээнд сул чөлөөтэй газрын хүртээмж хангалтгүй
УЛААНБААТАР 2040 байх тул сургууль цэцэрлэгийн барилгын төлөвлөлтийн норм,
стандартад өөрчлөлт оруулах

» Хотын захад ахлах сургуулийн болон тусгай мэргэжлийн чиг
баримжаа олгох дунд сургуулийн хотхон байгуулж, тусгай
унаагаар үйлчилдэг систем шилжих

75

УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ » Санхүүгийн системд оруулах хөрөнгө оруулалт, санхүүжилтийг » 3-р шатлалын эмнэлгийн тоог 2 дахин нэмэгдүүлэх: Үйлчлэх
нэмэгдүүлэх хүрээнд тохируулан сонгосон байршлуудад өндөр технологийн
эмнэлгийн үйлчилгээ үзүүлэх 3-р шатлалын эмнэлгүүдийг
» Шинээр төлөвлөж буй орон сууцны хорооллуудад сургууль, Баянхошуу, Сэлбэ, Сонсголон дэд төвүүдийн орчинд байгуулна.
цэцэрлэг, эмнэлэг зэрэг нийгмийн бүтцийг заавал төлөвлөдөг
журмыг хэвшүүлэх хууль эрх зүйн арга хэмжээ авах » Улаанбаатар хотод эрүүл мэндийн аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх,
өөрийн орны эрүүл мэндийн байгууллагуудын үйлчилгээний
» “Хотын бүс, хөршлөлийн хууль” -ийг шинээр боловсруулж чанарыг сайжруулж, олон улсад өндөр технологийн эмнэлгийн
түүнд шинээр төлөвлөж буй 50 мянгаас дээш хүн оршин суух, үйлчилгээ үзүүлэх зорилгоор Улиастайд олон улсын стандартын
хөрш хороололд нь сургуулийн хангамж хүрэлцээг нэмэгдүүлэх шаардлага хангасан 800-1000 ортой олон улсын клиникийн
боломжгүй бол сургууль, цэцэрлэгийн барилгыг зураг төсөлд эмнэлэг, оношлогоо сургалтын төв бүхий эрүүл мэндийн
нь заавал суулгадаг байх заалтыг тусгах цогцолбор байгуулна.

» Сургууль дундын биеийн тамир спортын цогцолборуудыг 3-4 1-3-2. ХҮН ТӨВТЭЙ ХӨГЖЛИЙН БОДЛОГО ХЭРЭГЖҮҮЛЖ, БОЛОВСОН,
сургуулийн дунд 1 байхаар тооцож төлөвлөх. СОЁЛТОЙ ӨНДӨР МЭДЛЭГ ЧАДВАРТАЙ, ЁС СУРТАХУУНТАЙ,
ХАРИУЦЛАГАТАЙ ИРГЭНИЙГ ТӨЛӨВШҮҮЛЭХ
НАСАН ТУРШИЙН БОЛОВСРОЛЫН СИСТЕМИЙГ НЭВТРҮҮЛЖ,
МСҮТ-ИЙГ БАЙГУУЛАХ: Хэдийгээр хотыг хөгжүүлэх талаар хот байгуулалт хөрөнгө
оруулалтын олон төрлийн арга хэмжээ авагдаж байгаа боловч
Насанд хүрсэн иргэдийн ажил эрхлэх ур чадварыг нэмэгдүүлэх, хотын оршин суугчдын дунд хотын соёлд сургах, түүнийг түгээн
дэлгэрүүлэх явдал хурцаар тавигдаж байна. Энэ асуудлыг 2040 оны
амьдрах чадварын сургалтын хүрээнд төдийгүй шинэ чадвар түвшинд шийдвэрлэхийн тулд дараах чиглэлүүдээр цогц арга хэмжээ
төлөвлөж хэрэгжүүлнэ.
эзэмшүүлэх, мэргэжил дээшлүүлэх сургалтын хөтөлбөр бий болгож
» Ёс зүй, үнэт зүйлтэй, соёлжсон нийслэл хотын иргэнийг
хэрэгжүүлэхэд олон талт оролцоог хангана. хөгжүүлж, төлөвшүүлэх

Насан туршийн боловсролын тогтолцоог бэхжүүлэх ба бүх » Боловсролын чанарыг шинэ түвшинд гарган, хүн бүрд чанартай
боловсрол эзэмших боломж бүрдүүлэх:
насны иргэд, нийгмийн салбар бүрийг хамарсан насан туршийн
» Эрүүл мэндийн үйлчилгээний чанар, стандартыг сайжруулах:
боловсролын нээлттэй, уян хатан тогтолцоог бэхжүүлнэ.
» Амьдралын зөв дадал,хэвшилтэй иргэнийг төлөвшүүлэх:
Нийслэл Улаанбаатар хотын хүн амыг ажлын байраар хангах, үүсэж
» Нийгмийн хариуцлагатай, бүтээлч чадварлаг иргэнийг
буй шинэ нөхцөл байдалд зохицуулахын тулд төлөвлөж буй олон төлөвшүүлэн хөгжүүлэх,

нийтийн төвүүдэд оршин суугчдын насны ялгааг харгалзахгүйгээр Боловсролын системд, хүүхдийг сургууль цэцэрлэгийн наснаас
хотын соёлыг сургалтын хөтөлбөрт оруулна. Хотын оршин суугчдын
насан туршийн боловсрол олгох “Мэргэжлийн сургалт, дунд хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр хотын соёлын талаар тусгай
хөтөлбөрийн дагуу сурталчилгаа хийж соён гэгээрүүлэх үйл
үйлдвэрлэлийн төв” -үүдийг байгуулна. ажиллагааг тогтмол явуулна.
Хотын соёлыг оршин суугчдад түгээн дэлгэрүүлэх, хотод оршин
Тус төв нь шинээр бий болох ажлын байранд тавигдах шаардлагыг суугчдын даган мөрдөх хэв хэмжээний тухай эрх зүйн баримт бичиг
болох “Хотын дүрэм” -ийг боловсруулж, оршин суугчдын саналыг
хангасан, мэргэжилтэй ажиллах хүчин бэлтгэх зорилго агуулна. тусган баталж даган мөрдүүлнэ. Тухайн дүрэмд Улаанбаатар хотын
оршин суугчдын нийтээр дагаж мөрдөх хэм, хэмжээг тодорхойлж,
Монгол улсын Засгийн газар, нийслэл хотын зүгээс шинээр байгуулах зөрчсөн нөхцөлд хүлээлгэх хариуцлагын механизмыг зохицуулан
тодорхойлсон байна.
МСҮТ-н хөрөнгө оруулалт, багшлах боловсон хүчин бэлтгэх үүрэг

хүлээнэ.

ЭРҮҮЛ МЭНД: ЯДУУРЛЫН ТҮВШИНГ БУУРУУЛАХ:

Хотын оршин суугчдын эрүүл мэндийн үйлчилгээний хүртээмжийг 2018 оны байдлаар ядуурлын түвшинг 25 орчим хувьтай байгаа
үе шаттайгаар нэмэгдүүлэх арга хэмжээний хүрээнд эрүүл мэндийн бөгөөд төлөвлөлтийн хугацаанд үүнийг 8 хувь хүртэл бууруулна.
байгууллагын барилга байгууламжийг шинээр барих болон хуучныг 2016 оноос 6.3-7.4 хувиар өссөн нь барилгын салбарын ажиллагчдын
өргөтгөн шинэчлэж хүчин чадлыг нэмэгдүүлнэ. тоог 16.7 мянган хүнээр огцом буурсан нь ядуурлын түвшин нэмэгдэх
Урьдчилан сэргийлэх анагаах ухааны чиглэлээр мэргэжилтэн бэлтгэх, гол эх үүсвэр болсон байна. Тиймээс жижиг дунд үйлдвэрлэлийг
төгсөлтийн өмнөх болон дараах онолын, дадлага сургалтын чанарыг хөгжүүлэх, аж үйлдвэрийн парк байгуулах, мэдлэгт суурилсан
олон улсын жишигт нийцүүлэн боловсронгуй болгож хөгжүүлнэ. бүтээгдэхүүнүүдийг бий болгох, дахин төлөвлөлттэй холбогдуулан
Оношилгоо, эмчилгээний орчин үеийн дэвшилтэт технологийг барилгын салбарын хөгжүүлэх замаар баялаг бүтээх салбаруудад
нэвтрүүлж, иргэд эх орондоо цогц оношлуулж, эмчлэгдэх, гадны 160 мянган ажлын байрыг бий болгоно.
иргэдийг татан ирүүлж оношлох, эмчлэх зорилгоор олон улсын Шинээр төлөвлөж буй хотын төв, дэд төв, болон олон нийтийн
жишигт нийцсэн оношилгоо, эмчилгээний төвүүдийг байгуулна. төвүүдэд ажил хэрэг, худалдаа үйлчилгээ, соёл боловсролын болон
Хотын хэмжээнд эрүүл мэндийн үйлчилгээний хүртээмжийг
нэмэгдүүлэхийн тулд шинээр 1, 2, 3-р шатлалын эмнэлгийн тоо, УЛААНБААТАР 2040
хүчин чадлыг нэмэгдүүлж, төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийг шинэ
түвшинд гаргаж, үйлчилгээний ачааллыг тэнцвэржүүлсэнээр хүн амд
чанартай, аюулгүй, тэгш хүртээмжтэй тусламж, үйлчилгээ үзүүлэх
нөхцөл боломжийг хангана
Үүний тулд:

» Бүх шатны эрүүл мэндийн үйлчилгээний газруудыг нийтийн
тээврийн сүлжээний хангамжтай уялдуулан хөгжүүлж, тоог
2018 оны суурь тоо хэмжээнээс 1,5 дахин нэмэгдүүлэх

76

сургалтын төвүүд, жижиг дунд үйлдвэрлэл эрхлэхэд тохиромжтой » Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийг бүх шатны боловсрол УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ
ажлын байруудыг олноор бий болгоно. эзэмшүүлэх тэгш боломжоор хангах.
Энэ арга хэмжээний хүрээнд:
ХОТЫН НЭГДСЭН СТАНДАРТЫГ БОЛОВСРУУЛЖ, ХЭРЭГЖҮҮЛЭХ:
» Ядуу, эмзэг бүлгийн өрх, иргэний амьжиргаанд хүрэлцэхүйц
хэмжээний нийгмийн халамжийн тусламж, дэмжлэгийг үзүүлэх Төрийн байгууллагуудын уялдаа холбоо, хяналт хариуцлагын
тогтолцоог сайжруулж, олон улсын жишигт нийцсэн стандарт,
» Нийгмийн халамжийн үйлчилгээнд хүн амын эмзэг бүлгүүдийг техникийн зохицуулалтын баримт бичгийг боловсруулж, эрх зүйн
бүрэн хамруулах орчныг боловсронгуй болгох замаар “Хотын тогтвортой хөгжлийн
стандарт” баримт бичгийн болон түүнийг хэрэгжүүлэх, хяналтын
» Ядуу өрхийн багаас доош боловсролтой, ажил эрхлээгүй тогтолцоог бий болгоно. Тус баримт бичгийг хэрэгжүүлэх, хяналтын
өрхийн тэргүүлэгч, насанд хүрсэн гишүүдийг мэргэжилтэй тогтолцоог бий болгосноор амьдралын таатай орчинтой хот хөгжих
ажилтан бодлогын хүрээнд мэргэжил эзэмшүүлэх, ур чадварыг боломж бүрдэнэ.
ахиулах сургалтад хамруулах. Үүний тулд дараах арга хэмжээг хэрэгжүүлнэ.

» Эхний ээлжид эмзэг бүлгийн өрхийн нэг гишүүнийг ажлын » Хотын нэгдсэн стандартыг боловсруулж, “Нэг хот – нэг стандарт”
байраар хангах бодлого баримтлах. хөтөлбөр боловсруулж хэрэгжүүлэх

» Ядуу өрхийн хүүхдийг цэцэрлэг, сургуульд бүрэн хамрагдах, » Орчны эрүүл мэндийн үзүүлэлтийн шаардлага, стандарт,
боловсролтой болох боломжоор хангах, мэргэжлийн, тохирлуудыг олон улсын стандарт руу ойртуулан тохируулж,
дипломын сургалтын тэтгэлэгт хамруулах замаар ядуурлаас шинэчлэх
ангид боловсролтой, мэдлэгтэй хүн болгох зэрэг болно.
» Байгаль орчны менежментийн MNS ISO14000 багц стандарт
Эдгээр цогц арга хэмжээг авснаар Хүний хөгжлийн индекс түвшинг нэвтрүүлэх, ногоон гэрчилгээ олгох тогтолцоог дэмжин
дээшлүүлэн зорилтот төвшинг 0.8-д хүргэнэ. эрчимжүүлж, үйлдвэрлэл, хэрэглээний зөв дадлыг бий болгох

ХӨГЖЛИЙН БЭРХШЭЭЛТЭЙ ИРГЭДИЙГ НИЙГЭМД СААДГҮЙ » Өөрийн хотын онцлогт тохирсон хот байгуулалтын үйл
АМЬДРАХ ОРЧИН БҮРДҮҮЛЖ, ХӨДӨЛМӨР ЭРХЛЭЛТИЙГ ажиллагааны хэрэгжүүлэлтийг хянан зохицуулах удирдлага
ДЭМЖИХ: зохион байгуулалтын багаж хэрэгсэл болох бүсчлэлийн хууль
дүрмийг батлан мөрдүүлэх
Судалгаагаар хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн тоо 2003-2018
онуудын хооронд 15000- 35589 хүртэл нэмэгдсэн ба энэ байдал 1-4. “ХҮНИЙ ХӨГЖЛИЙГ ДЭМЖИЖ, ЭРҮҮЛ ЧИЙРЭГ
хэвээр хадгалагдсан нөхцөлд 2040 оны түвшинд энэ тоо 70000-д ЁС СУРТАХУУНТАЙ, БҮТЭЭЛЧ ИРГЭНИЙГ ТӨЛӨВШҮҮЛЭХ”
хүрэх магадлалтай байна. Иймд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн ЗОРИЛТЫН ХҮРЭЭНД:
амьдралын орчин нөхцөлийг сайжруулах нь хот төлөвлөлтийн нэг
чухал асуудал байх тул 2040 оны түвшинд дараах хот төлөвлөлтийн Нийслэл Улаанбаатар хотын хэмжээнд хүний хөгжлийг дэмжиж,
арга хэмжээнүүдийг авч ХБИ-д зориулсан орон зайг бий болгоно. эрүүл чийрэг ёс суртахуунтай бүтээлч иргэнийг төлөвшүүлэх
Үүнд: зорилгын хүрээнд соёл урлаг, биеийн тамир спортыг хөгжүүлэх
мастер төлөвлөгөө, хөтөлбөр боловсруулж үе шаттай хэрэгжүүлнэ.
• Хотын явган замуудад хөтөч зам Шинээр төлөвлөгдөж буй хотын төв, дэд төвүүдэд театр, кинотеатр,
• Явган хүний гарцууд номын сан, соёлын төв, спортын цогцолборууд зэрэг соёл урлаг,
• Нийтийн тээврийн зогсоолуудыг тоноглох биеийн тамирын дэд бүтцийг улс,нийслэл, хувийн хэвшлийн хөрөнгө
• ХБИ-н тээврийн хэрэгслийн зогсоол оруулалтаар барьж байгуулна.
• Барилга байгууламжийн орц, гарц
• Явган хүний олон түвшний уулзваруудад пандус, лифт 1-4-1. ХОТЫН ОРШИН СУУГЧДАД ҮЙЛЧЛЭХ СПОРТЫН БАРИЛГА
БАЙГУУЛАМЖУУДЫН ХҮРТЭЭМЖИЙГ НЭМЭГДҮҮЛЭХ:
байх
• Нийтийн тээврийн хэрэгслүүдийг тоноглох Нийслэл хотын иргэдийг эрүүл чийрэг, өв тэгш хөгжүүлэх зорилгоор
Шинээр төлөвлөгдөж буй барилга байгууламж, авто зам, замын биеийн тамир спортоор хичээллэх нөхцөл бололцоог хангах
байгууламжуудын зураг төсөлд дээрх арга хэмжээнүүдийг заавал шаардлага гарч байна. Иймд нийслэлийн хэмжээнд биеийн тамир,
тусгаж хэрэгжүүлдэг байх тогтолцоонд шилжинэ. спортын барилга байгууламжуудыг , олноор байгуулна. Улаанбаатар
Цаашид хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн амьдралын орчинг хотын төв дэд төвүүдэд томоохон спорт цогцолбор, олон нийтийн
сайжруулах дараах арга хэмжээг авна. төвүүдэд спортын танхимуудыг байгуулж, спорт, биеийн тамирын
Үүнд: үйлчилгээний хүртээмжийг 2018 оны суурь үзүүлэлтээс 2 дахин
» Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн хөдөлмөрлөх эрхийг нэмэгдүүлнэ.
хангах, хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих бодлого боловсруулж, 2040 оны түвшинд Үндэсний спортыг хөгжүүлэх арга хэмжээний
хэрэгжүүлэх хүрээнд “Хүй долоон худаг”-т Үндэсний спортын цогцолборыг бүрэн
байгуулж, дуусган үйл ажиллагааг нь жигдрүүлнэ.
» Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг нийгэмд саадгүй амьдрах Орчин үеийн спортыг хөгжүүлэх арга хэмжээний хүрээнд хотын төв
орчин бүрдүүлэх /Их тойруу/, дэд төв /Баян хошуу,Яармаг, Буянт-Ухаа/-үүдэд 154
мянган м2 талбай бүхий орчин үеийн спортын байгууламжууд бүхий
» Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих спорт цогцолборуудыг байгуулна.

» Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг осол гэмтэл, өвчлөлөөс 77
урьдчилан сэргийлэх,хөдөлмөр хамгааллыг нь сайжруулах

УЛААНБААТАР 2040

УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ Хотын суурьшлын бүсүүдэд биеийн тамирын задгай талбай, амралт Нийслэлийн нутаг дэвсгэр дэх улс, нийслэл, дүүргийн хамгаалалтад
зугаалгын задгай орон зайд байгуулж нийтийн биеийн тамирыг байгаа түүх соёлын үл хөдлөх дурсгалуудыг сэргээн засварлаж, аялал
хөгжүүлэх бөгөөд олон нийтийн төвүүдэд битүү биеийн тамирын жуулчлалын эргэлтэд оруулна. Концертын танхим 11 мянган суудал,
заал танхимууд-г олноор байгуулна. музей үзэсгэлэнгийн танхимын шалны талбай 44 мянган м2, номын
сангийн суудлын хэрэгцээ 6600 суудлын хэрэгцээг тус тус хангана.
1-4-2. ТҮҮХ, СОЁЛ УРЛАГЫН БАРИЛГА БАЙГУУЛАМЖУУДЫГ
ШИНЭЭР БОЛОН ХУУЧНЫГ ШИНЭЧЛЭН САЙЖРУУЛАХ ЗАМААР Хүснэгт 2.2 2040 оны нийгмийн дэд бүтцийн хэрэгцээ
ОЛОН НИЙТИЙН ТӨВҮҮДЭД БАЙГУУЛЖ, ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ
ХҮРТЭЭМЖИЙГ НЭМЭГДҮҮЛЭХ: Хот, Улаанбаатар Хаяа хот, Дагуул Улаанбаатарын
тосгодын хот тосгод хот, бүсийн нийт
Нийслэл хотын хэмжээнд соёл урлагын байгууллагын материаллаг
бааз буюу дэд бүтцийг шат дараатай хөгжүүлнэ. Улаанбаатар хотын нэр 324,200 43,204 тосгод 440,000
суурьшлын бүс, олон нийтийн төвүүдэд театр, кинотеатр, концертын 72,596
танхим, музей, номын сан гэх мэт соёл урлагын байгууллагуудыг Сургууль 162,100 21,602 220,000
үйлчлэх хүрээнд хүчин чадлыг нь тооцож барьж байгуулна. хэрэгцээ / 36,298
Түүх, архитектурын үнэ цэнэтэй соёл урлагын барилга байгууламжийг сурагч/ 14,589 1,944 19,800
сэргээн засварлаж шинэчлэх арга хэмжээг авна. 3,267 77,000
Мэргэжлийн урлагыг хөгжүүлэхээс гадна оршин суугчдын соёлын Цэцэрлэг 56,735 7,561 12,704 220
төвшинг дээшлүүлэх зорилгоор орчин үеийн хэрэгцээ шаардлага хэрэгцээ / 162 22 36
хангасан соёл, чөлөөт цагийн цогцолбор бүхий соёлын ордоныг хүүхэд/ 154,000
төр хувийн хэвшлийн түншлэлийн хүрээнд олон нийтийн төвүүдэд 113,470 15,121 25,409 11,000
шинээр барьж байгуулна. Энэ нь төвлөрлийг сааруулах, соёлын Эмнэлэгийн 8,105 1,080 1,815
үйлчилгээ эрхлэгчдийг дэмжих, иргэд чөлөөт цагаа зөв боловсон орны тоо 32,420 4,320 44,000
өнгөрүүлэх зэрэг олон талын ач холбогдолтой арга хэмжээ болно. 4,863 648 7,260
Оршин суугчдын соёл, урлагын боловсролыг нэмэгдүүлэх зорилгоор: Үзлэг өдөр 6,600
1,089
» Соёлын аж үйлдвэрлэлийн үндэсний эко парк дахь “Кино Түргэн
үйлдвэрлэлийн паркийн бүтээн байгуулалт”, тусламжийн
станц
» Соёлын өвийг сэргээн засварлах үндэсний хүрээлэнгийн барилга (машин)
байгууламжийг барих,
Биеийн тамир
» Соёл судлал, соёлын ажилтны мэргэжил дээшлүүлэх институт /талбайн м2/
байгуулах
Концертын
» Д үүрэг бүрт олон улсын стандартад нийцсэн соёлын ордон танхим /
байгуулах. /Чингэлтэй, Баянгол, Сүхбаатар/ суудал/

» Улаанбаатар хотын төв болон дэд төвүүдэд зарим мэргэжлийн Музей
соёл, урлагийн байгууллагыг шинээр байгуулах үзэсгэлэнгийн
танхим /м2/
» Соёлын байгууллагуудын материаллаг баазыг сайжруулж,
дэлхийн дэвшилтэт технологийг нэвтрүүлэх бөгөөд байршлалыг Номын сан /
УБЕТ-2040 төлөвлөлтийн шийдэлд тусгана. суудал/

ТҮҮХ СОЁЛЫН ӨВИЙГ ХАДГАЛЖ, ХӨГЖҮҮЛЭХ: Нийслэлийн 1-5. “САЙН ЗАСАГЛАЛ, ХУУЛЬ ЭРХ ЗҮЙН ТОГТВОРТОЙ ОРЧИН
хэмжээнд 217 дэсийн 479 дурсгал байгаагаас Хадны зураг, бичгийн БҮРДҮҮЛЭХ” ЗОРИЛГЫН ХҮРЭЭНД:
дурсгал 3, булш оршуулгын дурсгал 297, тахил тайлгын байгууламж
8, барилга архитектурын дурсгал 165, хөшөө дурсгал 119 тус тус Нийслэл Улаанбаатар хотын хөгжлийн үндэс нь Монгол улсын
бүртгэгдсэн байна. Төлөвлөгөөт хугацааны эхнээс эхлэн Соёлын Үндэсний аюулгүй байдлын илэрхийлэл “Үндэсний хөгжлийн
биет өв, түүх соёлын дурсгал, түүх соёлын дурсгалт зүйлсийг бодлого”-ыг хэрэгжүүлэхэд нийцсэн улс төр, удирдлага зохион
хамгаалах гэрээг Соёлын өвийг хамгаалах тухай хуулийн үзэл байгуулалтын шаталсан тогтолцоог бүрдүүлж хот, тосгодын эдийн
баримтлалтай нийцүүлэн шинэчлэн боловсруулж, байгууллага аж засаг, нийгмийн хөгжлийн бие даасан, хараат бус байдлыг хангахад
ахуйн нэгжүүдтэй гэрээ байгуулан ажиллана. Улмаар хотын соёлын оршино.
аялал жуулчлалын төрөл зүйлсийг нэмэгдүүлэхээр “Богд хааны зуны Үүний тулд:
ордны зарим барилга”, “Их тэнгэрийн аман дахь хадны сүг зураг”,
“Дамбадаржаалин хийд”, “Бэлхийн аман дахь Хүннүгийн үеийн • Н ийслэлийн эрх зүйн орчныг сайжруулах
булш”, “Ван хан Тоорилын ордны буурь”, “Амгалан дахь Дарь эхийн • Хот байгуулалт, төлөвлөлтийн хууль эрх зүйн орчинг
сүм”, “Гачууртын аман дахь хадны сүг зураг” гэх мэт газруудын
хамгаалалтын бүсийг сайжруулан, соёлын аялал жуулчлалын сайжруулж, боловсронгуй болгох
маршрут бий болгож эдийн засгийн эргэлтэд оруулна. • Н ийслэлийн иргэдийн хууль, эрх зүйн боловсролыг

78 нэмэгдүүлэх дэд хөтөлбөрийг боловсруулж хэрэгжүүлэх
зэрэг чиглэлүүдээр арга хэмжээ авна.

Шинээр боловсруулагдах нийслэл “Улаанбаатар хотын хөгжлийн
ерөнхий төлөвлөгөө”-г хэрэгжүүлэхэд нийцсэн засаглалын зөв
бүтцийг бий болгож, төлөвлөлт, хөрөнгө оруулалтын хараат бус
байдлыг хангана.
Хот төлөвлөлт, хот байгуулалтын салбарын хууль, тогтоомжийг
шинэчлэн сайжруулж, хот төлөвлөлтийн удирдлагын тогтолцоог

УЛААНБААТАР 2040

Зураг 2.6 Хот байгуулалтын салбарын хууль эрх зүйн ерөнхий УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ
тогтолцоо

Үндсэн хууль Барилгын тухай хууль

Орон сууцны Байгаль орчныг Авто замын тухай
тухай хууль хамгаалах тухай хууль хууль

Сууц өмчлөгчдийн Иргэний хууль Эрчим хүчний тухай
холбооны эрх зүйн хууль

тухай хууль Хот суурины ус хангамж,
ариутгах татуургын тухай
Газрын тухай Хот байгуулалтын
хууль тухай хууль хууль

МУ-ын иргэнд газар Хот суурин газрыг Бусад
өмчлүүлэх тухай хууль дахин хөгжүүлэх тухай
Татварын ерөнхий
Газрын төлбөрийн хууль хууль
тухай хууль
Үл хөдлөх эд
Кадастрын зураглал ба хөрөнгийн албан
газрын кадастрын тухай татварын тухай хууль

хууль Онцгой албан
татварын тухай хууль
Эд хөрөнгө өмчлөх эрх түүнтэй
холбоотой эд хөрөнгийн бусад
эрхийн улсын бүртгэлийн тухай

хууль

боловсронгуй болгох нь ойрын хугацаанд хийж гүйцэтгэх » Төрийн албан хаагчдын ур чадварыг нэмэгдүүлэх, хариуцлагыг
шаардлагатай бөгөөд дараах зорилтуудыг тавьж хэрэгжүүлнэ. өндөржүүлэх боловсруулж, эрх зүйн орчныг бүрдүүлэх

Үүнд: » Хотын бие даан хөгжих хууль, эрх зүйн орчныг бүрдүүлж, хотын
» Бүс нутгийн хэмжээнд газар зохион байгуулалтын оновчтой багц дүрэмтэй болох.
менежментийг хэрэгжүүлэх
» Хотын засаглалын оновчтой тогтолцоог бүрдүүлэн бүх шатны
» Хотын засаглалын оновчтой тогтолцоог бүрдүүлэн бүх шатны төлөвлөлт, төлөвлөгөөг боловсруулах, батлах, шийдвэр
төлөвлөлт,төлөвлөгөөг боловсруулж, батлах, шийдвэр гаргахад гаргахад иргэд, олон нийтийн оролцоог хангаж, иргэдийн
иргэд, олон нийтийн оролцоог хангаж, иргэдийн мэдээлэл олж мэдээлэл олж авах сувгийг нээлттэй, хүртээмжтэй, ил тод
авах сувгийг нээлттэй, хүртээмжтэй, ил тод болгох болгох

» Хотын захиргааны оновчтой бүтцийг бий болгох, ажлын уялдаа » Хотын төсвийн хөрөнгө оруулалтын төсөл арга хэмжээг эдийн
холбоог сайжруулах,төрийн албан хаагчдын ур чадварыг засаг, нийгмийн үр а шгаар эрэмбэлэн санхүүжүүлэх, хөрөнгө
нэмэгдүүлэх, хариуцлагыг өндөржүүлэх оруулалтын сан байгуулж, нэгдсэн менежментийн тогтолцоо
бүрдүүлэх зэрэг болно.
» Хотын захиргааны байгууллагуудын чадавхыг бэхжүүлж, ажлын
уялдаа холбоог сайжруулах, 79

УЛААНБААТАР 2040

УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ Хүснэгт 2.3 Хэрэгжүүлэх үйл ажиллагааны тодорхойлолт

д/д Хэрэгжүүлэх үйл ажиллагаа Хууль, тогтоомжийн нэр

Шинээр батлах Нэмэлт, өөрчлөлт оруулах

1 “Хотын тогтвортой хөгжлийн стандарт”, - Гэр хорооллын амьдрах орчны стандарт; - Эрүүл ахуйн тухай хууль;
Хог хаягдлын тухай хууль;
техникийн баримт бичгийг шинжлэх ухааны - Орон сууцны хорооллын амьдрах орчны - Усны тухай хууль;
Ойн тухай;
үндэслэлтэй судалгаа, олон улсын жишиг, стандарт; - Авто замын тухай;
Байгаль орчныг хамгаалах тухай;
дэлхийн хотуудын хөгжлийн чиг хандлагад - Нийтийн аж ахуйн үйлчилгээний стандарт; - Эрчим хүчний тухай;
Эрүүл мэндийн тухай;
нийцүүлэн боловсруулах. - Ногоон байгууламж, хүүхдийн тоглоомын - Боловсролын тухай;
Барилгын норм ба дүрэм;
талбайн стандарт; -

- Нийтийн эдэлбэрийн зам, гудамж талбайн -

стандарт; -

- Хотын дэд бүтцийг төлөвлөх, барих стандарт; -

- Хотын барилга, замын ангилал, авто замын -

ачаалалтай уялдуулан барилгын давхар талбайг

тооцох стандарт;

- Хотын зам болон инженерийн шугам

сүлжээний дэд бүтцийн барилга байгууламжийн

чанар, зай хэмжээний стандарт;

- Амьдралын нөхцөлийг сайжруулах

төлөвлөлтийн стандартууд.

2 Хотын стандарт, техникийн баримт - Олон нийтийн оролцоог хэрхэн хангах, - Хот байгуулалтын тухай хууль;
Хот, тосгоны эрх зүйн байдлын тухай хууль;
бичиг боловсруулах, шийдвэр гаргах үйл түүний үр дүнг тооцох асуудлыг зохицуулсан журам. -
Төсвийн тухай хууль;
ажиллагаанд иргэд, олон нийтийн оролцоог Татварын ерөнхий хууль;
Нийслэлийн эрх зүйн байдлын тухай хууль;
нэмэгдүүлэх, үр нөлөөг сайжруулах суурь Хот, тосгоны эрх зүйн байдлын тухай хууль.

нь эрх зүйн таатай орчинг бүрдүүлэх,

3 Техникийн баримт бичгүүдийг боловсронгуй - -
болгох.

4 Хотын стандарт, техникийн баримт бичгийн - Төрийн байгууллагын бүтэц, орон тоог -

хэрэгжилтийг хангах, хяналт тавих, үнэлгээ батлах;

шинжилгээ хийх төрийн байгууллагын бүтэц,

чиг үүрэг, уялдаа холбоо, хариуцлагын

тогтолцоог боловсронгуй болгох.

5 Гадаад, дотоодын судалгаа шинжилгээний - -
байгууллага, дэлхийн өндөр хөгжилтэй
хотуудын хөгжлийн туршлага стандарт
хэрэгжүүлэх чадвараас суралцах.

6 Хотын стандартын баримт бичгийн - -
судалгаа, хөгжүүлэлтийг тасралтгүй -
явуулах санхүү хөрөнгийн эх үүсвэрийг -
шийдвэрлэх. -

1-5-1. ХОТ ТӨЛӨВЛӨЛТ, БАЙГУУЛАЛТЫН САЛБАРЫН ХУУЛЬ батлан, мөрдөх
ТОГТООМЖИЙГ ШИНЭЧЛЭН САЙЖРУУЛСНААР ХОТ БАЙГУУЛАЛТЫН
ТОГТОЛЦООГ БОЛОВСРОНГУЙ БОЛГОХ: » Газар үл хөдлөх хөрөнгийн үнэлгээний тогтолцоог боловсронгуй
болгох эрх зүйн баримт боловсруулж мөрдөх
Хотын хөгжлийн ерөнхий төлөвлөгөөний хэрэгжилтийг хангахын
тулд хууль эрх зүйн орчинг боловсронгуй болгож сайжруулах » Газрын харилцааны тогтолцоог илүү үр ашигтай бөгөөд ил тод
шаардлагатай. Энэ зорилгоор дараах чиглэлүүдээр хууль эрх зүйн болгох эрх зүйн баримт бичиг боловсруулж мөрдөх
орчинг бий болгож мөрдүүлнэ.
» Хот төлөвлөлт, байгуулалтын үйл ажиллагааны санхүүжилтыг
Үүнд: боловсронгуй болгож, “Хот байгуулалтын сан “ байгуулах хууль
» Төвийн бүсийн таталцал нөлөөллийн хүрээнд Улаанбаатарын эрх зүйн баримт бичиг шинээр боловсруулж мөрдөх
дэд бүсийг хөгжүүлэх эрх зүйн үндсийг бүрдүүлэх
» Нийслэлийн дагуул, хаяа хот, тосгодын хот байгуулалтын » Хаяа дагуул хот суурингуудын бие даан хөгжих хууль эрх зүйн
бүсчлэлийн дүрмийг боловсруулан батлуулж, мөрдөх орчинг бий болгох
» Улаанбаатар хотын хот байгуулалтын бүсчлэлийн дүрмийг
» Иргэд, оршин суугчид, олон нийтийн санал хүсэлтийг тусгах
80 арга механизмыг боловсронгуй болгох

» Хот төлөвлөлт, байгуулалтын үйл ажиллагааг зохицуулсан

УЛААНБААТАР 2040

хууль эрх зүйн орчинг боловсронгуй болгох өргөжүүлж, боловсронгуй болгон хөгжүүлэх УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ

» Хотын дизайныг эрх зүйн баримт бичгээр баталгаажуулж » Хөрөнгийн болон газрын үнэлгээний тогтолцоог боловсронгуй
хөгжүүлэх болгон орчин үеийн шаардлагад нийцүүлэх

» Олон нийтийн оролцоотой хот төлөвлөлтийн үйл ажиллагааг » Хот байгуулалтын үйл ажиллагааг зохицуулсан хууль эрх зүйн
дэмжих механизмуудыг боловсронгуй болгох

» Оршин суугч, иргэдийг оюун санаа, сэтгэлгээний өндөр чадавх, 1-5-2. ОЛОН НИЙТИЙН ОРОЛЦООГ ХОТ ТӨЛӨВЛӨЛТ, ХОТ
ёс суртахуунтай болгон төлөвшүүлэх БАЙГУУЛАЛТЫН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНД ТАТАН ОРОЛЦУУЛАХ
НӨХЦӨЛИЙГ ХАНГАХ:
ШИНЭЭР БОЛОН ХҮЧИН ТӨГӨЛДӨР ҮЙЛЧИЛЖ ХУУЛЬ ЭРХ ЗҮЙН
БАРИМТ БИЧГҮҮДИЙГ ШИНЭЧЛЭН САЙЖРУУЛАХ: Хотын амьдралд шийдвэр гаргах түвшинд оршин суугч иргэд санал
бодлоо илэрхийлэх оролцоог хангах бүх талын арга хэмжээ авна.
Ерөнхий төлөвлөгөөний хэрэгжилтийг хангах эрх зүйн орчинг Хотын хөгжлийн ерөнхий төлөвлөгөө болон бусад томоохон төсөл
сайжруулах арга хэмжээний хүрээнд дараах хууль дүрмүүдийг хөтөлбөрүүдийн талаарх мэдээллийг олон нийтийн мэдээллийн
шинээр боловсруулах ба одоогийн мөрдөгдөж буйг сайжруулах хэрэгслээр урьдчилан тарааж, санал бодлыг нь сонсож, төслийн
шаардлагатай. баримт бичигт тусгадаг эрх зүйн механизмыг боловсруулж
Үүнд: мөрдүүлнэ. Үүнд:

• Улаанбаатар хотын хүн амын механик өсөлтийг » Хот суурин газрын ерөнхий төлөвлөгөө, хэсэгчилсэн ерөнхий
зохицуулах эрх зүйн баримт бичиг төлөвлөгөө, барилгажилтын төслүүдэд, тухайн орон нутагт
амьдарч буй оршин суугчдын оролцоог хангах тухай хууль
• МУ-ын “Хот, тосгоны хөгжлийн ерөнхий төлөвлөгөөний
тухай” хууль » Хот төлөвлөлт, байгуулалтын үйл ажиллагаанд олон нийтийн
оролцооны дүрэм, журам
• МУ-ын “ Хот суурин газрыг дахин хөгжүүлэх хууль”--нд
нэмэлт өөрчлөлт оруулан боловсронгуй болгох 1-5-3. ХОТЫН БИЕ ДААН ХӨГЖИХ, ХУУЛЬ, ЭРХ ЗҮЙН ОРЧНЫГ
БҮРДҮҮЛЖ, ХОТЫН БАГЦ ДҮРЭМТЭЙ БОЛОХ:
• МУ-ын “Хотын хот төлөвлөлтийн бүсчлэл”-ийн тухай
хууль Улаанбаатар хот болон хаяа дагуул хот, суурингууд бие даан
хөгжих боломжийг бүрдүүлэхийн тулд дараах үйл ажиллагааг авч
• Хот төлөвлөлт, хот байгуулалт, газар зохион байгуулалтын хэрэгжүүлнэ.
үл ажиллагааг зохицуулсан хууль эрх зүйн баримт бичгийг Үүнд:
боловсронгуй болгох
» “Нийслэл хот”, “Нийслэл”, “Улаанбаатар хот” гэсэн 3 ойлголтын
• Нийслэл хотын ногоон бүсийн тухай хуулийг хууль зүйн ялгаа заагийг тогтоох, удирдлагын бүтэц, чиг үүрэг,
боловсруулах,түүнийг хэрэгжүүлэх дүрэм,журмыг хариуцлагыг нарийвчлан тодорхойлох
боловсруулж дагаж мөрдөх
» Нийслэл, дүүрэг, хороонд, хот суурин /хаяа дагуул хот, суурин/
• Н ийслэлийн нутаг дэвсгэрт татваргүй бүс байгуулах дүрэм байгуулах эрх зүйн орчинг бүрдүүлэх хууль эрх зүйн тогтолцоог
журам сайжруулах. Үүнд:

• М У-ын “Хотын дизайны тухай хууль” » Нийслэлийн эрх зүйн байдлын тухай хууль
• Дагуул хаяа хот тосгодыг хөгжүүлэх талаарх хууль эрх
» Монгол улсын засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж,
зүйн баримт бичиг түүний удирдлагын тухай
• “Хот тосгоны барилгажилт, төлөвлөлтийн норм ба дүрэм”
» Хот тосгоны эрх зүйн байдлын тухай
шинэчлэн сайжруулах
• МУ-ын “Иргэд оршин суугчдын санал хүсэлтийг хот » Хот байгуулалтын тухай

байгуулалтын баримт бичигт тусгах тухай” хууль » Хот суурин газрыг дахин хөгжүүлэх тухай

ХОТ ТӨЛӨВЛӨЛТИЙН УДИРДЛАГЫГ БОЛОВСРОНГУЙ БОЛГОХ: » Төсвийн тухай

Хотын хөгжлийн ерөнхий төлөвлөгөөг хэрэгжүүлэх бололцоог зэрэг Монгол улсын холбогдох хуулиудад нэмэлт өөрчлөлт оруулах
хангах, ерөнхий төлөвлөгөө хэрэгжүүлэх байгууллагын бүтэц болон шинээр боловсруулах замаар хууль эрх зүйн орчинг бүрдүүлнэ.
зохион байгуулалт, чадавхыг бэхжүүлэх шаардлагатай. Цаашид Хотын ерөнхий төлөвлөгөөний хэрэгжилтийг хангах хотын багц эрх
хот байгуулалтын үйл ажиллагааг улс төрөөс ангид байлгаж, хотын зүйн баримт бичгүүдийг боловсруулж хэрэгжүүлнэ.
хөгжлийн ерөнхий төлөвлөгөөг хэрэгжүүлэхэд тогтвортой ажиллах Үүнд:
нөхцөлийг хангах шаардлагатай. Үүний тулд дараах арга хэмжээг
авах нь зүйтэй гэж үзэж байна. » Нийслэл хот болон бусад хот тосгон засаглал, санхүүгийн хувьд
Үүнд: бие даан хөгжих, өөрсдийн онцлогт тохирсон дүрэм журам
баталж мөрдүүлэх
» Х отын хөгжлийн ерөнхий төлөвлөгөөг хэрэгжүүлэхэд оролцох
талуудын эрх үүргийг тодорхойлж, байгууллага, ажилтны ажил » Хот, тосгоны зэрэглэл тогтоох, хот тосгоны удирдлагыг сонгох,
үүргийн хуваарийг нарийвчлан тогтоох томилох, хот тосгоны төлөвлөлттэй холбоотой харилцааг

» Ерөнхий төлөвлөгөөний хэрэгжилтэд хяналт, мониторинг хийх 81
тогтолцоог бий болгох,

» Х от байгуулалтын мэдээллийн сангийн үйл ажиллагааг

УЛААНБААТАР 2040

УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ нарийвчлан зохицуулсан хууль тогтоомжийг батлах 1-5-5. ХАЯА, ДАГУУЛ ХОТ СУУРИНГУУДАД ҮЙЛДВЭРЛЭЛ
ҮЙЛЧИЛГЭЭ ЭРХЛЭХ ТАТВАР, БИЗНЕСИЙН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНД
» Хотын тогтвортой хөгжлийг хангах /амьдралын орчны ДЭМЖЛЭГ ҮЗҮҮЛЭХҮЙЦ ХУУЛЬ ЭРХ ЗҮЙН БАГЦ БАРИМТ БИЧИГ
стандартууд/ зориулалт бүхий стандартын шаардлагууд БОЛОВСРУУЛАХ:

» Хотод амьдрах орчин нөхцөл, хотын үйлчилгээгээр хангагдах, Улаанбаатар хотын төвлөрлийг задлах, хот руу чиглэсэн хүн амын
хотын удирдлагын байгууллагаа өөрсдөө сонгож байгуулах, шилжилт хөдөлгөөнийг сааруулах зорилгоор хаяа дагуул хот,
хүний эрхийг хангах хууль эрх зүйн эрх зүйн орчныг суурингуудыг хөгжүүлэх бодлогын хэрэгжилтийг хангахын тулд,
боловсронгуй болгох үйлдвэрлэл үйлчилгээ явуулж, ажлын байр бий болгох нөхцөлийг
дэмжсэн хууль эрх зүйн орчинг сайжруулна.
» Хотыг хөгжүүлэх бодлогын үндсэн баримт бичиг болох хөгжлийн
ерөнхий төлөвлөгөөг хэрэгжүүлэх арга хэмжээний хүрээнд “хот Үүнд:
суурингуудын бүсчлэл”-ийн дүрмийг Хот байгуулалтын хуульд » Хаяа дагуул хот суурингуудыг бие даан хөгжих нөхцөлийг
нэмэлт өөрчлөлт оруулах замаар шийдвэрлэж, хэрэгжүүлнэ. хангах

1-5-4. ШИНЖЛЭХ УХААНЫ ҮНДЭСЛЭЛТЭЙ, ХОТ ТӨЛӨВЛӨЛТИЙН » Нийслэл хот эрх зүйн байдлын хуулийг боловсруулан батлуулж,
ОРЧИН ҮЕИЙН БОДЛОГЫГ ТУСГАСАН, ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАЛТЫН хотын төсвийн орлогын 90-ээс багагүй хувийг хотын бүтээн
ОНОВЧТОЙ ТООЦООЛОЛТОЙ ХОТ БАЙГУУЛАЛТЫН БАРИМТ байгуулалтад зарцуулах эрх зүйн механизмыг боловсруулах
БИЧИГТЭЙ БОЛОХ:
» Нийслэлийн стратеги төлөвлөлтийн газрыг шинээр байгуулж,
Нийслэл хотыг хөгжүүлэх хөгжлийн ерөнхий төлөвлөгөө, хэсэгчилсэн эрх мэдлийг нь өргөжүүлэн, хотын хөгжлийн бодлогыг зангидан
ерөнхий төлөвлөгөө, барилгажилтын төсөл хөтөлбөрүүд, тэдгээрийг явуулдаг эрх бүхий байгууллага байгуулж, уялдааг хангах
хэрэгжүүлэх арга хэмжээний төлөвлөгөө, эрэмбийн дагуу хөрөнгө
оруулалтын төлөвлөгөө зэрэг хот байгуулалтын баримт бичгүүдтэй » Хаяа дагуул хот суурингуудын хөгжлийн ерөнхий төлөвлөгөө
байна. боловсруулах, тодотгох
Монгол улсын нутаг дэвсгэрт боловсруулагдаж хот байгуулалтын
баримт бичгүүдийн бүрдэл, техникийн шийдлийг орчин үед » Хэсэгчилсэн ерөнхий төлөвлөгөө, барилгажилтын төсөл, ТЭЗҮ-г
гадаадын улс орнуудад мөрдөгдөж буй стандарт шаардлагыг салбар чиглэлээр боловсруулах
хангасан байдлаар боловсруулагдах шаардлагатай.
» Нийслэл хотын нутаг дэвсгэрт эдийн засгийн чөлөөт бүсийг
Үүний тулд: байгуулах ТЭЗҮ
» Улаанбаатар хот, хаяа дагуул хот, суурингуудын бүсчлэлийн
дүрмийг боловсруулж, мөрдүүлж хэвшүүлэх » Үйл ажиллагааны чиглэл нь Улаанбаатар хотод байх
шаардлагагүй үйлдвэр аж хауйн газруудын жагсаалтыг гаргаж,
» Улаанбаатар хотын хөгжлийн ерөнхий төлөвлөгөөний тэдгээрийг нүүлгэн шилжүүлэх эрх зүйн баримт бичгүүдийг
хэрэгжилтэд мониторингийн дүгнэлтийг 2 жил тутамд, хот боловсруулж, НИТХ-р батлуулж мөрдүүлэх
байгуулалтын суурь судалгаанд тулгуурлан хийж, НИТХ-д
хэрэгжилтийн явцыг танилцуулдаг тогтолцоонд шилжих » Хаяа дагуул хот суурингуудад үйлдвэр үйлчилгээ эрхэлж, ажлын
байр бий болгох, хөрөнгө оруулалт хийх гадаад, дотоодын
» “Монгол улсын Хот байгуулалтын хууль”- нд нэмэлт оруулж, хөрөнгө оруулагчдыг дэмжих баримт бичиг боловсруулж, эрх
хот суурингуудын хөгжлийн ерөнхий төлөвлөгөө, хэсэгчилсэн бүхий байгууллагаар батлуулж хэрэгжүүлэх зэрэг болно.
ерөнхий төлөвлөгөөнд тодотгол хийх хугацаа, нөхцөлийг
тодорхой зааж өгөх УЛААНБААТАР 2040

» Газрын болон үл хөдлөх хөрөнгийн үнэлгээний тогтолцоог
б оловсронгуй болгох

» Хот байгуулалтын кадастр хөтлөх журам боловсруулж мөрдүүлэх

Одоогийн хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж буй МУ-ын хот байгуулалтын
талаарх дүрэм, журам, стандартуудыг олон улсын шаардлагад
нийцүүлэн боловсронгуй болгож шинэчилнэ.
Үүнд:

» “Хот тосгоны төлөвлөлт, барилгажилтын норм ба дүрэм БНбД
30.01.04”

» Бүс нутгийн хөгжлийн төсөл боловсруулах аргачилсан заавар

» Хот суурин газрын хөгжлийн ерөнхий төлөвлөгөө боловсруулах
аргачилсан заавар /Зураг төслийн бүрдэлд хот суурин газрын
гудамж замын хөдөлгөөн зохион байгуулалтын шийдлийг
тусгадаг байх/ зэрэг болно.

82

ЗОРИЛГО-2 “ДАЯАРЧЛАЛЫН ЭРИН ҮЕТЭЙ ХӨЛ 2-1-1. НИЙСЛЭЛИЙН НУТАГ ДЭВСГЭРТ ТӨРӨЛЖСӨН АЯЛАЛ УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ
ЗЭРЭГЦЭН ХӨГЖИХ ИДЭВХТЭЙ ХОТ” зорилгыг ЖУУЛЧЛАЛЫН БҮСҮҮДИЙГ ТОГТООЖ, ХӨГЖҮҮЛЭХ

хэрэгжүүлэх дараах үндсэн 5 зорилтуудыг тавьж байна. Нийслэл Улаанбаатар хотыг 2040 оны түвшинд Азийн аялал жуулчлал
хөгжсөн хотуудын нэг болгон хөгжүүлнэ. Аялал жуулчлалаас
2-1. Аялал жуулчлалын салбарын олон төрлийн олох орлогыг нэмэгдүүлж, гадаадын аялагчдын тоог нэмэгдүүлэх,
бүтээгдэхүүнийг хослуулан хөгжүүлэх тэдэнд үзүүлэх аялал жуулчлалын бүтээгдэхүүний тоо хэмжээ, нэр
төрлийг олшруулж, чанарыг сайжруулахад онцной анхаарна. Аялал
2-2. Хэрэглэгч хотоос Бүтээгч хот болох жуулчлалын дэд бүтцийг үе шаттайгаар хөгжүүлэх арга хэмжээг авах
бөгөөд олон улсын стандартын шаардлага хангасан зочид буудал,
2-3. Мэдлэгт суурилсан эдийн засгийг хөгжүүлэх үйлчилгээний газруудын болон бүтээгдэхүүний төрөл, тоо хэмжээг
нэмэгдүүлнэ.
2-4. Гадаад дотоодын хөрөнгө оруулалтыг дэмжиж, ажлын Аялал жуулчлалыг Улаанбаатар бүсийн хэмжээнд аялал жуулчлал,
байрыг нэмэгдүүлэх амралт зугаалгын бүс хэлбэрээр төрөлжүүлэн хөгжүүлнэ.
Улаанбаатар хотын хэмжээнд музей, дурсгалт газар түүх соёлын
2-5. Олон улс, бүс нутгийн хамтын ажиллагааг дэмжин цогцолбор хэлбэрээр төрөлжүүлнэ.
хөгжүүлэх ДАЖБ-аас гаргасан “ Аялал жуулчлал 2020 онд” судалгаанаас үзэхэд
21 зуунд аялал жуулчлалын дараах 5 төрөл давамгайлан хөгжих
2-1. АЯЛАЛ ЖУУЛЧЛАЛЫН САЛБАРЫН ОЛОН ТӨРЛИЙН төлөвтэй байна.
БҮТЭЭГДЭХҮҮНИЙГ ХОСЛУУЛАН ХӨГЖҮҮЛЭХ ЗОРИЛТЫН Үүнд:
ХҮРЭЭНД:
• Адал явдалт аялал жуулчлал
Нийслэл хотын хэмжээнд аялал жуулчлалын салбарыг дараах • Э ко жуулчлал
чиглэлээр хөгжүүлэх бодлого баримтална. • Т усгай сонирхлын жуулчлал
Үүнд: • Т ойрон аялал
• Соёл танин мэдэхүйн жуулчлал
» Соёлын аялал жуулчлал, бүтээлч үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх эрх Юуны түрүүнд Улаанбаатарын бүс буюу нийслэл хотын нутаг
зүйн орчныг бүрдүүлж, соёл, урлагийн зах зээлийг өргөжүүлэхэд дэвсгэрийн хэмжээнд төрөлжсөн аялал жуулчлалын бүсүүдийг
салбар хоорондын уялдаа холбоог сайжруулан, дэлхийн дараах чиглэлээр байгуулж хөгжүүлнэ.
хэмжээний болон үндэсний онцлог бүхий соёл, урлагийн Үүнд:
фестиваль (хөгжим, кино, хувцас, загвар, хүнс г.м) наадмыг • Соёлын өвийн цогцолбор парк
зохион байгуулах • Аялал жуулчлалын чөлөөт бүс
• Уулын аяллын бүс
» Төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн хүрээнд аялал жуулчлалын • Амралт сувилал
томоохон төсөл, хөтөлбөрүүдийг хэрэгжүүлэх • Хүүхдийн амралт, зуслангийн бүс
• Амралт зугаалгын ногоон бүс
» Монгол хүний оюуны бүтээлийг дэлхийн зах зээлд сурталчлах
төсөл хэрэгжүүлж, үндэсний уламжлалт соёлын өвийг харилцаат Аялал жуулчлалын хөгжил нь салбар хоорондын нягт уялдаа,
хотуудын хамтын ажиллагааны хүрээнд сурталчлах зохицуулалт, эрх зүйн таатай орчинг шаарддаг олон талт харилцаа
учраас тэдгээрийн үйл ажиллагаанаас ажил үйлчилгээний тоо болон
» Түүх соёлын дурсгалыг сэргээн засварлаж аялал жуулчлалын чанар, үйлчилгээний дэд бүтцийн бүтээн байгуулалт ихээхэн хамаарч
эргэлтэд оруулах, аялал жуулчлалын шинэ бүтээгдэхүүнийг байна. Түүх соёлын үл хөдлөх өв нь аялал жуулчлалын чухал нөөц
гаргах юм. Улс, хотын хамгаалалтад бүртгэлтэй түүх, соёлын үл хөдлөх
үнэт зүйлсийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах талаар олон төрлийн
» Түүх соёлын өв, урлагийн бүтээлийн оюуны өмчийн эрхийг хөтөлбөр боловсруулж хэрэгжүүлэх арга хэмжээг шат дараатай авна.
бүртгэлжүүлэн, баталгаажуулж хамгаалах,
Гадаадын жуулчдад нийлүүлдэг хотын аяллын бүтээгдэхүүн Гандан,
» Аялал жуулчлалын кластерыг хөгжүүлэн үйлчилгээг олон улсын Сүхбаатарын талбай, Зайсан толгой, Богд хааны өвлийн ордон,
түвшинд хүргэх Чойжин ламын сүм музей, Горхи, Цонжин болдог, Манзушир,
Аглаг бүтээлийн хийд, “Монгол наадам”, морь, малчин айл, бэлэг
зэрэг бодлого баримталснаар, нийслэлийн төсөвт аялал жуулчлалаас дурсгал, үндэсний хоолны газар зэрэг нь хотын аялал болон соёлын
олох орлого нэмэгдэнэ. бүтээгдэхүүн хэвээр хадгалагдах бөгөөд түүнийг улам боловсронгуй
болгож хөгжүүлнэ.
УЛААНБААТАР 2040
Амралт, аялал жуулчлалын улирлын хэлбэлзэл хэвээр байх ба энэ
сул талыг засаж сайжруулахын тулд өвөл, хаврын улиралд дотоодын
амрагч, аялагчдыг татах олон төрлийн арга хэмжээ авна. Зочид
буудал, хурлын танхим, спортын хүрээлэн, зугаацлын цогцолбор
зэрэг дорвитой бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ бий болгосноор улирлын

83

УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ хамаарал буурах боломж бүрдэнэ. Монголын аялал жуулчлалын үйлчилгээ, олон улсын сүм хийд, задгай театр, бясалгалын ордон,
салбарын өрсөлдөх чадварыг нэмэгдүүлэхийн тулд зочид буудал, авто зогсоол зэрэг байрлах юм.
олон улсын үзэсгэлэн, яармаг, бизнесийн төв, спортын хүрээлэн,
зугаацлын цогцолбор зэрэг аялал жуулчлалын дэд бүтцийг хөгжүүлнэ. Зураг 2.7 Их Майдар цогцолбор

Улаанбаатар хотын аялал жуулчлалын маршрутыг хотын болон ШИНЭ ЗУУНМОД /АЭРОСИТИ/:
хот орчмын гэсэн ангиллаар, сонирхолтой хэлбэрээр зохион
байгуулж хөгжүүлнэ. Одоогийн мөрдөгдөж буй аялал жуулчлалын Нисэх онгоцны шинэ буудлыг түшиглэсэн тусгай бүсийг байгуулах
маршрутуудыг хэвээр хадгалж, цаашид үйлчилгээний чанарыг замаар дотоод, гадаадын хөрөнгө оруулагч, аялагчдын сонирхлыг
сайжруулах, шинэ, сонирхолтой аялал жуулчлалын бүтээгдэхүүнийг татсан эдийн засгийн чөлөөт бүсийг байгуулан хөгжүүлнэ. Зуунмод
олноор гаргах талаар хувийн хэвшилтэй хамтран ажиллана. хоттой зэрэгцэн хөгжих нөхцөлийг тооцож шинэ хотын суурьшлын
бүсийг 34119 хүн амтай байхаар төлөвлөсөн. Шинэ хотын хөгжлийн
АЯЛАЛ ЖУУЛЧЛАЛЫН ОЛОН ТӨРЛҮҮДИЙГ ХОСЛУУЛАН тэргүүлэх чиглэлийн нэг болох нүүдэлчдийн хот “Монгол туургатны
ХӨГЖҮҮЛЭХ: бахархал, олон үндэстний эв нэгдлийг баталгаажуулсан хот болон
хөгжих үзэл баримтлал /концепц/-ийг архитектур орон зайн
Нийслэл хотод айлчлах, гадаадын жуулчдын тоог 2 дахин нэмэгдүүлэх төлөвлөлтөд тусгасан байна.
бөгөөд дотоодын аялал жуулчлалыг идэвхтэй хөгжүүлнэ. Аялал
жуулчлалыг хөгжүүлэхийн тулд дараах арга хэмжээг авна. ЦОНЖИН БОЛДОГ:
Үүнд:
Улаанбаатар хотоос 53 км зайд байгалийн сайхан цогцолсон Туул
» У лаанбаатар хотын хэмжээнд аялал жуулчлалын дэд бүтцийг голын ойролцоо Налайх дүүрэг ба Төв аймгийн Эрдэнэ сумын
эрчимтэйгээр хөгжүүлнэ. зааг нутаг дээр “Цонжин болдог” хэмээх түүхэн үйл явдалтай
холбоотой газарт “Чингис хааны хөшөөт цогцолбор” хэмээх энэхүү
» А ялал жуулчлал эрхэлж буй хувийн хэвшлийн иргэн, ААН-ийг түүх, соёлын цогцолбор газрын нийт талбай 212 га эзлэн оршдог.
бүх талаар дэмжих бодлого төр засаг, хотын хэмжээнд Морьт хөшөө нь суурийн хэсгийн байгууламжийн хамт 48 метр
баримтална өндөр юм. Суурийн хэсэг нь 10 метр өндөр 30 метрийн диаметртэй
дугуй хэлбэртэй, морьт хөшөө нь 38 метр өндөр юм. Хөшөөний
» Х үйтний улиралд нийслэл хотод аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх суурийн хэсэгт хааны музей, үзвэрийн танхим, ресторан, бар,
аялал жуулчлалын шинэ бүтээгдэхүүнийг олноор бий болгоно. хурлын танхим, бэлэг дурсгалын дэлгүүр зэрэг байрладаг. Морьт
хөшөөг тойрон 200 гаруй гэр буудал байрлах бөгөөд орчин үеийн
ХОТ ОРЧМЫН НУТАГ ДЭВСГЭРИЙН ХҮРЭЭНД: Улаанбаатар хот тавилга, тоног төхөөрөмжөөр бүрэн тоноглогдсон. Гэр буудлууд нь
орчмын 395,0 мянган га нутаг дэвсгэрийн хэмжээнд: XIII зууны үеийн Монголын овог аймгуудын хэрэглэж байсан эртний
тамганы хэлбэрээр байрласан байна. Энэхүү хөшөөт цогцолбор нь
» А ялал жуулчлалын чиглэлээр дагнан хөгжих Их Майдар хотыг дэлхийн хамгийн том морьт хөшөө юм. Энэхүү хөшөөт цогцолбор нь
цогцолборын хамт барьж байгуулах гадаадын төдийгүй дотоодын жуулчдад ч багагүй ач холбогдолтой
юм. Иймд энэ цогцолборыг түшиглэн аялал жуулчлал, амралт
» Т үүх соёлын дурсгалт газруудыг холбосон 10 гаруй аяллын зугаалга, соёлын үйлчилгээ бүхий дагуул хот болгох хөгжлийн
маршрутыг зохион байгуулах төлөвлөгөөг боловсруулна.

» “ Цонжин болдог”,”Түмэн хишигтэн” цогцолборууд МОНГОЛ НААДАМ:

» “ Хүй долоон худаг” –т “Монгол наадам” цогцолбор Хүй долоон худагт “Монгол наадам цогцолбор” спорт, аялал
жуулчлал хөгжсөн хот маягийн тосгон болгон хөгжүүлнэ. 2040 оны
» Г орхи-Тэрэлжийн байгалийн цогцолборт газрыг Эко-Аяллын түвшинд тухайн сууринд 6000-7000 орчин хүн байнга оршин суух
бүс болгон амралт, аялал жуулчлалыг хөгжүүлнэ бөгөөд дараах чиглэлээр үйл ажиллагаа давамгайлна.
Үүнд:
» Б огдхан уулын ДЦГ-ыг явган аяллын бүс
УЛААНБААТАР 2040
» Т уул, Сэлбэ, Улиастай, Баян голуудын хөндий дагуу амралт
зугаалгын сүлжээ бүхий ногоон бүс болгон тус тус хөгжүүлнэ.

МАЙДАР ЭКО СИТИ:

54 метр өндөр Майдар бурхны дүрийг 108 метр өндөр суварган
байгууламж бүхий ”Бурхан шашны Майдар цогцолбор”, аялал
жуулчлалын бүсийг хөгжүүлнэ. Уг цогцолборт олон нийтийг хүлээн
авах, ногоон экспо, мод цэцэгс үрслүүлэх, амралт үйлчилгээ, бясалгал,
амирлахуйн орчин, боловсрол танин мэдэхүйн, 108 мянган Майдар
бурхан байрлах, сүншиглэсэн суварган байгууламж, түүх дурсгалын
музей гэсэн хэсэгтэй байна. Харин энэ цогцолборын эргэн тойронд
амралт зугаалгын цэцэрлэг, зочид буудал, сүм буудал, гэр амралт,
усан парк, амьтны хүрээлэн, одон орны төв, номын сан, урлахуйн
сургууль, спорт амралтын талбай, ногоон байгууламж, худалдаа

84

• Спорт байгууламжийн экстерьерийг хуучин хэвээр хадгалах, сэргээн УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ
• Амралт, аялал жуулчлал засварлах, нутаг дэвсгэрт шинээр барилгажилтын үйл явцыг
• Жижиг дунд үйлдвэрлэл хориглох бодлого баримтална.
“Монгол наадам” цогцолбор нь жилийн 4-н улиралд үйл ажиллагаа
Зураг 2.8 Түүх, соёлын дурсгалт газар
явуулах бөгөөд Монгол орны түүх соёл, ард түмний зан заншлыг
2-1-3. УЛААНБААТАР ХОТЫН ТҮҮХ, УЛАМЖЛАЛТ СОЁЛ
сурталчлах, дотоод, гадаадын аялагч, жуулчлагчдыг татах, спортыг ИРГЭНШЛИЙН ОНЦЛОГИЙГ ХАРУУЛСАН БҮТЭЭН БАЙГУУЛАЛТЫГ
БИЙ БОЛГОХ:
хөгжүүлэх, олон улсын болон улсын чанартай уралдаан тэмцээн
Эх нутгийнхаа унаган байгаль, түүх, соёлын өвийг эрэн сурвалжилж,
бусад арга хэмжээ зохион байгуулах бааз суурь болно. танин мэдэж, судлан шинжлэн тодорхойлж, бүртгэн баримтжуулах,
баталгаажуулах, сурталчлан таниулж алдаршуулах, хадгалж
2-1-2. ХОТЫН ТҮҮХ, СОЁЛЫН ҮЛ ХӨДЛӨХ ӨВ, ДУРСГАЛ, хамгаалах, сэргээн засварлан хойч үедээ өвлүүлэх нь Монгол
УЛАМЖЛАЛЫГ ХАДГАЛАН ХАМГААЛЖ, СЭРГЭЭН ЗАСВАРЛАХ: төр, засаг, иргэд хүн бүрийн эрхэм чухал үүрэг, үргэлжийн санаа
тавьж байх нандин хариуцлага билээ. Ингэснээр өсвөр хойч үедээ
Улаанбаатар хотын хэмжээнд түүхэн дурсгалт талбай, барилга түүхэн ухамсар, үндэсний бахархлыг шингээн уламжлах, улмаар
байгууламжуудын судалгааг нарийвчлан гаргаж, сэргээн засварлах Монгол орныхоо, нийслэл хотынхоо өмнөх түүхийг баталгаажуулан
ажлыг үе шаттай хийнэ. Уг арга хэмжээний дагуу ШУА, МАЭ болон баримтжуулж, дэлхий дахинаа суртчлан таниулах цогц бодлого, үйл
бусад мэргэжлийн байгууллагууд, судлаачдын оролцоотойгоор ажиллагааг Улаанбаатар хот болон хаяа, дагуул хот тосгодын нутаг
Нийслэл Улаанбаатар хотын түүхэн хөгжлийн төлөөлөл болсон хот дэвсгэрийн хүрээнд боловсруулан хэрэгжүүлэх шаардлага өнөөгийн
байгуулалтын төсөл, барилга байгууламжийн жагсаалтыг гаргана. даяаршиж байгаа цаг үед нэн хурцаар тавигдаж байна.
МУ-ын “Соёлын өвийг хамгаалах тухай” хуулийн 3.1 дэх хэсэгт “Түүхэн Энэхүү үйл ажиллагааны хүрээнд, Улаанбаатар хот болон хаяа,
тодорхой орон зай, цаг үеийг төлөөлж чадах түүх, соёлын дурсгалт дагуул хот тосгодын нийт нутаг дэвсгэрт түүх, соёлын үл хөдлөх өвийг
зүйлд хамааруулна” гэж түүхэн дурсгалын шалгуурыг тодорхойлсон эрэн сурвалжилж, илрүүлэн шинжилж судлан тодорхойлж, бүртгэж,
байх бөгөөд т¿¿õ, ñî¸ëûí äурсгалын хадгалалт, хамгаалалтад äîîðõ шалгуур үзүүлэлтүүдийн дагуу ангилал зэрэглэлийг нь тогтоон
çàð÷ìóóäûã áàðèìòàлна. баталгаажуулж, тусгай хамгаалалт авах, сэргээн засварлалтын
¯¿íä: ажлыг тогтоон тодорхойлох төслийг боловсруулан хэрэгжүүлнэ.
Өнөөгийн байдлаар түүх соёлын үл хөдлөх өв, дурсгалыг зөвхөн
• Õ¿íèé ýðõ áà ¿íäñýí ýðõ ÷ºëººã äýýäëýí õ¿íäýòãýõ çàð÷èì барилга, хөшөө дурсгалын хүрээнд авч үзэж байгааг дурсгалт
• Îíöãîé á¿ðýí ýðõ ýäëýõ çàð÷èì нутаг газар, цогцолборын хүрээнд өргөтгөн авч үзэх шаардлагатай
• Á¿õ ñî¸ëûã èæèë òýãø ¿íýëæ, õ¿íäýòãýõ çàð÷èì байна. Түүх соёлын үл хөдлөх өв, дурсгалын үйл ажиллагааны
• Î ëîí óëñûí ýâ íýãäýë õàìòûí àæèëëàãàаíû çàð÷èì хязгаарлалт, хамгаалалтын бүсүүдийг дараах дөрвөн ангилалд
• Õ ºãæëèéí ýäèéí çàñàã, ñî¸ëûí õî¸ð òàëò çàð÷èì хуваан тодорхойлно.
• Òîãòâîðòîé õºãæëèéí çàð÷èì Үүнд:
• Èæèë òýãø õ¿ðòýõ çàð÷èì
• Íýýëòòýé áºãººä òýíöâýðòýé áàéõ çàð÷èì зэрэг юм. • Дурсгалт нутаг газар,
• Дурсгалт цогцолбор,
Мөн олон улсад мөрдөгдөж буй дараах баримт бичгүүдийг мөрдлөгө • Дурсгалт барилга байгууламж,
болгоно. • Хөшөө дурсгал, баримал гэсэн дөрвөн ангилалд хуваан
Үүнд:
авч үзнэ.
• Õºøºº äóðñãàë, äóðñãàëò ãàçðûã õàäãàëæ õàìãààëàõ, Улаанбаатар хот болон хаяа, дагуул хот, тосгодууд Хот байгуулалтын
ñýðãýýí çàñâàðëàõ òóõàé îëîí óëñûí /Âåíåöèéí/ õàðòè бүсчлэлийн дүрмийг боловсруулахдаа түүх, соёлын үл хөдлөх
дурсгалын хамгаалалтын бүсийг давхцал бүс хэлбэрээр заавал
• Äóðñãàëò ãàçðóóäûã áàðèìòæóóëàõ ÈÊÎÌÎÑ-èéí çàð÷èì тусган оруулсан байна. Улаанбаатар хот болон хаяа, дагуул хот
• Ñî¸ëûí ºâèéí ýõ áàéäëûã õàäãàëàõ òóõàé Íàðàãèéí тосгодын нутаг дэвсгэрт түүх, соёлын үл хөдлөх өвийг хадгалж
хамгаалах, сэргээн засварлах бодлогыг боловсруулан хэрэгжүүлж
áàðèìò áè÷èã
85
УЛААНБААТАР ХОТЫН ХЭМЖЭЭНД:

Улаанбаатар хотын хилийн цэсийн хүрээнд хотын нутаг
дэвсгэрт орших музей, түүх, соёлын үл хөдлөх дурсгалт барилга
байгууламжуудыг он цаг, ач холбогдол, онцлог, дахин давтагдашгүй
гэх мэт үзүүлэлтүүдийн дагуу сэргээн засварлан шинэчлэж, орчныг
нь тохижуулан гадна дотнын жуулчид, хотын иргэд оршин суугчдын
амралт чөлөөт цагаа өнгөрөөх тав тухтай орчныг бүрдүүлнэ.
Улаанбаатар хотыг 2040 он хүртэл хөгжүүлэх хөгжлийн ерөнхий
төлөвлөгөөний шийдэлд Улаанбаатар хотын түүх, архитектур,
хот байгуулалтын түүхийг илтгэсэн барилга байгууламж,
цогцолборуудын жагсаалтыг гаргаж, МУ-ын Засгийн газрын улсын
тусгай хамгаалалтанд авах шийдвэр гаргуулж, сэргээн засварлах
ажлыг үе шаттайгаар хийнэ.
Эдгээр дурсгалт газруудын барилгажилтын болон барилга

УЛААНБААТАР 2040

УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ эхэлсэн байна. хөрөнгө оруулалтын таатай орчинг бүрдүүлнэ.Энэ зорилгоор дараах
арга хэмжээг төлөвлөж авна.
2-1-4. ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН АЯЛАЛ ЖУУЛЧЛАЛЫГ ХӨГЖҮҮЛЭХ
Улаанбаатар хотын хэмжээнд эрүүл мэндийн аялал жуулчлалыг Үүнд:
хөгжүүлэх арга хэмжээ авна. Энэ зорилгоор Улиастайн аманд » Үйлдвэрийн бүсүүдийг дахин төлөвлөн кластер байдлаар
“Эрүүл мэндийн цогцолбор”-г байгуулна. Тухайн цогцолбор хөгжүүлэх,
нь хамгийн сүүлийн үеийн тоног төхөөрөмжөөр тоноглогдсон
800-900 ортой эмнэлгийн иж бүрэн барилга, лаборатори, эмч » Шинэ үйлдвэрлэл, үйлчилгээг бодлогоор дэмжиж олон улсын
нарын мэргэжил дээшлүүлэх институт, эмч ажилчдын орон сууц, түвшинд гаргах,
эмчлүүлэгчдийн түрээсийн байр, гадаадын эмч нарт зориулсан орон
сууц, үйлчилгээний барилга байгууламжуудаас бүрдэнэ. » Импортыг орлох бүтээгдэхүүнийг бодлогоор дэмжин дотоодын
Тухайн эмчилгээний цогцолбор нь гадаад, дотоодын иргэдэд үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх,
төлбөртэйгээр олон улсын стандарт, шаардлагад нийцсэн эмнэлгийн
үйлчилгээг иж бүрнээр үзүүлэх зорилготой юм. Гадаад дотоодын » Хотын эдийн засгийн үр ашигтай бүтцийг тодорхойлж, дунд
өндөр зэрэглэлийн эмч нарыг урилгаар ажиллуулах ба тухайн болон богино хугацааны төсөл хөтлбөрүүдийг бодлогоор
эмнэлгийн эмч нарт мэргэжил дээшлүүлэх сургалт тогтмол явагдана. дэмжих,
Хотын төв хэсгээс зам тээврийн сүлжээгээр холбоно.
» О лон улсын хөрөнгө оруулалтыг татах үүднээс чөлөөт бүсийг
Зураг 2.9 Улиастай эрүүл мэндийн цогцолбор байгуулах,

2-2. ХЭРЭГЛЭГЧ ХОТООС БҮТЭЭГЧ ХОТ БОЛОХ ЗОРИЛТЫН » У Б хотын нийт эрэлтийг тодорхойлох замаар түүнийг тасралтгүй
ХҮРЭЭНД: хангах чадвар бүхий үйлдвэрлэлүүдийг дэмжих, мэдээллээр
Нийслэл хотын эдийн засгийн бүтцийг үе шаттайгаар өөрчлөх хангах,
бөгөөд үйлдвэрийн бүсийг дахин төлөвлөж хөгжүүлэн, газар
нутгийн зохион байгуулалтын оновчтой болгож, инженерийн болон » Г адаадын шууд хөрөнгө оруулалтыг татах, хөрөнгийн зах
зам тээврийн дэд бүтцийг шинэчлэн сайжруулж, логистикийн зээлийн таатай орчинг бүрдүүлэх бөгөөд энэ арга хэмжээний
үйлчилгээг хангаснаар гадаад дотоодын хөрөнгө оруулагчдыг хүрээнд гадаадын хөрөнгө оруулагчдад зориулсан “Нэг цэгийн
татах нэг нөхцлийг бүрдүүлнэ. Мөн хууль эрх зүйн хүрээнд татвар, үйлчилгээний төв”-ийг байгуулж төрийн үйлчилгээ, зөвлөгөө,
мэдээллийг шат дараатайгаар үзүүлэх нөхцөл бололцоог хангах
86
» Эдийн засгаа төрөлжүүлэн, шинэ бизнесийг эхлүүлэхэд
чиглэсэн дотоод, гадаад санхүүгийн эх үүсвэрийг хуваарилах
илүү боловсронгуй, чадварлаг санхүүгийн чадавхийг бүрдүүлэх

» Үндэсний хөрөнгө оруулагчдыг бүхий л талаар дэмжих

зэрэг арга хэмжээнүүдийг 2040 он хүртэлх хугацаанд үе шаттай
төлөвлөж, шат дараатай авч хэрэгжүүлснээр төлөвлөлтийн
хугацаанд нэг хүнд ногдох дотоодын нийт бүтээгдэхүүний
хэмжээг 4900-12’000 ам долларт хүргэнэ.

2-2-1. УЛААНБААТАР ХОТЫН ДОТООДЫН НИЙТ БҮТЭЭГДЭХҮҮНД
АЖ ҮЙЛДВЭРИЙН САЛБАРЫН ЭЗЛЭХ ХУВИЙГ НЭМЭГДҮҮЛЭХ

Нийслэл Улаанбаатар хотын эдийн засагт эзлэх үйлдвэрлэлийн
салбарыг үе шаттай хөгжүүлснээр нийслэл хотын эдийн засгийн
үйлчилгээ давамгайлсан хэлбэрээс үйлдвэрлэлийн хөгжлийг дэмжиж
тэнцвэржүүлэх бодлого баримтална.

» Дотоодын үйлдвэрлэлийг дэмжих, импортыг орлосон, нэмүү
өртөг шингэсэн эцсийн бүтээгдэхүүнээр дотоодын хэрэгцээг
хангах бодлогыг хэрэгжүүлэх

» Импортыг орлох бараа бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэгчдэд
хөнгөлөлттэй нөхцөлөөр урт хугацаатай, бага хүүтэй зээл олгох,
зээлийн баталгаа гаргах

» Экспортын нэмүү өртөг шингэсэн шинэ төрлийн брэнд
бүтээгдэхүүн бий болгох арга хэмжээг үе шаттайгаар авч
хэрэгжүүлэх

» Ноос ноолуур, арьс шир, мах болон сүүн бүтээгдэхүүн,
чацаргана, зөгийн бал, уламжлалт эм, эмийн түүхий эд зэрэг

УЛААНБААТАР 2040

бүтээгдэхүүнийг дэмжиж үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх бодлогын орчин, шинжлэх ухаан технологийн түвшин, дэд бүтэц, УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ
хүний нөөц зэрэг үзүүлэлтүүдэд тулгуурлан ҮТП-ийг байгуулах
» Судалгаа, шинжилгээ, шинэ санаа, оюуны бүтээл, брэндэд замаар экспортын үйлдвэрлэлийг дэмжин хөгжүүлнэ.
тулгуурласан гадаад зах зээлд чиглэсэн үйлдвэрлэлийг Нийслэл хотын түвшинд олон улсын туршлагад тулгуурлан дараах
хөгжүүлэх төрлөөр ангилж, үйлдвэр технологийн паркуудыг хөгжүүлнэ.
Үүнд:
» Үйлдвэр технологийн паркуудыг салбар чиглэл бүрт төлөвлөн,
кластер байдлаар хаяа дагуул хотуудад хөгжүүлэн, хөрөнгө » Аж үйлдвэрийн парк. Том үндсэн үйлдвэрлэл голлосон агуулах,
оруулалтыг татахын тулд үйлдвэр технологийн паркуудын логистикийн төвүүд бүхий цогцолбор байна. Аж үйлдвэрийн
газрыг худалдах, түрээслэх замаар эзэмшүүлэх паркуудыг Улаанбаатар хот, Багануур, Багахангай, Налайх,
Аргалант-Эмээлт болон Улаанбаатар хотод үйлдвэрийн бүсийг
» Чанарын тэмдэг бүхий, байгальд ээлтэй, өрсөлдөх чадвартай дахин төлөвлөж хөгжүүлэх замаар байгуулна.
үндэсний бренд бүтээгдэхүүн болон газар зүйн заалттай
бүтээгдэхүүнийг бий болгож, бүртгүүлэх, гадаад зах зээлд » Агуулах хангамжийн парк. Тээврийн хэрэгслийг ачиж
сурталчлах буулгах терминалууд, тээврийн хэрэгслийн зогсоолууд бүхий
төрөлжсөн агуулах, бөөний худалдааны төв бүхий цогцолбор.
Улаанбаатар хотод байгаль орчинд ээлтэй, өндөр бүтээмжтэй Зочид буудал, оффис, бусад үйлчилгээг багтаасан дагалдах
үйлдвэрлэл болон мэдлэгт суурилсан үйлдвэрлэл үйлчилгээ, жижиг, дэд бүтцийн нэгжүүд байх бөгөөд Аргалант-Эмээлт, Налайх,
дунд үйлдвэрлэлийн салбарыг дэмжин хөгжүүлэх бөгөөд хөрөнгө Багахангай зэрэг хаяа дагуул хотуудад байгуулна.
оруулагчдад үйлдвэрлэл үйлчилгээ явуулах ажлын байр олноор
бий болгох нөхцөл бололцоог хангана. Үүний тулд дараах хот » Логистик парк. Том хэмжээний бүрэн механикжсан,
байгуулалтын арга хэмжээ авах юм. автоматчлагдсан агуулах, складуудын орчинд логистикийн
Үүнд: оролцоог нэмэгдүүлж, бүх төрлийн үйлчилгээг явуулах, олон
улсын болон дотоодын бөөний худалдааны цогцолбор байна.
• Мэдээлэл технологийн паркууд, гарааны бизнес эрхлэх Уг паркийг хотын хаяа хотууд болох Аргалант-Эмээлт, Шинэ
зориулалтын барилга байгууламжуудыг хотын төв, дэд Зуунмод /Аэросити/, Найлайх хотуудад барьж байгуулна.
төвүүдэд барьж байгуулах
» Шинжлэх ухааны парк. Шинжлэх ухааны байгууллага, их
• Орчин үеийн өндөр техник технологид суурилсан хүнс, сургуулийн бааз дээр суурилсан, High Tech бүхий өндөр
хөнгөн үйлдвэрүүдийг үйлдвэрийн болон холимог технологийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх лаборатори, багаж
ашиглалтын бүсүүдэд байгуулах хэрэгсэлтэй, өндөр технологийн цогцолбор байна. Тус
паркийн байршлыг ерөнхий төлөвлөгөө боловсруулах шатанд
• Сайжруулсан сууцны хорооллуудын олон нийтийн нарийвчилсан судалгааны үндсэн дээр байршлыг тогтооно.
төвүүдэд ЖДҮ, үйлчилгээ явуулах, ажлын байр бий
болгоход түлхүү анхаарах » Технологийн парк. Инновацид суурилсан өндөр технологийн
компаниудыг багтаасан парк байна. Улаанбаатар болон хаяа
• Үйлдвэрлэл, үйлчилгээ эрхлэх үндсэн нөхцөл болох зам дагуул хотуудад их дээд сургууль, судалгааны төвүүдийг
тээврийн болон инженерийн дэд бүтцийн хүчин чадлыг түшиглэн байгуулна.
үе шаттай нэмэгдүүлэх дэд бүтцийг нэмэгдүүлэх
» Инкубатор парк. Нийслэл хотод ажлын байрыг нэмэгдүүлэх
2-2-2. АЖ ҮЙЛДВЭРИЙН БҮСҮҮДИЙГ ДАХИН ТӨЛӨВЛӨН,САЛБАР зорилгоор жижиг дунд үйлдвэрүүдийг хөгжүүлэхэд анхаарал
ЧИГЛЭЛЭЭР КЛАСТЕР БАЙДЛААР ХӨГЖҮҮЛЭХ, ХӨРӨНГӨ тавина. Энэ зорилгоор жижиг, дунд үйлдвэрүүдийн
ОРУУЛАЛТЫГ ТАТАХ ҮЙЛДВЭР ТЕХНОЛОГИЙН ПАРКУУДЫГ хөгжлийн орчинг бүрдүүлэхэд чиглэсэн гараагаа тавьж байгаа
БАЙГУУЛАХ: үйлдвэрлэгчдийг хамруулах зохион байгуулалтын хэлбэр
болсон инкубатор паркуудыг Улаанбаатар, Налайх, Багануур
2017 оны байдлаар ДНБ-ий 36.2%-г аж үйлдвэрийн салбар хангасан хотуудад байгуулна. Монгол улсын Засгийн газар, Нийслэл
байна. Аж үйлдвэрлэлд барилгын материал, уул уурхай (нүүрс, зэс, хотын зүгээс хотын эдийн засгийг эрчимжүүлэх зорилгоор
молибден, хайлуур жонш, цагаан тугалга, вольфрам, алт), газрын тухайн паркуудын үйл ажиллагааг бүх талаар дэмжих бодлого
тос, хүнс ба ундааны бүтээгдэхүүн, малын гаралтай бүтээгдэхүүн баримтална. Инкубатор паркийг, холимог болон судалгаа,
боловсруулалт, ноолуур, байгалийн нэхмэл үйлдвэрлэл зэрэг орно. технологийн паркийн бүтцийн хэсэг, дэмжих нэгж байдлаар
2017 оны байдлаар өмнөх онтой харьцуулбал аж үйлдвэрийн салбар хөгжүүлнэ.
нь 22.2%-иар, Монголын хамгийн гол чухал аж үйлдвэрлэлийн
салбаруудын нэг болох уул уурхайн салбар 23%-иар тус тус өссөн » Корпорэйт парк. Улаанбаатар хотод, томоохон хэмжээний
байна. Энэ нь Хятад, Орос, Канадын уул уурхайн компаниуд Монголд оффисууд, судалгааны төв, бичил үйлдвэрлэл, худалдааны төв,
үйл ажиллагаагаа эрхлэх болсонтой холбоотой. Дотоодын хоол амралт чөлөөт цагт зориулсан үйлчилгээ, зочид буудал, хурал,
хүнсний үйлдвэрлэл гадаадын хөрөнгө оруулалтын тусламжтайгаар үзэсгэлэнгийн төв бүхий ажил үйлчилгээ, бизнес төвлөрсөн Их
хурдацтайгаар өсөж байна. тойруу, Яармаг төвүүдэд цогцолбор байдлаар хязгаарлагдмал
хүрээнд хөгжүүлнэ.
Улс орнуудын туршлагад тулгуурлан, нийслэл хотын өвөрмөц онцлог
байдлыг харгалзан, үйлдвэрлэлийн салбарын өрсөлдөх чадварыг ИМПОРТЫГ ОРЛОХ БҮТЭЭГДЭХҮҮНИЙГ БОДЛОГООР ДЭМЖИН
дээшлүүлэх бодлого баримтална. Эдийн засгийн байдал, экспорт, ДОТООДЫН ҮЙЛДВЭРЛЭЛИЙГ ХӨГЖҮҮЛНЭ.
импорт, гадаад, дотоодын хөрөнгө оруулалт, санхүүгийн нөхцөл,
87
УЛААНБААТАР 2040

УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ 2-2-3.“ХЭРЭГЛЭГЧ ХОТ”-ООС “БҮТЭЭГЧ ХОТ” БОЛОХ: БАГАНУУРЫН ҮЙЛДВЭРЛЭЛ, ТЕХНОЛОГИЙН ПАРК:

Нийслэл Улаанбаатар хотыг ирээдүйн 20 жилд хэрэглэгч хотоос Багануур дүүргийн 2, 3, 5 дугаар хорооны нутаг дэвсгэр буюу
бүтээгч хот болгох зорилт тавьж хөгжүүлнэ. Багануур хотын нутагт 403,3 га талбайг эзлэн байрлана.
Монгол Улсын хувьд үйлдвэрлэл, үйлчилгээг цогц байдлаар Тус парк нь:
оөгжззлэхийн тулд, Чөлөөт бүс, Шинжлэх ухааны парк, Аж
үйлдвэрийн парк гэсэн хэлбэрээр байгуулахаар 2002 оноос хойш • Улаанбаатар хотын төв цэгээс 135 км
хууль, тогтоол шийдвэрүүдийг гарган ажиллаж эхэлсэн байдаг. Тэр • Мянганы зам дүүргийн нутаг дэвсгэрээр өнгөрдөг.
дундаа ҮТП-ийг Улаанбаатар хотод 2009 оноос эхлэн үйлдвэрлэл, • Дүүргээс 95 км төмөр замаар Ази, Европ тивийг
технологийн парк байгуулахаар холбогдох тогтоол шийдвэрүүдийг
гарган баталж ирсэн билээ. Өнөөдрийн байдлаар “Улаанбаатар хотыг холбосон босоо тэнхлэгийн олон улсын төмөр замтай
2020 он хүртэл хөгжүүлэх төлөвлөгөөний тодотгол, 2030 он хүртэлх шууд холбогддог.
хөгжлийн чиг хандлагын баримт бичиг, Нийслэлийн Засаг дарга Өндөр технологийн хүнд, хөнгөн, хүнсний, ургамал
бөгөөд Улаанбаатар хотын Захирагчийн үйл ажиллагааны мөрийн нано-биотехнологийн чиглэлийн 80-110 үйлдвэртэй цогцолбор байх
хөтөлбөрүүдэд тусгагдсаны дагуу хүрээнд Арьс шир, ноос ноолуурын бөгөөд 5000-6000 ажлын байр бий шинээр бий болгоно.
үйлдвэрүүдийн чиглэлээр Эмээлтийн хөнгөн үйлдвэрийн үйлдвэрлэл,
технологийн парк, Налайхын барилгын материалын үйлдвэрлэл, Эко, өндөр технологи бүхий тухайн үйлдвэрлэлийн цогцолбор :
технологийн парк, хөнгөн, хүнд, ургамал нанобиотехнологи, хүнсний • Өндөр технологид суурилсан, байгаль орчинд халгүй
үйлдвэрүүдийн чиглэлээр Багануурын үйлдвэрлэл, технологийн парк, үйлдвэрлэлийг дэмжих
хөнгөн, сэргээгдэх эрчим хүчний чиглэлээр Багахангайн үйлдвэрлэл, • Импортыг орлох болон экспортын бүтээгдэхүүн
технологийн паркуудыг байгуулахаар ажиллаж байгаа бөгөөд энэ үйлдвэрлэлийг дэмжиж хөгжүүлэх
арга хэмжээг үргэлжлүүлнэ. • Шинжлэх ухааны судалгаа, туршилт явуулж, үйлдвэрлэлд
нэвтрүүлэх
ЭМЭЭЛТИЙН ХӨНГӨН ҮЙЛДВЭРИЙН ҮЙЛДВЭРЛЭЛ, • Бүс нутгийн нийгэм, эдийн засгийг дэмжих
ТЕХНОЛОГИЙН ПАРК: • Жижиг, дунд үйлдвэр, өрхийн үйлдвэрлэл, үйлчилгээ
хөгжих орчныг бүрдүүлэх, зэргээр ажлын байр бий
болгох зорилтуудыг хэрэгжүүлнэ.

Зураг 2.11 Багануурын үйлдвэрлэл, технологийн парк

Экспортын баримжаатай дэлхийн жишигт нийцсэн хөнгөн
үйлдвэрлэлийн паркийг Аргалант-Эмээлт хотод байгуулах бөгөөд
Нийслэлийн Хан-Уул дүүргийн 13 дугаар хорооны “Шар хөцийн
хоолой”-д 160 га байрлана. Тус парк нь:

• Улаанбаатар хотын төв цэгээс 30 км,
• Олон улсын (одоо ашиглагдаж буй) Чингис хаан нисэх

онгоцны буудлаас 22 км,

• Шинэ баригдаж буй Хөшигтийн нисэх онгоцны буудлаас
61 км,

• Авто зам (Эмээлт өртөө) 6 км,

Тус парк нь арьс, шир гүн боловсруулах 19, ноос, ноолуур угаах,
самнах 8, дахин боловсруулах дэмжих 4, бэлэн бүтээгдэхүүний 4
үйлдвэрүүдээс тус тус бүрдэх ба 10000 орчим ажлын байрыг шинээр
бий болгоно.

Зураг 2.10 Эмээлтийн хөнгөн үйлдвэрийн үйлдвэрлэл, технологийн
парк

Н АЛАЙХЫН БАРИЛГЫН МАТЕРИАЛЫН ҮЙЛДВЭРЛЭЛ,
ТЕХНОЛОГИЙН ПАРК:

Барилгын материалын салбарт шинжлэх ухааны ололт, дэвшилтэт
техник технологийг нэвтрүүлэх, импортыг орлох бүтээгдэхүүн
үйлдвэрлэлийг дэмжих, орчин үеийн үйлдвэрийн дэд бүтэц,
бизнесийн таатай орчинг бүрдүүлсэн үйлдвэрлэл, технологи,
худалдаа, үйлчилгээний цогцолборыг хөгжүүлэн, Монгол улс, Төвийн
бүс, Нийслэл хотын эдийн засгийн өсөлт, хүн амын амьжиргааны
түвшинг дээшлүүлэхэд даацтай хувь нэмэр оруулах зорилгоор
Налайх хотод барилгын материалын үйлдвэрлэл, технологийн
паркийг байгуулна.

88 УЛААНБААТАР 2040

Тус парк нь Налайх дүүргийн 3 дугаар хорооны нутаг дэвсгэрт 120 га ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАГЧДЫГ ТАТАХ БОДЛОГО БОЛОВСРУУЛАН УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ
газарт байрлаж, барилгын материалын чиглэлийн 40-50 үйлдвэрийг ХЭРЭГЖҮҮЛЭХ:
нэгтгэсэн цогцолбор байх бөгөөд 1500 гаруй ажлын байр шинээр
бий болгоно. Нийслэлийн эдийн засгийн салбаруудад гадаадын хөрөнгө
Тус паркийг байгуулснаар улсын хэмжээний барилгын материалын оруулагчдыг татах арга, төлөвлөгөө боловсруулан төрийн зүгээс
үйлдвэрлэл 1.78, налайх дүүргийн үйлдвэрлэлийн хэмжээ 32 дахин баталгаа гаргах, хууль эрх зүйн орчинг боловсронгуй болгох бөгөөд
тус тус нэмэгдэнэ. 2 төрлийн үйл ажиллагаа явуулахад тохиромжтой гэж үзэж байна.
Үүнд:
Тус парк нь:
» Барилгын материалын салбарт шинжлэх ухааны ололт, » Олон талт гадаад харилцааны хурал зөвөлгөөнүүдийг хийх,
дэвшилтэт техник технологийг дамжуулах, нэвтрүүлэх, хөрөнгө оруулагчдын талаарх тогтвортой бодлого, зорилгоо
нутагшуулах тодорхойлсон байх,

» О лон улсын стандартад нийцсэн импортыг орлох бүтээгдэхүүн » Улс орон бүр өөр өөр байх тул тэдгээрийг маш сайн судалж,
үйлдвэрлэлийг дэмжих онцлогуудыг харгалзан хөрөнгө оруулалтын тодорхой
төслүүдийг хийж санал болгох,
» Барилгын материалын салбарын эдийн засгийн өрсөлдөх
чадварыг дээшлүүлэх Хамгийн чухал нь сурталчилгааг сайн хийж бодлогоо зөв таниулах,
үйлдвэрлэгчдийн сонирхлыг татах нэр хүнд бүхий томоохон
» Б айгаль орчинд халгүй үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх компаниудын хөрөнгө оруулалтыг татах нөхцөлийг бүрдүүлнэ.
Томоохон нэр хүндтэй компанийн хөрөнгө оруулалтыг татсанаар
» Бүс нутгийн нийгэм, эдийн засгийн хөгжлийг дэмжих сэлбэг хэрэгсэл, эд ангиудыг хийх жижиг үйлдвэрүүдийн дагалдуулан
оруулж ирэх нөхцөл бүрдэнэ. Мөн зуучлагч байгууллагуудаар
» Б арилгын материалын салбарын жижиг, дунд үйлдвэрлэл, болон өмнө орж ирсэн хөрөнгө оруулагчдаар дамжуулан хөрөнгө
үйлчилгээ хөгжих орчныг бүрдүүлэх, ажлын байр бий болгох оруулагчдыг татна.
зорилтуудыг агуулна.
2-3. МЭДЛЭГТ ТУЛГУУРЛАСАН ЭДИЙН ЗАСГИЙГ ХӨГЖҮҮЛЭХ:
Б АГАХАНГАЙ ДҮҮРЭГТ “ХӨНГӨН ҮЙЛДВЭРИЙН ҮЙЛДВЭРЛЭЛ,
ТЕХНОЛОГИЙН ПАРК”: Улаанбаатар хотын хэмжээнд мэдлэгт суурилсан эдийн засгийг
хөгжүүлэх бодлого баримтална. Үүний тулд өндөр технологийн
Багахангай хотод Захиргаа,технологи дамжуулах төв /1,2 га мэдлэгийг нийтэд хүртээх, түгээн дэлгэрүүлэх үүрэг бүхий мэдээллийн
газар/, Өндөр технологийн үйлдвэрийн цогцолбор /1,5 га/, Ноос, дэд бүтцийг байгуулж хөгжүүлнэ.
ноолууран эдлэлийн цогцолбор /2,0 га/, Арьс, ширэн эдлэлийн
үйлдвэрлэлийн цогцолбор /2,8га/, Дундын эзэмшлийн талбай /6,3 Бараа, үйлчилгээг худалдах, тээвэрлэх, хянах, хөрөнгө оруулах, зах
га/ гэсэн 5 бүстэй “Хөнгөн үйлдвэрийн үйлдвэрлэл, технологийн зээлд нэвтрэх нөхцөлүүдийг ил тод болгох, бүртгэл ба мэдээллийн
парк”-г байгуулна. нэгдсэн системийг бий болгох, цаасгүй технологи нэвтрүүлэх,
эрсдэлд суурилсан удирдлага ба хяналтыг бий болгоно.
Тус парк нь: Арьс ширэн эдлэлийн үйлдвэрлэл, Ноосон эдлэлийн Мэдээлэл технологийн судалгаа, шинжилгээг өргөжүүлж, зөөлөн
үйлдвэрлэл, Оёмол бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл, Сэргээгдэх эрчим болон хатуу дэд бүтцийг хөгжүүлэх шат дараатай арга хэмжээ
хүчний хавтангийн үйлдвэрлэл зэрэг нь үндсэн үйлдвэрлэл бөгөөд авснаар хотын эдийн засгийн бүтцэд өөрчлөлт оруулж мэдлэгт
дагалдах салбарууд нь Хүнсний үйлдвэрүүд /талх нарийн боовны, суурилсан эдийн засгийг хөгжүүлэх бодлого баримтална. Үүний
сүүний, цэвэр усны гэх мэт/, Логистик төв /улсын онцгой байдлын тулд дараах арга хэмжээг авна.
агуулах, аюултай бодисын агуулах, үйлдвэрүүдийн бараа материалын
агуулах, бага оврын онгоцны засвар үйлчилгээ, сургалт гэх мэт/, Хог Үүнд:
хаягдал боловсруулах, Сав баглаа боодлын үйлдвэрлэл, Фермерийн » Мэдлэгт чиглэсэн аж үйлдвэрийн кластер бий болгох
аж ахуй бүхий үйлдвэрлэлийн цогцолбор байна.
» Бичил цахим схемд суурилсан өргөн хэрэглээний болон тусгай
Мөн Улаанбаатар хотын хэмжээнд тусгай бүс, үйлдвэрлэл, зориулалтын тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэх, угсрах, засварлах
технологийн паркуудыг байгуулна. үйлдвэр байгуулах
Үүнд:
» Иргэдийн эрхлэх ажил хөдөлмөр нь үйлдвэрлэл үйлчилгээний
» Баянхошуу дэд төвийг түшиглэн Мод, модон эдлэлийн тусгай цахим хэрэглээг нэмэгдүүлэх зэрэг болно.
бүс
Өндөр технологи, мэдлэгт суурилсан, харьцангуй орлого өндөртэй,
» С элбэ дэд төвийг түшиглэн Оёдлын үйлдвэрлэл эрхлэгчдийн тансаг хэрэглээг эрхэмлэх хүмүүсийн тоо байнга нэмэгдэнэ.
кластер, паркуудыг эхний ээлжинд төлөвлөн хэрэгжүүлнэ Иймд зах зээлд илүү ур чадвар, мэдлэг, тав тухтай ажлын байрны
орчин шаардагдах бөгөөд үүнийхээ хариуд ашгийн түвшин өндөр
» Үйлдвэр-1, 2,3-р хорооллуудад эм, хүнс, хөнгөн үйлдвэрлэлийн байх орчныг бүрдүүлнэ.
чиглэлээр үйлдвэр технологийн парк, кластеруудыг байгуулна. Мэдлэгт тулгуурласан эдийн засгийн индексийг 8-аас дээш хүргэнэ.

УЛААНБААТАР 2040 89

УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ 2-3-1. ШИНЖЛЭХ УХААН ТЕХНОЛОГИЙН ПАРКИЙГ ХӨГЖҮҮЛЭХ: Орчин үеийн шаардлага хангасан судалгаа, лабораторийн
хөгжлийн төв бүхий, олон улсын стандартын шаардлага хангасан
Улаанбаатар хотын эдийн засгийн олон талт байдлыг бий болгохын барилга байгууламжтай “Шинжлэх ухааны парк”-цогцолборуудыг
зэрэгцээ мэдлэгт суурилсан эдийн засгийг бэхжүүлэх эрдэм Улаанбаатар хот, хаяа дагуул хотуудад байгуулагдах их дээд
шинжилгээ, хөгжил, инновацийн зөв нөхцөлийг бүрдүүлнэ. Эдийн сургуулиудтай хамт байгуулна.
засгийг идэвхжүүлэхийн тулд нь эрэлт хэрэгцээнд нийцсэн уян хатан Ингэснээр өндөр технологийн сургалт, судалгаа, үйлдвэрлэлийн үйл
ажиллах хүчийг бэлтгэх, эдийн засгийн кластерууд, инкубаторуудыг ажиллагааг цогцоор нь хэрэгжүүлэх, өндөр технологийн гарааны
бий болгон хувийн салбарын хоорондын уялдаа холбоог сайжруулан, компаниудыг олноор нь дэмжин гаргах бололцоо гарна.
хөрөнгө оруулалтыг татах юм.
2-3-2. ИННОВАЦИЙГ ДЭМЖИЖ, ҮЙЛДВЭРЛЭЛД НЭВТРҮҮЛЭХ:
Бүх нийтийн мэдээлэл, харилцаа холбооны үйлчилгээний өсөн
нэмэгдэх хэрэгцээ, шаардлагыг хангах мэдээлэл, харилцаа холбооны 20-р зуун үйлдвэрлэлийн хөгжлийн эрин байсан бөгөөд аж
үндэсний суурь сүлжээ, дэд бүтцийг төрийн дэмжлэг, хувийн үйлдвэрийн үйлдвэрлэлийн өсөлт нь хүрээлэн буй орчинд сөргөөр
хэвшлийн оролцоотойгоор байгуулна. нөлөөлж, хохирлыг дагуулж байв. Дэлхийн хэмжээнд цахилгаан
эрчим хүчний хэрэглээний гуравны нэг, CO2 ялгаруулалтын тавны
21-р зууны үед эдийн засгийн уламжлалт салбаруудаас судалгаа, нэгээс илүү хувийг үйлдвэрлэлтэй холбож үздэг.
хөгжлийн мэдлэгт чиглэсэн салбарууд руу шилжсэнээр дэлхийн
инновацаар тэргүүлэгч ухаалаг хотууд шиг амжилтад хүрч чадах Үйлдвэрлэл нь 1995 оноос хойш хөгжиж буй орнуудын эдийн
юм. Хот нь боловсрол, судалгаа шинжилгээний ажилд олон улсын засгийн нийт өсөлтийн гол хөдөлгөгч хүчин зүйл байсаар ирсэн.
ач холбогдол өгөхүйц мэдлэгийг бий болгох мэдлэгийн төв болгох Үйлдвэрлэлийн салбарын сүүлийн үеийн хөгжлийн хандлага,
үүрэг бүхий шинжлэх ухааны парк байгуулж хөгжүүлнэ. байгальд ээлтэй ногоон технологи руу чиглэж байна.
Мэдээлэл, харилцаа холбооны судалгаа-хөгжлийн үйл ажиллагааг
эрчимжүүлэх, шинжлэх ухаан технологийн парк байгуулах бөгөөд Байгаль орчны бохирдолтой холбогдуулан сэргээгдэх эрчим хүчийг
эдгээр паркууд нь дараах чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулна. ашиглах, цахилгаан машин зэрэг дэвшилтэт технологиуд нэвтэрч
байгаа энэ үед Улаанбаатар хот хөгжлийн дараагийн түвшинрүү
Үүнд: шилжиж байгальд ухаалаг технологийн шийдэл бүхий өндөр
» Боловсрол болон судалгааны салбарт мэдлэгийн эдийн засгийн бүтээмжит үйлдвэрийн салбарыг дэмжиж хөгжүүлэх нь ирээдүйн
сайн туршлага нэвтрүүлэх томоохон дэвшил рүү хөтөлнө.

» Боловсролын салбарын франчэйзинг хийх Иймд дэвшилтэт технологи, инновацид суурилсан өндөр технологийг
аж ахуйн эргэлтэд оруулах үйл ажиллагаа явуулж байгаа шинжлэх
» М эдээллийн технологи, стратегийн чиглэлийн өндөр чадвар ухааны байгууллага, аж ахуйн нэгжийн үйл ажиллагааг бүх талаар
бүхий мэргэжилтнүүдийг бэлтгэх дэмжих бодлого баримтална.

» Мэдээллийн дэд бүтцийг бий болгох » Өндөр технологийн салбарын хүний нөөцийн бодлого,
стратегийг боловсруулж хэрэгжүүлэх
» Эрдэм шинжилгээний ажилтан, хүрээлэн, судалгааны төвийг
дэмжих » Дэвшилтэт технологи, инновацид суурилсан өндөр технологийг
аж ахуйн эргэлтэд оруулах үйл ажиллагаа явуулж байгаа
» Үндэсний болон бүсийн инновацын тогтолцоог бий болгох шинжлэх ухааны байгууллага, аж ахуйн нэгжийн үйл ажиллагааг
бүх талаар дэмжих
» Мэдлэгт чиглэсэн болон аж үйлдвэрийн кластеруудыг бий
болгох » Дэвшилтэт технологи, инновацид суурилсан өндөр технологийн
үйлдвэрлэл, үйлчилгээний дэд бүтцийг хөгжүүлэх
» А ж үйлдвэрийн паркуудыг их дээд сургуультай хамтад байгуулах
» Дэвшилтэд технологийн шинэчлэл хийх, эко хүнс үйлдвэрлэх,
» Бичил цахим схемд суурилсан өргөн хэрэглээний болон тусгай
зориулалтын тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэх, угсрах, засварлах » Дэвшилтэт технологи, инновацид суурилсан өндөр технологийг
үйлдвэр байгуулах аж ахуйн эргэлтэд оруулах үйл ажиллагаа явуулж байгаа
шинжлэх ухааны байгууллага, аж ахуйн нэгжийн үйл ажиллагааг
» Ш инэ техник, технологи, шинжлэх ухааны ололтуудыг олж, дэмжих хөтөлбөр боловсруулж хэрэгжүүлэх
нутагшуулан үйлдвэрлэлд нэвтрүүлэх
» Орчин үеийн шаардлага хангасан судалгаа, хөгжлийн төв,
» Монгол улсын онцлог нөөцөд суурилсан шинэ технологи, барилга байгууламж, лабораторийн цогцолборыг олон улсын
бүтээгдэхүүнийг бодлогоор дэмжин дэлхийн түвшний брендийг стандартын дагуу барьж байгуулах;
бий болгох
» Мэдээлэл, харилцаа холбооны технологийн бүтээгдэхүүний
» Орчин үеийн, шинэлэг шийдэл бүхий аялал жуулчлалын болон үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх, үндэсний тоон контент, программ
спорт, соёлын томоохон цогцолборуудыг барьж байгуулах хангамжийн үйлдвэрлэлийг дэмжих, үйлдвэрлэлийн үйл явц,
удирдлага, хяналтад мэдээлэл, харилцаа холбооны технологийг
» Нано, био технологид суурилсан тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэх,
үйлдвэрлэлд нэвтрүүлэх УЛААНБААТАР 2040

90

нэвтрүүлэх замаар олон улсын зах зээлд өрсөлдөх чадавхыг шаардлагатай ажиллах хүчний хэрэгцээг тодорхойлж, мэргэжилтэй УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ
нэмэгдүүлэх ажиллах хүчнийг бэлтгэх ажлыг үе шаттайгаар зохион байгуулна.

» Эцсийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх туршилтын үйлдвэр байгуулах, Энэ ажлын хүрээнд:
өндөр өртөгтэй, үр өгөөжтэй тоног төхөөрөмжийг суурилуулахад » Өндөр технологийн салбарын хүний нөөцийн бодлого,
төр, хувийн хэвшлийн түншлэлд тулгуурлан хөрөнгө оруулалтад стратегийг боловсруулж хэрэгжүүлэх;
дэмжлэг үзүүлэх
» Өндөр технологийн чиглэлээр магистрын болон докторын
» Үндэсний ашиг сонирхлыг хамгаалах, төр, иргэн, байгууллагын сургалтад суралцагчдыг тэтгэлэгт хөтөлбөрт тэргүүн ээлжинд
мэдээллийн бүрэн бүтэн байдал, үнэн зөв, хамгаалалттай, хамруулах;
хүртээмжтэй байдлыг баталгаажуулах замаар мэдээллийн
аюулгүй байдлыг хангах. » Өндөр технологийн аж үйлдвэрийн салбарт шаардлагатай
өндөр мэргэшсэн боловсон хүчнийг гадаадаас урьж ажиллуулах
» Олон улсын зах зээлийн үнийн нөлөөлөлд бага өртдөг экологийн таатай нөхцөлийг бүрдүүлэх;
цэвэр, эко хүнсний бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх
» Өндөр технологийн бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл, борлуулалт,
зэрэг бодлого баримтална. санхүүжилт, удирдлагын чиглэлээр боловсон хүчнийг гадаадын
их сургуулиудад бэлтгэх, дотоодод сургалтын хөтөлбөр, арга
ТОГТВОРТОЙ “ҮЙЛДВЭРЛЭЛ БА ХЭРЭГЛЭЭ” ДЭХ УРТ ХУГАЦААНЫ хэмжээ авч хэрэгжүүлэх
ӨӨРЧЛӨЛТҮҮД: (БҮТЭЭГДЭХҮҮН-ХЭРЭГЛЭЭ 2.0)
» Өндөр технологийн мэдлэгийг нийтэд хүртээх, түгээн дэлгэрүүлэх
Ногоон технологи нь инновацийн хөдөлгөгч гол хүчин зүйл юм. үүрэг бүхий мэдээллийн дэд бүтцийг байгуулж хөгжүүлэх.
“Өрсөлдөх чадварын зэрэглэлийг тэргүүлж буй улс орнууд тогтвортой
байдлын хамгийн сайн гүйцэтгэгчид юм. Эдийн засгийн хөгжлийг » Өндөр технологийн сургалт, судалгаа, үйлдвэрлэлийн үйл
нийгмийн оролцоо болон сайн засаглал, байгаль орчны үр дүнтэй ажиллагааг цогцоор нь хэрэгжүүлэх, өндөр технологийн
менежменттэй тэнцвэржүүлэх эдийн засгийг хөгжүүлэх бодлого гарааны компаниудыг олноор нь дэмжин гаргах үүрэг бүхий
баримтална. шинжлэх ухааны парк байгуулж хөгжүүлэх
Энэ бодлого зорилтын хүрээнд /2020-2040 онд/:
зэрэг арга хэмжээг авна.
» Тогтвортой бодлого ба үр дүнтэй хэрэгжүүлэлт нь Улаанбаатар
хотын аж үйлдвэрийн ногоон шинэчлэлийн үйл явцыг дэмжсэн. Улаанбаатар, Налайх, Багануур, Багахангай, Майдар хотууд, Хөдөө
аж ахуйн /Жаргалант, Рашаантын орчим/ бүсэд их дээд сургуулийн
» Урамшууллын иж бүрэн тогтолцоо нь аж үйлдвэрийн салбарт хотхон /кампус/-ууд байгуулах бөгөөд эдгээрт үндэсний ИТА нарыг
ногоон шинэчлэлийг авчирсан. бэлтгэнэ.
Их дээд сургуулийн хотхон нь сургалт, эрдэм шинжилгээ, судалгаа,
» Төрийн худалдан авах ажиллагааны цаашдын оновчтой лаборатори, багш, оюутны орон сууц, нийтийн хоол, эмнэлэг бүхий
удирдамж, байгаль орчны стандарт хэрэгжүүлэх нь ногоон цогцолбор байдлаар төлөвлөгдөнө. Оюутны хотхоны ойролцоо
салбарт хувь нэмрээ оруулж ажлын байрыг ч нэмэгдүүлсэн. ШУ-ны паркууд байгуулагдаж үйл ажиллагаа явуулна. Их дээд
сургуулиудад гадаад дотоодын өндөр мэдлэгтэй багшлах боловсон
» Аж үйлдвэрийн салбар бүр ногоон орчин үеийн стратегийг хүчин ажиллана.
боловсруулж, эрчим хүчний / нөөцийн үр ашиг, бүтээгдэхүүний Мэргэжилтэй ажилчдыг хотын хэмжээнд шинээр байгуулагдах
инновацийн талаар стратегийн туршилтын хөтөлбөрүүдийг гол мэргэжлийн сургалт үйлдвэрлэлийн төвүүдээр бэлтгэнэ.
оролцогч талуудтай хамтран хэрэгжүүлж, бүс нутгийн болон
дэлхийн ногоон инновацийн санаачлагыг хэрэгжүүлсэн. 2-4.ГАДААД ДОТООДЫН ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАЛТЫГ ДЭМЖИХ,
АЖЛЫН БАЙР НЭМЭГДҮҮЛЭХ ЗОРИЛТЫН ХҮРЭЭНД:
» Бизнес эрхлэгчидтэй харилцахдаа Монгол улсын засгийн газар
үйлдвэрлэлийн гол хэсгүүдийг уур амьсгалын өөрчлөлтөд Нийслэл Улаанбаатар хотын эдийн засгийг хөгжүүлэх бодлогын
тэсвэртэй болгох, экологийн үйлдвэрлэлийн бүс байгуулах цогц хүрээнд гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтын орчинг сайжруулж,
арга замыг боловсруулсан. дэмжих бодлогыг оновчтой болгоно. Бодлогын хүрээнд дараах арга
хэмжээг үе шаттай хэрэгжүүлнэ.
» Жагсаалтад хамрагдсан компаниудын 70% нь тогтвортой
байдлын иж бүрэн тайланг нийтэлж, гадаадын хөрөнгө Үүнд:
оруулалтын стандартыг дагаж мөрддөг. » Хөрөнгө оруулалтын орчин болон засаглалын тогтолцоог
сайжруулахад чиглэсэн хөтөлбөрийг боловсруулан хэрэгжүүлэх
2-3-3. ӨНДӨР МЭДЛЭГ ЧАДВАР БҮХИЙ ИНЖЕНЕР ТЕХНИКИЙН
БОЛОВСОН ХҮЧИН БЭЛТГЭХ: » Үндэсний хөрөнгө оруулагчдыг эхний хөрөнгө оруулалтаа
нөхөх хүртэл орлогын албан татвараас хөнгөлөх, чөлөөлөх
Нийслэл Улаанбаатар хотын эдийн засгийн бүтэц өөрчлөгдөж 2040
оны түвшинд өндөр техник технологи, мэдлэгт суурилсан эдийн » Тэргүүлэх салбаруудад чиглэсэн хөрөнгө оруулагчдыг бүхий л
засагт шилжинэ. Иймд эдийн засгийг хөдөлгөх хүч болох өндөр талаар бодлогоор дэмжих
мэдлэг чадвартай боловсон хүчний хэрэгцээ шаардлага нэмэгдэх
тул түүнийг хангах шаардлага гарч байна. Төлөвлөлтийн хугацаанд » Хөрөнгө оруулалтын хууль, эрх зүйн орчны болон гадаадын
хөрөнгө оруулалттай хуулийн этгээдийн бүртгэл, оноосон нэрийн
УЛААНБААТАР 2040
91

УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ баталгаажуулалт, нэмэлт, өөрчлөлт, лавлагаа, тодорхойлолт, Нийслэлийн эрх зүйн байдлын тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулж,
хөрөнгө оруулагчийн карт, бусад түүнтэй холбоотой дагалдах ашиглагдаагүй байгаа хөрөнгөнд менежмент хийх замаар нийслэл
үйлчилгээ, зөвлөгөө хотын бие даасан санхүүгийн удирдлагын тогтолцоог бүрдүүлнэ.

» Татварын зөвлөгөө мэдээлэл, татвар төлөгчийн бүртгэл, тоон 2-4-2. ЭРЭЛТЭД СУУРИЛСАН (DEMAND DRIVEN) ТӨЛӨВЛӨЛТИЙГ
гарын үсэг олгох, лавлагаа, тодорхойлолт гаргаж өгөх, тайлан ХИЙХ ЗАМААР САНХҮҮЖҮҮЛЭХ БОЛОМЖТОЙ (BANKABLE)
хүлээж авах, гадаад хөрөнгө оруулалттай компаниуд, хөрөнгө ТӨСӨЛ ХӨТӨЛБӨРҮҮДИЙГ БОЛОВСРУУЛЖ, ХУВИЙН ХЭВШИЛТЭЙ
оруулагчдын авто тээврийн хэрэгслийн татвар хураах болон ХАМТРАН ХЭРЭГЖҮҮЛЭХ::
хөрөнгө оруулалтын татварын болон татварын бус дэмжлэг,
баталгааны зөвлөгөө, мэдээлэл; Төлөвлөлтийн хугацаанд нийслэл хотод гадаад, дотоод хөрөнгө
оруулалтыг дэмжиж ажилласнаар, хөрөнгө оруулалтын хэмжээг 2018
» Монгол Улсын виз, визийн зөвшөөрөл олгох, түр ирэгчийн оны суурь дүнгээс 2 дахин нэмэгдүүлж, ажлын байрыг нэмэгдүүлнэ.
бүртгэл, хасалт хийх болон оршин суух зөвшөөрөл олгох, Томоохон хэрэгжүүлэх боломж бүхий төслүүдийн ТЭЗҮ боловсруулах,
сунгалт хийх болон гадаадын хөрөнгө оруулалттай хуулийн одоо хийгдсэн төслүүд дээр хөрөнгө оруулалт татахын тулд Нийслэлд
этгээдийн бүртгэл, оноосон нэрийн баталгаажуулалт, нэмэлт, нэн шаардлагатай ажлуудыг хувийн хэвшлийн хөрөнгө оруулалтаар
өөрчлөлт, лавлагаа, тодорхойлолт, хөрөнгө оруулагчийн санхүүжүүлж, хамтарч ажиллана. Эрэлтэд суурилсан (Demand driven)
карт, бусад түүнтэй холбоотой дагалдах үйлчилгээ, нийгмийн төлөвлөлтүүдийн тоог нэмэгдүүлэх замаар санхүүжүүлэх боломжтой
даатгалын бүртгэл, тайлан хүлээж авах, лавлагаа,тодорхойлолт (bankable) төсөл, хөтөлбөрүүд боловсруулж хэрэгжүүлнэ.
гаргах, зөвлөгөө мэдээлэл өгөх
Ажлын байр нэмэгдүүлж, хөдөлмөр эрхлэлтийн түвшинг эдийн
» Гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтыг дэмжих бодлогыг засгийн идэвхтэй хүн амын 95% хүртэл нэмэгдүүлнэ.
баримтлахдаа илүү болгоомжтой хандаж, зөвхөн нийт хэмжээг Ажлын байрны нийлүүлэлтийг тооцохдоо гурван хүчин зүйл байна
ихэсгэх бус зохистой түвшинд үр ашгийг өндөр байлгах,ажлын гэж үзлээ. Эдийн засгийн өсөлтийн дүнд бий болох ажлын байр
байрыг нэмэгдүүлэх бодлогыг баримтална. буюу салбаруудын өсөлтийн шууд ба шууд бус үржүүлэгчийг тооцон
ажлын байрны өсөлтийг тооцож гаргалаа.
2-4-1. НИЙСЛЭЛИЙН НЭГ ЖИЛИЙН ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАЛТЫГ
НЭМЭГДҮҮЛЭХ: » Ажлын байрыг нэмэгдүүлэх түүн дотроо жижиг дунд үйлдвэрийг
дэмжих замаар ажлыг байрыг шинээр бий болгох, импортыг
ХОТЫН ТӨСВИЙН ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАЛТЫН ТӨСӨЛ АРГА орлох бүтээгдэхүүн, шинэ бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх, экспортын
ХЭМЖЭЭГ ЭДИЙН ЗАСАГ, НИЙГМИЙН ҮР АШГААР ЭРЭМБЭЛЭН бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл, үйлчилгээг нэмэгдүүлэх чиглэлээр
САНХҮҮЖҮҮЛЭХ БОДЛОГО БАРИМТАЛНА. тусгайлсан бодлого арга хэмжээ авч хэрэгжүүлж, үр дүнд нь
шинэ ажлын байр бий болно.
Нийслэл хотын 2040 он хүртэлх хөгжлийн ерөнхий төлөвлөгөөний
зорилго, зорилтыг хангахын тулд нийслэл хотын цэцэрлэгжилт, зам » Эдийн засгийн тэргүүлэх чиглэлийг тодорхойлж хэрэгжүүлснээр
тээвэр, нийгмийн болон инженерийн дэд бүтцийн хүчин чадлыг тодорхой үйлдвэрлэл, үйлчилгээг хотын нутаг дэвсгэрт
нэмэгдүүлэхэд зориулж оруулах хөрөнгө оруулалтын хэмжээг үе байршуулах, орон нутагт шилжүүлснээр ажлын байрны өсөлтөд
шаттайгаар 1.5 их наяад төгрөгт хүргэнэ. Үүний тулд хотын эдийн нөлөө үзүүлнэ. Байгаль орчинд ээлтэй, өндөр бүтээмжтэй
засгийг бүх салбараар хөгжүүлэх сайтар бодож боловсруулсан жижиг, дунд үйлдвэрлэлийн салбарын ажлын байр нэмэгдүүлэх,
менежментийг хэрэгжүүлэх явдал юм. Хувийн хэвшлийн санал орчин бүрдүүлэх, баялаг бүтээх салбаруудад 160 мянган ажлын
санаачлагыг дэмжиж, хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх бүхий л арга байр шинээр бий болгоно. Энэ зорилтыг хэрэгжүүлэхийн тулд
хэмжээг авна. 10 байршилд үйлдвэрлэлийн кластер байгуулж хөгжүүлнэ.

Үүнд: Хотын эдийн засгийг төрөлжүүлэх » Нийслэл хотын хэмжээнд төрөл бүрийн үйлдвэрлэл хөгжүүлэх
• Шинэ бизнесийг эхлүүлэхэд чиглэсэн дотоод, гадаад бөгөөд хаяа дагуул хот суурингуудад уул уурхай, арьс шир
• санхүүгийн эх үүсвэрийг нэмэгдүүлэх түүхий эд боловсруулах, мах, сүү, хүнс ногооны чиглэлийн
Боловсронгуй, чадварлаг санхүүгийн чадавхыг бүрдүүлэх үйлдвэрүүдийг, Улаанбаатар хотын хувьд эрчим хүч, хүнс,
• хөнгөн болон барилгын материалын үйлдвэрүүд, мэдээлэл
технологийн чиглэлийн мэдлэгт суурилсан үйлдвэрүүд тус тус
Нийслэлийн төсвийн орлогын бааз суурийг өргөжүүлэх зайлшгүй даганан хөгжинө.
шаардлагатай. Энэ зорилгоор хот байгуулалтын үйл ажиллагаатай
холбогдох бие даасан татвар, хүрээлэн буй орчны бохирдлын » Хотын хүн амын хүнсний хангамжийн өсөн нэмэгдэх хэрэгцээний
татвар, хураамжийн журам боловсруулж, хэрэгжүүлнэ. тодорхой хэсгийг Жаргалант, Рашаант, 361-ын гарам, Сонгино,
Туул, Гацуурт, Өлзийт зэрэг Улаанбаатарын бүсийн тосгон
Үүнд: Бохирдуулагч иргэн, АНН-с хүрээлэн буй орчны суурингуудад хөдөө аж ахуйн гаралтай эко бүтээгдэхүүн
• бохирдлын татвар боловсруулах “Агропарк” байгуулж хөгжүүлнэ.
Нийслэлийн авто зам ашигласны татвар хураамж
• Авто зогсоол ашигласны төлбөр » Нийслэл хотын таталцал нөлөөллийн бүс, түүний бичил
• бүсүүдийн хүрээнд Төв аймгийн сум суурингуудад газар
тариалан, мал аж ахуйн гаралтай түүхий эд боловсруулах, мах,
сүүний үйлдвэрүүдийг хөгжүүлнэ

гэж тус тус тооцож үзлээ.

92 УЛААНБААТАР 2040

2-4-3. УРТ ХУГАЦААНЫ ТӨСЛҮҮДИЙГ ХЭРЭГЖҮҮЛЭХЭД А. МОНГОЛ УЛСЫН ХӨГЖЛИЙН НИЙГЭМ ЭДИЙН ЗАСГИЙН УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ
ШААРДЛАГАТАЙ ҮНЭТ ЦААС ГАРГАХ БОДЛОГЫГ ТОДОРХОЙЛОН ХЭРЭГЖҮҮЛЭХ ҮҮРГЭЭ
ГҮЙЦЭТГЭХЭД ШААРДЛАГАТАЙ ҮЙЛЧИЛГЭЭ:
Орон сууц, инженерийн болон зам тээврийн дэд бүтэц зэрэг удаан
хугацаанд хэрэгжиж, их хэмжээний хөрөнгө оруулалт шаардлагатай » Монгол Улсын геополитик болон байгалийн баялаг нөөцөд
төслүүдийг бэлтгэн үнэт цаас гаргаж, гадаад, дотоодын хөрөнгө тулгуурласан үйлдвэрлэл, үйлчилгээ
оруулалтын сан, банк санхүүгийн байгууллагуудад санал болгон
санхүүжүүлнэ. Энэ нь нийслэлийн төсвийн богино хугацааны » Үндэсний болон Үндэстэн дамнасан корпорацуудын төвүүд
хөрөнгө оруулалтын дарамтыг бууруулах ач холбогдолтой арга
хэмжээ болно. » Олон улсын болон бүс нутгийн боловсролын төвүүд, эрүүл
мэндийн судалгаа оношилгооны төвүүд,

» Мэдлэгт суурилсан үйлдвэрлэл, үйлчилгээ

2-4-4. ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАЛТЫН САН БАЙГУУЛЖ, МЕНЕЖМЕНТИЙН » Шинэ технологийн нутагшуулан түгээх үйлчилгээ
ТОГТОЛЦООГ БҮРДҮҮЛЭХ
» Технологийн болон нийгэм эдийн çасгийн хөгжлийн судалгаа,
Нийслэл хотод хэрэгжүүлэх томоохон төсөл хөтөлбөрүүдийг шинжилгээ
санхүүжүүлэх зорилгоор, нийслэл хотын харьяанд хөрөнгө
оруулалтын санг байгуулж, нийслэлийн хөрөнгө оруулалтын » Бүс нутгийн болон улсын хөгжлийн бодлогыг боловсруулах,
бодлогыг олон улсын түвшинд хүргэсэн менежментийн тогтолцоог үнэлэлт дүгнэлт өгөх чадавхтай институт,
бий болгоно.
» Олон улсад хүлээн çөвшөөрөгдөхүйц үнэлгээ, баталгаа гаргах
2-4-5. ТАТВАРЫН ОЛОН ТӨРӨЛ, ОЛОН ТУЛГУУРТ ЭДИЙН ЗАСГИЙГ эрх бүхий үйлчилгээ
ХӨГЖҮҮЛЭХ
» Уран барилга, хот байгуулалт, диçайны салбар
Татварын олон төрөл, тогтвортой, бие даасан санхүүгийн
менежменттэй болгоно. Нийслэл Улаанбаатар хотын татварын » Олон улсын биçнес, маркетинг, çуучлалын үйлчилгээ
төрлийг нэмэгдүүлэн хөрөнгө оруулалтын хэмжээг өсгөснөөр
шаардлагатай бүтээн байгуулалт, засвар үйлчилгээг цаг тухайд нь » Хотын байршлын онцлог дээр тулгуурласан үйлдвэрлэл,
чанартай хийх боломжтой болох юм. Нийслэл хотод хийгдэж буй үйлчилгээ
хөрөнгө оруулалтыг зөвхөн нийслэлийн төсвөөр хязгаарлах бус,
гадны зээл тусламж, төр хувийн хэвшлийн түншлэл, хувийн хэвшил » Дэд бүтцийн хөгжилд суурилсан үйлдвэрлэл, үйлчилгээ,
нийслэлийн хамтарч хэрэгжүүлж буй төслүүд, газар дэд бүтцэд
оруулж буй хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх мэдээллийн системийг » Хүний нөөц, боловсрол, эрдэм шинжилгээ судалгааны
сайжруулснаар Улаанбаатар хотод хийгдэж буй хөрөнгө оруулалтын байгууллагуудын нөөцөд суурилсан үйлдвэрлэл, үйлчилгээ,
хэмжээг төлөвлөлтийн хугацаанд 1.5 их наяд төгрөгт хүргэнэ. Хот
байгуулалт, хүрээлэн буй орчны бохирдлын татварыг тус тус шинээр » Гадаад харилцаа, гадаадын байгууллагууд болон компаниудын
бий болгоно. төлөөлөл үçүүлэх үйлчилгээ,

Олон тулгуурт эдийн засгийг хөгжүүлэх: Улаанбаатар хот нь » Байгалийн нөөц, технологийн давуу талд суурилсан үйлдвэрлэл
улсын хэмжээнд улс төр, эдийн çасаг, мэдлэгт суурилсан, өндөр үйлчилгээ
технологийн үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагаа, худалдаа үйлчилгээний
гол төвийн үүргийг гүйцэтгэнэ. Б. УЛААНБААТАР ХОТЫН ӨӨРӨӨ ОРШИН ТОГТНОХОД
Умардаас өмнөд рүү чиглэсэн төмөр çам, авто замын гол тэнхлэг ШААРДЛАГАТАЙ ҮЙЛДВЭРЛЭЛ, ҮЙЛЧИЛГЭЭ:
болох эдийн засгийн өсөлтийн босоо тэнхлэг болон эдийн çасгийн
хөгжлийн хэвтээ тэнхлэгүүдийн (тээвэрлэлтийн гол çам) огтлолцол » Хүнсний аюулгүй байдлыг хангасан үйлдвэрлэл, үйлчилгээ,
дээр орших давуу талаа ашиглан хөгжинө.
УБ хот нь 2040 оны түвшинд төрөл бүрийн үйлдвэрлэл үйлчилгээ » Хөнгөн болон барилгын материалын үйлдвэрлэл, үйлчилгээ
хослон хөгжсөн олон тулгуурт эдийн засагтай хот болон хөгжих
бодлого баримтална. » Эрчим хүч, харилцаа холбооны найдвартай байдлыг хангах
Улаанбаатар хот нь Монгол улсын хэмжээнд уул уурхайгаас орж үйлдвэрлэл үйлчилгээ,
ирэх баялгийн орлогоос үйлчилгээ, худалдааны чиглэлд нэмүү өртөг
үйлдвэрлэсэн эдийн засагтай хот болон хөгжиж байна. Цаашид » Эрүүл мэнд, боловсролын үйлчилгээ,
2040 оны түвшинд олон тулгуурт эдийн засгийг хөгжүүлэхийн тулд
уул уурхайн бус мэдлэгт суурилсан, бүтээлч салбаруудыг дэмжсэн » Орон сууц, нийтийн ахуй үйлчилгээг хангах үйлчилгээ,
санхүүгийн бүтээгдэхүүн, дэд бүтэц, логистикийг бий болгох чиглэлд
ажиллана. » Худалдаа, тээвэр, ложистик үйлчилгээ
Эдèéн засгèéн бүтэц: Нийслэл Улаанбаатар хотын эдийн засгийн
бүтэц нь дараах хоёр хэсгээс бүрдэнэ. » Дотоодын хөрөнгө оруулалтаар ажлын байрыг нэмэгдүүлэхийг
Үүнд: бүх талаар дэмжих

Улаанбаатар хотын хэмжээнд дараах үйлдвэрлэл үйлчилгээ
явуулахыг хязгаарлах бодлого баримтална.
Үүнд:

• Хуулиар хориглосон үйлдвэрлэл, үйлчилгээ
• Мал аж ахуй, түүхий эдийн анхан шатны боловсруулалт
• Бүсчилсэн хөгжлийн үçэл баримтлал, Үндэсний хөгжлийн

бодлогын дагуу бусад бүсүүдэд байршуулахаар
төлөвлөсөн үйлдвэрлэл, үйлчилгээ

УЛААНБААТАР 2040 93

УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ Нийслэл хотод нэн шаардлагатай ажлуудын хувийн хэвшлийн Үүнд:
хөрөнгө оруулалтаар санхүүжүүлж, хамтарч ажиллах арга хэмжээг » Зүүн хойд Азид хүлээн зөвшөөрөгдсөн соёл, шинжлэх ухааны
цаашид өргөжүүлнэ. төв болгон хөгжүүлэх

2-4-6. НИЙСЛЭЛ ХОТЫН ХЭМЖЭЭНД ЭДИЙН ЗАСГИЙН ЧӨЛӨӨТ » Хөрш улс орнуудтай гадаад харилцааны тэнцвэртэй хөгжлийн
БҮСИЙГ БАЙГУУЛЖ, ТҮҮНИЙ ЭРХ ЗҮЙН ОРЧИНГ БҮРДҮҮЛЭХ: түвшинг хангах

Одоогийн байдлаар Монгол улсын хилийн чөлөөт бүсийн хөтөлбөрт » Найрамдалт хотуудтай эдийн засгийн интеграцад нэгдэх замаар
үзэл баримтлалын болон үйл ажиллагааны ноцтой сул талууд гадаад худалдааны шинэ боломжуудыг нээж, худалдааны шинэ
байгаа нь ажиглагдаж байна. Эдгээр нь бусад орнуудад хэрэгжсэн сүлжээ бий болгох
төслүүдийг амжилтгүй болгоход нөлөөлж байсан тул олон улсын
туршлагаас сургамж авахыг чухалчлах нь зүйтэй юм. » Хөрш орнуудыг дамжсан эдийн засгийн коридорыг хөгжүүлэхэд
2015 онд УИХ-аар “Чөлөөт бүсийн тухай” хуулийн шинэчилсэн идэвхтэй оролцох
найруулгыг баталсан бөгөөд шинэчилсэн найруулгаар чөлөөт бүс
байгуулах зарчим, хэрэгжүүлэхтэй холбогдсон харилцааг зохицуулах » Байгалийн хийн хоолойг барих асуудлын хүрээнд нийслэлийн
эрх зүйн орчныг бүрдүүлсэн байна. эрх ашгийг тусгуулах

Улаанбаатар дэд бүсийн хэмжээнд эдийн засгийн чөлөөт бүсийг » Үндэстэн дамнасан корпорац болон олон улсын байгууллагуудын
байгуулах замаар өндөр технологийн үйлдвэрүүдийг нутагшуулж, салбаруудыг бий болгох
ажлын байр нэмэгдүүлж дэлхийн зах зээлд өрсөлдөх боломжтой
юм. Иймд хууль эрх зүйн орчинг боловсронгуй болгох, нийслэл » Олон улсын арга хэмжээ зохион байгуулах дэд бүтцийг цогцоор
хотын нутаг дэвсгэрт чөлөөт бүсийг байгуулж, хөгжүүлэх ТЭЗҮ нь байгуулах
боловсруулж, үр ашгийг нь нарийн тооцож, бүтээн байгуулалтыг
эхлүүлнэ. » Олон улс, тив дэлхийн томоохон спорт, соёл урлагын
наадмуудыг зохион байгуулах боломж, нөхцөлийг бүрдүүлэх
ЭДИЙН ЗАСГИЙН ЧӨЛӨӨТ БҮСИЙГ БАЙГУУЛАХ:
зэрэг болно.
Улаанбаатар хот нь зах зээл болон ажиллах хүчний хангалттай
хэмжээний нөөцтэй, аж үйлдвэрийг хөгжүүлэх тааламжтай орчин 2-5-1. ОЛОН УЛСЫН АРГА ХЭМЖЭЭ ЗОХИОН БАЙГУУЛАХ ДЭД
бүрдсэн давуу талаа ашиглан чөлөөт бүсийг байгуулж хөгжүүлнэ. БҮТЦИЙГ ЦОГЦООР НЬ БАЙГУУЛАХ
Хөгжлийн үзэл баримтлалаар Улаанбаатар хотын Олон улсын шинэ
нисэх онгоцны буудал /Хөшигийн хөндий/-ыг ашиглалтад бүрэн Монгол улс, Улаанбаатар хотын олон улсын нэр хүндийг өсгөх,
оруулж, нисэх онгоцны буудлыг даган байгуулагдах Шинэ Зуунмод аялал жуулчлалыг хөгжүүлэхэд олон улсын нэр хүндтэй арга хэмжээ
/Аэросити/ хотод эдийн засгийн чөлөөт бүс байгуулна. Мөн тус зохион байгуулах дэд бүтцийг хөгжүүлэх зайлшгүй шаардлага гарч
хотод авто тээвэр, төмөр зам, агаарын тээврийг түшиглэн Зүүн хойд байна. Эдгээр арга хэмжээ нь соёл урлаг, биеийн тамир спорт, олон
Азийн зорчигч, ачаа тээвэрлэлтийн зангилаа нэгдсэн логистик төв улсын хурал зөвлөгөөн гэх мэт олон чиглэлээр төрөлжин явагдана.
бүхий “Хуурай боомт” байгуулж хөгжүүлэхээр тооцоолж байна. Иймд гадаад дотоодын зочин гийчдийг хүлээн авч байрлуулах, үйл
Монгол улс дахь хилийн чөлөөт бүсийн хөтөлбөрийг олон улсын ажиллагаа явуулах нөхцөл бололцоог хангах дэд бүтцийг байгуулна.
түвшинд өрсөлдөх чадвартай болгохын тулд эрх зүйн хүрээг нэлээд
боловсронгуй болгох шаардлагатай. ОЛОН УЛСЫН ТӨВ:

Тухайлбал: Шинээр байгуулагдах “Их тойруу”, “Яармаг” төвүүдэд олон улсын
• Хилийн чөлөөт бүсийн тухай Монгол улсын хуулийг чанартай ажил хэргийн төвүүдэд, олон улсын чанартай хурал
шинэчлэх (эрх зүйн хүрээ) чуулган, үзэсгэлэн, соёлын болон бизнес ажил хэргийн уулзалт
• Ү йл ажиллагааны журам боловсруулж батлах арга хэмжээ зохион байгуулах зориулалттай цогцолборуудыг барьж
(зохицуулалтын хүрээ) байгуулна. Эдгээр цогцолборуудын байршил, талбайн хэмжээг
• Үйл ажиллагааны стандарт журмыг боловсруулж батлах хөгжлийн ерөнхий төлөвлөгөө болон барилгажилтын төслийн
(SOPs) шатанд, мөрдөгдөж буй ХЕТ-д тодотгол хийх замаар нарийвчлан
тогтооно. Олон улсын төвийн цогцолбор нь дараах барилга
2-5. ОЛОН УЛС, БҮС НУТГИЙН ХАМТЫН АЖИЛЛАГААГ ДЭМЖИН байгууламжуудаас бүрдэнэ.
ХӨГЖҮҮЛЭХ ЗОРИЛТЫН ХҮРЭЭНД: Үүнд:

Нийслэл хот нь олон улс, бүс нутгийн эдийн засаг, худалдааны • Хуралдааны танхимууд
интеграцад нэгдэх замаар эдийн засгийн гадаад харилцааг • Үзэсгэлэнгийн танхим
эрс нэмэгдүүлэж, гадаадын хөрөнгө оруулалтыг татах бодлого • Хэвлэл мэдээллийн төв
баримтална. Энэ бодлогыг хэрэгжүүлэхийн тулд дараах зорилтуудыг • Соёл, урлагын төв
тавьж хэрэгжүүлнэ. • Зочид буудал
• Өндөр зэрэглэлийн түрээсийн орон сууц
94 • Оффиссын барилга
• Худалдаа, үйлчилгээний төв
• Спортын танхим
• Газар доорх томоохон авто зогсоол
• Ногоон байгууламж, усан толь

УЛААНБААТАР 2040

Олон улсын ажил хэргийн төв нь орчин үеийн архитектур, дизайны ЗОРИЛГО-3: “ӨӨРЧЛӨЛТӨД ДАСАН ЗОХИЦОХ УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ
шийдэлтэй 4-25 давхар барилга байгууламжаас бүрдсэн цогцолбор ЧАДВАРТАЙ ХОТ” стратегийг хэрэгжүүлэхийн тулд дараах
байна.
үндсэн 5 зорилгыг тавьж байна.
2-5-2. ОЛОН УЛС, ТИВ ДЭЛХИЙН ТОМООХОН НААДМУУДЫГ
ХҮЛЭЭН АВЧ ЗОХИОН БАЙГУУЛАХ ШААРДЛАГА ХАНГАСАН 3-1. Уур амьсгалын өөрчлөлт, сорилтыг даван туулах, дасан
СПОРТЫН БАРИЛГА БАЙГУУЛАМЖ БАРИХ зохицох чадавхыг бэхжүүлэх

Олон улсын нэр хүнд бүхий томоохон соёл урлаг, спортын арга хэмжээ 3-2. Байгалийн гамшгийн аюулаас хамгаалах, болзошгүй
зохион байгуулах нь манай оронд аялал жуулчлалын салбарыг эрсдэлийг бууруулах
хөгжүүлэхэд ихээхэн ач холбогдолтой арга хэмжээ болох юм. Аялал
жуулчлал, спортыг хөгжүүлэх зорилгоор олон улс, тив, дэлхийн 3-3. Онцгой байдал, гамшгийн менежментийн тогтолцоог
томоохон наадмууд, арга хэмжээнүүд хүлээн авч зохион байгуулах боловсронгуй болгон хөгжүүлэх
шаардлага хангасан спортын барилга байгууламж, цогцолборуудыг
Хүй долоон худаг, Буянт-Ухаа-д тус тус барьж байгуулна. 3-4. Хот төлөвлөлт, хот байгуулалтын үйл ажиллагааны иж
бүрэн тогтолцоог боловсронгуй болгох
Биеийн тамир, спортын төв: Олон улсын спортын өндөр зэрэглэлийн
уралдаан тэмцээн хүлээн авч зохион байгуулах, боломжтой спортын 3-5. Нийгэм, эдийн засгийн өөрчлөлтийг даван туулах
төвийг “Хүй долоон худаг”, “Монгол наадам цогцолбор”-ын нутаг тогтолцоог бүрдүүлэх
дэвсгэрт 11,4 мян. га талбайд байгуулах ба спортын төвийн цогцолбор
нь дараах барилга байгууламжуудаас бүрдэнэ. Нийслэл хотын хэмжээнд байгалийн болон нийгэм эдийн засгийн
Үүнд: болзошгүй өөрчлөлтөд дасан зохицох, хот цаашид хөгжих нөхцөл
бололцоог хангах бүх талын арга хэмжээг байгалийн болон нийгэм
• Морин уралдааны зам эдийн засгийн чиглэлээр авна.
• 5 -10 мянган хүний суудалтай спортын хос танхим
• Тамирчдын байр, зочид буудал » Нийслэл хотын нутаг дэвсгэрийн хэмжээнд нутаг дэвсгэрийн
• Худалдаа үйлчилгээ эко системийн үнэ цэнэ, даацыг тогтоох
• Спортын задгай талбай
• У санд сэлэлтийн 50 м-ийн усан бассейн » Уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох байгалийн нөөцийн
• Бизнес төв тогтвортой менежментийг хэрэгжүүлэх
• Бусад дагалдах спорт, сургалтын барилга байгууламжууд
» Уур амьсгалын өөрчлөлтийн улмаас гарч болзошгүй, хохирлыг
Мөн гадаад дотоодын зочид төлөөлөгч, аялагч жуулчдад зориулсан даван туулахад чиглэсэн захиргаа, удирдлагын бүтэц, зохион
төрөл бүрийн зэрэглэлийн зочид буудал, үзвэр худалдаа, байгуулалтын тогтолцоог боловсронгуй болгож, хувь хүний
үйлчилгээний газрууд болон тээврийн хэрэгслийн түрээсийн чадавхыг бэхжүүлэх
газруудыг олноор байгуулна.
Буянт-Ухаа-д байрлах одоогийн спортын шинэ ордонг » Байгалийн аюул осол, гамшигтай тэмцэх, эрт илрүүлэх
түшиглэн нэмэлт спортын байгууламжуудыг барих бөгөөд Тив байгууллагуудын чадавхыг бэхжүүлэх
дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнүүд, томоохон спортын
наадмуудыг зохион байгуулах шаардлага хангасан 30000- зэрэг зохион байгуулалтын цогц арга хэмжээ төлөвлөж, тэдгээрийг
40000 хүний суудалтай цэнгэлдэх хүрээлэнг барьж байгуулна. үе шатайгаар хэрэгжүүлнэ.
Төлөвлөж буй хотын төв дэд төвүүдэд Музей, театр, кинотеатр,
концертын танхим үзвэрийн газруудыг шинэчлэн сайжруулах болон 3-1. УУР АМЬСГАЛЫН ӨӨРЧЛӨЛТ, СОРИЛТЫГ ДАВАН ТУУЛАХ
шинээр соёл урлагын цогцолбор төвийг ногоон байгууламжийн ДАСАН ЗОХИЦОХ ЧАДАВХИЙГ БЭХЖҮҮЛЭХ ЗОРИЛТЫН
хамт, хотын төв хэсэг хуучин хүүхдийн паркийн нутаг дэвгэрт 20-30 ХҮРЭЭНД:
га талбайд байгуулна.
Улаанбаатар хот нь ирээдүйд тулгарч болзошгүй уур амьсгалын
УЛААНБААТАР 2040 болон бусад бэрхшээл сорилтыг даван туулах чадвартай хот болно.
Сүүлийн жилүүдэд дэлхий нийтэд уур амьсгалын өөрчлөлтийн
асуудал хурцаар тавигдаж байгаа бөгөөд энэ асуудал Монгол орон,
Улаанбаатар хот, хот орчмын нутаг дэвсгэрт ч хамаатай асуудал
болж байна. Иймд ирээдүйд тулгарах бэрхшээлийг хохирол багатай
даван туулах шаардлага тулгарч байна. Иймд хотын нутаг дэвсгэрийг
дахин төлөвлөж хөгжүүлэх бодлого баримтална.

95

УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ 3-1-1. УУР АМЬСГАЛЫН ӨӨРЧЛӨЛТӨД ДАСАН ЗОХИЦСОН зурвасыг мод тарьж цэцэрлэгжүүлэх
БАЙГАЛИЙН НӨӨЦИЙН ТОГТВОРТОЙ МЕНЕЖМЕНТИЙГ
ХЭРЭГЖҮҮЛЭХ: » Газар хөдлөлтийн хагарлын дагуу барилгажилтыг хязгаарлах,
барилгажуулах тохиолдолд сейсмикийн эсрэг арга хэмжээ
Улаанбаатар хотын суурьшлын бүсийн хилийг дагуулан суурьшлыг авах
хязгаарлах ногоон бүсийг байгуулна.
Байгальд ээлтэй, дэвшилтэт техник, технологи нэвтрүүлэх замаар » Газар хөдлөлтөд тэсвэргүй барилга байгууламжуудыг буулгаж
бохирдлын бүх эх үүсвэрийг багасгаж, дахин ашиглах саармагжуулах дахин төлөвлөж барилгажуулах, бэхэлж хүчитгэх арга
боломжийг бүрдүүлнэ. Хотын уур амьсгалын өөрчлөлтөд тэсвэртэй хэмжээний бодлого боловсруулж ажиллах ба санхүүгийн
ойн экосистемийг бий болгох, ой хамгааллын тогтвортой менежментийн тогтолцоог нэвтрүүлэх
менежментийг хэрэгжүүлэх, экосистемийн үйлчилгээний төлбөрийн
системийг үе шаттайгаар нэвтрүүлнэ. » Гамшгийн үед хүн амыг нүүлгэн шилжүүлэх үйл ажиллагаа
Туул, Сэлбэ, Улиастай, Толгойт, Баянгол, Тахилт голуудын
Хөрс хамгаалах, хөрсний бохирдлыг биологийн болон технологийн хөндийн дагуу хатуу хучилттай авто замаар хойд, баруун, зүүн
аргаар нөхөн сэргээх, экологийн ач холбогдол бүхий байршлуудад чиглэлүүдэд явагдаж хотоос гаргах
ойг нөхөн сэргээж таримал ойг улсын ойн санд худалдан авах
менежментийг хэрэгжүүлнэ. » Дүүрэг тус бүрт, гамшгийн үед хүн ам түр цугларах байршлуудыг
сул чөлөөтэй орон зай бүхий талбарууд, барилга байгууламжийг
3-1-2. УУР АМЬСГАЛЫН ӨӨРЧЛӨЛТИЙГ ДАВАН ТУУЛАХ харгалзан тогтоох
ТОГТОЛЦООГ БОЛОВСРОНГУЙ БОЛГОХ:
» Ш инээр төлөвлөж байгаа болон одоо байгаа сургууль,
Хот суурин газрын экосистемийн үнэ цэнэ, экологийн даацыг цэцэрлэг, эмнэлэг зэрэг нийгмийн үйлчилгээний барилга
байгууламжуудад газар хөдлөлтийн эсрэг арга хэмжээг авах
тогтоох, уур амьсгалын өөрчлөлтийн эмзэг байдал, эрсдэлийн бөгөөд гамшгийн үед хүн амыг түр байршуулах түшиц болгон
ашиглах
үнэлгээ хийх, гамшгийн эрсдэлийг бууруулах менежментийн
» Химийн хордолт, тэсэрч дэлбэрэх аюулыг дагуулж буй барилга
цогц тогтолцоог боловсронгуй болгон хөгжүүлэх, ногоон бүсийн байгууламжуудыг онцгой хяналтанд авч, эдгээр барилга
байгууламжид тавигдах стандартын шаардлагуудыг чангатгаж,
экологийн коридоруудыг байгуулах бөгөөд байнгын хяналтад байлгах

дараах арга хэмжээг үе шаттай авч хэрэгжүүлнэ. 3-2. БАЙГАЛИЙН ГАМШГИЙН АЮУЛААС ХАМГААЛАХ,
БОЛЗОШГҮЙ ЭРСДЛИЙГ БУУРУУЛАХ ЗОРИЛТЫН ХҮРЭЭНД:
Үүнд:
» Орчны чанарын хяналт-шинжилгээний чадавхыг бэхжүүлж

судалгаа, шинжилгээний ажлыг өргөжүүлж, лабораторийн

хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх

» Хамтын оролцоотой байгалийн нөөцийн тогтвортой 3-2-1. ИНЖЕНЕРИЙН БЭЛТГЭЛ АРГА ХЭМЖЭЭНИЙ
менежментийг хэрэгжүүлэх БАЙГУУЛАМЖУУДЫН ХҮЧИН ЧАДАЛ, НЭВТРҮҮЛЭХ ЧАДВАРЫГ
НЭМЭГДҮҮЛЖ, ЦОГЦ АРГА ХЭМЖЭЭ АВАХ
» Уур амьсгалын өөрчлөлтөд тэсвэртэй ойн экосистемийг бий
болгох зэрэг болно. Хотын оршин суугчдын аюулгүй байдлыг хангах, үер усны эрсдэлээс
хамгаалах үндсэн нөхцөл нь хотын инженерийн бэлтгэл арга хэмжээг
Ой хамгааллын болон нөхөн сэргээлтийн тогтвортой менежментийг боловсронгуй болгон хөгжүүлэх явдал юм.
шинжлэх ухаан, технологийн шинэ ололтуудад тулгуурлан авч Шинээр боловсруулагдах Улаанбаатар хотыг 2040 он хүртэл
хэрэгжүүлнэ. хөгжүүлэх ерөнхий төлөвлөгөөний дагуу хотын инженерийн бэлтгэл
арга хэмжээний нарийвчилсан төлөвлөгөө боловсруулж хэрэгжүүлэх
3-1-3. БАЙГАЛИЙН ГАМШИГТАЙ ТЭМЦЭХ, ДАВАН ТУУЛАХ, ДАСАН арга хэмжээ авах бөгөөд юуны түрүүн нийслэл хотын нутаг дэвсгэрийн
ЗОХИЦОХ, ЭРТ ИЛРҮҮЛЭХ ИНСТИТУЦИЙН ЧАДАВХЫГ БЭХЖҮҮЛЭХ: хэмжээнд байр зүйн зургийг бүрэн хэмжээгээр захиалж хийлгэнэ.
2040 оны түвшинд Улаанбаатар хотын хэмжээнд инженерийн
Байгалийн гамшиг, эрсдэлийн үед Улаанбаатар хотын хүн амыг бэлтгэл арга хэмжээний дараах ажлууд хийгдэхээр тооцсон болно.
нүүлгэн шилжүүлэх, түр байршуулах эмнэлгийн яаралтай тусламж
үзүүлэх зэрэг арга хэмжээ авах бөгөөд “УБЕТ-2020/2030”-н үндсэн Үүнд: Уруйн үерээс хамгаалах
шийдэлд тусгагдсан арга хэмжээ хэвээр хадгалагдах бөгөөд Зам талбайн усыг зайлуулах
тэдгээрийг хэрэгжүүлэх хөрөнгө оруулалт, санхүүгийн асуудлыг төр • Ховор тохиолдох үерээс /p=1% / хамгаалах
засгаас бүрэн хариуцах шаардлагатай. Хотын хүн амыг болзошгүй • Х өрсний усанд автагдахаас хамгаалах
байгалийн аюул гамшиг, эрсдэлээс хамгаалах дараах арга хэмжээг • Ж алга сайрыг бэхлэх, газрын эвдрэлийг багасгах
бүрэн авна. • М өнх цэвдэг ба овойдог хөрсөнд барилга барих нөхцөл
• Г азрын гадаргуугийн өндөржилт, төлөвлөлтийг хийх
Үүнд: •
» Үерийн хамгаалалтын барилга байгууламжуудыг шинээр болон •
хуучныг нь шинэчлэн сайжруулж хүчин чадлыг нь нэмэгдүүлэх
УЛААНБААТАР 2040
» Уруйн үер урсах байгалийн гуу жалгуудыг бэхэлж, хамгаалалтын

96

УРУЙН ҮЕРЭЭС ХАМГААЛАХ 3-2-1. ҮЕРИЙН ДАЛАН, БОРООНЫ УС ЗАЙЛУУЛАХ ШУГАМ УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ
СҮЛЖЭЭНИЙ ХҮЧИН ЧАДЛЫГ 2 ДАХИН НЭМЭГДҮҮЛЭХ
Уруйн үер нь байгалийн гамшигт үзэгдлүүдийн нэг юм. Уруйн
үерийн үед гол сайраар үерийн ус урсаад зогсохгүй шороо чулууг Ховор тохиох үерээс /p=1%/ хамгаалах явдал Улаанбаатар
их хэмжээгээр урсган замд тохиолдох гэр, хашаа байшинг урсган хотын хувьд тулгамдаж буй асуудлын нэг юм. Туул голын 1%-ийн
орчин тойрныг нь лаг шавраар дарах, гүүр гарцыг угааж эвдлэх хангамжтай үерийн хамгийн их зарцуулгыг 1800 м3/с-ээр тооцож
зэргээр хэмжээгүй их хохирлыг учруулдаг. үерийн одоо байгаа Туул голын үерийн хамгаалалтын даланг барьсан
бол сүүлийн жилүүдийн уур амьсгалын өөрчлөлтийг үндэслэн
2040 оны түвшинд Улаанбаатар хотын сайжруулсан сууцны хороолол мэргэжлийн байгууллага дээрх хэмжээг 2000-2200 м3/с тооцоолж
бүхий уулархаг рельеф ихтэй хойт хэсгээр уруйн үерээс хамгаалах байна. Иймд одоо байгаа болон шинээр хийх инженерийн бэлтгэл
сувгуудыг шинээр байгуулах ба ашиглагдаж буй сувгуудыг шинэчлэн арга хэмжээний ажлуудад дараах арга хэмжээнүүдийг авна.
сайжруулна. 2040 оны түвшинд шинээр 60.0 км орчим урт үерийн Үүнд:
хамгаалалтын суваг болон хагшаас тогтоох далангийн хамт барьж
байгуулна. Тэдгээрийн байршлыг хөгжлийн ерөнхий төлөвлөгөө » Үерийн эрсдэлийн бүсэд байгаа эд хөрөнгийг хамгаалах
боловсруулах шатанд газар дээрх судалгаанд тулгуурлан нарийвчлан бэлтгэл, бэлэн байдлыг хангах төлөвлөгөө гаргах, хэрэгжүүлэх;
тогтооно.
» Янз бүрийн хангамшилтай их үерийн эрсдэлээс хамгаалах,
Үерийн хамгаалалтын далан сувгуудын хийц, хэмжээг тухайн ашиглаж байгаа үерийн байгууламжийг шинэчлэлт хийж,
барилга байгууламжийн ажлын зургийн шатанд нарийвчлан засвар үйлчилгээг сайжруулах,
тооцож тодорхойлно. Суваг нь үерийн усыг өнгөрүүлэхийн зэрэгцээ
тээврийн хэрэгсэл, явган зорчигчдын хөдөлгөөнд саад болохооргүй » Үерийн усыг гаргаж чадахгүй халилт үүсгэж байгаа голуудын ус
байх гудамж зам талбай, замын бэлчир зэрэгтэй огтлолцох нөхцөлд гаргах чадварыг нэмэгдүүлэх, үерээс хамгаалах байгууламжийг
1%-ийн хангамжтай үерийн зарцуулгыг өнгөрүүлэх хоолой, гүүр шинээр барих, шинэчлэх
гарцтай байх ёстой.
Үерийн усаар ирэх шороо чулууг тогтоож усыг нь үерийн сувагт » Үерийн байгууламжийн ашиглалтыг хариуцсан байгууллагын
нийлүүлэх ба харин үер бүрийн дараа тогтоосон түвшинд хүртэл эрх зүйн чадамж,хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх, чадавхийг
хагшаасыг тогтмол цэвэрлэж байх шаардлагатай байх тул үерийн бэхжүүлэх
хамгаалалтын байгууламжийн ашиглалтын менежментийг
боловсронгуй болгоно. » Үерийн эрсдэлийн менежментэд олон нийтийн оролцоог
нэмэгдүүлэх гэх мэт
Хотын нутаг дэвсгэрийн хэмжээнд ургамлын бүрхэвч сийрэгжин
жилээс жилд газрын хөрс талхлагдан доройтож байгаа нь уруйн Үерийн хамгаалалтын даланг цутгамал төмөр бетоноор гүйцэтгэх
үерийг идэвхжүүлж газрын эвдрэл угаагдлыг ихэсгэж байна. бөгөөд далангийн эргийг тохижуулан авто зам, дугуй, явган зам
Жалга бүрийг зүлэгжүүлж мод бут сөөг тарьж ногоон орчин болгохын ногоон байгууламж бүхий амралт зугаалгын ногоон бүс болгон
зэрэгцээ хотын эргэн тойронд уулын нүцгэн энгэр налуу газрыг хотын ногоон бүс болгон хөгжүүлнэ.
ойжуулна. Ингэсний үр дүнд уруйн усны хурд хүчийг сааруулж
хөрсний эвдрэл угаагдлыг багасгах ба энэ нь цаашид хотын агаарын ТУУЛ ГОЛЫН ДАЛАН:
бохирдлыг бууруулахад чухал нөлөө үзүүлнэ. Хур тунадас ихтэй
үед уулнаас буух уснаас хамгаалахын тулд гидротехникийн болон Туул голын далангийн бэхэлгээ хугацааны явцад элэгдэж эвдэрсэн
биологийн цогцолбор арга хэмжээг хэрэгжүүлнэ. муудсан ба намссан. 2040 оны түвшинд Туул голын хойд эргийн
Үүнд: даланг үе шаттайгаар шинэчлэн сайжруулах шаардлагатай.
Далангийн дээгүүр хотын чанартай хурдтай зорчих автозам
• Б айгаа зүлэг модыг тордож сайжруулах өнгөрүүлэхээр төлөвлөж байгаа учир далангийн өндрийг голын
• Үер буух ус хагалбарын талбайн хэмжээнд мод бут сөөг үерийн хамгийн их түвшнээс, өргөнийг автозамын ангиллаас
хамааруулан төслийн шатанд тогтооно. Далангийн налууг бат бэх
тарих материалаар өнгө үзэмжтэй бэхлэхийн зэрэгцээ, ногоон байгууламж
• Уулын суваг, хамгаалалтын шуудуу татах байгуулж тохижуулан оршин суугчдын ая тухтай орон зайг бий
• Уруй буух ус урсдаг жалга сайрыг цэвэрлэх, бэхлэх болгоно. Далангийн гадна хэсэгт голын гольдролын дагуу амралт
• Уруйн усаар ирэх хатуу урсацыг /хагшаас/ тогтоох далан зугаалгын ногоон бүс болгон хөгжүүлнэ.
Туул голын үерийн хамгаалалтын далангийн дотор хот байгуулалтын
барих аливаа үйл ажиллагаа явуулж, газар эзэмшиж, ашиглах зөвшөөрөл
төрийн холбогдох байгууллагуудаас өгч барилгажуулж байгаа нь
Үерийн гуу жалга дагуу, гамшгийн эрсдэлтэй бүсэд амьдарч буй хууль зөрчсөн үйл ажиллагаа болж байна. Энэ байдал нь Туул голын
10 мянга гаруй айл өрх, 36.0 мянган хүн амыг нүүлгэн шилжүүлж, экологид сөргөөр нөлөөлж, хотын нийт оршин суугчдын эрх ашигт
аюулгүй байдлыг хангана. Гуу жалгын ирмэгээс хоёр тийш 10м орчмыг сөргөөр нөлөөлж байна. Голын гольдролд баригдсан одоогийн
газрыг суурьшлаас чөлөөлж, 155 га орчим талбайг цэцэрлэгжүүлэн орон сууц, олон нийтийн барилга байгууламжууд нь тодорхой
ногоон байгууламж болгоно. давтамжтай тохиолддог үерийн гамшгийн нөхцөлд тухайн орчинд
Уруйн үерийн аюулаас хамгаалах зорилгоор гэр хорооллыг амьдарч буй иргэн оршин суугчдын амь нас, эд хөрөнгийн асар
сувагжуулж хотын үерийн хамгаалалтын сүлжээтэй холбож өргөтгөх, их хохиролд оруулах эрсдэлийг дагуулж байна. Иймд энэ асуудлыг
одоо байгаа далан сувгуудийг засварлаж шинэчлэх ажлыг хийнэ. зохицуулах хууль эрх зүйн арга хэмжээг төр засаг, нийслэлийн зүгээс
авч хэрэгжүүлэх шаардлагатай.
УЛААНБААТАР 2040
97

УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ Бусад голуудын далан: 2040 оны ерөнхий төлөвлөгөөний хүрээнд борооны ус зайлуулах далд шугамын хүртээмжийг нэмэгдүүлж,
хотын төв хэсгээр урсах Улиастай, Сэлбэ, Толгойт, Дунд гол, Баянгол ашиглаж буй шугам сүлжээг шинэчлэж, ашиглалтыг сайжруулна.
зэрэг жижиг голуудын хоёр эргийн дагуу хамгаалалтын цутгамал Төлөвлөлтийн үе шатанд борооны ус зайлуулах шугам сүлжээний
төмөр бетон далан байгуулж, тохижуулан амралт зугаалгын ногоон хүчин чадлыг одоо байгаа 32.4 км урт шугмыг 2.5 дахин нэмэгдүүлж
бүс болгон хөгжүүлнэ. Эдгээр голуудыг урсацыг сайжруулах, байнга 82.5 км-т хүргэнэ. Улаанбаатар хотыг 2040 он хүртэл хөгжүүлэх
урсацтай байлгах зорилгоор судалгаанд тулгуурлан гол тус бүрд ерөнхий төлөвлөгөөний төлөвлөлтийн үндсэн шийдлийн дагуу
боломжтой байрлалд орчны бичил чийглэг уур амьсгалыг бий хотын хэмжээнд авто замын болон гадаргуугын ус зайлуулах
болгох зорилгоор усан толио байгуулна. мастер төлөвлөгөө боловсруулж мөрдөнө. Мастер төлөвлөгөөнд
Үүнд: инженерийн шийдлүүдийг нарийвчлан тусгах шаардлагатай. Эхний
ээлжинд одоо байгаа болон төлөвлөж буй 1, 2 зэргийн гудамж
• Сэлбэ-Дунд голд -2 замын дагуу борооны ус зайлуулах ил, далд шугам сүлжээг барьж
• Толгойт голын зүүн салаанд -1 байгуулна. Мөн газрын гадаргын рельеф-с шалтгаалж өргөлтийн
• У лиастайн голд -1 насосны станцуудыг мастер төлөвлөгөөний дагуу төлөвлөн барьж
• Баянголд -1 байгуулна.

ХӨРСНИЙ УСАНД АВТАГДАХААС ХАМГААЛАХ: ӨНДРИЙН ТӨЛӨВЛӨЛТ:

Улаанбаатар хот нь Туул түүний цутгал голуудын хөндийгөөр байрлах Ерөнхий төлөвлөгөөний шийдлийн түвшинд хотын нутаг дэвсгэрийн
учраас хотын нутаг дэвсгэрийн хэмжээнд хөрсний усны түвшин хэмжээнд газрын гадаргын өндрийн төлөвлөлтийг хийж, инженерийн
зуны хур бороо ихтэй жилүүдэд дээшилдэг. Мөн сүүлийн жилүүдэд бэлтгэл арга хэмжээг цогц байдлаар шийдвэрлэнэ. Гадаргуугийн
хур бороо богино ус ихтэй бороо ихээр орж байгаагаас дарагдсан ус зайлуулах шугам сүлжээг зөв сонгож хийснээр нийт хорооллын
булагууд хотын хэмжээнд сэргэж байгаа ажиглагдаж байна. хэмжээнд авто зам, инженерийн хангамжийн шугам сүлжээ, барилга
Улаанбаатар хотын барилгажсан нутаг дэвсгэрийн хэмжээнд хөрсний байгууламжуудыг барьж байгуулахад таатай нөхцөлүүд бүрдүүлэх
усны дээшилтээс хамгаалах зорилгоор нэн шаардлагатай хэсгүүдийг ба үерийн эрсдэлийг бууруулж, хотын оршин суугчдын амьдралын
нарийвчлан тогтоож, 2040 оны түвшинд 15 км-с багагүй хөрсний таатай орчинг бүрдүүлэхэд чухал хувь нэмэр болно. Цаашид шинээр
ус зайлуулах дренажны системыг холбогдох байгууламжуудын хамт болон дахин төлөвлөж хөгжүүлэх нутаг дэвсгэрийн төлөвлөлтийн
цогцоор байгуулна. Шүүрүүлийн байгууламжийн /дренаж/ төрөл, тэмдэгтүүдийг, шинээр боловсруулах “УБЕТ-2040”-ийн өндрийн
хийц, хөрсний усны түвшин, зайлуулах усны хэмжээ, насосны төлөвлөлттэй уялдуулах ба түүнд тавигдах хяналтын механизмыг
станцын байрлал зэргийг техникийн төсөл, ажлын зургийн шатанд бий болгоно.
нарийвчлан тогтоох юм.
Үүнд: 3-2-2. ГАЛ ТҮЙМРИЙН АЮУЛААС УРЬДЧИЛАН СЭРГИЙЛЭХ,
БОЛЗОШГҮЙ ЭРСДЭЛИЙГ БУУРУУЛАХ:
» Х отын нутаг дэвсгэрийн хэмжээнд хөрсний усны түвшин өндөр
хэсэгт одоо байгаа болон шинээр төлөвлөгдөж буй барилга Гал түймэр, гамшиг, ослоос урьдчилан сэргийлэх, аюул тулгарсан
байгууламжуулын зоорийн давхрыг хөрсний усны шүүрэлтээс тохиолдолд авч хэрэгжүүлэх арга хэмжээ, зохион байгуулалтын
хамгаалах арга хэмжээ авах талаар олон нийтийг мэдээлэл, заавар зөвлөмжөөр хангах, хүүхэд,
залуучуудад эх оронч, байгаль орчноо хайрлан хамгаалах зөв
» Хотын дэвсгэр нутгийн хэмжээнд газар доорх усны тогтоосон хандлага төлөвшүүлэхэд чиглэсэн арга хэмжээг хэвлэл мэдээллийн
нөөцийг үндэслэн авч ашиглах , нөөцийг хамгаалах арга болон иргэний нийгмийн байгууллагуудтай хамтран төлөвлөж,
хэмжээг боловсруулах хэрэгжүүлэх арга хэмжээ авна.

» Хөрсний устай орчинд баригдах хорооллуудын ерөнхий болон » Гал түймрийн болзошгүй эрсдэлийг бууруулах, салбар
хэсэгчилсэн ерөнхий төлөвлөгөөнд шүүрүүлийн байгууламжийг хоорондын мэдээлэл харилцан солилцох, үйл ажиллагааг
төлөвлөж, барьж ашиглах уялдуулан зохицуулах шуурхай удирдлагын төвийн чадавхыг
сайжруулах
» Газар доорх усны нөөц ихтэй газруудад хөрсний усыг усан
оргилуур ажиллуулах ногоон байгууламжийг услах мөн цөөрөм » Гал түймэр, гамшиг ослоос урьдчилан сэргийлэх, учирч
байгуулах зэргээр ашиглах ажлыг үргэлжлүүлэх болзошгүй эрсдэлийг бууруулах, гамшгаас хамгаалах үйл
ажиллагааны санхүүжилтийг бүрдүүлэх,
» Хотын хэмжээнд барилгажилтын нягтрал их байгаа тул нүүлгэн
шилжүүлэлт, нөхөн сэргээлтийн зардал өндөр гарах эрсдэлтэйг » Гал унтраах, аврах анги, шуурхай бүлгийн бие бүрэлдэхүүний
сайтар анхаарч түүнд шаардагдах хөрөнгө оруулалтыг тусгах. тоог нэмэгдүүлэх, эрсдэл нөхцөл байдлыг эрт илрүүлэх, эрэн
хайх, аврах, яаралтай тусламж үзүүлэх нисэх нэгж байгуулах,
ЗАМ ТАЛÁАЙН ÁОРООНЫ УСЫГ ЗАЙЛУУЛАХ: удирдлага, зохион байгуулалтаар хангах

Хотын дэвсгэр нутгийн хэмжээнд гудамж замын чанарыг муутгаж, » Гал түймэр, гамшиг ослоос урьдчилан сэргийлэх, эрэн хайх,
хугацаанаас өмнө эвдрэлд оруулж, чанарыг муутгаж буй үндсэн аврах сэргээн босгох үйл ажиллагаанд хэрэглэж байгаа техник,
шалтгаан нь борооны ус зайлуулах шугам сүлжээгүй автозамуудыг тоног төхөөрөмж, багаж хэрэгслийг стандартын шаардлагад
ихээр барьж байгаатай холбоотой юм. Иймд энэ байдлаас гарах нийцүүлэх,
үндсэн арга бол авто замын дагуух борооны ус зайлуулах шугам
байхгүй автозамууд дээр борооны усны шугамуудыг нөхөж хийх, УЛААНБААТАР 2040
шинээр хийгдэх автозамуудыг борооны усны шугамтай төлөвлөх
барьж байгуулах. 2040 оны түвшинд хотын гол гудамж замын

98

ОЙН ТҮЙМРЭЭС СЭРГИЙЛЭХ ЦОГЦ АРГА ХЭМЖЭЭ: ГАЗАР ХӨДЛӨЛИЙН ЭСРЭГ АРГА ХЭМЖЭЭ АВАХ: УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ

Хот орчмын нутаг дэвсгэрийн экологийн тэнцвэрт байдлыг хангах, Нийслэлийн хот байгуулалт, мэргэжлийн хяналт, онцгой байдлын
ойн санг ой хээрийн түймрээс сэргийлэх арга хэмжээнүүдийг цогцоор асуудал хариуцсан байгууллагуудаас барилга байгууламжийн
нь авна. Үүний тулд ойн санг хадгалж хамгаалах, гал түймрийн ашиглалтын байдалд өгсөн дүгнэлт, заавар, зөвлөмжийн дагуу
аюулаас урьдчилан сэргийлэх зорилгоор хотын оршин суугч иргэдэд авч үлдээх шаардлагатай барилга байгууламжийг бэхлэж хүчитгэх,
зориулсан гамшгаас хамгаалах ухуулан таниулах үйл ажиллагааг ашиглалтын хугацаа дууссан, хуучирч муудсан барилгуудыг буулгаж,
түгээн дэлгэрүүлэх, гамшгаас сэргийлэх ухуулга сурталчилгааг шинээр барилгажуулах арга хэмжээ авна.
тогтмол зохион байгуулж, зөрчил гаргасан иргэдэд хариуцлага Шинээр баригдах барилга байгууламжуудад газар хөдлөлийн эсрэг
тооцож, ухамсрын түвшинг дээшлүүлнэ. арга хэмжээг төлөвлөж, барилгын өндөрт хязгаар тогтооно.
Нийслэлийн байгаль орчныг хамгаалах газраас ойн менежментийг Улаанбаатар хотын хотжилтыг дэмжих нутаг дэвсгэрийн хэмжээнд
зүй зохистой хийх бөгөөд гамшгийн онцгой байдал тохиолдсон хөрсний инженер геологийн нарийвчлсан зураглалыг улсын төсвийн
нөхцөлд авах хэмжээний төлөвлөгөө боловсруулж, байнгын дасгал хөрөнгө оруулалтаар хийж гүйцэтгэх, тухайн мэдээлэлд тулгуурлан
сургуулилалт хийж бэлэн байдлыг хангана. Уулын гол горхины боох Улаанбаатар хотын хэмжээнд хот байгуулалтын үйл ажиллагааны
бороо цас, гадаргын усыг хуримтлуулах замаар тодорхой цэгүүдэд төрлүүдийг тодорхойлно.
байгаль экологид хор нөлөөгүйгээр ойн галын усан сангуудыг Газар хөдлөлийн давтамж ойрхон, хүч өндөртэй, онцгой эрсдэлтэй
байгуулна. газруудад барилгажилтыг хязгаарлаж, ногоон байгууламж бүхий
оршин суугчдын амралт зугаалгын задгай орон зай болгоно.
3-2-3. ГАЗАР ХӨДЛӨЛИЙН ЭСРЭГ АРГА ХЭМЖЭЭ АВАХ:
3-2-4. ХИМИЙН ОСЛООС УРЬДЧИЛАН СЭРГИЙЛЭХ, ЭРСДЭЛИЙГ
Сүүлийн жилүүдэд нийслэл хотын нутаг дэвсгэрт газар хөдлөлтийн БУУРУУЛАХ:
гамшгийн эрсдэл нэмэгдэж байна. Иймд 2040 оны түвшинд хотын
нутаг дэвсгэрийн эрсдэлийг бууруулснаар оршин суугчдын аюулгүй Химийн ослоос урьдчилан сэргийлж эрсдэлийг бууруулах дараах
амьдрах нөхцөлийг бий болгох юм. Улаанбаатар хотын газар арга хэмжээг үе шаттай авна.
хөдлөлийн мужлал /шинэчилсэн/-ын дагуу Улаанбаатар хотын Үүнд:
эрсдэлтэй газар нутгийн хилийн цэсийг тогтоох ба тухайн дэвсгэрт
баригдах барилга байгууламжид газар хөдлөлийн эсрэг арга хэмжээ » Химийн бодисын эрсдэлд суурилсан химийн ослын үеийн
тооцох, судалгааны дагуу үлдээх шаардлагатай бартлгууламжуудыг менежментийг боловсронгуй болгох
хүчитгэх арга хэмжээг шат дараатай авна. Хотын нутагт орших нийт
барилга байгууламжуудыг паслортжуулж хувийн хэрэгтэй болгоно. » Химийн ослын үед ашиглах орчин системийг нэвтрүүлэх, ослын
Улаанбаатар хотын нутаг дэвсгэрийн хэмжээнд газар хөдлөлтийн үед удирдлагын үйл ажиллагаанд цахим программ хангамжийг
эсрэг дараах арга хэмжээг цогцоор нь авна. ашиглах

Үүнд: 3-2-5. ГАМШГИЙН ЭРСДЭЛЭЭС ХАМГААЛАХ, БОЛЗОШГҮЙ
» Газар хөдлөлтийн гамшгаас урьдчилан сэргийлэх чадавхыг ЭРСДЭЛИЙГ БУУРУУЛАХ ХОТ БАЙГУУЛАЛТ, УДИРДЛАГА ЗОХИОН
бэхжүүлэх, гамшгийн хохирлыг бууруулах төлөвлөгөө БАЙГУУЛАЛТЫН ЦОГЦ ХӨТӨЛБӨР ХЭРЭГЖҮҮЛЭХ
боловсруулж МУ-н Засгийн газартай хамтарч хэрэгжүүлэх
Хот суурин газрын уур амьсгалын өөрчлөлтийн эсрэг авах хариу
» Барилга, дэд бүтцийг газар хөдлөлтөд тэсвэртэй болгох арга хэмжээний нэг нь уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох
асуудал юм. Уур амьсгалын өөрчлөлтийг сөрөг нөлөө багатай даван
» Барилга байгууламжийн аюулгүй байдлыг магадлах туулахын тулд түүнд тохирох арга хэмжээг зайлшгүй авч хэрэгжүүлэх
шаардлагатай болдог. Уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох
» Газар хөдлөлтөд тэсвэргүй барилга байгууламжийн гэдэг нь уур амьсгалын өөрчлөлтийн бодит болон болзошгүй сөрөг
нарийвчилсан судалгаа гаргаж нийтэд мэдээлэх үр дагаварт байгаль, нийгмийн өртөх байдлыг бууруулах, эсвэл
эерэг нөлөөлөл, аятай таатай нөхцөлийг аль болох бүрэн дүүрэн
» Хуучин барилга байгууламжийг бэхлэх, хүчитгэх арга хэмжээг ашиглахад чиглэсэн хүний үйл ажиллагаа, арга хэмжээ юм гэж
хувийн хэвшлийн оролцоотой гүйцэтгэх заасан байна.
Иймээс Хот суурин газрын уур амьсгалын өөрчлөлт, сорилтыг даван
» Хотын хэмжээнд барилга байгууламжийг паспортжуулах туулах нөхцөлийг бүрдүүлэхийн тулд дараах үйл ажиллагаануудыг
нэгдсэн бодлого боловсруулж хэрэгжүүлэх төлөвлөн хэрэгжүүлнэ.
Үүнд:
» Ашиглалтын шаардлага хангахгүй хуучин барилгыг буулгах,
дахин төлөвлөж барилгажуулах ажлыг идэвхжүүлэх » Хүлэмжийн хийн тооллогод шаардлагатай дүн мэдээг
нийслэлийн статистикийн мэдээлэлд бүрэн оруулж, хянах,
» Орчин үеийн шаардлага хангасан барилгын материалын тоолох, баталгаажуулах системийг нэвтрүүлж, хүний нөөцийн
судалгаа, шинжилгээний лаборатори байгуулж, үр ашигтай чадавхыг сайжруулах, уур амьсгалын өөрчлөлтийг даван
ажиллуулах туулах, дасан зохицох хөтөлбөр боловсруулах

» Иргэдэд зориулсан газар хөдлөлтөөс хамгаалах ухуулан » Энэхүү ажлын хүрээнд хянах, тоолох, баталгаажуулах системийг
таниулах үйл ажиллагааг түгээн дэлгэрүүлэх нэвтрүүлж, хүлэмжийн хийн тооллогод шаардлагатай дүн мэдээг
нийслэлийн статистикийн мэдээлэлд бүрэн оруулж, хүний
УЛААНБААТАР 2040
99

УЛААНБААТАР ХОТЫН ХӨГЖЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ нөөцийн чадавхыг сайжруулна. Хүний нийгмийн үйлдвэрлэл, » Газар хөдлөлтийн гамшгаас сэргийлэх төлөвлөгөөнд тусгагдсан
хэрэглээ, үйлчилгээний үйл ажиллагаанаас болж агаарт ихээр хотын гамшгаас сэргийлэх чадавхыг бэхжүүлэх зорилгоор,
ялгаран, хуримтлагдаж уур амьсгал өөрчлөгдөхөд хүргэж гамшгаас хамгаалагдсан хот төлөвлөлтийг боловсруулж, тухайн
байгаа хүлэмжийн хийн ялгарлын хэмжээг тооцоолох, түүнийг төлөвлөгөө болон хотын мастер төлөвлөгөөний уялдааг хангах
бууруулах, улмаар арилгахад чиглэсэн арга хэмжээг:
3-3. ОНЦГОЙ БАЙДАЛ, ГАМШГИЙН МЕНЕЖМЕНТИЙН
• эрчим хүчний салбар; ТОГТОЛЦООГ БОЛОВСРОНГУЙ БОЛГОН ХӨГЖҮҮЛЭХ ЗОРИЛГЫН
• эрчим хүчний бус салбар гэж ялган авч үздэг. ХҮРЭЭНД:
Учир нь эдгээрт хамаарах эдийн засгийн салбарууд нь хүлэмжийн
хийг ялгаруулах, шингээх байдал, эдгээр салбарт авч хэрэгжүүлэх 3-3-1. ГАМШГИЙН ҮЕИЙН НҮҮЛГЭН ШИЛЖҮҮЛЭХ АРГА ХЭМЖЭЭГ
арга хэмжээ нь ихээхэн ялгаатай байдаг. Иймд Улаанбаатар хотын БОЛОВСРОНГУЙ БОЛГОХ
хувьд эрчим хүчний бус салбар буюу барилга, зам тээвэр, хог
хаягдлын салбарт хүлэмжийн хийн ялгарлыг тооцоолох, хяналт тавих Гамшгийн менежмент нь хүний амь нас, эд хөрөнгийг эрсдэлээс
системийг бүрдүүлэх зорилгоор хотын хүний нөөцийг чадваржуулах хамгаалах зорилготой билээ. Улаанбаатар хот нь газар хөдлөл,
ажил хийгдэнэ. үерийн эрсдэлтэй байрлалд орших тул байгалийн гамшиг, эрсдэлийн
Дасан зохицох арга хэмжээний хувьд ерөнхий нөхцөл байдлаас нь үед Улаанбаатар хотын хүн амыг нүүлгэн шилжүүлэх, түр байршуулах
хамааруулж тосуулан (угтуулан) дасан зохицох, өөрөө дасан зохицох, эмнэлгийн яаралтай тусламж үзүүлэх зэрэг арга хэмжээ авна.
төлөвлөгөөт дасан зохицох гэж 3 хувааж үзэх ба эдгээрийн аль аль
нь чухал юм. Өнөөдрийн нөхцөлд төлөвлөгөөт дасан зохицох арга ГАМШГИЙН ЭРСДЭЛЭЭС УРЬДЧИЛАН СЭРГИЙЛЭХ БОДЛОГО,
хэмжээ голлох үүрэгтэй боловч энэ нь дан ганц Засгийн газраас бус ЗОХИОН БАЙГУУЛАЛТЫН АРГА ХЭМЖЭЭ:
харин бүс нутаг, олон улсын байгууллага, хувийн хэвшил, иргэний
нийгмийн байгууллага зэрэг холбогдох бүхий л талуудын идэвхтэй » Г амшгаас сэргийлэх төлөвлөгөө боловсруулах
оролцооноос хамаарна.
» Гамшгийн эрсдэлээс сэргийлэх холбогдох хууль журам
Хотын уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох стратегийн гол боловсруулах
зорилго нь уур амьсгалаас үүдэлтэй ирээдүйд учрах аюулаас
урьдчилан сэргийлэх, үр нөлөөг бууруулахад шаардлагатай арга » Гамшгаас сэргийлэх төлөвлөгөөг хэрэгжүүлэхэд шаардлагатай
хэмжээг хэрэгжүүлэхийн тулд хотын аж ахуйг бүрэн дайчлах явдал хөрөнгийн эх үүсвэрийг шийдвэрлэх
юм. Үүнд бэлэн байх ёстой зүйл нь дэд бүтцийн чанар төдийгүй
экосистемийн тогтвортой байдал, хотын иргэдийн эрүүл мэнд юм. » Гамшгийн үеийн харилцаа холбоо, мэдээллийн тогтолцоог
Иймд эн тэргүүнд эрсдэлийн болон учирч болох аюулын үнэлгээг боловсронгуй болгох
хийж, нийслэлийн тодорхой нутаг дэвсгэр болон салбаруудаар
дасан зохицох арга хэмжээг тодорхойлон авч хэрэгжүүлэх явдал » О нцгой байдал, гамшгийн үеийн шуурхай арга хэмжээний
юм. Өнөө үед хот суурин газрын дасан зохицох арга хэмжээг доорх тогтолцоог боловсронгуй болгох
бүлэгт нэгтгэн авч үзэж байна.
» Хотын оршин суугч иргэдийг гамшгийн үед мэдээллээр хангах
» Инженер-техникийн арга хэмжээ. Энэ нь хотод уур амьсгалын тогтолцоог бий болгоно
өөрчлөлтөөс үүсэх бүхий л эрсдэлийг бууруулахад шаардлагатай
бөгөөд хэрэгжүүлэх хэлбэр нь газар бүрт янз бүр байдаг бөгөөд ХОТ БАЙГУУЛАЛТЫН АРГА ХЭМЖЭЭ:
цаг үеийн болон нэгдсэн арга хэмжээ гэж ялгаж болно.
» Шинээр барилгажуулах, дахин төлөвлөж хөгжүүлэх
» Барилга байгууламж-архитектуртай холбоотой арга хэмжээ. төлөвлөгөөнд газар нутгийн ашиглалтыг сайжруулж, гамшгийн
Энэ нь төлөвлөлтийг боловсронгуй болгоход чиглэгдэх ба урт эсрэг цогц арга хэмжээг тусгаж хэрэгжилтэд онцгой анхаарал
удаан хугацааг шаардах боловч аажимдаа эерэг нөлөө үзүүлнэ тавина

» Эдийн засгийн арга хэмжээ. Энэ нь уур амьсгалын өөрчлөлтийн » Гамшгийн эсрэг зам тээврийн дэд бүтцийг сайжруулж, хотоос
сөрөг үр дагавраас хотожсон орчны эмзэг байдлыг бууруулахад нүүлгэн шилжүүлэх гол авто замуудын сүлжээг байгуулна
чухал үүрэг гүйцэтгэх ба үүссэн хохирлыг хурдан арилгахад үр
ашигтай арга хэмжээ юм. » Н үүлгэн шилжүүлэх үйл ажиллагаа Туул, Сэлбэ, Улиастай,
Толгойт, Баянгол, Тахилт голуудын хөндийн дагуу хатуу
» Зохион байгуулалтын арга хэмжээ. Энэ нь хүн амын янз бүрийн хучилттай авто замаар хойд, баруун, зүүн чиглэлд явагдаж
давхаргад мэдээллийг хүргэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэнэ хотоос гаргана. Эдгээр чиглэлд улс, нийслэлийн хөрөнгө
оруулалтаар 277,4 км урт хатуу хучилттай авто зам байгуулна.
» Хот суурин газрын уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох
арга хэмжээ нь цогц хэлбэрээр шат дараатай хэрэгжүүлэхэд » Дүүрэг тус бүрт, гамшгийн үед хүн ам түр цугларах байршлуудыг
чиглэгдэнэ. сул чөлөөтэй орон зай бүхий талбарууд, барилга байгууламжийг
харгалзан тогтооно
» Геологи, барилга архитектур, механик, борлуулалт, түгээлт
нийгэм, эдийн засаг, хууль эрх зүй, гамшгийн эмчилгээ сувилал, » Шинээр төлөвлөж байгаа болон одоо байгаа сургууль, цэцэрлэг,
боловсролын салбар гэх мэт газар хөдлөлтийн нөлөөлөлд эмнэлэг зэрэг нийгмийн үйлчилгээний барилга байгууламжуудад
автаж болзошгүй салбаруудыг шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр газар хөдлөлтийн эсрэг арга хэмжээг хүчитгэн, гамшгийн үед
хамруулан гамшгаас хамгаалах нэгдсэн арга хэмжээ авна. хүн амыг түр байршуулах түшиц болгон ашиглана

100 УЛААНБААТАР 2040