iiffi
Pin Mikropengawat dan Fungsi
' 1 RESET- eDlNl 28
2 AlNl + +DlN2 27
3 AlN2+ eDlN3 26
4 AlN3+ +DlN4 25
5 AlN4 * +D0UT1 24
6 NOTUSED+ +D0UT2 23
7 AlN5* +D0UI3 22
B V55- +D0UT4 21
9 CL0CKl+ -VDD 20
10 CLOCK2e eVSS 19
*RX 'l
11 D0UT5+ B
12 PULSE1 e +TX 17
13 PULSE2+ l6
-5ERV01
+5ERV02 15
Ra.lah 2.4.14 Mikropengawal
Jadual 2.4.2 Jenis-jenis pin pada papan litar elektronik mikropengawal yang mempunyai fungsi tersendiri
Pin Fungsi
Rejet Pin ini disambungkan pada 5 VDC apabila mikropengawal beroperasi. Apabila pin
ini disambungkan ke bumi (0 VDC), mikropengawal akan diset semula.
VDD VDD ialah pin bekalan kuasa pada mikropengawal. Sambungkan pin ini dengan
sumber kuasa arus terus 5 V (5 VDC).
VSS VSS ialah pin sambungan bumi mikropengawal. Sambungkan pin ini dengan
terminal negatif (*) ke bekalan kuasa.
AIN'I AlN1, AlN2, AlN3, AlN4, dan AlN5 ialah input jenis analog yang terdapat pada
AIN2 papan litar elektronik mikropengawal. Sambungkannya dengan mana-mana
AIN3 penderia analog dengan voltan output daripada 0 VDC hingga 5 VDC, Nilai voltan
AIN4 analog akan ditukar kepada nilai digital menerusi penukar analog digital (Analog
AIN5 to Digital Converter - ADC) 8 bit (0 * 255) dalam mikropengawal.
DOUTl DOUT1 ,2,3,4,5 dan 6 ialah output digital pada papan litar. Apabila DOUT1, 2,
DOUT2 3,4,5 atau 6 dihidupkan (ON) akan menghasilkan output 5 VDC dengan kuasa
DOUT3 maksimum 20 mA pada peranti yang bersambung. Apabila DOUT1 ,2, 3, 4, 5
DOUT4 atau 6 dimatikan (OFF) akan menghasilkan output bernilai 0 VDC dengan kuasa
DOUT5 0 mA pada peranti yang bersambung.
DOUT6
DINl DlN1, DlN2, DlN3, dan DlN4 ialah input digital yang terdapat pada papan litar
DIN2 elektronik mikropengawal. Pin ini telah disambungkan dengan perintang tetap 10 k0.
DIN3 i
i
DIN4 j
"^-",.-",.-".
91
ffi Aptikasi reknotogi
Lakaran litar elektronik dilakukan bagi
menterlemahkan idea awal. Lakaran gambar rajah
blok dihasilkan untuk menerangkan secara ringkas
teniang cara-cara litar yang hendak drhasilkan itu
Lakaran ini dibina dalam dua bentuk, beroperasi dan berfungsr Lakaran reka bentuk
iaitu lakaran gambar rajah blok dan iakaran iliar skematik pula dihasilkan untuk memudahkan
reka bentuk litar skematik. pengguna memilih dan menggunakan konrponen
elektronik, peranti input, dan peranti output yang
diperlukan untuk membina sesuatu lltar
l-akaran Gambar Raiah Btuk Peng-rpsr*sl*m ffiimct Pmrnmncar
Cahaya Ber[<etip
giol Ppaoh{o,(.|roye
5r;,5 lron Tufup ---------)
(tnPui) rcn*r)
!,a [6lan kvoJo tL V
Rajah 2.4.15 Cortoh lakaran gambar rajah blok pengoperasian diod
pemancar cahaya berkelip
-iri
i. idl,
Gambar Foto 2.4.17 Pelbagai projek yang menarik dapat dihasilkan dengan diod pemancar cahaya
t;"r,,;"t:r'i: \!llt|A *\--
"
;1,?:'t,. ":' Dengan menggunakan papan
* litar elektronik mikropengawal,
,;iii't;n'
lakarkan gambar rajah blok
.,,,,,,,t;,,.1,;;.-,' t .,,1'.--',, Penggerakeselamatan,
s''
l; "".ltSr:t
1,'..11*+:l
92
r:@-'
Lakaran Reka Bentuk Litar Skematik Diod Pemancar Cahaya Berketip
Rajah 2.4.16 ialah lakaran reka bentuk litar skematik yang menunjukkan litar input dan litar
output diod pemancar cahaya berkelip.
Svcc -)
f,qig ickoo tutuP
,,,r,.,n0,,
|
f.r tr*$r!t Cilill Y,.V[?GND )
i:{J I 0i$:
*1d11 SiliS
l1l,l3 9ti,4
i:Nl Scliil
1lC ** iiT?
ni*g esiJ TJ
ljss *fiilr* Lrtar output
{.L€rl v**
alc{kt vfs
*ouTs ax
SUL!€ t Tx
?uttEz srqvsl
DouI$ tER,v*a
Rajah 2.4.16 Lakaran reka bentuk litar skematik bagi diod pemancar cahaya berkelip
Jadual 2.4.3 Komponen/peranti litar input yang digunakan
Bjl. Simbol
., .Komponen/Pelanli :.,i :., :
1 Suis tekan tutup Dalam papan litar elektronik
mikropengawal yang
digunakan, perintang tetaP
10 kQ telah dipasang pada
2 Perintang tetap 10 kO pin input digital.
Jadual 2.4.4 Komponenlperanti litar output yang digunakan
Bil. Slrnbol.. ,. j
.,
Kqmpgngn/Peranli .., ,,
' :ii' ,.
ll 'l'
":'
.: . ..-.r.,:.t,t.i.,-..:... y'ti
1 Diod pemancar calaVb.rfi,;r. -#-.
2 Perintang tetap 1 k0 {AAr
93
Gla?ilffi'
Jadual Senarai Keperluan Projek Reka Bentuk Litar Etektronik 0iod
Pemancar Cahaya Berketip
Setelah lakaran siap dibina, sebuah jadual senarai
keperluan komponen, peranti, dan bahan hendaklah
disediakan sebelum penyambungan reka bentuk litar
Jadual senarai keperluan dibina
elektronik sebenar dibina. untuk menerangkan kuantiti dan
Jadual 2.4.5 menunjukkan senarai keperluan fungsi bagi setiap peranti dan
komponen, peranti, dan bahan bagi projek diod pemancar komponen yang digunakan.
cahaya berkelip.
Jaduaf 2.4.5 Jadual senarai keperluan komponen, peranti, dan bahan untuk
penyambungan litar elektronik diod pemancar cahaya berkelip
Suis tekan tutup Menyambungkan litar dan menghantar isyarat
dalam bentuk digital
Papan litar elektronik Litar elektronik yang menghubungkan
mikropengawal perantr input dan peranti output
dengan mikropengawal
Bateri 12 V Membekalkan kuasa kepada papan
litar elektronik mikropengawal
Pemegang bateri Memegang bateri saiz AA sebanyak lapan biji
Wayar pelompat bersama Untuk menyambungkan peranti dengan papan
soket (female) litar elektronik mikropengawal
Diod pemancar cahaya Untuk menghasilkan cahaya apabila arus
elektrik mengalir melaluinya
Perintang tetap 1 kC) Untuk mengawal atau mengehadkan arus
elektrik pada diod pemancar cahaya supaya
tidak rosak
Perintang tetap 10 kO Disambung pada suis tekan tutup untuk
mengawal atau mengehadkan arus elektrik
ry t.::' . . !::..:t::j.'l::ll.irJr:r-,,.:r. I .. .._. r.
','::.:a,.
,]
:,. :
:t.:r.,a. ; ::::: -...
-. :.:,,:i..j:
:i.....j.:::.
Melalui perbincangan dalam kumpulan, Komponen: Menjalankan fungsiJungsi tertentu untuk
pelbagai idea dapat dicetuskan dan melengkapkan suatu rangkaian litar.
segala kelemahan dapat diatasi dengan Peranti: Perkakasan yang boleh menghasilkan
baik. Sesuatu keputusan yang dihasilkan
isyarat atau menukarkan isyarat untuk
itu adalah lebih menyeluruh dengan
menyampaikan maklumat.
mengambil kira pandangan daripada
pelbagai pihak.
94
Lakaran dilakukan dalam dua bentuk, iaitu gambar rajah blok dan litar skematik.
Lakaran Gambar Raiah Blok Pengoperasian Lampu Kawalan
Penderia Cahaya
{4&d+Fr&{E{S{qt!,qd}&8ilr#'}GGf}t!&6&it}*!.S&F&fi6!4@!A@t6+}tq!'qrti#}eS'qae6!G ITo-'P-l
ffi*@4 -& I fED lzv., I
l(0utP"t
'11
BtLolo^ kvotq ll V
Rajah 2.4.17 Contoh lakaran gambar rajah blok pengoperasian lampu kawalan penderia cahaya
Lakaran Reka Bentuk Litar Skematik Lampu lGwalan Penderia Cahaya
.$"Ys{
iG i sv-JflT
Litar
Output
r*B W4
s*tt o51Fl ST
!*c s6rlfr
4Ss $c$r3
:BF *.trt
*-mfr Y*s
ti{(}r. $Ir
s*uT$ lx
F$rr*l tr.
Fr{tr3 &t$sl
aseil sri*r
Rajah 2.4.18 Lakaran reka bentuk litar skematik lampu kawalan penderia cahaya
Jadual 2.4.6 Komponenlperanti litar input yang digunakan
.Bentlik.r sebua,,tj.:,kufl']o11'liyl;' ".r' r.,
Kemudian, bina jadual
.k6errF,.dah:rpiria{t,lit?q,,:,.t,
output dalam projek lamPu
kawalan penderia cahaYa.
g$!.ll.r$,
-ffiirE -'##'ffi-:
Jadual Senarai Kepertuan Projek Reka Bentuk Litar Etektronik
Lampu Kawalan Penderia Cahaya
Setelah lakaran siap dibina, sebuah jadual senarai keperluan komponen, peranti, dan bahan
disediakan sebelum penyambungan reka bentuk litar elektronik sebenar dibina.
Jadual 2.4.7 ladual senarai keperluan komponen, peranti, dan bahan untuk penyambungan
litar elektronik lampu kawalan penderia cahaya
1 Perintang peka cahaya Mengesan kecerahan cahaya dan menghantar
isyarat dalam bentuk analog
2 Perintang tetap '10 kO Disambungkan bersama dengan perintang
peka cahaya untuk mengawal atau mengehadkan
arus elektrik
Papan litar elektronik Litar elektronik yang menghubungkan peranti
mikropengawal input dan peranti output dengan mikropengawal
Bateri 12 V Membekalkan kuasa kepada papan litar elektronik
mrkropengawal dan lampu LED '12 V
5 Lampu LED 12 V Menghasilkan cahaya apabila arus elektrik
melaluinya
Wayar pelompat bersama Untuk menyambungkan peranti dengan papan litar
soket (female) elektronik mikropengawal
7 Pemegang bateri Memegang bateri saiz AA sebanyak 8 biji
Perintang tetap 330 O Untuk mengawal atau mengehadkan arus elektrik
Transistor NPN Untuk meninggikan arus, voltan, dan kuasa
elektrik
10 Geganti Untuk menyambung dan memutuskan litar yang
berarus tinggi
11 Diod Membenarkan arus elektrik mengalir satu arah
sahaja
rll tr
1. Apakah kelebihan menggunakan lakaran litar skematik berbanding lakaran gambar rajah blokT
2. Mengapakah simbol digunakan pada setiap komponen dalam lakaran litar skematik?
95
:iffi,
ffi Membina Litar Simulasi yang Berfungsi dengan
Perisian Khas
Litar simulasi ialah litar yang hampir menyerupai litar sebenar. Dengan litar simulasi, kita dapat
melihat cara-cara sesuatu sistem yang dibina itu beroperasi dan berfungsi sebelum sistem sebenar
dibangunkan bagi mengurangkan masalah kerosakan. Dalam unit ini, simulasi yang digunakan
adalah berdasarkan lakaran gambar rajah blok pengoperasian diod pemancar cahaya berkelip
yang digunakan sebagai contoh untuk melihat hasil akhir sistem tersebut. Simulasi ini melibatkan
p.n-gatrlrcrraan dengin menggunakan blok peranti input dan peranti output.
Perisian pemprosesan pengaturcaraan secara teks digunakan sebagai r-+"
contoh untuk membina blok simulasi. Aplikasi M5 boleh dimuat turun E
daripada Google Play Store untuk melaksanakan simulasi tersebut. Apabila t
perisian dibuka, perumah Home akan dipaparkan. Pada paparan Home pula
terdapat beberapa simbol seperti paparan di sebelah. **--:-.-:-:-J E
Untuk membina sesebuah simulasi menggunakan blok, kenal pasti fungsi asas arahan atur cara.
Apabila simbol + ditekan, paparan arahan akan kelihatan pada skrin. Hanya kumpulan arahan
Decision, Graphic Design, dan Other digunakan sebagai asas pembelajaran. Apabila kumpulan
arahan tersebut ditekan, akan terpapar pula beberapa arahan atur cara dan fungsinya. Namun,
dalam unit ini hanya beberapa arahan asas digunakan dalam pembinaan simulasi asas blok diod
pemancar cahaya berkelip. Di bawah ini ialah contoh arahan atur cara dan fungsinya,
l,l it ,
ttrrv
End lf Menamatkan arahan'lf'.
lf ButtonA'l = Untuk mengesan sama ada butang tertentu
Pressed ditekan pada antara muka (contoh: ButtonAl)
,a', Arahan,.Atur..Cara- .-
ButtonAl-Show
=On
ButtonAl-Show-
Text = Text (contoh: Text) di dalam memori ButtonAl
(contoh: ButtonAl)
, ButtonAl-Update Untuk memaparkan kandungan, rneinQri',.$$$qBA.1'.
1. Pergi ke barisan arahan atur cara yang hendak ditentukan untuk
mengulangi arahan
2. Dilet;kkan pada akhir pengaturcaraan untuk melengkapkan pengaturcaraan
'l Menunggu seketika berdasarkan tempoh masa yang ditetapkan (contoh:
Timer = sec
Masa, 1 sec, 200 msec )
-Note Digunakan untuk menulis catatan pengaturcaraan yang dibina
97.
.*ffi
Untuk membina sebuah simulasi asas menggunakan blok, beberapa syarat mestilah dipatuhi.
Syarat-syarat tersebut ditunjukkan dalam Jadual 2.4.8.
Jadual 2.4.8 Contoh kerangka pembinaan simulasi asas menggunakan blok
lri*ffiflilfu ,$,i,1,\,lirim]*t,r,,',,,-,,,, AI6hEl,,
_'i,
hl1" "' i"''
1. -Note Untuk menulis catatan pengaturcaraan yang dibina (contoh:
memaparkan blok.simulasi)
2. ButtonAl_Show = On
blok dan perkataan pada simulasi yang
3. ButtonAl Show_Text = Text Y,il*-i:*,oarkan
0rgunaKan
4. ButtonAl-Update
5. -Note Untuk menulis catatan pengaturcaraan yang dibina (contoh
pengaturcaraan blok berkelip)
6. lf ButtonAl = Pressed Untuk mengesan sama ada butang tertentu ditekan pada antara
muka (contoh: ButtonAl )
7,
,Arahan untuk mengawal blok simulasi output berdasarkan tujuan
,.&. yang hendak dilakukan (contoh: Arahan ButtonAl-Show = On,
Goto=ldanTimer=1sec)
g:.
10 . End lf Pengakhiran arahan yang wajib digunakan untuk menamatkan
sebarang arahan menggunakan 'lf'
Got6 Untuk melengkapkan sebuah pengaturcaraan dan menghdntar
=.1
arahan ke baris 1
Di bawah ini ialah contoh pengaturcaraan yang dirancang sebelum arahan atur cara disusun
di dalam perl:an mlnSnasilkan simulasi blok diod pemancar cahaya berkelip.
!aO1
ti}f,**lt[r$rllrrir,,t r* BwlQ{a?n..: -.,. -,, :.-:-:.;, .:.
1. -Note memaparkan blok simulasi
2. Button A1_Show = On
3. ButtonCl_Show = On
4. ButtonAl_Show_Text = Suis tekan tutup
5. ButtonAl_Update
6. Buttoncl_Show_Text = Diod pemancar cahaya Simulasi litar skematik dan
7. ButtonCl_Update bergambar juga boleh
8. -Note pengaturcaraan blok berkelip dibina menggunakan
perisian yang ada pada
9. lf ButtonAl = Pressed
masa ini.
10. ButtonCl_Show = On
1 1. Timer = 1 sec
12. Buttoncl Show = Off
13. Timer=1sec
14. Goto = 10
'15. End tf
,16.
Goto = 1
98
5>
+Ad
'., . '. t
adf :.'j.1 :
vri$h
Condlr l/o
t[q'Pg*= lr.cBlon
Pada halaman''' me, tekan simbol flTiEuntuk membuka halaman Add. ira:x '
Tekan mana-mana nama kumpulan arahan untuk menunjukkan semua
arahan di bawahnya.
ffi g SimUol: Tunjukkan semua arahan di bawah setiap
tIU t<umpulan arahan
fl'**":
$+s Simbol: Kembali ke halaman Home 1 . -NOte remaE i.!
s. E simulasi cbaal
2. BdoMt-sho
Simbol: Sembunyikan semua arahan di bawah setiap
flv? * 3 Euttdcl_StE Op€n Foid
E:S kumpulan arahan 4 Bun@Al-Sho k.P|#
tekan idup
na Simbol: Perintah Add digunakan untuk memasukkan 5 ButtoflAl-UP'd rB€Bod
arahan atur cara ke dalam Home 6. BultmclJho bd.
i./ E remancaa cah6y
7 Bdtoncl-upd ffingcuide
8. -Note pengatureBan blok
berj(elip
g. lf BmonAi = Pres*d
10 Butonc'l-Show = 0n
Berpandukan pengaturcaraan yang telah dirancang, masukkan arahan
atur cara tersebut ke dalam perisian pemprosesan pengaturcaraan secara
teks. Pilih arahan atur cara yang hendak digunakan.
=-\\
,z-:
: y' ,i3, S;"/'rtnAvo
Kemudian tekan simbol
.. . r.: .!-.:,:ii .!:..-1-r'.-:.r. I l
untuk memasukkan arahan pada :i: hdne : "rr. l.,?l:.r.'.:x,f *' I Tontoni video tentang Iitar
'1. -Note memaparkai blok prototaip berfungsi untuk projek
halaman Home dan menyusun arahan $ifiulasi
atur cara menjadi pengaturcaraan 2. BultonAl-Show = On
3. guttonol-Show = Oo
yang berfungsi.
4. ButtonA'l-Show-Text = Suis
tekan tutup
5. BuflsA1-Update
6. Butoncl-Show-Ten = Diod
pemancar cahaya
7. Butt@Cl,Update
Selepas pengaturlaraan dimasukkan, 8. -Note pesgalurcoEan blok
berkeltp http ://l i n ks. sasbad i. com/r bt/
tekan simbol g:=!= dan tekan Run 9. ll ButtonAl " Pressed tg2/13
10 Buttoncl-Show.On
untuk menjalankan simulasi. 1 1. Timer " 'l sec
S'd'rtfiA{n
ErE*=+ &:*=*-*:
Tekan blok suis tekan tutup i Tontoni video tentang litar
prototaip berfungsi untuk proiek
dan blok diod pemancar q**-*' lampu kawalan penderia cahaya.
cahaya akan berkelip.
h ttp : //l i n k s. s as b ad i. c om /r bt/
tg2/14
dua biji diod pemancar cahaya berkelip serentak
99
5E1FI, Membuat Penyambungan Litar lnput dan Litar Output kepada
-' ,,:,, ,- ilikropengawat (wtiuocon*orlerl ' .,,:,
Setelah litar simulasi dapat ber{ungsi, litar input dan litar output dibina dan disambungkan pada
papan litar elektronik mikropengawal.
F-
soket (female) /
Gambar Foto 2.4.18 Pin penyambung plag (male) dan soket (female)
Langkah-langkah membuat penyambungan litar input dan litar
output pada mikropengawal adalah seperti yang berikut:
1. Baca dan fahami:lakaran litar skematik.
Peranti input analog
2. Sediakan komponen, peranti, bahan, dan papan litar
perlu disambungkan padar
elektronik mikropengawal yang diperlukan. plag (male) analog pada
3. Bina litar input dan litar output. * ikiob"n ga*al sa"h aja.
4. Sambungkan litar input dan litar output menggunakan lsyarat analog akan ditukar
wayar pelompat dan soket (female) pada plag (male) papan kepada isyarat digital
di dalam mikropengawal
litar elektronik rnikropengawal.
menggunaka n analog-to-
5. Pastikan litar input dan litar output dipasang pada plag (male)
digital converter(ADC}. .
yang betul pada papan litar elektronik mikropengawal.
6. Semak penyambungan litar yang dilakukan itu berdasarkan
lakaran litar skematik.
Terdapat cara lain
lnput analog seperti pematerian
untuk menyambungkan
peranti input dan oqtput:
pada mikropengawal
untuk menghasilkanr ' ,
sambungan yang kuat.
Mengapakah plag (rnalQ
dan soket (female)
digunakan? Bincangkan,
dari sudut reka bentuk
litar elektronik.
Ouput digital lnput digital Pada papan litar
elektronik mikropengawal,
Gambar Foto 2.4.19 Pin penyambung plag (male) input dan
GND adalah negatif (:-).
output pada papan litar elektronik mikropengawal
eiti*aii rernot*si' m
n1.r:Iil:.ar::i
Sebelum membuat penyambungan, plag (male) pada papan litar elektronik mikropengawal
perlulah dikenal pasti terlebih dahulu. Setiap plag (male) tersebut telah ditentukan jenis
peranti yang boleh disambungkan padanya.
Litar bekalan kuasa lnput digital Output digital
--Y
o {'}tn
ffi;utu
Modul
Bluetooth
''l
t
lnput analog Lttar Pengayun Output digital
Gambar Foto 2.4.20 Papan litar elektronik mikropengawal yang digunakan
untuk membuat penyambungan
Jenis-ienis Peranti untuk Fenyarnbun$fin ---\r
.ei
Jadual 2.4.9 dan 2.4.10 ialah penetapan peranti input dan *.gl
*u
-_f
peranti output yang boleh disambungkan pada plag (maie) Mikropengawal
papan litar elektronik mikropengawal. menghasilkan voltan
0Vatau5VkePada
Jadual 2.4.9 Jadual penetapan plag (male) input pada papan output digital.
litar elektronik mikroPengawal
Bil. Plag (male) lnput Peranti lnput
1 lnput analog Contohnya, penderra cahaya, penderia jarak, dan
penderia suhu
2 lnput digital Contohnya, suis tekan tutup, suis tekan buka, suis
mikro, penderia pergerakan, dan penderia air
Jadual 2.4.10 Jadual penetapan ptag (mate) output pada papan litar elektronik mikropengawal
Bil. Plag (male) OutPut Peranti OutPut
1 Output Digital Contohnya, diod pemancar cahaya, pembaz,
gesanti, motor arus ter-us, dan j
lrrly.l-"?.13^"Y._"--
"
101
Sebuah jadual penyambungan litar dibina berpandukan lakaran litar skematik diod pemancar
cahaya berkelip yang telah dihasilkan. Pembinaan jadual penyambungan tersebut dapat dilihat
pada Jadual 2.4.11.
Jadual 2.4.11 Penyambungan soket (female) dengan wayar pelompat dari peranti ke papan litar
elektronik mikropengawal untuk litar diod pemancar cahaya berkelip
Bateri 12 V
elektronik
mikropengawal
Suis tekan tutup 5V
DINl
Perintang tetap Disambung bersama
lko diod pemancar cahaya
Diod pemancar DOUTl
cahaya
GND
Perintang tetap 1 kC)
Suis tekan tutup
\
Diod
pemancar
cahaya
Soket Porazer 1
Bateri 1 2 V tltt0 t{tstmmATAlt
\
Pastikan bekalan kuasa yang
melebihi 5 V tidak disambung
pada mana-mana plag (male)
Gambar Foto 2.4.2'l Penyambungan bekalan kerana boleh menyebabkan
kuasa, suis, perintang tetap 1kQ, dan diod mikropengawal rosak.
pemancar cahaya (LED)
102
Sebuah jadual penyambungan litar dibina berpandukan lakaran litar skematik lampu kawalan
penderia cahaya yang telah dihasilkan, Pembinaan jadual penyambungan tersebut dapat
dilihat pada Jadual 2.4.12.
Jadual 2.4.'12 Penyambungan soket (femate) dengan wayar pelompat dari peranti ke papan litar
etektronik mikropengawal untuk litar lampu kawalan penderia cahaya
Komoonen/ Wayar Wayar Wayar
tstl. Sambungan
PeranU Merah Hitam Kuning
l
1 Bateri 1 (12 V) Soket power 1
Papan litar
elektronik
mikropengawal
2 Bateri 2 (12V) Soket power 2
Modul geganti
Penderia cahaya 5V
GND
AINl
Modul geganti 5V
GND
DOUTl
Lampu LED 12 V (+) Modul Geganti Output 1
(-) Modul Geganti Output 1
Lampu LED 12 V \
Perintang
tetap 10 kO
Penderia
cahaya
Soket power 2
Soket power 1
Bateri (1) 12V-' f- aaterl (2) 12V
Gambar Foto 2.4.22 Penyambungan litar bekalan kuasa, penderia cahaya, modul
geganti, dan lampu LED 12 V pada papan litar elektronik mikropengawal
ffi&ffi*effiM#mffiffi
". ,.-1, -" -*
1. Apakah komponen yang digunakan untuk menyambungkan peranti input dan peranti output
pada mikropengawal?
2. Mengapakah peranti input analog perlu disambungkan kepada analog mikropengawal?
103
ffi Menulis Pengaturcaraan Mudah Berdasarkan Penyambungan
Litar lnput dan Litar Output
Pengaturcaraan ialah suatu set tatacara arahan kepada
mikropengawal untuk memproses isyarat input dan menghasilkan
isyarat output untuk melaksanakan arahan. Dalam unit ini,
Penderia cahaya memerlukan
perisian Pemprosesan Pengaturcaraan secdra Teks digunakan
tiga soket (female) untuk
sebagai contoh. Perisian ini hanya menggunakan telefon disambungkan pada papan
pintar ataupun tablet yang dilengkapi Sistem Operasi Android. litar elektronik mikropengawal
Pengaturcaraan yang akan dibina berdasarkan litar input dan bersama wayar merah ke 5V,
output yang digunakan pada mikropengawal. wayar hitam ke GND, dan
wayar kuning ke A1N1.
Untuk memulakan penggunaan perisian ini, buka perisian yang telah dimuat turun itu.
Perhatikan simbol asas dalam perisran, iaitu r_.1_j. Apabila simbol :_:+; ditekan, akan terpapar
menu arahan Variable, Controller l/O, Decision, Graphic Design, Phone l/O, dan Other. Sebagai
asas pembelajaran, hanya arahan Decision, Controller l/O, dan Other digunakan.
Fungsi
Arahan hidupkan atau matikan DOUT1.
Read_Controller Membaca semua nilai peranti input daripada
papan litar elektronik.
Graphic Design
Phone l/0
lfCDinl=1
Pergi ke barrsan arahan atur cara yang hendak ditentukan untuk
mengulangi arahan.
2. Diletakkan pada akhir pengaturcaraan untuk melengkapkan pengaturcaraan.
Timer = 1 sec Menunggu seketika berdasarkan tempoh masa yang ditetapkan (contoh masa,
1 sec, 200 msec).
-Note Digunakan untuk menulis catatan pengaturcaraan yang dibina.
TM
t.'
Fungsi Siplot:j}
Jika simbol r*:*Sdipilih, akan terpapar beberapa arahan. Arahan itu mempunyai beberapa
fungsi yang tersendiri seperti yang ditunjukkan pada Rajah 2.4.19.
r EscTrrM , , Berfunqsi memindahkan pengaturcaraan kepada papan litar
= Home Rm -*_:- *
, .r.rironi mikropengawil
Coding Guide
memadamkan projek
Rajah 2.4.19 Arahan yang terpapar pada pilihan simbd
Cara Memasukkan, Memadam, d&n Mengr.lbah Suai Arahan Atur C*ra
Buka perisian dan tekan simbol +. Atur cara pada langkah 'l akan dipaparkan.
Langkahffi LangkahS ,Tekan.+. irangtih€p :
r o> lsUIliffi E> &Duili:ropM akan kemball i > 8O@€- illloil
' ' '.
tema + Add i{ E! ./ ke halaman i = *or" ? l^*1.@
"
1 ,\Home. I
'f
Douti = On l1l::: :::-:...------- ,- =.j I. Doutt=On
Variable Variable
3. Doutl =On
Controller l/0 Controller l/O taiihin
aiur cara telah ,
Decision Doutl = On
Pulsel = 0
Graphic Design
halaman Home.
i Cara memasukkan arahan i ;Tekan selama 2 saat dan arahan
atur cara yang dipilih i akan dimasukkan pada halaman
a : Untuk pindahkan
, Home. Command Added dipaparkan
Tekan Controller llO akan . : arahan atur cara
memaparkan arahan atur ;apabila arahan telah dimasukkan. ir.*. ada ke atas
cara di sebelah. h:9111 iatau ke bawah.
r_Yq9 'l:_#:J:"[ 1!1!---
Langkahff Langkahffi
:c> *rotlall2ffi i e) is:rclJ2n
i":-.rrm"-*-*'llBXEx: EHome ? ^. + i
1. Dortl =On : 'l' 0out1.0n
I Z Dwtl =On i l-"_---. ,'1', :
i. --iMilrdam
i arahan I : t*-
; i Langkah 1: Klik pada : iMengubah suai arahan :
i iLelqLis!i!elll@-:!.=j ;Tekan selama 2 saat dan i
::_j G-n q [ni TIfeRa n T[on': ipaparan ubah suai akan j
''
droagglkal _ " - !e ln! ! .9l.lY,ligl,
',19-lg:9!,P-9!-:- - -- -: '-Y!
Rajah 2.4.20 Langkah-langkah memasukkan, memadam, dan mengubah suai arahan atur cara
105
'GEE"AI n
Asas pengaturcaraan boleh dipelajari dengan menggunakan satu diod pemancar cahaya
yang disambungkan pada bahagian output DOUT1 papan litar elektronik mikropengawal.
Di bawah ini ialah tiga contoh asas pengaturcaraan sebagai permulaan pembelajaran.
Pengaturcaraan Flenghid$pksrr lliod /-- q,,#tdrniyn
* . t-r'-'
Pemancar Cahaya 'r:=,-/
Catatan pqngaturclradn': lmbas halaman ini untuk
1. -Note Hidupkan LED
E menonton video tentang suatu
2. Doutl = On DOUT1 diberi bekalan € I projek yang dibangunkan
kuasa 5 V dengan menggunakan
5 perisian pemprosesan
pen gaturcaraan secara teks.
Pengaturearaan ltlenghidupkan tliad
Pemancar gahaya Setama Satu Sast
dan ffematikannya
Catatan pengaturcaraan
1. -Noie Hidupkan LED
: htt p : //l i n ks. s as b ad i. co m/r bt/
Satu Saat
s tg2/15
2. Doutl = On DOUT1 diberi bekalan kuasa 5 V
;
'l
3. Timer = sec Voltan akan diberi pada DOUT1 ;
pada papan litar elektronik :
mikropengawal selama 1 saat
I
:
4. Doutl = Off Dalam pengaturcaraan,
?_?_YL9:U::3*_*H11:1_J - Note adalah amat penting
untuk menulis catatan
pengaturcaraan yang dibina
Pengaturcaraan Elicd Pemancar Cahaya
Berketip Setang Sats $aat Secara Berterusa*
1. rNote Led Berkelip Selang Satu Saat' :Catatan pengaturcaraan
2. Doutl = On DOUT1 diberi bekalan kuasa 5 V
3. Timer= l sec Voltan.akan diberi pada DOUT1 pada papan litar
elekttohik mikrppengawal selama 1 saat
4 Doutl = Off D0UTI dltutuskan bekalan kuasa
5 Timer = 1 sec Voltan akan diputuskan pada DOUT1 pada papan litar ..;
.,:
:i
elektrqnjk mikrgpengawal selama 1 saat .E
6. Goto = 1 Arahan atur cara akan dihantar ke baris 1 .
;
Pengaturcaraan akan sentiasa berulang dari baris 1
hingga baris 5 sehingga suis bekalan kuasa diputuskan.
J
106
Untuk menulis sebuah pengaturcaraan
menggunakan litar input dan litar output,
beberapa syarat pengaturcaraan perisian mestilah Dalam perisian pemprosesan
dipatuhi, iaitu: pengaturcaraan secara teks, terdapat
(a) Pengaturcaraan dimulakan dengan arahan pelbagai arahan atur cara Yang
-Note, iaitu pengguna boleh menulis catatan digunakan. Arahan atur cara ini
dapat digunakan untuk membina
pengaturcaraan yang akan dibina.
suatu pengaturcaraan Yang boleh
(b) Masukkan arahan Read-Controller. melaksanakan arahan dalam pelbagai
(c) Kemudian diikuti dengan arahan lf C,.. untuk bentuk, antaranya termasuklah
peranti input yang akan digunakan. menggunakan LCD telefon pintar, dan
(d) Seterusnya, arahan kawalan peranti output sistem pesanan ringkas.
mestilah berdasarkan aplikasi yang hendak
dilakukan. Kawalan arahan ini boleh menggunakan arahan Doutl = On atau Timer = 1
(e) Arahan lf C... mestilah ditamatkan dengan arahan End lf.
(f) Akhir sekali, pengaturcaraan dilengkapkan dengan arahan Goto = 1 .
Jadual 2.4.13 Contoh kerangka pembinaan pengaturcaraan mudah yang mesti dipatuhi
'{dti, d(a+*-},ts.r:}iix:r.,'$i##ir*
Other -Note Untuk menulis catatan pengaturcaraan yang dibina'
Controller l/O Read,Corrtroller Permulaan arahan yang wajib digunakan apabila
menggunakan peranti inPut.
Decision 3. r{c Arahan ini digunakan berdasarkan tempat peranti input
digunakan pada mikropengawal.
Other 4. Arahan untuk mengawal output berdasarkan tujuan
Controller l/O yang hendak dilakukan
5.
(contoh arahan Doutl = On, Timer = 1 sec, Goto = 1)'
6.
Decision 7. End_lf Pengakhiran arahan yang wajib digunakan untuk
menamatkan sebarang arahan menggunakan 'lf'.
t
j Untuk melengkapkan sebuah pengaturcaraan
Other 8. Goto = !
dan menghantar arahan ke baris 1.
i i
Petunjuk arahan
I Tiada sebarang arahan. Digunakan sebagai panduan Jika suis tidak ditekan
catatan pada pengaturcaraan yang dibina.
ffi Kerangka asas yang perlu digunakan untuk membina (OFF) isyarat =0. Jika suis
ditekan (ON) isyarat =1.
sesebuah pengaturcaraan.
Arahan tidak tetap. Pengguna boleh menggunakan arahan dalam kumpulan Other
E dan Controlter l/O yang ada mengikut tuiuan yang hendak dilaksanakan.
107
ffiW Aptikasi',Teknotogi
Menulis Pengaturcaraan Berdasarkan
Ada pelbagai bahasa untuk
Penyambungan Litar Input Digital dan membina pengaturcaraan
Litar Output pada Papan Litar seperti Basic. C. dan perisian
Etektronik Mikropengawal pemprosesan pen gatu rcaraan
secara teks. Perisian
Di bawah ini ialah contoh pengaturcaraan berdasarkan pemprosesan pen gaturcaraan
penyambungan litar input digital dan litar output dengan secara teks amat mudah
menggunakan satu suis tekan tutup dan satu diod pemancar digunakan. Hanya dengan
cahaya pada papan litar elektronik mikropengawal. memilih arahan atur cara
dan menyusunnya, sebuah
pengaturcaraan mudah dapat
Pengaturcara tan
dibina dengan menggunakan
L1 - Note LED Ber rrkelip,,v \ 4; I, Pengoperasian telefon pintar atau tablef.
pengaturcaraan
Hr Read Controller I' ;
E 4. 1<" selepas suis
E:. lfCDinl=1 *j\ ditekan
F ra Doutl = On *Jt I 1 '##ff6
E,r 5 Timer = 1 sec + l-- -.-_,;:,; t C
Ei * ,, ,,.-....''''
&1 l
El b. Doutl = Off {r. ' -:--_,4
F! ' )
E l 7. Timer = 1 sec lmbas QB code dt bawah ini
untuk menonton video tentang
F\, Goto = 4 <-/ pengaturcaraan suatu projek
Ft,.tll..$;i:. .€i i$,:, *'.,i.:,=: t','l .." yang menggunakan perisian
:. '10. Goto = 'l l : pemprosesan pengaturcaraan
secara teks.
€ara Pengaturcaraan Memproses l5yarat dqn,Membuat Arahan
(1) Iiada sebarang arahan pengaturcaraan pada -Note. -Note
i hanya digunakan untuk menulis catatan pengaturcaraan.
Contoh catatan di atas ialah LED Berkelip.
htt p.: // I i n k s. s a s b ad i. c o m/r bt/
$ (2) Arahan Read_Controller digunakan untuk membaca semua
s:l tg2/16
nilai peranti input pada papan litar elektronik mikropengawal.
E Arahan dipindahkan ke baris 3.
*
(3) Apabila suis ditekan (ON), syarat lf C_Dinl = 1 memenuhi
F syarat arahan. Arahan dipindahkan ke baris 4.
(4) Arahan Doutl
E = On akan memberikan isyarat dalam bentuk
voltan kepada DOUT'I di papan litar elektronik mikropengawal.
E
Arahan dipindahkan ke barrs 5. Arahan pengoperasian
(5) Voltan akan diberikan pada DOUTl pada papan litar pengaturcaraan akan bermula
E
elektronik mikropengawal selama 1 saat. Arahan dipindahkan mengikut turutan dari baris
$ pertama hinggalah ke bar,s
ke baris 6.
akhir. Kawalan atur cara akan
(6) Voltan akan diputuskan pada DOUT1. Arahan dipindahkan
berulang berdasarkan arahan
ke baris 7.
'Goto' yang digunakan.
(7) Voltan akan diputuskan selama I saat pada DOUT1. Arahan
N
i dipindahkan ke baris 8.
(8) Arahan Goto = 4 mengarahkan arahan pergi ke baris 4.
Pengaturcaraan akan diulang semula dari baris 4 hingga
baris 8 sehinggalah suis bekalan kuasa diputuskan.
108
=:affi'
Menutis Pengaturcaraan Berdasarkan Penyambungan-Litar lnput
Anatog dan fitar Butput pada Papan Litar Etektronik Mikropengawal
Di bawa-h ini ialah contoh pengaturcaraan berdasarkan penyambungan litar input analog dan
litar output pada papan litar elektronik mikropengawal menggunakan penderia cahaya, modul
geganti, bekalan kuasa 12 V dan Lampu LED 12 V.
1{:,.*rj
(1) Tiada sebarang arahan pengaturcaraan pada -Note. -Note hanya digunakan untuk menulis
catatan pengaturcaraan. Contoh catatan di sebelah ialah Lampu Kawalan Penderia Cahaya.
(2) Arahan Read_Controller digunakan untuk membaca semua nilai peranti input pada papan litar
elektronik. Seterusnya, arahan dipindahkan ke baris 3.
(3) Jika kecerahan dikesan oleh penderia cahaya dengan
parameternya lebih daripada 150, arahan dipindahkan
Pengaturcaraan
ke baris 4. Jika sebaliknya, isyarat akan dihantar ke baris 6.
(4) Arahan Doutl = On akan memberikan isyarat dalam 1. - Note l-ampu Kawalan
bentuk voltan (5 V) kepada DOUT1 pada papan Penderia Cahaya
litar elektronik. 2. Read Controller
(5) Arahan lf C-Ain1 > 150 akan ditamatkan oleh arahan End if
3. lf C-Ain1 > 150
(6) Jika kecerahan dikesan oleh penderia cahaya dengan
parameternya kurang atau sama 150, arahan dipindahkan 4. Doutl = On
ke baris 7.
(7) Arahan Doutl = Off voltan akan diputuskan pada DOUT1
6. lf C-Ain1 <= 150
pada papan litar elektronik.
(B) Arahan lf C-Ain1 <= '150 akan ditamatkan oleh 7. Doutl = Off
arahan End lf.
(9) Arahan Goto = 1 akan melengkapkan syarat sebuah 9. Goto = 1
pengaturcaraan dan mengembalikan arahan semula
:A {}o**r 35,Ltr*
i+Add II t' rr V
,l
Vai*h
Lanskah €F
CondhrUO
Pada halaman Home, tekan + i untuk membuka , O*'..:t: = 3,t
halaman Add. Tekan mana-ma='h=E:nama kumpulan arahan i Pulse"i = *
untuk menunjukkan semua arahan di bawahnya.
' ilead-Ccnte*lles
tia i Simbol: Tunjukkan semua arahan di bawah
'Ir i setiap kumpulan arahan :
6"..-*'-... : Decisk o
E + S sirUol: Kembali ke halaman Home r Baphic Design
+; ;:
{fi: Simbol: Sembunyikan semua arahan di bawah r PhorreUO
.$rrr i setiap kumpulan arahan
-'-". Odrer
;'' Simbol: Perintah Add digunakan untuk .1\W
t r' , ,.tnasukkan arahan atur cara ke dalam Home
109
"tlTgr:3 Other 1. -Note LED:'Berkelip.:
Mengikut pengaturcaraan yang telah dirancang,
Controller l/O 2. Read_Controller
masukkan arahan atur cara ke dalam perisian
Decision 3. lf C-Dinl = 1
pemprosesan pengaturcaraan secara teks. Pilih
Controller l/O, 4. Doutl = On
arahan atur cara yang hendak digunakan. Kemudian,
Other
5. Timer= l sec
tekan simbol m untuk memasukkan arahan pada 6. Doutl = Off
halaman Home dan menyusun arahan atur cara 7. Timer = 'l sec
menjadi pengaturcaraan yang berfungsi. Lihat contoh Other 8. Goto = 4
pengaturcaraan di sebelah.
Decision 9. End lf
Other 10. Goto = 'l
lapkahO
Suis papan litar elektronik dihidupkan (ON). Penunjuk isyarat kuasa diod pemancar cahaya
mengeluarkan cahaya merah dan diod pemancar cahaya modul Bluetooth akan berkelip
menunjukkan papan litar telah dihidupkan (ON).
fl-s*,Lo
Lihat lD modul Bluetooth pada papan litar.
Pastikan Bluetooth ON. lD modul Bluetooth ini digunakan
semasa proses penetapan dilakukan dengan Bluetooth.
*$,.f:,t Reminder
1. Please turn on the prolect board
Tekan Run. Semak arahan paparan yang dipaparkan dan tekan
and make sure that:
OK. lD modul Bluetooth pada papan elektronik dipaparkan. Jika a. The power on/off indicator at
tiada paparan, tekan SEARCH sehingga paparan lD dapat dilihat. 'PLf is on .
b. The bluetooth module's LED is
blinking.
l'^qtl 2. The required PIN {or the Bluetooth
module's pairing is: 1234.
Klik pada lD modul Bluetooth yang dipaparkan dan masukkan 4. The bes operating voltage range
nombor PIN: 1234 untuk penetapan. for the project board is from 10V
to 18V
Lanekah .l*@
Tekan suis dan diod pemancar cahaya akan berkelip. Diod pemancar cahaya terus berkelip
dan akan terpadam apabila suis bekalan kuasa ataupun pengaturcaraan pada telefon
pinlar / ta bl et d i mati ka n.
\ ENEARTIffi,ETA
1. Bina sebuah pengaturcaraan menggunakan penderia suhu, pembaz, dan satu diod pemancar
cahaya. Litar elektronik akan beroperasi apabila berlaku pengesanan suhu melebihi 30"C, diod
pemancar cahaya akan berkelip, dan pembaz akan mengeluarkan bunyi secara berselang-seli.
I10
Mti@sireha* t[Efl'
ffif Membuat Penguiian dan Penilaian Kefungsian Litar Elektronik
Pengujian dilakukan selepas semua penyambungan
litar input dan output dengan papan litar elektronik I r]lt0 HCsttnm0T0il
mikropengawal dibuat. Tujuannya adalah untuk Pastikan penyambungan litar
memastikan penyambungan litar adalah betul dari peranti input dan peranti outPul
segi kekutuban dan keadaan komponen serta peranti diuji terlebih dahulu sebelum
yang digunakan berfungsi dengan baik. Pengujian pengoperasian litar dilakukan.
dilakukan dengan menekan suis tekan tutup dan diod
pemancar cahaya berkelip.
Jadual 2.4.14 Contoh iadual penguiian litar input dan litar output diod pemancar cahaya berkelip
Kekutuban PenYambungan Komponen/ Ujian Meter Pelbagai
Bil. Litar Peranti
Betul/Salah Berf ungsi/Tidak Berf un gsi
1 lnput Suis tekan tutup
Output Perintang tetap
Diod pemancar
cahaya
Penilaian dilakukan selepas pengujian dibuat. Penilaian lr.ji-,::rriti:-r.i+P,li++i,;r::.,1,
., i:.: ,,r-a:-t:,i
. .,':a.
dilakukan berdasarkan kefungsian litar elektronik ,t - ir;r::t+j+:)ri;+ ia;;.i ; ilr i
beroperasi mengikut tujuan yang hendak dilakukan. Jadual Jika projek tidak berfungsi,
digunakan semasa penilaian untuk mengisi dapatan aspek uli penyambungan litar
menggunakan meter Pelbagai.
yang dinilai. Ruangan catatan digunakan untuk menulis
bagaimana aspek yang dinilai berfungsi.
Jadual 2.4.15 Contoh jadual penilaian reka bentuk litar elektronik diod pemancar cahaya berkelip
Bill AsPek Yang Dinilai Berfungsi atau Catatan
Tidak Berfungsi
1 Litar input Berfungsi Apabila suis ditekan, diod pemancar
- Suis tekan tutuP cahaya akan menghasilkan cahaYa
Lttar ouput Berfungsi Diod pemancar cahaya berfungsi dengan
- Diod pemancar cahaya cara mengeluarkan cahaya berkelip-kelip
Sekiranya projek tidak berfungsi, litar input, litar output, dan pengaturcaraan perlu disemak
dan diperbaiki. Seterusnya, projek perlu diuji dan dinilai semula.
EAHARMINMA
1. Bina jadual pengulian dan penilaian berdasarkan reka bentuk elektronik lampu kawalan
penderia cahaya.
111
#ffiffi.
i-l Mencadangkan Penambahbaikan ke Atas Reka Bentuk
Litar Elektronik
Penambahbaikan dilakukan supaya reka bentuk litar elektronik dapat berfungsi dengan lebih
baik sekali gus dapat memenuhi kehendak pelanggan. Penambahbaikan ini dilakukan dari segi
penambahan peranti input dan peranti output. Jadual 2.4.16 menunjukkan contoh cadangan
penambahbaikan yang boleh digunakan.
Jadual 2.4.15 Contoh jadual cadangan penambahbaikan reka bentuk
elektronik diod pemancar cahaya berkelip
Bahagian ini
Bil. Kelemahan Catatan i membincangkan
1 Output Tambahkan diod pemancar cahaya (LED) cadangan-cadangan
yang berlainan warna. i penambahbaikan
I
kerja-kerja lanjutan
.-J"--*-"*Isr1"-***--*S-*NLu-*:"seLp-*9sJ_LLy"e[9J1r,,,.**"i atau perubahan yang
perlu dilakukan pada
masa hadapan. Sebaik-
baiknya, cadangan
dinyatakan dalam bentuk
butiran atau senarai.
i-*Rri{ir4+r:iBk!;j;Jdri+lia:irt.:,#x
;i Gambar Foto 2.4.23 Contoh
t:
reka bentuk elektronik diod
, 111 pemancar cahaya berkelip yang
''.:lr
t:l
ql L.l' ' telah di la ku ka n penam ba hbai ka n
&.
-e"&s,
--1? Bandingkan reka bentuk
' litar elektronik yang telah Aspek yang penting dalam penyediaan sesuatu laporan projek
dibuat penambahbaikan elektronik ialah struktur laporan. Sesuatu laporan projek yang lengkap
pada mesin basuh mestilah memuatkan beberapa bahagian tajuk yang penting, iaitu:
kawalan manual dan 1. Muka hadapan/tajuk 7. Pengaturcaraan
mesin basuh kawalan 2. Abstrak atau ringkasan 8. Jadual pengujian
automatik. Bincangkan e Jadual kandungan dan penilaian
penambahbaikan reka 4. Pengenalan 9. Cadangan
bentuk litar eletctronik E Lakaran gambar rajah blok penambahbaikan
bagi kedua-dua 6. Lakaran reka bentuk 10. Penutup
peralatan tersebut. litar skematik
s*
1 . Cadangkan penambahbaikan lain yang boleh dilakukan pada reka bentuk litar elektronik diod
pemancar cahaya berkelip.
112
ffi
ffi RuMusAN
' .' .,.-...\'
Menyatakan Maksud Mikropengawal':
(Microcontroller) dan M ikropen gaw al (m i crocontol ler)
;i M i k ro pe m p ro ses (m i cro p rocessor)
Mikropemproses (Microprocessorl );
s":.r::+,:.:+,ii;:.,::rrflE! )iuuilntiiiitffriiitiit+MlilWt#tilfrtt::Wwi@.&l4ltt.l::",r*r*"rrr*61
, M€njelaskan Bahagian- li . lnput
, bahagian yang Terdapat dalam o Proses
: Mikropengawal j l! . Output
1\:ij.=+--r=:<:n:!r-:&.itr;&1!1{.$f.iiIi::ri!ii4!H?}i1*{rlifrir,rro.,.,Uo*.r,-.O."**:i*"
I
Menghasilkan Lakaran Reka Bentuk , . Gambar rajah blok
: Litar Elektronik i . Litar skematik
'-a'<': !J :..".. f ,.': t': - * ._,'-".:'4'!-l:.,..s€' \:.€;sr>**!s!@
'****:",-'*:*--*"=-***=:
ii
I wtembina Litar Simulasi yang ,'! . Perisian Pemprosesan Pengaturcaraan
: Berfungsi dengan Perisian Khas - Secara Teks
J
':==<<<<s=srssg.;ffiri!:1qu!F#i.y;irf--aa+ilsriRRs$ss:i$." _!+i!i-:s-F1FE+e:!srt{,e!+El@$+l!r!;*.s+s+.s"*s
i Membuat Penyambungan Litar . Menggunakan soket (female)
tnput dan Litar Output pada t dan wayar pelompat untuk
M i kropen ga w al (M iqocontrol lerl ;.i :, menyambungkan litar input dan litar
\.;:=..<s..s:;_+i.i:r,.,,i:..'.i!;T'rlia+/irrrrt'tms#;r,:Err+ff:-+; output dengan mikropengawal
Menulis Pengaturcaraan Mudah
. Perisian Pemprosesan Pengaturcaraan \
Berdasarkan Penyambungan Litar
lnput dan Litar Output Secara Teks
,i
,."+l* r.*.=a,*.r4i'
\ Pengujian dan penyambungan litar
Membuat Pengujian dan Penilaian
Kefungsian Litar Elektronik input dan litar output
:- Penilaian fungsi litar dan peranti
r:::.j:.-1f,.-:::11;i.r:a:!*:r:,rr:}'iI B1 ?ia.I$il jrhl,,,*l t .i,,.-'a.,.1t:=l*:1.1' "-*"*.***J
a Reka bentuk litar elektronik i
: Mencadangkan Penambahbaikan i a Pengaturcaraan l
: ke atas Reka Bentuk litar Elektronik ;: a Menghasilkan laporan i i
': T"-"', ..i
113
t-ffi
}
t.ff
-[
h tt p : // I i n ks. s as b a d i. co m/rbt/tg 2/ 1 7
Bahagian A
Jawab semua soalan.
1. lsi tempat kosong dengan jawapan yang betul.
(a) Mikropengawal ialah peranti kawalan yang terdiri daripada
dan yang
dibina di dalamnya.
(b) berfungsi untuk mengawal peranti elektronik.
(c) ialah peranti pemprosesan mikro dalam satu cip.
(d) Tugas utama bahagian input dalam mikropengawal adalah untuk
menerima
(e) Peranti input mikropengawal terbahagi kepada peranti input dan
peranti input
2. Yang berikut ialah bahagian-bahagian yang terdapat dalam mikropengawal.
A lnput
B,
c Output
Padankan fungsi yang diberi dalam jadual di bawah dengan bahagian mikropengawal yang
betul dengan menulis A, B, dan C.
Fungsi Bahagian
Menerima isyarat daripada CPU dan menghantarkannya kepada
peranti output
Menerima isyarat dan menghantarkannya kepada CPU
Menerima isyarat, memproses, dan menghasilkan isyarat kepada output
$r**a
3. Terdapat dua peranti yang dihubungkan kepada input dan output, iaitu peranti input dan
peranti output.
(a) Huraikan ft fungsi bagi setiap peranti tersebut,
Huraikan
(b) Nyatakan satu peranti elektronlk yang tergolong dalam peranti output.
Bahagian B
Jawab semua soalan.
1. Penggera keselamatan merupakan satu alat pencegah kecurian. Alat ini digunakan
di bank, rumah, dan sekolah.
(a) Berdasarkan situasi di atas, bina sebuah lakaran gambar rajah blok sistem
penggera keselamatan mini.
(b) Berdasarkan lakaran tersebut, tulis sebuah pengaturcaraan untuk mengawal
penggera keselamatan mini dengan memilih dan menyusun arahan atur
cara yang diberi.
E#
:
:i :.1::i:=t:.::. lt+ ]l
:.,::E.l.l
".:.::
Reka Bentuk Akuaponik
i I
APAYANG AKAN DIPETAIARI? I
. Menyatakan maksud akuaponik dan menerangkan reka bentuk sistem akuaponik
. Menjelaskan kelebihan reka bentuk akuaponik
. Mengenal pasti komponen akuaponik
. Melakar reka bentuk sistem akuaponik bermaklumat
. Menganalisis lakaran reka bentuk sistem akuaponik
. Membina model reka bentuk sistem akuaponik
. Menilai model reka bentuk sistem akuaponik
. Mencadangkan penambahbaikan reka bentuk sistem akuaponik yang
lebih efisien
Akuaponik berasal daripada Peradaban Aztez yang merupakan suku kaum di Mexico yang
mengamalkan sistem pertanian Chinampa. Sistem pertanian Chinampa merupakan satu
kaedah pertanian yang menggunakan perairan cetek atau tidak dalam. Sistem akuaponik ini
merupakan kombinasi akuakultur dan tanaman.
Pertanian secara akuaponik bukan sahaja sesuai dijadikan
sebagai hobi, malah boleh dijadikan sebagai perniagaan. @;*xx
Reka bentuk sistem akuaponik jika dihasilkan dengan kreatif
Beri perhatian pada kata
dapat dijadikan landskap yang indah untuk kawasan rumah,
kunci yang berikut:
sekolah, taman, atau dalam bangunan besar seperti pusat o kombinasi . biofilter
beli-belah atau bangunan pejabat. r akuakultur . ammonia
o simbiosis . organisma
mutualisme o busuk akar
,u . pupuk
ti,r', r produktiviti
. loceng sifon . biologi
. nurseri o gulll
\
d
ffi
",;ffi
&
* ry
-ss ffi
5
E
:"'f* t ffi
F.
F +;: 'F
,r+
:
,7f
'$ts f df
;F
.,; i:
a!
J
117
I ,,
'f,.',
".ffi
ffiI Maksud Akuaponik dan Menerangkan Reka Bentuk Akuaponik
.+
Akuaponik merupakan ']* '1"' r-
teknologi pertanian yang It ry
menggabungkan akuakultur ri
(aktiviti ternakan ikan) + :,,
rt
dengan aktiviti hidroponik
(menanam tanaman tanpa
media tanah) dalam satu
pusingan at (circulation). ,5
Unsur yang sangat *
penting dalam akuaponik
ialah kewujudan ikan,
3
tanaman, dan bakteria. F.*d
Ketigatiga unsur ini .,.'$ d l
membentuk suatu hubungan lI
yang saling menguntungkan rI I
atau simbiosis mutualisme. i+ -{
Cara ketiga-tiga unsur
Gambar Foto 2.5.1 Srsfem akuaponik melibatkan ikan, bakteria,
tersebut beroperasi adalah
dan tanaman
seperti yang berikut:
. ikan mengeluarkan sisa makanan yang mengandungi ammonia dan kotoran bagi tanaman;
. bakteria yang ada akan menapis dan mengubah ammonia menjadi nitrat dan zat yang
berfungsi sebagai baja kepada tanaman. Tanaman pula akan menyalurkan oksigen dan
air yang bebas ammonia yang diperlukan oleh ikan.
-l
IP.tu-,1-rr.j* Bekas tanaman menggunakan pasu
<- aliran air kecil yang dimasukkan ke dalam paip
| I l
PVC saiz besar yang dilubangkan
Tanaman
Air masuk ke
bekas penanaman Sistem
pengairan S;$e'd$tovA
Rak tetingkat
lmbas halaman ini untuk
yang dibuat
penerangan lebih lanjut
daripada paip
berkenaan sistem akuaponik
PVC untuk
menyangga
bekas tanaman
Air keluar
f ffi t:fq i ltlLp://tttt65'sasuaut.uuttt/tu
1 Pam air (di dalam tanski) menarik ,,r ---]ltll elektrik rr Q2/18
- '"-
f dari tangki i|<rn r. n.-nri trn.rrn il-aj "''!..
'akuapanik
Gambar 2 Srstem datam tangki fiQerglgss
loto.2.5
118
+,ffi-
Tujuan Akuaponik
Tujuan utama sistem akuaponik adalah untuk mengekalkan :@) ,Jul'rtmovn
kualiti air dan mengurangkan kadar ammonia dr dalam
air supaya dapat dimanfaatkan oleh organisma lain. Selain lmbas OB code di bawah
ini untuk menonton video
itu, akuaponik juga dapat menjimatkan ruang dan dapat
tentang kaedah akuaponik
menghasilkan dua jenis makanan manusia secara serentak yang dijalankan di luar negara
iaitu tanaman dan ternakan.
,8#:
%
$r- Apakah yang akan berlaku terhadap tanaman sekiranya
s
ammonia tidak dapat diserap oleh tumbuhan? Adakah
tumbuhan itu boleh hidup dan membesar dengan baik?
http : /l i n ks. sasbad i. com/rbt/
tg2/19
Sistem kitaran akuaponik ialah sistem pengaliran air dari kolam ikan ke media penanaman
dan air akan dikitar semula ke dalam kolam. Air dari kolam ikan yang kaya dengan bahan
organik itu akan diserap oleh tanaman dan air yang mengalami proses kitaran akuaponik
yang lengkap itu akan menjadi jernih.
Proses Kitaran Akuaponik
Bakteria berfungsi untuk
lkan menghasilkan ammonia dan urea yang kaya
menguraikan ammonia menjadikan
dengan nutrien. Kedua-dua bahan ini sesuai untuk
bentuk yang boleh diserap iaitu
tanaman dan diserap oleh akar untuk tumbuh. Bahan nitrat. Jenis bakteria ialah Nifrosrnonas
tanah atau lumpur yang terkumpul pada dasar kolam dan Nitrobacte r. Nitrosmonas
juga boleh digunakan untuk pembajaan tanaman. mengubah ammonia menjadi nitrit
dan Nltrobacter menjadi nitrat.
.--l-^^
@ Tanaman menggunakan nitrat sebagai nutrlen.
-^L-^-:
^,,+
^:.-^!
w
w Air yang mengalir disaring oleh media
tumbuhan dan akar tanaman
w
ffi
W
w Air yang disaring
w Bakteria akan menjadi bersih
w memecahkan semula untuk
&
& ammonia kegunaan ikan.
s untuk menjadi Dalam proses ini
& nitrit dan nitrat hanya sedikit air
& yang terbuang
e
rs
lm Pam air menarik
,s air dari tangki
& ikan ke bekas
.s tanaman Pam air Pu nca
i1e
{* lkan menghasilkan ammonia daripada Pam gelombang elektrik
l,W makanan yang dimakan. Kadar ammonia udara
,t* yang tinggi akan menjadi racun kepada ikan
iii ffi
se1r.,{..I.+Yt
",411trfr
Rajah 2.5.1 Ktaran sistem akuaponik
119
ffi
Wr;:m ,,
Akuaponik boleh dilaksanakan dalam dua cara, iaitu Akuaponik terdiri daripada dua
secara takungan dan kitaran. bahagian utama, iaitu:
. bahagian hidroponik: digunakan
Akuaponik Secara liekungan untuk menyuburkan tanaman
o bahagian akuakultur: digunakan
Akuaponik secara takungan hanya menggunakan
untuk menternak hidupan akuatik
kolam, tangki, atau bekas yang sama untuk ikan
dan tanaman. lkan dipelihara di dalam bekas dan
tanaman berada di atas permukaan air dengan
akar yang terendam.
Gambar Foto 2.5.3
Tanaman yang
tumbuh subur di
atas akuarium ikan
Batu udara Tiub udara eleKtrlk
Rajah 2.5.2 Srsfem akuaponik secara takungan
Akuaponik Secara Kitaran
Sistem akuaponik secara kitaran menggunakan dua bekas
tangki, iaitu tangki ikan dan bekas tanaman secara berasingan.
Cara ini mempunyai kelebihan dari segi penyediaan oksigen
untuk akar tanaman supaya lebih terjamin dan membuatkan
tanaman lebih sihat selain mengurangi risiko busuk akar. Media
tanaman yang digunakan seperti hidroton, kerikil, atau media
Gambar Foto 2.5.4 Srsfem
lain yang sesuai.
akuaponik secara kitaran
j
Tanaman i
t
-f
Bekas tanaman
Air keluar dari
yang mengandungi
bekas tanaman
hidroton
ke tangki ikan
Sistem pengairan
Air masuk ke dalam bekas
penanaman
Pu nca
elektrik
I
Batu udara Pam airram alr Pam air menarik air dari tangkioil r or il rEr ror rN oil uor I Lor ryNr $
balu uoara
,, ikan ke bekas tanaman .t
Rajah 2.5.3 Srsfem akuaponik secara kitaran
120
ffi"
Reka bentuk akuaponik adalah susunan komponen dan bahan akuakultur dengan sistem
hidroponik. Yang berikut merupakan beberapa jenis atau model hidroponik yang sesuai
digunakan dalam reka bentuk sistem akuaponik.
Modet Akuaponik
A. Sistem Raft Tanaman
Sistem naft (rakit) ini adalah
tanaman yang diletakkan terus
di atas permukaan air sehingga
akar tanaman terendam di
dalam air dengan menggunakan
stereofoam, span, atau bahan
yang sesuai dengannya. Kelebihan
sistem ini ialah akar tumbuhan
boleh menyerap nutrien organik
Batu udara Tiub udara
di dalam air secara langsung. Tangki ikan Pam udara
lni menjadikan tumbuhan tumbuh
lebih cepat berbanding dengan Rajah 2.5.4 Sistem Raft
sistem lain.
B. Sistem Ebb & Flow
Sistem ini juga dikenali sebagai sistem pasang surut. Sistem ini berfungsi dengan
menggunjkan alat yang dipanggil loceng sifon. Alat ini mengalirkan air dari media
penanaman apabila air sudah memenuhi media penanaman.
Loceng sifon bekerja dengan prinsip yang mirip dengan pelampung pada tangki simbah.
akan menghentikan aliran air apabila sudah penuh, sedangkan loceng
Bezanya, fielampung
siton afin mengelulrkan air jiki sudah penuh. Sistem Ebb & Flowini adalah sistem akuaponik
yang sederhana jika dibandingkan sistem Raft dan sistem NFT.
Saluran air masuk
Sistem pengairan Tanaman
\
Media tanaman hidroton
Bekas tanaman
Punca elektrik
am udara
Air keluar dari
Air masuk ke dalam bekas tanaman
bekas penanaman @3 : ... ke tangki ikan
${ ^o^i-
Tangki ikan &ffi"
Pam air menarik air dari tangki Batu udara
ikan ke bekas tanaman
Rajah 2.5.5 56tem Ebb & Flow
121
"@
Sistem NFT fAlea r Fitm Technique)
Sistem ini seolah-olah seperti sistem Raft. Sistem ini tidak a:,,€, ,Ju/'dnav*
menggunakan media penanaman dan akarnya menyentuh
lapisan air yang mengalir. Air yang mengalir tidak boleh lmbas Q,? code di bawah ini
bertakung dan sentiasa mengalir dengan cepat. Kelebihan untuk menonton video tentang
Near Film Technique (NFf).
sistem ini adalah air yang digunakan untuk mengairi
tumbuhan adalah sedikit.
Bekas tanaman
Tanaman -----+ Air masuk ke
http : //l i n ks. sas b ad i. co m/r bt/
dalam bekas
Akar
tanaman penanaman ts2/20
Sistem pengairan
Pam air menarik air
ke bekas tanaman
Tangki
Punca elektrik
Teknologi sistem akuaponik
Batu
memberikan kesedaran kepada
udara
manusia tentang perlunya
Rajah 2.5.5 Sistem NFt (Near Film Technique) memelihara dan memulihara
alam sekeliling untuk
mengekalkan keseimbangan
ekosistem. Selain ilu, kombinasi
Perbandingan Tiga Sistem Akuaponik
akuakultur dan tanaman
Jadual 2.5.1 Perbandingan Sistem Akuaponik dapat menjimatkan kos,
masa, dan ruang.
Penambahan jisim
tumbuhan
Illf0 Htstlnm0T0il
Pertumbuhan bebas 2 3 2
tumbuhan Keselamatan komponen
dan penyenggaraan
Oksigen terlaruV Hampir Hampir Hampir peralatan sistem perlu
Penggantian airl sama sama sama diberi perhatian supaya
Kekonduksian komponen dan peralatan
tidak cepat rosak.
lkan (nisbah penukaran Hampir Hampir Hampir Penjagaan tanaman perlu
makanan, kadar sama sama sama dilakukan supaya tidak
pertumbuhan tertentu) rosak atau mati serta
dijangkiti penyakit atau
Penelitian Wilson A. Lennard dan Brian V. Leonard (3 = Terbaik, perosak tanaman.
2=Baik,1 =Sederhana)
1. Namakan tiga reka bentuk sistem akuaponik.
2. Senaraikan tiga unsur utama proses kitaran akuaponik.
122
r6ltitiasilr.irrnatesi lEffiE}
i- Ketebihan Reka Bentuk Sistem Akuaponik
perbandingan antara reka bentuk sistem akuaponik yang sesuai digunakan adalah seperti
yang berikut.
Jadual 2.5.2 Kelebihan dan kelemahan reka bentuk sistem akuaponik
Reka Bentuk Kelemahan
-St9tern,,Akrlaponik Kelebihan
:,,-,:
Raft (Rakit) . Akar tanaman boleh Terdedah oleh serangan
menyerap nutrien organik di bakteria pada akar tanaman
dalam air secara terus. kerana akar yang terendam
, Tanaman tumbuh lebih cepat di dalam air adalah sesuai
berbanding sistem lain. untuk perkembangan bakteria
, Produktiviii sistem lebih patogenik yang menyebabkan
tinqgi dan digunakan secara reput akar (akar mudah rePut).
meluas dalam proiek
akuaponik komersial.
Ebb & Flow . Biofilter (bio-penapis) berlaku . Menggunakan elektrik 24 1am
dalam media penanaman untuk mengairi media tanaman.
dan ini dapat mengurangkan . Perlu memberikan penekanan
kesukaran dalam mereka dalam penyelenggaraan loceng
bentuk sistem akuaponik. sifon kerana kegagalan pada
. Biji benih nurseri boleh loceng sifon akan menYebabkan
ditanam terus pada air melimpah, air di dalam
media penanaman. kolam berkurangan, dan
. Menggunakan media ikan akan mati.
penanaman seperti batu
kerikil, hidroton, atau media
penanaman yang sesuai.
NFI . Air yang digunakan untuk . Memerlukan penapis
(Near Film Technique) mengairi tumbuhan adalah tambahan kerana media
sangat sedikit. penanaman yang digunakan
. Pam yang drgunakan tidak mampu menaPis.
agak kecil. . Penyemaian benih tidak boleh
. Pioduktiviti tidak setinggi dilakukan secara terus Pada
sistem Raft tetapi cukuP sistem NFT ini.
untuk memberikan hasil
yang memuaskan. i
i
i
:i:::.:ii=..::==1.:-=.s..'..:i>=n...j
\* tr&*&FGe*tereffie
1 . Senaraikan media tanaman yang boleh digunakan dalam srstem Ebb & Flow.
2. Nyatakan kelebihan sistem NFT berbanding sistem Raft.
123
-re
EEElm"ngena[ Pasti Komponen Akuaponik
Dalam sebuah sistem akuaponik, terdapat beberapa komponen penting yang perlu diketahui
sebelum membina sistem akuaponik. Komponen utama yang diperlukan ialah tangki ikan,
bekas tanaman, media tanaman, sistem perpaipan, pam air, dan penapis.
Tangki ikan ialah tempat untuk memelihara ikan
sebagai sumber nutrisi bagi tanaman dan tempat
pembiakan ikan. Jenis tangki terdiri daripada kolam
simen, akuarium, kolam fibreglass, drum plastik,
dan lain-lain mengikut kesesuaian projek. Kolam
ikan haruslah mempunyai kuantiti air yang lebih
besar bersesuaian dengan saiz bekas atau jumlah
Gambar Foto 2.5.5 Tangkiikan
tanaman yang akan digunakan dalam sebuah
atau akuarium
sistem akuaponik. Penggunaan kolam berwarna
gelap akan menghalang pertumbuhan lumut.
Grow beds atau tempat untuk menanam
tanaman digunakan dalam sistem akuaponik
pasang surut atau kitaran sebagai proses
pengawalan air. Biasanya, bekas ini
menggunakan alat yang dikenal sebagai
auto siphon. Sifon ada pelbagai jenis seperti Gambar Foto 2.5.6 Bekas tanaman
loceng sifon, U-sifon, dan sifon terapung.
Media tanaman berguna sebagai pernegang
tanaman agar dapat tumbuh. Media tanamln
:.ri,-T
yang baik haruslah mempunyai ruang udara
Batu kerikil
dan daya tahan supaya tanaman lebih subur.
Sebagai contoh, Ebb & F/oraz (sistem pasang
surut) boleh menggunakan pecahan genting,
batu kerikil, arang, dan lain-lain. Untuk sistem
NFT, media penanaman rock woolatau kain
flanel boleh digunakan. Cocopeat
Gambar Foto 2.5.7 lenis-jenis media penanaman
Sistem perpaipan dalam akuaponik boleh
menggunakan paip PVC dan paip poli.
Sekiranya sistem akuaponik memerlukan
penyambungan paip, maka beberapa
bahan penyambungan paip boleh
Paip PVC
digunakan mengikut keperluan. Paip poli
Gambar Foto 2.5.8 Perpaipan
124
i#p-.fj{,i1$-it1r.d ,H.
,'/-
1
F
i
Siku 90'pengecil
{Poly male treaded elbow) Palam (Paly end cap) I
&
&Ei
ffifu@*
!#F
t.
W sikueo"sama nib :1,. ',1:':li
Tee sama (Poly equal tee) (Poly equal elbow) Siku 90'(90'e/bow)
Palam (End cap) Tee sama (Equal tee) Tee pengecil (Tee reducer)
Gambar Foto 2.5.9 Bahan-bahan penyambungan paip
Pam air digunakan untuk memindahkan air
dari tangki ikan ke bekas tanaman. Pam ini
akan menggerakkan air secara menegak.
Pemilrhan din kesesuaran pam haruslah
mengikut saiz tangki atau bekas tanaman
yang digunakan.
Gambar Foto 2.5.10
ill,.ii:i!11)
Penapis dapat menyingkirkan pepejal
(penapisan mekanikal) dan penukaran arah atr
(penapisan biologi). Penapis diperlukan agar
kualrti air menjadi bersih dan jernih. Selain
itu, penapis boleh mengelakkan pam daripada
tersumbat. Dalam sistem akuaponik Ebb &
F/ow (pasang surut), media tanaman dalam
grow beds bertindak sebagai penapis biologi
dan mekanikal serta sebagai tempat untuk
menyokong tanaman agar dapat tumbuh.
Sistem NFT perlu menggunakan penapis yang Gambar Foto 2.5.11 PenaPis
berasingan dari kolam ikan.
125
*Ep Aptikasireknotogi
i-::Melakar Reka ffientr:k Sfistcms Aku*apunik Bermaklumat
ffi I ,:i I rir ;li
r rii
Ada beberapa reka bentuk sistem kitaran air bagi teknologi akuaponik. Lihat contoh-contoh
dalam Rajah 2.5.7.
Reka bentuk Raft -
akylriul
,'.ns?r:akan Reka bentuk Ebb & flow
"';..
-'..ii
Reka
Bentuk
"h :q
E
Sistem #
.,
AKUAOONIK S B,
ttf
_,€.
r:il'
::i
.:.::'.'::'.,1. .,
Reka bentuk NFT \' Reka bentuk bertingkat - Raft
Rajah 2.5.7 Contoh reka bentuk sistem akuaponik
126
Lakaran reka bentuk sistem akuaponik menunjukkan komponen-komponen utama yang
menjadi asas kepada pembinaan sistem tersebut'
Tatwrrvn
Tar@r an
Pasu kecil
Sstern
vuqavon
lfrilalwvrrwt
Akuanurn (Hr&oton)
ikan
Sstern
?an av puqairan
Tw*r
Twvwvn
ikan
?arn aV
f"kdta tanarnan
(Hrdroton)
Sstern
pe.rgaran
Torwwm
Bekas lorvrrvm
(cuttdt /
Akuanurn
ikan
Balu o&tra
Twvli
ikan
?arn oir
Contoh lain lakaran reka bentuk sistem akuaponik
Dari segi penggunaan tenaga kerja, sistem akuaponik dapat
Pastikan penyambungan PaiP
dibuat dengan betul dan kemas menjimatkan kos tenaga kerja sehinggaTO"/o lebih rendah
bagi mengelakkan berlakunYa daripada pertanian konvensional.
kebocoran air.
1}]7
GEm.ffiffi,ffi-+
Setelah murid mempelajari reka bentuk sistem akuaponik yang sedia ada, murid dikehendaki
membuat lakaran reka bentuk mengikut kreatrviti dan inovasr masing-masing berdasarkan
komponen utama yang digunakan dalam sistem tersebut.
Lakaran tersebut perlulah dihasilkan dalam bentuk lakaran 2D atau 3D dan dilengkapkan
dengan maklumat seperti komponen utama, prinsip, dan elemen reka bentuk yang
digunakan. Lakaran juga perlu menggambarkan reka bentuk yang dikehendaki.
t0HuHAlt
bahan-bahan seperti yang berikut:
Dengan menggunakan
bahan-bahan yang diberikan,
Akuarium ikan buat lakaran reka bentuk sistem
akuaponik ringkas yang
berfungsi dengan kreatif dan
menarik. Persembahkannya
]
.':
b udara
Balu udara (hidroton)
eete$sd&rE*e
1. Nyatakan fungsi media akuaponik.
2. Apakah peranan bahan buangan darrpada ikan?
128
.
ffi Menganalisis Lakaran Reka Bentuk Sistem Akuaponik
Lakaran reka bentuk sistem akuaponrk perlu dianalisis dari segi elemen dan prinsip reka
bentuk bagi menjamin keberkesanan dan kefungsian produk yang dihasilkan.
Jadual 2.5.3 ilemen reka bentuk sistem akuaponik
Garisan Cantuman atau sambungan siri titik yang mempunyai ukuran panjang dan jarak.
Rupa Hasil perlemuan antara hujung garisan dengan permulaannya.
Bentuk Objek yang mempunyai ruang, isi padu, dan mempunyai lebih daripada satu permukaan
Tekstur Rupa, bentuk, jalinan pada permukaan objek, lukrsan, dan gambar.
Saiz Ukuran atau dimensi bagi sesuatu objek.
Warna Kesan melalui pembalikan cahaya ke atas sesuatu objek.
Ruang Kawasan kosong yang dikelilingi oleh elemen garisan bagi menampakkan objek dengan
lebih jelas.
Nilai Merujuk kepada impak terang atau gelap sesuatu tona atau warna.
Jadual 2.5.4 Prinsip reka bentuk sistem akuaponik
Keseimbangon Seimbanq:dafj,'$ut,berat, tarikan, tumpuan perhatign,..gtau,berbentuk simetri.
Pengulangan Penyusunan semula objek secara berulang-ulang dari segi saiz dan bentuk.
perbezajn.keta*p,a,cir.ielemenyangdigunakan.,]'
Kontras
Kepelbagaian Aplikasi penggunaan pelbagai gaya, nilai, dan idea yang berbeza.
Semua bEhaEjan'elemen bergabung untuk membdpiriklj@;tema atau idea yang
SefipUfIld.' .:",' ,
Keringkasan ldea kompteks yang diolah semula dalam bentuk visual yang lebih ringkas.
Melihat ieguatu.y---------------ang dapat memberikan ketenangan.danikedarnaian
Pergerakan Cadangan tindakan atau arah berdasarkan sudut pandangan mata pada hasil reka
bentuk,
Penekanan Tekanan yang:.diletakkan di kawasan tunggal sesyatur,kerja atau menyatukan,tema
visual.
Pembahagian Hubung kait antara dua elemen berdasarkan kadar banding yang betul dalam
ukuran seperti saiz, nombor; jumlah, atau tahap.
129
GEfr:,
ffi Membina Model, Reka Bentuk Sistem Akuaponik
Model merupakan persembahan ringkas yang menyerupai produk sebenar.
Walau bagaimanapun, saiz dan bahan tidak semestinya sama dengan produk sebenar.
Model boleh dibina dengan menggunakan bahan-bahan terbuang seperti kertas surat
khabar yang direndam dengan air serta dihancurkan (paper mache), kotak, polisterrn, kain,
mancis, ranting kayu, span, gam, dan bahan-bahan lain yang sesuai,
Terdapat dua jenis model.
(a) Model Separa Berfungsi
r Dihasilkan mengikut skala yang sesuai.
. Bahan dan teknik pembinaannya mengikut kesesuaian.
. Mempunyai sebahagian komponen sebenar yang berfungsi.
(b) Model Berfungsi Sepenuhnya
. Dibina menyerupai produk sebenar.
. Bahan dan teknik pembinaan menggambarkan produk yang sebenar.
. Berfungsi mengikut tujuan asal.
egg rg'e
Gambar Foto 2.5.12 Contoh rnodel Gambar Foto 2.5.13 Contoh model
separa fungsi :' berfungsi sepenuhnya
RftfiffiM}&.
1. Nyatakan bahan-bahan yang sesuai untuk membina model berdasarkan komponen sedia ada yang
telah dipelajari.
2. Apakah yang akan terjadi sekiranya pam air tidak digunakan dalam salah satu sistem akuaponikT
130
ffi
Sediakan alatan seperti
pemotong paip beroda,
ryp
mesin geruditangan,
dan set hole saw.
Sediakan komponen utama dan bahan
yang hendak digunakan seperti paip
PVC, glu PVC, dan bahan
penyambungan yang sesuai.
Buat pemasangan kerangka
sistem akuaponik seperti yang *lrsI::m
dirancang mengikut ukuran yang
dikehendaki berdasarkan lakar:an Sediakan bekas penanaman
yang dibuat. sama ada menggunakan paip
PVC besar alau gully.
3fq*:-mJ
Buat lubang dengan menggunakan
mesin gerudi dan hole sauz untuk
meletakkan pasu kecil.
Gully ialah sejenis paip PVC berbentuk empat segi.
1S-$,$i$',
Pasangkan sambungan paip untuk
Buat pemasangan sistem perpaipan air.
saluran air masuk dan air keluar yang
menghubungkan bekas tanaman
dengan tangki.
Letakkan tangki ikan pada kerangka
dan buat pemasangan pam dengan Susun pasu kecil di dalam lubang
pada bekas penanaman. Pastikan
sistem perpaipan.
modelyang dihasilkan sama seperti
lakaran yang dibuat.
*re. {h
r}E TE
:rc?
i}i*.*
lsi tangki ikan dengan air dan uji sistem
akuaponik. Pastikan tiada kebocoran pada
keseluruhan penyambungan.
ffiru ffsttftlilfirnil
Gunakan peralatan yang sesuai
dan berhati-hati semasa
menggunakan alatan untuk
mengelakkan berlaku
kemalangan atau kecuaian Yang
tidak dijangka.
ffiMenitai Modet Reka Bentuk Sistem Akuaponik
Penilaian akan dibuat berdasarkan kriteria seperti yang berikut.
i;::.r+':"t'ii.,.t {t?iJ-;",.:'
Kecenderunganlnovasi,Kreativiti, i ti Kandungan Unsur Simbolik,
dan Keaslian Reka Bentuk i l' Emosi, Estetika, dan Penampilan
$.i
Kreativiti idea dalam menghasilkan Daya penarik produk boleh
$,
reka bentuk atau kaedah baharu ,- mempengaruhr pengguna atau
atau fungsinya diperbaiki it membawa mesej tertentu yang
untuk memberikan manfaat ii memberikan nilai tambah kepada
dalam penggunaan. oj', produk dan pengguna. Ciri-ciri mesra
ti alam yang terdapat pada reka bentuk
rr,- produk harus melibatkan sama ada
r,: pengguna atau persekitaran.
---=€-=::.-:i
Kecenderungan Fungsi
dan Praktikal
Kekuatan bagi memenuhi sasaran
penggunaan, keperluan semasa, dan
penyelesaian masalah.
.,.=.*.*
Ergonomik
Kekuatan Kualiti dan
Kebolehpasaran
Mengimbangi interaksi penggunaan
ldea reka bentuk dapat menerangkan dengan produk secara fizikal atau ,
kebolehan pembuatan, rupa bentuk, psikologi (contohnya keselesaan, ;
penggunaan bahan, teknologi, memudahkan penggunaan, atau *
dan kebolehpasaran. ciri-ciri keselamatan
,#
EEEAEFffiH*&
1. Mengapakah penilaran reka bentuk perlu dilakukan selepas model siap?
2. Nyatakan kepentingan ergonomik dalam membuat penilaian reka bentuk sistem akuaponik.
133
GEES;,ffiff
[- Mencadangkan Penambahbaikan Reka Bentuk Sistem
Akuaponik yang Lebih Efisien
Selepas pelanggan bersetuju dengan arah tuju reka bentuk, pereka
akan menambah baik reka bentuk yang dicadangkan. Lazimnya,
perubahan atau penambahbaikan adalah berdasarkan permintaan
pelanggan, kaji selidik, sumber asli, dan memperkemas elemen estetika.
Ujian reka bentuk mungkin berlaku dan
Pereka mempersembah kan
menyebabkan perlunya pembaikan yang
perubahan atau
seterusnya. Ujian meliputi pengesahan
penambahbaikan untuk
standard dan ujian penggunaan. Pereka
, perbincangan, input, dan
membentangkan pembaikan tambahan
kelulusan pelanggan.
kepada pelanggan untuk persetujuan.
Pereka mengadakan perbincangan
' prapengeluaran dengan pakar
daripada profesion lain seperti
pembuat model, pengeluar, jurutera,
pengatur cara, dan lain-lain.
1. Bentukkan kumpulan yang terdiri daripada empat orang murid.'
2. Bina satu prolek reka bentuk sistem akuaponik yang menarik dan berfungsi.
e Kemudian, sediakan satu laporan lengkap dalam bentuk folio dengan merujuk kepada contoh
laporan yang telah diberi.
4. Persembahkin kepada guru untuk dinilai.
EAEERfi'MEA
1. Mengapakah perubahan atau penambahbaikan perlu dipersembahkan kepada pelanggan?
2. Senaraikan golongan pakar yang perlu terlibat dalam perbincangan prapengeluaran.
134
lffi"
Aspek penting dalam penyediaan laporan projek adalah struktur laporan. Struktur laporan
yang baik membolehkan pembaca memahaminya dengan mudah. Secara umumnya, struktur
laporan projek reka bentuk terdiri daripada bahagian seperti yang berikut.
Muka hadapan laporan haruslah dapat menarik minat pembaca dan hendaklah
Muka
mengandungi tajuk, nama murid, kumpulan atau unit, nama sekolah, nombor
Hadapan
rujukan atau nombor siri jika ada, dan tarikh.
Penghargaan bertujuan memberikan pujian atau penghargaan kepada mereka
Penghargaan yang telah memberikan sumbangan dan bantuan dalam menjayakan projek, juga
memberitahu pembaca tentang punca maklumat yang telah diperoleh.
Abstrak atau Menekan keistimewaan sesuatu projek atau penemuan dan penerangan
Ringkasan kepada tajuk.
t _ -,-._ Mengandungi ringkasan kandungan laporan dalam bentuk bab, tajuk, dan
lsl Kanclungan
subtaiuk. wJka sJrat perlu dinyalakan.
Hanya menyatakan isu reka bentuk baharu, tujuan berdasarkan konsep
Pengenalan 5W + 1 H (What, Why, When, Where, Who, How), dan kerja-kerja berkaitan yang
telah dilakukan sebelum ini.
Mengandungi maklumat yang terperinci, bersifat subjektif bergantung pada jenis dan
latar belakang projek, mudah difahami, dan jelas. Mengandungi isi utama seperti
Laporan jadual kerja, lakaran reka bentuk, borang analisis elemen reka bentuk, borang analisis
prinsip reka bentuk, model reka bentuk, senarai semak penilaian, serta kekuatan dan
kelemahan model reka bentuk,
Rumusan dan komen dibuat dengan mengaitkan objektif awal dengan pencapaian
yang telah diperoleh. Juga boleh menggabungkan bahagian perbincangan
dan analisis serta kesimpulan di bawah satu tajuk. Dalam bahagian ini juga,
Penutup cadangan akan dinyatakan dalam bentuk yang ringkas dan tepat tanpa sebarang
perbincangan. Hanya menyentuh cadangan untuk penambahbaikan atau
perubahan yang perlu dilakukan pada masa hadapan. Cadangan dinyatakan dalam
bentuk butiran atau senarai.
Penulisan rujukan perlulah mengikutformatAmerican Psychologicai Associatlon (APA).
Jenis Bahan I Contoh
Ruiukan
i
Buku I Viladomat, L. & Jones, P (2011). Aquaponics Training Manual.
Bibliografi
r United States: Creative Commons
Buletin , Sastro, Y. (201 5). Akuaponik: Budidaya Tanaman Terintergrasi
, dengan lkan, Permasalahan, Keharaan dan Strategi
: Mengatasinya. Buletin Pertanian Perkotaan. Vol.5 Bil.l:33 - 42
Lampiran bertujuan memberikan maklumat lanjut yang dapat menyokong
Lampiran penerangan yang diberi dalam bahagian induk laporan seperti senarai bahan yang
digunakan dan kos pengeluaran projek.
.l
135
"re
Model Sistem Akuaponik Bertingkat
Nama Murid:
No. Kad Pengenalan:
Kelas:
Sekolah:
Tarikh Hantar:
Penghargaan
Ribuan terima kasih diucapkan kepada guru saya, Encik/Puan
atas segala tunjuk ajar dan bantuan dalam melaksanakan proiek Reka Bentuk
Akuaponik ini. Tidak lupa kepada kedua-dua ibu bapa, rakan-rakan, serta
semua pihak yang terlibat sama ada secara langsung mahupun tidak langsung
atas kerjasama dan sokongan sepanjang menjalankan projek ini.
Abstrak
Model Sistem Akuaponik Bertingkat ini direka untuk membantu pengguna yang
ingin menanam tanaman dan menternak ikan di ruang yang terhad.
lsi Kandungan Muka Surat
1.0 PENGENALAN
2.0 PERNYATAAN MASALAH
3.0 OBJEKTIF
4.0 LAPORAN INDUK
4.1 Jadual Kerja
4.2 Lakaran Reka Bentuk
4.3 Borang Analisis Elemen dan Prinsip Reka Bentuk
Sistem Akuaponik 2
4.4 Model Reka Bentuk Sistem Akuaponik 3
4.5 Kos Pengeluran Projek 3
4.6 Senarai Semak Penilaian Model Reka Bentuk
Sistem Akuaponik 4
4.7 Kekuatan dan Kelemahan Model 4
5.0 PENUTUP 8
5.1 CADANGAN PENAMBAHBAIKAN 9
6.0 BIBLIOGRAFI 11
7.0 LAMPIRAN 12
r36
Bab 1.0: Pengenalan
Terangkan secara menyeluruh dari segi isu reka bentuk baharu yang dipilih
dan dibuat dengan mengambil kira tujuan reka bentuk model.
Bab 2.0: Pernyataan Masalah
Kaedah penanaman yang digunakan mudah diserang penyakit, kurang
subuL dan agak sukar dilaksanakan di ruang yang terhad.
Bab 3.0: Objektif
Untuk menanamkan minat terhadap aktiviti bertani dan menternak di rumah
selain memperoleh keuntungan sampingan.
Bab 4.0: Laporan lnduk
4.1 Jadual Kerja
Shtern petgMwl
-ffi
s4#i(::!@ :
-tl
! OZ Borang Analisis Elemen dan Prinsip Reka Bentuk Sistem Akuaponik
Borang Analisis Elemen Reka Bentuk Sistem Akuaponik
Arahan: Tandakan (/) dan buat analisis pada elemen reka bentuk yang
digunakan dalam lakaran yang dihasilkan.
Digunakan/
Elemen Reka Bentuk Tidak Analisis Elemen
x
1 Garisan
2 Rupa
3 Bentuk
4 Tekstur
5 Saiz
6 Warna
l Ruang
B Nilai
Borang Analisis Prinsip Reka Bentuk Sistem Akuaponik
Arahan: Tandakan (/) dan buat analisis pada prinsip reka bentuk yang
digunakan dalam lakaran yang dihasilkan.
Digunakan/
Prinsip Reka Bentuk Tidak Analisis Prinsip
x
Keseimbangan
2 Pengulangan
3 Kontras
4 Kepelbagaian
5 Kesatuan
6 Keringkasan
l Harmoni
8 Pergerakan
9 Penekanan
10 Pembahagian
fi{38
,, f*#l;rEi iEIEB
r :.r, :. :-i,t,r.Jr :i r.r,: r.1 1r ri rllril';r:1 j.r .ti
4.4 Model Reka Bentuk Sistem Akuaponik
\
L", iitr.;":,r,:ii,l
' i* ;. '' j:!
\
3
r
\ T
t ) I
dt
4.5 Kos Pengeluran Projek
(a) Kos Bahan (KomPonen/Bahan)
Bil. Komponen/ Ukuran
tsanan
$
l
t
+
, .i-"1
I
;t
i
Jumlah (RM)
]N
ri
+l
:c (b) Kos Upah
f
.l Bilangan pekerja
fr
:j Kadar upah :RM per Jam
il :_.-Jam
I Tempoh masa
.L Bilangan pekerja x Kadar upah x Tempoh masa
Pengiraan kos upah : =
=RM-
i1
.;
r (c) Kos Overhed
i Bil elektrik =RM
tr Bil air =RM
Jumlah =RM
(d) Kos Pengeluaran Projek
= Kos bahan + Kos upah + Kos overhed
=RM
rr
..:j
ii+r-1,rr,:.il:!!rrrrir,-lii::j:rri..tir._'iil"r}"+r':i!,iirlrt{iai:rir;.f'
i i,i:?rl.rrir:1t,iir :r ririr+ :ifi:l :+,iL: iir;:.] 'l liil: i. 1 :,ii::liiril ia j:
139
4.6 Senarai Semak Penilaian Model Reka Bentuk Sistem Akuaponik
Sdnarlai Sema!
Penilaian Model Rqka,Bbntuk Sistem Akuaponik
Arahan: Tandakan (/) pada kriteria-kriter:ia yang memenuhi spesifikasi penilaian
yang dibuat.
Kriteria 1 2 3 4
Kecenderungan inovasi, kreativiti, dan
1
keaslian reka bentuk
Kandungan unsur simbolik, emosi,
2
estetika, dan penampilan
3 Kecenderungan fungsi dan praktikal
4 Kekuatan kualiti dan kebolehpasaran
5 Ergonomik
(1 =Sangat lemah,2= Lemah,3 Memuaskan,4= Baik)
=
4.7 Kekuatan dan Kelemahan Model
Kekuatan dan Kelemahan iYlodel Reka Bentuk Sistem Akuaponik
1. Kekuatan ,
2. Kelemahan
Bab 5.0 Penutup
Penghasilan model sistem akuaponik dapat menggabungkan dua aktiviti,
iaitu menanam dan menternak ikan yang saling berkait. Reka bentuk ini
menggunakan elemen dan prinsip reka bentuk agar produk yang
dihasilkan memenuhi keperluan sistem akuaponik.
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search