PHƯƠNG PHÁP NC KHOA HỌC

BO GIAO DI,lC vA DAo T~O

TRUONG DAI HOC KINH TE TP. H6 CHI MINH
NGUYEN E>iNH THO

GIAo TRiNH

PHUdNG PHAp NG

kZYar(r)

a-

/I Yar(lI)

ktk. -l)k Yar( r)

'" (k-I)Yar(//)

= ( k ),kzYar(r)-kVarCT)]
kI Yar(H)
~!:::!li.= (II k
kl\lar(r)+"~ ~,:, ,Var(c.)-kl-'aT(r.)-
--_'__:'j_,

k- I VarCR)

~ NHA XUAT BAN TAl CHINH



Giao trinh
Phuo-ng phap nghien ctru khoa hoc trong

KINH DOANH

•

--~

~ f\(r.c .-+Izt. - oqo.!. 34- ()602d..

JJr lor / );JAr.

PIII(CYllgph tip /lghie" Clnt kl,,," hoc trong kinh donn", Nguye/l D,,,,, 1719
An bOn Ian th" 2, 2013
NI,a xuat bOn70i Chtnh
Phcichanh b6<iNha sach Tuon Minh

23 Dao DIIY to. PS, QI0, TPI/CM

237 Ditn Bien Phu, P6, Q3, TPHCM

"'II((YIIgpllllp IIgllii!ll ell), khoa h(Jc trOllg kiuit doanh, Ngllyetl Dlnh 171(1

An ban Ian th(r 1,2011

NhiJ ,w{ft ball Lao D6ng XCiH~i
Ph6t hanl: hc}i Nhli scich l'lIdn Minh

lJQ GIAO Dl)C VA BAO T~O

TRU'O'NG DAI HOC KINH TE TP. HCM
Bien soan:

NGUYEN DiNH THQ

Giao trinh
PHllONG PHAp

NGHIEN cuu KHOA HO• C

TRONG KINH DOANH

(An ball /011 ttnrhui]

~ NHA XUAT BAN TAl CHiNH



Muc luc

Ml)C Ll)C

M!IC 1!lc i
xxi
LOi ,,6, tfillI

CII"UII8 1: 1
TO,.N, G QUAN V"E".N.. GIITEN Cu.'iU KHOA HQC

I.Nghien cuu khoa hoc , , ,, 5

1.l.Kh6i ni~m ve nghien cuu khoa hoc 5

1.2.Nghi~"CLrU hill1 Iilm va ll'ng dung 6

2.Cae trll'ong phai nghicn CL"U khoa hoc 9

2.I.Suy di~n va qui nap 9

2.2.Dinh t(nh, djnh luong va h6n hop 11

2.3.H~ nh~n tlurc va trlrcmg phai nghH~nciru khoa hoc 'II

3.1'1 thllyet khoa hoc 18

3.I.C.lc thanh phan cua 1'1thllyet khoa hoc 19

3.2.Cac tieu chuan danh gia mot 1'1thuyet khoa hoc 22

3.2.1Y. eu to cau rhanh 27

3.2.2.Moi quan he gllra cae khai niern nghien dru 28

3.2.3.Kh1i nang tong quat hoa cua 1'1thuyet... 28

3.2.4.1)6ng g6p cua 1'1Ihuye! ve mt\t 1'1lu~ va tlnrc ti~n 28

ii Phuong phap nghien cuu khoa hoc trong kinh doanh

3.2.5.Kiem din h d uQC 29
4.Nghien ciru, xay dung va kiem djnh 19 thuyet khoa hoc 30
31
4.1.Qui trlnh nghien cuu xiiy dung 19 thuyet khoa hoc 32
4.2.Qui trlnh nghien cuu kie'm djnh 19 thuyet khoa hoc 34
4.3.Qui trinh han hQJ>:xay dung va kiem djnh 19 thuyet.. 36
4.4.Dfr li~u de' xfiy dl,l'ng vii kiem dinh 19 thuyel khoa hoc 38
TOM TAT CH lfONG 1 40
41
CAU HOI ON TAp vA THAO LU,&N CHUONG 1

TAl LlUU DQCTHEM CHlfONG 1

CIII(1IIg 2: 43

VAN 0 ~ N G !-llll N cou

1.Van de nghien CU·lI...................................... .. 44

2.Y tuong, VOI1 d'G, muc lieu, diu hoi va gia thllyet 45

3.Xac djn h vo11 de ngh jen cuu """""""'''''''''' """"""""""""""'"'''' 48
5]
4. 001 tucng nghien cuu

4.1. Ca nhd11 52

4.2. N hom va to chuc """'''''''''''' ., """""'''''''' 53

4.3. M oi qu an h~ , , 54

5.Tong ket 19 thuyet 55
o- ,IT. Ao' ng kNe t Iy' IhuyeNtv' a val. t"ro cua no, .55

5.2.Qui trinh tong ket nghien cuu 59
60
5.3.Minh hoa vi! tong ket va xac dinh van de nghien clru 60
5.3.1.Xllc djnh van de nghien cuu dun chinh vao 19 thuyet.

M~IC luc iii

5.3.2.Xoc djnh van de nghien cuu: 19 thuyet va th] truong 65
5.3.3.Xae djnh van de nghien ctru: 19 thuyet va phuong phap 73
76
6.Tai li~u tham khao: each trich d~n va Ii~t kii 86
TOM TAT CHUONG 2 88
CAU 1101ON T;;'P v); THAo LU;;'N CHLfm-:G 2 ·90
TAl L1~UDOCTH~M CHUcmG2

Chutmg 3: 91
',
92
PH LfONG PHAP DrNHTlNH 93
94
1.Nghien cuu djnh tlnh trong x~y dung 19 thuyet khoa hoc 97
98
1.1.Phuong phap vu ding cu nghien ciru dinh tinh :I 00
·103
1.2.Van dc, rnuc tieu va Iy thuyet trong nghien cuu dinh tinh '103
'l.3.Tong kct vit Slr d\lI\g 19 thuyet t rang nghien ciru dinl . tinh 103
105
2.Phv(]I1U phap GT lOS
3.Plwcmg phap tlnh huong 109
4.Dli li~u vii thu th~p dfr lieu dinh tinh ll8
112
4.1.66n chat clCr li~u trong nghien CLrU dinh tinh 113
4.2.Chon m~u trong nghien cuu djnh tinh
4.3.Cong cv thu th~p dlt Ii~u djnh tinh
4.3.I.Quan sat
4.3.2.Th,lo luijn tay doi
4.J.3.Ttuio lu~n nhorn

y4.3.4.MQt sO chu trong thu th~p dlT lieu dinh tinh

5.1'han tich dlT Ii~u djnh tinh

iv Phuong philp nghien ciru khoa hC,K trong kinh doanh

S.1.Mo ta hien tlfong 114
5.2.Ph5n Ioai hi~n nrong 117
118
5.3.Ket noi dfr Ii~u 120
6.Vi du minh hoa nghien elna dinh tinh 124
7.Gia trj cua san pham djnh tinh 126
8.De cuong nghien Clm dinh tinh 129
TOM TAT CHUONG 3 131
132
CAU HOI ON TAP vA THAOLUAN CHUONG3

TAl L1~U DOC THEM CHUONG 3

Chuoug 4: 133
PHUONG FHA!' OINH Lu'Q'NG
134
1.Nghien cuu djnh Ilfong rrong kiem djnh Iy thuyet khoa hoc 134
1.1.Cae d{lng bien trong nghien ciru djnh luong 136
1.2.Phll'ong phap va cong CI,I nghien CU'U djnh lU'cmg..· 137
1.3.DCI·liCuSu' dung trong nghien cuu djnh hrong 138
139
1.3.1.Di'r li~u cia c6 sRn 140
140
1.3.2.Nh6m 2: Oi'r li~u chua c6 55.n 148
1.3.3.Dfr li~u chua c6 !Ten th] tnrong 150
1.4.Van de. muc tieu va ly thuyet trong nghien ctru dinh Lucmg 152
1.S.TOng ket va Slr dung Iy thuyet trong dinh luong 153
1.6.ChO'nm~u trong nghien Clm djnh IlfCIl\g
1.7.Cong cu thu th~p dfr lieu
2.Khao sat

v

3.Thl, nghiem 153
154
3.I.MOI so kh<ii ni~m co ban trong thl' nghJ~m 154
155
3.1.I.Bien thl' nghiem ··· 156
156
3.1.2.Don vi th& nghi~m 156
157
3.1.3.lli~n rruong thlr nghiem 160
160
3.2.Gia tri cua thu- nghi~m 162
165
3.2.1.Cac d\lng gi" Iri 165
167
3.2.2.Nguyen nhfin lam giam gia tri cua thiT nghiem 169

so3.3.MQI thir nghi~m co ban ············· 170

3.3.I.Mo hinh ban thu nghi~m 173

3.3.2.Mo hinh thLr nghi~m thirc SlJ' 175
176
3.4.M(1t so Ihll nghi~m rno rOng

3.4.l.Thll' nghiem ngilu nhien hoan toan "

3.4.2.Thll' nghiem khO'i ng~u nhien

so3.4.3.Thu, l~ghi~m th(l'a

4.De Cll'ong nghi~n cuu djnh Ill'c;mg · ··

TOM TAT CHUONG 4

CAU HOI ON TAP VATHAO LUAN CHU'ONG 4

TAl LI~U DOC THEM CHUONG 4

Clllflmg 5: 177
PHUONG PI lAp HON HQ1'
·.. 178
1.1 Ion hop trong nghien cuu khoa hoc ··179
2.Thiet ke kel hooptrong phtro 'g phap h6n hop

vi PhL!Ongphap nghien ciru khoa hoc trong kinh doanh

2.1.Ket hQP trong nghien cuu .. I 79
2.2.Cac dang thiet kc h6n hop pho bien 181
2.2.1.Thiet ke h6n hop cia phuong phap
2.2.2.Thiet ke h6n hop glin ket 183
2.2.3.Thiet kC'h6n hop giai thich 184
2.2.4.Thiet ke h6n hop kham pha 185
185
3.Vi dv ve phuong phap h6n hop 186
186
ve3.I.Vi dV 1 phoi hop kharn pha 195
203
3.2.Vi dll 2 vi! phoi hop kham phil 204
4.0e cu'Ong nghien ciru h6n hop 206
TOM TAT CI 1LfONG 5........... 207
CAU HOION 1',3.1'v); TIiAo LU~N CHLfONG 5
TAl LJ~U DOC 1'1reM Ct--ILfClNG5

CIIII'O'lIg 6: 211
CHON MA U TRONG NGJ IlEN C(tU OlNH LU'ONG
212
l.Ly do phal chon m~u 213
214
2.Chon m§u va sai s5 214
215
J.C<ickh<iini~m co ban trong chon m§u 216
3.I.Oam dong 216
3.2.0am dong nghien cuu 217
3.3.Ph1ln Ill'

3.4.00n vi

3.5.Khung m~u

vii

3.6.IIi~lI qua chon m~u .. 217
218
4.Qui rrlnh chon mall 218
219
4.I.Xac djnh dam t.lOngnghien ciru 219
220
4.2.Xac dlnh khung mau 222
222
4.3.X.ic dinh kich thuDe m5l1 222
223
4.4.C3e phuong phap chon m~u 225
226
4.5.Tien hanh chon mau , , 228
228
5.C;\c phuong phap chon mau theo xac swlt 229
" 229
5.I.CllOn m~ll rheo phuong phap ng~ll nhien don gian 230
234
5,2.Chon m~utheo phuong phap h~ thong 236
239
5.3.Ch0I1 m5utheo phuong phap phan ffing

5.4.Ch0I1 m~uthco phuong phap chon thee nh6m

6,Cac phuong phap chon m~u phi x.\c 5uat..

6,l.ChV11m~ll thea phuong phap thufin til?n "

6,2.Clwn m~lItheo phuong phap phan doan "

6,3,Ch(;>nrn~lItheo phuong phap phat tden mam

6.4,Chon rn~lI thco phuong phap dinh rrurc , ,.."

T6M TAT CIIUONG 6

CAU H61ClN TAP vA 1'1lAO LU,A_NCHUaNG 6

TAl Ll~U DOC TH~M CHUONG 6

viii Phuong phap nghien cuu khoa hoc trong kinh doanh

ClurulIg 7: 241

DO LUONG vA THU THAP DO' LI~U D!NH LUONG 242
242
vaI.DO'ILrong cap do thang do trong nghien ctru 243
do1.I.Cap thang do 244
245
'1.1.I.Thang do cap djnh danh 249
250
1.1.2.Thang do cap thu- I~r 25]
25]
1.1.3.Thang do cap quiing 252
264
l.1.4.Thang do cap ti I~ 264
266
va1.2.Cap thang do do manh ella chung 267
267
2.Cc>J1g t'~1thu th5p dCI'li~lI 269
270
2.1.I3;1ngcau hoi 270
271
2.2.Qui trlnh thiet kt! bang diu hoi .. 273
275
3.1-1i~u chlnh dij·li~lI 276

3.I.Nguy~n nhiln gay sai sot trong thu th~p du' li~L1

3.2.CIc bLI'OChi~lI chinh

4.Chuan bi dCl'lieu

4.1.Mii dCfIi~u

4.2.Ma tr~n dti' lieu

4.3.Ulln sach dCr Ii~u

4.3.1.0 trOng

4.3.2.Tra loi khong hop Iy

T6M TAT CHVONG 7

au 1161 ON l'~P vA TliAO LUAN CHlfaNG 7

TAl LI~U DOCTIIEM CHVONG7

M~IC I~IC ix

CII fl'Cmg 8: 277
DO LUONG KHAt NtV-M NGHtEN CUU
278
ly1.00' luoog trong kiem djnh thuyet khoa hoc 279
280
2.KIHlini~m nghien ciru va thang do chung ·280
281
2.1.B~c cua khai ni~m 287
288
2.1.I.Khai ni~m b~c nh5'(. 291
292
2.1.2.Kh<iiniem b~ccaO' 293
293
2.1.3. Thang do long quat 2Y4
295
2.2.Cac d,;lI1gdo luang khai niem nghien ciru 297
300
3.Tinh chiI'!ella do Iuong 301
302
3. J Do lin c~y 304
30S
3.2.Gill tr] nol dung va tinh dan lurong _ 306
·..·..310
3.3.Gitl tr] hOi 1~1va gia tri phan bj~t 313

3.<1.Gi6tri Hen h~ Iy thuyet va gia trj tieu chufin

4.Xoy dung thnng do cho cac khai ni~m nghien cuu

4.1.Xily du ng t~p bien quan sat ..

bo4.2.Danh Sio so thang do

4.3.0anh gin chinh thuc thang do

4.4.MQt so van de din chtl y them ve thang do

5.S"i I~ch trong do luong do phuong phap

S.I.Cae dong sai I~ch do phuong phap

5.2.Bi~n phap kh~c phuc CMV

rOM TAT CI lUaNG 8

CAU HOI eN T~P v): THAo LU~N CHUaNG 8

x Phuong phap nghien ciru khoa hac trong kinh doanh

TAl u~uE>QCTHtM CI IUONG 8 315

Chuong 9: 317
TIIONG KE DUNG TRONG KIEM DJNH LV TIIUYET KHOA
HOC 318
318
I.Tom t~t thong k{>eho m~u 3]8
318
1.1.Do [!.tOngrnuc dQ t~p trung 319
319
1.1.1.Trung blnh ., 319
319
1.1.2.Trung vj 320
320
1.1.3.Mode 321
32l
1.2.Do lu'ong rmrc dO ph5n tan ., 321
321
do1.2.'l.Phuong s~i va I~ch chuan 322
323
t.z.z.Khoang bien I'hien 323
324
2.KY vang , , 325

2,1.Trung blnh dam dong

2.2.l'hu'cmg sai dam dOng

so2.3.Mc;.t qui ,gc vc tinh toan ky vong

3.Bien chua'n trung binh va chuftn hoa

3.I.Bien chufin lrung blnh

3.2.Bien chua'n hoa

4.QlIan he gii'ra rham so m~lI va dam llong

4.1.Trung blnh m~lI va trung binh dam dOng

4.2.Phuong sai m~u va phuong sai dam dong

5.U&c luong thong ke

xi

5.1,U'6c luong khong chech va hi~u qua cua chung.. "",.,,, 325

5.2,Lf6c IlIc,l'ngqu ling ", ", ", " ,,"" "" 326

5.3,VI du ve u6c luO'ng quang"".""""."""""" " " 326

5.3.I.Lf6c luong trung binh dam dong .."""" " 326
329
6.Kiem din h thong ke .." " ""."." ..".."."."""." "."

6.l.Cac bu6c kiem d]nh gia thuret nghien ctru 329

6.2.Cia t ri p , , ,..".,."" ..,,"" """."." " ".." " 332

6.3,5ai ram trong quyet djnh khi kiem djnh thong ke " "" .. 333

6.4.Moi quan h~ gifra IX va "" " .." " 334

6.5,Vi du kiem dinh trung binh " .."" " "".""" ..,, 335

7.M0o"1 qU~11IW" g'u-'o I1mi bile~n nga•u nI)I"en" " " "." ..""",,.,,""" 338

7,1.lli~p plurong Sa; v1lh~ so tuong quan ".."" ...".".""" .."" .."""""""".338

so7,2.Cac d ~ng h~ ILl'ong quan.. "." "." ".." ..""""."."".". "." '.",," ""." " 339

7,2.1,'I'lI'lmgquan limg phil"" ".." " ".,,""" ",," ...." ....." .....". ....,,'" " 339

7,2,2: I'uong q lJil ,) ben ph'll,).",".", ,"" .."." ""'" "". "",,'" ".,,' ..".,,' " 34 J
342
so7.3,MOt qui tile ve hi¢p phuong sai ""." " " " 343

8,5lf dung SPSS dc' tinh h~ so tuong Cluan"."."."."" "

T6M TAT CII UONC 9 "" ".."." ". """""""'" "", ,, 344
" " 346
rApCAU H61 ON VA TI lAO LUAN CHLfoNC 9 " .."""" ..".347

TA I LItu DOC Tt-lEM CH UO:-.lG 9 """ " "

CIII(UlIg 10:
CRONBACH ALPHA VA DANH GIA DO TIN cAYTHANG DO ......349

1,C"la tr]. va. sal. SO~d 0 Iuo.ng "" .."."" """ "." " " " " ,,..350

xii Phuong phap nghien cuu khoa hoc trong kinh doanh

1.1.S"i so trong do luong 350
350
do1.2.Gia trj va tin c~y cua do IU'Ong 352
co2.LY thuye't do luong do luong dien 354
355
2.1.00 tin c5y cua do luong 358
358
do2.2.Do ILYong tin c~y b3ng h~ soCronbach aJpha 359
364
3.60 sung Iy thuyet do h.rang cO dien 371
3.I.Mo hinh do II100g vOi 5\1' hi~n di~n cua sai si5 hI: thong 373
375
3.2.00 tin e~y va gia tr]: do luang hi~n di~n sai so h~ thong

4.Tlnh h~ so tin c~y Cronbach alpha b§ng SPSS

T6M TA'r CHlfaNG 10
CAU H616N rAP VA THAo LuAN CHU'ONG 10

TAl L1~UDOC TH~M CHU'aNG 10

C/llrollg 11: 377
M6 H1NH EFA: KrfiM DINH GIA TR! THANG DO
378
l.EE'A vii danh gin thang do 378
379
2.Me hlnh EI'A 381
2.I.Mo hinh EFA mot nhan to 382
2.I.1.PhLYong sai cua bien do IU'ong Xi 384
2.1.2.1Ii~p phuong sai giiia F va Xi 385
2.1.3.1li~p phuong sai giiia Xi va Xj 386
2.2.Mo hinh EFA hai nhan to doc lap 387
2.2.1.Phuong sai cua Xi
2.2.2.Hiep phuong sai gii:ra Fi va Xi

Muc luc xiii

2.2.3.Hi¢p phuong sai giua Xi va Xj 388
·390
2.3.Mo hinh EFA hai nhan 10 luang quan 391
393
2.3.1. Phuong sai cua Xi 394
2.3.2.HiVp phuong sai cua Fi va Xj 396
397
2.3.3.1liVp phcong sai gill" Xi va Xj 397
2.4.Ma lr~n EFA
399
3.V' du danh gill thang do b3ng EFA 400
3.1.Thang do dan huang: mOl nhan 10 403
408
to3.2:11,ang do don huong: hai hay nhieu nhan 408
410
3.2.1.SIi d I,lng PCA v6i Va ri max 410
410
3.2.2.S~rd vnS PAr v6i Prornax "'"'''''' 411
411
4.Cac dang phiin tich EPA va emg dung 412
412
4.1.Nhiln 1.5chung va thlmh phan chinh " 413
414
so to "1.2.Clwn J lfO'ng nhan " 415
.415
4.2.1.Tieu ch rei genva Iue ,

4.2.2.Tieu chI diem gny

so4.2.3.Chc;mlnrac IlfO'ng nhan 10
to4.3.Quay nhan

5.Dieu ki~n de philn tich EFA

do5.I.Mlre quan he gilra cac bien do luOng

5.1.1.Kiem dinh Bartlett

S.1.2.Kiem di nh KMQ

S.2.Kich lhuoe m5u

to5.3.T\lo bien eho nhan

xiv Phu'Clng phap nghien cuu khoa h9C trong kinh doanh

6.Danh gia gin tr] thang do b3ng ErA ,,"", .....•..............."., "", .."" ,,.416

to6,1.50 IUQ'ngnhiin trich "" """".",,",,"" """ "" " " ", " ..4J 7

to6.1.1.50 IU9ng nhfin trich khong phu hop " " " "" 417

6.1.2.Bienkhang nhom vao nhan to nhir da gia thuyet " " 418
419
6.2.TrQng so nhiin 10 va tong phuong sai trich

6.3.Chien tvoc philn tich EFA de danh gia thang do " 420

7.Philn tich ErA voi 5PSS ,,424
" 425
TOM TJ..T CHUONG 11 " " "" " " ",,427

cAu HOI ON TAp vA THAO LuAN CHUONG IJ ." " .."

TAl LI~U DOCTI I~M CHUONG 11 "." ...."..."" .." ..... " " " " ".. 429

Clmullg 12:

MD HiNI"' T·TESTvA ANOVA: KIEM DfNH KHAc BI~T TRUNG

BiN H .,..,.."..,.."..,..".."." ..,.." "." , ," , ,..431

J. Van de nghien ciru " " "". " " .." " " , ," ," ". 432

2.50 sanh trung binh hal dam dong: t-test " " " 433

2.1,50 sanh hal Irung blnh dam dOng.." " , 433

2.1.1.Tru'Ong hQP mAu cap " ," , " 433

2,1.2.Truong hop mfiu doc l~p " " 434

2.1.3. Vi du so sanh hai trung blnh dam dong. m~u ciiip 434

2.1.4.Slr dung SPSS t-test mfiu c~p 437

2.1.5.Vi du I: So sanh hai trung binh dam dong: m~u dQc I~p 438

2.l.6,Vi dv 2: So sanh Lrung binh dam dong: miiu di)c l~p 439

2.1.7.Slr dung SPSS HeSI m~u dQc l~p " 440

3.50 sanh bn lrllllg binh lro len: mo hinh ANOYA " xv

3.1.M<) hi nh ANOY A 441
442
3.2.ANO VA ITIQcl h ieu 445
445
3.2.1.1'nlOng hop cae dam dong cO philn bo chufin 448
451
3.2.2. Vi du ANOVA mQt chieu: dfr Ii~u thir nghiem 453
454
3.2.3. Vi du ANOVA mQt chieu: dfr li~u khao sat 454
455
3.2.iJ.Kie·mdjnh hSu ANOVA 457
458
3.2.5.SU-dung SPSS: Ai'\OVA mot chieu 458
46'1
3.2.6.ANOVA m(>tchieu: dam dong khong co phan bo chuan 463
464
3.2.7. VI du kiem djnh Kruskal-Wallis 464
468
srss:3.2.8.S':1d' ung kiem djnh Kruskal-Wallis 472
473
3.3.ANOVA hoi chieu: don quan sat 473
474
3.3.I.M6 hlnh A NOVA hai chi'eu don quan sat 475
476
3.3.2. Yi du ANOVA hai chieu: thll nghi~m khoi ngiiu nhien

3.3.:J.St:f<I\lng SPSS: ANOVA hai chilhl don quan S<1I

3A.ANOYA n chreu: lhlr nghi~m thun 50

3.4.1.MO hlnh ANOYA hal chieu: thu nghi~m thira 50

3.4.2. Vi du ANOVA hai chfeu: thir nghi~m thua 50

3.11.3.Circda ng tong bien thien

3.4.4.SU-dung SPSS: ANOVA hai chieu thiT nghi~m thira 50

3.5.Ai'\OVA cho thtr nghiem do IUOng nhieu Jan

3.S.I.Mo hinh ANOVA mot chieu: do IUOng nhieu Ian

3.5.2.Ma Ir~n hi~p phuong sai Yi

3.5.3.Vi dl,l ANOVA mQI chieu do luong nhieu Ian ,

xvi Phuong phap nghlen cuu khoa hoc trong kinh doanh

3.5.4.Su, d~lngSPSS: ANOVA mot chfeu, do Ilrcmg nhieu fan 481
T6M Tkf CH VONG 12 " 482
CAU H61 ON TAp VA THAo LU~N CHVONG 12
483
TAI utu DOC TH~M CHVONG 12 488

CIII(cmg 13:

MO HINH HOI QUI DON vA BOl: KIEM D~NH TAc DONG 489
CllA MOT HAY NI'HEU BIEN D(>C L~P v Ao MOT BIEN PHl)
THUQC DINH LVc;1NG

I. Vnn ele nghiiln ell u 490
491
2. Hoi qui dan 492
2.l.Mo hin h hoi qu i luyen linh dan 493
2.2.Gin dinh trong rno hlnh hoi qui don 495
2.3.Di~1I Sial 1110h3inh hoi qui. 497
2.4.V6'<: !Lrong rno hinh SLR dua vaodll li~tI rn~u 497
2.4.1.V6'c luong m6 hlnh 5LR b~ng OLS 499
2.4.2.1[~$O xac djnh trong dam dong 501
502
[e2.4.3.1 so xac djnh trong m~tI ,.. 504
so so2.4.4.M5i quan h~girra he tuong quan va he hoi qui
506
2.4.5.Tinh chnt ella troe hlqng va va kiem djnh chung 507
508
P.2.4.6.Kie'md [nh vaPo 510

3.MO hinh hoi qui bOi MLR
3.1.Mo hlnh hoi qui bOi MLR

3.2.V6'e Ilfong va kicm djnh h~ sO hoi qui b~ng OLS

3.2.1.Trong so hoi qui chua chufin hoa xvii

so3.2.2.Trong hoi qui dii chuan hoa 510
so3.3.H~ phil ho-p010 hinh 511
512
3.3.l.H~ so xac djnh trong dam dong 512
3.3.2.He sO xac djnh rrong m5u 513
3.3.3.Kiem djnh rmrc dQ phil h01' cua mo hlnh S14
3.3.4.He so xac dinh di'eu chlnh 516
3.4.D3 eQng myen 517
3.5.Mo hlnh h'Oiqui bOi MLR trong kiem 'dinh gia thuyet 518
519
mo3.5.1.Kie·11II)'a SI,l'phu ho-pcua hinh va bien 519
520
3.5.2.Kiem II'n 51,1p' hil hQP cua gill dinh 521
3.5.3.Kich thuoc m3u 524
3.5.4.Chi(!'n luoc ph§n tlch 530
3.5.S.Vf du minh hoa 532
4.£'hoI1 tlch MLR voi SPSS 534
TOM Tkr CH U'ONG 13 536

cxu H010N rAl' VA THAo LuAN CHVONC 13 537

TAl LI~U DQCTHEM CHU'ONG 13 538
539
CIII({m8 14:

MO Hi H HOI QUI v.ot BIEN DOC L~ DINH TiNH:
~
A OVA, ANCOVA VA NOI QUI.

1. Van de nghien ciru
2. Bien djnh tinh

xviii Phuong phap nghien ClfLi khoa hoc trong kinh doanh

3. SLR va ANOVA · H 542

3.1.SLR va ANOVA mot chieu .." " .." " " " .."."." .." " ..542

3.2.Vi du so sanh SLR va ANOVA mot chieu., .." " " 543

3.3.SLR va ANOVA hai chieu " "." " " 546

4. MLR va ANCOVA " " " "" 547

4.1.Mo hlnh ANCOVA "" " 547

4.2.Vi du ANCOVA va MLR vOi bien doc I~p djnh tanh ".,,551

4.3.Ph1ln tlch M LR c6 bien doc I~p djnh tinh vOi SPSS ".." "". 553
" 554
5. Hieu llllg h6 lllong rrong MLR co bien doc I~p dinh tinh ."." "
5.1.1lieu lmg 116 tuong giiIa hai bien djnh tinh " .." 554

S.1.1.Mo hlnh hicu ung h6 tuong va XU ly., " "" ""." 554

5.1.2.DiJn giai hieu u-ng h6 tuong "" .."" .." "" " "" .."" " 556

5.2.HiQll lrng h6 tuong gilia bien dinh tfnh va b.ien djnh luong ..""",,. 559

T6M TAT CH LfONG 1.4."""" ...." ...." ...".." """ ".." ...."..... .... " " ....." ".564

CAU H61 ON T~P v); THAO LuAN CHUaNG 14 " .."." ".566

TA.l LI~UDOC I'll tM CHUONG 14"""""." ""."."""" ..,,..,, ".569

C/II(lIIg 15: "."." " 571
M6 HiN"" NOI QUI DA DIE v): PATH
572
1. Van de nghicn cuu " "" " "" 575

2. Mo hlnh hoi qui da bien MVR 577
577
3. Mii hlnh I'ATH 581

3.1.Mo hlnh tong quat va cac bien

3.2.Phan tich ma hinh PATH

M~JC I~IC xix

3.3.Vf d~1minh hoa vc PATH 583
.. 587
4. B'l~en trung gt.an, bi'~cn d'i"eu tl.e~t va. bi'~en kr'-em soa't .. 587
4..I•M0• hi'n h bi'"en d'i~eu tr'~et, trung gr.a,n va kr'~em soa.r
4.2.Phan tinh bien trung gian 588
593
4.J.Phan tlch bien di'eu tiet 593
595
4.3.1.Cac d\)ng bien di'eu tiet 601
608
4.3.2.Phan tich bien d;eu thea nh6m
615
4.3.3.Ph,in Heh bien di'eu tiet h6n hop va thuan ruy " 619

4.3.4.Kham pha bien dieu tiet 619
619
4.4.l'han tfeh bien kie'f1)scat 620
622
dm,]5. I'hill) tlch bien tiet voi 51'55 624

5.I.Phan tlch bil" di'eu tiet thea nhom vai 51'55 625
5.2.l'hl1l1 uch bien kiem soat, dieu tie't lhuan tl,y va han hop
T6M Tkl' CH U'ONG '15

CAU 1161 ON T~P VA 1'1lAO LUA..NCHUONG 15

TAl Lieu DOCTI IEM cmrouc 15

TAl Lieu oA DAN ..



Laintlirlliu xxi

" , ~A

L01 NOI f>AU

?J7)/II(cmg p/lllp nghiell elfll khoa h!)Clrim liim Itl mon Irqe lrang bi cho

::7- IIguu; 119Cnhi"mg quan diem, nhijll Ihlte, pilltcmg phap va dlllg ell

coelill Ihiel de tlwe Ilifll etic d!t all ngllien (lrll khoa hoc dlillg phlrollg pllap viI

dIm II(\1l1g.Vi vffy, mOil h!)Cnay dii dlfr1cdu« vao giallg dl!y IfJl bgecao hoc vii tiell

si Irong cac IndTIIg d,!i II!)Cklro, nglmh kinh levil qlltin tri ITong IIll1ell mim qlla.
Trill tlr€'giu;, tni li~u tie pllltllng plllip nglriin (lrll rat plrong plru, tit tong qllllt dii'il

clruyin s811.Tuy nlriell, tlJi Vift Nnm, liri lifll tie mon Itgc nay cOli ral 1r1J" eire, gliy
kM khall cno nglfui II(1e,dlfc bi~1Iii Ir(leviin cao Ir9C vallghiell el(1Isillh.

C,ao trll1ll lliiy ra dUI IIIr~m gilip cho Irqeoiin cao hgc va nghien CIrri sinh cO
IIlem tili lifll h(le tijp v~plllfO'ng plrap Ilgitien Cln, biillg tiii'ilg Vifl. NiJi dUllg Clia

gino Ir/II1, baog'6m 1I11il'l1kgit?il illite lien lang trong nghiiin Clhl khon Il9C hilll /1/111:

x(iy d!t'IIg va kieill d;"II Iy tllllyel kho« /Igc. Noi dll118gino Irinh 11aylit pllan IIlii
dung col liii ella c/1I1(11iIi!1II IUp lJe plnrong p/Ilip nghihl Clr!; tac gill gi.r; tlri~u rho

giting viell cua Truong Vii Kirrh Iii'TPHCM Iii' nifm 2007 den 2010. C(I fhli'gioo

Irln/I IIay baogOlll hni I~J!,15 chuang:

TtJp / bao g'6", 5 clu<,(Tllg(C1Jl1'Cl71Igdiii1 C/II((Tng5), gia; Ihi~1I v'a Ihiiil k€'

Ilghirlll """. CIIII'Q'llg 1 Ir/niT lilly 100I1qglwn ve "E'lien CII'II khan "9C. C/IIl'(TIIg2

gi6i thi411cacft tflll'C xac djnlt vrnl ife nghien erhl. ChuvIIg 3, 4 vn 5 gir'Ti Ihi~1Ivc!

pJurcmg pllap di"ll tinh, ifjrrh 11l'(Tllgv, n 116n 1111". Tgp II bao gom 10 c/1U'llIIg

lie" so'(011((1118 6 Chlf(TtJg75) giai Ihi~u miJt phlfong philp cninh IrOllg ki€;11dillir

Iy tJwyel kllon Irpc M,lg ii/lilt I"(Tng. Chuang 6 '''1'111bay "Ie pl1lfcfIIg plu;p ch(J1I
",Oil ITI)II8 IIglriell elrll ifillh Im}ng. Clllrollg 7 vii 8 II/ldc l~i ve co sO- ve do lttong,
tlru IIlqj! tli; li~1I dinh /rt(TlIg, vii each Ihr'rc do !trimg khal lIiflll IIghiell drll.

ba"Cllucmg 9 im IlJi 1119s1iYkiiiir IllIre 1lr01igk€ co dr'mg Irong kiein dinll ly Ilmyel

kl'OII !t!)C.CIIU(mg 10 va 11 Ir'lllr bay phlflmg phcrpdaniz giti Iff) till cijy va gili tri
Ilrall,~ ifo: Crollbach alpha va EFA. CllIl11ng12,13 va 14 giui Ihifllnhimg 1116hinlr

tlrOllg k€ plIO bien dling deki€;n d!nlr IIj IIwyii! klroa IIIJC:I-lest, ANOVA, Iroi qlli

dUll va bpi va ANCOVA. CliO, Cling, Clnrong 15 gi6i tlli?1I 1110Irinll hoi qlli da

bieil, PATH vn It'6i qlli MMR.

Cilia trllllr lIay theaIUrUrlg 1;'lg d!mg trollg IIliel kevil tI'!'C Irif" IIglnell clhl
trollg khon 1t!)Ckillll deanII, tijp trlmg nlnell vno vi dl} lIIilllr 1r1}Q, clui yell tTid, lir

veIIlgt sO' "gllie" Clhl elia trlc gin vii ctic cijng S!( trong nlrihlg lIIinl gan lIlly tlti

IrtlVIIg Viii Nam. Pllnn 1Il~1Il IhOllg ke SPSS dlfr1'- giui Ihifu d€'Xli' ly dii' lifll.

xxii PIUfO'lIgpl1tipI1gili.n CUltkhan h9C trollg kin;' dOnl,Ir

aCiao trillil nny ph(lC V(l chillil cho mOil hoc phuong phap 11ghienc(ft( khoa hoc

bqc crill 119Cvrllie" si Cli" IIglmll kinn doanh. Tlly nhitn, IIhii'tlg "gimh khoa hpc xli
hpi khtu: lieu c6 tile'slr d(mg vi elillg c!llIlIg phucmg pll/ip Ilghierl C'1rL1D,e'slr d(lIIg,

"SU!}; d9C dill nhimg ki€'1 tillre co ban ve plll(cmg pJlIip nglzien dru Illzijp mOil 0
bl,ieCI(IIhrill, ud, IIgMbl CI(II th! truimg va m(it sii'kiii'n thut: co ball ve thullg kii, Vi

t'(jy, sinh VII!Il b(le elr Ilhlill ctic lltim ClIO;Clillg co thelham kJltio,

Tar gia trlllI Ir(lIIg ctim q" cae aollg IIghi?p Truimg DH Ki,,11 teTPHCM,
d~c bl?1 Itl GSTS Nguy~1I DOllg /)ItOllg, Ifglro; </Ii kid: thich, xiiy dt,mg lIt! 10'durc
ellI/Oi IUp pJrUUll8 plltip nghiell (1m khOIl hpc, cae Ihay co iham 8'11 chuoi lop "iiy,
ClillK wi etlc "ve vic" caa h!)e va IIghiell CI(II sinh, riJ 11,l0cho ttlc giti IIgu'OlI ea",
'II)ollgdthoiill 11111,,g1il1lO Irmlt lIay,

Ttu:gid Irall IrC;III8cam Ort Truimg DH Kinh I€TPHCM riff cap kinl: phi dt

111I,re1!i~1Ivtl ll(ii aollg Iflllill di"il gino Irllll! clin Nhi: Trur}lIg cilia xi, tlollg gop

"llIell y k,t" qui btlll cho gino lrillll nay,

CIIOt Clirlg, lIIe gid biOI IJIl TS Nglly€n Til! Mai Trang dii dimh Ilhi'ell II,Ui

y ungiall tit illtin III~"VC Il(ii dung, doc, gop SI~11chil'a ban tlllio nlrieu tan, Tlly

lI11iell, fJllI(IJllg plf/fp IIghiell CI/'IIkhon il9C Iii lanh f'!(c plru'c tqp vii da d~ng, VI vf!y,

gitio Irillll lilly clldc chdll c(mllillelllhicil sOt,

Vtli {(II /1,711 !'Iill Iilr',. 'rM? (I1nl1l 2011), tne gin ali I1h(11I(trWc "hieu pile binh.

VrI gop y clill III!II dQc, f)l<'ll vilo IIllIf"g pM binlr va gOp y do, f(n ban tall thri'llai

"ily (mTIIl 2013), ria (Irt'(7csrrn cntm Irhimg liii vn bO'sling nldell ph'lirt Irong cae

chuong, tlrJelii~1 Iii Iroug Chuang. 7 uc CMV viI CllImng 15 ve chi lie! Ctlell pl,o"

tich bierl trrlllg ginn, dfell tiBI va ki€;n sonl M,rg hoi qui 1/11/' bgc. Tae grd klllll

1II0llg tiep i!IC IIhQn timlC IIhi'mg pile bitlll vii gop!) eria b(ln d9c,

TPHCM, t/uillg 10 m11112013
Nguy~n Dlnh ThQ

Tnremg DH Kinh teTPHCM

Chuong I. 'I'O'nl! quan vii nghiclt cuu khoa hoc 1

T~p I

THIET KE NGHIEN C(J'U



Chuang 1. Teing quan vc nghicn (ll'll khoa hoc 3

C/,U'UlIg 1

Tong quan v'e nghien ciru khoa hoc

Chuang nay giai thi~u cac IlQi dung:

1. Ngiliell cr~'~kho« Ir9C
2. Cdc f/'ldl/l8 plrrii IIgllicl'l crhl khoa 11(1C
3. L!i Ilruyrl klrOllll(lc tIn lieu cllI.lnll ddnh gin

4. Nglri211clh" xlly d!I'ng va ki€ill dinh Iy fl11IyH khoa /r9C

4 Phuong phap nghien cuu khoa hoc trong kinh doanh

Phong viell gioi co the'dong gop thong tin 111ai va doi khi quan
tl'91lg elm kilo fallg iri thuc. Nhii khoa hoc gibi (hay d&) cling co

lilt lam rlieu rio, IIlllmg ho linn 11~!kIlJ6ng pluii Vlh(l iii nita khoa

hoc Ilia vi Ir{lla plrong tlien gibil (Dubin 1978, 16).

Phat bieu cua Dubin, mi?l nha nghien Clru ve xay dung Iy

Ihuyet khoa hoc, cho chlmg ta mQt so suy nghi tnroc khi di vao lanh
vue phuong phap nghien cuu khoa hoc. Cong viec (co the Iii mQt
Irong nhl'mg cong vi~c) cua phong vien, thea SI!hieu biet cua tac gia,

lil ghi chep co h~ thong nhl'mg du kien xay ra de truyen dat I~i cho

nhung ai quan tam ve chung. Nhlr v~y, de Ira thanh phong vien,

chung ta dln phai duoc dao tao nhung kien thirc va ky nang dIn thiet

rna nha nghien CLI"lIkhoa hoc c6 the khong duoc dao tao,

Tuong h,1' nhir ph6ng vien, hay cac nganh nghe khac, nha

nghien CU'L1khoa hoc cling duoc dao tao nlumg kien tlurc va ky nang

de lam nghien CLI'Ukhoa hoc, Mo la cac hien tirong khoa hoc trong

rhuc I'e khong phai ta cong vi~e chinh cua nha nghien CLI'U, Nha

denghien cuu phai kharn pha qui luat thuc te (reality), OJ nhien,

kham pha qll i ILl~tella thuc te, nha nghien cuu can phai mo tli chuug.

Lay VI du, neu chi mo ta trai tao roi tu' tren xudng, thl nhfmg nglrOi

binh thuong (nho tac gia giao trinh nay) hay cac ban hoc sinh tie'u

hoc deLi biet duoc va lam duoc. VI vay, net! chung ta chi dlmg (1 viec

"tai tao roi til' tren xuong" thl Newton va cac ban h9C sinh tie'u hoc

khong khac nhau may, Nhung Newton Iii nha bac h9C 1611cua nhan
loai vi ong ta tim duoc qui lu~t roi cua trai tao (P = mg).

I Nguyen v3n tiiing Anh: "Good reporters can contribute new and
sometimes important information to the body of knowledge. Good (or even bad)
scientists can do the same thing. doing SO not because they are scientists but
because they are good reporters",

Clurong I, Tons qua" vl! nghien ct('U khoa hoc 5

MQt van de l1u'a rna nha nghien ciru khoa hoe din chu y la (mQt)

diem khac nhau giva nha nghien ciru khoa hoc va nha van. Nha van
c6 the dua vao thuc te de lam nen tang cho tac pha'm van chuong

(tam goi la rna ta thuc tC) va ho cling co the dung htr cau (I;,Imgoi la

tao nen thvc Ie) trong lac phfirn van hoc cua minh va nha van duoc
dao tao nhfrng kicn thirc via ky nZmg de thuc hi~n cong vi~e cua ho.
Tuy nhien, nha nghien cuu khoa hoc chi mo teithuc te de tim qui lu~1

ella no chl1 khong the tao ra thuc t@. Cong vi~c kharn pha va kh3ng

dinh qui lu~t cua thuc te: xay dung va kie'm dinh Iy thuyel khoa hoc

la nQi dung ella giao trmh nay. Tuong 11,1' nhir trong nhirng nganh

khac, ngu'oi lam nghien ciru khoa hoc din e6 nhimg kien thuc va ky

niing can Ihie'!. truce lien la ve phirong phap nghien cuu khoa hoc de

co the' tro thanh thanh vien rrong c9ng dong nay.

1. Nghicn dHI khoa hoc

1.1. Khai ni~m vianghien eml khoa hoc

Nghien cuu khoa hoc) lil each thuc con ngtrai lim l'lieu cac hi~n IlI'O'ng
khoa hoc met each e6 h~ thong (Babble 1986). Trong the giai ngay
nay, dc' hi0'u bict mQI SI,I' viec, chung ta co hai each do lia, (1) ehap

nh~n va (2) nghien ciru. Chfip nh~n (agreement reality) La each thuc

con nguoi hie'u biet S~I'vi~c thong qua vi~c thua nhan cac nghien ciru
hay kinh nghi¢rn cua nguui khac, Trong khi do, nghien ciru
(experiential reality) Iii each thirc con ngiroi tim hieu SI,I' vi~c thong
qua vi~c th~c hi~n cac nghien ciru hay kinh nghi~m ella chinh minh.

'1 uy rAng vi~c t~() rn thuc te ,,!tn xuii't hi~n (di. khOng the chap nhSn) trong
nghien c(ru khoa hoc: thay vi till! thap d" Ii~u lai t~o ra dirli.?u g!" (tao ra thuc te)

yde kiem dinh Iy thuyet khoa hoc (rou 0 day khong phai 110 d~ng t"o ra dirli~u de

minh hoa cho mot phuong phap, vd, ph;;n liro thong ke, nao do).

I Nghien CUll kho. hoc xii hoi via kho. hOCh,1 nhie!\, CO nhfrng di~an tuong
dong vii nhfrng difm d~c tmng rieng CIi. chung. Phll'01lg philp nghien ctru trong

giao trinh n~y Ihu<)cvilo I,;nh vue khoa hQc xa hoi.

6 Phuong phap nghien cuu khoa hoc trong kinh doanh

Chap nh~n lit nen rang ella hau het cac kifn thtrc chung ta co
duoc, boi vl chung ta khong the hieu biet duoc rnoi S\f vi~c b~g

nhl'mg nghien cuu, kharn pha ella chinh minh. Tuy nhien, chung ta

co the tnrc tiep th~fe hi~n cac nghien ciru de hieu biet 51! vi~c. Hay n6i

each khac, kifn thlrc Iii dang san "ham co the nh~ diroc thong qua

chap nh~n hay nghien nfU. Khoa hoc cho chung ta phuong thirc de

tiep e~n voi cci hai each hie'u biet 51! viec tren day, chap nhan va

nghien ciru, de hic'u biet 51! vi~c ma chung ta can biel. Khoa hoc thiet

I~p nhirng lieu chua'n cho vi~e chap nh~n rung nlur cho vi~c thl!C
hi~n cac nghien ciru.

1.2. Nghien cit'u han lam va lrng dung

C6 nhieu each philn loai nghien ciru, dira vao rnuc dich Slr dung ket

qua ella nghien ciru, nghien cuu khoa hoc co the' chia thanh hai dang

co ban, do la (1) nghien ciru han Him (academic research), va (2)
nghicn cuu irng dung (applied research).

Nghicn cuu han lam trong mot nganh khoa hoc nao do la
nghien cuu nh5m rnuc dlch rna rQng kho tlmg tri tlnrc ella nglll1h
khoa hoc do. Ket qua cua nghien cuu han lam chu yeu nham vao

rnuc dlch Ira loi cho cac cau hoi ve ban chat Iy thuyet cua khoa hoc.
Hay noi each khac, nghien cuu han lam co muc dich xay dung va

kiem dinh cac Iy thllyet khoa hoc. Cac Iy thuyet khoa hoe dung de

giai thich va dv bao cac hi~n nrong khoa hoc (Kerlinger 1986).

Nlur v~y, nghien ciru han Him trong kinh doanh la cac nghien
ciru giup rno rong kho tang tri thuc ella khoa hoc kinh doanh, Cac
nghien cuu nay xay dvng va kiem djnh cac ly thuyet khoa hoc ve
kinh doanh de' giai thich dv baa cac hi~n nrong khoa hoc trong kinh
doanh. Ket qua cua cac nghien ciru han lam trong kinh doanh khong
nh3m vao rnuc dich ra cac quyet djnh ve kinh doanh clla cac nhil
quan tri trong mot cOng ty cv the.

Chuong I. TO'''1lquan vc "shien crru khoa hoc 7

1<0'1qua cua nghien CLIu him lam tlurong duoc cong be Iren cac
tap chi khoa hoc han lam ve kinh doanh, d'i nhien la chat luong CLio

nghien cuu dar yell cau cua tap chi khoa hoc ('\,1 the nao do. Cac ket

qua nghien ell'\.ld~ng nay khong nharn vao vi~c ra quyet djnh kinh

doanh cu the' cua doanh nghiep nao cs: Chung giLlp cac doanh

nghi~p hiell biet ve cac qui lu~t trong kinh doanh de tll' d6 cO the' v~n

dung C~I the (c6 thc' thong qua cac nghien cU'U ung dung tiep theo)

vao vi~c ra quyet djnh va v~n hanh cac hoat dong kinh doanh cu the'

cua doanh nghi~p, Vi v~y, chung ta can chu )' la ket qua cua nghien

cuu him lam thong rhuong la khong the'(mg dung true tiep vao th]

truong duoc ma ciin phai thong qua nhimg nghien cuu ung dung

tiep theo. Co nhirng ket qua nghicn cU'U him lam phai can nhi'eu nam

rnamoi co th1l'ling dung trong tlurc ti~n duoc.San pham nghien Cll1.1

khoa hoc him llim chi co gia tr! neu no duoc c(ing dong khoa hoc

chap nh~n, nghia Iii no duoc eong bo tren cac t<.lPchi han lam khoa

hoc d u'O'Ccong dong khoa hoc quec te chap nh~n', Nell no khong d~t

duoc yell diu nay thl h'iiu nhu khong co gia tri5,

Ui'y vi du mQI nghien cuu him lam cua mQ! nhil khoa hoc trong

1110t1rtrims da i hoc hay vi~n ngl'lien ctru ve mOi quan h~ giCrathai dO

'1 Trcn th.! g,6;, cac tap chi khoa hoc him t5m noi chung va khoa hQChiln t5m

[runf' kinh donnh nbi rieng Iii de tap chi co "we dieh cong bi) de dInt; trlnh

nghien .:t'll kboa hoc hi'" liim, Trong ngimh kinh doanh co nhfl'u tap chi chuycn
nganh kh,,;c nh\l\1 nhu t!ti chinh, nhfin s~r,'Juan tr], marketing, san xuat. vv. va thtr

h~ns cua ehllng Cling khnc nhau. C6 nhieu to chuc phan IO{lichung nhu rhomson

l{toulcrs (thuong goi Ihco ten cil I. lSI-Institute for Scientific Inform,llion, cac t{lP
ch' trong ng.\nh khoa hoc x3 h(>1Ii>SSCI-Soci.ll Sciences Citalon tndex), Scopus,
ABOC (AlI.lr.,li"" Busin~'SSDeans Council), vv, Vi chi lieu danh gia khac nhau nen

til':' hang eua m{it t~p chi nllO d6 co Ill;; khiic nhau Irong cae h~ phan lo~, kh.ic

nl",u, Iuy nhien, m{it each long quat, mot dIng trinh de dllQCcong bO tren m{it tap
<'hihi", lam kho, hoc quoc te di'>duvc cQng dong khoa hOCcOng nhan phal cO die'm

mm va CO y nghia (pMi Ihong qua h~ thong binh duyel chal chi.' cua dc nha khoa

hVl' lrung rung <huy.!" ng;'nh h~p),
, '\Jgllbi vjill giac) tnnh nay ciing 13lac gia cua 111Ql so san phiirn nghu~n ciru

kh6ng cO 8,5 trj (kh6ng c6ng bO dUQc) nhu v~y,

8 Phuong phap nghien CLrU khoa hoc trong kinh doanh

va long trung thanh ella khach hang doi v6i thuong hi~u (nghien cuu
han lam). Muc lieu ella nghicn CU'Ln1ay la gl? Xay dung va kiern dinh

mot Iy lhuyet khoa hoc, thong qua vi~c tim kiern moi quan h~ giua

hai bien, thai do va long trung thanh. Slt m~g cua nghien ciru nay lit
gl? Phuc vu xii hoi loai ngltoi, thong qua:

Giup nhirng ngu'oi quan tam den liinh VIfC nay hieu biet duqe
moi quan h~d6.

Cac eong ty kinh doanh ting dung n6 V/IO viec kinh doanh (lam
eho vice kinh doanh cua cac cling ty co hi~u qua hon) thong qua viec
xay dvng nhiing rlurong hieu duoc khach hang thich thu.

Ciup cho cac nha nghien ctru thi truong (U11gdung) thiet ke cac
nghien CLI'U cu the' cua rnlnh. Lay vi du, khi khach hang khong trung
thanh voi thuong hieu cua rnlnh, cong ty eo the th...c. hii~n mOt nghien

docuu ve thai cua ho dOi v6i thuong hieu ella rninh nhu tl,e' nao?

Die'lll nao CLIO rhuong hiell Jam cho ho c6 thai dQ khong tot (ly thuyel

da cho I'hay thai dQ tO't doi voi mot thuong hieu 111mot yell t6 lam

cho khach hnng tl'llllS thanh voi rhuong hi~u do), Han nira khi cac
nha nghi@n cuu him lam di tim moi quan he giG'a hai bien nay, ho dill
phai xay dung cac thang do de' do hrong chung. Cac nha nghien et:1LI
th] tl'ltimg e6 the' Slr dung thang do nay trong nghien ciru ra quyet
djnh cua minh.

Nghien ciru ll1lg dung Ii! cac nghien cuu nham lmg dung cac

thanh tuu khoa hoc ella nganh do vao thuc ti~n ella cuoc song. Ket

qua ella nghien CUll (fIlg dvng nh~m vao muc dich true liep h6 Irq
eho vi~c ra quyet dinh. Nhu vay, nghien ciru ting dung trong kinh

ladoanh cac nghien cuu ap dung khoa hoc kinh doanh de nghien
cuu cac van de kinh doanh ella cong ty nhu marketing, nhan S,!, vv,

Ole nghien ellll nay nh~m vao ml,le dich h6 trQ cae nha quc\n trj trong
qua trinh ra quyet djnh kinh dO'anh. Trong nganh kinh doanh, d~ng
nghien eu'u ung dvng pho bien Iii nghien cUu thi trU'(mg, va hlnh
than], nen I1g1mhnghien eu'tl thi truUng dOc I~p de' th~I'chj~n nghien

Chuong l. Tong qll~n vI}"shiell Ct"U khoa hoc 9

cuu th] truong cho khach hang la cac cong ty kinh doanh can thong

tin dl! ra quyet djnh kinh doanh.

Gi60 trinh nay chi t~p trung vao nghien cuu han Him trong kinh

doanh voi muc tieu Iii xiiy dung \'II kiem djnh cac I)' thuyet khoa hoc

ytrong kinh doanh. Tuy nhien, ban doc cung chu Iii SI,I' khac nhau co

ban cua nghien CUll him lam va nghien ciru tIng dung la 6 muc dich

CUi) nghien cuu, I':ghien cuu han lam nh~m vao muc dich xily dung

va kiern dinh Iy thuyet khoa hoc-thu th~p dfr li~u de' xliy dung va
kiem dinh Iy thuyet khoa hoc. Nghien Cll1.1 tIng dung nh~m vao muc
codieh thu th~p dl!' lieu de ra quyet dinh kinh doanh. Khong 51,1' khac
bi~t ext ban ve phirong phap va cong Ct.1 rrong nghien elm him Him va

nghien CUll lmg dung. Nhu v~y, du li~u Iii trong tam ella cac du an

nghien cuu, du lil him lilm hay ung dung. Va, cLing VI vaY, cac nhll

nghien cuu rhuong dong nhat giCfahai khai niem duo li~u va nghien

cuu (research: nghien eli'u'" data: dfr li~u)

2. Cac tnl'(l'llg phai nghien cuu khoa hoc

2.1. Suy dien v~qui nap

deTuy thu(lc vao vSn khoa hoc can nghien cuu, chung ta co lien

hanh nghien cuu theo qui trrnh suy di~n (deduction) hay 'lui n\1p
(induction). Hlnh 1.1 minh twa cho chung ta hai qui trlnh co ban cua
nghien ciru, suy di@n va qui nap. M6 hinh nay con duoc goi Iii vong
Wallac~ (Wallace 1969, ix).

Qui trinh suy di~n b~t dall til cac Iy thllyet khoa hoc da co, con

gOi Iii I)' lhuyet nen (foundational theories) de xay dung (suy dj~n)
cac gi<i lhuyet tra IcJieho diu hoi nghien ciru (research question) va
dung quan sat (thu th~p dlf li~u)" de kiem dinh cac gia thllyet

• Thu3t og" quan slit (observations) cO hai nghia trong nghil?n ciru. :>Ighia
hep, Ihu~1 "II" quan <.il am clu phuong phap Ihll th~p dir tieu biing quan sal (",.il).

'lghiJ r6og, Ihu,it ogu' quan <0\1dung de chi eho tal ca cae phl.l'O'ngph~p Ihu lh~p

10 Phuong phap nghien CL),U khoa hoc trong kinh doanh

(hypothesis) nay. Qui trinh qui Il<)P di theo lurong ngU'Q'elai voi qui
trlnh suy di~n. Qui trinh nily bill dau b~ng each quail sat cac hien

nrong khoa hoc de xily dung 010 hinh (pattern) gicli thich cac hien

urong khoa hoc (ly lhuyet khoa hoc).

Hinh 1.1, Suy di~n va qui nap trong nghien cuu khoa hoc

ly Ihuyet

f i \

TringqllM hoa SUYDrEN Cia thllyet

..---...1--1, I
",CCHAIEUNHOCIUU

\. 1

QUYN..,P

!

Ngtlon: Wallace (1969, ix)

Mo hlnh (Hlnh 1.1) cho thay moi quan h~ gifra Iy thuyet va gia
thuye! cung nhlt co so cua SV' phat trien trong khoa hoc xii hOi. Ly

cothuyet lit nen timg dc' xay dung cac gia thuyet: gia thuyet din quan

sat de kic'm djnh: ket qua cua kic'm dinh cho ehimg ta cac tong quat
hoa, va cac tong quat hoa nay se bo sung cho Iy thuyet. Ly thuyet lai

ticp rue kich thich cac gia thuyet moi, vv. Tuy nhien, cac quan sat

cung cho phep chung ta tong quat hoa de xiiy dung nen cac I>;
thuyet. Qui trinh tiep di~n va khoa hoc ngily dmg duoc bo sung va

phar tricn.

d" lifll nhu quan silt. ph6ng \'an. th;\o IU~I1,VV.6 day. thtl~t ngii quan sat duec

dung theo nghia ,<)ng.

veChuvng I. 1'(>'I'g qunn nghicn ClllLl khoa hoc IJ

2.2. Dinh tinh, dinh luong va h~n hep

t-:ghien cuu khoa hoc co the chia thanh ba truong phai, do la (1) dinh
tinh (qualitative approach), (2) djnh luong (quantitative approach) va
(3) hon hop (mixed methods approach). Trong nghien cuu han lam,
nghien cuu dinh tinh rhuong (chcr khong phai luon luon) di doi voi
vi~c kham pha ra cae Iy thuyet khoa hoc, dua vao qui trinh quy nap
(nghu?n cuu truce Iy Ihuyel sau; vd, Marshall & Rossman 1999).

'ghien ciru djnh hrong thux:mg g~n liEmvoi vi~c kiern dinh chung,
dua vao qui lrinh suy di~n (I,. Ihuyet r'Oi den nghien ClI'U; vd,

caEhrenberg 1994),1 I'll'cmg phai nghien cll'U hon hop phoi hop djnh

tinh v1l djnh hrong voi nhirng mire dO khac nhau, vi du nhu dinh
tinh Iii chinh, djnh hrong III chinh ho~e ca hai dong vai Ira nhu nhau
dc' rung gi.,i quyel van de nghien cuu (vd, Cresswell & Clark 2007;
Tashakkori & Tcddlic 1998),Chi liel ve dinh tinh, dinh luong va ht.n
hop duor rhao IUQntrong die chuang tiep thco.

2,3. n~nh~t1 IhLl'C vii truong pJuli nghien elm khoa hoc

Nghicn ClI'U khoa hoc va san phd'lll ella chung-e-tri lhirc khoa hoc
(scientific knowledge)-lu6n g~n lren v6i h~ nhfin tlurc khoa hoc

tu(paradigm), NghiGn ClI'U khoa hoc b~t ngufin su to me cua chung

ta doi voi cac hi~n urong khoa hoc. Phuong phap nghitm ciru khoa
hoc giup ChLlI1gta kham ph'; cac hi~n tU'{;mgkhoa h9C IllQt each co h~

thong, Co nhi'cu each thlrc kharn pha cac hi~n tUQ'I1g khoa hQC-I~o

ra tri thuc khoa hoc-va chung dua tren nhC'mg tien de khac nhau,
I~O thanh cac h~ nh~n thirc kho.i hoc, Thuat ngir h~ nh~n thuc khoa
hoc duoc Kuhn (1970) Sll dung trong phan tich ve S~fphat trien cua
khoa hoc. Trong nghien Clnt khoa hoc, h~ nh~ thlfC khoa hoc cung
cap each tiep c~n cho nhit nghie:'\ ciu.

12 Phuong phap nghii'mciru khoa hoc trong kinh doanh

C6 nhicu h~ nh~n thuc khoa hoc duoc hlnh thanh, chung ta e6
the' chia thanh ba h~ nh~n thirc chinh: (1) h~nh~ tlnrc khach quan
(postpositivism), con got la h~ nh~n tlurc thuc cheng, thuong di doi
v6i rnrong phai dinh LUQng, (2) h~ nhan thLrC chit quan
(constructivism), con gol la xily dung hay di@n giai, thuong g~n lien
v6i truong phai dinh tinh (qualitative approach), va (3) h~ nh~n !hllc
th"c dung (pragmatism) giin Ifen voi tnrong phai han hop. Ciao
trlnh nay t~p trung vao ba tnrong phai nghien ctru nay (dinh tinh,
djnh ItrQTIgva han hop).

Cac trtriJng phal nghien ciru khoa hoc dira vao ba van de chinh,

hay nol each khac, nhll nghisn eCrukhoa hoc din phai tn,; lCyi ba cau

hoi eo ban sau day de co thC'hie'u duoc MUng gi chung ta muon biet

(vd, Cuba & Lincoln 2005; Johson & Duberley 2000):

1. Ban chat cua thuc It!La gl (what is the nature 01 reality)?
2, Nha nghien cuu va san pharn nghien CLI'U (cai chung ta

mLion biel') quan h~ voi nhau nlur the nao (what is the
relationship between the knower and the known)", va

3. Cach thuc n80 d@'kharn pha ra tri tlurc khoa hoc (what are
the ways of finding out knowledge),

Cilu hoi thtt nha! thu{lc ve quan dle'm lu~ khoa hoc (ontology:
the science of being). D6 IIIkhoa hoc VEo ban dlat cua tlurc te. Hay n6i
each khac, quan diem lu~n khoa hoc La nhimg gia dinh
(claims/assumptions) ve ban dlat cua rhuc te'-nhu'I1g g1 hien hiru,
cluing hien hii'u nhir the nao va chung 'Iuan he voi nhau nhir the nao,

TnrOng phai nghien Cttu djnh hrqng, dua tren co s6 cua h~
nh~n Ihtrc khach quan, cho r~ng eo SI,I hien dien mot th~rc te khach
quan duy nhat (objective reality) va IfQc l~p v6i nha nghien Cttu.
Theo truong phai nay, nghien ciru kho I hoc co g5ng rna til qui lu~t

Chuong I. T'-;ng qll~n vI} nghicn Cl"U khoa hoc 13

cua thuc Ie' khach quan nay cang chinh xac cang tot, Vi v~y, cac nha

nghien cuu khoa hoc dira vao h~ nh~n thirc khach quan co g~ng
kharn pha cac qui lu~t nhan qua (cause-effect relationships) cua cac
hi~n ruong khoa hoc (vd, Johnson & Duberley 2000),

Truong phai nghien cuu dinh tinh, dira tren co 56 cua h~ nh~n
thuc chu quan, cho ding khang the hien di~n mot thuc te khach qtlan
ma hi~n di\'n da th~rc te (multiple, socially constructed realities), phu

lhuoc vao nhll nghien oru. VI v~y, cac nha nghien ciru trong he nh~n
tlurc chu quan cho rimg cac hi¢n tlf(7ng khoa hoc tac dong qua lai I~n
nhau va quan h~ nhan qua khong the ma ta ho~c giai thich duoc thuc

te (Cuba & Lincoln 2005),

Truong phai nghien (lJ'U han hop (mixed methods approach),

dira vao h~ nh~n lhu'c thuc dung, cho r~ng van de quan trong de tao

ra tri thuc khoa hoc khong phai 111co S~I'hi~n dien mot thuc te khach
qUiln hay khong, ma Ii'l san pham cua nghien cuu khoa hoc se git'lp gl
cho nhlln loai noi chung, trong nganh kinh doanh Iii doanh nghi~p va
nhi}ng c~ nhfin, to' chuc c6 lien quan (vd, ngtl'ai tieu dung, hi~p hoi

kinh doanh, to' clurc quan I.>'nha nuoc ve kinh doanh. vv). Hay n6i

each khac, h~ nh~" thuc thuc dung t~p trung vao vi~c ung d~lIlgcua

san phfirn khoa hOc-giai quyel van de thuc ti~n trong kinh doanh la

trong t5m (Creswell & Clark 2007). Cac nha nghien cuu thllOc h¢
nh~n thtl'e nay cho r~ng SLrdung phuong phap nghien cuu khong

phili la van efe quan rrong, phuong phap nao cling drroc, mi@nIiisan

pham cua chung giup gilli quyet duoc van de ho quan tam. Vi v~y,

ho Slr dung ca djnh tinh va dinh lU'Q11g(h6n hop: Tashakkori &
Teddie 1998; Greene & Caracelli 2003).

Call hoi Iht'l hai thuQc ve nh~n th(rc lu~n khoa hoc

(epistemology: thl! theory of knowledge). D6 Iii khoa hoc ve tri thlJoe
khoa h<>e.Hay noi cach khae, tri thue khoa hoc Iii gi? nhfrng gi 111tri

lhue khoa hoc va nhung gi khong phili Iii tri thue khoa hge, nguon

goc, ban chat va h",n ehe ella chung, vv,

14 Phuong phap nghien ciru khoa hoc trong kinh doanh

Truong phai nghien cuu djnh IU'c;711tgh,ea h~ nhan tlurc khach

quan cho r~ng tri thuc khoa hoc doc I~p vaj nha nghien cuu, Ole nh1t

nghien cuu thuoc truong phai nay thu thap dir li~u dinh hrong (doc

-deI~p voi ho) va d6 la thuc te (reality) kiern dinh Iy thuyet khoa

hoc [tri thirc khoa hoc), Vi dfr Ii~u doc I~p voi nha nghien ciru, cho

ncn nha nghien cuu khong nhat thiet phai true tiep thu th~p dfr li~u,

\Ie m~t Iy thuyet, bat ky ai thu th~p cung nhir nhau vai cac cOng CI,I

thu th~p co slin, Vi du, nha nghien ciru thiet ke bang cau hoi chi tiet

(structured questionnaire) va cho nguci khac thu th~p dtr li~u theo

bang diu hoi nay,

Truong phai nghidn ciru dinh tinh, theo h~ nhan thtrc chu quan

cho f~ng tri thuc khoa hoc phu thudc vao nha nghien ciru. Cac nha

nghien cuu thuQc truong phai nay true tiep den hien truong de' thu

th~p va di6n giai dli Ii~u, Dmu nay co nghia lit y nghta ella du lieu

cothu th~p kho the'tach roi khoi nha nghien ciru. Nha nghien cuu c6

the that) lu~n, quan sat, hoac dong h1111vhcri cloi tuong nghien cuu de

varim hieu ho thu th~p dLI'lieu ILl'ho.

heTruong ph~i nghien CLYU h6n hop, dira vao nh~n thuc thuc

dung khong quart lam den van ere tri thLI'Ckhoa hoc doc I~p hay phu

thLlQevao nha nghien cuu, rna Iii rinh thuc dung rna n6-no co giai

quyet duoc v5'n de m~ doanh nghieP clang quan tam hay khong? Cac

nhil nghicn cuu thea truong phai han hop Slr dung nhieu dang dfr

li~L1 va phuong phap thu lh~p chung.

Cau h6i lhu ba thuQc ve phircng phap lu~n nghien elnt khoa

hoc (methodology). Day Iii lanh vue nghien ciru ve cac phuong phap

tao ra tfi thue khoa hoc: nghien rou duge tien himh nhll the nilo?
Hay n6i each khae, eac Iy lhuyet dU'Qcxay dvng va kiem dinh nhu
the nilo?

Truang phai diM IUQl1g, d\,l'llvao h~ nh~ thuc khach quan va

thuang thea qui trinh suy di~n, cho r~ng nghien Clru khoa hoc Iii

kiem dinh cae Iy thuyet (gift lhuye!) khoa hoc va c<ic ly thuyet nay

Chuonb l. T61\i; quan VI! nghie" ciru khoa hoc 15

duoc dua ra (suy di~n) tLI'ly thuyet. Hay noi each khac, nghien clfu

khoa hOC'thee tru(mg phai nay Iii kiem dinh cac Iy thuyet khoa hoc

de' xem n6 co phll hop voi du' li~u th] truong (thuc te) hay khong, Vi

v~y, qui trinh nghien cuu co ban ella truimg phai nay III LY THUYE-I'

~ 'GIllEN CUU (Theory ~ Research), Nghien cuu khoa hoc theo
truong phai dinh IUQng dua vao phuong sai-c-dua vao 5\1 bien thien

gilla cac bien (khai ni~m) vai nhau. VI vay, no con goi Iii xiiy dung
(kie'm djnh) Iy thuyet khoa hoc theo plurong sai (variance theorizing;

vd, O,i1es 2003).

Tru'<)ng phal djnh tinh, dua vao h~ nh~n thuc chu quan, va
thuong theo qui trlnh qui nap, cho riing nghien cuu khoa hoc 1111(5y
dl,l'ng die Iy thuyet khoa hoc va dua vao qua trinh-e-cac hi~n nrong
khoa hoc tuong rae qua l<;Iivoi nhau va thuong g~n Hen voi cac
plurong phap dinh Unh. Phuong phap xly dung I), thuyet khoa hoc

theo truong phili nay duoc gol Iii xii)' dung Iy thuyet khoa hoc theo

quri trinh (process theorizing; vd, Chiles 2003; Langly 1999), Qui

truth nghlen cuu co btu, cua rruong phai nay 111NGH.JEN C(iU ~ LY

THUY~T (Research ~ Theory),

saTruong phai nghicn CLI'U h6n hop, dira tren co ella h~ nh~n

thuc tlurc d\lng kel hQP ca phuong phap nghien cuu cI [nh tinh va
djnh IHong (y nhi'eu muc de) va thlt I\r khac nhau, de' xfty dung

va;ho~c kifm djnh Iy thuyet khoa hoc, Bang 1.1 tong ket cac d~c

diem CWl cac he nh~n thuc va truong phai nghien CUll khoa hoc,

Chlll1g ta cling dIn phan biet giLra phuong phap hl~n nghien
ctru khoa hoc v6i phvong phap va cong cu nghien ciru khoa hoc
(methods, tools, techniques). Phuong phap 11I~nnoi len each thuc tao

ra tri thu-c khoa hoc, nghia la, Iy thuyet khoa hoc duoc tao ra MU the

nao. Phuong phap va ding CI,I nghien ciru khoa hoc lit nhung phuong
phap va cong Cl,l cv the' dugc sll dvng trong qua trlnh thvc hi~n
nghien cU'u khoa hoc, vi dv nhu cae phuong phap thiet ke va danh

16 Phuong phap I1ghil~ncuu khoa hoc trong kinh doanh

gia do luong. cac ky thu~t chon rn~u. cac phuong phap phan tich so
li~u nhu phan rich nhfin to, hoi qui, ANOVA. vv.

Mot die'm nira cluing ta rung din chu y. nhu cia gi6i thi~Ll,
nghien cuu dinh tinh thuong eli doi voi viec xay dung cac Iy thuyet
khoa hoc, dva tren nguyen t~c quy n<)p (nghien cuu tn.t&c Iy thuyet
saul, nghien ciru djnh luong g~n lien VOl viec kiem djnh chung, dua
tren nguyen t3c suy di~n (Iy thuyet roi den nghien oru), Nhung din
ehu y Iii khong phai xay dung Iy thuyet khoa hoc Iii phai dung dinh
tinh va kiem djnh Iy thuyet khoa hoc Iii phai dung dinh luong.

Phuong phap dinh tinh van duoc su dung de kiem djnh cac Iy thuyet

khoa hoc va phuong phap dinh hrong cung thu&ng duoc slr dung de'

kham pha ra cac 19 thuyet khoa hoc. Hon nira, nhieu phirong phap

va cong c....nghien CUll trong d6 di} lieu su dung co the' IIIdjnh tinh,
dinh luong, hay ca hai, vi du nhu phuong phap GT (Grounded
Theory; Strauss & Corbin 1998), phirong phap tinh huong7 (vd,
Eisenhartdt 1989), vv. Tuy nhien, o~c diem ella nghien ctru djnh tinh

phu hop vai viec xBy dung 19 thuyet, khoa hoc han va nghien ciru
djnh luong phu hop v&i kiem dinh ly thllyet han.

Nhieu nhll Iy IUQnkhoa hoc cho r~ng kh6ng the tach raj g;u'a
kharn pha vii kiem dinh I11Qt ly thuyet khoa hoc, Hay n6i each khac,
chung III hai pllan clla mOt ehiec banh xe (vong Wallace; ZaJl'l11an&

ctg 1982). Neu theo quan diem nay thi Iy thuyet khoa hoc co the

duoc xay dung t\r Iy thuyet (suy di~n) hay du' Ii~u (qui nap), va day
la ch6 cua rruong phai h6n hop. Vi v~y, tnrong phai h6n hop, phoi
hop gifra djnh tinh va dinh IlfO'ng cran dan duoc chap nh~n trong
nghien CULl khoa hoc (Creswell & Clark 2007; Shah & Corley 2006;
Tashakkori & Teddlie 1998).

7 0 day chI do;c~p dt!'n nghien oro tinh huO'ng (case study methodology)
dims Irons xay dlmg va kicm dinh Iy thuyet khoa hQC,khling de dip den mQtd~ng

tinh huang rat phO' bien kh,ic. d6 Iii phdn tich !lnh Imong dung trong dao 1<10
(tcaching cases); .em, lay vi dll, Yin (1994).

C1wong I, TCil1!ql uail v~nghi{!n cuu kho: hoc 17

Bang 1.1, R~ h~ nh~n Ihll'Ckhoa hoc co ban

QUIt" n;ri" Kh~t:h qu,,., Chl' quan Tlurc dung

lu{iu Ili~1l di~n don Hien di~n da thvc Hien d i~n don
thuc to!kh;leh te
Nlui" I/u;c quan ho~e da thuc te
/u(11I
DQc I~p vai nha Phu thuoc vao nhi! Ph\) thuQc hoac
nghien cuu nghienruu dQc I~p voi nha
nghien cUll

S"Y di~11 Quy nap Phoi IlQP

P/utOlIS Dinh luong Dlnh unh Phoi IlQP
/,IInl' lru'"
Thi"t I~p quail h~ KhOng th,t co quan Hon hop
Cia I,,;
I1h5n qu,' h~ nh;n qua
Toi,S qUdt
X5y d 1,1I1ISy Xay dung Iy thuyet Phoih.;>?
fU)(I Ihuyet d\I'a Ir&nco dl,ls vho qua trinh HOllhgp
~.c'JphLlo-ng Sill
/),10 cd,) k€1 cgn hen vai "ha
quti 'f;Ieh bi';t v(ri nhlt
I'gil i~nClftl nghi~l1 ctl'U
l\fg/'iell elt1l
411011II!)c Tlillg 'Iudi' hoa Khong the' tong HOIl hop
qUilt hoa

Theo rhu1\'" muc Khang theo chuan Hon hop
chung ml,l'C I1hat dinh, phu

thuQc vho ngi'rcanh
vh nhil nghien cmt

Ki~m <tinhIy X5y dlmg Iy Ihuyel X5y dlmg va
khoa hoc kiem djnh I)'
thllyct khoa hoc thuyet khoa five

Dua vao IruOng phai h6n hop nay, chung ta khong nhal thiel

phai phan bi~l gilla xiiy d~g va kiern djnh ly thuyet khoa hoc trong

nghien cuu khoa hoc, Han nira, chung ta c6 the sit dung mQt phuong

phap de' vua xay dung va kie'm dinh 1)1thuyet khoa hoc (Johnston &

ctg ]999). Lay vi du, chung ta c6 the' sit dung phuong phap tinh

18 Phuong phap nghien cuu khoa hoc trong kinh doanh

vahuong de vun xay dung kiem dinh ly thuyet khoa hQC': dau lien,

su' dung mQI hay nhieu tmh huong de xay d\1'T1gIy thuyet va su
dung nhimg tinh hllong tiep thea de kiem dinh Iy thuyet nay (Perry

1998),

Xiiy dung hay kiern dinh I); lhuyet khoa hoc, dinh tinh hay dinh
luong cling IIIde tai cua nhimg tranh lu~n Iy thu ve Iy ItI~n khoa hoc
trong the ky 20 va tiep t\IC 0 the ky 21 nay. Nhieu nha Iy lufin khoa

hoc cho r3ng can phai tach bi¢l hai van de cua Iy thuyet khoa hoc:

kharn phil ra mot Iy thuyet khoa hoc va kiem dinh no. Tien phong ve
vi~c nay co the' ke den Reichenbach (1938), nguui da dira ra khai
ni¢m vc pham vi kharn pha (context of discovery) va pham vi kie'm
djnh I.>'thuyet khoa hoc (context of justification). Theo quan di1i'm
nay, nghicn cuu khoa hoc chi thuoc ve van de kiem djnh cac Iy
thuyet khoa hoc. each nhln ve nghien CLl'U khoa hoc rheo
Reichenbach va nhll'l1g ngll'oi Ling hi,\ cho each nhin nay, thi du nhu
Ilunt (199'1)trong nganh marketing, dii thong tr] mot thai gian dai~.

3, Ly thuyet khoa hoe
Nhu da gi6i t'hi~u, xay dung va kie'm dinh cac Jy thuyet khoa hoc de'
phuc vu cho con nguoi J;) eong vi~c cua cac nha nghien ciru khoa hoc.
Tuy nhidn, khi n6i den ly lhuyet khoa hoc, co ba van de co ban luon
duoc cac nha nghien Cll'L1qLlan tiim:

1. The nao la mot Iy thuyet khoa hoc va noi dung cua n6 bao
gom nhfrng gi?

2. Lam sao de'danh gill mot Iy Uluyet khoa hoc?

• Chung Iii cung khang ng~c nhien khi lhily cac lu3n an tien oj th"'Jng theo

quan diem nay. Han n(lo, "hfeu nghien cuu sinh va k€ ca nguOi huOng d3n eho

r3ng day Iiiellch all 101m de VII?'1m91 lu~n an tien si trong nganh khoa hoc xii h9i,
d~e biClla ng/mh kinh doanh (eho den nga)' nay),

Chuong I. 'ffinv; qunn vc ngltiell cuu khoa hoc [9

3. Slf dung Iy thuyct khoa hoc trong nghien crru C~I the cua
rninh nhu the' nao?

ereSa diu hoi tren lufm la van quan tam cua cac nha nghien cuu
vevi khong d& dang co mot dinh nghia ly thuyet khoa hoc dat duoc

tinh thong nhal cao gilta cac nha nghien dru cung nhir cac tieu chufin
dimg dc' danh gia mOlly thuyet khoa hoc. Nhieu cOng trinh khoa hoc
duoc danh gia eao do nguCri nay nhung lai rat thap do nguoi khac.
Do v~y, ph'an nay co muc dich phan rich cac thanh philn cua mQt Iy
thuy'!t khoa hoc Irong lanh vue kinh doanh cung voi cac tieu ehuirn

de'danh gia no.

3.1. Cac thanh ph3n elia Iy lhuye'l khoa hoc

Co nhicu each djnh nghlo mot Iy thuyet khoa hoc. Theo Kerlinger
(1986,9), 11101I'y I'hllyi~'tkhoa hoc la "mQt t~p cua nhi:rng khai ni~I11,

codjnh ngh.I'I, va gin thuyel trinh bay h~ thUllg thong qua cac mol

lilian hI: gifta cac kh6i ni';I11,nh5m muc dlch giai thich va du' bao cac

hi~ll tU'~)11gkhoa hoc".

I:)inh nghia nay bao g0111ba van de chinh yell cua mot Iy thuyet

khoa hoc. M(ll lit, Iy thuyet khoa hoc la t~p hop cac gia thuyet 1.>'
lhuyet. Clmg din chu y Iii co hai thu~t ngl'f gia thuyet duoc su dvng
trong nghicn cuu khoa hQC: gia thuyct Iy thllyet (proposition) va gia

thuyet kiem dinh (hypothesis),

Cia thuyet Iy thuyet Iii cac gia thuyet bieu di~n rnfii lien h~ giut!
cac khai ni~m rrong m{>tI)' Ihuyet. Trong mi)l nghien crru khoa hoc,
khi chung ta chua the kiem djnh cac moi lien h~ nay b~ng thuc tj~n

thi cac moi lien h~ nay lil cac gia lhuyet Iy thuyet. Mot khi chung ta

dua ra cac giit thuyet va se thu th~p dir Ij~u de' kiem dinh cac gia

thuyet nay thi cae gia Ihuyet dll'a ra lil cae gia thuyet kie'm djnh.

20 Phu'Ongphap nghicn cuu khoa hoc trong kinh doanh

Nlur v~YI gia thuyet 1)1 thuyet bieu di~n mOi lien h~ giil'a cac
khai ni~m nghien cuu va gitl thuyet kh~'mdinh dung debie'u di~n cac
moi lien h~ gill'a cac bien quan sat. Can chu y 1a dekir~'m dinh mot gia

thuyet I)' thuyet chung ta co the' dung mot hay nhieu gia thuyet kiem

dedjnh. Trong iruong hop chi can m(>t gill thuyet kie'm djnh kiern

dinh mot gia thuye! I)' lhuyet thl khai ni~mgia thuyet Iy thuyet va
gia thuyel kie'm djnh thur; chat If! mQt, mqt cai mang y nghia Iy

thuyel va mQI cai mang y nghia thuc li~n.

Cac gin thuyet Iy Ihuyet noi len moi lien h~ (tuong quan hay
nhan qua) gilla cac khai ni~m nghien CUllva co l~p veri nhirng khai
niern khong duoc nell ra trong Iy thuyet do. Di'eu nay co nghia III
mQt Iy thuyet c6 gi6i han cua no, xac djnh b~ng cac gia thuyet ve gia
tr], thai gian, va khong ginn,

yChLI tiep theo 111trong nghien cLl'U co hai dang khai nii,\m klla i

niern: khtii ni~m I)' thuyet (concepts), gol t5t fa khai niem va khai

ni~m nghic" CLI'Ll (constructs). Khai niern duoc dung de chi mQt S~l'
vi~c/v~t co thO' fa C~Ithe' nhu cai ban, dti ghe hay trLI'Utuong nhu' thai
dQ, dong co rnua hang,

Khi x5y dung l11Qtfy !huyet khoa hoc, chung ra phai xac dinh

cac khai niQI11se tao thanh nen Iy thuyet, Khi 111(lt khai ni~111la n1qt

thanh phan cua I)' lhuyel co hJi van de dln xem xet, do Iii (J) chung'

ta phai do luong duoc no, va (2) moi lien h~ cua no voi cac khai ni~111
khac trong f>; t'huyet duoc x5y dung. Mqt khai niem co the va se
duoc do luang dc' kharn pha ho~c kiem djnh moj quan h~ gifra n6
v&i cac khai ni~m khac thi 116duQ'c goi la khai n.i~m nghien cU'u.

Trol1g ph~m vi kiem dtnh Iy thuyet khoa hoc, kl1.i cie c~p den khai

nicm thi n6 Iii khai nicm ngh.ien cuu. Chinh VI v~YI thu~t ngft khai

ni~m Iy thuyet va khcli ni~m nghicn clru doi khi dUQc dung nhlr

nhau, va duqc gQi chung lit kh<iinicm,

Thlr hai, cae khai ni~m phai Iii kh<ii l1i~m nghicn CUll, nghia Iii
ehlmg 1<1co the'do Ilrong chung dugc b~ng cae bien quan sat va cac

Chuong I. Tong qunn VI! nghien (,h, khoa hoc 21

khai ni~m nghien cuu nay co moi lien h~ veri mot hay nhieu khai

niern nghien cuu khac, ChLIY them lit thong tlurong chung ta khong

the'do IITemg true tiep duoc cac khai ni~m nghien ciru rna phai thong
qua mot hay nhi'eu bien khac co the'do hrong duoc, Cac bien dung
de'do luong mQI khal ni~m nghien ciru duoc got lit bien quan sat hay

bien do ILIons va Irong giao Irinh nay, thu~1 ngfr bien do ILlong va

bien quan sal dLIQ'Cdllng thay the cho nhau. Trong lieng Anh c6
nhi'eu thLl~t ngfr duoc dung de' chi bien quan sat nhu observed
variables, items, manifest variables, indicators. Chinh vi v~y, khai
niem nghien cin.1 con duoc gol Iii bien tfem ii'n (latent variable).
Chuang 8 $<! trinh bay chi liet cac dang cua khai nj~m nghien cuu.

Thir ba, mOlly thuyet phai nh~m rnuc dich giai thich va du bao
cac hi~n l'U'(,'Il1kghoa hoc, Cric thhnh phan nay duoc bieu di~n Irong
Hinh J .2. Ciai thich va du bao cac hi~n nrong khoa hoc Iii trong tam
cua nghilln Cll'L1 khoa hoc,

Hinh 1.2, C;\c thanh phan cua mQtIy thuyet khoa hoc

Gi(ri /I~"G: ili Ihllyfl v'{,glli irj IMi giaH va klJf>lIggia"

!

•

Cia Ihuyet r--_;_; ---.
kiemd",h
,~~~~14~--~.~!__;----..
-J/

Nguon: Bacharach(1989,497).

22 Phuong phap nghicn C'Lfukhoa hoc trong kinh doanh

3.2. Cnc lieu chuan danh gia mQI ly Ihuye't khoa hoc

Vi~c thiet I~pcac tiell chuan danh gia mQt Iy thllyet khoa hoc Iii mQt

cong vi~c khcng dan giim. No phu U1UQC vao nhieu yell to nhir dira

Iren tnrong phai nao, each suo dung cac cong C1,I cia tnrong phai d6,
va ngay ca, tinh chu quan cua nglrOi danh gia. Co nhfeu trtri1ng hQP

mot dv an khoa hoc duoc nhi! nghien ciru nay danh gia rat cao
nhirng nguol khac thl cho ring gia tri ella n6 rat han che.Thi du nhir
co mot nghien cuu dtrr_ycthuc hi~n bing plurong phap dinh tinh. Nell
nghien cuu nily de mot nha khoa hoc theo truong phai dinh luong
va cho I'~ng phuong phap dinh tlnh khong the' giili q1.lyetdiroc van
de nay co hi~lI qua thl nghien ciru nay kho rna dat duoc SI,I' danh gia
dung rrurc, Trong khoa hoc, khong nhieu th] it, thuong khong tranh
khoi nhirng rnrong hop nhu v~y. Tuy v~y, khong phiai chung ta

khang co hay khong the' thiet I~pnhung tieu chuan de danh gia mot

Iy thuyet khoa hoc.

Feldman (2004) cho ding de' xay dung duoc mot Iy thllyet khoa

hoc tO'I,nh1i nghien cuu dln chu Y 10 clie'mco ban sau day:

1, Ciiu hoi nghien cuu (research question) phai that S\~·quan
rrong va can thiet: Lay vi du khi chung ta nghien ciru bien x
(de' giai thich cho hien nrong khoa h9C Y) vi X chua dircc
nghien cuu truce day, Chua OU'D'C nghien CUll truoc dily c6

dethe'la mQI Iy do de th\rc hi~n nghien C{I'U, Tuy nhien, van

nay chi tlurc s~r quan trong khi chung ta bi~n lu~n dircc lit
bien x Iii bien quan trong (so voi cac bien dii nghien ciru

truce day) de giai thlch hien urong Y. Mot vi du khac, nell

moi quan h~ gifr3 X vit Y da diroc nghien ctru tren co s6

saquan h~ tllyen tinh. Neu nghien Clnl cia chung ta c6 co

de nghi la x va Y c6 quan h~ phi !LIyen!hi di'eu nay lam tang

sv hicu biet ella chung ta ve moi quan h~ nay, Nhl'mg van