Do te pervetesojme keto: - C;elesin e mbyllur e shenojme me 1, c;elesin e hapur me O. - Elektromotorin aktiv e shenojme me 1, e ate qe nuk eshte ne pune me O. Pasi te analizojme funksionimin e qarkut do te konstatojme: Elektromotori do te rrotullohet vetem atehere nese jane te mbyllur te dy c;elesat. Fig. 5.47. Lidhja ne seri e <;:elesave. Tabela e gjendjes rl r'J M ~l ~2 0 100 010 111 Lidhja ne rend e c;elesave eshte e rendesishme per Iloje te ndryshme te aparateve dhe makinave, pasi me kete lidhje te c;elesave evitohet mundesia e kyc;jes se ndonje pajisjeje nese ajo nuk eshte e gatshme per pune. Keshtu, te bojleri kyc;et c;elesi i jashtem ne c;elesin termostat. Lidhja paralele e c;elesave Lidhja paralele e c;elesave perdoret atehere kur deshirojme te kyc;im ose shkyc;im shpenzuesin e njejte, prej dy apo me shume vendeve. Qarku i lidhjes paralele te c;elesave, pastaj lidhja e tyre me burimin dhe elektromotorit eshte treguar ne Figuren 5.48. Do te analizohet funksionimin i ketij qarku dhe do te shenojme ne tabele gjendjen qe e konstatojme. Do te pervetesojme keto: - C;elesin e mbyllur e shenojme me 1, c;elesin e hapur me O. - Elektromotorin aktiv e shenojme me 1, e ate qe nuk eshte ne pune me O.
Fig. 5.48. Lidhja paralele e <;:elesave. Tabela e gjendjes <;:1 <;:2 I M 5 5 - 000 1 0 1 o 1 1 1 1 1 C;elesat e lidhur paralel gjithashtu perdoren edhe gjate mbylljes se laures ne hekurudhe kur kemi kryqezimin e rruges me hekurudhen. Laura duhet te vendoset ne te dy anet e hekurudhes. Treni mund te vije nga te dy anet, dhe ne te dy rastet laura mbyllet. Pjesa e brendshme e automobilit ndric;ohet me Ilambe, e cila do te ndrite kur te hapet ndonjera nga dyert. Kete Ilambe, mund ta ndezim me c;eles te vendosur afer Ilambes. Kontrolli i elektromotoreve Nese nje elektromotor te rrymes se vazhduar e lidhim me nje burim te tensionit te vazhduar, boshti i elektromotorit rrotullohet gjithe kohen ne te njejtin kah. Nese i nderrojme lidhjet ne polet e baterise boshti i elektromotorit do te rrotullohet ne kahun tjeter. Nese ndryshojme kahun e rrymes elektrike gjithashtu do te ndryshoje kahu i rrotullimit te elektromotorit. Mund te thuhet se duke ndryshuar polaritetin e burimit ne kontrollojme kahun e rrotullimit te elektromotorit. Ne praktike, kjo mund te jete shume e dobishme, pasi eshte e mundur te kontrollohen pajisjet ne te cilat pjeset duhen rrotulluar ne njerin kah apo ne tjetrin, te levizin perpara apo mbrapa, si dhe lart apo poshte. Per kontrollin e elektromotorit do te perdoren c;elesat alternative. Funksionimi i c;elesave alternative eshte treguar si ne vijim .. C;elesi alternativ perdoret atehere kur deshirojme te kyc;im ose shkyc;im dy shpenzues alternativisht njerin pas tjetrit, ose kur deshirojme te bejme kyc;jen dhe shkyc;jen e nje shpenzuesi nga dy vende. C;elesi alternativ perbehet prej tri lidheseve (bornave), prandaj ky mundeson kyc;jen e njepasnjeshme te dy shpenzuesve. Me kete c;eles mund te behet kyc;ja e njeres ose tjetres Ilambe si eshte treguar ne Figuren 5.48. Duhet tejete: Perte kuptuar me mire punen e c;elesit alternativ ne vijim do te tregohet pamja, konstruksioni dhe simboli i c;elesit alternativ me tri lidhese. Pjesa e jashtme e <;:elesit B A Shtepiza <>---- B A~C Simboli
Le te realizojme nje qark elektrik me dy c;elesa alternative, elektromotorin dhe baterine si burim tensioni. Shenimi i pozites se c;elesit eshte i ndryshem. Nese c;elesi eshte i kyc;ur ne polin pozitiv do ta shenojme me 1, ndersa nese eshte i kyc;ur ne polin negativ do ta shenojme me 0. Se pari te dy c;elesatjane ne poziten 1, pra te kyc;ur ne polin pozitiv te burimit, si eshte treguar ne figure. 1 1 Elektromotori i qete Pasi te analizojme funksionimin e qarkut me dy c;elesa alternative ne poziten 1, elektromotorin dhe burimin, atehere do te konstatojme: Elektromotori eshte i qete. Nderrojme poziten e c;elesit 2, pra c;elesin 2 e lidhim ne polin negativ te baterise, siC; eshte treguar me poshte. 1 Elektromotori rrotullohet ne te djathte o Pasi te analizojme funksionimin e qarkut me dy c;elesa alternative i pari ne poziten 1 dhe i dyti ne poziten 0, elektromotorin dhe burimin, atehere do te konstatojme: Elektromotori do te rrotullohet ne te djathte. Faqe 104: Me tej c;elesi 1 dhe c;elesi 2jane ne poziten 0, pra te dy c;elesatjane te lidhur ne polin negativ te baterise. 1;1 1r 8 - o o Elektromotori i qete
Pasi te analizojme funksionimin e qarkut me dy c;elesa alternativ ne poziten 0, elektromotorin dhe burimin, atehere do te konstatojme: Elektromotori eshte i qete. Ne fund c;elesi 1 e vendosim ne poziten 0, pra e lidhim per polin negativ te burimit dhe c;elesin 2 eshte ne poziten 1, pra e lidhim per polin pozitiv te batense. o Elektromotori rrotullohet ne te majte 1 Fig. 5.49. Lidhja e elektromotorit me dy <;:elesa alternative. Pasi te analizojme funksionimin e qarkut me dy c;elesa alternative i pari ne poziten ° dhe i dyti ne poziten 1, elektromotorin dhe burimin do te konstatojme: Elektromotori do te rrotullohet ne te mojte. Nga provat e treguara me lart shihet se duke ndryshuar polet e elektromotorit ndryshon edhe gjendja e punes se tij. Keshtu elektromotori gjate lidhjes se njejte rrotullohet ne kah te kundert. Ne te dy rastet do te vlejne konstatimet: Elektromotori do te rrotullohet atehere nese c;elesatjane ne pozita te ndryshme (1 dhe 0, ° dhe 1). Ne vijim do te japim figuren e lidhjes se elektromotorit me burimin dhe dy c;elesa, nese deshirojme te nderrojme kahun e levizjes se tij.
., • PYETJE DHE DISKUTIME 1. Pse i lidhim ne seri dy <;:elesa? 2. Trego shembuj ku mund te zbatohet lidhja ne seri e <;:elesave. 5.7 Pajisjet elektrike dhe elektronike qi pirdoren ni jetin e pirditshme Njeriu qe ne fillim u perball me energjine te ofruar nga natyra, keshtu gjate veres e ka ngrohur energjia e diellit, ndersa gjate dimrit kur ka pasur ma pak energji nga dielli, ai per t'u ngrohur ka djegur drute. Pastaj, eshte marre me energjine e ujit dhe te eres te cilat i ka shfrytezuar. Me zhvillim e metejshem te njerezimit shpikesit e ndryshem ( Luigji Galvani, Alessandro Volta, Andree Amepere, Nikola Tesla, Thomas Alva Edison, etj.) zbuluan ligjet e elektroteknikes, te cilat deri atehere u pane si di<;:ka mbinatyrore, dhe filluan disa Iloje te energjise te akumuluara ne natyre, t'i shnderrojne ne energji elektrike. Me kete lindi shkenca ere, inxhinieria elektrike. Me zhvillimin e inxhinierise elektrike ka filluar te ndryshoje jeta e njeriut dhe ambienti i punes. Energjia elektrike mundeson qe te punojne shume makina ne fabrika, pastaj naten na ndri<;:on shtepite tona dhe rruget, na mundeson qe te pergatisim ushqimi dhe ta mbajme te fresket, e domosdoshme eshte ne medicine, fizike, kimi dhe ne deget e tjera te shkences. Pa energji elektrike nuk do te mund te shkohej ne Hene, te dergohen satelitet e shumte ne hapesire, nuk do te kishte televizor, nuk do te kishte kompjuter, nuk do te kishte telefona celulare. Nje dege e ve<;:ante e inxhinierise elektrike eshte elektronika, e cila ka filluar te zhvillohet para 100 vjeteve dhe studion pajisjet per transmetimin, transformimin dhe ruajtjen e informatave te ndryshme. Si pajisje elektronike jane: radio- marresit, televizori, telefoni, kompjuteret, etj. Qarqet elektronike mund te gjenden ne makina, instrumente muzikore, aeroplane, trena, satelite, makina te ndryshme te punes, te cilat i drejtojne kompjuteret, ne oren e dores etj .
., • PYETlE DHE DISKUTIME 1. Mendo dhe shkruaj te gjitha pajisjet elektrike te cilat i has gjate nje dite. 2. Pershkruaj nje dite pune dhe trego se ne cilat pajisje elektrike ke hasur. 3. Mendo dhe shkruaj te gjitha pajisjet elektronike te cilat i has gjate nje dite. Pajisjet elektrike te cilat nxejne: Pajisjet elektrike te cilatjapin drite: Pajisjet elektronike: 4. Grumbulloni sipas Ilojeve shpenzuesit elektrike!
TEKNOLOGllA E INFORMACIONIT DHE KOMUNIKIMIT 6.1 Pirpunimi kompjuterik i teksteve - MicroSoft Word C:: ' eshte perpunimi kompjuterik i teksteve. Cili program kompjuterik perdoret sot per kete qellim? C::ka mundeson ai? Shpreheni kete me fjalet tuaja, perpara se te lexoni ne liber. Te gjitha dokumentet qe sot i pergatisim dhe te cilat kane permbajtje te shkruar, figura, tabela dhe te tjera, krijohen me kompjuter. Per kete qellim perdoren programe te vec;anta kompjuterike dhe me i njohuri nder to eshte Microsoft Word. Me perdorimin e ketij programi mund te shkruajmetekstete ndryshme, t' i korrigjojme gabimet e bera gjate shtypjes, t' i ruajme, t' i ndryshojme Ilojet e shkronjave, madhesite e tyre, te korrigjojme gabimet gramatikore, te kombinojme tekstin me ndonje figure ose prezantim tabelar, t' i shtypim ne leter etj. Te gjitha keto veprime perbejne perpunimin kompjuterik te dokumenteve te shkruara. Ne do te trajtojme versionin Microsoft Word 2016. 6.1.1 Lishimi ni puni dhe elementet themelore ti programit Ekzistojne shume menyra per te aktivizuar programin Microsoft Word, varesisht nga versioni i programit Windows. Ne ket rast, ne Windows 10, nga opsioni Type here to Search, ne shiritin Taskbar, shkruhet Word 2016 (Per rastet e tjera kerkoni ndihmen e mesimdhenesit). Am! matc.h II W ord 2016 t:> Desktop ltpp Rocent a"" TEKNOlOGJIA E INFORMACIONIT DHE KOMUNIKIMEV£. KL·' Search suggestions P WOr'd Z0 16 SftwcbrMullJ > p word 2016 free download > Ne menune e cila fitohet, shtypet mbi opsionin Word 2016 (Shih treguesin e miut). P word 2016 download p word 2016 produc:t key > >
Programi mund te startohet edhe ne menyra te tjera, zakonisht duke klikuar mbi ikonen e programit ne Desktop. Pasi te klikohet mbi opsionin perkates, starton programi Word 2016. Ne dritaren qe fitohet, mund te hapet ndonjeri nga dokumentet qe keni krijuar me pare. Ne te kunderten, klikohet mbi opsionin qe sinjalizon treguesi i miut ne figure (Blank docume ... ). Opsioni Blank docume ... , do te hape nje dokumet te ri ne te cilin mund te filloje puna me hartimin e ndonje dokumenti. SHrch ~o , onl M h .. f"I"pl.,:.e:s ~.d Sle*'(~ 8~~"," c.tdi flytefi. Educ:.~ RcsIMnCS end Covet 1...e11C'f"S HoIid4y lA:-uc::n Pbfishrdco Gjithashtu, opsioni New, nga menuja e perkohshme e pjeses se zbrazet te desktopit ose cilesdo dritare tjeter, ofron mundesine e hapjes se nje dokumenti te zbrazet te Word-it (shih menyte). Dokumenti paraqitet ne forme te ikones se programit, ndersa ne Fig 6.3 shihet hapesira punuese (editori) ku eshte shkruar teksti i pare. View Sort by Refresh Paste Paste shortcut Undo Rename _ Graphics Properties ... .. Graphics Options New Display settings Personalize Ctrl+Z > > > > Folder ~ Shortcut a Microsoft Access Database • Bitmap image 'ij Contact a Micrc.rft Word Document If Microsoft PowerPcint Presentation a Microsoft Publisher Document Text Document a- MIcrosoft Excel Woool!«t I Compressed (zipped) Folder
6.1.2 Si ti shkruajmi nji tekst ni editorin (hapisirin punuese) e programit? Me ndihmen e tastieres shkruajme tekstin e deshiruar. Teksti filion nga kendi i majte siper dhe vazhdon rresht pas rreshti. Ne rast se duhet te kalohet ne rresht te ri, pa e perfunduar ate ekzistues, duhet te shtypet tasti Enter. Teksti i shkruar mund te ndryshohet, te fshihen pjese te saj, te vazhdohet me shkrim te tekstit, te ndryshohet stili i shkronjave (Fonti) dhe shume veprime te tjera. Per te gjitha keto, pjesa e shkrimit qe duhet ndryshuar, paraprakisht duhet selektuar (zgjedhur). Kjo behet duke e shtypur tastin e majte te miut dhe zvarritur ate mbi tekstin perkates. Ja si duket nje tekst i tille: II I .. . , J . . , .... .' ~ •• • •• Ilif r •••.• . . ,. . • ..,.... • • , t • ' . t '. : .... t " . , • • , ' " " ) • • • • ~ :;', '. . - . Lloji i shkronjave zgjedhet duke klikuar ne pozicionin ku eshte vendosur treguesi i miut, ndersa madhesia ne veglen afer saj. Pasi te klikohet me mlun, shpaloset menuja renese si ne Fig. 6.3. T.me N"" Rom,," 11 - -------------------------------------------------------- b-l ., 0 • Nrw ~f1 \'iOfd Word :or F~ In~r1 DHICJ" uyoul IWffiMC" W".t.ng5 Rt-vIrw v.." I. ·trme ... ~·'fOV .. J'1·0":> SIgn.n , . A • ":' '" : . :_ . '. • • • t AaSbCcOd Al8bCcOd AaBbC( tNonTWII fNoSptc ~1 O~ . t· , . Used fon ts 4 , 5 • 1 . , t 10 11 o Il'!J-tl,t. '}'U7.,sc-n,. C.,nt". o TimC8 ::\'c,\ ROlnan o Tahoma u...-....~ o .5w(..Fk;J:Tr; o 'W'i d.e L aUD o ALft£RlA1i o .... ~ .. 1I9S o Arial o Callb" lll!ht AJl fonb O /gl!lqR! O AL6ERIAN o Arial ·srnmin WOI'd 2016, i cili do Ii! perpunohel hap pas hapi dhc do ?rimel me te shpcshta gjate pun;: punes me do~'Umente . Do te Ie lile te ndrysbme Ii! bJcronjave. do Ie krijojme labela. si dbe a .. . .. ",.omin Won! lOt" i <iii ~o ,. pirpun""., hop po. hApi ,hIM wpriMP' mi Ii _hpnhtA !iAci pun. pun •• m. Aokutn,ntl', c',,,,.,, m •• til. ci o .. .,.hm. ci .hkronjAw, "0 ci "Mjojm. ni wp .. imf' tjff" ••. n Won1 2016. i cili do ~ pbpullohet happ:rs hapi dhcdotl ko.npletohm \'rpt"imlL"t ! pun& me dokwll~ . 00 t! :dWu:ljm! teble me stile ta odryshme If shkronjave. Ute ihunK vrprimc yt'Tll •. , PHnd ' .... """". So",, ·
6.1.3 Ruajtja (memorimi) e dokumentit ti krijuar Pasi te kemi hapur nje dokument te Word-it, ai do te paraqitet me emrat: Document 1 , Document 2, etj., varesisht se cili dokument eshte ne radhe. Por, dokumenti si i tille nuk eshte i ruajtur ne kompjuter dhe ne rast te nderprerjes se energjise elektrike puna e bere do te shkoje huq. Per kete arsye, preferohet ruajtja e tij duke klikuar ne veglen e treguar ne figure. Tutje, fitohet dritarja e treguar ne Fig. 6.4, nga e cila duhet zgjedhur opsionin Save (Save As ... ). Zakonisht, programi ofron mundesi qe dokumenti te ruhet ne adresa te ndryshme. Me ndihmen e opsionit Browse, mund te zgjedhen foldera te ndryshem. Save As OneOJ· e This PC Add Place Browse Current Folder Oesop Today ~s top Libri-7 c • \)sen 1rncIw. ~ Last Week UKNO O6J19 C IMn IrncNo ~ Dn'o-t' eblologf 9 c • ~ Ir.- ~ Dmr!! Duke hapur opsionin Browse, gjendet adresa Desktop (ose cilado adrese per te cilen percaktohet shfrytezuesi) dhe ne fushen File name shkruajme emrin e dokumentit. Ruajtja e dokumentit perfundon duke e shtypur opsionin Save (Fig. 6.5). @Iename: I Dokumenti im I
Save As l' Iii « Users ) lenovo ) Desktop v t> Search Desktop Organize' New folder .. 3D Objects • Desktop Documents .. Downloads .]I Music _ Pictures Name :: Desktopi :: muzika 2018 :: T ·magjike.hfssresults ... Waveguide.hfssresults a' Download Videos .. Local Disk (C:) d" Elektroenergjetike-Koha Ditore Q' fjalimi . L Gooale Drive Local Disk (D:) v < File name: [ Dokumenti im Save as type: Word Document Authors: Ie novo o Save Thumbnail ,.. Hide Folders 6.1.4 Hapja e dokumentit Tags: Add a tag Tools • Date modified 10/5/20186:25 PM 11/17/20186:19 PM 8/16/20186:06 PM 12/3/2018 12:07 A ... 12/6/2018 8:29 PM 10/26/20189:03 PM 10/8/201812:49 PM 11/13{;10186'11 PM Save tJ p Type '" File fol. File folo File fol. Fife fol. Micros' Micros, Micros' ShortC'1 v 3 Hapja behet ashtu qe nga menuja File zgjedhet opsioni Open. Si rezultat, fitohet dritarja Open (Fig. 6.6), nga e cila zgjedhet njeri nga opsionet qe i permban: Recent documents (shihen dokumentet e fundit qejane hapur), OneDrive, Computer oseAdd a Place. Opsioni Computer mundeson perdorimin e nenopsionit Browse, me te cilen shfletohet adresa ne te cilen ndodhet dokumenti qe duam te hapim. Ne Fig. 6.7 eshte treguar veprimi i kryer per hapjen e dokumentit me emrin Dokumenti im. -~- e ... I.· Today .... a ~~~.~DIIHOMU"'IJMEV[.K / . a :::-m "" .. • Yesterday a ~_. __ """ a :.,-- l- a ew ,- Fig. 6.6. Opsioni File-Open.
Ne fushen e adresave zgjedhet folderi qe permban dokumentin tone p.sh., Desktop. Ne te ka disa dokumente, nga te cilat zgjedhim ate qe duam, p.sh., Dokumenti im dhe shtypet tasti Open. Si rezultat, do te hapet dokumenti perkates (Fig. 6.7). l' iii · Users > Ie novo > Desktop ~ U Search Desktop .P Organize ... New folder ...... . OneDrive 0 N ame Date modified This PC l: Desktopi 10/5/2018 6:25 PM File fol. l: muzika 2018 11/17/20186:19 PM File fol. ~ 3D Objects ~ T -magjike.hfssresults 8/16/20186:06 PM File fol, Desktop " Waveguide.hfssresults 12/3/201812:07 A .. File fol. Documents 121 0 " Ookumenti im 12/9/201812:21 A Micros· .... Downloads 0 ' Download 12/6/20188:29 PM Micros· J! Music a' Elektroenergjetike-Koha D itore 10/26/2018 9:03 PM Micros· Pictures 0 ' fjalim i 10/8/201812:49 PM MIcrosVideos t c.. Google Drive 8/13/2018 6:11 PM ShortCl local Disk (C:) 0 " GrA 12/5/2017 10:08 PM Micros' - 0 " Kal l~o Elektroenergjetike 10/17/201811:14 ... Micros· local Disk (0:) - , .. . - v < ~ File name: [DOkUmenti im Symbols "" quation Symbol £ < > Cancel 6.1.5 Simbolet e ve~anta Meqenese nepermjettastieres nuk mund te gjenerohen te gjitha simbolet e nevojshme, programi i Word-it ofron mundesine qe kjo te behet ashtu qe me pare shtypet nje tast tjeter e mandej rikthehet automatikisht simboli i kerkuar. Te ne kjo behet zakonisht per E, e, <;:, etj. Kete e mundeson vegla Symbols, e cila merret nga shiriti kryesor i opsioneve - INSERT. Ne kete rast, nga menuja renese zgjedhet Symbol - More Symbols ... fitohet dritarja e paraqitur ne Fig. 6.8. n .Mor Symbol· ... Te permendim qe ne dritaren Symbol mund te gjenden edhe simbole te tjera, te cilat nuk i ka '----------------' tastiera. Simbolet e tilla mund t~ i perkasin fonI nsert a Symbol teve te nd rysh me.
Symbol mbo ls Qecl.1 Ch~tacters J font: m"l text) Sybs et: latin-1 Supplement a 11 a a a re 9 e e e [Ii i i 1 1 0 fl <> 6 0 0 0 0 u U 11 11 Y P y A a A a 1\ ~ C 6 C C C c C c D d' D d E e E e E e ~ y E e G g G g G g Q g H 11 H b I i I 1 I i I ! i 1 IJ IJ j 1 I$. 1.< K L i I,- t :c l' L 1- L 1 N Ii ~ II N n 'n D 1) 0 6 6 0 6 6 CE re R f ~ r R Unicode name: Lat in Small LeHer E With Diaeresis "hlJracter codt: ooeBl from: U n icode (h eJq ..... [ ,eutoCorred .. , 1 [ShO'rtcut ,!!;tY .•. J Shortcut key. Clrl"' :,E 6.1.6 Formatimi i tekstit C;' eshte formatizimi i tekstit? Procesi i perpunimit te tekstit ne kuptimin e paraqitjes se tij me te mire dhe me funksionale, paraqet formatimin e tekstit. Ky proces perfshine zgjedhjen e Ilojit te shkronjave, madhesine e tyre, hijezimet, nenvijezimet, efektet e ndryshme mbi tekste etj. Te gjitha keto veprime jane pjese e grupit te veglave te cilat njihen me emrin Font dhe i takojne opsionit HOME. Dritarja me emrin e njejte, hapet duke klikuar ne skajin e djathte te poshtem te ketij grupi veglash. Dritarja Font, ne faqen e vet kryesore Font, permban keto veprime: Font (perfshine te gjitha Ilojet e shkronjave), Font style (perfshine stilet fonteve), Size (madhesia e shkronjave), Font color (ngjyra e shkronjave), Underline style (stili i nenvijezimit), Underline color (ngjyra e nenvijezimit), Effects (efektet e ndryshme mbi tekste), Preview (pamja e veprimeve te zgjedhura ne dritare). Te gjitha keto mundesi jane paraqitur ne Fig. 6.9. Eont: lmes New Roman Syl!aen Symbol Tahoma Tempus Sans ITC TImes New Roman Font ~ol or: I Automatic Effect, o St ri~ ethrough [vi o Double strikethrough D SUQerscript o Sul!script Preview Font " '" ,Underline style-: I inone) o Shadoll( o Qutline o Imbo55 o Engrave Font style: ~ize : Regular 14 ~ 9 Italic 10 " Bold 11 Bold Italic 12 Underline colo r: L--J I Automatic "I o Small cap' D i\licap, o liidden 1- Times New Roman - I This is 11 TrueType font. This font w ill be used on both printer and screen. ["SrtA, ~ Text Effect, ... OK I ~
Perfundimisht, tasti Set As Default ne Fig. 6.9, do te ju mundesoje qe efektet e zgjedhura te jene te vlefshme ne te gjitha dokumentet e reja. Perdorimi i gupit te veglave Clipboard Grupi i veglave Clipboard, permban nje grup veglash te cilatjane shume te rendesishme ne perpunimin e teksteve. Opsionet Cut, Copy, Paste, Paste Special ... kane natyren e njejte te veprimit me simotrat e tyre qe paraqiten ne Windows. Me ane te opsionit Cut, mund te prehet pjesa e zgjedhur e tekstit dhe te vendoset ne memorien e perkohshme (Clipboard). Ky opsion perdoret zakonisht kur kemi nevoje qe te bejme zhvendosjen e tekstit prej nje pozite ne nje tjeter. Ndersa, nese duhet kopjuar ndonje pjese teksti prej nje dokumenti tjeter ose edhe nga i njejti, atehere kjo behet me opsionin Copy. Per te zbritur tekstin nga memoria e perkohshme perdoret Paste ose Paste Special. ..J.. DETYRA Identifikoni veglat e opsioneve Cut, Copy, Paste, Paste Special... d he zbatoni ate ne veprime konkrete. Shpesh kemi nevoje te kerkojme shkronjen, fjalen " Find ... It Eind Advanced Find". e deshiruar ose karaktere tjera. Kerkimi mund te behet me veglen Find - Advanced Find ... , nga opsioni HOME (Fig. 6.10). Ne dritaren Find and Replace, perkatesisht ne faqen Find, tek fusha Find what: It shkruhet shkronja, grupi i shkronjave ose karakteret -+ §o To". perkatese. Kerkimi filion pasi te shtypet mbi tastin ___ _ Find Next. Find and Replace ?- Fing L Reglace 1 Go To I Find what: Fig. 6.10. Dritarja ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ Find and Replace . More » Reading Highlight· Find In· Find rJext Cancel
Neteshumten e rasteve nuk mjafton vetem gjetja e asaj qe kerkohet, por e njejta duhet te zevendesohet me dic;ka tjeter. Ne keso raste perdoret faqja Replace e po te njejtes dritare. Zakonisht, kur shkruajme ndonje tekst ne gjuhen shqipe, ne vend te shkronjes "e" perdoret shkronja "w". Pasi te jete shkruar teksti ne teresi, atehere me ane te faqes Replace, behet zevendesimi i njekohshem i te gjitha shkronjave "w" me ate "e" duke klikuar tastin Replace All (Fig. 6.11). I Find and Replace ?- Find I ReQ.lace I Go To I Find w hat: Iw ~ I Replace wjth: lei ~ I More » I I Replace I I Replace II , I I find Next I I Cancel I Fig. 6.11. Zevendesimi i shkronjes w me e. Anulimi i veprimeve Shpeshhere gjate veprimeve me dokument ndodh qe te kryejme ndonje veprim te gabuar. Ne C;do rast eshte e mundur qe te anulojme veprimin e gabuar me ndihmen evegles Undote opsionit Customize Quick Access Toolbar. Nese, megjithate deshirojme te rikthejme veprimin paraprak (te kundert me Undo), atehere mund te perdorim opsionin Redo, te po te njejtes meny. Keto veprime, per shkak te shpejtesise se veprimit kryhen me veglat perkatese (shigjetat e kthyer majtas dhe djathtas an ... Undo, ("'M • Redo). ~ l DETYRA PRAKTIKE 1. Provoni praktikisht veprimet qe pershkruhen ne liber, rreth krijimit, ruajtes dhe hapjes se serishme te nje dokumentit te rio 2. Per te njohur veprimin e veglave te opsionit Font, provoni praktikisht secilin prej tyre ne nje tekst te zakonshem. 3. Identifikoni veglat e opsioneve Cut, Copy, Paste, Paste Special. .. dhe zbatoni ato ne veprime konkrete. 4. Kerkoni ne opsionin Symbols, simbole te ndryshme te cilat nuk i gjeni ne tastiere.
6.1.7 Krijimi i tabelave dhe veprimet me to Dokumentet tekstuale, ne shume raste shoqerohen edhe me prezantime te ndryshme tabelare. Tabelatjane te ndertuara nga rreshtat dhe shtyllat, ne te cilat paraqiten te dhena te ndryshme. Pikeprerja e rreshtit dhe shtylles krijon celulen (Cell). Per pune me tabela, Word-i ofron veglen Table, e cila i takon opsionit INSERT (Fig. 6.12). r-l ~ L n SmartArt b O b..@ <Y • • C hart Table Pictures Online Shapes • Pictures. .. + Scrpen!ihot - In rt r bl DDDDDDDDDD Insert Table ... QUick Iables
Krijimi i tabeles behet ashtu qe fillimisht vendoset kursori ne poziten ku duhet te vendoset tabela dhe mandej aktivizohet opsioni Insert Table ... nga menyja Table. Si rezultat paraqitet dritarja Insert Table, ne pjesen Table size te se ciles duhet zgjedhur numrin e shtyllave (Number of Columns) d he rreshtave (Number of Rows). Ne pjesen AutoFit behavior zgjedhen opsionet qe kane te bejne me gjeresine e shtyllave. Nese deshirojme qe gjeresia e shtyllave te jete e njejte, atehere zgjedhet opsioni Fixed column width me nen opsionin Auto. Ne fushen Auto, mund te percaktohemi edhe per gjeresi fikse te shtyllave. Opsioni Autofit to contents mundeson ndryshimin e gjeresise se kolonave ne perputhshmeri me permbajtjen e saj, ndersa AutoFit to window mundeson zgjerimin e shtyllave deri ne gjeresi ne e plote te faqes. Tabelat mund te krijohen edhe nga vegla Table ashtu qe shtypet mbi veglen perkatese, mbahet shtypur tasti i majte dhe zvarritet miu gjithe deri sa te krijohen rreshtat dhe shtyllat e nevojshme (verehet me katroret e mbushur me ngjyre), ashtu si duket ne Fig. 6.13. Ne momentin kur leshohet tasti, ne ekran paraqitet tabela me numer perkates te rreshtave d he shtyllave. Insert Table Table size Number of folumns: 5 Number of rows: 2 AutoFit behavior ® Fixed column ~idth : Auto o AutoEit to contents o AutoFit to winQow o Remember dimenlions for new tables OK Cancel Insert Table. ra Excel Spreadsheet en QUick Tobie. Fig. 6.14. Tabela e formatit 5X4.
Teksti ose te dhenat e tjera shenohen ne celula, duke klikuar me miun ne cilendo prej celulave dhe duke shtypur permbajtjen nga tastiera. 1. Celula e pare e shtylles se dyte Celula e pare e shtylles se trete 2. Celula e dyte e shtylles se dyte Celula e dyte e shtylles se trete 3. Celula e trete e shtylles se dyte Celula e trete e shtylles se trete .J... DETYRA PRAKTIKE 1. Krijoni nje tabele me 6 rreshta dhe 3 shtylla, si dhe plotesojeni me te dhena te ndryshme. Provoni te shtoni ose zvogeloni numrin e rreshtave ose shtyllave. 2. Zgjedhni nje tabele nga librat tuaj dhe krijoni ne nje dokument te Word-it, sipas modelit te dhene. Ne fletore pune punoni detyren praktike 6.1. 6.1.8 Shfrytizimi i figurave ti gatshme Nese shtypet vegla Shapes e opsionit IN- 0==,.....---------- SERT, fitohet menuja e cila permban forma RecerltlyUsedShapes te ndryshme te vizatimeve te gatshme. Ne te EI \ 0006. L 4 ¢.e. cs mund te gjenden Iloje te ndryshme te vijave ~"' f\. { } * (Lines), shigjetave (Block Arrows), figura ba- Lines zi ke (Basic Shapes), etj., ashtu si tregohet ne \ Fig. 6.15. Figura bartet ne tekst, ashtu qe shtypet mbi te me tastin e majte te miut, me c;'rast treguesi i tij merr formen e kryqit. Ne poziten ~DD\][email protected] o (J (j)DO©(Q)(~~V\-O «,(){}O(){} BkxkArrows ku duhet vendosur figuren, shtypet tasti i majte dhe zvarritet deri sa figura te marre dimensionet e deshiruara. Shiriti i veglave per formatimin e figurave permban edhe nje sere veglash te tjera te cilat perdoren per te vizat- ¢ ¢ 11.e. ~ ~ + db f!fU. J c:JJ uar figura te thjeshta, per te perdorur Iloje te ~ ~ ~111> <> ¢ D» () V <J [J ndryshme te vijave, hijezime dy dhe tridimen- 0<> sionale etj. Mundesite e disa prej tyre shihen L....-__ ~ _________ -'- drejtpersedrejti, p.sh., vizatimi i vijave te drejta, vijave me shigjeta, elipses, katerkendeshit, teksti WordArt, ngjyrosja e figurave, vijave te figurave, perzgjedhja e I I oj eve te vijave etj .
30 diso prej ketyre efekteve: Fig. 6.15. Format e gatshme - disa sosh. ~ DETYRA PRAKTIKE 1. Te provohen kombinime te ndryshme figurash, duke shfrytezuar format e gatshme. 2. Provoni stile te ndryshme te shkrimit artistik, me perdorimin e opsionit WordArt. II
6.1.9 Shtypja e tekstit Tekstet e shkruara ne programin e Word-it, mund te shtypen nepermjet urdherit Print, te opsionit FILE. Ne kete rast, fitohet dritarja e paraqitu r ne Fig. 6.16. Print 1 Copies: 1 Print Settings ~ Print All Pages IILl The whole thing Pages: l[J r[Jrl Print OM Sided Only print on One side of the pa , collated 1,2,3 1,2,3 1,2,3 [[J Portr ait Orientation [n A4 21 em x 29.1 em [ fF.ft Last Custom Margins Setting fFH Left: 3.17 em Right: 3.11 em ·1 Ne kete rast, se pari zgjedhet Iloji i printerit dhe mandej menyra si do te shtypet dokumenti. Nese zgjedhet opsioni Print All Pages, do te shtypet i tere dokumenti. Ndersa, nese zgjedhet opsioni Print One Sided, do te mund te percaktohemi nese dokumenti do te shtypet ne njeren ose ne te dy anet e letres. Kurse, nese duam qe te shtypim faqet me renditje te caktuar, zgjedhet opsioni Pages dhe shkruhen numrat e deshiruar. Ne opsionin Copies, caktohet numri i kopjeve te dokumentit qe do te shtypet.
6.2 Interneti dhe pirdorimi i tij 6.2.1 Rikujtojmi nga klasa VI Sistemi ne te cilin nje grup kompjuteresh jane lidhur ne rrjet dhe shkembejne shenimet (te dhenat) dhe kapacitetet (resurset) ndermjet vete paraqet nje rrjet kompjuterik. Rjeti i kompjutereve mund te jete i ndertuar ne nje hapesire te vogel, si<;: eshte rasti me nje shkolle, objekt banimi etj. Sot, jemi deshmitare te lidhjeve te kompjutereve ne permasa nderkombetare dhe e tera eshte mundesuar me lidhje te rrjeteve ne nje rrjet te perbashket. Ne kete menyre eshte krijuar rrjeti i te gjitha rrjeteve. Pra, c' eshte Interneti? Interneti eshte rrjet kompjuterik i cili perbehet nga qindra mlJe rrjete kompjuterike, te madhesive te ndryshme, te cilatjane te lidhura ndermjet vete dhe kane shtrirje gati ne gjithe rruzullin to kesor. Natyrisht, <;:do kompjuter i cili eshte i lidhur ne rrjet dallohet me adresen e vet elektronike. Nepermjet internetit mund te lid hen dhe komunikojne institucionet qeveritare, kompanite, universitetet, dhe shume rrjete te tjera dhe shfrytezues. Emri Internet rrjedh nga gjuha angleze International Network qe do te thote rrjet nderkombetar. Si lindi ideja per internet? eili rrjet i parapriu internetit? Rrjeti kompjuterik eksperimenal per here te pare u paraqit ne vitin 1969 nga Agjencioni per projekte hulumtuese te avancuara te mbrojtjes DARPA (Defence Advanced Research Project Agency) ne SHBA. Ky rrjet mundesonte lidhjen e e kompjutereve me sisteme te ndryshme operative dhe te prodhuesve te ndryshem. Ishte menduar qe te perballonte sulmet ushtarake eventuale mbi SH BA-ne dhe per kete arsye ishte nje rrjet i kompjutereve te institucioneve ushtarake. Me vone u zgjerua edhe me kompjuteret e universiteteve dhe te institucioneve shkencore dhe u quajtARPANET (Advanced Research Project Agency Network). Ky rrjet shume shpejt kaloi edhe ne perdorim publik ne gjithe SHBA-ne dhe ne Evrope dhe mbijetoi deri ne vitin 1990.
6.2.2 Komunikimi ndirmjet kompjuterive Protokollet *TCP/IP Teresia e rregullave ne baze te te cilave kompjuteret e ndryshem mund te komunikojne ne rrjet quhet protokoll. Protokolli perbehet prej dy pjeseve: Karakteristika kryesore e protokollit TCP/IP eshte copezimi i informacionit ne njesi te vogla te cilat quhen pakete, te cilat transmetohen si te pavarura. Pos te dhenave per informacionin qe bartin, paketet jane te pajisura edhe me adresat e dhenesit dhe te marresit. Ne anen e marresit paketet radhiten per te krijuar informacionin e derguar dhe si te tilla arrijne marresin e duhur (adresen e marresit). C;ka ka per detyre protokolli TCP? Protokolli TCP ka per detyre organizimin dhe shperndarjen e te dhenave ne pakete te cilat duhen derguar ne rrjet. C;ka ka per detyre protokoli IP? Protokoli IP ka per detyre bartjen e tyre neper rrjet, siguron adresat e kompjutereve si dhe rrugetimin e paketeve qe ne terminologjine kompjuterike quhet rutim (routing). Secili kompjuter ne Internet posedon adresen ne forme te kater numrave te ndare me pika, psh 130.30.0.1 dhe rendom quhet adresa IP. 6.2.3 Shfletuesit (Browsers) Programi i cili tekstin e koduar ne gjuhen HTML (Hypertext Markup Language) e perkthen ne nje dokumentet ne forme te lexueshme per shfrytezuesin quhet shfletues i Web faqeve (Web Browser). Programet e ketilla me te njohurajane: 1. Google Chrome 2. Mozilla Firefox 3. I nternet Explorer etj.
Pra, programet e ketilla mundesojne gjetjen e lehte te informacioneve qe per momentin i nevojiten shfrytezuesit te Internetit. Si te kyfemi ne Internet? Qe nje shfrytezues te ky<;:et ne internet mjafton te kete lidhje telefonike ose te kete <;:asje ne sistemin kabllor. Pastaj, provajderi (ofruesi i sherbimeve te Internetit), te cilin e zgjedh vete shfrytezuesi, e furnizon me nje pajisje (modem), e cila vendoset ne kompjuter dhe e mundeson lidhjen e tij me provajderin. Me tej provajderi nepermjet pajisjeve te tij lidhet me rrjetin e Internetit. Natyrisht, provajderi e ngarkon shfrytezuesin me pagese per aq sa e shfrytezon ate. . Ky~j8 ne Internet · · · Fig. 6.18. Rrjeti i internetit i shtrire ne nje shtepi. ~ka mund te bejme me Internet? Kompjuter Kompjuter Fig. 6.17. Ky<;:ja ne internet. Ne Internet mund te mbledhim informacione per te gjitha fushat e veprimtarise njerezore. Mund te zhvillojme posten elektronike me te gjithe personat qe kane qasje ne Internet. Mund te bisedojme me telefon nepermjet Internetit, te marrim programe kompjuterike, te diskutojme per temat qe zhvillohen aty per aty ne Internet etj. Njeri prej aplikacioneve kryesore te programit Coogle Chrome qe mundeson gjetjen e shpejte te te dhenave ne internet, eshte aplikacioni Coogle.com. Si mund te kerkojme te dhenat ne Internet? Fillimi i punes me internetstarton me hapjen e njerit prej programeve per qasje ne internet (Browser). Ne ditet e sotme, pjesa me e madhe e shfrytezuesve perdorin programin Coogle Chrome, i cili hapet duke Chrome klikuar mbi ikonen e tij.
Pas hapjes se programit Coogle Chrome, do te paraqitet dritarja e cila permban shiritin e adresave te Web fa q eve te cilat permbajne te dhenat qe i kerkon shfrytezuesi. Per kete qellim, shfrytezuesi shenon kerkesen e tij ne shiritin perkates. Si<;: shihet ne figuren vijuese, eshte hapur Web faqja Coogle. com , e cila ka shiritin per te shenuar permbajtjen e te dhenave qe kerkon shfrytezuesi. Kjo Web faqe, e cila starton qasjen ne internet, quhet faqe ame. Qasja ne internet nga Coogle Chrome, mund te filloje edhe me faqe te tjera. Me ndihmen e mesimdhenesit analizoni dhe mesoni per mundesite qe ofron Google Chrome, ne lidhje me faqen ame. G Goog~ x + CmaoI Images ... 0 Google Meslmi per teknologjl .e. Googil Search I·m F..,tin9 lucky Fig. 6.19. Dritarja e faqes ame. Ne shiritin e kerkesave, eshte shenuar teksti "Mesimi per teknologji". Pasi te shtypim opsionin Coogle Search, fitohen shume Web faqe qe permbajne te dhena per ate qe kerkohet. Duke klikuar mbi cilindo nga tekstet me ngjyre te kalter (tekst qe permban lidhjen me dokumentin burimor), hapet dokumenti i kerkuar ne internet.
f- C i hnpsJ""WI.google com/search'sou"e=hp&et=YulGXlCuC4WrrgSKmlPlBQ&q=Mes'",,'per'teknol"'ll,&b"'K=Google'Search&oq=~ * Go gle Mesimi pj!r leknologji All News hnages Videos Moce Sen.r>g. Tool, About 548.000 r.svIt, (O 30 seconds) IPIIfI TEKNOLOGJIA NE MESIMDHENIE elisared,weeblycom/uploa<tsl1.l .. .itoknologjiaJll!Jnesimdh"'ie.pdf • Translatolhis pago mundtsoo pokenshl ~o leknologjl: .,.,Im 1''' d,staoc., shf'YI'ZIm I progr ....... , •. pirmb'l~ev. mesimor@,shetblmeV!dhemJ!disitpermisim.leperfOlcohel Teknologjia -Wikipedia https :// sq wikipedia or~wiki/TeknoIogj a • Translato this page TeknologJlil eshte Ole ~oncepll9Jere qe merrel meapJiklmlO efJkOhum't' ptrveglat dheprofeSlOllel ne fll'lkslon Ii kontroUirm dhe pershlaIJ@ss@rretnaniW@nj!! ... Teknologji - Edukimi Dixhital a<tel.aVleknologjil • Translato this page Adresat e Web faqeve - URL Ne mesin e shume te dhenave te cilat i permban dritarja, vemendje duhet t~ i kushtohet shiritit te adresave, ne te cilin figurojne te dhenat qe permbajne adresen e plote te dokumenteve dhe te resurseve te tjera, te cilat mund te kerkohen ne internet. Keto adresa njihen si URL (Uniform Resource Locator) dhe jane sinonim per adresen e Web faqeve ne internet. Dy shembuj tipike te URL-se jane dhene ne vazhdim dhe nepermjet tyre mund te shpjegohet kuptimi i tyre: http://www.google.com/default.htm https:ffwww.google.com/default.htm Te dy keto adresa URL, karakterizohen me protokollin HTTP (HyperText Transfer Protocol) ose HTPPS (HyperText Transfer Protocol Secure) , qe perdorin per gjetjen e dokumente, ose resurseve te kerkuara. Versioni HTTP eshte versioni i zakonshem, ndersa HTTPS eshte version i avancuar ne aspektin e sigurise se kerkimit ne internet. Pjesa www (World Wide Web) paraqet teresine e te web faqeve, figurave, video materialeve dhe permbajtjeve te tjera, te cilat mund te shfletohen nepermjet programeve per komunikim ne internet (Web Browser). Ndersa default.htm eshte emri i fajllit ne serverin me adresen google.com. Gjate kerkimit ne internet nepermjet Web Browserit perkates, pas shfletimit te te gjeturave, fjaleve kyc;e u shtohen te gjitha elementet e tjera te adreses URL. Zakonisht, adresa URL duket shume e gjate. c e ~ar(h&oq:~ *: Fig. 6.21. Shiriti i adresave.
Hulumtoni ne internet te dhena qe JU interesojne dhe provonl te gjeni aresyetimin per gjatesine e madhe te adresave URL. Kerkoni ndihmen e mesimdhenesit, ne rast te nevojes. 6.2.4 Komunikimi me E-mail Pervec; perdorimit te Internetit ne kerkimin e te dhenave, posta elektronike (E-mail, ang:Electronic mail), paraqet nje nga sherbimet themelore te Internetit. Ky sherbim mundeson dergimin e letrave ne menyre elektonike, prandaj quhet posta elektronike. Nepermjet postes elektronike mund te dergohen edhe programe, fotografi te digjitalizuara etj. Duhet theksuar se nepermjet e-mailit mund t'i dergohet porosia (Ietra) vetem nje personi ose disa personave ne te njejten kohe, nese te njejtet disponojne adresa ne Internet (adresa ne posten elektronike). Per te derguar ndonje porosi nepermjet e-mailit shfrytezuesi duhet te kete adresen e e-mailit, qe njeheresh paraqet edhe adresen me te cilen ai eshte i regjistruar ne Internet. Adresa e shfrytezuesit perbehet nga: 1. Emri i shfrytezuesit 2. Shenja @ 3. Adresa e kompjuterit (emri i domenit) temail serverit ne te cilin eshte i kyc;ur shfrytezuesi. Emrat e domeneve shpesh perbehen nga dy ose tri pjese te cilat ne mes vetejane te ndara me pika ose me viza. Forma e ad reses, pra eshte: [email protected], [email protected], [email protected], etj. Me ndihmen e mesimdhenesit hapni adresat elektronike dhe filloni komunikimin e pavarur, duke shkembyer dokumente elektronike te I I oj eve te ndryshme. Shih fletore pune.
6.2.5 BLOG-u, krijimi dhe pirdorimi i tij BLOC-u paraqet nje ditar online, ngjashem me nje Web faqe persona Ie, ne te cilen krijuesi i i tij (Blogger) ruan mendimet persona Ie, krijon lidhje me Web faqe te ndryshme etj. Zakonisht krijohet dhe mirembahet prej nje personi dhe plotesohet me shenime ne baza ditore,javore ose mUJore. Publikimi i shenimeve lidhur me tema te caktuara (Blog posts - postime) paraqet veprimin themelor qe kryhet ne nje Blog. Postimet mund te shperndahen ne rrjete sociale (Facebook, Twitter etj.) dhe te merren komentet e ndryshme. Kjo mund te nxise diskutime permbajtesore per tema te caktuara dhe me pjesemarrjen e shume individeve. Mund te lansohen shenime te vlefshme per prodhime te ndryshme, sherbime qe ofrohen etj. Pra, Blog-u trajtohet si nje karte e re biznesi, nje broshure per reklamime etj. Ekzistojne platforma te ndryshme per krijimin e nje Blog-u. Me te njohura jane: WordPress.org; Blogger; Wix; WordPress.com; etj. Ne vazhdim, do te pershkruajme ne disa hapa krijimin e nje Blog-u, ne platformen Blogger. Platforma Blogger eshte pjese e Coogle dhe per krijimin e nje Blog-u, nevojitet qe paraprakisht te keni krijuar nje Ilogari ne Coogle. Pasi te jete hapur nje Ilogari ne Coogle, ne Coogle.com hapet Web faqja https://www.blogger.com. nga e cila fitohet dritarja vijuese: Pas shtypjes ne opsionin CREATE YOUR BlOG Go gle Hi Lule e lhoxha,krasniqi@Qmail,com To continut, first vl!fdy it's you Forgot~"$word? .. , kerkohet te fillohet me qasje ne Ilogarine personale ne Coogle. Pasi te jete arritur qasja ne Ilogarine perkatese, duke shtypur opsioni Next, fitohetr; it ·a t.e cilen shenohet emri Blogu im dhe klikohet ne opsionin: L!
[11 Blogger I ... 0 I Welcome (0 Blogger Confirm Your Profile The profile ilia! readefs wilt see lIIlen lIley'irl!ll yoor pos1s ~ soown below. Mole formallon alloul proHIes 00 810gger You will be seen as ... Blogge< profile DIsplay Name l' l;.. -mm----::----------, Share yoor pos1S IIiII the wr:x1d 01 Google+. S111tdI to a GoogIe+ prolie ,I" Fig. 6.23. Dritarja Blogger. Pas shtypjes mbi opsionin Continue Blogger, fitohet dritarja ne te cilen zgjedhet opsioni Create New Blog f- C i https:l/WIWI.blogger.colT\lblogger.gitwelcome fi] Blogger New blog ...• ... ... m Welcome itxampte 0')' aoolng IllUD PlIn, teBlures. liltS nouce may 001 WOOl Ill! you. II you IIlC!UOe ruOOlOOaJl)' nom Otnel JlIlMIlIlIS liB mav be extra "nformatlOn coIIeded from your users, (& Settings • Reading List & H'elp Your language preference fu BIogger call be changed In your GoogIe AocruIt setlmgs You are not an authOf on any blogs yet, create one now 10 stall posting! Fig. 6.24. Dritarja per krijimin e Blog-ut te rio
Ne dritaren vijuese shkruhet titulli dhe adresa e formatit te paracaktuar BLOGU-IM.blogspot.com, si dhe zgjedhet modeli Simple. Nga dritarja Create a New Blog shtypet mbi opsionin vijues: 1111= Pas shtypjes mbi opsionin e siperm, fitohet Blogu me emrin Blogu im. ~ Blogger Blogu im • Vi@wblog ~ Posts All $tats Comments $ Earnings IbI Pages layool r Theme (I Settings List ) Create a new blog All posts ... .11 0 ... Uslll9 BIoo9tr as Bio9u 1m Eur~n UnlCllla' require you to!J'le European UnIofIl'isitors WlIormaIJOn about coot:Ies used ~ ctata c:cIIede<I 011 your X btJg.ln mall)' cases.1IIese laws also r~ulreyou to obtaln o:JfISefII. As a counesy. \\'8 hill'll added a IIOIJCe 00 yru btlg to e:qJlam GoogIe's use of alIIaIn BJoooer and Goo;e ~ indUIIIvJ use III Google Analy'oICS aI1d AdSense 000kJes. aoo Oller dam CXJIIeded by Goo!te You are responsltlle fOl coo mmg tI1I$lIOtiCeactu~ wOOs for your bIog iIOO tIla It ~ys. If you ~ OIlIer cookles. for ~ by adding 1JWlj: party feah.les, u.s nf)1Jc;a may oot WOIt lor )'011 If you Include luoolionafi\)' from Oller provlder$ here may be £OO!a informatim coIIIided from your users. leam more abou1 nccK:e and)'Oll responsi • Your Ial9Jage IIIl!ferenre foI Bioggei can be cImged in ycu Google A<mIlI se~ < I. ) Thefe are IlO pom Crea:e a new prut Fig. 6.26. Blogu me emrin Blogu im. x 25 • Q. Ne dritaren e fituar per Blogun e ri, nga opsionin New Post, filion postimi i pare. Le te shenojme tekstin: Shenimi im i pare, ne Blogun tim te pare. Per te publikuar postimin, shtypim opsionin Publish.
m Blogger Blogu im · Post PostlJtle ""sling .. Biogu 1m COInf>OS. tll:I!L henimi im i pare. n Blogan lim I! pare. Fig. 6.27. Postimi i pare. [l Blogger All posts Blogu im • Us ro;~as BI09U .... View bIog ~ Posts AliI) Published (1) •• PuIIIllh R''ftttIOIR1t Slats • Comments $ Eamillgs tbI Pages Ll layout or Theme ii: 0 Pre""'" Close • Post settmgs • Labels o Sdl81lJ1e AutomallC • Set date <lI1d line Oet 6, 2018 1:39 PM Dec 2016 S M T 1'1 T F S 25 26 27 28 29 30 1 2 3 4 7 B 9 10 11 12 13 1~ 15 16 17 18 19 23 24 25 26 mo e An lablts • 0. x 1·'011 < 1. > 2$ • Btogui/ll o o 12'6/18
Q G. P.lore ~ lIenLllI' im i P3rc. nf Blogun rim Ii! pari!. / Me II G· No comments: Post a. Comment Enter your c~nt •• . Fig. 6.29. Pamja e Blog-ut . ..J... DETYRA PRAKTIKE Ilbout.Me [] Ologu 1m Vtew my __ proUo .. 20'8 (1) .. 0.00.- (1) Sho<un> "" I ,,",0. ,.. Bl<>gurVn WO ""'~ 1. Krijoni Blog-un personal dhe komunikoni nepermjet tyre. Sipas mundesise, provoni edhe nga ndonje platforme tjeter. Hulumtoni per opsionet e tjera ne Blog-un tuaj. 2. Nga arsimtaret e lendeve perkatese, kerkoni Web adresa te cilat permbajne materiale per lendet mesimore. Shfletoni ate dhe diskutoni per perfitimet tuaja. 3. Duke shfrytezuar programet per kerkimin ne Internet, posac;erisht Google.com ne kategorine WEB, gjeni faqe te cilat do te jene me interes per mesimet tuaja. Listoni me poshte, disa nga ate:
6.3 Siguria e ti dhinave dhe komunikimi ni Internet Interneti permban nje Ilojllojshmeri te nadhe te te dhenave, te cilatjane shume te dobishme per te gjitha moshat. Megjithate, ne internet mund te gjenden edhe shume permbajtje te cilat kane ndikim shume negativ ne edukimin e te rinjve, sigurine e te dhenave personale te tyre, e madje edhe sigurine e pergjithshme te tyre. Ne mesin e shfrytezuesve te Internetit, ka edhe te tille qe kane per qellim te shkaktojne deme per te tjeret. Ata zakonisht tentojne te marrin te dhenat persona Ie, te shqetesojne te tjeret, ose te sigurojne perfitime financiare. 6.3.1 Si duhet ti sillemi ni Internet? ~ka nuk duhet biri ni Internet? Interneti nuk i nenshtrohet monitorimit paraprak dhe si i tille shume veshtire kontrollohet e aq me pak te censurohet. Per funksionim normal te tij eshte domosdoshme qe te pakten te respektohet kodi i miresjelljes. Ja disa nga rregullat qe duhet respektuar gjate punes ne Internet: Nuk duhet derguar mesazhe anonime. Miresjellja dhe rregullat e miresjelljes jane te domosdoshme sepse pas <;:do kompjuteri ndodhet nje njeri. Shkarkimi i fajllave qe paraqesin filma, lojera etj., preferohet te behet ne kohe te caktuar. Ne te kunderten, do te shfrytezohet nje pjese e madhe e kapacitetit te rrjetit dhe si rezultat do te pengohen te tjeret ne kryerjen e puneve te perditshme ne Internet. Ne Internet ofrohen shume programe provuese per perdorim te perkohshem, pasi ate nUkjane falas. Pas skadimit te afatit per shfrytezim te lire duhet paguar licenca perkatese etj. 6.3.2 Si ti mbrohemi nga programet e padishirueshme? Nuk duhet vizituar Web faqe te dyshimta, sepse te shumten e rasteve kane qellime jo te mira: Lojerat e fatit, Dokumente me permbajtje per te rritur, Programe te paautorizura etj.
Dokumentet qe merren nepermjet Internetit mund te permbajne viruse kompjuterike, prandaj duhen shmangur: Marrja e dokumenteve nga web faqet e paverifikuara,. Hapja e E-mailave nga dergues te panjohur, Marrja e dokumenteve nga programet e tipit Instant Message. Per te siguruar nje komunikim te sigurt ne Internet, duhen respektuar edhe veprimet vijuese: Te dhenat personale nuk duhet te behen te ditura per shfrytezues te panjohur: emri, mbiemri, adresa e vendbanimit etj. Te dhenat private nuk duhen publikuar ne rrjetet socia Ie, forume te nd rysh me etj. Per c;eshtje sigurie eshte me e preferuar qe E-mail adresa te mos permbaje emrin dhe mbiemrin. p.sh. ne vend te [email protected], eshte me e preferuar fisi@ gmail.com Nepermjet Internetit mund te krijoni shoqeri te re, por identiteti i personave te tille eshte i pasigurt, duhet pasur shume kujdes gjate publikimit tefotografive, pasi ate shume lehte mund te keqperdoren. Femijet jane grupi me i rrezikuar nga shfrytezimi jo i drejte i Internet it, por njekohesisht mund te luajne rol shume te rendesishem ne mbrojtjen kundrejt personave me qellime jo te mira.
6.3.3 Si mund ti angazhohen nxinisit pir sigurini ni Internet? Heshtja e dukurive negative perben fushen kryesore te veprimeve negative. Prandaj, nxenesit duhet te planifikojne dhe te kryejne aktivitete te cilat nxjerrin ne drite faktet perte gjitha problemet qe paraqiten si pasoje e shfrytezimit jo te sigurt te Internetit: Nxenesit mund te formojne grupin per siguri ne Internet. Grupi mund te organizoje debate me pyetje te ndryshme, te cilat kane te bejne me shqetesimet e tyre gjate shfrytezimit te Internetit. Grupi mund te zhvilloje projektin hulumtues dhe te nxjerre fakte per problemet qe kane nxenesit gjate shfrytezimit te Internetit, duke mbledhur te dhena per pyetje te ndryshme. Rezultatet e hulumtimeve mund te paraqiten ne forma grafike: E shfrytezoni Internetin? 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Po Jo Ndonjehere • Kia .. 7 76% 3% 21% Hulumtime te tilla, te cilat mund te zbulojne problemet me te cilat perballen nxenesit e shkolles gjate shfrytezimit te Internetit, mund te zgjerohen edhe me shume pyetje te tjera: Shembuj per hulumtime te vazhdueshme: Pyetja: C;fare shfrytezoni me shume ne Internet? Pergjigjet e kerkuara: a) Facebook; b) VouTube; c) Instagram; d) Lojra; e) te tjera. Pyetja: Keni pasur pervoje te hidhur gjate shfrytezimit te Internetit? Pergjigjet e kerkuara: a) Po; b) Jo; c) Shu me pak.
6.3.4 ~fari mund ti bijmi pir mbrojtjen e ti dhinave dhe sigurini ni Internet? Ne sistemin operativ Windows mund te vendosen filtra te caktuar per te kufizuar qasjen ne kompjuter ne intervale te caktuara kohore, zgjedhen lojrat qe mund te aktivizohen, si dhe programet qe mund te perdoren. Per kete qellim mund te perdoret opsioni Parental Controls, i cili ne forma te ndryshme eshte pjese e versioneve te fundit te sistemeve operative Windows. Per te bere hapat e pare si dhe per te keshilluar prinderit, nxenesit mund te propozojne masat e nevojshme te sigurise teknike, varesisht nga rezultatet e hulumtimeve qe kane marre nga hulumtimet qe jane propozuar me lart. Te shohim se c;fare ka ne opsionin Parental Controls ne Windows 7 (varesisht nga opsioni i instaluar, te kerkohen veprimet e nevojshme me ndihmen e arsimtarit, p.sh .. per Windows 10). Si te veprojme? 1. Klikohet ne opsioni Start shkruhet teksti Parental Controls. Pasi te shtypet ne tastin Enter, fitohet dritarja ne te cilen shihen Ilogarite e atyre qe mund ta perdorin kompjuterin. 2. Klikohet mbi ikonen e shfrytezuesit te caktuar dhe merret dritarja e treguar ne fig. 6.30. Dritarja e shfrytezuesit permban tri opsione per filtrim, pasi te jete aktivizuar: I @ On, enforcecurrent settings ". ';m -------'" Control when Dion uses the c:omputer Dritarja ne fig. 6.30 permban opsionet vijuese: Games Control games by raling. content. or title Con.rol Pallel (3) Allow and block specific programs Poi' rent ~ ContJols Allow and block any programs on your computer Set up parentat controls for any USee' V11!'W' par~ntal oon[rol S4!Uings for ycur acoount Set up how Dian will use the computer ParentaiCootroo: CtMrentSrltings: Files (3) ~ On. erlforce current settings Dian ':l TEXNOlOGJIA E INfORMACIONIT DHE KOMUNl~MM·Kt·7 (1) Off Standard IMf Il privaCYJ>olicy wtndows Settings PasS'WOfd protected o r"",""" Cootrol YdlM Dien uses the rompu'l!f On Up 10 MRYONlIO .. t Go""" Cootrol ganws br; rating. conh>nt, Of title On AJt:rw and hlodc: specific prCJgf¥nS AIt:M and block any programs on)'OlW (ofTllUler P See more .<subs I p.,.nto! Conuol!j x I $hutd . Fig. 6.30. Faqja Parental Controls.
Pasi te klikohet opsioni Time Limits, fitohet dritarja ne fig. 6.31, nga e cila me ngjyre te kalter markohet koha e ndaleses se perdorimit te kompjuterit. Control when Oion will use the computer Sunday Mond~y Tuesday M idnight (AM) I N oon (PM) 12 1 2 :3. 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 2 :3. 4 5 6 7 8 9 10 11 12 '"::.:;:;::ay HH-++++-+-HH-f-++++-HH-+-++++-I Friday Saturd"y D Allow<d Slocked Nga opsioni Games mund zgjedhet sipas moshes dhe perm b ajtj eve qe mund te kene. Opsionet qe zgjedhim, do te filtrohen gjate ekzekutimit te lojerave (fig. 6.32). '0· Eto .. - EvtfyOn.e 1060d oIdet kbye conltf'lt thbl m.lIy be WitoClbkt f~ oCIgM 10 In this category may contain nlOf"e cartOOf\ fantasy Of mild vIoleoct'. trMd ~ng"9" _, • • minimol sUfX)4!'Stive themes.. TEEN Titk-s ..,te(l r r~ have (onlent Uwl rn.lIy ~ wit.(lble'OI ~sons "'SIts 13 ~nd old~l . TidP!i in this categOl'f may contain violffit contl'nt., mid Of strong language, and/or $11009 bnguiJgt. MATURE tit~ rated M - MOlul~ hovo(Onttnt that ~y btsuitbblffQr j)tf$Ol"t$aSM17.l1nd old~ . Tides in this category may contain mature sexual lhernes, mole intense violence and/or strong ibngulIgt'. ADULTS ONLY Titk1; lated AO - Adult'!: Onty have eofIltrll surta~ only for adults. TitlM in thIS CAI~f)' may include gu'phk: depictions of sex and/or violence. Adult Only ptodoru ONe not mtMded for persons under t~ agt of 18. 610dc these types of content Even If II 9i!1rnt has an aIIowM ,atlng. you CArl block ;, 101 the ~ of content ;t contains. Onlirw Rating Noti«! Online lnlec-actlons Are Not Rat~ by the ESR8 Alcohol and Tobacco Alcohol iJrod TOMeo Reference Refefl!f1Ce' Alcohol Referenct' Perfundimisht, mund te kufizohen edhe programet qe shfrytezuesi mund t~ i perdore. Behet fjale per programe te instaluara ne kompjuter (Fig. 6.33).
(onlrol Panel ~ All Coliltrol f'1lne1l1em:> POl ental Controls ,0 User Control~ AwlilcOloon Res1rictions Which programs can Dion use? Dlot. Cl!fi U <'I II pr<>gr t'1I\$ <Ii Dlotl Cl!n ()lilly ~ th jlro -,.. I do .... (;\progfam FilM\AddSoft ..... r!lrSSO;OO wr SSG "U !!Own> C:\Prog.am Fiil \Adobc\A.crob"l R oW I OC\R.t.td r AD IRCP. AOelRCP Dynamic ~fI... AOelRCP Dynamic Unk. l ... , Acro T extExtr"c, .. Ano l1!XtWriXlor Adobe Acroool text e\It1r~. Adobe AIR RedisllIDU_ Adobe AIR 'logTr ~P'Ort2- Lo Tro!ll'l port Apprli;.aL LogTr"n port A~ Olion I AaoSroker.exe Ado.be PD~ Broker P'r._ "U'rOO!own> AaGRd32.ex:e Adobe Acrobat Re;!de_ ..;U'nlcnown" 'Ao'ond3')ln(o .... Adobe Acrob.ll Ftitade_ <U Il(\wn> AdobeCollalt. Adobe ColI"oo,.alion ... ·<Un!rnrown,. Euli!l eoxe Eula display <U'n'lmrown ,.. 'FulfTru tNOlifL FuIlT.u. orill <Un: Iilo .... n> reilder sl.exe Adobe Aa'ooot Spee.. <U'n!rnrown,. A - Add il program tolhis list [ Browse... ] l Chedc All I [ lMcheck [ OK ] Cancel] Fig. 6.33. Zgjedhja e programeve qe mund t'i perdore shfrytezuesi. 6.3.5 Aktivitete pir grupin e entuziastive ni TIK Ekzistojne shume programe kompjuterike te cilat mundesojne kontroll te shfrytezimit te internetit, te mbikeqyrjes nga prinderit, si dhe te vendosjes se kufizimeve ne perdorimin e web faqeve dhe aplikacloneve. Grupi i nxenesve me interesime te vec;anta per TIK mund te hulumtojne, zhvillojne konsultime me eksperte dhe te bartin pervoja tek nxenesit e tjere, ne shfrytezimin e programeve kompjuterike te cilat krijojne perdorim te sigurt te Internetit dhe pajisjeve elektronike qe perdorin (ilaptop, telefona celulare etj.). Aktualisht, disa nga programet e tilla jane: 1. Qustodio; 3. Norton Family etj.
KESHILLIM DHE ORIENTIM NE KARRIERE 7.1 Roli i edukimit per karriere 7.2 Ambiciet per nje profesion 7.3 Planifikimi per karrieren 7.4 Zbatimi i metodes se planifikimit te karrieres dhe plani per te ardhmen
•• KESHILLIM DHE •• •• ORIENTIM NE KARRIERE 7.1 Roli i edukimit pir karrieri Shkollat luajne nje rol te rendesishem ne zhvillimin e karrieres se nxenesve. Keto ndikojme ne vlerat, qendrimet dhe zgjedhjet e karrieres. Shkollat duhet te punojne ne bashkepunim me prinderit, anetaret e komunitetit dhe punedhenesit per t'i pergatitur nxenesit per rolet e shumta qe do te kene gjate gjithe jetes se tyre. Qellimi i shkollimit eshte qe nxenesit te behen qytetare te pergjegjshem dhe te afte per jete dhe pune. Nxenesit duhet te fillojne te mendojne sa me heret per karrieren qe planifikojne ta bejne kur te rriten. Ky planifikim behet duke u mbeshtetur ne aftesite per profesione dhe sipas shkathtesive te cilat i kane nxenesit. Duke u bazuar ne aftesite dhe shkathtesite e nxenesit, ata duhet te perzgjedhin shkollimin e nevojshem per te arritur edukimin e duhur per profesionin e caktuar. 7.2 Ambiciet pir nji profesion Nxenesit duhet qe ne fillim te shkollimit te paraqesin ambiciet per nje profesion te caktuar qe mendojne ta ushtrojne kur te rriten. Ambiciet per nje profesion te caktuar duhen bazuar ne karakterin dhe aftesite e nxenesit e jo vetem ne deshiren e tij. Qe te mund te realizohen ambiciet per nje profesion te caktuar nxenesi duhet te dije: 1. Te njohe karakterin dhe aftesite e tij; 2. Cilin profesion ka ambicie ta ushtroje kur te rritet; 3. Cilin shkollim dhe edukim duhet te perzgjedhe qe nevojitet per ta ushtruar profesionin e perzgjedhur. Nxenesit duhet te plotesojne ushtrimin per ambicien e tyre per nje profesion qe deshirojne te ushtrojne kur te rriten: 141
Profesionin qe ka ambicie ta ushtroje Ambicia ime 7.3 Planifikimi pir karrierin Shkollimin qe duhet te perfundoje per profesionin e perzgjedhur Planifikimi per karriere, perkatesisht per profesionin qe deshirojmeta ushtrojme gjate jetes duhet te fillohet qe ne bankat e shkolles. Keshtu, nxenesit duhet te fillojne te planifikojne per profesionin qe do ta ushtrojne apo te planifikojne karrieren. Per planifikimin e karrieres secili nga nxenesit duhet te tregoje aftesite qe ka, e pastaj sipas aftesive te zgjedhe profesionin qe mund ta ushtroje kur te rritet. Pasi ta perzgjedhe profesionin ai duhet te tregoje se cila pergatitje shkollore i nevojitet per ta ushtruar profesionin e perzgjedhur.
Per planifikim te karrieres duhen zbatuar keta hapa: Hapi i pare: Te njohim aftesite qe kemi e te cilatjane te domosdoshme per nje profesion te caktuar si dhe duke treguar deshirat qe i kemi per profesionet e caktuar. Hapi i dyte: Te zgjedhe profesionet qe mendon se mund te ushtroje kur te rritet. Hapi i trete: Te marre vendi min per profesionin qe deshiron ta ushtroje kur te rritet. Hapi i katert: Te ndermarre veprimet qe nevojiten te behen qe te mund ta ushtroje profesionin e zgjedhur. Nxenesit per te kuptuar se si mund te ushtrohet planifikimi i karrieres apo perzgjedhja e profesionit duhet te plotesojne ushtrimin per perzgjedhjen e karrieres dhe profesionit qe deshirojne te ushtrojne kur te rriten. 7.4 Zbatimi i metodis si planifikimit ti karrieris dhe plani pir ti ardhmen Secili nga nxenesit zbaton metoden e planifikimit te karrieres perkatesisht perzgjedhjen e profesionit qe do te mund te ushtroje ne te ardhmen duke u pergjigjur ne pyetjet si ne vijim: Hapi i pare: Ne fillim ju duhet te tregoni se ku jeni tani, cilat jane aftesite, interesat dhe vlerat tuaja, duke u pergjigjur ne pyetjet: Ku jam une tani? Ku dua te jem kur te rritem? Cilat jane aftesite e mia? <;fare me pelqen te bej? Cilat jane pikat e forta (ne cilat lende jam me i suksesshem)? Pasi te pergjigjeni ne pyetjet e mesiperme ju do te keni nje ide te qarte per aftesite dhe deshirat tuaja e cila do te ju sherbeje per perzgjedhjen e profesionit.
Hapi i dyte: Ne hapin e dyte ju duhet te hulumtoni profesionet nga lista e profesioneve si dhe fushat e mesimit qe ju interesojne me shume. Pasi te keni nje ide te preferencave tuaja per profesionin, ju mund te hulumtoni aftesite dhe nivelin e arsimit qe kerkohet per ate profesione. Prandaj,ju duhet te: Hulumtoni profesionet qe ju interesojne dhe te pyesni veten se si perputhen aftesite d he i nteresat tuaja me keto profesione. Cilatjane boshlleqet dhe mangesite tuaja? Cilat jane mundesite qe te fitohen aftesite e duhura ose te kualifikoheni per keto profesione? Tregoni se cilin nivel te edukimit duhet te arrini? Duhet te tregoni se per cilat aftesi keni nevoje t'i arrini? Ne fund te ketij hapi do te keni nje liste te profesioneve te preferuara dhe/ose arsimimit qe duhet te perfundoni per ta ushtruar profesionin perkates. Hapi i trete: Ky hap perfshin krahasimin e mundesive tuaja, duke ngushtuar zgjedhjet tuaja si dhe duhet te vendosni per profesionin tuaj te ardhshem sipas aftesive dhe mundesive tuaja. Duhet te pyesni veten: Si perputhen aftesite, interesat dhe vlerat e mia me perzgjedhjen e profesionit? Si pershtaten me gjendjen dhe pergjegjesite e mia aktuale?
Cilatjane avantazhet dhe disavantazhet e secilit profesion qe perzgjedh? C;fare mund te bej per kete? Ne fund te ketij hapi ju do te keni ngushtuar mundesite tuaja dhe keni ide se c;fare duhet te beni per te arritur qellimin tuaj per profesionin te cilin e keni perzgjedhur. Hapi i katert: Ketu ju planifikoni hapat qe ju nevojiten per te vene planin tuaj ne veprim, perkatesisht se c;ka duhet te veproni ne te ardhmen qe te mund te ushtroni profesionin e caktuar. Perdorni gjithc;ka qe keni mesuar rreth aftesive tuaja, interesave dhe vlerave se bashku me informacionin qe keni mbledhur per boten e punes per te krijuar planin tuaj. Filloni duke pyetur veten: Cilat veprime/hapa do te me ndihmojne te arrij punen time ne profesionin qe kam perzgjedhur, trajnimet qe nevojiten? Ku mund te gjej ndihme? Kush do te me mbeshtese mua ne shkollimin e metejme?
NDERMARRESI I RI 8.1 Veprimtarite e ndermarresve 8.2 Fillimi i nje biznesi te ri 8.3 Nevojat, deshirat dhe sjellja e konsumatorit 8.4 Ushtrimi i biznesit ne klase
Karakteristikat e nje ndermarresi te suksesshem Ndermarresitjane inovative dhe krijues. Ndermarresit kane besim ne vete dhe jane entuziaste. Ndermarresitjane te shkathet dhe punojne shume. Ndermarresit marrin rreziqe. Karakteristikat kryesore: Vizion, vendosmeri, besim, pergjegjesi, pavaresi, kreativitet, rreziqe, energjik, entuziast, i gjindshem, fleksibel, i pershtatshem, kembengules. Aftesite qe kerkohen per te qene nje ndermarres i suksesshem Duhet te kete vetiniciative. M u nd te ud heheqe. Di te marre pergjegjesine. Eshte i mire ne organizim. Mund te marre vendime. Eshte i besueshem. Ka shume energji. Aftesite kryesore: Zgjedhja e problemeve, marrja e vendimeve, percaktimi i qellimeve, planifikimi i duhur, rrjetet, organizimi i njerezve dhe i gjerave, komunikimi i mire, ngritja e fondeve ose burimeve, puna ne nje ekip. Te gjitha cilesite e lartpermendura jane aftesi dhe zakone te mira per pune. Nese bejme perpjekje per te zhvilluar keto cilesi, atehere do te mund te kemi sukses ne vendin e punes dhe si ndermarres, nese vendosim te fillojme nje biznes tonin. Ndermarresit p/anifikojne bizneset e tyre Nje ndermarres duhet te kete nje ide te mire dhe nje shans per ta kthyer ate ide ne nje biznes. Por, para fillimit te nje biznesi, ai ose ajo duhet gjithashtu te planifikoje me shume kujdes dhe te marre vendime te mira per: Produktin; Ku te shitet produkti; Ku ta lokalizoni biznesin; Kostoja e fillimit te biznesit; Se si t'i mblidhni parate per te filluar biznesin.
8.1 Veprimtariti e ndirmarrisve C;fare veprimi kryen nje ndermarres? Ndermarresit mund te bejne keto kater gjerat: 1) BIen; 2) Shet; 3) Prodhon; 1. Aksioni ndermarres i blerjes 4) Krijon nje fitim. Funksionet e para themelore qe nje ndermarres duhet te kryeje jane shitja ose blerja e pajisjeve, lendeve te para dhe stoqeve. Bizneset e ndryshme kane nevoje per Iloje te ndryshme te pajisjeve per te drejtuar nje biznes. Nje biznes mund te kete nevoje per mobilie, pajisje kompjuterike, makineri ose automjete. Keto pajisje njihen si artikuj kapitale. Lenda e pare perdoret per te bere produkte te caktuara. Lenda e pare apo materialet e paperpunuara jane materialet hyrese ne procesin e prodhimit. Pajisjet: Lenda e pare: Produkti: Furra, mikseri, enet e ndryshme. Mielli, vanilja, ve pluhuri per pjekje. Biskotat, kek i vogel. 2. Aksioni ndermarres i prodhimit Veprimtaria ndermarrese e prodhimit perfshin te gjitha ate aktivitete qe sigurojne mallrat dhe sherbimet qe deshirojne konsumatoret, bizneset dhe sektori publik dhe per te cilat ata jane te gatshem te paguajne. Prodhimi eshte veprimi i krijimit te produktit. Prodhimi perfshin marrjen e lendeve te para dhe kthimin e tyre ne dic;ka te dobishme qe mund t'u shitet konsumatoreve. Jo te gjitha bizneset prodhojne mallra. Disa biznese shesin nje sherbim pa prodhuar ndonje produkt fizik. Bizneset qe prodhojne produkte njihen si biznese prodhuese. 3. Aksioni ndermarres i shitjes Shitja eshte veprimi i bindjes se konsumatoreve per te blere nje produkt ose sherbim. Shitja perfshin aktivitete te tilla si reklamimi dhe marketingu i produktit. Ajo gjithashtu perfshin bisedat me konsumatoret duke u shpjeguar atyre se si punon produkti ose te mirat e produkteve apo sherbimeve. Eshte e rendesishme qe konsumatoret te jene te kenaqur me ate qe ata blejne ne menyre qe ata te kthehen perseri.
4. Aksioni ndermarres i krijimit te fitimit Qellimi i pronarit te nje biznesi eshte fitimi. Nje biznes qe nuk ka fitim do te duhet te mbyllet. Ndermarresi do te duhet te mbaje shenime financiare per te ruajtur te dhenat per hyrjet dhe shpenzimet e biznesit. 8.2 Fillimi i nji biznesi ti ri Fillimi i nje biznesi kerkon ide dhe planifikim te kujdesshem. Nje biznes nuk mund te mbijetoje nese nukfiton. Nuk do tejete ne gjendje te paguaje mallra dhe sherbime qe i nevojiten per te funksionuar. Gjithashtu nuk do te jete ne gjendje te paguaje paga dhe meditje. Ne menyre qe nje biznes te beje nje fitim, ai duhet te plotesoje nevojat dhe deshirat e konsumatoreve. Njerezit e biznesit duhet te percaktojne qellimet me afat dhe synojne t'i arrijne ate me nje plan te kujdesshem veprimi. Nese kjo nuk eshte bere, biznesi do te deshtoje. 8.3 Nevojat, dishirat dhe sjellja e konsumatorit Nevojat Ne te gjithe duhet te hame, te veshim rroba, te qendrojme te shendetshem dhe te paster dhe te kemi nje shtepi qe na jep strehim dhe na mbron. Keto jane nevojat tona me themelore. Bizneset qe shesin ushqime, rroba, kujdes shendetesor dhe produkte higjienike dhe materiale ndertimi ofrojne nevojat tona me themelore. Keto biznese gjithmone do te kene konsumatore nese c;mimet e tyre jane te arsyeshme. Nevojat e njerezve perfshijne edukimin, udhetimin, duke qendruar ne kontakt me miqte dhe familjen, dhe burimet e energjise per gatimin dhe ngrohjen (si druri, qymyri dhe energjia elektrike). Deshirat Deshiratjane luks - gjera qe ne duam te kemi dhe nUkjane nevojshme qe te mbijetojme. Nje ore dhe stoli e shtrenjte, nje shtepi e mad he, rroba te markes me emer dhe nje makine e re jane nje model i deshires. Ushqimi i shendetshem eshte nje nevoje, sepse ne duhet te qendrojme te gjalle dhe te shendetshem. Embelsirat ose ushqimet e shtrenjta te restoranteve gjithashtujane deshira.