รายงานทางวิชาการเรื่องมะพร้าวน้ำหอม

การจัดการความรู้
เทคโนโลยกี ารผลติ มะพรา้ วนำ้ หอม

นายณฐั ภทั ร ทนิ รัตน์ 116410301026-3
นายอาชวนิ บุญญาวินิจ 116410301010-7
นางสาวพิยดา กล้าหาญ 116410301039-6

กล่มุ 3

รายงานนเี้ ป็นสว่ นหน่งึ ของการศกึ ษาวชิ า สารนเิ ทศและการเขยี นรายงานทางวิชาการ
สาขาวชิ าการผลิตพืช คณะเทคโนโลยกี ารเกษตร
มหาวิทยาลยั เทคโนโลราชทงมลธญั บุรี
ภาคเรียนท่ี2 ปกี ารศึกษา2564

คำนำ

รายงานเรอื่ งการจัดการความรู้เทคโนโลยีการผลติ มะพรา้ วน้ำหอมนี้ เปน็ ส่วนหนึ่งของ
วิชาสารนิเทศและการเขียนรายงานทางวิชาการมีจุดประสงค์เพื่อศึกษาความรู้เกี่ยวกับ
มะพร้าวน้ำหอม ซง่ึ รายงานฉบบั นม้ี เี นอ้ื หาเกย่ี วกับการเพาะปลกู ผลติ และดแู ล

การศึกษาค้นคว้าเรื่องการจดั การความรู้เทคโนโลยีการผลิตมะพร้าวน้ำหอมเลม่ นี้
ข้าพเจ้าได้วางแผนการดำเนินงานการศึกษาจากแหล่งความรู้ต่าง ๆ อาทิ หนังสือ และ
แหล่งความร้จู ากเวบ็ ไซต์

การจัดทำรายงานฉบับนี้สำเร็จตามวัตถุประสงค์ไปด้วยดี ข้าพเจ้าขอขอบพระคุณ
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. พนิดา สมประจบ ที่ท่านได้ให้คำแนะนำการเขยี นรายงานจนทำ
ให้รายงานฉบับนี้สมบูรณ์ในด้านแผนปฏิบัติศึกษาการทำรายงาน การเรียบเรียงเนื้อหา
การเขียนบรรณานกุ รมได้สำเรจ็ ลุลว่ งไปด้วยดี ข้าพเจา้ หวงั วา่ เนือ้ หาในรายงานฉบบั น้ีที่ได้
เรียบเรียงมาจะเป็นประโยชน์ต่อผู้สนใจเป็นอย่างดี หากมีสิ่งใดในรายงานฉบับนี้จะต้อง
ปรับปรุง ข้าพเจ้าขอน้อมรับในข้อชี้แนะและจะนำไปแก้ไขหรือพัฒนาให้ถูกต้องสมบูรณ์
ต่อไป

ณัฐภทั ร ทนิ รตั น์

อาชวิน บญุ ญาวนิ ิจ

พิยดา กลา้ หาญ

14 มีนาคม 2564

สารบญั
หนา้

คำนำ…………………………………………………………………………………………………………… ก
สารบัญภาพประกอบ…………………………………………………………………………………….. ฉ
บทที่
1 ประวตั มิ ะพรา้ วน้ำหอมและการพัฒนาพนั ธ์ุ………………………………………………….. 1

1.1 ประวัตมิ ะพรา้ วนำ้ หอม………………………………………………………………… 1
1.2 การคัดเลือกพันธ์ุและการพฒั นาพันธ์ุ…………………………………………….. 3

1.2.1 การคัดเลือกมะพรา้ วเพอ่ื ทำพันธ์ุ…………………………………….. 4
1.2.2 ลักษณะทดี่ ขี องพอ่ แม่พันธม์ุ ะพรา้ วนำ้ หอม………………………. 4
1.3 สาเหตุทม่ี ะพร้าวน้าหอมไมห่ อม……………………………………………………. 8
2 ลกั ษณะทางพฤษศาสตร์และการผลติ พันธ์ุ……………………………………………………. 9
2.1 ลักษณะทางพฤกษศาสตร์…………………………………………………………….. 9
2.1.1ราก(root)……………………………………………………………………… 9
2.1.2 สะโพก(bole)……………………………………………………………….. 9
2.1.3 ลำต้น(stem)………………………………………………………………… .9
2.1.4 ใบ(leave)…………………………………………………………………….. 10
2.2 พันธุ์มะพรา้ วนำ้ หอม……………………………………………………………………. 12
2.3 การผลิตพนั ธ์ุ………………………………………………………………………………. 16
3 การขยายพันธตุ์ ้นกลา้ มะพร้าวนำ้ หอม…………………………………………………………. 19

สารบญั (ต่อ)
หนา้

บทที่
3.1 การเกบ็ เก่ียวผลผลติ เพื่อทำพนั ธุ์……………………………………………………. 19
3.2 การเกบ็ รกั ษาพนั ธุ์……………………………………………………………………….. 19
3.3 การเตรียมผลมะพรา้ วน้ำหอมกอ่ นเพาะ…………………………………………. 19
3.4 การเพาะตน้ กลา้ ………………………………………………………………………….. 20
3.5 การคัดเลอื กต้นกล้า……………………………………………………………………… 21

4 ปัจจยั ทม่ี ผี ลต่อการเจริญเติบโตเเละการให้ผลผลิตของมะพร้ามนำ้ หอม……………. 23
4.1 สภาพเเวดล้อมทมี่ ผี ลตอ่ การเจริญเตบิ โต………………………………………... 23
4.2 การปลกู ……………………………………………………………………………………… 24
4.3 การดูแล………………………………………………………………………………………. 26
4.4 การประเมนิ ความต้องการปุ๋ย………………………………………………………... 26
4.5 ธาตอุ าหารพืช……………………………………………………………………………… 28
4.6 การใหน้ ้ำ…………………………………………………………………………………….. 30
4.7 การจัดการสวน……………………………………………………………………………. 32
4.8 เทคนิคการเพม่ิ คุณภาพและปรมิ าณผลผลิต…………………………………….. 33

5 การเก็บเกยี่ ว การจดั การหลังการเกบ็ เก่ยี ว และการส่งออกมะพรา้ วนำ้ หอม……… 37
5.1 การเก็บเก่ียวมะพร้าวนำ้ หอม…………………………………………………………. 37
5.2 ดัชนีการเก็บเก่ยี ว…………………………………………………………………………. 38

สารบญั (ต่อ)
หน้า

บทท่ี
5.3 ขอ้ สงั เกตในการเกบ็ เกี่ยว………………………………………………………………. 40
5.3.1 ลกั ษณะของผล………………………………………………………………. 40
5.3.2 สังเกตจากปลายหางหนู…………………………………………………. 40
5.3.3 การนบั จั่นและทะลาย……………………………………………………. 41
5.3.4 การนบั ระยะเวลาเก็บเก่ียว……………………………………………… 41
5.4 การปฏิบัตหิ ลงั การเกบ็ เก่ียว…………………………………………………………… 41
5.5 การปฏบิ ตั ิหลังการเกบ็ เกี่ยว…………………………………………………………… 42
5.5.1 การเก็บเก่ียวมะพร้าวน้ำหอมในพื้นท่ีราบลาดเอยี ง…………….. 42
5.5.2 การเก็บเกยี่ วมะพร้าวนำ้ หอมในพ้นื ทล่ี ุม่ .…………………………... 42
5.6 การจําหนา่ ยในประเทศและสง่ ออก…………………………………………………. 42
5.6.1 ลกั ษณะผลมะพร้าว…………………………………………………………. 42
5.6.2 คุณภาพสําหรบั การสง่ ออก………………………………………………. 43
5.6.3 การแข่งขันคณุ ภาพ…………………………………………………………. 44
5.6.4 ขนาด…………………………………………………………………………… 45
5.6.5 เกณฑ์ความคลาดเคลอื่ น………………………………………………… 45
5.6.6 เกณฑค์ วามคลาดเคลื่อนเรื่องคุณภาพ………………………………. 45
5.6.7 เกณฑ์ความคลาดเคลอ่ื นเรอื่ งขนาด………………………………….. 46

สารบญั (ตอ่ )
หนา้

บทที่
5.6.8 การบรรจแุ ละการจัดเรยี งเสนอ………………………………………. 46
5.6.9 รายละเอยี ดของภาชนะบรรจุ…………………………………………. 46
5.6.10 เครอ่ื งหมายและฉลาก………………………………………………….. 47

บรรณานุกรม………………………………………………………………………………………………… 49

สารบญั ภาพประกอบ

ภาพที่ หนา้

1.1 ลักษณะจ่นั และลำต้นทส่ี มบรู ณ์…………………………………………………………….. 5
1.2 ลกั ษณะทรงพุ่มท่สี มบูรณ์…………………………………………………………………….. 5
1.3 ลกั ษณะทรงพ่มุ ทไ่ี มส่ มบรู ณ์………………………………………………………………….. 5
1.4 การตรวจเช็คความหอม………………………………………………………………………… 7
1.5 กะลาของผลออ่ นท่ีมีกลนิ่ หอม……………………………………………………………….. 7
2.1 มะพรา้ วน้ำหอมท่สี มบรู ณ์จะมสี ะโพก…………………………………………………….. 10
2.2 จั่นหรือช่อดอกมะพรา้ ว…………………………………………………………………………. 11
2.3 สีเปลอื กมะพร้าว………………………………………………………………………………….. 12
2.4 มะพร้าวก้นกลม ผลสีเขียว…………………………………………………………………....…. 13
2.5 มะพรา้ วก้นกลม ผลสีเหลือง…………………………………………………………………...... 14
2.6 มะพรา้ วกน้ กลม ผลสีนำ้ ตาล…………………………………………………………………..... 14
2.7 มะพรา้ วกน้ จีบ ผลปานกลาง…………………………………………………………………..... 14
2.8 มะพร้าวกน้ จีบ ผลเล็ก……………………………………………………………………………... 15
2.9 การคลมุ ถุงเพอ่ื ป้องกันการผสมข้ามต้น............................................................... 16
2.10 ขั้นตอนการผลติ มะพร้าวน้ำหอม...................................................................... 17
3.1 การปาดเปลอื กมะพรา้ วเทา่ ฝ่ามอื ....................................................................... 20
3.2 การเพาะมะพรา้ วน้ำหอม.................................................................................... 21
3.3 ผลมะพรา้ วนำ้ หอมทีป่ กติ.................................................................................... 21

สารบัญรปู ภาพ (ต่อ)

ภาพที่ หนา้

3.4 ลักษณะมะพร้าวนำ้ หอมท่ปี กติ........................................................................... 22
4.1 การปลกู มะพรา้ วในพ้ืนทรี่ าบลมุ่ และพ้นื ท่ีราบ................................................... 25
4.2 การปลูกแบบสี่เหล่ียมจัตรุ ัสและสามเหล่ียม....................................................... 25
4.3 ผง้ึ ช่วยผสมเกสร................................................................................................. 34
4.4 ตาดอกมะพร้าวทแ่ี ทงออกมาทางใบ................................................................... 34
4.5 การลอกเลน........................................................................................................ 35
4.6 มะพร้าวน้ำหอมผลลีบ........................................................................................ 36
5.1 ลักษณะเนอ้ื มะพรา้ วชน้ั เดียว.............................................................................. 38
5.2 ลกั ษณะเน้ือมะพร้าวช้ันครงึ่ ............................................................................... 38
5.3 ลกั ษณะเน้อื มะพรา้ วสองชั้น............................................................................... 39
5.4 ลกั ษณะเนอ้ื มะพร้าวทกึ ทนึ ................................................................................. 39
5.5 มะพรา้ วน้ำหอมท่สี ามารถเก็บเกยี่ วได้แลว้ สังเกตกุ ลบี เล้ียง.............................. 40
5.6 มะพรา้ วนำ้ หอมท่ีสามารถเกบ็ เกย่ี วได้แล้ว สังเกตปุ ลายหางหน.ู ........................ 40
5.7 ลักษณะผลท่เี หมาะกับการเกบ็ เก่ียว................................................................... 41
5.8 มะพรา้ วควั่น....................................................................................................... 43
5.9 มะพรา้ วเจยี ........................................................................................................ 43
5.10 บรรจุภณั ฑม์ ะพรา้ วน้ำหอมเพื่อส่งออก............................................................ 47



1

บทท่ี1

ประวัตมิ ะพร้าวนำ้ หอมและการพฒั นาพนั ธุ์

ประวัตมิ ะพร้าวนำ้ หอม
มะพรา้ วน้ำหอมกลายพนั ธ์ุมาจากมะพรา้ วตระกูลหมูสีซงึ่ มีถนิ่ กำเนดิ บรเิ วณลุ่มน้ำนครชัยศรี

จังหวัดนครปฐม การกระจายพันธุ์เริ่มจากมีผู้มาซื้อพันธุ์จากฟาร์มอ่างทอง อ.กระทุ่มแบน จังหวัด
สมุทรสาคร แล้ว นำไปปลูกและคัดเลือกพันธุ์ของตนเองในหลายพื้นที่ เนื่องจากประเทศไทยเป็น
แหลง่ ผลิตมะพร้าวอ่อนท่ี สำคญั ของโลกและมะพร้าวน้ำหอมของไทยมีจุดเดน่ เรื่องกลน่ิ หอมมากกว่า
คแู่ ขง่ อยา่ งฟิลปิ ปนิ สแ์ ละ อนิ โดนีเซีย จึงทำให้มะพรา้ ว

น้ำหอมของไทยเป็นสินค้าส่งออกที่นำเงินตราเข้าสู่ประเทศปีละมากกว่า 2 พันล้านบาท
จังหวัดสมุทรสงคราม สมุทรสาคร ราชบุรีและนครปฐม เป็นแหล่งผลิตมะพร้าวน้ำหอมที่สำคัญของ
ไทย และจัดไดว้ ่าเป็นแหล่งปลูกมะพรา้ วที่ให้รสชาตขิ องมะพรา้ วนำ้ หอมหวานอรอ่ ยกว่าที่อน่ื ๆ เขตน้ี
เกษตรกรยึดอาชีพปลูกมะพร้าวน้ำหอมกันมานานกว่า 20 ปี มีล้งมะพร้าวน้ำหอมกระจายอยู่ทั่วไป
เพื่อรองรับผลผลิตสำหรับปูอนตลาดทั้งในและต่างประเทศ ปัจจุบันมีประมาณ 105 ล้ง เกษตรกรผู้
ปลกู มะพรา้ วน้ำหอมสามารถจำหน่ายมะพร้าวนำ้ หอมได้หลากหลายรปู แบบดว้ ยกนั เชน่ น้ำมะพร้าว
แช่เยน็ มะพรา้ วทงั้ ผลปอกตัดแตง่ มะพร้าวเผาวุ้นในลกู มะพร้าว เป็นต้น

นอกจากน้ีมะพรา้ วนำ้ หอมในเขตดงกล่าวยังเป็นสินค้าสิ่งบง่ ช้ที างภมู ิศาสตร์ (Geographical
Indication; GI) กล่าวคือเป็นสื่นค้าหรือผู้ลิตภัณฑ์ที่ได้รับความคุ้มครองด้านทรัพย์สินทางปัญญา
ประเภทหนึง่ เน่อื งจากมกี ารปลูกมายาวนานและมีลักษณะเดน่ เฉพาะ เชน่

- มะพร้าวนำ้ หอมราชบรุ ี เปน็ มะพรา้ วพนั ธ์เุ ตี้ย เดิมปลูกกนั มากในจังหวัดนครปฐม
ด้วยเอกลักษณ์โดดเด่นของมะพร้าวน้ำหอมราชบุรี คือลำต้นขนาดเล็ก ใบสั้นกว่ามะพร้าวพันธุ์ไทย
ทั่วไป อายุการออกจั่นจะทยอยออกประมาณ 15 - 18 จั่นต่อปี มีความหอมตั้งแต่ราก เมื่อขยี้ปลาย
รากมะพร้าวดมดจู ะมีกลนิ่ คลา้ ยใบเตย น้ำมะพรา้ วมกี ลิ่นหอมคลา้ ยใบเตย มรี สหวาน

- มะพร้าวน้ำหอมสามพราน นิยมปลูกกันแพร่หลายท้ังในอำเภอสามพราน อำเภอ
นครชัยศรีและอำเภอพุทธมณฑล รวมถึงอำเภอใกล้เคียงในจังหวัดนครปฐม พันธุ์ที่นยิ มปลูกจะเป็น
พันธุ์กุ้นจีบและพันธุ์ผลกลม หรือภาษาชาวบ้านเรียกว่า “พันธุ์หมูสี” น้ำมะพร้าวมีกลิ่นหวานหอม
คลา้ ยกลิ่นใบเตยและเน้อื นมิ่

2

- มะพร้าวน้ำหอมบา้ นแพ้ว เปน็ มะพรา้ วน้ำหอมพนั ธ์ตุ ุ้นเตย้ี บริเวณกน้ ี้เป็นจบี 3 จีบ
อย่างชัดเจน ซึ่งในจังหวัดสมุทรสาครนั้นเดิมนิยมปลูกมากในอำเภอบ้านแพ้ว จนกลายเป็นพันธ์ุ
ท้องถิ่นเนื่องจากในพื้นที่นี้ดินมีลักษณะเป็นดินเหนียว มีอนุมูลของธาตุโพแทสเซียม (K+) ที่จำเป็น
สำหรับมะพร้าวนำ้ หอม เพราะช่วยในการสร้างน้ำตาล ทำให้มะพร้าวน้ำหอมมีรสชาติหวาน และ
ธาตุโพแทสเซยี มยังช่วยในการสรา้ งไขมนั และช่วยให้เนอื้ มะพร้าวมีหนาข้นึ อีกท้งั จงั หวัดสมุทรสาคร
ยังเปน็ เมอื งที่เรียกว่า เมือง3 นำ้ (มแี ม่นำ้ ทา่ จีนไหลผ่านทำใหบ้ ริเวณปากแมน่ ้ำ เม่อื มีนำ้ ทะเลหนุนใน
บางฤดูน้ำจะเป็นนำ้ กรอ่ ยและเมอื่ นำ้ ทะเลหนุนสูงขน้ึ จะเป็นนำ้ เคม็ ตอิ เม่อื ในช่วงฝนตกชุกน้ำจึงเป็น
น้ำจืด) เช่นเดียวกับจังหวัดสมุทรสงครามที่แม่น้ำแม่กลองไหลผ่านและมีปากแม่น้ำที่เกิดลักษณะ 3
น้ำทำให้มะพร้าวน้ำหอมที่ปลูกจากทั้งสองแหล่งดังกล่าว น้ำมะพร้าวมีกลิ่นหอมเป็นเอกลักษณ์ต่าง
จากมะพรา้ วทอ่ี ื่นๆ (สำนกั งานพาณชิ ยจ์ งั หวัด ลพบรุ ี,2561)
การคัดเลอื กพันธุแ์ ละการพัฒนาพนั ธ์ุ

มะพรา้ วนำ้ หอมเป็นพชื ผสมตัวเองแต่สามารถผสมขา้ มพันธไ์ุ ดถ้ า้ ในแหลง่ ปลูกมีมะพร้าวพันธ์ุ
ต้นสูงรวมอยู่ด้วย โอกาสที่เกิดการผสมข้ามมีสูงและก่อให้เกิดความผันแปรทางพันธ์ุกรรมมากการ
คัดเลอื กพันธก์ุ ่อนปลกู จึงมีความสำคญั และจำเป็นอยา่ งยิ่ง ถา้ มีการคดั เลือกเพาะพันธ์ุทด่ี ีแลว้ ย่อมเป็น
หลักประกันได้ว่าจะได้หน่อพันธุ์ที่มีคุณภาพสูงและสามารถออกจั่นติดผลได้เร็ว และผลมีขนาด
สมำ่ เสมอ
1. การคัดเลือกมะพร้าวเพอื่ ทำพนั ธุ์

มะพร้าวมีการขยายพันธ์ุด้วยวิธีอาศัยเพศเพียงอย่างเดียวมีโอกาสที่มะพร้าวมีการผสมแบบ
ขา้ มตน้ ไดม้ ากโอกาสท่แี ต่ละผลจะกลายพันธุจ์ งึ มมี ากตามไปดว้ ย แม้จะมหี ลกั ฐานยืนยนั ว่าในมะพรา้ ว
นำ้ หอมการบานของดอกตัวเมียจะเกิดขณะที่ดอกตัวผู้ยังรว่ งไม่หมดการผสมตัวเองในมะพร้าวต้นเตี้ย
จึงเกิดขึน้ ไดแ้ ตไ่ ม่ไดห้ มายความว่าในมะพร้าวต้นเตี้ยจะไม่มีการผสมข้ามต้น ดังนั้นโอกาสที่จะกลาย
พันธ์ุจึงมเี ชน่ เดียวกนั

ความพร้อมในการผสมพันธุ์ของมะพรา้ วมี 5 รปู แบบ (Type I – Type IV) โดยมะพรา้ วกลุ่ม
ต้นเตี้ย เช่น มะพร้าวน้ำหอมนั้นมีรูปแบบเหมือนกับรูปแบบที่ 4 (Type IV) คือ ดอกตัวเมียรุ่นที่ 1
และดอกตัวผู้รุ่นที่ 1 บานพร้อมที่จะผสมพันธุ์ในเวลาคาบเกี่ยวกัน จึงมีโอกาสที่จะผสมพันธุ์ในจั่น
เดียวกนั ได้

3

การคัดเลือกพันธุ์มุะพร้าวมาทำพันธุ์จึงต้องมีหลักการเพื่อให้ได้มะพร้าวที่มีคุณภาพเพราะ
หากการคัดเลือกพันธุ์ไม่พิถีพิถัน ตลอดจนการคัดผลพันธุ์ไม่ถูกต้องตามหลักวิชาการจะทำให้ต้น
มะพร้าวทไ่ี ด้เจริญเตบิ โตสมบูรณ์ไม่เต็มทใี่ ห้ผลผลิตไม่ตรงตามความต้องการส่งิ ท่สี ำคัญที่สุดคือกว่าจะ
ทราบว่าผลผลิตท่ีไดม้ ีการกลายพนั ธห์ุ รอื ไม่ มะพร้าวพันธ์เุ ต้ียอยา่ งมะพร้าวน้ำหอมจะตอ้ งใช้เวลา 3-4
ปจี ึงจะทราบ ถา้ ไดผ้ ลผลิตไม่ตรงตามพันธ์ุไม่มกี ล่ินหอมของน้ำมะพร้าว การตดิ ผลไม่ดก ลักษณะผล
ไม่เปน็ ทีต่ อ้ งการของตลาดแล้วหมายความว่าเสียเวลาอยา่ งไมค่ ุม้ ค่าถงึ 3-4 ปีทีเ่ ดยี ว แตถ่ า้ หากว่าการ
ปลูกและบำรุงรกั ษาอยา่ งตรงตามหลักวิชาการย่อมทำใหเ้ กษตรกรไดผ้ ลตอบแทนคุ้มค่าต่อการลงทุน

สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตรได้เล็งเห็นความสำคัญในการปรับปรุงพันธุ์มุะพร้า
น้ำหอมของไทย แตเ่ น่อื งจากมะพร้าวเปน็ พืชท่ีต้องอาศัยระยะเวลาในการเร่มิ ให้ผลผลิตจึงทำให้ต้อง
ใช้เวลานานในการคดั เลือกเพ่อื ปรับปรุงพันธส์ุ ุถาบันวจิ ยั พชื สวนจงึ ไดเ้ ริม่ รวบรวมพันธ์มุ ุะพรา้ วน้ำหอม
จากแหล่งปลกู ในพนื้ ที่ 4 จงั หวดั (จังหวดั สมุทรสงคราม สมทุ รสาคร ราชบุรแี ละนครปฐม) มาปลูกใน
แปลงรวบรวมพนั ธุข์ องสวนผลิตพันธม์ุ ะุ พร้าวลูกผสมคนั ธุลี และตอ่ มาปลูกในแปลงรวบรวมพันธ์ุของ
ศูนย์วิจัยพืชสวนชุมพรและได้เริ่มคัดเลือกและปรับปรุงพันธุ์ตามหลักวิชาการ ตั้งแต่ปี 2540 และ
ผลการวิจัยการปรับปรุงพันธุ์มะพร้าวที่ได้ในปี 2549-2553 พบว่าการผสมพันธุ์และคัดเลือกพันธุ์
มะพร้าวน้ำหอมได้พันธุ์มะพร้าวน้ำหอมพันธุ์ใหม่ท่ีมีน้ำและเน้ือที่มีความหอมและความหวานไมต่ ่ำา
กวา่ 7 องศาบริกซ์ อยา่ งสม่ำเสมอจำนวน 14 ตน้ และคดั เลือกมะพร้าวน้ำหอมเพม่ิ ขน้ึ เปน็ 30 ต้นใน
ลำดับต่อมา พร้อมทั้งได้เตรยี มต้นพันธุ์มะพรา้ วน้ำหอมที่ได้จากตน้ แม่พันธุ์ทั้ง 30 ต้น ปลูกเป็นสวน
ผลิตพันธุ์มะพร้าวน้ำหอมในปี 2553 จำนวน 5 ไร่ (จุลพันธ์, 2553) ซึ่งสามารถใช้เป็นต้นแมพ่ ันธุ์ใน
การผลิตต้นพันธเ์ุ พ่อื การกระจายพนั ธุ์ ทงั้ น้ศี ูนย์วิจัยพืชสวนชุมพรยังเปน็ หนว่ ยงานของรัฐที่ผลิตพันธ์ุ
มะพรา้ วน้ำหอมจำหนา่ ยแกเ่ กษตรกร

ต่อมานักวิชาการปรับปรุงพันธุ์ดร.ศิวเรศ อารีกิจ และคณะ ได้ศึกษาการค้นหายีนควบคุม
ความหอมในมะพร้าวน้ำหอม เนื่องจากยังไม่มีข้อมูลทางลำดับเบสดีเอ็นเอทั้งจีโนม (Whole
genome sequence) ของมะพร้าวหรือยงั ไมส่ ามารถเขา้ ถงึ ข้อมลู ได้เนือ่ งจากยังไม่ไดม้ กี ารเปิดเผยไว้
ในฐานขอ้ มูลสาธารณะ (NCBI) จงึ ทำให้ไมส่ ามารถนำเอาวิธีการปรับปรุงพนั ธด์ุ ว้ ยเทคนิคอณูชีววิทยา
(Molecular breeding) ซึ่งเป็นวิธีที่จะช่วยร่นระยะเวลาในการปรับปรุงพันธุ์พืชมาประยุกต์ใช้ได้
สง่ ผลใหโ้ ครงการปรบั ปรงุ พันธุต์ อ้ งใชร้ ะยะเวลายาวนาน และในปี 2559 ผ้วู จิ ัยไดค้ ้นพบยนี ความหอม
2. ลักษณะที่ดขี องพอ่ แม่พันธุ์มะพร้าวน้ำหอม

4

การคัดเลือกต้นแม่พันธุ์เบือ้ งต้น ควรพิจารณาลักษณะอืน่ ๆ ของต้นที่จะใช้เป็นพ่อแมพ่ ันธ์ุ
ดังน้ี

2.1 การคดั เลอื กตามลักษณะทรงต้นและใบ
(1)อายุต้นแม่ไม่ต่ำกว่า 10 ปี เนื่องจากเป็นช่วงท่ีมะพร้าวให้ผลผลิตสูงสุดและ

คงที่จนกระทงั่ อายุ 30 ปผี ลผลิตจะเร่ิมลดลง (ท้งั น้ีขน้ึ อยูก่ บั การดแู ลรกั ษา)
(2)จำนวนผลผลิตไมต่ ่ำกวา่ 120 ผล/ตน้ /ปีผลดก ไม่ควรเลือกต้นที่มผี ลดกเพียง

ด้านเดียวหรือแถวเดียว
(3)อายุเร่ิมตกผล อายเุ ก็บเก่ียวผลผลิตตอ้ งมีอายไุ มม่ ากกว่า 3.5 ปี บง่ บอกได้ว่า

มะพร้าวจะให้ผลผลติ เรว็
(4)ลักษณะลำต้นลำต้นสมบูรณ์ แข็งแรงส่งผลให้ต้นมะพร้าวสามารถ

เจริญเติบโตได้ดี ปล้องถี่บ่งบอกลักษณะที่ดีว่ามะพรา้ วเจริญเติบโตทางด้านความสูงช้า ต้น
เตี้ย ง่ายตอ่ การเก็บเกยี่ วผลผลิตไม่ควรเลือกต้นท่มี คี วามสูงมากนัก

(5) ทรงพุ่มใบควรเป็นรูปทรงกลม แสดงว่าตน้ มะพรา้ วมคี วามสมบรู ณ์ ทางใบไม่
กระจุกตวั บรเิ วณปลายยอด และทางใบไม่ลลู่ ง

(6) ทางก้านใบ ทางก้านใบสั้น ก้านทางแข็งแรง แผ่กระจายโดยรอบต้นเป็น
รปู ทรงกลม บง่ บอกลกั ษณะท่ีดวี า่ ก้านทางสามารถรองรับทะลายผลผลติ ไดด้ ี ทะลายไม่ หั ก
สง่ ผลใหผ้ ลผลิตเสียหาย

(7)จำนวนทางใบไม่ต่ำกว่า 25 ทางใบ ไม่กระทบต่อผลผลิต พืชสามารถ
สังเคราะหแ์ สงและใหผ้ ลผลติ ไดเ้ ต็มท่ี และสามารถมจี ำนวนทางใบได้ถงึ 30-35 ทางใบ
แต่ควรตัดทางใบแก่ออกในช่วงหน้าแล้งเพราะทางใบที่แก่มากจะคายน้ าได้เร็วกว่า
ทางมะพรา้ วทีอ่ ่อน และช่วยให้ทางใบอ่อนไดร้ ับธาตอุ าหารได้เต็มที

(8)ลักษณะอื่น ๆ ต้นมะพร้าวต้องไม่เป็นโรคและแมลงเขา้ ทำลายหรือมีอาการ
ผดิ ปกตสิ ่งผลกระทบตอ่ ผลผลติ

5

ภาพที่1.1 ลักษณะจั่นและลำตน้ ทส่ี มบรู ณ์ (พเิ ชษฐ์ ณ นคร, 2561 : ออนไลน์)

ภาพที่1.2 ลกั ษณะทรงพมุ่ ที่สมบูรณ์ (พิเชษฐ์ ณ นคร, 2561 : ออนไลน์)

ภาพที่1.3 ลกั ษณะทรงพุ่มไมส่ มบรู ณ์ (จุลพนั ธ์ เพช็ รพริ ณุ ศนู ย์วิจัยพืชสวนชุมพร , 2562 : ออนไลน)์
2.2 การคดั เลอื กตามลกั ษณะจ่นั และผล
- ลักษณะจ่นั
จั่น ควรมีจั่นทุกทางใบ และมีผลมะพร้าวขนาดอายุต่าง ๆ ติดอยู่ที่จั่น บ่งบอก

ลักษณะทด่ี วี า่ มะพร้าวจะใหผ้ ลผลิตอย่างต่อเนื่อง

6

- ลักษณะผลสด อายเุ ก็บเกยี่ ว 6-7 เดือน
(1) เนือ้ มะพรา้ วสด มเี น้ือมะพร้าวอ่อนประมาณ 90 – 100 กรัม บง่ บอก
ลกั ษณะดเี นื้อมะพร้าวมีความหนาประมาณ 2 – 2 ½ ชัน้ (4 มิลลิเมตร) เนอ้ื มะพรา้ วนิ่มทั้ง
ผล และบรเิ วณขว้ั ผลเนอ้ื หนาขาวขุ่น (ไม่เปน็ วนุ้ บาง)
(2) ปริมาณน้ำไม่ต่ำกว่า 250 มิลลิลิตร/ผล โดยเฉพาะน้ำหอม และน้ำหวานจะ
เน้นปริมาณน้ำเป็นหลกั จงึ ไมค่ วรต่ำกวา่ เกณฑ์ทีก่ ำหนด
(3)ขนาดผลทงั้ เปลือกไม่ต่ำกว่า 1,500 กรมั แสดงใหเ้ ห็นว่าผลมีขนาดพอดu
สมำ่ เสมอ
(4) ความหวาน (ปริมาณของแข็งที่มีความหวานละลายน้ำได้ (Total Soluble
Solid:TSS) ความหวานของน้ำมะพร้าวอ่อนที่เหมาะสำหรับการบริโภคจะมีความหวาน
แตกต่างกนั ไป ส่วนใหญ่จะมีความหวานอยู่ระหว่าง 6.5-7.0 องศาบริกซ์ ถ้าความหวานต่ำ
กว่า 6.0 องศาบรกิ ซ์ จะไม่ค่อยหวานความหวานของน้ำมะพรา้ วจะเพมิ่ ขึ้นเร่ือย ๆ ตามความ
แก่ของผลมะพร้าว อาจมีความหวานมากกว่า 8.0 องศาบริกซ์ ซึ่งถือว่าหวานมากแต่ผลที่
หวานระดับนี้เนือ้ จะเริ่มหนาเกนิ ไป ผลทีม่ ีอายุประมาณ 9 เดอื นกวา่ ความหวานจะเริ่มลดลง
และน้ำมะพร้าวจะมีรสซ่าอีกด้วย เคยมีผู้กล่าวว่ามะพร้าวน้ำหอมจะไม่หวานและมะพร้าว
น้ำหวานจะไมห่ อม ซึ่งไมเ่ ปน็ ความจรงิ ถา้ มกี ารคดั เลอื กท่ีดีจะได้มะพร้าวน้ำหอมที่หวานอยู่
ในระดับท่พี อใจ
(5)รูปร่างผลรีเล็กน้อย เมื่อวัดผลอ่อนทั้งเปลือกมีเสน้ รอบวงตามแนวนอนและ
แนวดงิ่ ของผลเฉลี่ย 45 และ 52 เซนตเิ มตรตามลำดับผลปอกเปลือกคอ่ นข้างกลมก้นป้าน มี
เส้นรอบวงแนวนอน และแนวดิ่งเฉลีย่ ไม่ต่ำกว่า 30 และ 32 เซนติเมตร ตามลำดบั
(6)ความหอมของมะพร้าวน้ำหอมซงึ่ ไมพ่ บในมะพรา้ วออ่ นท่วั ๆ ไป ทำให้เป็นที่
นิยม บริโภคมะพร้าวพันธุ์นี้ทั้งในและต่างประเทศ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์มีการออก
กฎระเบยี บการสง่ ออกมะพร้าวว่าถา้ ต้องการสง่ ออกหรือเรียกมะพร้าวน้ำหอมจะต้องระบุว่า
มีกลน่ิ หอมคล้ายใบเตย ซึง่ เกดิ จาก สารให้กลนิ่ หอมชอ่ื 2–อเซตทลิ -1-ไพโรลนี (2-acetyl-
1-pyrroline) เรียกยอ่ ๆ วา่ 2-เอพี (2 A-P)
- ลักษณะผลแก่

7

(1)ขนาดผลพันธ์ุ ผลแห้งต้องมีน้ำหนักไม่ต่ำกว่า 0.8 กก./ผล ผลขนาดใหญ่
สม่ำเสมอ ผลสมบูรณ์ไม่มีลกั ษณะผลลีบและผลทยุ

(2)ลักษณะผล ผลที่เหมาะนำไปเพาะพันธุ์ต้องแก่เต็มที่สังเกตสีของเปลือกมีสี
นำ้ ตาลเปน็ จดุ ตกกระมากกว่า 50 เปอรเ์ ซน็ ตข์ องผิวเปลือก

2.3 การพิจารณาความหอมจากสว่ นตา่ ง ๆ ของมะพร้าวน้าหอม
(1) ปลายรากอ่อนของหน่อมะพร้าว
(2)กะลาของผลอ่อนสามารถพิสูจน์กลิ่นได้จากการผ่าผลอ่อน ซึ่งกะลายังอ่อน

กดแล้วเปน็ รอยเล็บ
(3) นำ้ และเน้อื มะพร้าว

ภาพท่ี 1.4 การตรวจเชค็ ความหอมดว้ ยการเด็ดปลายรากอ่อนมาขยแ้ี ล้วดม

ภาพที่ 1.5 กะลาของผลออ่ นท่มี ีกลน่ิ หอมและความหอมจากน้ำและเน้ือมะพร้าว (จุลพันธ์ เพ็ชรพริ ณุ
ศนู ย์วิจยั พืชสวนชมุ พร , 2562 : ออนไลน์)

นอกจากที่กล่าวมาแล้วข้างต้นอาจจะมีสว่ นอื่น ๆ ที่แสดงความหอมแตไ่ ม่สามารถ
ทดสอบไดด้ ้วยการดมอาจจะตอ้ งใชเ้ ทคนิคอ่นื ๆ ช่วย ตามปกติสารหอมระเหยในพชื จะอยู่ใน
ตอ่ มหรือทอ่ ของสว่ นหน่ึงของพชื ดังน้นั ความหอมจึงเกิดขน้ึ ไดใ้ นเน้อื เยอ่ื ของส่วนตา่ ง ๆ ของ

8

มะพร้าวน้ำหอมการทดสอบความหอมใช้วิธีดมกลิ่นน้ำและเนื้อมะพร้าวและในการทดสอบ
ต้องใช้ผู้ทม่ี คี วามชำนาญในการทดสอบ สามารถแบ่งความหอมไดเ้ ป็น 3ระดับ คอื หอมน้อย
หอมปานกลาง และหอมชดั เจน ความหอมของมะพร้าว นำ้ หอมมีอทิ ธพิ ลมาจากละออง
เกสรตัวผู้ทีม่ าผสม (Xenia effect) โดยอิทธิพลของละอองเกสรตัวผู้ท่มี ีต่อความหอมของน้ำ
มะพรา้ ว เมอื่ ดอกตวั เมยี ของมะพร้าวน้ำหอมได้รบั การผสมจากเกสรตัวผูจ้ ากมะพรา้ ว พันธ์ุ
อืน่ เชน่ มะพรา้ วน้ำหวาน หรอื มะพรา้ วใหญท่ ่ีปลูกเปน็ การค้าทวั่ ๆ ไปจะส่งผลให้มะพร้าว
ไม่มีความหอม แม้มะพร้าวน้ำหอมจะเป็นพันธุ์ต้นเตี้ยก็มีโอกาสผสมข้ามต้น ซึ่งแปลงปลูก
มะพร้าว 9 น้ำหอมในประเทศไทยบางแปลงมักจะมีมะพร้าวใหญ่หรือมะพร้าวน้ำหวานอยู่
ตามสวนใกลเ้ คียงทำให้เพ่มิ โอกาสการผสมข้ามไดม้ ากจงึ เปน็ สาเหตทุ ่มี ะพร้าวน้ำหอมไม่หอม
(จุลพนั ธ์ และคณะ, 2545)
สาเหตุที่มะพร้าวน้าหอมไม่หอม
ปัญหาที่ผู้ปลูกมะพร้าวน้ำหอมพบบ่อย ๆ คือ ความหอมจะหายไปโดยไม่ทราบสาเหตุ
ถงึ แมว้ า่ หน่อพันธ์ทุ ี่ปลกู จะเปน็ พนั ธุ์แทแ้ ละเคยให้ความหอมมาก่อน ดงั น้นั การศึกษาสาเหตุของความ
หอมที่ไม่คงที่โดยการทดสอบคู่ผสม 4 คู่ผสม ได้แก่ พันธุ์ 1) น้ำหอม x ไทยต้นสูง 2) น้ำหอม x
น้ำหวาน 3) น้ำหอม x น้ำหอม ด้วยวิธีการควบคุมผสมพันธุ์แบบใกล้ชิด (controlled sib
pollination) และ 4) น้ำหอมผสมตัวเองภายในต้นเดียวกัน จากการทดลองใช้ละอองเกสรตัวผู้พันธุ์
ไทยต้นสูง และน้ำหวานพบว่าผลมะพร้าวที่ได้จากการผสมพันธุ์ไม่มีความหอม 100% แต่เมื่อใช้
ละอองเกสรตัวผพู้ ันธุ์น้ำหอมดว้ ยวิธกี ารควบคุมผสมพนั ธ์ุแบบใกลช้ ิด (controlled sib pollination)
และผสมตวั เองภายในตน้ เดียวกัน พบว่า ผลมะพร้าวท่ีได้จากการผสมพนั ธมุ์ ีความหอม 100%
จากการสนั นษิ ฐานเบ้อื งต้นของเกษตรกรท่วี ่าความหอมเกิดจากวิธกี ารปลูก แหล่ง ปลูกท่ีไม่
เหมาะสมทำให้เกิดการกลายพนั ธุ์สง่ ผลให้มะพร้าวน้ำหอมไม่หอมถึงแม้ว่าจะเป็นพันธ์ุแท้แต่สาเหตุท่ี
มะพร้าวน้ำหอมไม่หอมที่แท้จริงเนื่องจากพันธุกรรมของมะพร้าวน้ำหอมความหอมของมะพร้าว
น้ำหอมได้รับอิทธิพลมาจากละอองเกสรตัวผู้ (Xenia effect) เกิดการผสมข้ามพันธุ์ที่เป็นพันธุ์อื่น
นอกเหนือจากละอองของน้ำหอมน่นั เอง (จุลพนั ธ์ และคณะ, 2545)

9

บทท่ี2
ลักษณะทางพฤษศาสตร์และการผลิตพนั ธุ์

มะพร้าวน้ำหอมเกิดการกลายพนั ธม์ุ าจากมะพร้าวกลุ่มตน้ เตี้ย หมสู เี ขยี ว น้ำหวาน ในเขตลุ่ม
แม่น้ำ นครชัยศรีจัดอยู่ในกลุ่มมะพร้าวพันธุ์ต้นเตี้ย (Dwarf coconut palm) หรือกลุ่มพันธุ์ Nana
(Griff) เมอ่ื มะพรา้ วน้ำหอมอายปุ ระมาณ 20 ปีลำต้นจะมคี วามสงู 8-10 เมตร เร่ิมตกผลเมือ่ อายุ 3 ปี
หลังจากปลูก ซึ่งช่วงนี้ลำต้นจะสูงไม่เกิน 1 เมตร มีช่วงอายุใหผ้ ลผลิตคุ้มค่าทางเศรษฐกิจ ประมาณ
5-20 ปี เป็นพืชผสมตัวเอง โอกาสเกิดการกลายพันธุ์มีน้อยกว่ากลุ่มพันธุ์ต้นสูง (จุลพันธ์, 2549) ใน
การปอู งกันการกลายพนั ธ์ุ ควรปลูกห่างจากมะพรา้ วกลุ่มพันธ์ุต้นสูงหรอื ปลอดจากมะพรา้ วกลุ่มต้นสูง
เพื่อปูองกันละอองเกสรจากพันธุ์ต้นสูงมาผสมสำหรับการปลูกมะพร้าวน้ำหอมให้ได้ผลผลิตสูง
นอกจากการปฏิบตั ดิ แู ลรักษาแลว้ พันธุ์ เป็นปัจจยั สำคญั การคัดเลือกต้นพนั ธท์ุ ม่ี ลี กั ษณะดี คือ มคี วาม
หอมและหวาน ตรงตามพันธุ์จะทำให้ได้ผลผลิตที่มีคุณภาพตรงตามความต้องการของตลาด (หยก
ทพิ ย์ สุดารยี ์และคณะ , 2562 : หน้า15)

ลกั ษณะทางพฤกษศาสตร์ ลกั ษณะและหนา้ ทีข่ องส่วนต่าง ๆ
1) ราก (root) เจริญขนานไปกับผิวดนิ และพบมากใกล้บริเวณชั้นหน้าดนิ ในรัศมีห่าง

จากโคนต้น ประมาณ 1.5-2.0 เมตร รากมเี ส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 1 เซนติเมตร ไม่มีเน้ือไม้แต่มี
เนื้อเย่อื พเิ ศษทำ ให้รากมีขนาดใหญ่ ส่วนปลายรากถัดจากบริเวณนี้เข้ามาจะเป็นส่วนที่ดูดน้ำและ
อาหาร รากที่มอี ายุมากขนึ้ ผิวชั้นนอกเป็นชัน้ ท่ีหนาและแขง็ มสี ีเข้มข้ึน รากท่อี ย่ใู กล้ผิวดินทำหน้าท่ีใน
การหายใจ

2) สะโพก (bole) เปน็ สว่ นทีอ่ ยู่ล่างสดุ ของล าต้นมีรปู รา่ งเหมือนกรวยหวั กลับ ราก
จะเจรญิ ออก จากส่วนฐานของสะโพกน้ี ต้นมะพร้าวท่ปี ลกู ลกึ สะโพกอาจยาว 80-100 เซนติเมตร แต่
ถา้ ปลูกตื้นจะยาวประมาณ 30 เซนติเมตร มะพร้าวน้ำหอมอาจมีสะโพกเล็กน้อยในกรณีที่ต้นมีความ
สมบูรณเ์ ตม็ ที

3) ลำต้น (stem) เจริญมาจากตายอด ซึ่งเป็นตาที่ใช้เจริญเพียงตาเดยี ว ตานี้เป็นที่
เกิดของลำต้น ใบและจั่น ภายใต้สภาพแวดล้อมที่เหมาะสมลำต้นจะเจรญิ เติบโตเต็มท่ีตามแนวกวา้ ง
ในพันธุ์ต้นสูงเมื่ออายุได้ 3-4 ปี โคนต้นจะมีเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 0.8 เมตร หลังจากนั้นจะมี
การเจริญเติบโตทางความสูงทำให้ลำต้นมีลักษณะเรียวเล็กรูปทรงกระบอกมีเส้นผ่านศูนย์กลาง 0.4

10

เมตร เมื่ออายุมากขึ้นการเจริญเติบโตด้านความสูงจะช้าลง เช่น เมื่ออายุ 40 ปีขึ้นไป จะมีการ
เจริญเติบโตด้านความสูงประมาณ 10- 15 เซนติเมตรต่อปีเมื่ออายุ 3 ปี มะพร้าวน้ำหอมจะหยุดการ
เจริญด้านกว้างแต่จะเจริญด้านสูงเพียงอยา่ งเดยี วและจะเจริญเติบโตขนาดน้ีตลอดไป จึงไม่มีสะโพก
แต่ถา้ สมบรู ณ์เตม็ ทจี่ ะมสี ะโพกเล็กน้อย ในกรณีท่ีสภาพอากาศไมเ่ หมาะสมหรือการดูแลรักษาไมด่ ี ลำ
ต้นอาจเรียวเล็กได้บางช่วงในระยะแรกลำต้นจะสูงอย่างรวดเร็วเนื่องจากลำต้นไม่มีเยื่ออ่อน
(meristematic tissue) ระหว่างเปลือกกับเนื้อไม้ หากเกิดบาดแผลจะไม่สามารถซ่อมแซมเนื้อเยื่อ
ส่วนที่เสียหายได้ แต่ลำต้นมะพร้าวมีท่อลำเลียงน้ำและอากาศ มาก ถึง 1,800 กลุ่ม จึงช่วยปูองกัน
อันตรายตา่ ง ๆ ทอี่ าจเกิดกบั ท่อน้ำท่ออาหารที่กระจายทัว่ ลำต้นได้

สะโพก

ภาพที่ 2.1 มะพรา้ วน้ำหอมท่สี มบูรณเ์ ตม็ ท่ีจะมสี ะโพกเล็กนอ้ ย(บญุ มา ภูผาหมอก , 2561 :
ออนไลน)์

4) ใบ (leaf) มีลักษณะเป็นใบแบบประกอบ ประกอบด้วยก้านใบและใบย่อย ส่วน
ของกา้ นใบจากสว่ นท่ีตดิ กับลำตน้ จนถงึ ส่วนที่ติดใบยอ่ ยใบแรก ใบแรกของมะพร้าวจะมแี ผ่นใบติดกัน
หลังจากมะพร้าวผลิตใบได้ 8-10 ใบ หรอื มีอายุ ประมาณ 1-2 ปจี ะเรม่ิ มใี บย่อย ภายในระยะเวลา 1
ปีมะพร้าว จะผลิตใบได้ 12-16 ใบ มะพรา้ วทโ่ี ตเตม็ ทจ่ี ะมีใบประมาณ 30-40 ใบ ตาทเี่ จริญเป็นใบใช้
เวลา 30 เดือนก่อนที่จะโผล่เป็นใบที่ยังไม่คลี่ใบแก่มีความยาว 3-4 เมตร มีใบย่อย 200-250 ใบ ใบ
มะพร้าว1 ใบจะมอี ายุอยบู่ นตน้ ประมาณ 3 ปี กอ่ นจะเปลยี่ นเปน็ สีน้ำตาจนแหง้ และรว่ งหล่นไปซึ่งจะ
ทิ้งรอยแผล (scar) ไว้บนลำต้นอายุของต้นมะพร้าวจะสัมพันธ์กับรอยแผลบนลำต้นใช้ในการคำนวณ
อายุของมะพร้าวได้กล่าวคือ รอยแผลบนต้นมะพร้าว 13 แผลถือว่ามะพร้าวมีอายุประมาณ 1 ปี ใบ

11

บนต้นมีการเรยี งตวั เป็นระเบียบแบบเกลยี ว (spiral) มี 5 ใบต่อหนึ่งเกลียว ลักษณะการเวียนจะเป็น
แบบตามเข็มนาฬิกาหรือทวนเข็มนาฬิกา การจัดเรียงของใบบนตน้ (phyllotaxy) ประมาณ 2/5 คือ
ใบสอง ใบจะทำมุมกันประมาณ 142 องศา โดยใบที่ 1 กับใบที่ 6 จะอยู่ เยื้องกัน ประมาณ 15-35
องศา

5) จั่นหรือช่อดอก (inflorescence) มะพรา้ วน้ำหอมมีทัง้ เกสรตัวผู้และเกสรตัวเมีย
อยู่ในต้นเดยี วกัน ชนิดของช่อดอกเป็นแบบสไปค์(spike) คือ ดอกย่อยทุกดอกไม่มกี ้านดอกยอ่ ย ช่อ
ดอกอยู่ภายในกาบ ช่อดอกเรยี กว่าจนั่ จำนวนดอกตัวผู้มมี ากกว่าดอกตัวเมีย ดอกตัวผู้จะอยู่ด้านบน
ระแง้ ซึ่งติดกับแกนกลางของจัน่ ส่วนดอกตวั เมียจะอยู่บริเวณโคนของระแง้ การเจริญเติบโตจากตา
ดอกจนถงึ จนั่ บานใช้เวลา 38 เดอื น เมอ่ื จัน่ เร่ิมบาน ดอกตวั ผทู้ ี่อยูป่ ลายสุดของระแงก้ ็จะบานในเวลา
เดียวกัน การบานจะบานจากบนลงล่าง ดอกตัวผู้ บานแล้วปล่อยละอองเกสรออกมาและหลุดร่วง
ภายใน 1 วนั ระยะเวลาท่ดี อกตัวผู้ดอกแรกบานจนถงึ ดอกสุดท้ายใช้เวลาประมาณ 8-15 วัน ระยะท่ี
ดอกตัวเมยี พรอ้ มผสมพนั ธ์ุตง้ั แต่ดอกแรกจนถึงดอกสุดท้ายใช้ ระยะเวลา 3-5 วัน อาจชา้ หรือเร็วกว่า
น้ขี ึ้นอยกู่ บั สภาพภูมอิ ากาศและพนั ธ์ุ โดยปกตชิ ่อดอกจะมีดอกตวั เมยี 10-50 ดอก ประมาณ 50-70%
ของดอกตวั เมียจะไม่เจริญและหลุดร่วงไปโดยเฉพาะในฤดแู ล้ง มะพร้าว น้ำหอมมีระยะการบานของ
ดอกทใี่ กล้เคยี งกนั จึงทำใหม้ กี ารผสมตัวเองภายในจ่ันเดียวกัน

ภาพที่2.2 จัน่ หรือชอ่ ดอกมะพร้าว (จน่ั มะพร้าวทบ่ี านแล้ว) (พลังเกษตร , 2561 : ออนไลน)์

6) ผล (fruit) ผลมะพร้าว สามารถแบง่ ออกเปน็ 3 ช้ัน ดงั นี้
(1) เปลือก มีลักษณะเป็นชั้นผิวเรียบอยู่นอกสุดมีหลายสีด้วยกัน เช่น เขียว

เหลืองและน้ำตาล

12

(2) เนอ้ื เยอ่ื ชน้ั กลาง เมอ่ื ผลยังอ่อนมีสีขาวนิม่ เมอ่ื ผลแก่จะเป็นเสน้ ใยเหนยี ว
(3) ชนั้ ในสุด มลี กั ษณะแข็ง เรยี กว่า กะลา ภายในกะลาจะเป็นเมลด็

ภาพท่ี2.3 สเี ปลือกของมะพรา้ วนำ้ หอม (พลงั เกษตร , 2561 : ออนไลน)์
7) เมลด็ (nut) มีเปลอื กหุ้มเมล็ด (testa) ซึ่งเป็นชนั้ บาง ๆ สีน้ำตาลอยู่ระหว่างกะลา

และเนื้อ มะพร้าวโดยยึดติดแน่นกับเนื้อมะพร้าว เนื้อมะพร้าวผลแก่หนาประมาณ 1.20
เซนติเมตร เมล็ดมี 3 ตา บริเวณที่กว้างที่สุดเป็นบริเวณตานิ่มมีคัพภะ (embryo) หรือจุด
เจรญิ ฝงั อยู่ คัพภะจะเจรญิ เปน็ ต้นอ่อนแทง ทะลุออกมาจากตานิ่ม โดยปกตใิ นผลมะพร้าวจะ
มนี ้ำมะพรา้ ว 3 ใน 4 ของช่องวา่ งในกะลา น้ำและเนอ้ื มะพร้าวจะถูกนำไปใช้ในช่วงการงอก
ของคพั ภะ โดยจาวจะดูดน้ำไปสร้างตน้ อ่อนและจะแหง้ หมดภายใน 5 เดอื น
พันธ์มุ ะพร้าวน้ำหอม
มะพร้าวน้ำหอมเป็นพืชอีกชนิดหนึ่งที่กำลังเป็นที่สนใจของเกษตรกร ปัจจุบันเป็นผลไม้
ส่งออกที่มี แนวโน้มดีขึ้นเรื่อย ๆ และยังไม่สามารถผลิตได้เพียงพอกับความต้องการของตลาด
ต่างประเทศ ตลาดที่สำคัญของมะพร้าวน้ำหอม ได้แก่ ญี่ปุน สิงคโปร์ ฮ่องกง และตะวันออกกลาง
เปน็ ตน้ มะพร้าวน้ำหอมเปน็ พชื ท่ีปลูก และดแู ลรักษาง่าย ไมต่ ้องใชเ้ ทคนิคหรือประสบการณ์เหมือน
ไม้ผลชนิดอื่น ให้ผลผลิตได้เร็ว สามารถเริ่มเก็บผลผลิตขายได้หลงั ปลูกประมาณ 3 ปี ราคาจำหน่าย
ผลอ่อนอยู่ในเกณฑ์ดี มะพร้าวน้ำหอมจัดอยู่ในกลุ่มต้นเตี้ยหรือที่รู้จักกันในชื่อมะพร้าวพนั ธุ์หมูสี มี
หลายพนั ธุ์ เช่น มะพร้าวน้ำหอม ท่งุ เคล็ด ปะทวิ นกค่มุ ฯลฯ มะพรา้ วพันธตุ์ น้ เตีย้ จะมลี กั ษณะประจำ
พันธ์ุท่แี ตกต่างจากพันธ์ุ ตน้ สงู ดงั น้ี

13

- ลำต้นมีขนาดเล็ก มีโคนต้นไม่มีสะโพก หรือมีเพียงเล็กน้อย การเจริญเติบโตทางความสูง
ของลำตน้ เป็นไปอยา่ งช้า ๆ เมือ่ โตเต็มท่จี ะมคี วามสงู โดยเฉลี่ยไม่เกนิ 12 เมตร

- ทางใบและใบยอ่ ยส้ันกวา่ พันธุ์ตน้ สงู
- อายตุ กจน่ั เรว็ หลงั ปลกู ประมาณ 3 ปี กเ็ ร่ิมเก็บผลได้ แต่จะมอี ายใุ หผ้ ลประมาณ 35-40 ปี
- มีโอกาสผสมตวั เองในจั่นเดยี วกนั สูง ทำใหม้ ีการกลายพนั ธน์ุ อ้ ย
มะพร้าวพันธุ์ต้นเตี้ยหรือหมูสีจะมีสีของผลแตกต่างกันไป เช่น สีเขียว สีเหลือง ส้ม และสี
น้ำตาล แต่ที่ปลูกเป็นการค้าจะเป็นพันธุ์หมูสีเขียว เนื่องจากมีผลดกและซื้อพันธุ์ได้ง่ายกว่า พันธุ์ท่ี
เกษตรกรนยิ มปลูกในปัจจบุ ันจะเป็นมะพร้าวน้ำหอมเนื่องจากมีคุณสมบัติพิเศษ คือ ความหอม โดย
พันธุ์มะพร้าวน้ำหอม พบที่อำเภอนครชัยศรี จังหวัดนครปฐม ผลมีตั้งแต่ขนาดเล็กจนใหญ่ และมี
รปู รา่ งของผลค่อนข้างกลมจนถงึ ผลรนี อกจากมีมะพร้าวน้ำหอมผลสีเขยี วแลว้ ยังพบว่ามีสีเหลืองและี
น้ำตาล ซึ่งมีความหอมและความหวานใกล้เคียงกัน แต่ผลสีเขียวจะดกที่สุด โดยลักษณะของพันธุ์
มะพรา้ วน้ำหอมท่ีแตกต่างกนั มี5 แบบ ดังนี้

1) น้ำหอมกน้ กลม ผลสีเขยี วขนาดผลค่อนข้างใหญ่ และกลม ขนาดเส้นรอบวงผลทงั้
เปลอื ก แนวนอน มคี วามยาว 51 เซนติเมตร แนวตง้ั มคี วามยาว 51 เซนติเมตร ขนาดผลปอกเปลือก
แนวนอน มีความยาว 37 เซนติเมตร แนวตั้งมีความยาว 35 เซนติเมตร ปริมาณน้ำในผล 460
มิลลลิ ิตร และน้ำหนกั เนือ้ สดระยะเก็บเก่ียวผลอ่อน 120 กรัม

ภาพท่ี2.4 มะพรา้ วน้ำหอมกน้ กลม ผลสเี ขียว (จลุ พันธ์, 2549 : ออนไลน์)
2) น้ำหอมก้นกลม ผลสเี หลืองขนาดผลปานกลาง ค่อนขา้ งกลม ขนาดเสน้ รอบวงผล

ทั้งเปลือก แนวนอนมีความยาว 52 เซนติเมตร แนวตั้งมีความยาว 54 เซนติเมตร ขนาดผลปอก
เปลือกแนวนอนมีความยาว 35 เซนติเมตร แนวตั้งมีความยาว 35 เซนติเมตร ปริมาณน้ำในผล 390
มลิ ลลิ ิตร และน้ำหนักเนอ้ื สดระยะเก็บเกย่ี วผลอ่อน 100 กรัม

14

ภาพที่2.5 มะพร้าวน้ำหอมก้นกลม ผลสเี หลอื ง (จุลพันธ์, 2549 : ออนไลน)์
3) น้ำหอมก้นกลม ผลสีน้ำตาลขนาดผลปานกลาง ค่อนข้างกลม ขนาดเส้นรอบวง

ผลทั้งเปลือก แนวนอนมีความยาว 52 เซนติเมตร แนวตั้งมีความยาว 54 เซนติเมตร ขนาดผลปอก
เปลือก แนวนอนมคี วามยาว 35 เซนตเิ มตร แนวต้ังมคี วามยาว 35 เซนตเิ มตร ปริมาณน้ำในผล 390
มลิ ลลิ ติ ร และน้ำหนักเน้ือสดระยะเก็บเกยี่ วผลอ่อน 100 กรัม

ภาพท่ี2.6 มะพรา้ วน้ำหอมกน้ กลม ผลสีน้ำตาล (จลุ พันธ์, 2549 : ออนไลน์)
4) น้ำหอมก้นจีบ ผลสีเขียวขนาดผลปานกลาง ค่อนข้างรี ขนาดเส้นรอบวงผลท้ัง

เปลือก แนวนอนมคี วามยาว 53 เซนติเมตร แนวตั้งมีความยาว 58 เซนติเมตร ขนาดผลปอกเปลือก
แนวนอนมีความยาว 34 เซนติเมตร แนวตง้ั มีความยาว 33 เซนตเิ มตร ปรมิ าณน้ำในผล 330 มิลลลิ ติ ร
และน้ำหนักเนอ้ื สดระยะเกบ็ เก่ยี วผลออ่ น 90 กรมั

ภาพที่2.7 มะพรา้ วน้ำหอมกน้ จีบ ผลสเี ขยี วขนาดปานกลาง (จุลพนั ธ์, 2549 : ออนไลน)์

15

5) น้ำหอมก้นจีบ ผลสีเขียวขนาดผลเล็ก ค่อนข้างรี ขนาดเส้นรอบวงผลทั้งเปลือก
แนวนอนมี ความยาว 36 เซนติเมตร แนวตงั้ มีความยาว 43 เซนตเิ มตร ขนาดผลปอกเปลือกแนวนอน
มีความยาว 25เซนติเมตร แนวตั้งมีความยาว 25 เซนติเมตร ปริมาณน้ำในผล 120 มิลลิลิตร และ
น้ำหนกั เนอ้ื สดระยะเกบ็ เกี่ยวผลอ่อน 50 กรมั

ภาพที่2.8 มะพร้าวน้ำหอมกน้ จบี ผลสีเขียวขนาดเลก็ (จุลพันธ์, 2549 : ออนไลน)์
มะพรา้ วน้ำหอมเป็นพืชผสมตัวเอง เมอื่ จน่ั แตกละอองเกสรตวั ผู้ และตัวเมยี บานใกล้เคียงกัน
ทำใหโ้ อกาสกลายพนั ธุ์น้อย การกลายพันธ์ุจะมากหรือน้อยข้ึนกับพนั ธุ์มะพรา้ วน้ำหอม เช่น มะพร้าว
น้ำหอมก้นกลมและก้นจีบ ผลสีเขียว และมะพร้าวน้ำหอมก้นกลม ผลสีน้ำตาลจะมีช่วงการบานของ
ดอกตัวเมีย (Female Phase) ประมาณ 2-3 วัน แต่มะพร้าวน้ำหอมก้นกลมผลสีเหลืองจะมีช่วงการ
บานของดอกตัวเมียนานกว่า คือ ประมาณ 1 สัปดาห์ หรือมากกว่านั้น ดังนั้น การกลายพันธุ์ของ
มะพร้าวน้ำหอมก้นกลม ผลสีเหลืองจะมีน้อยกว่าพันธุ์อื่นๆ ทั้งนี้มีโอกาสผสมต่างจั่นภายในต้น
เดียวกันได้เช่นกนั และการผสมข้ามระหว่าง มะพร้าวต่างพันธุ์กรณีพื้นที่ปลกู ใกล้กัน จำนวนดอกตวั
เมยี ของจนั่ มะพรา้ วอาจพบไดน้ อ้ ยกวา่ 10 ดอก/จน่ั จนกระทงั่ มากกวา่ 40 ดอก/จน่ั ทั้งนข้ี ้ึนกบั ความ
สมบรูณ์ของต้นมะพร้าว ฤดูกาล และพันธุ์ การศึกษามะพร้าวน้ำหอมก้นกลม และก้นจีบ ผลสีเขียว
พบวา่ ดอกตัวเมียจะเจรญิ เปน็ ผลได้ ประมาณ 70 % (ภายหลังจากดอกบานและรับการผสมเกสรแล้ว
3 เดอื น) หลงั จากนีจ้ นถงึ ระยะเก็บเกี่ยว ผลออ่ นมีโอกาสรว่ งได้อีกจากสาเหตุต่าง ๆ 5-10 % และใน
ผลทเ่ี ก็บเกย่ี วมาแล้ว อาจพบว่ามผี ลไม่สมบูรณ์อีก 5-10 % เช่น ผลลบี ผลเล็กผดิ ปกติ ผลไมม่ ีเน้ือ มี
แต่น้ำท่มี รี สเปร้ียว เป็นตน้ (จุลพนั ธ์, 2549)

16

การผลิตพนั ธุ์ แบง่ เปน็ 2กรณี
1. การผลติ พนั ธุส์ ำหรบั จำหน่าย
โดยการคัดเลือกผลพันธุ์มะพร้าวน้ำหอมจากต้นที่มีความหอมหวานในแปลงแม่พันธุ์ และ

ปลูกห่างจากมะพรา้ วพันธุ์อ่ืน โดยเฉพาะอย่างยิ่งมะพรา้ วในกลุ่มต้นสูง เนื่องจากหากปลูกใกลก้ ันจะ
ทำใหม้ โี อกาสเกิดการผสมขา้ มพนั ธไุ์ ด้มะพร้าวน้ำหอมที่ได้จะกลายพันธแ์ุ ละ ไมม่ คี วามหอม เมอ่ื นำผล
พันธุ์ไปเพาะจำหน่ายจึงไม่ได้คุณภาพ และไม่ตรงตามพันธุ์ การผสมพันธุ์มะพร้าวน้ำหอม มะพร้าว
น้ำหอมจะผสมตัวเองเนื่องจากระยะการบานของดอกตัวผู้ และดอกตัวเมียใกล้เคียงกัน ในกรณีที่มี
มะพรา้ วพันธุ์อื่นปลกู ไมห่ ่างจากแปลงมะพร้าวน้ำหอมจะต้องมกี ารคลมุ ถงุ กอ่ นดอกตัวเมียบานเพื่อปู
องกันการผสมข้ามพันธุ์ โดยคลุมถุงหลังจากที่มีการแตกของกาบจั่นไปแล้ว ประมาณ 7 วัน เพราะ
หากคลมุ ก่อนกาบจ่นั แตกจะสง่ ผลตอ่ การตดิ ผลน้อยลง เนอื่ งจากอณุ หภูมิภายในถุงคลุมคอ่ นข้างสูงทำ
ให้ผลร่วงได้ ภายหลังจากคลุมถุงตอ้ งเขย่าถงุ 2-3 ครั้ง เพื่อช่วยเพิ่มการผสมติดได้ดียิ่งขึ้น เนื่องจาก
เกดิ การฟุูงการกระจายของละอองเกสรภายในถุงคลมุ ดังกล่าว

ภาพท่ี2.9 การคลมุ ถุงเพอื่ ให้มะพรา้ วน้ำหอมผสมตวั เองปอ้ งกนั การผสมข้ามตน้ (จุลพนั ธ์, 2549 :
ออนไลน์)

2. การผลติ ผลพนั ธ์สุ ำหรับสรา้ งแปลงแม่พนั ธุ์
มะพร้าวน้ำหอมจัดเป็นพืชผสมตัวเองแต่ก็มีโอกาสผสมข้ามพันธุ์ได้ 5 % (Whitehead,
1965) ดงั นนั้ วธิ ีทจี่ ะให้ได้ผลพันธุ์ท่มี ีความหอมสามารถทำไดโ้ ดยวิธีควบคุมการผสมพันธุ์แบบใกล้ชิด
(Controlled sib pollination) เพ่อื เพ่มิ ลักษณะดีเด่นคงลกั ษณะทางพันธุกรรมที่ดไี ว้และช่วยในการ

17

ติดผล การเพิ่มผลผลิตให้กับมะพร้าวน้ำหอมและขยายแปลงปลูกเพื่อนำไปสร้างแปลงสำหรับผลิต
พนั ธ์ุ มีข้นั ตอนดังน้ี

2.1) การผลิตละอองเกสร
- การคดั เลอื กจั่น จั่นที่จะตัดมาผลิตละอองต้องแกจ่ ัด และเลอื กจนั่ ท่ียังไม่แตกออก
เร่ิมมรี อยปรติ รงปลายจั่น และดอกตัวเมียโตเตม็ ทจ่ี นดันกาบหุ้มจน่ั นนู ออกมา
- การตัดจั่น ให้ใช้กรรไกรตัดกาบหุ้มจ่ันออกแล้วตัดระแง้ (ส่วนที่เป็นดอกตัวผู้) ให้
ห่างดอกตวั เมยี 5-6 เซนตเิ มตร นำระแงบ้ รรจถุ งุ ผา้ ใบหรอื พลาสตกิ ใส ผูกปากถุงใหแ้ น่นแล้ว
นำส่งห้องปฏิบตั ิการผลติ ละอองเกสรมะพรา้ ว
- ปลดิ ดอกตวั ผ้อู อกจากระแง้ดว้ ยมือ หรอื เครอ่ื งปลิดดอกตวั ผู้นำดอกตัวผู้ไปบีบให้
แตกด้วยเครือ่ งบีบ และใส่ถาดอะลมู เิ นยี มเกล่ยี ให้กระจายซอ้ นกันไดเ้ ล็กน้อย
- นำถาดทใ่ี ส่ดอกตวั ผมู้ ะพรา้ วไปผึง่ ในหอ้ งควบคุมความชื้นโดยเครือ่ งดูดความชื้นให้
อยู่ในระดับ 30-40 % และควบคุมอุณหภูมิโดยใช้เครื่องปรับอากาศให้อยู่ที่ระดับ 25- 26
องศาเซลเซียส ผงึ่ เป็นระยะเวลา 48 ชั่วโมง
- ดอกตวั ผู้มะพร้าวทีผ่ ึง่ แล้วจะมีความชืน้ 15 % น ามารอ่ นดว้ ยตะแกรงขนาดเบอร์
72 ละอองเกสรจะผ่านตะแกรงลงสู่ภาชนะที่รองรับ นำไปบรรจุในขวดยาขนาดเล็กขวดละ
20 กรมั และเกบ็ ในช่องแช่แขง็ ของตู้เย็นระบบ no frost ถา้ ตอ้ งการเกบ็ ละอองเกสรมะพรา้ ว
ไวใ้ ชเ้ ปน็ เวลานาน 6 เดอื น ถงึ 1 ปีต้องนำละอองเกสรมะพร้าวบรรจใุ นขวดสูญญากาศ แล้ว
นำไปแชใ่ นชอ่ งแชแ่ ข็งอุณหภูมิ -20 องศาเซลเซียส

ภาพท่ี2.10 ขัน้ ตอนการผลติ ละอองเกสรมะพร้าวน้eหอม(จลุ พันธ์, 2549 : ออนไลน์)

- ตรวจสอบการงอกของละอองเกสรกอ่ นนำไปผสมพันธ์ุ โดยต้องมี% การงอกไม่ต่ำ
กวา่ 35% ทง้ั น้ีการตรวจสอบความงอกของละอองเกสรมะพรา้ วใช้เวลานานเน่อื งจากละออง

18

เกสรจะงตลอดเวลาทำให้การตรวจนับมีความคลาดเคลื่อน กรณีการตรวจนบั ไม่สามารถทำ

ได้เสรจ็ ภายในวันเดียวใหเ้ ก็บจาน เพาะเลี้ยงละอองเกสรไว้ในตู้เย็นที่ อุณหภูมิ 4 องศา

เซลเซยี ส แล้วจึงนำมาตรวจนบั ต่อในวันถัดไป ซงึ่ ละอองเกสรมะพรา้ วจะไม่งอกเพ่ิม และ

ละอองเกสรท่ีงอกแล้ว (Pollen tube) จะคงอยูใ่ นสภาพเดมิ ทำให้สามารถตรวจนบั ได้

- สูตรอาหารในการเพาะเลี้ยงละอองเกสรมะพร้าวที่เหมาะสม จะมีส่วนประกอบ

ดงั น้ี

Ca (NO3) 4H2O = 300 มลิ ลิกรมั /ลติ ร

MgSo47 H2O = 200 มลิ ลกิ รัม/ลิตร

H3BO3 = 100 มิลลกิ รมั /ลติ ร

KNO3 = 100 มลิ ลิกรมั /ลติ ร

* อาหารท่ีใช้คอื อาหารแข่ง

2.2) การผสมพนั ธ์ุ
สงั เกตการบานของปลายดอกตัวเมียซ่ึงจะเห็นเป็น 3 แฉก และมนี ้ำหวาน เย้ิม เม่ือ
ดอกตัว เมียเร่มิ บานให้ทำการพ่นดว้ ยละอองเกสรทเี่ จอื จางดว้ ยแป้งทาลคัม ในอัตราส่วน 1 :
20 โดยน้ำหนัก โดยจะตอ้ งผสมละอองเกสรประมาณ 2-3 ครั้ง/จ่ัน

19

บทท่ี 3
การขยายพนั ธ์ตุ น้ กล้ามะพร้าวน้ำหอม

ปัจจุบนั มะพร้าวน้ำหอมเปน็ ทต่ี ้องการของตลาดในขณะทเ่ี เหล่งผลิตไม่เพียงพอกบั ความตอ้ งการ
ดังน้ันการขยายพนื้ ทป่ี ลูกมากข้นึ เเละการคัดเลอื กเเม่พนั ธ์ุผลิตต้นกลา้ ป็นสิง่ สำคัญเพื่อให้ได้มะพร้าว
น้ำหอมท่ีตรงตามพนั ธุ์ต้องเรม่ิ ตั้งเเต่การขนั้ ตอนการเลือกพนั ธทุ์ ีด่ ี เกบ็ ผลพันธ์ทุ ีอ่ ายุเหมาะสม ความ
สมบูรณ์ของผลพันธุ์ การเก็บผลพันธุ์ที่อายุเหมาะสม การให้ปุ๋ย การพรางเเสง เเละการดูเเลรักษา
เปน็ ต้น (ทพิ ยดา ไกรทอง, ปรญิ ดา หรนู หีม เเละหยกทพิ ย์ สดุ ารีย์, 2562 : เลขหนา้ 25 )
3.1 การเก็บเก่ียวผลผลิตเพอ่ื ทำพนั ธุ์

อายุผลไม่ต่ำกว่า 11-12เดือน เพราะหากอายุผลอ่อนกว่านี้จะทำให้เปอร์เซ็นต์การงอกต่ำมาก
หรือได้ต้นกล้าท่ีเจริญเติบโตำมส่ มบูรณ์ ลักษณะสีเปลือก สีน้ำตาลอมเขียว สังเกตุฤดูฝนผลมะพร้าว
น้ำหอมที่เเก่จัดเปลือกจะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาล ฤดูเเล้งเปลือกจะเป็นสีน้ำตาลเร็วกว่าปกติ ทั้งนี้ต้อง
ประกอบกับการนบั อายเุ ปน็ หลักด้วย ขนาดผล ผลต้องมีนำ้ หนักไม่ตำ่ กวา่ 0.8กิโลกรัม/ผล ผลมีขนาด
ใหญเ่ สมอ สมบรู ณ์ ไม่มลี กั ษณะผลลีบผลทยุ เขย่าเเล้วได้ยนิ เสยี งนำ้ น้ำหนกั เบาควรทิ้งลักษณะอ่ืนๆท่ี
เเมลงเข้าทำลายอาการผิดปกติจะส่งผลตอ่ การงอกของผลพนั ธุ์
3.2 การเกบ็ รกั ษาผลพันธุ์

สถานที่เกบ็ รักษาผลพันธ์ุ เก็บในที่ร่ม โปร่ง อากาศถ่ายเทไดส้ ะดวก พื้นเเห้ง ไม่มีน้ำขังป้องกัน
การเกดิ โรคเเละแมลงเขา้ ทำลาย ไม่ควรเก็บนานเกิน 2 สปั ดาหห์ ากเก็บนานผลจะงอกเมื่อนำไปเพาะ
จะไดห้ นอ่ พนั ธท์ุ ่ีไมส่ มบูรณ์
3.3 การเตรียมผลมะพรา้ วนำ้ หอมกอ่ นเพาะ

ผลมะพร้าวน้ำหอมกอ่ นนำลงเพาะในเเปลงเพาะชำเพ่ือจะได้ต้นพนั ธท์ุ ี่สมบรู ณ์ เเข็งเเรงโดยการ
ปาดเปลอื กใกลห้ ัวจกุ มะพร้าวน้ำหอมเท่าฝ่ามอื ชว่ ยให้ต้นกลา้ งอกได้ง่ายและรวดเร็วข้นึ

20

ภาพท่ี3.1 การปาดเปลือกมะพรา้ วนำ้ หอมเทา่ ฝ่ามอื (สวนโชคสาคร, ม.ป.ป. : ออนไลน์)
3.4 การเพาะต้นกลา้

3.4.1 การเตรยี มเเปลงเพาะ
แปลงเพาะทีเ่ หมาะสมสำหรบั มะพร้าวงอกได้ดคี วรอยู่กลางเเจง้ เพ่ือสะดวกในการรดน้ำ

ควรอย่ใู กลบ้ ่อน้ำ สำหรับเพาะปลูก 1 ไร่ปลกู ไดป้ ระมาณ 10,000 ผล ก่อนเพาะพันธ์ุควรไถ
หรอื ขุดดนิ ใหท้ ัว่ ท่ังเเปลงเมื่อเตรียมเเปลงเเล้วนำมะพร้าวฝังลงดินเอาด้านที่ปาดไว้ข้างบน
ทางทิศเดียวกนั เป็นเเถวเเละกลบดนิ ให้ผลอยใู่ นดินประมาณ 2 ใน 3ของผล
3.4.2 การเพาะผลพนั ธ์ุ

เมื่อเพาะผลพันธไุ์ ดป้ ระมาณ 2-3 สปั ดาห์ จะเร่ิมงอกเป็นต้นกลา้ วสั ดุเพาทว่ั ไปมักใช้ขุย
มะพรา้ ว ดนิ หรอื ทราย เปน็ รสั เซีย ประกอบกับเเสงด้วยซาเเรน 70%จะช่วยส่งเสริมการงอก
ต้นกล้าไดด้ ีย่ิงขน้ึ
3.4.3 การดเู เลเเปลงเพาะ

ถ้าฝนไม่ตกต้องรดน้ำให้ช่มุ ทุกวนั วิธที จี่ ะดูวา่ รดนำ้ ชมุ่ หรอื ยงั ดจู ากหลังรดน้ำเามือกดที่
ปลายรอยปาดถ้ามีน้ำเออ่ ออกมาเเสดงว่ารดน้ำเพยี งพอ ถ้าสังเกตเห็นมีแมลงรบกวนใหพ้ ่น
ยาจำกัดเเมลงตามความเหมาะสม

21

ภาพท่ี3.2 การเพาะผลพันธมุ์ ะพร้าวนำ้ หอม (สมบัต,ิ 2558 : ออนไลน์)
3.5 การคดั เลอื กตน้ กลา้

จากผลการทดลองเเปลงมะพร้าวที่ปลดู โดยการคัดเาต้นกลา้ ที่งอกเร็วเเละเเขง็ เเรงไปปลูกจะได้
ผลิตที่เร็วกวา่ สูงกว่าเเปลงที่ไม่คดั หน่อในเเปลงเพาะ เพราะผลมะพร้าวน้ำหอมที่เกฺบมาจากเเม่พันธุ์
เมือ่ นำไปเพาะเเล้วไม่ตรงตามพันธุ์ สามารถคดั ท้งิ ได้ดว้ ยวธิ ีการคดั เลือกหน่อในเเปลงเพาะ

3.5.1 ลกั ษณะต้นกลา้ ทีป่ กติ
ต้นกล้าสมบูรไม่คดงอ รอบตัว 8 เซนติเมตรบ่งบอกถึงความสมบูรณ์ ใบกว้างมีสีเขียว

เข้มเส้นใบเด่นชดั มใี บจริงไมจ่ ่ำกว่า 5 ใบ ความสูงไม่ตำ่ กว่า 80 เซนตเิ มตร วัดจากโคนตน้ ถึง
ปลายใบ สีของก้านฝบเป็นสเี ขยี ว ตน้ อวบ ใบกว้าง เเขง็ เเรง เเละปราศจากโรคเเละเเมลงเข้า
ทำลาย

ภาพที่3.3 ผลมะพรา้ วนำ้ หอมท่ปี กติ (อร ระวี, 2563 : ออนไลน์)

22

3.5.2 ลักษณะตน้ กลา้ ผดิ ปกติ ต้องการตัดทง้ิ
ตน้ กล้าพันธุ์มะพรา้ วทม่ี โี รคและแมลงเข้าทำลาย ตน้ กล้ามะพร้าวแคระแกร็นไมส่ มบรู ณ์

ตน้ กลา้ ทม่ี กี ารงอกทผ่ี ิดปกตแิ ละหน่อพนั ธ์ไุ ม่สมบูรณ์

ภาพที่3.4 ลกั ษณะมะพรา้ วน้ำหอมผดิ ปกติ (นรภัทร, 2562 : ออนไลน์)

23

บทท่ี 4
ปัจจัยทม่ี ีผลตอ่ การเจรญิ เติบโตเเละการให้ผลผลิตของมะพรา้ มน้ำหอม

การปลูกมะพรา้ วน้ำหมิ ให้ได้ผลผลิตท่ีมีคุณภาพ ประกอบดว้ ยปัจจยั หลกั ไดเ้ เก่ สภาพเเวดล้อม
เช่น ปริมาณน้ำฝน อณุ หภูมิ ความชื้นสมั พัทธ์ เเสงเเดด ระดบั ความสูงของพน้ื ท่ีปลกู ลกั ษณะดิน ลม
เป็นต้น นอกจากนั่นยังต้องคำนึงถึง พันธุ์ดีการปฏิบัตดิ ูเเลรักษาที่ถูกตอ้ งเเละเหมาะสม การป้องกนั
จำกดั โรคเเละเเมลงศัตรูตลอดจนสตั วศ์ ตั รู เชน่ กระรอก กระเเต หนู การปฏิบัติดังกลา่ วจะชว่ ยให้การ
ปลูกมะพร้าวน้ำหอมมีการเจริญเติบโตดี ติดผลเร็วเเะลให้ผลผลิตที่มีคุณภาพ (ทิพยา ไกรทอง และ
คณะ, 2562 : เลขหนา้ 30)
4.1 สภาพเเวดล้อมท่ีมผี ลต่อการเจรญิ เตบิ โต

4.1.1 ปริมาณน้ำฝน
ในพื้นที่ปลูกมะพร้าวน้ำหอมควรมีปริมาณน้ำฝนประมาณ 1,500 มิลลิลิตร/ปี เเละมีฝน

ตกสม่ำเสมอทุกเดือนหากตกติดต่อกันสามเดือนยังมีปริมาณต่ำกวา่ 50 มิลลิลตร จะมีผลกระทบต่อ
การให้ผลผลิตเเละปริมาณเนื้อของมะพร้าวน้ำหอม ควรเตรียมน้ำอย่างน้อย 10% ของพื้นที่ (กิตติ
พงศ์ เเละคณะ, 2549 : เลขหนา้ 30)

4.1.2 อณุ หภมู ิ
อณุ หภมู ิที่เหมาะสมตอ่ การเจรญิ เติบโต คอื 27 องศาเซลเซยี ส หากอณุ หภมู ติ ำ่ กว่า 15

องศาเซลเซยี ส จะมผี ลต่อการสังเคราะห์เเสงของพืช เจริญเติบโตช้าการออกดอกตัวผู้ตัวเมีย
น้อยลงมปี ระสิทธภิ าพนอ้ ยลง (Grim wood, 1975 : เลขหน้า45)
4.1.3 ความช้ืนสัมพัทธ์

ตวามชน้ื สัมพทั ธท์ เ่ี หมาะสมภายในเเปลงมะพร้าวน้ำหอมจะทำใหก้ ารเจริญเติบโตดีการ
ผสมพันธุ์ของเกสรดีขึ้น ส่งผงให้ผลผลิตของมะพร้าวน้ำหอมมากขึ้นตามไปด้วย ความชื้น
สัมพัทธ์ทเี่ หมาสมไม่ต่ำกว่า 70%
4.1.4 เเสงเเดด

มะพร้าวน้ำหอมชอบเเดดจัดสรรได้รบั เฉลี่ยวันละ 5 ชั่วโมง/วัน จึงมีการเจริญเติบโตเ
เละใหผ้ ลผลิตดี

24

4.1.5 ระดับความสูงของพน้ื ทป่ี ลกู
ความสูงของพ้ืนที่ปลูกมคี วามสัมพันธ์กบั อณุ หภูมิโดยพื้นทีส่ ูงขึ้นทุกๆ 1 กิโลเมตรจาก

ระดบั น้ำทะเล อุณหภูมจิ ะลดลง 6.5 องศาเซลเซียส
4.1.6 ดนิ

ควรเป็นดนิ ร่วนหรอื รว่ นปนทราย อมุ้ น้ำไดด้ ี ถา้ เปน็ ดนิ เหนยี วตอ้ งมกี ารระบายน้ำดี แต่
ดินที่เหมาะสมที่สุดในการปลูกมะพร้าวนำ้ หอมคือ ดินตะกอนแม่น้ำ เนื่องจาก มีการสะสม
ของอนิ ทรยี ว์ ตั ถุและธาตุอาหารต่างๆเป็นจำนวนมาก (กิตติพงศ์ และคณะ, 2549 : เลขหน้า
30)
4.1.7 ลม

ในแปลงมะพร้าวน้ำหอมควรมีการหมุนเวียน และการถ่ายเทของอากาศที่เหมาะสม
หากมีน้อยจะเกิดผลทำให้อัตราการคายน้ำของพืชต่ำทำให้พืชไม่สามารถดูดแร่ธาตุต่างๆ
ข้นึ มาใชใ้ นกระบวนการสงั เคราะห์แสงได้ แตห่ ากมลี มแรงจัดและอากาศแหง้ จะทำให้อัตรา
การขายน้ำสงู อาจทำใหพ้ ชื ได้รบั อนั ตรายเนื่องจากการขาดนำ้ ได้ จงึ ควรปลูก ไม้โตเรว็ สำหรับ
ปอ้ งกนั ความแรงของลมในชว่ งแรกของการเจรญิ เติบโต (วาสนา, 2541 : เลขหนา้ 31)
4.2 การปลูก
บรเิ วณในการปลกู พนื้ ที่ราบและลาดเอียง ควรทำให้เตยี น ถอนตอและรากไมอ้ อกให้หมดเพื่อให้
ไถพรวนไดส้ ะดวก ป้องกันและทำลายแหล่งอาศัยของแมลงศัตรูมะพร้าว น้ำหอม สว่ นพื้นที่ลาดเอียง
ควรทำชั้นบันไดแล้วปลูกพืชป้องกนั การพังทลายของดิน เช่น หญ้าแฝก หลังจากถางป่าและควรไถ
และปรบั ระดบั ดนิ อยา่ ใหม้ ีน้ำขงั ในแปลงปลกู (กรมการเกษตร, 2555)
4.2.1 บรเิ วณพืน้ ทล่ี ุ่ม

ที่ลุ่มหรือนำ้ ท่วมขังต้องทำการยกร่อง หรอื คันดนิ ปลูกเพ่ือปอ้ งกันน้ำท่วมขังในช่วงฤดู
ฝน โดยใหส้ นั ลองอยสู ูงกวา่ ระดับน้ำท่วมสูง 80 เซนติเมตรเพ่ือใชร้ ะบายนำ้ เเละไม่ให้น้ำท่วม
ขงั ตน้ มะพรา้ ว นำ้ หอม ขนาดร่องมาตรฐาน คอื สันรอ่ งกว้าง 6-7 เมตร ฐานกวา้ ง 6 เมตร
เเละท้องร่องกว้าง 1 เมตร ร่องน้ำลึก 80-100 เซนติเมตร ยกสันร่องเป็นหลังเต่าเพ่ือ
ไม่ให้นำ้ ท่วมขงั (เปรม, 2558 )

25

ภาพท่ี3.5 การปลูกมะพรา้ วในบรเิ วณที่ลุม่ และพ้ืนท่รี าบ (ดลมนัส กาเจ, 2562 : ออนไลน์)
4.2.2 ระยะการปลกู

รูปแบบการปลูกมะพร้าวน้ำหอมในพื้นที่ราบสามารถปลูกได้ 2 แบบ คือ ปลูกแบบ
สี่เหลี่ยม จตุรัสและปลูกแบบสามเหลี่ยมด้านเท่า โดยการปลูกแบบสามเหลี่ยมด้านเท่าได้จำนวนต้น
มากกวา่ การปลูกแบบสีเ่ หลย่ี มจตั รุ สั ประมาณ15% รูปแบบการปลูกมะพรา้ วน้ำหอมในพ้นื ทลี่ ุ่ม ปลกู
แบบสี่เหล่ียมจตุรัสระยะปลูก ระหวา่ งตน้ 6.50 เมตร ระหว่างเเถว 6.50 เมตร ปลกู ได้ 37 ต้น/ไร่

ภาพที่3.6 การปลกู สีเ่ หลยี่ มจัตรุ ัสและปลูกสามเหลี่ยม (กรมวิชาการเกษตร, 2560 : ออนไลน)์
4.2.3 การเตรียมการปลกู
บริเวณพื้นที่ราบ ประกอบกับลักษณะดินที่มีความอุดมสมบูรณ์ต่ำ เช่น ดินทรายหรือ
ดินลกู รัง ขนาดหลมุ ควรขุดให้มีขนาดกวา้ ง 1 เมตร ยาว 1 เมตร ลึก 1 เมตร
บริเวณพ้นื ท่ลี ุ่ม ประกอบกบั ลักษณะดินที่มีความอดุ มสมบูรณ์ โดยเฉพาะแถบภาคกลาง
มีน้ำทะเลหนุนเข้ามาผสมกับน้ำจืด หรือมีระบบชลประทานส่วนใหญ่ปลูกมะพร้าวน้ำหอม
แบบยกร่องส่วน ขนาดของหลมุ ขดุ ใหม้ ขี นาดกวา้ ง 0.5 เมตร ยาว 0.5 เมตร ลกึ 0.5 เมตร
การเตรยี มวสั ดุรองก้นหลุม ใหข้ ดุ เอาดนิ ชนั้ บนไว้ด้านหน่งึ และเอาดินช้ันล่างไว้อีกด้าน
หนึ่งและควรขุดในฤดูแล้งหลังจากขุดหลมุ แล้วให้ตากดนิ ประมาณ 7 วัน หากสามารถนำไม้

26

เผาในกน้ หลุมจะ สามารถ ป้องกันปลวกได้ควรรองกน้ หลุมด้วยกาบมะพร้าวและสลับไปเป็น
ชั้นๆโดยนำดินชั้นบนลงไปในก้นหลุม แล้วผสมดินกับปุ๋ยคอกและกาบมะพร้าว โดยรองกน้
หลมุ ด้วยปุ๋ยคอก ใส่ดนิ และปุ๋ยท่ผี สมกันแล้วจนเตม็ หลุมและทิ้งไว้จนถึงฤดูปลูก
4.2.4 วธิ กี ารปลกู

เริ่มปลูกในฤดูฝนหลังจากที่ฝนตกในปริมาณมากถึง 2 ครั้ง ควรปลูกต่ำกว่าปากหลุม
ประมาณสิบห้าเซนตเิ มตร แตห่ ากปลกู ในพื้นท่ีทม่ี ีระดับนำ้ ใต้ดินสงู ควรปลูกให้เสมอกับปาก
หลุมหรือสูงกว่าปากหลุมเล็กนอ้ ย เมื่อนำต้นมะพร้าวมาวางลงในหลุมให้กลบดนิ และอัดดนิ
รอบบริเวณต้นกล้าใหแ้ น่น ข้อควรระมดั ระวงั อยา่ กลบดินบรเิ วณคอต้นกล้าแน่นเกนิ ไปเพราะ
อาจทำใหบ้ ริเวณคอของมะพรา้ ว น้ำหอมเน่าและเจริญเติบโตช้า หลังจากปลูกเสร็จเกลี่ย
ดินบริเวณปากหลุมใหเ้ รียบร้อยและเอาไม้หลัก ปักและผูกติดกับต้นกล้าเพื่อป้องกันลมแรง
ซ่งึ อาจจะทำให้กระทบกระเทอื นตอ่ ระบบรากของมะพร้าว
4.3 การดูแล
การดูแลรักษาการใส่ปุ๋ย การใส่ปุ๋ยเพื่อเพิ่มคุณภาพการผลิตมะพร้าวน้ำหอมเป็นพืชที่มีอายุ
ยาว บรเิ วณทห่ี าอาหารอยูบ่ รเิ วณจำกัด ถา้ หาอาหารในดนิ จะน้อย ไม่เพียงพอในการออกผลออกดอก
จำเปน็ ต้องใส่ปุย๋ เพิม่ ซง่ึ การใส่ปุย๋ จะทำใหผ้ ลผลิตของมะพรา้ วน้ำหอมเพม่ิ ข้นึ ควรใส่ในฤดูท่ีเหมาะสม
คือฤดูฝนที่ต้นฝนและปลายฝน จากการทดลองพบวา่ การใสป่ ุ๋ยให้กับมะพร้าวน้ำหอมบนพื้นฐานของ
ปริมาณธาตุอาหารและผลผลิตจากการวิเคราะห์ใบมะพร้าวพบว่าขาดธาตุโพเทสเซียม และแม็กนี
เซียม โดยธาตโุ พเทสเซียมมีอิทธพิ ลอยา่ งมากตอ่ การติดผลของมะพรา้ วน้ำหอมและจำนวนช่อดอกต่อ
ต้นจำนวนดอกตัวเมียในช่อดอกและการเพิ่มขนาดความสูงเส้นรอบวงของตนและเพิ่มจำนวนทางใบ
ถ้าได้รับธาตุโพเทสเซียมดี คุณภาพของผลมะพร้าวน้ำหอมจะหวานขึน้ เหนือหนา้ และกะลาแข็งแรง
นอกจากปุ๋ยเคมีแล้วยังมีปุ๋ยอินทรีย์อีกด้วยเพื่อเพิ่มการติดผลและคุณภาพของมะพร้าวน้ำหอม และ
ปรับโครงสรา้ งของดินใหร้ ว่ นซุยบริเวณพน้ื ท่ีราบให้หว่านปยุ๋ และพรวนดนิ กลบ
4.4 การประเมนิ ความตอ้ งการปุย๋
การประเมนิ ความตอ้ งการป๋ยุ จะทำให้เราทราบชนดิ และอัตราของปุ๋ยที่เหมาะสมต่อการใส่ปุ๋ย
เปน็ การลดต้นทุนการผลิตโดยจะประเมินจากผลวิเคราะห์ใบคาใบ และการวเิ คราะห์ดินและลักษณะ
อาการของการขาดธาตอุ าหาร

27

4.4.1 การประเมนิ จากค่าวิเคราะหใ์ บ
เพื่อใช้ในการพจิ ารณาปริมาณธาตุอาหารในใบย่อยของต้นมะพร้าวนำ้ หอมท่ีให้ผลผลิต

แลว้ นำมาเปรียบเทียบกับระดับมาตรฐาน มขี ั้นตอนดังน้ี ให้เกบ็ ตวั อย่างทางใบจากใบแรกท่ี
คลี่เต็มที่แล้วตัดใบย่อยบริเวณตรงกลางทางใบ ของแต่ละด้านของใบย่อยท้ังหมดให้ตัดส่วน
ปลายทัง้ สองข้างออกให้ เหลอื ตรงกลางแลว้ ให้ล้างด้วยนำ้ สะอาดและเชด็ ให้แหง้ เอาก้านใบ
และขอบใบออกจากนั้นจงึ อบที่อณุ หภูมิ 70-75 องศาเซลเซียส เป็นเวลา 24 ชั่วโมง จึง
นำมาบดให้ละเอียดก่อนนำตัวอยา่ งส่งห้องปฏิบัติการเพื่อวิเคราะหป์ ริมาณธาตอุ าหารต่อไป
ควรเกบ็ ตัวอย่างใบ ปีละ 1 ครง้ั ควรหลกี เลี่ยงช่วงฝนตกหนกั หรอื แล้งจัดและการเกบ็ ตัวอย่าง
ใบควรทิ้งระยะห่างจากการใส่ปุ๋ยครั้งสุดท้ายอย่างน้อย 3 เดือน ถ้าวิเคราะห์ใบแล้วมีค่า
วิเคราะหใ์ บที่มธี าตุไนโตรเจนและฟอสฟอรัสอยู่ในช่วงเบี่ยงเบนรอ้ ยละ5 จากค่าวิกฤต และ
โพเทสเซียมในช่วงเบ่ียงเบนรอ้ ยละ10 ให้ใส่ปุย๋ อัตราเดิมตามปกติในปีถัดไป แต่ถ้าระดับธาตุ
อาหารในการวเิ คราะหใ์ บน้อยกว่าค่าต่ำสดุ ของค่าเบีย่ งเบน ควรเพมิ่ ปุ๋ยให้ธาตอุ าหารชนิดน้ัน
ในปีตอ่ ไปถา้ ค่าวิเคราะห์ใบสูงกวา่ คา่ เบี่ยงเบนใหล้ ดการใสป่ ๋ยุ ลงในปตี ่อไป
4.4.2 การประเมินจากค่าวิเคราะห์ดนิ และปริมาณความต้องการธาตุอาหารของพืช

การวิเคราะห์ดินมีความสำคัญต่อการใส่ปุ๋ยเพือ่ เพิ่มผลผลิตของมะพร้าวน้ำหอมค่า
วิเคราะห์ดินบอกให้ทราบว่าดินมีปริมาณธาตุอาหารพืชอยู่ในรูปที่มีประโยชน์เพียงพอต่อ
ความต้องการมากน้อยเพยี งใด จึงเป็นเครอ่ื งมอื ของการใช้ปุ๋ยยงั มปี ระสทิ ธิภาพการใส่ปุ๋ยตาม
คำแนะนำเป็นสูตรตายตัวอาจจะทำเป็นประโยชน์ของธาตุทั้งสองลดลง ใส่ปุ๋ยเคมีเป็นการ
สง่ เสริมและเร่งการเจริญเตบิ โตของพืชเนอื่ งจากปยุ๋ เคมีมีปรมิ าณธาตุอาหารสูง ทพ่ี ชื สามารถ
นำไปใช้ประโยชน์ได้โดยตรงเมอ่ื ใส่ลงไปในดนิ ที่มีความช้ืนท่ีเหมาะสมปุ๋ยเคมีจะละลายให้พืช
ดดู ธาตอุ าหารได้รวดเรว็ อยา่ งไรก็ตามการใชป้ ยุ๋ เคมีตดิ ตอ่ กันเปน็ ระยะเวลานานโดยขาดการ
ปรับปรุงบำรุงดนิ อาจเป็นสาเหตทุ ำใหด้ ินเสอื่ มคณุ ภาพดนิ อาจลดลงจากการใส่ปุ๋ยเคมี
บางชนดิ เป็นปุ๋ยก่อกรดและดนิ อาจมีความเขม้ เพม่ิ ขึน้ เพือ่ ลด ข้อจำกัด ดังกล่าว จึงควรใส่ปุ๋ย
อนิ ทรีย์เพ่อื ปรบั ปรุงคณุ สมบตั ิทางกายภาพของดนิ ใหโ้ ปร่งรว่ นซุยดินอ้มุ น้ำดีขึ้นเพิ่มความจุ
ในการแลกเปลี่ยนแคทไอออนของดิน และยงั เพม่ิ ถาดอาหารใหก้ ับดนิ แต่ป๋ยุ อินทรีย์มีปริมาณ
การขาดธาตุอาหารพืชนอ้ ยมากเม่ือเปรียบเทียบกับปุ๋ยเคมี และธาตุอาหารส่วนใหญ่อยู่ในรูป
ของสารประกอบอินทรยี ์จะปลดปล่อยธาตอุ าหารรากพืชจึงไมส่ ามารถนำไปใชไ้ ด้ อัตราการ

28

ย่อยสลายดังกล่าวจะช้ามาก ปุ๋ยอินทรีย์จึงปลด ปล่อยธาตุอาหารของพชื ออกมาในปแี รกได้
เพียงร้อยละ 10-70 ของน้ำหนกั ธาตอุ าหารพชื ท้ังหมดซงึ่ ขึ้นอย่กู บั ชนิดของปยุ๋ อินทรีย์ และ
สภาพดินดังนั้นการใช้ปุ๋ยเคมีร่วมกับปุ๋ยอินทรีย์และปุ๋ยชีวภาพจึงเป็นวิธีการใช้ปุ๋ยที่มี
ประสทิ ธิภาพสูงสดุ ทำให้ตน้ ทุนการผลิตลดลง การประมาณค่าวเิ คราะห์ดนิ ตอ้ งเกบ็ ตัวอย่าง
ดินเพื่อวเิ คราะห์การเก็บตัวอย่างดินมีวัตถุประสงค์เพ่ือประเมินปริมาณธาตอุ าหารของพืชที่
สำคัญเพื่อใช้เป็นคำแนะนำในการใส่ปุ๋ยให้ถูกต้อง วิธีการเก็บและการเตรียมตัวอย่างดิน
สำหรบั เวลาท่ีเหมาะสมท่ีสดุ ในการเก็บตัวอยา่ งดินคอื หลังจากการเก็บเกีย่ วผลผลติ หรือระยะ
ของต้นฤดกู าลของการผลิต ระยะเริ่มตน้ ของฤดูฝนซงึ่ เป็นชว่ งที่ดิน มีความชื้นเหมาะสมเก็บ
ตัวอย่างดินไม่ควรเก็บดินสภาพเปียกแฉะหรือแห้งเกินไปเพื่อทำให้สะดวกในการใช้
เครื่องมือและการคลุกเคล้าให้เข้ากันพื้นที่ในการเก็บควรมีพื้นที่สม่ำเสมอดินมีลักษณะ
เหมือนกนั จะต้องแบง่ พ้นื ทเี่ ปน็ แปลงย่อยและแยกเก็บตัวอย่างดิน อปุ กรณ์ท่ีเก็บต้องสะอาด
ไม่ปนเป้อื นปุ๋ยยาฆ่าแมลงยาปราบศัตรูพืชหรือสารเคมีอน่ื ๆ เมื่อเกบ็ ตัวอยา่ งดินได้แล้วให้น้ำ
ดนิ ที่เก็บมาคลกุ เคล้ากัน ถา้ ดนิ มีความชื้นใหน้ ำ้ ตากไว้ในที่รม่ หา้ มตากแดดจากน้นั ส่งตัวอย่าง
ดินเพ่อื วเิ คราะห์คุณสมบตั ิทางเคมแี ละฟิสิกสบ์ างประการของดนิ ตอ่ ไป
4.5 ธาตุอาหารพชื
ธาตอุ าหารพชื หมายถึงสารประกอบทางเคมีที่จำเปน็ สำหรับพืชเพื่อใชใ้ นการเจริญเติบโตและ
สรา้ งผลผลติ ทำให้ดนิ มคี วามอุดมสมบรู ณส์ ามารถใช้ธาตุอาหารแก่พืชในปรมิ าณและสัดส่วนตามท่ีพืช
ตอ้ งการเพอื่ ใหพ้ ืชนัน้ มกี ารเติบโตมากทีส่ ุด
4.5.1 ธาตไุ นโตรเจน

เป็นท่าที่มีความสำคัญต่อพชื มากมีหน้าท่ีสง่ เสริมการสร้างคลอโรฟลิ ล์และส่งเสริมการ
เจริญเติบโตแหลง่ ทีม่ าของธาตุไนโตรเจนคอื ปยุ๋ เคมีและปุ๋ยอินทรยี จ์ ากน้ำฝนและการตรึงโดย
จุลินทรียก์ ารสูญเสียไนโตรเจนเกดิ ไดห้ ลายสาเหตุ อาจเกิดจากการเก็บเก่ียวพชื การกรอ่ นการ
ชะละลายการเปลี่ยนเป็นแกส๊

อาการขาดธาตไุ นโตรเจนจะเกิดที่ใบแก่ใบมีสเี หลืองปนสม้ เร่มิ จากคาดโคฟิลด์ หาก
ขาดมากไปจะมีสีน้ำตาลโดยเริ่มแสดงอาการที่ปลายใบจนกระทั่งมีสีเหลืองทั้งทางใบ หาก
เกิดอาการ คาดคณะ ที่ต้นมะพร้าวยังเล็กจะทำให้ต้นชะงักการเจริญเติบโตสำหรับต้น
มะพร้าวเล็กอาจแกไ้ ขได้โดยการพน่ ปุ๋ยไนโตรเจนทางใบสำหรับต้นมะพร้าวใหญ่แก้ไขโดยใส่

29

ปุ๋ยยูเรีย ซึ่งธาตุไนโตรเจนมีบทบาทสำคัญต่อกระบวนการสังเคราะห์แสงของพืชทำให้
มะพร้าวน้ำหอม ออกดอกตัวเมีย และพัฒนาผลได้มีน้ำหนักเพิ่มขึ้นหากขาดธาตุไนโตรเจน
มะพร้าวนำ้ หอม จะมผี ลผลิตลดลง
4.5.2 ธาตุฟอสฟอรัส

ธาตุฟอสฟอรัสมีหน้าที่เป็นองค์ประกอบของสารที่เป็นแหล่งพลังงานของมะพร้าว
น้ำหอม เกี่ยวข้องกับการหายใจของพืชเป็นองค์ประกอบของสารพันธุกรรมช่วยปรับปรุง
คุณภาพของผลผลิตส่งเสริมการเจริญเติบโตของราก โดยเฉพาะระยะแรกของการ
เจริญเติบโต และช่วยในการ ออกดอกการติดผลการสร้างเมล็ด ธาตุฟอสฟอรัสเป็นธาตุท่ี
เคล่ือนท่ชี า้ ในดินเน่อื งจากมักถูกตรึงไว้ดว้ ยอนภุ าคของดนิ แลว้ เปล่ียนโครงสรา้ งเคมีดินไปอยู่
ในรูปละลายน้ำยากแต่เมื่อเข้าสู่ต้นพืชแล้วสามารถเคลื่อนที่ได้อย่างดีในพืชปัจจุบัน ความ
เป็นประโยชน์ของฟอสฟอรัสในดินคือ ความเป็นกดดันของดินสำหรับฟอสฟอรัสเป็นธาตุ
อาหารหลกั ที่มะพร้าวน้ำหอมต้องการในปริมาณค่อนข้างน้อยแต่มีบทบาทสำคัญในการช่วย
สง่ เสรมิ การพฒั นาดอกตัวเมยี และผล

อาการขาธาตฟุ อสฟอรัสในมะพร้าวน้ำหอมแตกตา่ งจากการขาดธาตุอาหารอ่ืนๆในใบ
มะพรา้ วมักจะไม่แสดงอาการอย่างชัดเจนแต่สังเกตได้จากใบที่สั้นลงไปย่อยมีขนาดเล็กลง
หรอื สงั เกตได้จากวัชพชื บรเิ วณใกลเ้ คียงที่มีใบผิดปกติและใบล่างมีสีมว่ ง การขาดธาตุอาหาร
ฟอสฟอรัสทำให้การออกดอกช้าจำนวนดอกและเมล็ดลดน้อยลงผลผลิตมะพร้าวน้ำหอม
ต่ำลง
4.5.3 ธาตโุ พเทสเซยี ม

เปน็ ทานอาหารที่ช่วยทำให้มะพร้าวน้ำหอมมกี ารพัฒนาสร้างน้ำและเน้ือภายในผลผล
ขนาดขยายได้ไวและช่วยสร้างความแข็งแรงของเปลือกและเส้นใยมะพรา้ วนอกจากนี้โพเท
สเซียมยังมผี ลตอ่ ความหวานของนำ้ มะพรา้ วซึ่งโพเทสเซยี มเป็นธาตทุ ่ีมะพร้าวน้ำหอมมีความ
ต้องการมากทส่ี ุด มะพรา้ วนำ้ หอมทขี่ าดธาตุโพเทสเซียมใบจะเหลืองเปน็ แนวซง่ึ มักเกิดข้ึนใน
ใบแก่กอ่ นและใบแห้งตายgปน็ จุดๆโดยเฉพาะบรเิ วณ-อยของใบแกไ้ ขโดยใส่โพเทสเซียมคอล
ไรด์

30

4.5.4 ธาตแุ คลเซียม
เป็นท่าที่มีความจำเป็นและช่วยในกระบวนการสังเคราะห์แสงช่วยในการแบ่งเซลล์

เสริมสร้างความแข็งแรงของเปลอื กและเสน้ ใยมะพรา้ วน้ำหอมชว่ ยลดการร่วงของผลมะพร้าว
ก่อนระยะเก็บเกี่ยวอาการของมะพร้าวน้ำหอมที่ขาดธาตุแคลเซียมจะมีการเจริญเติบโตท่ี
ผิดปกตขิ องใบออ่ นคลา้ ยการขาดโบรอนใบออ่ นมีแถบสีขาวแคบๆทีข่ อบใบหยกั เปน็ คลื่น
อาจจะพบการตายยอดหากขาดรนุ แรงสว่ นมากพบในดนิ ที่มีปฏกิ ิริยาเป็นกรดแกไ้ ขโดย การ
ปรับปรงุ ดินใส่ปูนขาวเพือ่ ปรับคา่ ความเป็นกรดด่างของดินหรือใส่ปุ๋ยแคลเซียมไนเตรทท่ีพืช
นำไปใชไ้ ด้ดี
4.5.5 ธาตุแมกนีเซียม

เป็นธาตุอาหารรองที่มีความสำคัญต่อมะพร้าวน้ำหอม เนื่องจากช่วยในกระบวนการ
สังเคราะห์แสงทำให้มะพร้าวน้ำหอมมีการเจริญเติบโตดีสร้างผลผลิตที่มีคุณภาพ ธาตุ
แมกนีเซยี ม มีการชะล้างจากดินได้ง่ายโดยเฉพาะในดินทรายทั้งนีป้ รมิ าณธาตุไนโตรเจน โพ
เทสเซียมหรอื แคลเซียมทม่ี อี ยู่ในดนิ มากเกนิ ไปจะชกั นำการขาดแมกนเี ซยี มด้วยแกไ้ ขโดยการ
ใส่ปุ๋ยแมกนเี ซยี มเพ่ิมข้นึ
4.5.6 ธาตุกำมะถัน

เป็นธาตุที่ส่งเสริม ให้พล ของมะพร้าวน้ำหอมมีการงอกอุดมสมบูรณ์ลดการผิดปกติ
ของตนจากการงอกและส่งเสริมการงอกของละอองเกสรนอกจากนีย้ ังทำให้น้ำและเนื้อของ
มะพรา้ วน้ำหอมมคี วามหอมหวาน หากหากธาตกุ ำมะถนั ให้แก้ไขโดยใสย่ ปิ ซัม
4.6 การใหน้ ้ำ
การปลูกมะพร้าวน้ำหอมส่วนใหญ่อยู่ในเขตภาคกลางซึ่งอยู่ในเขตน้ำกร่อยที่มีความเหมาะสม
ต่อการปลกู มะพรา้ วนำ้ หอมมีการยกรอ่ งปลกู เพอ่ื สำหรบั พื้นทีล่ ุ่ม ปลกู โดยอาศัยน้ำฝนเป็นหลักในช่วง
ฤดูแล้งฝนทงิ้ ช่วงไมม่ กี ารใหน้ ำ้ ในสวนมะพรา้ วนำ้ หอม ที่ปลูกในพน้ื ทจี่ ะแสดงอาการขาดน้ำทางใบหัก
พับลงตาดอกที่แตกออกมาใหม่จะหยุดชะงักการเจริญผลรว่ งก่อนถงึ ระยะเก็บเกย่ี วมะพร้าวมีผลผลิต
ลดลงทำให้ไดร้ ับความเสียหายอย่างมากดังน้ันควรมกี ารใหน้ ้ำมะพรา้ วอย่างสม่ำเสมอเพื่อใหเ้ กิดการ
พัฒนาของตายอดอย่างต่อเนื่องและมะพร้าวน้ำหอม มีผลผลิตไม่ขาด ปัจจุบันมีการทำระบบน้ำใน
แปลงปลูกเนือ่ งจากสภาพแวดล้อมมคี วามแปรปรวนสูงส่งผลกระทบต่อมะพร้าวน้ำหอมในการให้ผล
ผลิต

31

4.6.1 รปู แบบการให้น้ำ
ปัจจุบันเกษตรกรผู้ปลูกไม้ผลส่วนใหญ่เริ่มตดิ ตั้งระบบการให้นำ้ แบบเตม็ พืน้ ที่กันมาก

ขน้ึ เนอ่ื งจากการใช้แรงงานในการให้น้ำน้อยลง ได้เพิม่ ความสะดวกในการใชง้ านโดยมีระบบ
ให้น้ำรูปแบบให้เลือกใช้คือ การให้ด้วยสปริงเกอร์และการให้น้ำแบบหยดที่จะทำงาน
เฉพาะบริเวณ รดน้ำเฉพาะบริเวณรากหรือบริเวณรอบทรงพุ่มรูปแบบการให้น้ำทั้ง 2 วิธีมี
ขอ้ ดีขอ้ ดอ้ ยแตกต่างกนั ไป การนำไปใชง้ านจงึ ต้องเลอื กให้เหมาะสมในการติดต้ังระบบให้น้ำ
โดยส่วนใหญ่เกษตรกรจะสอบถามจากร้านขายวัสดุระบบน้ำหรือเพื่อนเกษตรกรท่ี ติดต้ัง
ระบบมากอ่ นซ่ึงบางครงั้ อาจได้รบั ข้อมูลการตดิ ตงั้ ระบบนำ้ ที่ ไม่ถูกตอ้ งเนื่องจากผู้ให้ข้อมูลก็
อาจไม่มีความรู้ดา้ นการออกแบบระบบนำ้ ในพ้ืนทีไ่ ม่ดีพอจึงทำให้ระบบน้ำไม่สม่ำเสมอและ
ทำใหอ้ ุปกรณ์ใหญ่เกนิ ความจำเป็นทำให้มีค่าตดิ ตงั้ สูงหากมกี ารออกแบบการติดตั้งการใช้งาน
และบำรุงรักษาที่เหมาะสมจะช่วยให้การใช้งานระบบน้ำให้มีประสิทธิภาพคุ้มกั บค่าใช้จ่าย
รูปแบบการให้น้ำในสวนมะพร้าวน้ำหอมที่เหมาะสมจะเป็นการให้น้ำแบบสปริงเกอร์
เนื่องจากรัศมีในการให้นำ้ ควบคมุ ทรงพมุ่ ของมะพร้าวน้ำหอมและจะลดการทว่ มขังหรือความ
สญู เสยี นำ้ ท่จี ะเกดิ จากการไหลออกนอกเขตรากเนือ่ งจากนำ้ ซึมลงดนิ ไม่ทันหรือในกรณีที่ดิน
มีอตั ราการซมึ น้ำชา้
4.6.2 องคป์ ระกอบของระบบให้นำ้ เครื่องสูบน้ำ

ในการเลือกใช้เครือ่ งสูบนำ้ จะตอ้ งเลือกใช้ใหเ้ หมาะสมกับระบบใหน้ ำ้ ที่จะใช้และแหล่ง
น้ำที่มีกรณีเป็นน้ำบาดาลหากระดับผิวน้ำไม่ลึกมากสามารถเลือกใช้ปั๊มเจ็ทได้ ข้อดีคือ
สามารถตดิ ต้ังบำรุงรักษาและซ่อมแซมไดง้ ่ายแต่หากเปน็ บอ่ บาดาลที่มรี ะดับผวิ น้ำลึกแต่ต้อง
ใชป้ ัม๊ น้ำบาดาลข้อดีของปัม๊ ทง้ั สองชนิดคือสามารถดูดน้ำได้ลึกแตร่ าคาป๊ัมน้ำบาดาลจะแพง
กว่าปั๊มเจ็ท หากแต่แรงนำ ที่มีเป็นน้ำผิวดินจะนิยมใช้เครื่องสูบน้ำแบบหอยโข่ง ที่เป็น
เคร่อื งยนต์หรือเครอื่ งมอเตอร์ไฟฟ้า
4.6.3 เครือ่ งกรองนำ้

เครอ่ื งกรองน้ำท่ีไดร้ ับความนยิ มและใช้งานทว่ั ไปจะมีไสก้ รอง 2 แบบคือ ไส้กรองแบบ
แผ่นดิสก์และไส้กรองแบบตะแกรง ไส้กรองแบบแผ่นดิสก์จะกรองได้ดีและทนทานกว่าการ
กรองแบบตะแกรงแต่จะมีราคาแพงกว่าเล็กน้อยสำหรับระดับความละเอียดของการรอง
สำหรับระบบการให้น้ำแบบหัวพ่นฝอยหรือสปริงเกอร์ใช้ไส้กรองความละเอียด 80 เมชก็

32

เพียงพอโดยสามารถเลือกใช้ได้ทั้งแบบแผ่นดสิ ก์และแบบตะแกรงขนาดเครื่องกรองน้ำที่ใช้
อย่างนอ้ ยตอ้ งมีขนาดข้อตอ่ เทา่ กับขนาดของทอ่ เมน หากท่อเมนมีขนาด 2 นว้ิ ก็ต้องเลือกใช้เครื่อง
กรองน้ำขนาดข้อตอ่ 2 นิ้วเป็นอย่างน้อยหากจะใช้เคร่ืองกรองขนาดเล็กกว่าท่อเมนจะตอ้ งต่อเครือ่ ง
กองขนานกนั หลายๆตัวให้เหมาะสมกับอัตราการใช้ของท่อในการใช้งานเครื่องกรองน้ำจะต้องมีการ
ถอดลา้ งอยา่ งสมำ่ เสมอขึ้นอยู่กับคุณภาพนำ้ และจำนวนเครื่องกองท่ใี ช้

4.6.4 ระบบทอ่ นำ้
ท่อประธานหรือท่อเมนเป็นท่อที่ต่อจะเครื่องสูบน้ำไปยังแปลงให้น้ำท่อรองประธาน

หรือท่อเมนย่อยเป็นท่อทต่ี ่อแยกจากท่อเมนจ่ายนำ้ เฉพาะพ้ืนที่และทอ่ แขนงเป็นท่อที่ต่อจาก
ท่อเมนยอ่ ยสทวน้ำเฉพาะตน้ เฉพาะแถวของต้นมะพรา้ วน้ำหอม
4.6.5 หัวจ่ายนำ้

หัวมินิสปริงเกอร์มีอัตราการจ่ายน้ำ 35-300 ลิตร/ช่ัวโมง ความดันใช้งานอยู่ระหว่าง
10-30 เมตร หัวสปริงเกอร์ขนาดกลาง อัตราการจ่ายน้ำ 300-500 ลิตร/ชั่วโมง และหัว
ขนาดใหญ่ 600-700 ลิตร/ช่วั โมง ความดนั ใชง้ านอยรู่ ะหว่าง 10-30 เมตร
4.7 การจดั การสวน
การจัดการส่วนเป็นการทำความสะอาดจัดระเบียบให้แก่ส่วนเพื่อไม่ให้เกิดแรงสะสมเชื้อท่ี
ก่อให้เกิดโรคต้อมะพร้าวน้ำหอมทำให้สวนดูสะอาดร่วมรื่นและง่ายต่อการดูแลรักษาต้นมะพร้าว
นำ้ หอม
4.7.1 การตัดทางใบ

การตัดทางใบทำเพื่อช่วยลดการขายน้ำและสงวนถาดอาหารในช่วงหน้าแล้งควรตัด
ทางใบที่แกท่ ่ไี ม่ลองรับทะลายของมะพร้าวทางใบท่แี ห้งเป็นสนี ้ำตาลใบกางออกและทางใบลู่
ลงหอ้ ยลงขนานกบั ลำต้นเน่ืองจากทางใบเหล่านีไ้ มม่ ีประสิทธภิ าพตอ่ การสงั เคราะห์แสงแต่มี
อัตราการคายนำอย่างรวดเร็ว และแย่งถาดอาหารต่างๆ เพราะฉะนั้นควรตัดทางใบที่แห้ง
และที่ไมร่ องทะลายออกบ้างและทำใหน้ ้ำที่ขึน้ อยา่ งตอ่ เนื่องโดยการใส่ปุ๋ยเคมีและปุ๋ยอินทรีย์
อย่างสม่ำเสมอเพื่อบำรุงรักษาต้นมะพร้าวโดยเฉพาะในช่วงฤดูแล้งทางใบที่แก่แต่รองรับ
ทะลาย ควรตดั ทางใบออกครึ่งหน่ึงเพ่อื ใหแ้ สงสอ่ งผา่ นและควบคุมการเกดิ โรค จากแมลง

33

4.7.2 การควบคมุ วัชพชื
ช่วงฤดูแลง้ ไม่ควรกำจดั วัชพืชหรือควรปลูกพืช คลุมไว้ เพื่อช่วยรกั ษาความชื้นภายใน

แปลงมะพรา้ วแตไ่ ม่ควรทำให้รกมากอาจจะเป็นที่อย่อู าศัยของสัตว์ฟนั แทะศตั รมู ะพร้าวที่ทำ
ความเสียหายต่อผลผลิตควรมีการตัดหญ้าหรือใช้จานพรวนลากแต่ไม่ลึกลงในดินมากเพื่อ
ทำให้พืชคลุมดนิ วัชพืชลาบขนานไปกบั ผืนดนิ ช่วงฤดูฝนควรถางหญา้ ใหเ้ ตยี นหรอื ใช้จอบหมุน
ตีดินบนหน้าดินลึกไม่เกิน 10 เซ็นต์ติเมตรหรือใช้จานพวนระหว่างแถวมะพร้าวการใช้
สารเคมี กรณีมีการเจริญเติบโตอย่างรวดเร็วและหนาแน่นของวชั พืชที่ยากต่อการกำจัดด้วย
วิธีกลควรฉีดพ่นดว้ ยสารเคมีบ้างในระยะก่อนให้ผลผลิตแต่ในระยะพ่ีกำลังใหผ้ ลผลิตควรงด
การใชส้ ารเคมเี พื่อความปลอดภยั ของผ้บู รโิ ภค
4.7.3 พืชคลมุ ดนิ

การปลกู พืชคลุมดินในสวนมะพรา้ วเพอื่ ช่วยควบคมุ วัชพืชและช่วยรักษาความชื้นในดิน
พชื คลมุ ดินยังช่วยปรับปรุงถาดอาหารและเพิ่มธาตุอาหารโดยเฉพาะพืชคลุมดินที่เป็นพืช
ตระกูลถั่วช่วยเพิ่มธาตุไนโตรเจนและทนแล้งได้ดีไม่ควรให้รกมากจนเป็นแหล่งที่อยู่
อาศยั ของสัตวฟ์ นั แทะ
4.7.4 กาวคลมุ โคลน

ในการคลุมโคลนมักใช้วัสดุทีห่ าได้ง่ายในท้องถิ่น เช่น ทางมะพร้าวแห้ง ฟางแห้งหรือ
ใบไม้แหง้ คลมุ โคลนเพือ่ รักษาความช้นื ใหก้ ับตน้ มะพรา้ วเมื่อเข้าสู่ฤดูฝนหากวัสดุคลมุ โคลนยัง
ไม่ยอ่ ยสลายให้เกลย่ี ออกหา่ งจากโคนมะพรา้ วเลก็ นอ้ ยเพ่ือป้องกันการเกดิ โรค
4.8 เทคนคิ การเพม่ิ คณุ ภาพและปรมิ าณผลผลิต
เป็นการเพิ่มผลผลิตให้กับเกษตรกรทำให้มีรายได้เพิ่มมากขึ้นโดยผ่านการทดลองและได้รับ
คำแนะนำจากเกษตรกรท่ีได้ทดลองใช้มาแล้วว่าสามารถเพ่ิมปริมาณผลผลิตได้จริง เช่น การเลี้ยงผ้ึง
เพื่อช่วยให้ผึ้ง ไปผสมเกสรเพ่อื เพิ่มผลผลติ และการออกดอกตัวเมีย
4.8.1 การเล้ียงผงึ้

การเลี้ยงผึ้งในแปลงมะพร้าวน้ำหอมนอกจากจะเป็นการเพิ่มผลผลิตของมะพร้าว
นำ้ หอม การเลย้ี งผึง้ ยงั ชว่ ยเพ่ิมรายได้ให้แก่เกษตรกรชาวสวนมะพร้าวอีกด้วยโดยผึ้งจะออก
หาน้ำหวานจากดอกมะพร้าวและเอาละอองเกสรตวั ผู้ไปผสมพันธ์กุ บั ละอองเกสรตวั เมียทำให้
ผลผลิตมะพรา้ วน้ำหอมเพ่มิ มากขึ้นทั้งน้หี ากสภาพแวดล้อมไมเ่ หมาะสมเนือ่ งจากฝนตกหนัก

34

เป็นระยะเวลานานความชื้นสัมพัทธ์สูงทำให้ผึ้งเก็บตัวอยู่ในรังใหม่ย่อมบินออกหาน้ำหวาน
ส่งผลให้ดอกตัวผู้และดอกตัวเมียไม่สามารถเกิดการผสมพันธ์ุได้หรือผสมพันธุ์ได้น้อยมาก
ประกอบกับละอองเกสรตัวผู้โดนชะล้างไปส่วนหนึ่งทำให้มะพร้าวน้ำหอมไม่ค่อยติดผลและ
สภาพแวดล้อมที่มีลมแรงหรือฝนตกในช่วงอากาศร้อนก็จะเป็นสาเหตุทำให้ผลผลิตลดลง
เนื่องจากผลรว่ งก่อนกำหนด

ภาพท่ี3.7 ผ้งึ ชว่ ยผสมเกสร (อานนท์ ลายเมืองงาม, 2564 : ออนไลน)์
4.8.2 การให้นำ้ เพ่อื ชว่ ยพัฒนาตาดอก

การให้นำ้ เพ่อื ชว่ ยพฒั นาตาดอกของมะพรา้ วน้ำหอมทจ่ี ะแทงออกมาใหเ้ ห็นตรงซอก
ทางใบลกั ษณะคล้ายดาบที่ประกอบไปดว้ ยดอกตัวผู้และดอกตัวเมยี หรือที่เรียกกันว่า “จ่ัน”
ใช้ระยะเวลาประมาณ 6 เดอื น ในการพฒั นาเพราะฉะนัน้ หากต้องการให้จ่ันมีความสมบูรณ์
และตดิ ผลในปรมิ าณมากควรให้นำ้ และใส่ปุย๋ อย่างสม่ำเสมอและต่อเนอื่ งในฤดแู ลง้

ภาพท่ี3.8 ตาดอกมะพรา้ วที่แทงออกมาบริเวณทางใบ (อานนท์ ลายเมอื งงาม, 2564 : ออนไลน์)

35

4.8.3 การลอกเลน
การลอกเลนเปน็ การเอาดนิ ตะกอนท่ีมีลักษณะเปน็ ดนิ เหนียวสีเทาดำกับน้ำที่มีปริมาณ

การสะสมของธาตุอาหารค่อนข้างดีต่อมะพร้าวน้ำหอมเป็นจำนวนมากเกษตรกรผู้ปลูก
มะพร้าวน้ำหอมจึงนิยมลอกเลนในช่วงฤดูแล้งปีละ 1 ครั้งโดยนำดินในท้องร้องขึ้นมาใส่ บน
คันดิน และบรเิ วณโคกมะพร้าวหรอื ด้านข้างของคันดนิ ประโยชน์ของการลอกเลนเพ่อื ป้องกัน
ไม่ให้ท้องร้องตื้นสามารถกักเก็บน้ำได้ดีและเพื่อให้มะพร้าวได้รับธาตุอาหารที่มีประโยชน์
สง่ ผลให้การตดิ ผลของมะพร้าวดีขึน้

ภาพที่3.9 การลอกเลน (อานนท์ ลายเมอื งงาม, 2564 : ออนไลน์)
4.8.4 การใสป่ ุย๋ อย่างมปี ระสิทธภิ าพ

การใส่ปุ๋ยที่มีประสิทธิภาพโดยให้ใส่ปุ๋ย 2 ครั้งในช่วงฤดูฝนโดยขุดร่องรอบโคนต้น
ระยะหา่ งจากตน้ ในรัศมี 0.5-2.0 เมตร โรยปุ๋ยในรอ่ งรอบโคนต้นแลว้ พรวนดนิ กลบและรดน้ำ
ตาม
4.8.5 การให้น้ำเพือ่ ปอ้ งกนั ผลลีบ

ปัญหาผลมะพร้าวน้ำหอมลีบเกิดจากการผสมละอองเกสรที่ไม่สมบูรณ์ประกอบกับ
สภาพแวดล้อมที่ไม่เหมาะสมส่งผลให้การพัฒนาการสร้างน้ำและเนื้อกะลาของมะพร้าวไม่
สมบูรณ์ จึงทำใหเ้ กิดอาการพ้นรีบ และผดิ ปกติควรมีการให้น้ำอย่างสมำ่ เสมอและใสป่ ุ๋ยบำรุง
ต้นในปริมาณน้อยแต่บ่อยครั้งเพื่อให้มะพร้าวสามารถดูธาตุอาหารได้อย่างมีประสิทธิภาพ
มากขนึ้

36

ภาพที่3.10 มะพร้าวน้ำหอมผลลบี (อานนทล์ ายเมืองงาม, 2564 : ออนไลน)์
4.8.6 การเลอื กพน้ื ทีแ่ ลจัดการระยะปลูกที่เหมาะสม

การเลอื กพ้ืนทแ่ี ละการจัดการระยะปลกู ทำเพือ่ ปอ้ งกันปัญหาการเกิดมะพร้าวน้ำหอม
เนอ้ื อ่อนเกินหรือมีลกั ษณะของผลภายนอกผิดปกติ แต่เนื้อมะพร้าวมลี ักษณะห่ามประมาณ
5เซนตเิ มตร ยบุ งา่ ย เนอ้ื มะพร้าวไม่เทา่ กันบางผลมีเน้ือแต่กะลาและผิวของเน้ือขรุขระซึ่งยัง
ไมท่ ราบสาเหตุท่ีแน่ชดั แต่ สันนิษฐานว่าเกิดจากสภาพแวดล้อมที่มีอากาศถ่ายเทไม่สะดวก
สภาวะอากาศมืดครึ้มแสงแดดน้อยทำให้อัตราการคายน้ำและกระบวนการสังเคราะห์แสง
ลดลงส่งผลให้รากมะพร้าวน้ำหอมไม่สามารถดูดขาดอาหารและน้ำได้ดีพอในระยะเวลาท่ี
มะพร้าวกำลังเริ่มสร้างเนื้อจึงพบลกั ษณะอาการดังกลา่ วเนือ่ งจากยังไม่ทราบสาเหตทุ ่ีแน่ชดั
เบ้ืองตน้ ควรปลูกในพน้ื ท่ๆี เหมาะสม

37

บทที่ 5
การเกบ็ เก่ยี ว การจดั การหลงั การเกบ็ เก่ียว และการส่งออกมะพร้าวนำ้ หอม

การเกบ็ เกยี่ วมะพรา้ วนำ้ หอม โดยเฉลยี่ มะพรา้ วนำ้ หอมจะออกจ่นั 15-16 วันต่อปี ซง่ึ บางต้น
สามารถออกจ่ันได้ถึง 20 วนั ทัง้ นี้ขึ้นอยกู่ บั สมบูรณ์ของต้น พืน้ ทใี่ หผ้ ลดกมีจำนวนผลมากกว่า 20 ผล
ต่อ ทะลาย การเก็บเกี่ยวควรเลือกเก็บเกีย่ วผลในระยะที่เหมาะสมเพื่อให้ได้คุณภาพดี คือ มีรสชาติ
หวาน เนอ้ื มะพรา้ วเหมาะตอ่ การบริโภค ไมอ่ ่อนหรือแกจ่ นเกนิ ไป มะพร้าวที่ออ่ นเก็บไปนำ้ จะมรี สชาติ
เปรี้ยว เบี้ย บางและนิ่มเกินไป ถ้าเลยระยะเกบ็ เกี่ยวทีเ่ หมาะสม เนื้อมะพร้าวจะหนาเพิ่มขึ้นเร่อื ยๆ
น้ำมะพร้าวจะมีรส ข่า และมีไขมันลอยอยู่ ดังนั้นควรเลือกเก็บ ผลผลิตที่ได้ระยะเวลาที่เหมาะสม
เพอ่ื ใหไ้ ดค้ ณุ ภาพดี หลงั จากการเก็บเกี่ยวควรเคลอ่ื นย้ายผลผลิต ขนส่ง โรงงานแปรรปู ตลาด หรือส่ัง
รวบรวมผลผลติ เพ่อื ใหผ้ ลผลติ สดอยเู่ สมอและป้องกันไม่ให้ผลผลิตได้รบั ความเสียหาย

5.1 การเกบ็ เกี่ยวมะพรา้ วนำ้ หอม
การเก็บเกย่ี วผลมะพร้าวออ่ นเพอื่ นำไปจำหน่ายขนึ้ อยกู่ ับวัตถุประสงคก์ ารนำไปใช้ เชน่ ตลาด บริโภค
ผลสด มักนิยมมะพร้าวอ่อนที่มีเนื้อชั้นครึ่งถึงสองชั้น ส่วนการผลิตมะพร้าวเผามักใช้มะพร้าวอายุ
มากกว่า 7 เดือน ซง่ึ มีเน้อื หนาข้นึ แตย่ งั ไมแ่ ขง็ และมีเส้นใย และการเกบ็ เกยี่ วมะพร้าวน้ำหอมเพื่อการ
แปรรูป

แต่การรับซ้ือในตลาดค้าสง่ เช่น ตลาดสี่มุมเมอื ง ได้แบ่งการรบั ซือ้ ตามน้ำหนกั ผลเป็นขนาด
น้อย กว่า 800 กรัม (XS), 800-1,000 กรัม (S), 1,000 - 1,150 กรัม (M), 1,150 – 1,300 กรัม (L)
และมากกว่า 1,300 กรมั (XL) ส่วนการรบั ซอื้ ของลังทนี่ ำส่งโรงงานตดั แต่งผลสง่ ออกโดยท่ัวไป จะใช้
เกณฑ์น้ำหนักผลอ่อน 1,500 กรัม/ผล และขึ้นกับผู้ประกอบการที่จะกำหนดเกณฑ์รับซื้อตามความ
ต้องการของลูกค้า เช่น

1. มะพร้าวควันขาว เกรด 3 ต้องมนี ้ำหนัก 500 กรัม เกรด 5 นำ้ หนักต่ำกวา่ 500 กรัม
2. มะพร้าวหัวโต (มะพร้าวเจียกลึงแล้ว) เกรด น้ำหนัก 600 กรัม เกรด 5 น้ำหนักต่ำ

กวา่ 600 กรัม
3. มะพร้าวหัวโต (มะพร้าวเรียกถึงแล้ว) ที่จําหน่ายในร้านสะดวกซื้อ น้ำหนัก 480 –

550 กรัม

38

5.2 ดชั นกี ารเก็บเกย่ี ว
5.2.1 เก็บเกยี่ วสําหรับบริโภคสด
อายุประมาณ 7 เดอื น พจิ ารณาจากอายุ และคุณภาพผลมะพร้าว ดังนี้ มะพรา้ วช้ัน
เดยี ว คอื มะพร้าวที่มอี ายหุ ลังจนั่ เปดิ ประมาณ 5 เดอื น น้ำยังไมค่ อ่ ยหวาน วดั ความหวานได้
ประมาณ 5.0-5.6 องศาบริกซ์ มะพรา้ วที่เร่มิ จะสรา้ งเน้ือภายในกะลา เนือ้ จะมีลกั ษณะ เป็น
วนุ้ บาง ๆ ประมาณครงึ่ ผล ไม่เหมาะในการบริโภค

ภาพท่ี 5.1 ลักษณะเนอ้ื มะพรา้ วชนั้ เดียว (การจัดการความรูเ้ ทคโนโลยีการผลิตมะพร้าวน้ำหอม,
2562 : 78)

มะพร้าวชั้นครงึ่ คือ มะพรา้ วอายปุ ระมาณ 6 เดือน มีความหวานประมาณ 6.0-7.0
องศาบรกิ ซ์ มะพร้าวเรม่ิ สรา้ งเน้อื มากข้ึนจนเกือบเต็มกะลา แตบ่ รเิ วณส่วนหวั ของผลยังคงมี
ลกั ษณะเปน็ วนั อยูบ่ ้าง เร่ิมรบั ประทานได้ ข้ึนกบั ความชอบของผูบ้ ริโภค

ภาพท่ี 5.2 ลกั ษณะเนื้อมะพรา้ วช้นั ครึง่ (การจัดการความรเู้ ทคโนโลยกี ารผลิตมะพร้าวน้ำหอม, 2562
: 78)

39

มะพร้าวสองชั้น คือ มะพร้าวอายุประมาณ 7 เดือน น้ำมีความหวานประมาณ 7.0-8.0
องศาบริกซ์ มีเนื้อเต็มกะลา เนื้อหนาอ่อนนุ่ม สามารถรับประทานได้ทั้งผล ขนาดของผล
มะพรา้ วสองช้ันจะ มีเส้นรอบวงของผลทง้ั เปลอื กเฉล่ยี 50 เซนตเิ มตร เสน้ รอบวงของผลปอก
เปลอื กเฉลย่ี 37 เซนตเิ มตร และ มีน้ำประมาณ 250 มิลลลิ ิตร ส่วนใหญช่ าวสวนจะเก็บเกี่ยว
มะพรา้ วในระยะน้ี

ภาพท่ี 5.3 ลักษณะเนือ้ มะพรา้ วสองช้ัน (การจดั การความรู้เทคโนโลยกี ารผลิตมะพรา้ วน้ำหอม,
2562 : 79)

มะพร้าวทึนทึก คือ มะพร้าวอายมุ ากกว่า 7 เดือน น้ำตาลในน้ำมะพร้าวจะเพิม่ ข้นึ
เรื่อย ๆ ตามความแกข่ องผล น้ำมะพรา้ วมีความหวานมากกวา่ 8 องศาบรกิ ซ์ ซ่งึ ถอื ว่าหวาน
จัด และมีรสชา เน้ือหนาเกนิ ไปไม่เหมาะแก่การบริโภคสด นำ้ อาจมีไขมนั ลอยตวั อยดู่ ว้ ย

ภาพที่ 5.4 ลกั ษณะเนือ้ มะพรา้ วทึนทึก (การจดั การความรู้เทคโนโลยีการผลิตมะพร้าวน้ำหอม, 2562
: 79)

5.2.1 เกบ็ เก่ยี วสำหรบั ผลิตผลพนั ธ์ุ
มะพร้าวอายุประมาณ 11-12 เดือน เหมาะแก่การเก็บเกีย่ ว สำหรับนำไปเพาะเพื่อผลติ

พนั ธ์ุ โดยมีเปอร์เซน็ ต์การงอกของผลไมต่ ำ่ กว่า 60 %

40

5.3 ข้อสังเกตในการเกบ็ เกี่ยว
5.3.1 ลักษณะของผล
1. สขี องเปลอื ก มสี ีเขียว ไมอ่ อ่ นหรอื แก่เกนิ ไป
2. การฟงั เสียง เสยี งทด่ี ดี จะแตกต่างกนั ไปตามอายุ (ตอ้ งใชผ้ ูช้ ำนาญการ)
3. สีรอบกลีบเลี้ยง บริเวณรอยต่อกลีบเลี้ยงที่ติดอยู่กับตัวผลจะเห็นเป็นวงสีขาว วงสี
ขาว รอบรั้วผลนี้อาจเริ่มจางหรือเลือนหายไปหรือเหลือเพียงเล็กน้อย เมื่อปอก
เปลอื กจะเห็นเปลอื กขาว(resocarp) และเสน้ ใยเปน็ สขี าวนวล

ภาพที่ 5.5 มะพรา้ วน้ำหอมท่ีสามารถเกบ็ เกยี่ วได้แล้ว สงั เกตจากสขี องเปลือกและสีรอบกลบี เลย้ี ง
(วไิ ลวรรณ ทวชิ ศรี และทพิ ยา ไกรทอง, 2562 : 80)

5.3.2 สังเกตจากปลายหางหนู
โดยปลายหางหนจู ะแห้งไปประมาณครง่ึ หนงึ่ ในสภาพแวดลอ้ มปกติ

ภาพท่ี 5.6 มะพร้าวนำ้ หอมที่สามารถเกบ็ เกีย่ วได้แล้ว สงั เกตจากปลายหางหนู
(วไิ ลวรรณ ทวิชศรี และทิพยา ไกรทอง, 2562 : 81)

41

5.3.3 การนับจั่นและทะลาย
สังเกตจากทะลายทีเ่ หมาะในการเกบ็ เกี่ยว เหนือขึ้นไปจะเปน็ ทะลายผลอ่อนใหญ่

กว่ากำป้ันเล็กนอ้ ย และเหนือทะลายอ่อนจะเปน็ วันที่บ้านแลว้ ดอกตวั เมียเพ่งิ ไดร้ ับการ ผสม
พนั ธุ์ (ถ้าดอกตวั เมยี ได้รับการผสมแล้วปลายดอกจะมีสนี ำ้ ตาล แลว้ จะติดผลออ่ นขนาดเทา่
ผลหมาก หรือโตกว่า) เน้อื ของผลในทะลายน้ีที่จะเกบ็ เกี่ยวจะคอ่ นข้างหนา หรือแก่เกนิ ไป
แต่ถา้ จับหบี านยังมดี อก ตัวผูอ้ ยู่มาก และดอกตวั เมียยังไมไ่ ดร้ บั การผสม เนือ้ ของผลใน
ทะลายน้จี ะบางและเป็นวนั สามารถเก็บ เกย่ี วเป็นผลออ่ นทีเ่ หมาะต่อการบริโภคสด
5.3.4 การนับระยะเวลาเก็บเกยี่ ว

โดยปกตเิ ม่อื ต้นมะพรา้ วมคี วามสมบรู ณ์จะออกจนั่ อย่าง สม่ำเสมอตลอดท้งั ปี และ
เกบ็ เกี่ยวผลผลิตไดโ้ ดยเฉลย่ี ทุก 20 วนั แตว่ ิธกี ารน้ีหากต้นมะพรา้ วไม่สมบูรณ์ หรือกระทบ
แล้งอาจสส่งผลต่อการออกจ่นั ซง่ึ การนบั ระยะเวลาเกบ็ เกีย่ วอาจมีความคลาดเคลอ่ื นได้
5.4 การนับระยะเวลาเกบ็ เก่ยี ว
โดยปกติเมอื่ ตน้ มะพรา้ วมีความสมบูรณ์จะออกจั่นอย่าง สมำ่ เสมอตลอดท้งั ปี และเกบ็ เกย่ี ว
ผลผลติ ได้โดยเฉลยี่ ทกุ 20 วัน แตว่ ิธีการน้ีหากต้นมะพรา้ วไมส่ มบรู ณ์ หรือกระทบแลง้ อาจสง่ ผลตอ่
การออกจนั่ ซ่งึ การนบั ระยะเวลาเก็บเกี่ยวอาจมีความคลาดเคลื่อนได้

ภาพท่ี 5.7 ลกั ษณะผลและเนื้อที่เหมาะแก่การเก็บเกย่ี ว
(การจัดการความรเู้ ทคโนโลยกี ารผลติ มะพร้าวน้ำหอม, 2562 : 82)