FOR
BETTER RESPONSE, gzikp NkJhwz
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw
ADVERTISE gzikp NkJhw
IN PUNJAB TIMES
PUNJAB TIMES f;vBh s'A gqekf Monthly
f;vBh s'A gqekfSs gfjbk gzikph wjhBktkoh nypkos gfjbk gzikph wjhBktkoh nypko
f;vBh s'A gqekf
f;vBh s'A gqekf s gfjbk gzikph wjhBktkoh nypko
f;vBh s'A gqekf s gfjbk gzikph wjhBktkoh nypkos gfjbk gzikph wjhBktkoh nypko
THE FIRST PUNJABI INDIAN MONTHLY PUBLISHED FROM SYDNEY, AUSTRALIA
This is its 20th successful P O Box 8055, Glenmore Park, NSW 2745, Sydney, Australia
MOBILE: 0431 377 716 www.punjabtimes.com.au
year in the market Editor: Harpreet Singh, E-mail: [email protected]
Year 20, Edition 11, Australia's Top Leading, Most Popular, Reliable & Successful
free copy
Sydney, May 2021 Punjabi Indian Newspaper
Punjab Times Pty Ltd. Trading as Punjab Times ACN No. 110 708 579
gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
2 2 2 2 2 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
nk;Nq/bhnk
nk;Nq/bhnk u 4 g[b; nfXekohnK d/ esb d/u 4 g[b; nfXekohnK d/ esb d/
nk;Nq/bhnk 'u 4 g[b; nfXekohnK d/ esb d/u 4 g[b; nfXekohnK d/ esb d/
nk;Nq/bhnk u 4 g[b; nfXekohnK d/ esb d/
nk;Nq/bhnk
r{rb B/ vkNk wkwb/ u ehsk T[gG'rsktK B{z r[zwokj L nk;Nq/bhnku ehsk T[gG'rsktK B{z r[zwokj L nk;Nq/bhnk
r{rb B/ vkNk wkwb/
r{rb B/ vkNk wkwb/ u ehsk T[gG'rsktK B{z r[zwokj L nk;Nq/bhnk
r{rb B/ vkNk wkwb/ 'u ehsk T[gG'rsktK B{z r[zwokj L nk;Nq/bhnku ehsk T[gG'rsktK B{z r[zwokj L nk;Nq/bhnk
r{rb B/ vkNk wkwb/
u gzikph vokJhto B{z 22 ;kb dh i/bQ
u gzikph vokJhto B{z 22 ;kb dh i/bQ
u gzikph vokJhto B{z 22 ;kb dh i/bQ
d' d' d' d' d'S 'u gzikph vokJhto B{z 22 ;kb dh i/bQu gzikph vokJhto B{z 22 ;kb dh i/bQ f;vBh (fpT{o') nk;Nq/bhnk dh ;zxh ndkbs B{z
gsk uZfbnk j? fe r{rb B/ fBZih b'e/SB vkNk B{z b?
e/ nkgD/ e[M T[gG'rsktK B{z r[zwokj ehsk j?. r{rb
B/ n?AvqkfJv w'pkfJb okjhA fJj vkNk fJeZmk ehsk
;h. nk;Nq/bhnB ezghNhSB n?Av ezfzT{wo efwSB (J/
H;hH;hH;hH) B/ fejk fe T[j fJ; wkwb/ 'u r{rb s'A
w[nktz/ dh wzr eo/rk. jkbKfe, T[; B/ fJj BjhA
dZf;nk j? fe T[j w[nktz/ ti'A fezBh okSh dh wzr eo/
rk.
J/H;hH;hH;hH d/ gqXkB okv f;w; B/ fJe fpnkB
ikoh eo e/ fejk fe T[j T[gG'rsktK dh fJe tZvh
fiZs j?. yk; eo e/ T[BQK T[gG'rsktK dh, i'
nkBbkJhB nkgDh fBZisk B{z b? e/ fuzss ofjzd/ jB.
e'oN d/ c?;b/ B/ r{rb ns/ j'o tZvh ezgBhnK B{z
;ys j[ew fdZsk j? fe T[BQK B{z nkgD/ T[gG'rsktK
B{z r[zwokj BjhA eoBk ukjhdk. ndkbs w[skpe,
r{rb dk fJj dkntk rbs ;h fe T[; B/ iBtoh
2017 s'A d;zpo 2018 d"okB b'e/SB fj;Noh ;?fNzr
okjhA f;oc ikDekoh fJeZmh ehsh.
ncrkfB;skB
ncrkfB;skB u pu/ nkgD/ 8u pu/ nkgD/ 8 c"ihnK B{z tkg; ;Zd/rk nk;Nq/bhnk c"ihnK B{z tkg; ;Zd/rk nk;Nq/bhnk
ncrkfB;skB
ncrkfB;skB 'u pu/ nkgD/ 8u pu/ nkgD/ 80 c"ihnK B{z tkg; ;Zd/rk nk;Nq/bhnk c"ihnK B{z tkg; ;Zd/rk nk;Nq/bhnk
ncrkfB;skB u pu/ nkgD/ 8 c"ihnK B{z tkg; ;Zd/rk nk;Nq/bhnk
d/ gko ubk frnk ;h go j[D T[E/ jh 80
c"ih pu/ jB. gqXkB wzsoh B/ fBoXkos
skohy dZ;/ fpBK fejk, 'nwohek ns/
j'o ;fj:'rhnK ns/ ;KM/dkoK dh soQK,
w?bp"oB (fpT{o') nk;Nq/bhnk ftu Gkosh w{b d/ 48 ;kbk vokJhto B{z g[b;
;szpo ftu ncrkfB;skB ftu nkyoh
nfXekohnK 's/ NoZe uVQkT[D ns/ T[BQK ftu'A 4 dk esb eoB d/ z[ow ftu
pu/ nk;Nq/bhnkJh c"ihnK dh tkg;h S[o{
p[ZXtko B{z 22 ;kb dh i/bQ dh ;zk ;[DkJh rJh. whvhnk ftu nkJhnK ypoK
j' ikJ/rh.'
w[skpe fJj xNBk fgSb/ ;kb w?bp"oB d/ Jh;NoB cqht/ dh j?. jkd;/ d/ ;w/A NoZe
T[BQK fejk, 'fJj c?;bk nk;Nq/bhnk
vokJhto BS/ ftu ;h ns/ T[; B{z BhAd th nk ojh ;h.
c"ih fJfsjk; ftu wjZstg{oB
fteN'ohnk dh ;[gohw e'oN B/ w'fjzdo f;zx B{z ;zk ;[DkJh. xNBk d/ ;w/A f;zx
T[gbpZXh B{z do;kT[Adk j?.' nwoheh
EZfenk j'fJnk ns/ BS/ ftu ;h. xNBk s'A gfjbK T[j BShb/ gdkoE dk fJe ;"dk
okSNoh i' pkJhv/B B/ d/S ftu 11
eoB bJh o;s/ ftu o[Zfenk ;h. fJe ypo w[skpe jkd;/ ftu eK;N/pb fbB/n N/
;szpo 2001 B{z j'J/ nZstkdh jwfbnK
bo, ;hBhno eK;N/pb e/ftB fezr ns/ eK;N/pb rb/B jzfcq; ns/ i'S fgq;NBh dh
dh 20thA po;h s'A gfjbK ncrkfB;skB
w"s j' rJh ;h. ypo w[skpe f;zx B{z 22 ;kb dh i/bQ dh ;zk ;[DkJh rJh, fi; ftu'A
s'A nkgD/ nkyoh 2500 c"ihnK B{z tkg;
;kY/ 18 ;kb sZe T[; B{z g/o'b BjhA fwb/rh. j'o vokJhtoK B/ th f;zx B{z bkgqtkjh
;ZdD dh :'iBk pDkJh j?. nk;Nq/bhnk
Bkb rZvh ubkT[Ad/ j'J/ d/fynk ;h. fJe uSwdhd B/ fejk, T[j fe;/ dk esb eoB
e?Bpok (fpT{o') nk;Nq/bhnk d/ gqXkB tkg; ;ZdD dk ezw ;szpo sZe g{ok d/ 39000 s'A tZX c"ihnK B/ 2001 d/
bJh ik fojk ;h.' iKueosk B/ dZf;nk fe f;zx nkJh; Bkwe voZr dk nkdh ;h
wzsoh ;ekN w'fo;B B/ fejk fe d/S, eo bt/rk. pknd s'A ncrkfB;skB ftu nkgDh
ns/ T[; B/ jkd;/ s'A gfjbK 72 ftu'A f;oc 5 xzN/ jh nkokw ehsk ;h ns/ fJBQK 3
nwohek ns/ j'o ;fj:'rhnK dh soQK jh BkN' 3 fwSB ftu nk;Nq/bhnk dk ;/tk fdZsh j? ns/ 41 c"ihnK dh T[E/
fdBK ftu fznkdkso ;wK BShb/ gdkoEK dk ;"dk eoB ns/ ;/tB eoB ftu
ncrkfB;skB s'A nkgD/ c"ihnK B{z :'rdkB fJe ;w/A ftu 15,000 c"ihnK
fpskfJnk. w"s j'Jh j?.
Desi hatti
gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
3 3 3 3 3 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
gzikp NkJhw
BEDS R Us
gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
4 4 4 4 4 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
gzikp NkJhw
fe;kB B/ T[rkfJnk fJzBk tZvk
nwoheh gkpzdhnK ekoB eJh fe;kB B/ T[rkfJnk fJzBk tZvk
nwoheh gkpzdhnK ekoB eJh
fe;kB B/ T[rkfJnk fJzBk tZvk
fe;kB B/ T[rkfJnk fJzBk tZvk
fe;kB B/ T[rkfJnk fJzBk tZvk
nwoheh gkpzdhnK ekoB eJh
nwoheh gkpzdhnK ekoB eJh
nwoheh gkpzdhnK ekoB eJh
Gkosh-nwoheh Gkos u c;/u c;/ nzp, N[ZN rJ/ ;ko/ foekov
Gkosh-nwoheh Gkos
Gkosh-nwoheh Gkos u c;/
Gkosh-nwoheh Gkos
nzp, N[ZN rJ/ ;ko/ foekov
Gkosh-nwoheh Gkos 'u c;/u c;/
nzp, N[ZN rJ/ ;ko/ foekov
nzp, N[ZN rJ/ ;ko/ foekov
nzp, N[ZN rJ/ ;ko/ foekov
ghHNhHnkJhH-GkSk B{z fejk,''w/o/ gsh e'b
2008 s'A n?Zu-1ph thzk j? ns/ T[jBK
B{z nkgD/ fgsk d/ nzfsw ;z;eko bJh
17 wJh B{z Gkos ikDk fgnk. T[d'A s'A
Gkos ftu nwoheh d{sktk; pzd j?.
T[jBK e'b wBz{oS[dk n?Zu-1ph thzk
j? go T[jBK B{z nkgD/ gk;g'oN 's/ w'jo
brtkT[D ns/ fdZbh ftu nwoheh
fwSB ftu fBZih s"o 's/ fJzNoftT{ bJh
ikDk j't/rk.''
T[jBK B/ fejk,''w?A fJZE/ nkgDhnK
d' XhnK d/ Bkb jK i' fJ; w[Seb ;w/A
ftu nkgD/ fgsk B{z :kd eodhnK jB.''
BkSftb ftu ofjD tkbh gkfJb oki
B/ fejk fe T[jBK B{z BjhA gsk fe T[j
ed'A ns/ fet/A Gkos s'A tkg; nk e/
nkgD/ 9 ;kbk pZu/ B{z fwb/rh.'' T[jBK
B/ Gkos s'A ghHNhHnkJhH-GkSk s'A
fejk,''gkpzdh ftu yk; eo e/ r?o
gqtk;hnK ns/ T[jBK d/ gfotkoK B{z
fBSkBk pDkfJnk frnk j?. j'o d/SK 's/
gkpzdh dk fJfsjk; d/yhJ/ sK gsk
uZbdk j? fe fJj wjhfBnK iK fJe ;kb pr'Nk (fpT{o') dZyDh nwoheh d/S e'bzphnk 'u fJe fe;kB i'V/ B/ 4H25 feb'
sZe ofj ;edk j?.'' T[jBK B/ fejk fe dk nzp T[rk e/ foekov ekfJw ehsk j?. ni/ sZe d[Bhnk d/ fe;/ th d/S 'u fJ; s'A
jzkoK b'e nkgD/ wksk-fgsk d/ nkyoh tZX tzB dk nzp BjhA gkfJnk frnk j?. fJ; fe;kBh i'V/ dh e'fSS B{z frzBhz p[Ze
;w/A ftu T[jBK d/ Bkb ofjD bJh Gkos nkc tobv foekovz B/ th wkBsk fdZsh j?. Gkos 'u th nzp d/ cbK dhnK eJh
tkfSzrNB (fpT{o') e'o'Bk tkfJo; ;zGktBk BjhA bZrdh j? feT[Afe Gkos
nkJ/ jB go T[j fJ; gkpzdh ekoB fJZE/ fe;wK gkJhnK iKdhnK jB. fJj nfijk cb j?, fi; B{z pZu/ jh BjhA, tZvh T[wo d/
d/ brksko tZXd/ wkwfbnK d/ wZd/Bzo ftu d{sktk; ns/ e"A;b/N iBob pzd
c; rJ/ jB ns/ nkgD/ pZfunK ns/ b'e th ekch g;zd eod/ jB.
nwohek B/ Gkos s'A :ksohnK d/ nkT[D jB.
gsh iK gsBh Bkb BjhA fwb gk oj/ gfjbK fcbghBz d/ BK doi ;h fJj foekov
's/ gkpzdh brk fdZsh j?, fi; Bkb eJh pkJhv/B gqSk;B dh fJj gkpzdh 4
jB. fJ; nzp B{z e'bzphnk d/ pkfJek d/ ;?B wkofNB 'u ofjD tkb/ iowB nkob?Av'
gfotko nkgD/ w?ApoK s'A ftSV rJ/ jB wJh s'A nwb ftu nk rJh j?. nwoheh
w[zpJh ftu nfGBt nwo/S c; rJ/ B't'nk ns/ ohBk wkohnk wkoe[b B/ T[rkfJnk j?. fJ; nzp B{z 29 wJh B{z frzBhz
ns/ Gkos ftu c; rJ/ jB. fJj nkgD/ ftd/S ftGkr d/ w[skpe fJ; gkpzdh
jB feT[Afe w[zpJh ftu nwoheh e"A;b/N p[Ze nkc tobv foekovz dh p[Ze 'u EK fdZsh rJh j?. fJ; s'A gfjbK ;G s'A tX/
fgnkfonK d/ nkyoh ;w/A ftu T[jBK B{z Bkb ftfdnkoEhnK, nekdfweK,
d{sktk; pzd eo fdZsk frnk j?, fi; o/ tzB d/ nzp dk foekov fcbghBz d/ BK doi ;h. T[E/ 2009 'u 3H45 feb' dk
fwbD ns/ T[jBK d/ nzfsw ;z;eko ftu gZsoekoK ns/ e[M ftneshnK B{z S'N
ekoB fJj nkgD/ n?Zu-1ph thzk 's/ fJe nzp gkfJnk frnk ;h.
fSoes eoB bJh Gkos rJ/ ;B. e[M fdZsh rJh j?. Gkos ftu e'o'Bk tkfJo;
w'jo BjhA brtk ;e/ jB. id'A sZe p/Nh B/ fJzNoB?ZN 's/ fo;ou s'A pknd Nhw Bkb ehsk ;zgoe
wkwfbnK ftu d/fynk frnk j? fe wjkwkoh d/ gqe'g B{z d/yd/ j'J/ fJj gkpzdh
T[jBK d/ thzk 's/ w'jo BjhA bZr/rh T[j frzBhz p[Ze nkc tobv foekovz bJh nfXekos t?Zp;kJhN w[skpe, iowB
gfotko dk ewkT[D tkbk w?Apo jh Gkos nDfwZE/ ;w/A bJh brkJh rJh j?.
nwohek BjhA gos ;ed/ jB. nfij/ dh p/Nh B/ nkgD/ y/s 'u T[Zr/ fJ; tZv/ nzp B{z d/yD s'A pknd fJzNoB?ZN 's/ ekch
ftu c; frnk j? ns/ T[jBK d/ nwohek nwohek ftu ';ehbv fJwhrq?AN;' dh
eJh j'o jB i' thzk 's/ w'jo Bk bZrD fo;ou ehsk. fi; s'A pknd T[; B/ j[D sZe d/ ;G s'A Gkoh nzp j'D dh g[SNh eoB
ftu nkgD/ gfotko s'A ibd fwbD dh ;fj-;z;Ekge B/jk wjkiB B/
ekoB Gkos ftu c; rJ/ jB. s'A pknd frzBhz p[Ze nkc tobv foekovz dh Nhw Bkb ;zgoe ehsk.
MONEY GRAM
gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
5 5 5 5 5 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
gzikp NkJhw
Bti's f;ZX{ B/ fco NftNo B{z jfEnko pDk ehsk
Bti's f;ZX{ B/ fco NftNo B{z jfEnko pDk ehsk hb?Av dh
Bti's f;ZX{ B/ fco NftNo B{z jfEnko pDk ehsk
Bti's f;ZX{ B/ fco NftNo B{z jfEnko pDk ehsk
hb?Av dh i?f;zvk B/ dZf;nk ed'A eotkJ/rh ftnkj
hb?Av dh i?f;zvk B/ dZf;nk ed'A eotkJ/rh ftnkj i?f;zvk B/ dZf;nk ed'A eotkJ/rh ftnkj
Bti's f;ZX{ B/ fco NftNo B{z jfEnko pDk ehsk fBT{fBT{ fBT{fBT{ fBT{zhb?Av dh hb?Av dh PM i?f;zvk B/ dZf;nk ed'A eotkJ/rh ftnkj i?f;zvk B/ dZf;nk ed'A eotkJ/rh ftnkj
T[jBK B/ f;oc fJjBK fejk fe fJj
tZvk Xwkek, eKro; s/ ftzfBQnk fB ftnkj rowhnK d/ w";w d"okB j't/
tZvk Xwkek, eKro; s/ ftzfBQnk fB
tZvk Xwkek, eKro; s/ ftzfBQnk fB
tZvk Xwkek, eKro; s/ ftzfBQnk fB
tZvk Xwkek, eKro; s/ ftzfBQnk fBSkBkkBk kBkkBk kBk
rk, i' fe d;zpo s'A cotoh sZe
ubdhnK jB. novoB B/ S'n ftu
fejk,šid'A w?A efjzdh jK fe n;hA
fJe skohy s?n ehsh j?, fJ; dk
wsbp fJj BjhA j? fe n;hA n;b
ftu ;G e[M dZf;nk j?.@ T[jBK B/
nZr/ fejk,š;', w?B{z brdk j? fe ;kB{z
SkfJd e[M B{z ;Zdk gZso d/ d/Dk
ukjhdk j?.@ fJZE/ dZ; dJhJ/ fe
novoB ns/ r/c'ov dh fJe 2 ;kb
dh p/Nh, B/t j?. 2018 ftu novoB
nj[d/ 's/ ofjzd/ j'J/ pZu/ B{z iBw d/
D tkbh nkX[fBe fJfsjk; dh d{ih
u[Dh rJh B/sk pD rJh ;h.
fJe ;tkb d/ itkp ftu 40
t?fbzrNB (fpT{o') fBT{zhb?Av dh nc'ov B/ d' ;kb gfjbK e[VwkJh dh ;kbk novoB B/ fejk,šw?A pqkJhvb
gqXkB wzsoh i?f;zvk novoB B/ rowhnK x'SDk eoB d/ pknd j[D nkfyoeko gkoNh eoB s'A E'VQk fMiedh jK.@
d"okB nkgD/ bzp/ ;w/A s'A ;kEh oj/ nkgD/ ftnkj dh fJZe skohy s?n ehsh w?B{z gsk BjhA fe fJj f;oc w?A jK
ebkoe r/nc'ov Bkb ftnkj eoB dh j?. go fe;/ ekoB w?B{z bZrdk j? fe e[M
:'iBk pDkJh j?. fJe S'n ftu novoB novoB B/ ftnkj d/ ;jh fdB uhzK jB, fijBK pko/ w?B{z gfjbK
B/ fejk fe T[jBK B/ ns/ ebkoe r/ pko/ fpbe[b y[bk;k BjhA ehsk. s'A jh ;'uDk gJ/rk.@
uzvhrVQ (fpT{o') gzikp d/ ;kpek wzsoh Bti's f;zx f;ZX{ B/ fJe tko fco
e'o'Bk s'A pukn bJh w?vheb wk;e
e'o'Bk s'A pukn bJh w?vheb wk;e
e'o'Bk s'A pukn bJh w?vheb wk;e
NftZNo B{z jfEnko pDkT[Ad/ j'J/ eKro; ;oeko fybkc izw e/ GVk; eZYh j?.
e'o'Bk s'A pukn bJh w?vheb wk;e
e'o'Bk s'A pukn bJh w?vheb wk;e
Bti's f;ZX{ B/ NthN eofdnK fbfynk j? fe b'eszso dk wsbp j? fe ftek;
rohp s'A rohp sZe gj[zu/. T[BQK ;oeko 's/ fBSkBk ftzBQfdnK fejk fe id'A
;oekoh f;Zfynk n;cb j'Jh sK b'eK B/ gqkJht/N dk okj u[fDnk.
;G s'A fpjso
;G s'A fpjso
;G s'A fpjso
;G s'A fpjso
;G s'A fpjso
T[BQK fbfynk fe id'A iBse f;js gqpzX n;cb j'J/ sK b'eK B/ f;js phw/
eotkJ/. Bti's f;ZX{ B/ fbfynk fe id'A ghD:'r gkDh Bk fojk sK nkoH UH s/
p'sbpzd gkDh dk nopK dk T[d:'r gqc[Zfbs j'fJnk ns/ jtk gqd{fSs j'Jh sK BthA fdZbh (fpT{o') e'o'Bk wjkwkoh s'A pukn bJh ;G s'A tZX 'w?vheb
fijV/ jtk yohd ;ed/ ;B, T[BQK B/ jtk S[ZX eoB tkb/ :zso yohd/. T[BQK wk;e' ekoro ;kps j' fojk j?. fJj y[bk;k fJe Bt/A nfXn?B ftu
fbfynk fe nZi wohzK dh GhV d/ dpkn eoe/ fBZih j;gskbK dk th ;oekoh j'fJnk j?. nwohek dh okSNoh iBse f;js J/iz;h o'r ezNo'b ns/ o'eEkw
j;gskbK tkbk jh jkb j?. e/Ado (;hHvhH;hH) Bkb i[V/ y'ihnK d/ fJe ;w{j B/ nfXn?B ftu gsk
Bti's f;zx f;ZX{ B/ fbfynk fe ;kB{z osk o[e e/, e[ZM BtK ;'uDk gt/rk ns/ brkfJnk j? fe w?vheb wk;e gkT[D Bkb 87 ch;dh sZe w"s j'D dk
BthA bhj 's/ uZbDk gt/rk ns/ i/eo j[D BjhA sK ed'A< Bti's f;zx f;ZX{ B/ nZr/ ysok xZN j' iKdk j?.
fbfynk fe ;kB{z ;opZs d/ Gb/ bJh efbnkDekoh oki w[V ;[oihs eoBk jh gt/ nfXn?B ftu fJj th gsk uZfbnk j? fe e'ftv d/ :{e/ t?ohn?AN dk
rk. w[ekpbk eoB bJh vpb wk;e gkT[Dk jh fpjso ftebg ;kps j't/rk.
;kv/ ;zftXkB d/ izp/ dh p[bzd nktkz j? fe b'eK dh skes b'eK sZe tkg; nwohek ftu 6 wjhB/ sZe ehs/ rJ/ fJ; nfXn?B s'A gsk uZfbnk j? fe
gj[zuDh jh ukjhdh j?. fJj e[ZM frfDnK-u[fDnK e'b rfjD/ BjhA oZyh ik ;edh, eZgV/ dk wk;e brkT[D Bkb w"s d/o ftu 82 ch;dh dh ewh nkJh j?.
tgkoe ;tkoE b'e fjZs B{z e[ub BjhA ;ed/. nyho 'u Bti's f;ZX{ B/ fejk fe go w?vheb wk;e gkT[D Bkb 87 ch;dh sZe ikB ikD dk ysok xZN j'
b'eK tZb'A Go/ N?e; T[BQK d/ Gb/ d/ o{g 'u b'eK sZe bkzwh gj[zuD/ ukjhd/ jB. iKdk j?.
KRISHNA SPICES 5 th Page Half Page
gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
6 6 6 6 6 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
gzikp NkJhw
7 7 7 7 7 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
DEPT OF SOCIAL SERICES 7 th Page Full Page
gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
gzikp NkJhw
8 8 8 8 8 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
9 9 9 9 9 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
nk;Nq/bhnk L e'ftv fB:wK dh T[bzxDk nk;Nq/bhnk u rzGho phwkoh Bkb ghVs Gkosh pZuh bJh nwoheh vkeNo nkyoh nk;u rzGho phwkoh Bkb ghVs Gkosh pZuh bJh nwoheh vkeNo nkyoh nk;
nk;Nq/bhnk
nk;Nq/bhnk L e'ftv fB:wK dh T[bzxDk
nk;Nq/bhnk L e'ftv fB:wK dh T[bzxDk
nk;Nq/bhnk
nk;Nq/bhnk u rzGho phwkoh Bkb ghVs Gkosh pZuh bJh nwoheh vkeNo nkyoh nk;
nk;Nq/bhnk L e'ftv fB:wK dh T[bzxDk
nk;Nq/bhnk L e'ftv fB:wK dh T[bzxDk
nk;Nq/bhnk 'u rzGho phwkoh Bkb ghVs Gkosh pZuh bJh nwoheh vkeNo nkyoh nk;u rzGho phwkoh Bkb ghVs Gkosh pZuh bJh nwoheh vkeNo nkyoh nk;
;z:[es w[ZfdnK ftu tkXk j[zdk j?. fJj
eoB s/ o?;N'o?AN wkbe B{z bZyK dk i[owkBk fpwkoh n?AikJhw ftub/ d'S ekoB j[zdh
eoB s/ o?;N'o?AN wkbe B{z bZyK dk i[owkBk
eoB s/ o?;N'o?AN wkbe B{z bZyK dk i[owkBk
eoB s/ o?;N'o?AN wkbe B{z bZyK dk i[owkBk
eoB s/ o?;N'o?AN wkbe B{z bZyK dk i[owkBk
j? fi; B{z n?;gkoNkJhbrb{e';kfwBhv/
; fejk iKdk j?.
Bhoi ;kjBh B/ fejk, špZuh B/ w/o/
s'A ns/ w/oh gsBh s'A ihB gfotosB
fbnk. fJ; dk noE j? fe T[; d/ fdwkr
ftu gq'NhB fJeZm/ j[zd/ jB ns/ ;?ZbK dh
w"s j' iKdh j?. T[; dh w"s ibdh jh
35-50 ;kb dh T[wo ftu j' ikt/rh.@
T[jBK w[skpe, vkeNo B/ ;kB{z dZf;nk
fe phwkoh dk e'Jh fJbkz BjhA j?. fJj
;[D e/ n;hA wkBf;e s"o s/ spkj j'
rJ/ ;h. e'Jh fJbkz BjhA j'D pko/ dZ;D
s'A pknd, Bhoi ns/ T[; dh gsBh
;z:[es oki ftu fJe BthA fe;w d/
ihB fogb/;w?AN E?o/gh bJh ebhfBeb
NqkfJbK dh sbkS eo oj/ jB i' ;zGkts
s"o 's/ fsqSk dh ikB puk ;ed/ jB.
f;vBh (fpT{o') nk;Nq/bhnk fty/ f;vBh d/ fJe o?;N'o?AN B{z e'ftv-19 fB:wK dh
Bhoi B/ fejk,''i/eo fJe Nhe/ Bkb
T[bzxDk eoB 's/ 11,000 vkbo dk i[owkBk brkfJnk frnk j?. fbtog{b d/ fJe
fJbki ;cb j' iKdk j? sK fJj T[; d/
o?;N'o?AN wkbe B{z fB:wK dh gkbDk eoB ftu n;cb ofjD 's/ 11,000 vkbo dk
fdwkr ftu gq'NhB iwQK j'D B{z ;kc eo
z[owkBk brkT[D s'A pknd ndkbs B/ gqkj[Dukoh T[d:'rK B{z ;ys ;zd/S G/fink
;edk j? ns/ fpwkoh d[nkok dpkJ/ rJ/
j?.
e[B?eSBK B{z tkg; fbnk ;edk j?.@
fbtog{b d/ u/BJh feuB o?;N'o?AN ftu pj[s ;ko/ e'ftv-19 fB:wK dh T[bzxDk
fET{oh fJj j? fe S/ s'A B"A wjhfBnK
ehsh rJh, fi; ftu ;ogq;sK bJh fJZe Eq e'v iK ;kJhB-fJB ShN Bk j'Dk, fJZe
e?Bpok (fpT{o') nk;Nq/bhnk ftu sZe T[j fezvorkoNB BjhA rJh ;h. fco pknd, T[; dh g{oh f;js mhe j' ;edh
g[okDh ;[oZfynk :'iBk ns/ rkjeK dofwnkB d{ohnK dh xkN Skwb j?. Sokp n?Av
Gkosh w{b d/ Bhoi ;kjBh ns/ T[; dh ;kB{z nfj;k; j'fJnk fe T[j d{i/ pZfunK j? ns/ T[j nkw tKr tkg; nk ;edh
r/fwzr vkfJo?eNo fdfwsoh nkor/o/; B/ fejk fe i[owkBk j'o eko'pkoK bJh fusktBh
gsBh tzdBk dh fzzdrh 12 ;kb gfjbK tKr BjhA ;h.@T[j ukj[zd/ ;B fe pZuh j?. T[; B{z ;eq?u s'A d[pkok f;ZyDk S[o{
;h feT[Afe oki bzp/ the?Av bJh fsnko j?. nkor/o/; B/ fejk fe fJ; e/; ftu wkbe
uzrh uZb ojh ;h. gfjb/ pZu/ d/ o{g ftu jo o'z nkgDk Bkw gSkD/ ns/ fby/ eoBk gt/rk. Bhoi B/ fejk fe T[j
fto[ZX 11,000 vkbo dk i[owkBk ns/ ;zk ;G e[M j? feT[Afe o?;N'o?AN e'ftv
T[jBK xo fJe pZuh B/ iBw fbnk. go T[j nfijk BjhA eo ;eh. T[j ns/ T[; dh gsBh fJbki pko/
;[oZfynk d/ T[jBK wkgdzvK B{z pDkJh oZyD ftu n;cb fojk i' efwT{fBNh B{z
T[BQK B/ pZuh dk Bkw fsqSk oZfynk. e[M Bo;oh okfJw BjhA gVQ ;edh ;h ns/ @;ekokswe@ ;B feT[Afe fJj fJZe' fJZe
pukT[D bJh fsnko ehs/ rJ/ jB.
;kb gfjbK jh i'V/ B{z nfj;k; j'fJnk T[j d{i/ pZfunK tKr n?efNt BjhA ;h. ftebg ;h i' T[BQK B{z nkgDh Xh B{z
oki d/ pj[frDsh b'eK bJh brGr e'Jh e'ftv-19 gkpzdhnK BjhA jB, fi;
fe fsqSk nkgDh T[wo d/ j'oBK pZfunK 5 ;kb dh T[wo ftu, fsqSk, i' j[D itkBh ftu tXd/ j'J/ ns/ nkw fzzdrh
ftu pko ns/ ebZpK ftu fBZih fJeZm ns/ y[Zb/ vK; cb'oK 's/ e'Jh gkpzdh BjhA j?.
s'A fpbe[b T[bN ;h ns/ T[; dk ftek; 12 ;kbk dh j?, B{z J/;goN?brb{- dk nkBzd b?D d/ :'r pDk ;edk ;h.
nkor/o/; B/ fejk,šn?BHn?;HvpbT{H ftu pj[s/ ;w{j j";fgN?fbNh d/ nkb/-d[nkb/ e/
j"bh rsh Bkb j' fojk ;h. e';kfwB{ohnk (J/HihH:{H) d/ s"o s/ ikD/ T[jBK B/ nZr/ fejk,šGkt/A T[j e[M ;[Xko
Adfos oj/ jB feT[Afe nk;kBh Bkb e'ftv tkfJo; xo/b{ y/soK ftu c?b ;edk j?.@
nk;Nq/bhnkJh fBT{zHekwHJ/:{ B/ iKd/ o'r Bkb ghVs dZf;nk frnk ;h. j't/ sK th n;hA y[S j'tKr/.@
T[jBK w[skpe, e[M spdhbhnK ehshnK rJhnK jB ns/ fJjBK gqsh eko'pkohnK
dZf;nk fe pZuh d/ wkfgnK B{z fJ; pko/ i'V/ B{z T[d'A fGnkBe ;dwk bZrk id'A nkgDh p/Nh dk fJbki eotkT[D
B{z ng N{ v/N ofjDk ukjhdk j?.@
ni/ gsk BjhA ;h go fsqSk d[Bhnk ftu T[BQK B{z dZf;nk frnk fe fpwkoh dk dh T[whd d/ Bkb Bhoi B/ nwohek,
fJe pj[s jh d[obZG fpwkoh d/ ;ze/s e'Jh fJbkz BjhA j?. wkfjoK nB[;ko, e?B/vk, ;ftNzob?Av, ;g/B ns/ coK;
fdykT[D bZrh ;h, fJe i?B/fNe brGr 120 b'e fJ; phwkoh Bkb ghVs s'A ftSt Go d/ nZm gfotkoK Bkb fwb
nk;Nq/bhnk L wfjbk B/sk tZb'A :"B D s/ ehsh
nk;Nq/bhnk L wfjbk B/sk tZb'A :"B S'''''SD s/ ehshD s/ ehsh
nk;Nq/bhnk L wfjbk B/sk tZb'A :"B D s/ ehshD s/ ehsh fBT{o'viBo/fNt fpwkoh, i' pZfunK ftu jB, T[BQK ftZu'A pj[s/ fcBb?Av ftu jB. e/ zwhBh ysoBke ebhfBeb NqkfJb
nk;Nq/bhnk L wfjbk B/sk tZb'A :"B
nk;Nq/bhnk L wfjbk B/sk tZb'A :"B
d' iK fszB ;kb dh T[wo ftu fd;Dh r"osbp j? fe J/HihH:{H ftok;s ftu bJh b'VhAd/ 2 fwbhnB vkbo dh oew
;[o{ j' iKdh j?. Bhoi B/ fejk,@T[j ;kvh gqkgs j'Jh fJZe fpwkoh j?, fi; ftu fJeZmh ehsh j?. j'o b'e r' czv wh nkB
fNZgDh s/ wfunk py/Vk, j[D wzrh w[nkch
fNZgDh s/ wfunk py/Vk, j[D wzrh w[nkch
fNZgDh s/ wfunk py/Vk, j[D wzrh w[nkch gfjbh pZuh j?. ;kB{z T[; dh ;wZf;nk wkBf;e ekoiShbsk ftu froktN ftS/ fNqSk zohJ/ i'V/ dh wdd eoB bJh dkB
fNZgDh s/ wfunk py/Vk, j[D wzrh w[nkch
fNZgDh s/ wfunk py/Vk, j[D wzrh w[nkch
pko/ T[d'A sZe nfj;k; BjhA j'fJnk id'A S j?. fJ; d/ Bkb uwVh, jZvhnK ns/ d/ ;ed/ jB.
nk;Nq/bhnkJh ;oeko eo/rh ok Noh wfjbk ;[oZfynk ;zw/bB dk nk:'iBNoh wfjbk ;[oZfynk ;zw/bB dk nk:'iB
nk;Nq/bhnkJh ;oeko eo/rh ok
nk;Nq/bhnkJh ;oeko eo/rh ok
nk;Nq/bhnkJh ;oeko eo/rh okSNoh wfjbk ;[oZfynk ;zw/bB dk nk:'iBNoh wfjbk ;[oZfynk ;zw/bB dk nk:'iB
nk;Nq/bhnkJh ;oeko eo/rh ok Noh wfjbk ;[oZfynk ;zw/bB dk nk:'iB
BtK f;yo ;zw/bB tZvk j'D dh T[whd
j? feT[Afe ;oeko s'A xo/b{ fjz;k B{z o'eD
bJh tZX s'A tZX ekotkJh eoB dh wzr
ehsh rJh j?. wfjbk ;[oZfynk, gfotko
ns/ ;wkfie ;/tk wzsoh n?B o;NB B/
fejk fe v?bhr/NK B{z nkgD/ fBZih szop/
;KM/ eoB, o'eEkw ns/ gqshfeqnk T[gktK
bJh ;[Mkn d/D dk w"ek fwb/rk. T[jBK
B/ ;wkuko J/iz;h 9 n?ANoN/Bw?AN nypko
B{z dZf;nk,š;kB{z fJj :ehBh eoB dh
zo{os j? fe n;hA n"osK ns/ T[BQK d/
pZfunK fto[ZX fjz;k B{z xNkT[D s'A b? e/
f;oc n"osK ns/ T[BQK d/ pZfunK fybkc
e?Bpok (fpT{o') nk;Nq/bhnk dh fejk,šfJj f;yo ;zw/bB n"osK dh
fjz;k ysw eoB tZb tXd/ jK.@
;oeko B/ n?bkB ehsk j? fe T[j i[bkJh ;[oZfynk pko/ ;kv/ wjZstg{oB okSNoh
T[jBK w[skpe,'';kvk Nhuk bkzwh
ftu n"osK dh ;[oZfynk B{z b? e/ fJZe ftuko-tNKdo/ B{z nZr/ tXkJ/rk ns/
okSNoh ;zw/bB nk:'is eo/rh, i' n"osK :ehBh eo/rk fe n;hA nrbhnK okSNoh s"o 's/ zho' tZb j'Dk ukjhdk j? ns/
f;vBh (fpT{o') nk;Nq/bhnk ftu e[M ;wK gfjbK fJe wfjbk B/ d'S brkfJnk
ns/ pZfunK fto[ZX xo/b{ ns/ fiB;h :'iBktK B{z ftef;s eod/ j'J/ ;ko/ b'eK nrbh :'iBk xo/b{ fjz;k B{z o'eD bJh
;h fe T[; Bkb 2019 ftu ;z;d GtB ftu pbkseko ehsk frnk ;h. fJ; wro'A
;w/s jo soQK dh fjz;k B{z o'eD bJh B{z nkgD/ Bkb fbnktKr/.@ fJj nkyoh fJe nfGbkSh yoVk j't/rk.@ nk;Nq/
nk;Nq/bhnk ftu zpod;s gqdoSB j'J/ ;B ns/ gqXkB wzsoh ;e"N w"oh;B B{z
fJZe BthA :'iBk B{z o{g o/yk d/t/rk. f;yo ;zw/bB s'A fszB ;kb pknd bhnkJh f;js ns/ GbkJh ;z;Ek
w[nkch wzrDh gJh ;h. j[D w"oh;B dh jh gkoNh dh T[g gqXkB NhBk w?eethB d/
;wkuko J/iz;h fSBj{nk dh fog'oN nkfJnk j?, fi; ftu brGr 100 nB[;ko, fiB;h S'SD nk;Nq/bhnk ns/
fJe fpnkB B{z b?e/ zpod;s fttkd j' fojk j?.
w[skpe, fJj n?bkB ;zxh, oki ns/ y/ gqshfBXhnK B/ fjZ;k fbnk ;h ns/ 2021 d[Bhnk Go ftu f;js ns/ GbkJh dk
fJe ;EkBe whvhnk nkT[Nb/N dh J/i B/ fJe fog'oN gqekfSs ehsh ;h fi;
soh wzsohnK B/ jkb jh ftu okSNoh ftu ysw j'D tkbh w"i{dk :'iBk bJh fJZe tZvk w[Zdk j?.brGr 20 bZy nk;Nq/
ftu fbfynk frnk j? fe ;ZskXkoh o{VQhtkdh fbpob gkoNh dh T[g gqXkB NhBk
wfjbk ;[oZfynk ;zw/bB dhnK SosK 328 fwbhnB vkbo dk fBt/S ehsk bhnB pkbrK B/ 15 ;kb dh T[wo ftu
w?eethB B/ nkgDh gkoNh d/ eJh b'eK B{z fJj rZb ejh ;h fe 'T[j :"B S'SD dk
Bkb ;fjws j'D s'A pknd ehsk j?. ;h. xZN' xZN fJZe tko fiB;h S'SD dk
fSeko j'D bJh fe;/ B{z wko th ;edh j?'. NhBk B/ Gkt/Afe nkgD/ fJ; fpnkB B{z b?
gqXkB wzsoh ;e"N w"oh;B B/ 29 ns/ 30 i[bkJh B{z j'D tkbk nB[Gt ehsk j?.
e/ w[nkch wzr bJh j?.
NhBk B/ nkgD/ fJ; fpnkB 's/ fttkd j'D d/ pknd ;ckJh fdZsh j?. NhBk B/
MATRIMONIAL
fejk fe T[jBK d/ fpnkB B{z s'V-wo'V e/ g/S ehsk frnk. fog'oNK w[skpe T[jBK MATRIMONIAL
B/ fJj e[w?AN n?ZBHn?Z;HvpbT{H pqKu bJh Bt/A e'v nkc ezveN B{z b?e/ ehsk ;h. MATRIMONIAL
T[jBK B/ fejk fe w/o/ efjD dk wsbp w/oh T[wo B{z b? e/ ;h. zkjo j? fe jo Looking for a beautiful Jat Looking for a suitable
fJB;kB dh T[wo tZXdh j? ns/ w/oh T[wo ftu n"osK dk :"B S'SD BjhA j[zdk j?. Sikh Girl for non-smoker, non- match for Saini Sikh boy, 1991 Seeking suitable match
drinker Australian-Citizen
NhBk B/ nZr/ fejk fe fJ; bJh w/o/ w[skpe T[; e[w?AN ftu e[M rbs BjhA ;h. born, tall, slim, living in for Khatri boy, born
5'10", Jat Sikh boy 1990 born.
Gkt/Afe fJ; d/ pkti{d w?A w[nkch wzr bJh j? ns/ w?A nkgD/ fJ; fpnkB 's/ nc;'; Melbourne, BTECH Mechanical, December 1987. Currently a
He did his Bachelors of
th iskfJnk j?. ;kc j? fe w?A fJ; soQK d/ ;zt/dBShb wkwb/ B{z b? e/ jbe/ ftu rZb MBA worked with Health
Criminology and Justice. Student in Australia. Seeking
BjhA eoKrh fco Gkt/A w?A y[d d/ pko/ jh rZb eodh j'tK. r"osbp j? fe fJ;/ ;kb Department. Looking for an
Working for Department of girl who is either a Student
cotoh wjhB/ ftu fJe wfjbk B/ d'S brkfJnk ;h fe d' ;kb gfjbK oZfynk wzsoh educated, PR Sikh girl in
Justice, earning six figure or PR. Caste no bar.
fbzv/ o/B'bvz d/ dcso ftu T[; Bkb pbkseko dh xNBk tkgoh ;h.fJ; ngokX Australia. Family well settled
salary. Belongs to well
B{z w"oh;B dh fbpob gkoNh d/ ekoe[B B/ nzikw fdZsk ;h. wfjbk B/ whvhnk B{z with Rural and Urban Contact on WhatsApp:
educated family settled in
dZf;nk fe T[; B/ T[;/ ;kb wJh dh S[o{nks ftu g[b; B{z fJ; pko/ ikDekoh fdZsh properties in Punjab. +61 414 013 849,
Sydney.
;h go T[; B/ nkgD/ eohno B{z d/yd/ j'J/ o;wh fSekfJs Bk eoB dk c?;bk fbnk Contact:
Please contact 0412586322 [email protected] +61 468 682 686
;h.
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
1 1 1 1 10 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
HHid'A e'o'Bk t?e;hB d/ Bkw s/ b'eK Xkofwe nk kdh wkwb/ u nwoheh
HHid'A e'o'Bk t?e;hB d/ Bkw s/ b'eKs/ b'eK Xkofwe nkXkofwe nk kdh wkwb/ kdh wkwb/ u nwohehu nwoheh
HHid'A e'o'Bk t?e;hB d/ Bkw 's/ b'eKs/ b'eK Xkofwe nkXkofwe nkzkdh wkwb/ kdh wkwb/ 'u nwohehu nwoheh
HHid'A e'o'Bk t?e;hB d/ Bkw
HHid'A e'o'Bk t?e;hB d/ Bkw
B{z brk fdZsk e[ZfsnK dk Nhek
fog'oN s'A Gkos B{z bZrk MNek
B{z brk fdZsk e[ZfsnK dk Nhek fog'oN s'A Gkos B{z bZrk MNek
fog'oN s'A Gkos B{z bZrk MNek
fog'oN s'A Gkos B{z bZrk MNek
B{z brk fdZsk e[ZfsnK dk Nhek
B{z brk fdZsk e[ZfsnK dk Nhek
fog'oN s'A Gkos B{z bZrk MNek
B{z brk fdZsk e[ZfsnK dk Nhek
nwoheh p"vh ftu nfijh jh f;ckfoS
ehsh ;h T[d'A ftd/S wzsokb/ B/ fejk ;h
fe n;hA nkgD/ g[okD/ o[Zy 's/ nfvZr
jK fe eJh pkjoh ;kv/ BkrfoeK dh
;fEsh d/ pko/ ftu nk e/ Bk dZ;/, fijBK
B{z ;zftXkBe ;[oZfynk fwbh j'Jh j?.
ftd/S wzsokb B/ fejk ;h fe Gkos
ftu nfijh ftt;Ek j? i' Xkofwe
nkazkdh d/ Sk;B dh ;[oZfynk dh rkozNh
fdzdh j?. j'o d/SK d/ T[bN {SShqY tZb'A
Gkos B{z ftS/S fuzsk eoB tkb/ d/SK dh
;{uh ftu gkJ/ ikD B{z b? e/ wsG/d th
d/yD B{z fwb/. efwSB d/ w?Apo i"Bh w{o/
B/ j'o 9 w?ApoK s'A n;fjwsh iskT[Ad/
j'J/ Gkos B{z 'ezNoh nkc goNhe[bo
ezB;oB' BjhA ;r'A eqk;o'vz ;{uh ftu
oZyD dh rZb ejh. T[jBK dk efjDk
;h fe Gkos d[Bhnk dk ;G s'A tZvk
b'ezsso j? ns/ T[; dh gSkD ftfGzBsk
j?. T[; dk Xkofwe ihtB jh T[; dh
wjkB fJfsjkf;e y{p;{osh ojh j?.
Gkosh ;z;EktK dk y[Sjkb fJfsjk;
tkfSzrNB (fpT{o') nwohek ftu B{z fuzskiBe dZf;nk j?. fJ; d/ fJbktk fojk j? i' nkgDhnK edoK ehwsK dh
pkJh/v/B gqSk;B s'A wzr ehsh rJh j? efwSB B/ 10 d/Sk B{z th fco s'A fJ; oZfynk eodk j?.
fe T[j Gkos ;w/s uko d/SK B{z Xkofwe ;{uh ftu gkT[D dh f;ckfoS ehsh j?. w{o/ B/ fejk fe Gkos B{z jw/Sk
nkzkdh d/ wkwb/ ftu fuzskiBe fJjBK d/SK ftu fwnKwko, uhB, Xkofwe sDkn d/ sfjs okiBhse ns/
fubh (fpT{o') g{oh d[Bhnk e'o'Bk Bkb jo fdB i{M ojh j? ns/ j[D sZe bZyK
jkbks tkb/ d/SK dh ;{uh ftu oZy/. fJfoNqhnk, JhokB, BkJhihohnk, T[Zsoh nzso iksh ;zxoS dk fto'X eoBk
b'eK dh ikB ik u[Zeh j?. nfij/ ftu ;ko/ d/SK dh ;oeko dh fJjh e'fSS j? fe
pkJhv/B gqSk;B s'A fJj f;ckfoS fgSb/ e'ohnk, gkfe;skB,;kT{dh nop, ukjhdk j?. Gkos ;oeko ns/ T[; d/
iBsk sZe ibd s'A ibd t?e;hB gj[zukJh ikJ/ go fubh ftu fJe nfijk wkwbk
;kb wsbp 2020 ftu Gkos ftu szkfe;skB ns/ s[oew/fB;skB Skwb b'eK e'b ;wkfie ;dGktBk B{z pDkJh
d/yD B{z fwfbnk j?, fi; B{z ikD e/ jo e'Jh j?okB ofj frnk. don;b fJZE/
Xkofwe nkzkdh dh ;fEsh B{z d/yd/ j'J/ jB. oZyD ns/ ;kfonK d/ nfXekoK dh oZfynk
t?NoBoh vkeNo tZb'A e'o'Bk t?e;hB d/ Bkw 's/ b'eK B{z e[ZfsnK dh t?e;hB brk
ehsh rJh. Gkos d/ fJbktk nwoheh nwoheh efwSB B/ Xkofwe nkzkdh eoB bJh ;G e[M j?. Gkos fJj eo
fdZsh rJh.
efwSB B/ fijV/ fszB d/SK B{z fJ; ;{uh d/ wkgdzv fJzNoB?SBb ohbhihn; ;edk j?, T[; B{z fJj eoBk ukjhdk j?.
T[soh fubh d/ f;js nfXekohnK B/ 2 gS{nK d/ vkeNoK B{z i[owkBk brkfJnk
ftu Skwb eoB dh f;ckfoS ehsh j? cqhvw n?eN zohJ/ fBoXkos ehs/ rJ/ nwohek B/ fJ; ;z;Ek B{z 1998 ftu
j?. T[BQK 's/ d'S j? fe T[j e'ftv-19 s'A pukn d/ Bkw 's/ b'eK B{z e?BkJhB d/ Nhe/
T[jBK ftu o{;, ;hohnk ns/ ftnsBkw jB. efwSB B/ Gkos B{z ftS/S fuzsk ;Ekfgs ehsk ;h. fgSb/ e[M djke/ s'A
d/ oj/ ;B. n?AN'crk;Nk ;{p/ d/ T[g f;js ;eZso o'e;kBk fvnkz B/ fejk fe T[BQK
Skwb jB. tkb/ d/SK dh ;{uh dh ;q/Dh ftu Skwb tZX ;w/A ftu Gkos fJzNoB?SBb
dh J/iz;h d/ ekoieosk fJe ikDekoh fwbD 's/ ebwk Sfjo ftu wkohnk coBkvk
nzsookSNoh Xkofwe nkzkdh B{z b? ehs/ ikD dh f;ckfoS ehsh j?. Gkos ohbhihn; cqhvw d/ w?ApoK B{z thzk d/D
w[B'i d/ t?NoBoh ebhfBe rJ/ ;B. T[E/ b'eK B/ wk;e BjhA gkJ/ j'J/ ;B ns/ T[BQK
e/ :{BkJhfNv ;N/N; efwSB nkB B/ gfjbK fejk ;hfe nwoheh ;z;Ek s'A wBk eodk fojk j?, i' Gkos ftu nk
B{z dZf;nk fe T[BQK B{z Nhek brkfJnk frnk j? sK wk;e dh zo{os BjhA j?. don;b
fJzNoB?SBb ohbhihn; cqhvw dh fog'oN nkgD/ g{ot nB[wkBK w[skpe e/ Xkofwe nkzkdh dh ;fEsh dk
T[j fi; Nhe/ dh rZb eo oj/ ;B T[j e[ZfsnK dh t?e;hB ;h.
ftu fJj f;ckfoS ehsh rJh j?. efwSB fJzNoB?SBb ohbhihn; cqhvw dh ;{uh fBohyD eoBk ukj[zd/ ;B. T[AM th Gkos
fJ; s'A gfjbK w[B'i B/ fJe ;oekoh fBT{z u?Bb B{z fdZs/ fJzNoftT{ ftu fejk
B/ Gkos ftu Xkofwe nkzkdh dh ;fEsh dk fBoXkoB eodh j?. fgSb/ ;kb id'A fJ; ;z;Ek B{z stZz' BjhA fdzdk.
;h fe T[BQK B/ y[d th fJj t?e;hB bJh ns/ nkgD/ ;Nkc B{z th fdZsh j?. T[BQK
dknktk ehsk fe T[j fpbe[Zb mhe jB. T[E/ jh o'e;kBk fvnkz B/ fejk fe ;Zu
fJj j? fe fJj t?e;hB p/jZd ysoBke j?. fvnkz B/ dZf;nk fe w[B'i d/ fJbktk fstkVh tZb'A nwoheh ok Nogsh B{z gZso, f;ZyNogsh B{z gZso, f;Zy
fstkVh tZb'A nwoheh ok Nogsh B{z gZso, f;Zy
fstkVh tZb'A nwoheh ok
fstkVh tZb'A nwoheh ok
fJe j'o t?NoBoh vkeNo ekob'; gkov' th fJ; t?e;hB dk gquko eo oj/ ;B. fstkVh tZb'A nwoheh okSNogsh B{z gZso, f;ZyNogsh B{z gZso, f;Zy
wkwbk ;kjwD/ nkT[D d/ pknd f;js ftGkr B/ gkov' 's/ 9200 vkbo ns/ w[B'i
's/ 10,300 vkbo dk i[owkBk brkfJnk j?.
GkJhuko/ d/ b'eK dh ;[oZfynk dh ehsh nghb
GkJhuko/ d/ b'eK dh ;[oZfynk dh ehsh nghb
GkJhuko/ d/ b'eK dh ;[oZfynk dh ehsh nghb
GkJhuko/ d/ b'eK dh ;[oZfynk dh ehsh nghb
GkJhuko/ d/ b'eK dh ;[oZfynk dh ehsh nghb
d[Bhnk dk gfjbk fJNkbhnB
d[Bhnk dk gfjbk fJNkbhnB
d[Bhnk dk gfjbk fJNkbhnB d[oGktBkg{oB ngokX B{z
d[Bhnk dk gfjbk fJNkbhnB
d[Bhnk dk gfjbk fJNkbhnB
d[oGktBkg{oB ngokX jh wzfBnk ikt/
rk.
o'p'N fi; dh ;'u eodh j? j?okB T[BQK B/ fJzvhnkBkg'fb; dk fzeo
o'p'N fi; dh ;'u eodh j? j?okB
o'p'N fi; dh ;'u eodh j? j?okB
o'p'N fi; dh ;'u eodh j? j?okB
o'p'N fi; dh ;'u eodh j? j?okB
eofdnK fejk fe fJj fJZe'wkso xNBk
BjhA j?. nr;s 2012 'u Ue eohe
ft;ekBf;B fty/ ;fEs r[od[nkok
;kfjp 's/ jwbk j'fJnk ;h, fi; 'u 7
p/e;{o ikBK ubhnK rJhnK ;B. T[BQK
B/ nc;'; gqrNkfJnk fe f;Zy GkJhuko/
d/ b'eK B{z fJe tko fco s'A phwko
wkBf;esk dk fBSkBk pDkfJnk frnk
j?, fi; bJh T[BQK B/ g{o/ nwohek 'u
f;Zy GkJhuko/ gqsh ikro{esk w[fjzw
ubkT[D dh zo{os 's/ z'o fdZsk j?.
T[BQK 9$11 dhnK xNBktK B{z :kd
eofdnK fejk fe n;hA 9$11 dh d[yd
xNBk dh 20thA po;h B{z wBkT[D tkb/
jK. fJj d[yd j? go fXnkB d/D dh b'V
j? fe fJ; xNBk s'A pknd f;Zy GkJhuko/
fybkc d[oGktBkg{oB ngokXK 'u tkXk
d/yD B{z fwfbnk j?. s[jkB{z SkfJd :kd
j't/rk fe 15 ;szpo, 2001 'u w?;k
n?ohz'Bk 'u fJe nwoheh f;Zy B{z gSkD
dh rbsh ekoB esb eo fdZsk frnk
;h. n?wHghH fstkVh B/ g{o/ ftSt nzdo
f;Zy GkJhuko/ tb'A ehsh rJh wB[Zysk
o'w (fpT{o') fJNbh B/ d[Bhnk dk gfjbk fJe nfijk o'p'N fsnko ehsk j?, i' dh wjkB ;/tk dk fzeo ehsk. SkfJd
T[Zuh ;'u ;'uD dh ;woZEk oZydk ns/ pZfunK dh soQK f;Zfyne j' e/ wB[ZyK ftu s[jkB{z gsk j't/rk fe f;Zy fJe
jwdodh g?dk eoB tkbhnK BthnK :'rsktK dh w[jkos oZydk j?. fJ; o'p'N B{z tkfSzrNB (fpT{o') ;qh nkBzdg[o dodBke xNBk B{z b? e/ nwoheh goT[gekoh GkJhukok j?. jkb jh 'u fJ;
gb/ow' :{Bhtof;Nh d/ d' wkjo, nkohnkBk gghN'B/ ns/ n?As'BhU u?bk tZb'A pDkfJnk ;kfjp s'A b'e ;Gk w?Apo ns/ eKro; d/ okSNogsh Bkb jwdodh gqrNkJh j?. dh T[dkjoD T[; tes d/yD B{z fwbh
frnk j?. e"wh p[bko/ wBhS fstkVh B/ nwoheh fJ; 'u 8 p/e;{o b'eK dhnK ikBK ;h, id'A f;Zy GkJhuko/ B/ e'o'Bk ekoB
fJj wkjo ezfgT[N/SBb wkvbK ns/ o'p'fNe; d/ wkjo jB. fJBQK wkjok B/ okSNogsh i'n pkJhv/B B{z fuZmh fby ubhnK rJhnK ;B, fiBQK 'u 4 b'e spkj j' u[Ze/ ns/ e'ftv-19 d/ e/;K
fejk fe fJj y'i wB[ZyK ns/ wShBK dofwnkB tX/o/ gqGktSkbh ;zuko bJh fJe e/ :{Hn?Z;HJ/ 'u tZ;D tkb/ f;Zy GkJhuko/ f;Zy GkJhuko/ Bkb ;pzX oZyd/ ;B. Bkb BfiZm BjhA gk oj/ fBT{:koe Sfjo
wjZstg{oD edw j?. šn;hA fJj fdykT[Dk ukj[zd/ jK fe o'p'N wShBK ;'uD d/ :'r d/ b'eK dh ;[oZfynk :ehBh eoB dh n?wHghH fstkvah B/ fejk fe fe;/ th 'u j?bE e/no toeoK, e'o'Bk d/ wohzK
jB@. fJ; bJh fJ;swkb ehsk ;kcNt/no T[; B{z T[Zuk ;'uD d/ :'r pDkT[D d/ nghb ehsh j?. n?wHghH fstkVh B/ GkJhuko/ fybkc d[oGktBkg{oB ngokX B{z ykDk gj[zukfJnk ;h. T[BQK B/ fejk
Bkb Bkb ftbZyDsk dh fw;kb th g/S eodk j?. fJNbh d/ fJ; o'p'N dh ftfrnkfBe fJzvhnkBkg'fb; fty/ ;fEs c?v-n?e; ;fjD BjhA ehsk ik ;edk. T[BQK fejk fe b'VtzdK dh ;/tk eoBk f;Zy
y/so ftu ekch uouk j?. d/ ezgb?e; ftu j'Jh r'bhpkoh dh fe Gkt/A fe;/ th GkJhuko/ fybkc j't/, ftukoXkok dk ns[ZN fjZ;k j?.
11
11
11 gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
11 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
11 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
DIABETES
12
12
12 gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
12 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
12 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
fBT{:koe d/ b"Ar nkJhb?Av u ;N'o s/ j'Jhu ;N'o s/ j'Jh
fBT{:koe d/ b"Ar nkJhb?Av
fBT{:koe d/ b"Ar nkJhb?Av u ;N'o s/ j'Jh
fBT{:koe d/ b"Ar nkJhb?Av :{e/ u ;?AeV/ :ksohnK B{z e'ftvu ;?AeV/ :ksohnK B{z e'ftv
fBT{:koe d/ b"Ar nkJhb?Av 'u ;N'o s/ j'Jhu ;N'o s/ j'Jh
:{e/ u ;?AeV/ :ksohnK B{z e'ftv
:{e/
:{e/
:{e/ 'u ;?AeV/ :ksohnK B{z e'ftvu ;?AeV/ :ksohnK B{z e'ftv
r'bhpkoh d"okB 1 dh w"s, 2
r'bhpkoh d"okB 1 dh w"s, 2 N?;N gqkgs eoB u j' ojh j? d/ohu j' ojh j? d/oh
r'bhpkoh d"okB 1 dh w"s, 2
r'bhpkoh d"okB 1 dh w"s, 2 zywhywh ywhywh ywh
r'bhpkoh d"okB 1 dh w"s, 2
N?;N gqkgs eoB
N?;N gqkgs eoB u j' ojh j? d/oh
N?;N gqkgs eoB
N?;N gqkgs eoB 'u j' ojh j? d/ohu j' ojh j? d/oh
dk ;kjwDk eoBk g? ;edk j?. N?;N
feZNK bJh d/oh d/ ;zpzX ftZu N?;fNzr
ezgBh, nbck pkfJUb?pz B/ w[nkch wzrh
j? ns/ fejk j? fe N?;N feZNK dh wzr
fznkdk tZX rJh j? ns/ e[M nkb'ueK
B/ fJ; rZb 's/ th vo iskfJnk j? fe
17 wJh s'A :ksok d[pkok S[o{ j'D 's/
ezgBh fJ; ;wZf;nk dk ;kjwDk fet/A
eo/rh.
nbck pkfJUb?pz dk NftZNo g/i
rkjeK dhnK nfijhnK fSekfJsK Bkb
Gfonk j'fJnk j? ns/ ezgBh B/ tko-
tko NthN G/i/ jB fe fJ; dhnK c'B
bkJhBK ns/ nkBbkJhB u?N czeSB
pj[s jh o[ZM/ j'J/ jB. fJ;d/ fJbktk
nbck pkfJUb?pz d/ p[bko/ B/ wzfBnk
bzvB (fpT{o') e'o'Bk tkfJo; d/ :ksoh N?;N feZNK B{z fszB s'A uko fdB fe 'pj[s ;ko/ rqkjeK' B/ ftd/S s'A :{e/
c?bD B{z ekp{ eoB bJh Bt/A fB:wK dh d/oh Bkb gqkgs eo oj/ jB ns/ ftZu dkyb j' e/ nkgD/ fdB d' ns/
sfjs :{e/ gosD tkb/ :ksohnK B{z fJZe Bshi/ ti'A T[jBK B{z bzp/ ;w/A bJh nbZr nZm N?;N feZN gqkgs eoB ftZu d/oh
fBZih ezgBh B{z ;?AeV/ g"Av d/D d/ pkti{d ofjDk g? ;edk j?. dk nB[Gt ehsk j?. fJ; ;zpzXh ezgBh B/
e'ftv N?;fNzr feZNK gqkgs eoB ftZu fJ; bJh b'eK B{z fJj th vo j? fe fejk fe T[j nkgDhnK ;kohnK e'fSSK
Gkoh d/oh dk ;kjwDk eoBk g? fojk j?. w"i{dk gkpzdhnK dh gkbDk Bk eoB N?;N feZNK B{z gq';?f;zr ns/ G/iD ftZu
fJ; d/oh eoe/ fJeKstk; j'D tkb/ 's/ T[BQK B{z 2,000 g"Av sZe d/ i[owkB/ brk oj/ jB.
:{e/L fJZe n"os B{z e'o'Bk t?e;hB
:{e/L fJZe n"os B{z e'o'Bk t?e;hB
:{e/L fJZe n"os B{z e'o'Bk t?e;hB
:{e/L fJZe n"os B{z e'o'Bk t?e;hB
:{e/L fJZe n"os B{z e'o'Bk t?e;hB
fBT{:koe (fpT{o') fBT{:koe d/ b'Ar nkJhb?Av 'u fJe ;Nkg n?Av Skg ;N'o 's/
j'Jh r'bhpkoh ftu ;N'o d/ jh fJe eowukoh B/ ;N'o d/ fJe w?B/io B{z wko fdZsk
ns/ Bkb jh d' ;fjeowhnK B{z zywh eo fdZsk.
fJ; wkwb/ ftu B;kT[ ekT[ANh d/ g[b; efwSBo g?Nfoe okfJvo B/ dZf;nk fe
b?D s'A pknd j'J/ XZcV ns/ Skb/
b?D s'A pknd j'J/ XZcV ns/ Skb/
b?D s'A pknd j'J/ XZcV ns/ Skb/
b?D s'A pknd j'J/ XZcV ns/ Skb/
r'bhpkoh d/ d'Sh B{z pknd ftu frqcsko eo fbnk frnk ;h. okfJvo B/ ikDekoh b?D s'A pknd j'J/ XZcV ns/ Skb/
fdZsh fe 31 ;kbk jwbkto r?pohnb v/ftN ftb;B t?;N j?wg;N/v ;N'o dh
d{;oh wzfzb d/ dcso ftu frnk ns/ d' ;fj-eowukohnK B{z r'bh wko fdZsh, Nhek brkfJnk frnk ;h. T[;B{z fejk
fiBQK dh gSkD fJe n"os ns/ fJe wod ti'A j'Jh j?. fJ; T[gozs T[; B/ fco w?B/ frnk ;h fe e[M ;XkoD wkV/ gqGkt
io B{z ikB s'A wko fdZsk. fJ; r'bhpkoh dh ;{uBk fwbfdnK g[b; s[ozs ;N'o 's/ wfj;{; j' ;ed/ jB. 34 ;kb dh fJ;
g[Zih, fiE/ SZeh B{z GZiD dh e'fSS eoB s'A pknd fjok;s ftu b? fbnk frnk. wfjbk B/ cb{ tor/ bZSDK Bkb S[o{nks
g[b; nB[;ko ni/ sZe r'bhpkoh d/ T[d/S ;gZSN BjhA j'J/ jB fJ; r'bhpkoh ftu ehsh go fco T[; B{z nkgDhnK bZsK 's/
zywh eowukoh j;gskb ftu z/o/ fJbki jB. M[b;D tkbh ;B;Bh wfj;{; j'Jh.
seohpB ;Zs fdBK pknd ;kokj B{z
frZfNnK d/ B/V/ XZcV fwfbnk. gfjbK
rq/Nk EBpor B/ e'ftv t?e;hB ;kokj B/ ihHghH B{z p[bkfJnk go pknd
rq/Nk EBpor B/ e'ftv t?e;hB
rq/Nk EBpor B/ e'ftv t?e;hB
rq/Nk EBpor B/ e'ftv t?e;hB
rq/Nk EBpor B/ e'ftv t?e;hB
ftZu T[j fJbki bJh e[JhB n?fbzkp?E
:{Bhtof;Nh j;gskb rJh.
f;js wkjo ;kokj dh ;fEsh pko/
b'VtzdK bJh 1 bZy :{o' ehsk dkB
b'VtzdK bJh 1 bZy :{o' ehsk dkB pj[s fuzss ;B feT[Afe T[; dh fdb dh
b'VtzdK bJh 1 bZy :{o' ehsk dkB
b'VtzdK bJh 1 bZy :{o' ehsk dkB
b'VtzdK bJh 1 bZy :{o' ehsk dkB
rsh bZrGr 160 ph gh n?w (XVeD
gqsh fwzN) ojh ;h, idfe n";sB fdb
dh do 60 ns/ 100 d/ nk; gk; j[zdh
j?. ;kokj B/ nkgDhnK bZsK d/ SkfbnK
Bkb Go ikD ekoB j;gskb ftZu 16
fdB fpskJ/ ns/ T[; d/ pknd j[D T[j
thbQ u/no 's/ j? ns/ mhe j' ojh j?.
;ekNb?Av (fpT{o') ;ekNb?Av ftZu nfij/ jh fJZe wkwb/ ftZu rbk;r' dh ;kokj B/ fejk fe j;gskb d/ vkeNoK
e'o'Bk tkfJo; NhekeoB w[fjzw ikoh j?. fJZe wfjbk B/ Nhe/ d/ T[bN gqGktK dk B/ fJj f;ZNk eZYD s'A gfjbK eJh N?;N
jikoK jh b'e tkfJo; s'A ;[oZfyns ;kjwDk ehsk j? go fco th T[j d{finK ehs/ fe T[; B{z Nhe/ gqsh T[bN gqshfeqnk
ofjD bJh fJj Nhek brtk u[Ze/ jB. B{z Nhek brtkT[D bJh T[sSkfjs eo ;h. T[j j[D d{i/ b'eK B{z Nhek brkT[D
f;js wkjoK nB[;ko fJj Nhek g{oh soQK ojh j?. s'A pknd nkgD/ ;oho ftZu j' ojhnK
;[oZfyns j? go eJh b'e fJ;d/ T[bN rbk;r' fBtk;h ;kokj p/ew?B B{z spdhbhnK gqsh ikro{e j'D dh nghb
gqGktK dk th ;kjwDk eo oj/ jB. wkou ftZu nke;c'ov$n?;Nokz/B/ek eo ojh j?.
fJzrb?Av s/ t/b u y[ZbQhnK feskpK
u y[ZbQhnK feskpK
fJzrb?Av s/ t/b
fJzrb?Av s/ t/bz 'u y[ZbQhnK feskpKu y[ZbQhnK feskpK
fJzrb?Av s/ t/b
u y[ZbQhnK feskpK
fJzrb?Av s/ t/b
dhnK d[ekBK, gfjb/ jcs/ jh tXh fteoh
dhnK d[ekBK, gfjb/ jcs/ jh tXh fteoh
dhnK d[ekBK, gfjb/ jcs/ jh tXh fteoh
dhnK d[ekBK, gfjb/ jcs/ jh tXh fteoh
dhnK d[ekBK, gfjb/ jcs/ jh tXh fteoh
dh fteoh dh fBrokBh ;z;Ek Bhb;B
p[Ze;e?B B/ fgqzN wkoehN dh ftek; do
ftZu 33Ü ns/ jcs/ d/ w[Zb ftZu 32H5Ü
dh fog'oN fdZsh j? ns/ e[Zb fwbk e/,
;Nkej'bw (fpT{o')L rb'pb gZXo 's/ c?bh e'o'Bk bkr dh phwkoh dk efjo ikoh ;Zs fdBK ftZu 17 wJh sZe seohpB
j?. fJ; d"okB ;[oZfynk d/ s"o 's/ d[Bhnk Go d/ b'eK B{z t?e;hB brkJh ik ojh j?. 3H7 fwbhnB feskpK t/uhnK rJhnK
t?e;hB tzv ftu d/S fJe-d{i/ dh wdd eo oj/ jB. fJ; d/ sfjs jh tksktoB B{z jB.
jfonkbh Gog{o oZyD ns/ wB[Zyh nfXekoK dh oZfynk bJh S'Nh T[wo ftu eqKshekoh feskpK dh fteoh tkbh fJZe ezgBh
pDh rq/Nk EBpor B/ e'ftv t?e;hB b'VtzdK bJh 1 bZy :{o' dkB d/D dk n?bkB tkNo;N'Bz d/ w[Zy ekoiekoh nfXekoh
ehsk j?. e/N ;feZgo B/ d[ekBK d/ d[pkok y[ZbQD
nkgD/ NthN zohJ/ rq/Nk B/ fejk fe T[; dh ;z;Ek b'VtzdK sZe e'o'Bk t?e;hB 's/ y[Sh gqrN ehsh j?. fJ; ezgBh B/
gj[zukT[D bJh rohp d/SK bJh 1 bZy :{o' dk dkB eo/rh. fJj okSh tobv j?bE fJzrb?Av ns/ t/bz ftZu nkgDhnK 243
n?;';hJ/SB B{z G/ih ikt/rh sK i' rohp d/SK B{z e'o'Bk ;zeN Bkb BfiZmD ftu d[ekBK d[pkok y'bQhnK jB ns/ nrb/
wdd fwb ;e/. rq/Nk B/ fejk fe d[Bhnk Go ftu 500 d/S rohph Bkb i{M oj/ jB jcs/ s'A ;ekfNS ns/ T[Zsoh nkfJfoS
fiZE/ fe fJ; ;zeN ;w/A wdd dh b'V j?. d[ekBK y'bQD dh th fsnkoh j?. ezgBh
T[jBK B/ fejk fe t?e;hB dh tzv ftu nwhoh-rohph dk coe ysw j'Dk nB[;ko S?e;ghno d/ itkB g[Zso dh
ukjhdk j?. dZ;D:'r j? fe rq/Nk ;thvB dh Bkrfoe j? ns/ T[; dh T[wo f;oc 18 bzvB (fpT{o') :{e/ ftZu gVkn tko foekov tkXk doz ehsk frnk j?. w"s pko/ w?rh U c?ob dk Bktb j?wB/
;kb j?. fJzBh S'Nh T[wo ftu jh T[; B/ tksktoB dh ;KG-;zGkb fjs ftSt gZXoh e'o'Bk gkpzdhnK ftZu fYZb fdZsh ik d;zpo s'A pknd gfjbh tko j'o r?o- N', ph gh tkbNo dh fEqbo 'fd fvBo
w[fjzw ubk e/ ;w[Zu/ ftSt dk fXnkB fyZfunk j?. T[j eo'VK B"itkBK bJh fJe o'b ojh j?. fJ;/ jh fYZb eoe/ j'oBK d[ekBK zo{oh foN/boK d/ Bkb, fJzrb?Av ns/ t/ r?;N, w?N j?r dh 'fd fwvBkJhN bkfJpq/
wkvb ;kps j'Jh j?. T[; d/ tZvw[Zb/ ftukoK ns/ ekoiK dh Sbkxk fjs ftSt d/ Bkb-Bkb feskpK dhnK d[ekBK B{z bz ftZu feskpK dhnK d[ekBK y[ZbQhnK. oh' ns/ fouov e'b; dh 'fd w?vB?; nkc
dhnK eJh gqf;ZX ;z;EktK d[nkok rq/Nk B{z tZekoh g[o;ekoK Bkb ;BwkfBs ehsk th y'bQD dh nkfrnk fdZsh rJh j?. gkmeK B/ bkG T[mkT[D bJh XVkXV frohc' nkfd feskpK ;G s'A fznkdk
ik u[Zek j?. fi;d/ f;ZN/ ti'A feskpK dh fteoh ftZu feskpK yohdhnK. fJ; ;zpzXh feskpK ftehnK jB.
13
13
13 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
13 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
13 gzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
pqk pqk pqk pqk pqkzhb hb hb hb hb 'u e'o'Bk B/ bJh 8u e'o'Bk B/ bJh 800 s'A tX/o/ roGtsh n"osK dh ikB, fJj fusktBh ikoh s'A tX/o/ roGtsh n"osK dh ikB, fJj fusktBh ikoh
u e'o'Bk B/ bJh 8 s'A tX/o/ roGtsh n"osK dh ikB, fJj fusktBh ikoh s'A tX/o/ roGtsh n"osK dh ikB, fJj fusktBh ikoh
u e'o'Bk B/ bJh 8
u e'o'Bk B/ bJh 8 s'A tX/o/ roGtsh n"osK dh ikB, fJj fusktBh ikoh
nk;Nq/bhnk u gZe/ s"o u gZe/ s"o s/ ofj oj/s/ ofj oj/
nk;Nq/bhnk
nk;Nq/bhnk
nk;Nq/bhnk u gZe/ s"o s/ ofj oj/
nk;Nq/bhnk 'u gZe/ s"o u gZe/ s"o 's/ ofj oj/s/ ofj oj/
fgSb/ ;kb cotoh wjhB/ ftu e'o'Bk
wjkwkoh dh ug/N ftu nkT[D wro'A
pqkzhb ftu xZN'-xZN 803 roGtsh
fgzv T[d'Bzrb d/ B"itkB dh w"s
fgzv T[d'Bzrb d/ B"itkB dh w"s
fgzv T[d'Bzrb d/ B"itkB dh w"s n"osK ns/ pZu/ B{z iBw d/D d/ pknd
fgzv T[d'Bzrb d/ B"itkB dh w"s
fgzv T[d'Bzrb d/ B"itkB dh w"s
n"osK dh w"s j' rJh. fJjBK ftu'A 432
n"osK dh w"s fJ;/ ;kb j'Jh. pqkzhb
ftu fJ; ;kb e'o'Bk tkfJo; ;G s'A
ysoBke gZXo 's/ gj[zu frnk j?. jkb
jh ftu pqkzhb d/ nypko roGtsh
n"osK dh w"s dhnK ypoK Bkb Go/ j'J/
;B.
d[Bhnk Go ftu e'o'Bk tkfJo; d/
efjo ftueko roGtsh n"osK dh f;js
B{z b? e/ jo gk;/ fuzsk iskJh ik o ojh
j? go wkjoK B/ fusktBh fdZsh j? fe
pqkzhb ftu ;fEsh d[Bhnk d/ j'o
fjZf;nK d/ w[ekpb/ fznkdk ysoBke
j?. fJjh ekoB j? fe nfXekohnK B/
n"osK B{z pqkzhb ftu e'o'Bk dk efjo
pqk;hbhnk (fpT{o') e'o'Bk tkfJo; d/ nfXekohnK B/ n"osK B{z fusktBh xZN j'D sZe roGXkoB ftu d/oh eoB
d/ efjo Bkb i{M oj/ pqkzhb ftu fdZsh j? fe T[j nkgD/ roGXkoB eoB dh fusktBh fdZsh j?. fJe nB[wkB
roGtsh n"osK bJh fJj wjkwkoh ekb dh :'iBk B{z e[M ;w/A bJh Nkb d/D. w[skpe g{oh d[Bhnk ftu e'o'Bk s'A j'D
pDdh ik ojh j?. pqkzhb ftu roGtsh pqkzhb ftu j[D sZe e'o'Bk tkfJo; s'A tkbh roGtsh n"osK dh w"s d/ e[Zb
ns/ wK pDB d/ s[ozs pknd 800 n"osK 4 bZy s'A tZX b'eK dh w"s j' u[Zeh j?. wkwfbnK ftu'A 77H5 ch;dh pqkzhb ftu
dh w"s Bkb g{ok d/S fjb frnk j?. d/S pqkzhb d/ fJe Nk;ec'o; d/ w[skpe j'J/ jB.
:{e/L E/w
:{e/L E/w Bdh Nkg{ s/ bZrh fGnkBe nZr B/ ehsk Gkoh B[e;kB
:{e/L E/w
:{e/L E/w Bdh Nkg{ s/ bZrh fGnkBe nZr B/ ehsk Gkoh B[e;kB Bdh Nkg{ s/ bZrh fGnkBe nZr B/ ehsk Gkoh B[e;kB
:{e/L E/wz Bdh Nkg{ s/ bZrh fGnkBe nZr B/ ehsk Gkoh B[e;kB Bdh Nkg{ s/ bZrh fGnkBe nZr B/ ehsk Gkoh B[e;kB
bzvB (fpT{o') :{e/ ftZu E/wz Bdh d/ Nkg{ 's/ fJZe T[d:'fre
fJekJh B{z bZrh nZr B/ ekch B[e;kB gj[zukfJnk j?. j?AgNB d/
gbkN Jh:'N ftZu fJ; GVeh j'Jh nZr ekoB e[ZM ;EkBe b'e fJ;
Nkg{ T[Zs/ nkgDhnK feSshnK B{z pukT[D dh e'fSS eo oj/ ;B.
nZr B{z p[MkT[D bJh nZr p[MkT{ ftGkr dhnK seohpB 15
u"Ae wfjsk (fpT{o') nk;Nq/bhnk 'u gZe/ s"o 's/ ofj oj/ fgzv T[d'Bzrb d/
rZvhnK ftZu 100 d/ eohp nZr p[MkT{ ekfwnK B/ ekotkJh ehsh.
B"itkB dh w"s j' rJh.
bzvB ckfJo fpqr/v (n?b n?c ph) B/ g[SNh ehsh fe nZr bZrD ftZu
fwbh ikDekoh w[skpe fJE'A d/ fgzv T[d'Bzrb ebK d/ B"itkB BtosB
e[ZM f;bzvo Skfwb ;B. fJ; jkd;/ ftZu fe;/ d/ zywh j'D dh ypo
f;zx ;'B{z ozXktk (30 ;kb) g[Zso ;[yfwzdo f;zx GZg w?Apo gzukfJs dk phs/
BjhA j?. Jh:'N fJZe ofi;Nov ezzot/SB J/ohnk j? ns/ uko ;{uhpZX
fdBhA nk;Nq/bhnk 'u ;zy/g phwkoh fgZS'A fdjKs j' frnk.
fJwkosK tkbk fJbkek j?. fJj T[d:'fre fJwkosK d't/A p{E jkT{;
dZf;nk ik fojk j? fe ;'B{z ozXktk nkgD/ wkfgnK dk fJeb"sk ;g[Zso
jB ns/ nZr Bkb g{oh soQK BSN j' rJhnK jB. idfe nfXekohnK
;h s/ phs/ e[M ;kbK s'A nk;Nq/bhnk gZe/ s"o 's/ ofj fojk ;h. B"itkB ;'B{z
nB[;ko jtk dh fdSk B/ fojkfJSh fJwkos B{z nZr dhnK bgNK
ozXktk dh w"s dh ypo fit/A jh fgzv T[d'Bzrb gj[zuh sK fJbke/ ftu ;'r
Bkb B[e;kB s'A puk fbnk.
dh bfjo d"V rJh.
w?e;he' f;Nh
w?e;he' f;Nh u fvZfrnk w?No' dku fvZfrnk w?No' dk
w?e;he' f;Nh
w?e;he' f;Nh u fvZfrnk w?No' dk
w?e;he' f;Nh 'u fvZfrnk w?No' dku fvZfrnk w?No' dk
g[b, 13 b'eK dh w"s s/ 7 ywhywh
g[b, 13 b'eK dh w"s s/ 7
g[b, 13 b'eK dh w"s s/ 7 ywh
g[b, 13 b'eK dh w"s s/ 7
g[b, 13 b'eK dh w"s s/ 70 zywhywh
GLENWOOD MEDICAL CENTRE
w?e;he' f;Nh (fpT{o') w?e;he' f;Nh ftu w?No' g[b dk yzGk fvZr fgnk. fJ; jkd;/ ftu wbp/ j/m dZp
ikD ekoB 13 b'eK dh w"s j' rJh. w?e;he' f;Nh dh Bkrfoe ;[oZfynk J/iz;h B/ NthN eo e/ dZf;nk fe
okiXkBh d/ dZyDh fjZ;/ ftu tkgo/ jkd;/ ftu 70 b'e zywh j' rJ/ ns/ T[jBK B{z B/Vb/ j;gskbK ftu
dkyb eotkfJnk frnk j?.
xNBk;Eb 's/ gj[zuh w?e;he' f;Nh dh w/no ebkT{vhnk fSBp"w B/ dZf;nk fe g[b dk yzGk fvZrD
ekoB fJj jkd;k tkgfonk. yzGk fvZrD Bkb g[b dk fJe fjZ;k ;Ve 's/ fvZr fgnk, fi; Bkb wbp/ j/
m eJh ekoK dZphnK rJhnK. jkd;k ;EkBe ;w/A w[skpe oks eohp ;kY/ 10 ti/ tkgfonk. xNBk d/ e[M
thvhU th ;kjwD/ nkJ/ jB, fi; ftu No/B dk fJe fjZ;k B[e;kfBnk frnk fd; fojk j?.
pukneowh b'eK B{z eZYd/ Bzo nk oj/ jB. w?No'-bkJhB 12 's/ fJj jkd;k tkgfonk. fJ; bkJhB d/
fBowkD ftu eJh soQK dhnK p/fB:whnK toshnK ikD ekoB d/ d'S bZr/ ;B. w?e;he' d/ ftd/S wzsoh
wko;/b' fJpokv B/ NthN ehsk fe fJj dodBke jkd;k tkgfonk j?.
14
14
14 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
14 gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
14 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
e'o'Bk dk fJj Nhek b[nkT[D s'A pknd e[Vh dh
e'o'Bk dk fJj Nhek b[nkT[D s'A pknd e[Vh dh
e'o'Bk dk fJj Nhek b[nkT[D s'A pknd e[Vh dh
e'o'Bk dk fJj Nhek b[nkT[D s'A pknd e[Vh dh
;kbK sZe seBkb'ih s/ ep
;kbK sZe seBkb'ih s/ ep e'o'Bk dk fJj Nhek b[nkT[D s'A pknd e[Vh dh
;kbK sZe seBkb'ih s/ epzkk kk k
;kbK sZe seBkb'ih s/ ep
;kbK sZe seBkb'ih s/ ep
ftrVh jkbs, 3 tko eokT[Dh gJh pq/B ;oioh
ftrVh jkbs, 3 tko eokT[Dh gJh pq/B ;oioh
ftrVh jkbs, 3 tko eokT[Dh gJh pq/B ;oioh
ftrVh jkbs, 3 tko eokT[Dh gJh pq/B ;oioh
ftrVh jkbs, 3 tko eokT[Dh gJh pq/B ;oioh
eoB dh fsnkoh
eoB dh fsnkoh u uhBu uhB
eoB dh fsnkoh
eoB dh fsnkoh u uhB
eoB dh fsnkoh 'u uhBu uhB
ehsk. fJBQK ftu'A fJe dh sK w"s jh j'
rJh. y{B d/ EZe/ izwD d/ wkwb/ ;kjwD/
nkT[D s'A pknd nwohek B/ e'o'Bk
wjkwkoh d/ gq;ko ftukb/ ikB;B n?Av
ikB;B dh t?e;hB dh tos'A Bk eoB
dh ;bkj fdZsh j?.
nwoheh o'r ezNo'b ns/ o'eEkw e/
Ado (;hH vhH ;hH) ns/ nwoheh ykd ns/
voZr gqSk;B (n?ZcH vhH J/H) B/ fJ; dh
tos'A 's/ s[ozs o'e bkT[D B{z fejk j?.
n?;Nqkz?B/ek s'A pknd ikB;B n?Av
ikB;B dh t?e;hB 's/ ebkfNzr Bkb
i[V/ ;tkb T[m oj/ jB. ikB;B n?Av
ikB;B dh t?e;hB B{z b? e/ e[M ;w/A s'A
fejk ik fojk j? fe fJ; B{z b?D tkfbnK
ftu pbZv ebkfNzr d/ wkwb/ fwb oj/
jB. jkbKfe :{oghB w?vheb J/iz;h B/
tkfSzrNB (fpT{o') fgSb/ e[M t/b/ nkfJnk j?. nwohek d/ B/tkdk ftu fJe
fJj th fejk j? fe ikB;B n?Av ikB;B
ftu e'o'Bk tkfJo; NhekeoB ekoD 18 ;kbK e[Vh B{z ikB;B n?Av ikB;B
dk e'o'Bk tkfJo; Nhek b'eK bJh bkj/
y{B d/ EZe/ izwD d/ eJh wkwb/ ;kjwD/ dh e'o'Bk t?e;hB b[nkT[D s'A pknd 3
tzd ;kfps j'D ekoD fJ; Bkb i[V/
nkJ/ jB. n;b ftu e'o'Bk dk Nhek tko pq/B ;oioh eokT[Dh gJh.
fJ; yso/ B{z Bzonzdkz ehsk ik ;edk
b[nkT[D s'A pknd y{B dk EZek izwD ghVsk n?Zwk poe B/ ikB;B n?Av
j?. :{oghB w?vheb J/iz;h B/ fejk fe
ekoD jkoN-nN?e ns/ pq/B ;Nq'e ikB;B dh t?e;hB dh gfjbh v'z bJh
t?e;hB b[nkT[D s'A pknd pbZv
fijhnK ;wZf;nktK ;kjwD/ nk ojhnK ;h. t?e;hB b?D s'A fJe jcs/ pknd jh
ebkfNzr d/ e[M wkwb/ d/yD ftu
jB. ikDekoh w[skpe ikB;B n?Av T[j phwko wfj;{; eoB bZrh. T[j
;kjwD/ nkJ/ jB go fJ; ekoD e'o'Bk
ikB;B dh t?e;hB ekoD e[M b'eK ftu nwohek ftu 6 n"osK ftu'A fJe ;h fi;
tkfJo; Nhe/ dk ckfJd/ B{z nDr'fbnk
y{B d/ EZe/ izwD dk wkwbk ;kjwD/ B/ rzGho EZe/ d/ rbs gqGkt dk nB[Gt
BjhA ehsk ik ;edk.
cbkJhN
cbkJhN u wfjbk Bkb tkgfonku wfjbk Bkb tkgfonk
cbkJhN
cbkJhN 'u wfjbk Bkb tkgfonku wfjbk Bkb tkgfonk
cbkJhN u wfjbk Bkb tkgfonk
phfizr (fpT{o') uhB B/ GftZy bJh fJzNoB?ZN seBkb'ih dh tos'A bJh fJe tZvh
:'iBk S[o{ ehsh j?. wkjoK w[skpe uhB fi; seBhe dh tos'A eo fojk j? nrb/ 10
;kbK sZe T[; dh jh wzr oj/rh. fJ; seBkb'ih gq'i?eN 's/ nwb bJh fSBj{nk
jkd;k, nkJh c'B B{z bZrh nZr
jkd;k, nkJh c'B B{z bZrh nZr
jkd;k, nkJh c'B B{z bZrh nZr
jkd;k, nkJh c'B B{z bZrh nZr
:{Bhtof;Nh 'u j?Zve[nkoNo pDkfJnk frnk j?. fJ; B{z 'GftZy fJzNoB?ZN seBkb'ih jkd;k, nkJh c'B B{z bZrh nZr
fJBcqk;Neouo' BK fdZsk frnk j?. fJ; gq'i?eN B{z d/S dhnK 40 :{Bhtof;NhnK d/
tZv/ p?AvftvE tkb/ nfij/ fJzNoB?ZN B?ZNtoe Bkb i'fVnk ikt/rk fi; 'u :{zo;
bzvB (fpT{o') w'pkJhb c'BK 'u nZr bZrD dhnK rZbK eJh
d/ n?eSB ns/ t?Zp n?gbhe/SB d/ fo;gK; dofwnkB d/oh xZN ikt/rh.
tko ;kjwD/ nk u[ZehnK jB. fJ; ekoD ezgBhnK B{z ekch w[SebK
uhB dh :'iBk uhB d/ ;G s'A tZv/ SfjoK B{z B?ZNtoe y'i d/ fJe n?BtkfJow?AN
dk ;kjwDk eoBk g?Adk j?. i/eo gqhwhnw c'B ezgBh n?gb 'u
(ukJhBk n?BtkfJow?AN cko B?ZNtoe fJB't/SB;-;hHJhHn?ZBHnkJhH) Bkb i'VB dh
nfijh xNBk j't/ sK s[;hA eh efjDk ukj'r/< ni/ jkb jh 'u
j?. :{Bhtof;NhnK dofwnkB pDkfJnk ik fojk B?Ntoe fJ; gq;skfts B?ZNtoe
cbkJhN 'u n?gb nkJhc'B n?e;HnkoH 'u nZr bZrD dk wkwbk
d/ p?ep'B (Gkt ohVQ dh jZvh) dk ezw eo/rk. JhHn?ZBHnkJhH 2023 'u pD e/ fsnko
;kjwD/ nkfJnk j?. fJj xNBk fznkdk g[okDh BjhA j?. fJe
j't/rk. wkjoK dk efjDk j? fe fcT{uo fJzNoB?ZN dk nfijk gqsho{g j't/rk fi;
fog'oN w[skpe fJj xNBk T[; t/b/ tkgoh id gb/B T[vkD Go
Bkb ezfgT{No s'A b? e/ eko sZe brGr ;kok e[M i[fVnk j't/rk. fJ; dk ;zukbB
fojk ;h. ;hN d/ j/mK nkJhc'B n?e;HnkoH d/ eqS j'D ekoD T[; B{z
nkoNhfcShnb fJzN?bhi?A; (nkJhHJ/H) okjhA j't/rk. dZ;D:'r j? fe fJj fJe fBoftxB
nZr bZr rJh. fJ; B{z b? e/ fpqN/B J/no n?e;hv?AN fJBt?;Nhr/SB
;zuko B?ZNtoe pD/rk.
pqKu B/ iBse s"o 's/ dZf;nk j?.
fSBj{nk :{Bhtof;Nh 'u fJ; gq'i?eN Bkb i[V/ fJe wkjo B/ jKreKr d/ fejk
fzeo:'r j? fe cbkJhN 'u fJe phph dk nkJhc'B n?e;HnkoH
fe fJ; gq'i?eN 'u eJh ;[oZfynk fJzszkw eoB/ j'Dr/. GftZy d/ fJzNoB?ZN B{z jwfbnK
;hN j/mK ubk frnk. ;hN ns/ wfjbk d/ tzB ekoD c'B N[ZN
Bkb g{oh soQK ;[oZfyns ofjDk j't/rk. fJ; dk ;zpzX ;kvh okSNoh ;[oZfynk Bkb
frnk. wfjbk B{z fJ; rZb dh e'Jh ypo BjhA ;h. cbkJhN 'u
j?. fzeo:'r j? fe uhB 'u fJzNoB?ZN dk S[o{nksh YKuk gZSwh seBhe Bkb fsnko
nBkT{A;w?AN j'D s'A pknd T[; dh BhAd y[Zbh ns/ pkEo{w rJh.
j'fJnk ;h. fJ; ekoD T[; dh ;[oZfynk bJh u[D"shnK ofjDhnK ojhnK.
fJ; s'A gfjbK T[; B/ nkgDh ;hN u/Ai ehsh ;h. fJe e?fpB eo{ B/
T[; wfjbk B{z ;hN n?viN; eoB dh p/Bsh ehsh. fJ; d"okB T[;
jkotov :{Bhtof;Nh dh fJ; Gkosh wfjbk B/
jkotov :{Bhtof;Nh dh fJ; Gkosh wfjbk B/ B{z fe;/ uhz dh pdp{ nkT[D bZrh. T[; B/ B'fN; ehsk fe ukofizr
jkotov :{Bhtof;Nh dh fJ; Gkosh wfjbk B/
jkotov :{Bhtof;Nh dh fJ; Gkosh wfjbk B/
jkotov :{Bhtof;Nh dh fJ; Gkosh wfjbk B/
e/pb dh sko T[; dh ;hN d/ j/mK ik ojh j?. wfjbk B/ fejk fe
T[; B{z pdp{ ;bco dh soQK bZr ojh ;h i' brksko tX ojh ;h.
dZf;nk e'o'Bk ;zeN Bkb BfiZmD dk yk; sohek fJ; B{z b? e/ id T[; B/ e?fpB eo{ B{z nboN ehsk sK T[BQK B/
dZf;nk e'o'Bk ;zeN Bkb BfiZmD dk yk; sohek
dZf;nk e'o'Bk ;zeN Bkb BfiZmD dk yk; sohek
dZf;nk e'o'Bk ;zeN Bkb BfiZmD dk yk; sohek
dZf;nk e'o'Bk ;zeN Bkb BfiZmD dk yk; sohek
dZf;nK fe T[BQK B/ fjf;zr ;kT{Av ;[fDnk j?. ;hN d/ j/m'A X{znK
fBebdk j'fJnk th T[BQK b'eK B/ d/fynk. eo{ w?Apo B/ d/fynk fe
fJe bkb ozr dk c'B ;hN j'mK cf;nk j'fJnk j?. eo{ B/ T[; B{z
jNkT[D dh ekch e'fSS ehsh go T[j nfijk Bk eo ;eh. fog'oN
w[skpe fvtkJh; row j' u[Zfenk ;h. T[BQK B/ fvtkJh; B{z ukoio
s'A jNk e/ nZr p[MkT{ :zso dh tos'A ehsh. fJ; s'A pknd id
;kok e[M nkw j' frnk sK ckJhbN dh n?woi?A;h b?Afvzr BjhA
eotkJh rJh.
Nogsh tbkfdwho g[fsB dh fusktBh, o{; d/ d[ wDK B{z gJ/rk gSskT[DkwDK B{z gJ/rk gSskT[Dk
ok ok ok ok okSNogsh tbkfdwho g[fsB dh fusktBh, o{; d/ d[Nogsh tbkfdwho g[fsB dh fusktBh, o{; d/ d[SwDK B{z gJ/rk gSskT[DkwDK B{z gJ/rk gSskT[Dk
Nogsh tbkfdwho g[fsB dh fusktBh, o{; d/ d[ wDK B{z gJ/rk gSskT[Dk
Nogsh tbkfdwho g[fsB dh fusktBh, o{; d/ d[
wk;e' (fpT{o') o{; d/ okSNogsh tbkfdwho g[fsB B/ gZSw
B{z fusktBh fdzd/ j'J/ fejk fe o{;h ;[oZfynk fjZsK B{z B[e;kB
j'D 's/ T[BQK dk d/S 'fsZyk ns/ ;ys' itkp d/t/rk. g[fsB B/
fJj fusktBh nkgD/ ;kbkBk okSNo d/ BK ;zp'XB 'u fdZsh.
tkfSzrNB (fpT{o') fJe Gkosh iBse f;js wkjo vkH wqDkfbBh do;tkb B/ T[BQK dh fJj fNZgDh :{eq/B B/V/ tZv/ gZXo 's/ o{;h c"ih fJeZm
w"i{dk e'o'Bk ;zeN Bkb BfiZmD bJh tZv/ gZXo 's/ NhekeoD bJh 'pDkU, yohd' dofwnkB nkJh fiE/ o{; ;wofEs tZytkdhnK ns/ :{eq/Bh pbK
ns/ btkU' dh oDBhsh ngDkT[D dk ;[Mkn fdZsk j?. 2002 p?u dh nkJhHJ/Hn?Z;H dofwnkB jkb d/ fdBK 'u Neokn tX frnk j?. nwohek ns/
nfXekoh do;tkb wkjo ;eZso (f;js), c{v ;/cNh efwSBo, voZr ezNo'bo ns/ T[; d/ ;fj:'rhnK B/ o{; B{z nkgD/ c"ihnK B{z tkg; p[bkT[D dh
fdZbh ;oeko bJh n?ZuHnkJhHthH$J/vz ezNo'b gq'rokw dk gq'i?eN vkfJo?eNo ofj nghb ehsh j?.
u[Zeh j?. w"i{dk ;w/A 'u T[j jkotov :{Bhtof;Nh 'u e'o'Bk 's/ e/Adfos iBse g[fsB B/ fejk fe w?B{z T[whd j? fe o{; d/ ;zpzX 'u e'Jh th
f;js 's/ vkeNo/N eo ojh j?.' yso/ d/ fBSkB (o?vbkJhB) B{z gko eoB dh fjzws BjhA eo/rk.
NhekeoD dh w"i{dk do Bkb 75 ch;dh GkoshnK B{z Nhek bkT[D 'u d' ;kb T[BQK B/ fejk fe fijV/ b'e o{; d/ w[Zy ;[oZfynk fjZsK bJh ysok
brDr/. vkH wqDkfbBh w[skpe cb{ tor/ tkfJo;K d/ w[ekpb/ fJj tkfJo; tX/o/ g?dk eoBr/, T[BQK B{z pj[s gSskT[Dk gJ/rk. g[fsB B/ fejk fe
r?o-;zGkfts j?. fbjkzk nkw ;fEs 'u tkg; nkT[D bJh fJ; dh ;ghv tXkT[D T[j nr/ tX e/ ekotkJh BjhA eoBk ukj[zd/ go i/eo e'Jh ;kv/
ns/ nkpkdh dh eto/z B{z eJh r[Dk tXkT[D dh b'V j?. g{oh nkpkdh dh eto/z d/ uzr/ fJokfdnK B{z T[dk;h iK ewz'oh ;wMdk j? sK n;hA ;ys
Nhu/ B{z jk;b eoB bJh oDBhfse s"o 's/ nr/ tXkT[Dk j't/rk ns/ fJ; d/ bJh ekotkJh eoB s'A fgZS/ BjhA jNKr/. g[fsB B/ nkgD/ gqwkD{
;zGkfts oDBhsh B{z T[BQK B/ 'pDkU (fpbv), yohd' (pkJh) ns/ btkU (i?p)' BK jfEnkoK B{z nkX[fBe pDkT[D d/ edwK tZb fJSkok ehsk ns/
fdZsk. dZ; d/JhJ/ fe nkJhHJ/Hn?Z;H nfXekoh pDB s'A gfjbK wqDkfbBh g/S/ ti'A fejk fe c"i nfs nkX[fBe jkJhgo;'fBe fwzkJhbK ns/ j'o
vkeNo ;h. Bt/A jfEnkoK dh yohd ikoh oZyDr/.
15
15
15 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
15 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
15 gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
jKreKr u jVezg, Gkos s'A g[Zih cbkJhNu jVezg, Gkos s'A g[Zih cbkJhN
jKreKr nwoheB g[b; tb'A voZr o?e/N
jKreKr 'u jVezg, Gkos s'A g[Zih cbkJhNu jVezg, Gkos s'A g[Zih cbkJhN
jKreKr
jKreKr u jVezg, Gkos s'A g[Zih cbkJhN
nwoheB g[b; tb'A voZr o?e/N u cVQ/ gzikph
nwoheB g[b; tb'A voZr o?e/N
nwoheB g[b; tb'A voZr o?e/N u cVQ/ gzikphu cVQ/ gzikph
nwoheB g[b; tb'A voZr o?e/N 'u cVQ/ gzikphu cVQ/ gzikph
u'A 49 :ksoh fBeb/ e'o'Bk gk
u'A 49 :ksoh fBeb/ e'o'Bk gk
u'A 49 :ksoh fBeb/ e'o'Bk gk
'u'A 49 :ksoh fBeb/ e'o'Bk gku'A 49 :ksoh fBeb/ e'o'Bk gkz/fNt/fNt /fNt/fNt /fNt w{b d/ gqtk;h GkoshnK dh ;{uh ikoh
w{b d/ gqtk;h GkoshnK dh ;{uh ikoh
w{b d/ gqtk;h GkoshnK dh ;{uh ikoh
w{b d/ gqtk;h GkoshnK dh ;{uh ikoh
w{b d/ gqtk;h GkoshnK dh ;{uh ikoh
Nhw e'bzphnk d/ w/v/fbB 'u dZyDh
nwohek 'u j'D tkb/ ;zrfms ngokX
dk ftSb/SD eodh j?. T[j efjzd/ jB
fe voZr; dh ;wZf;nk Bkb BfiZmD
bJh nwohek jo ;kb nopK vkbo you
eodk j?. T[BQK B/ BShb/ gdkoEK Bkb
BfiZmD bJh fJe tZyoh nkowh
skfJBks ehsh j?. fJ; ekoB Bkb
voZr; eko'pkohnK bJh :{og 'u
eko'pko eoBk ;"yk j' frnk j?. T[BQK
dk wzBDk j? fe :{og 'u e'ehB dk
pkzko tXdk oj/rk. i/o/wh efjzd/ jB
fe e'bzphnk, p'bhthnk ns/ g/o{ tor/
d/SK 'u e'ehB dk T[sgkdB tZv/ g?wkB/
's/ j' fojk j?. fJ;dk ekoB fJj j? fe
fJBQK d/SK s'A :{og gj[zuD d/ eJh o;s/
jB. ezb'phnk s'A pqkzhb 'u ;fEs fJe
pzdorkj fJBQK b'efgq: o;fsnK ftu'A
fJe j?. T[E'A d/ :{og ikD tkb/ fJe ezN/
Bo 'u e'ehB oZfynk iKdk j't/rk.
pzdorkj ns/ e;Nw fvT{Nh d/ fGqSN
nfXekoh Skwb j' ;ed/ jB.
pdb oj/ jB voZr ;wZrfbzr dh
sohe/, g?dktko s'A b?e/ y[d eo oj/ jB
vfbtoh
po?AgNB (fpT{o') phs/ fdB nwoheB ;B. UANkohU, fpqfNS e'bzphnk g[fb; g{oh d[Bhnk 'u voZr d/ tgko dk
g[b; B/ 23 bZy vkbo d/ fJe B/ e'ehB, e/NkwkJhB, j?o'fJB ns/ nchw sohek pdb fojk j?. nwoheh d/SK 'u
fJzNoB?SBb voZr o?e/N dk GKvk zps ehsh ;h. ngokX 's/ y'i eoB tkb/ gZsoekoK d/
jKreKr (fpT{o') jKreKr B/ e'o'Bk wjkwkoh d/ efjo B{z d/yd/ j'J/ Gkos s'A GzfBnk j?. g[b; B/ voZr f;zvhe/N dh fBT{:koe g[b; fJz;g?eNo o/nkB ;w{j fJB;kJhN eqkJhw d/ ;zgkde feq;
nkT[D tkbhnK ;kohnK T[vkDK 's/ o'e brk fdZsh j?. nfXekohnK w[skpe BthA ;wZrfbzr ekoB UANkohU d/ 25 b'eK j'rB B/ fejk fe j?o'fJB fJe pj[s jh vkbph efjzd/ jB fe gfjbK voZr tgko
fdZbh s'A jKreKr g[Zih T[vkD ftu ;tko 49 :ksohnK d/ e'o'Bk gkz/fNt j'D dh d/ fybkc d'S doi ehs/ jB. voZr o?e/ ysoBke voZr j? i' ;kv/ GkJhuko/ B{z d/ w[yh :kBh voZr wkchnk voZr dh
g[SNh d/ pknd fJj c?;bk fbnk frnk j?. ghVs ;ko/ :ksoh Gkosh nkgo/No N 'u po?AgNB 'u ofj oj/ 20 GkoshnK pj[s B[e;kB gj[zukT[Adh j?. T[j dZ;d/ g?dktko s'A b? e/ T[;d/ rkjeK sZe
ft;skok dh T[vkD okjhA jKreKr rJ/ ;B. B{z d'Sh wzBd/ j'J/ g[b; B/ T[BQK dh ;{uh jB fe j?o'fJB dh y/g fJe fJBv'o y/v gj[zukT[D dk ezw wkchnk dh fBrokBh
jKreKr e'o'Bk tkfJo; Bkb ;G s'A gfjbK gqGkfts j'D tkbhnK irQktK th ikoh ehsh j?. fJBQK ftu fznkdkso w?dkB s'A pokwd j'Jh j?. fJj wkwbk 'u j[zdk ;h. go j[D nfijk BjhA j[zdk
ftu'A fJe j? go T[E/ bkr{ ;ys fB:wK dh tiQk Bkb e'o'Bk d/ f;oc 11 jzko wkwb/ gzikph w{b d/ gqtk;h Gkosh jB. g[b; pZfunK B{z yso/ 'u gkT[D tkbk j?. j?. j[D g?dktko s'A vfbtoh sZe jo
jh nkJ/ jB. jKreKr B/ nkgDh 75 bZy dh nkpkdh ftu'A 9H8 ch;dh b'eK B{z j[D B/ ftnkge w[fjzw d"okB 50 s'A fznkdk fznkdkso jfEnko e?b/vB d/ Bkb d/ ezw B{z S'N/-S'N/ ;w{j eod/ jB. fJj
sZe e'o'Bk Nhek brkfJnk j?. jKreKr B/ fJ;/ ;kb iBtoh ftu e'o'Bk dh u"Eh ;ou tkozN eZY/ ns/ 33 b'eK d/ fybkc ;EkB s'A zps ehs/ rJ/ ;B. g[b; dk ;w{j nkgD/-nkgD/ ezw 'u n?e;goN
bfjo 's/ ekp{ gk fbnk ;h. 130 s'A fznkdk ngokfXe wkwb/ doi efjDk j? fe pzd{eK B{z BkikfJz sohe/ jB. vkbph w[skpe d[BhnkGo dk voZr
jKreKr gqSk;B B/ fJ; d/ wZd/Bzo Gkos, gkfe;skB ns/ fcbhghBz B{z ehs/ jB. ;ou nkgq/SB 'u voZr; d/ Bkb fJe ftnesh e'b oZfynk frnk tgko gfjbK d/ w[ekpb/ j[D pj[s
'fznkdk i'yw' tkbh ;{uh ftu gkT[Ad/ j'J/ fJBQK d/SK s'A nkT[D tkbhnK ;kohnK fJbktk 48 ysoBke jfEnkoK dk ;h i' j[D d'SK dk ;kjwDk eo fojk j?. ftt;fEs j?. j[D pj[s ;ko/ S'N/-S'N/
T[vkDK 's/ o'e brk fdZsh j?. dZ; d/JhJ/ fe ft;skok dh T[vkD ftu e[Zb 188 iyhok th g[b; d/ jZE bZrk j?. fJBQK j'rB dk fJj th efjDk j? fe jfEnkoK b'e nkzkd o{g Bkb voZr; d/ Xzd/ 'u
:ksohnK d/ p?mD dh ;woEk j?. jKreKr ftu e'o'Bk gkz/fNt wohzK B{z 3 jcs/ dh ehws e?B/vkJh w[dok 'u 7 bZy B{z ngokfXe gqktXkBK d/ sfjs iBse bZr/ j'J/ jB. T[o[rt/ dZyDh nwohek
bJh fJeKstk; ftu ofjDk g?Adk j?, i' fe d[Bhnk d/ ;G s'A ;ys fB:wK ftu'A fJe 30,000 vkbo j?. pozgNB 'u e[M ;[oZfynk bJh rzGho yso/ d/ Bshi/ ti'A dk ;G s'A S'Nk ;g/fBS p'bD tkbk d/S
j?. voZr; pZfunK d/ fJBv'o y/v w?dkBK zps ehsk frnk j?. j?. T[o[rt/ jkb d/ ;kbK 'u d[BhnkGo
s'A th zps ehshnK rJhnK jB. voZr; Bkb fBZimD bJh nwohek 'u voZr ;wZrfbzr dk rVQ pD frnk
fBT{:koe dh y/soh g[b; ns/ j'o jo ;kb eod? nopK vkbo you j?. fJ; Xzd/ bJh dZyDh nwohek ns/
nwohek
nwohek u Gkosh w{b dh tfBsk r[gsku Gkosh w{b dh tfBsk r[gsk bkn fJBc'o;w?AN J/iz;hnK dk efjDk fJe fog'oN w[skpe nwohek 'u :{og d/ ngokX ;w{j fwbe/ fJeZm/ ezw
nwohek
nwohek 'u Gkosh w{b dh tfBsk r[gsku Gkosh w{b dh tfBsk r[gsk
nwohek u Gkosh w{b dh tfBsk r[gsk
j? fe 'gqki?eN uhsk' fJe ;kb gfjbK voZr ;wZrfbzr ;pzXh ekB{zB pj[s jh eo oj/ jB. T[o[rt/ j[D e"wKsoh voZr
S[o{ j'fJnk id'A iKueosktK B/ voZr fznkdk ;ys jB. fi; ekoB :{og 'u ;wZrfbzr dh d[Bhnk 'u wSj{o d/S pD
pDh n?;';hJ/N nNkoBh iBob
pDh n?;';hJ/N nNkoBh iBob ;wZrfbzr d/ fJe tZv/ B?ZNtoe dk fgZSk voZr dh ;wZrfbzr dk fotkz pj[s u[Zek j?. fJ; d/S s'A nwohek jh BjhA
pDh n?;';hJ/N nNkoBh iBob
pDh n?;';hJ/N nNkoBh iBob
pDh n?;';hJ/N nNkoBh iBob
;r'A d[Bhnk d/ eJh fjZf;nK 'u voZr
eoBk ;[o{ ehsk fi; ftu e?B/vk s'A
fznkdk tXdk ik fojk j?. fJB;kJhBN
e'ehB, j?o'fJB, nchw ns/ e/NkwkJhB eqkJhw ;zrmB d/ fBod/Se i/o/wh ;wZrfbzr ehsh iKdh j?. vkbph w[skpe
dh dokws Skwb ;h. g[b; w[skpe w?evowkN efjzd/ jB fe w"i{dk ;w/A 'u fJBQK dhnK fJzBhnK v{zxhnK jB fe fJBQK
;wZrfbzr B/ fJe w[Seb ns/ ojZ;wJh :{og e'ehB d/ ;wZrboK bJh ;G s'A B{z cVBk ;oekoK bJh u[D"sh pD frnk
B?ZNtoe okjhA g{o/ d/S Go 'u voZr tzv/ nkeoSe pkzko j?. i/o/wh ns/ T[BQK dh j?.
nk;Nq/bhnk dh uhB s/ tZvh ekotkJh,
nk;Nq/bhnk dh uhB s/ tZvh ekotkJh,
nk;Nq/bhnk dh uhB s/ tZvh ekotkJh,
nk;Nq/bhnk dh uhB s/ tZvh ekotkJh,
nk;Nq/bhnk dh uhB s/ tZvh ekotkJh,
oZd ehsk p?bN n?Av o'v gqki?eN
oZd ehsk p?bN n?Av o'v gqki?eN
oZd ehsk p?bN n?Av o'v gqki?eN
oZd ehsk p?bN n?Av o'v gqki?eN
oZd ehsk p?bN n?Av o'v gqki?eN
eodk j? i' okSNo fjZs dh T[bzxDk
eodhnK jB.
ftd/S wzsoh B/ ejh fJj rZb
gkfJB/ B/ fJe fpnkB ftu fejk
fe w?B{z bZrdk j? fe fJj ftt;EktK
tkfSzrNB (fpT{o') pkJhv/B gqSk;B ftu T[Zu/ nj[d/ 's/ fJe j'o Gkosh w{b dk nk;Nq/bhnk dh ftd/S Bhsh Bkb w/b
Bkrfoe u[fDnk frnk j?. Upkwk gqSk;B d"okB i;fN; ftGkr ftu nkgDh ;/tk BjhA yKdhnK iK ;kv/ ftd/S ;zpzXK d/
d/ u[Zeh Gkosh w{b dh tfBsk r[gsk B{z n?;';hJ/N nNkoBh iBob fB:[es ehsk gqshe{b j?. uhB B/ gfjbK jh nk;Nq/bhnk
frnk j?. T[jBK d/ Bkw 's/ nwoheh ;?B/N ftu w[jo brkJh rJh. fJZE/ dZ; dJhJ/ Bkb sDkn tZXD 's/ fteN'ohnk Bkb
fe fJ; nj[d/ 's/ fB:[es j'D tkbh gfjbh Gkosh w{b dh Bkrfoe j'D dk ;BwkB ;cb ftjkoe ;fj:'r ftu o[ektN
th tfBsk B{z jh fwfbnk j?. ;hHn?ZBHn?ZBH w[skpe tfBsk r[gsk d/ Bkw 's/ ;?B/N gkT[D dh fusktBh fdZsh ;h, fi; wro'A
ftu t'fNzr j'Jh ns/ 51-49 d/ nzso Bkb T[jBK B/ Bkw B{z wBz{oh fwbh j?. nk;Nq/bhnk B/ th uhB B{z ;pe f;ykT[D
ohgpfbeB fb;k w[oe't;eh B/ pkJhv/B d/ T[whdtko d/ gZy nkgDk t'N fdZsk. bJh fJj edw u[Zfenk j?.
e?Bpok (fpT{o') d[Bhnk Go d/ d/SK 2018-19 ftu j'fJnk ;h ;wM"sk
T[jBK B/ fejk fe w?B{z bZrdk j? fe tfBsk r[gsk fBZih s"o 's/ nfBnK dk nk;Nq/bhnk B/ ehsh itkph ekotkJh
Bkb T[bM/ uhB B{z j[D nk;Nq/bhnk B/ nk;Nq/bhnk d/ ftd/S wzsoh wkfo;
w[ekpbk eoB bJh tuBpZX ojh j?. t'fNzr s'A gfjbK okSNogsh i'n pkJhv/B B/ nk;Nq/bhnk B/ 2018 ftu fJe
;pe f;ykfJnk j?. gqXkB wzsoh ;e"N gkfJB/ B/ fJe fpnkB ftu fejk fe fJj
fejk ;h fe T[jBK B/ pj[s jh e[Sb ns/ ;BwkfBs Gkosh w{b dh tehb tfBsk okSNoh ;[oZfynk ekB{zB gk; ehsk ;h
w"oh;B dh e?pfBN B/ okSNoh ;[oZfynk ;wM"sk uhB Bkb 2018-19 ftu ehsk
r[gsk B{z Bkwzd ehsk j?, fijBK B/ nkgDk g{ok eohno B;bh ;wkBsk ns/ fBnK i' xo/b{ BhshnK ftu r[gs ftd/Sh dyb
B{z fXnkB ftu oZy e/ uhB d/ nfGbkSh frnk ;h. n;hA Bt/A okSNoh ;[oZfynk B{z gkpzdhS[dk eodk j?. phfizr B/ fJjBK
dh bVkJh ftu brkfJnk j?.
p?bv n?Av o'v fJBhShJ/fNt d/ d' ;wM"s/ ekB{zB d/ sfjs uhB d/ fJ; nfGbkSh
nwohek ;?B/N ftu tfBsk r[gsk d/ Bkw 's/ t'fNzr j'Dh ;h go ohgpfbeB ekB{zBK B{z uhB d/ gqsh gZygks eoB
oZd eo fdZs/ jB. fijV/ d' ;wM"s/ oZd gqki?eN B{z oZd eoB dk c?;bk fbnk j?.
tZb'A fJ; dk fto'X ehsk frnk ;h feT[Afe jkb jh ftu tfBsk r[gsk B/ e[M NthN tkbk ns/ uhB-nk;Nq/bhnk d/ foSfsnK
ehs/ rJ/ jB T[jBK ftu uhBh ezgBhnK T[jBK B/ dZf;nk fe BtK ekB{zB ;zxh
ohgpfbeBK dh nkb'uBk eofdnK ehs/ ;B. fzeo:'r j? fe nwohek d/ fBnK ftu zfjo x'bD tkbk eoko fdZsk j?.
nk;Nq/bhnk d/ fteo'Nohnk ;{p/ ftu d' ;oeko B{z j/mb/ gqpzXeh gZXo 's/ ehs/
ftGkr ftu shik ;G s'A T[Zuk nj[dk n?;';hJ/N nNkoBh iBob dk j[zdk j?. fJ; wzfBnk ik fojk j? fe fJ; Bt/A c?;b/ s'A
fpbfvzrK d/ p[fBnkdh YKu/ fsnko eoB rJ/ T[jBK nzsookSNoh ;wM"fsnK dh nk;Nq/bhnk ns/ uhB ftukb/ sDkn j'o
ftGkr ftu n?;';hJ/N nNkoBh iBob d/ s"o 's/ tfBsk r[gsk Bkrfoe nfXekoK
tkbhnK ;B. nDd/yh eoB dhnK SeshnK gqdkB
d/ ezw dh fBrokBh ftu nfjw G{fwek fBGkJ/rh. fznkdk tZX ;edk j?.
16
16
16 gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
16 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
16 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
;z:[es ok No dhnK fszB nfjwNo dhnK fszB nfjw
;z:[es ok fBT{zhb?Av d/ c?;b/ ckJht nkJhhb?Av d/ c?;b/ ckJht nkJhz
;z:[es ok
;z:[es ok No dhnK fszB nfjw
;z:[es okSNo dhnK fszB nfjwNo dhnK fszB nfjw
fBT{ hb?Av d/ c?;b/ ckJht nkJhhb?Av d/ c?;b/ ckJht nkJh
fBT{ hb?Av d/ c?;b/ ckJht nkJh
fBT{
fBT{
p"vhnK dk w?Apo pfDnk Gkos
p"vhnK dk w?Apo pfDnk Gkos
p"vhnK dk w?Apo pfDnk Gkos
p"vhnK dk w?Apo pfDnk Gkos
p"vhnK dk w?Apo pfDnk Gkos
nbkfJz; bJh pD/ fuzsk dk ft
nbkfJz; bJh pD/ fuzsk dk ft
nbkfJz; bJh pD/ fuzsk dk ftSkk kk k
nbkfJz; bJh pD/ fuzsk dk ft
nbkfJz; bJh pD/ fuzsk dk ft
d/S uhB fybkc r[Npzdh eo oj/ jB go
jkb jh ftu fBT{zhb?Av B/ brksko fJ;
rmi'V s'A d{oh pDkT[D d/ ;ze/s fdZs/
jB. fgSb/ ;kb iBtoh ftu id'A ckJht
nkJhz B/ jKreKr ftu frqcskohnK d/
wkwb/ ftu fpnkB ikoh ehs sK T[;
's/ fBT{zhb?Av B/ d;sys BjhA ehs/.
T[; wro'A wkou ftu uhB ns/ fBT{zhb?Av
B/ nkgD/ ftukb/ w"i{d w[es tgko
;wM"s/ dk doik tXkT[D dk c?;bk
ehsk.
ckJht nkJhz rmi'V s'A fBT{zhb?Av
dh pD ojh d{oh dk ;kc ;ze/s fgSb/
wjhB/ th fwfbnk ;h id'A T[; B/ fJ;
rmi'V ns/ j'o d/SK d/ T[; fpnkB 's/
d;sys eoB s'A wBk eo fdZsk fi;
ftu e'ftv-19 wjkwkoh dh T[sgZsh
;zpzXh ftSt f;js ;zrmB dh fog'oN
dh nkb'uBk ehsh rJh ;h. fJjBK edwK
B{z b? e/ gqXkB wzsoh i?f;zvk novoB dh
;z:[es okSNo (fpT{o') Gkos B{z ;z:[es okSNo ftu fJe tko fco fszB t?fbzrNB (fpT{o')L fBT{zhb?Av ;oeko w[;bwkBK d/ wB[Zyh nfXekoK d/ xkD ;oeko dh d/S d/ nzdo T[jBK d/ ezzot/
wjZstg{oB p"vhnK ftu w?Apo u[fDnk frnk j?. fJ;/ ;kb iBtoh dh S[o{nks ftu tZb'A bJ/ rJ/ e[M c?;fbnK Bkb fJe ns/ jKreKr wkwbk th Skwb j?. fNt fto'XhnK B/ nkb'uBk ehsh j?.
Gkos B/ ;z:[es okSNo ;[oZfynk gohSd d/ n;EkJh w?Apo d/ s"o 's/ nkgDh gkoh dh ;tkb yVQk j'fJnk j?. wsbp fes/ T[j fBT{zhb?Av-uhB e"A;b dh p?me B{z T[jBK B/ i?f;zvk ;oeko 's/ ckJht
S[o{nks ehsh ;h. fJ; tko ;z:[es okSNo nkofEe ns/ ;wkfie gohSd dhnK fszB y[d B{z nwoheh e?Ag s'A d{o sK BjhA eoBk ;zp'fXs eofdnK wkj[Nk B/ fejk,''n;hA nkJhz dh fJei[ZNsk s'VB dk d'S
ukj[zdk. ;'wtko B{z fBT{zhb?Av dh ftd/S ckJht nkJhz S/nfozr nbkfJz; d/
p"vhnK bJh Gkos dh u'D ehsh rJh j?. brkfJnk j? go wkj{Nk B/ fejk fe
ngokX fBo'Xe ns/ ngokfXe ew/Nh dk w?Apo pfDnk Gkos wzsoh BkfB:k wkj[Nk B/ d' N{e fejk fe ;kEhnK d/ ;kjwD/ fJj fejk j? fe fJ; fBT{zhb?Av ;oeko e{NBhsh ns/ tkosk
Gkos B{z z[pkBh wBz{oh d/ Bkb ngokX dh o'eEkw ns/ ngokfXe efwSB ftu T[jBK dk d/S ckJht nkJhz fJzN?Abhi?A; rmi'V d/ ;zpzXK dk dkfJok tXkT[D zohJ/ fJe ;fEo Bhsh ngBk ojh j?.
1 iBtoh, 2022 s'A S[o{ j' oj/ fszB ;kb d/ ekoiekb bJh u[fDnk frnk j?. T[ZE/ S/nfozr nbkfJz; (y[chnk ;{uBktK dk dhnK e'fSSK s'A n;h n;fji jK. fJ; T[jBK B/ fejk fe wB[Zyh nfXeko
nk;Nqhnk, pfjohB, p/bko{;, p[brkohnk, e?B/vk, coK;, xkBk, bhphnk, gkfe;skB, b?D-d/D eoB tkb/ gzi d/SK d/ rmi'V) d/ pdb/ n;hA ftfGzB w[ZfdnK 's/ n;hA fij/ wkwfbnK B{z fBozsosk d/ Bkb d/S
eso, EkJhb?Av,N'r' ns/ nwohek B{z th z[pkBh wBi{oh d/ Bkb u[fDnk frnk idfe dh ftd/S Bhsh B{z fBod/fSs eoB dhnK nkgD/ fjZsK B{z zkjo eoB d/ pj[gZyh Bkb i[V/ ;tkbK d/ pko/ ftu d/fynk
pqkzhb, v'fwfBe rDoki, gqkr, fubh, feT{pk B{z r[gs t'fNzr zohJ/ u[fDnk frnk. e'fSSK s'A n;fji j?. fJZE/ dZ; dJhJ/ w"fenK dh sbkS eoKr/.'' ikDk ukjhdk j?. eM ;wK nfijk n;hA
fbzrh ;wkBsk ns/ wfjbk wzp{sheoB ;z;Ek dk pfDnk w?Apo fe ckJht nkJhz S/nfozr nbkfJz; d{i/ uhB ns/ fBT{zhb?Av tgkoe fjZ;/ T[jBK d/SK Bkb fwb e/ eod/ jK fijBK
Gkos B{z ;z:[es okSNo fbzrh ;wkBsk ns/ wfjbk wzp{sheoB ;z;Ek d/ ftSt :[ZX d/ pknd pfDnk ;h. fJ; dko Bkb ;kvk ftuko fwbdk j? ns/ ed/
ekoiekoh p'ov ftu th fszB ;kb d/ ekoiekb bJh wBz{oh d/ Bkb u[fDnk ftu fBT{zhb?Av d/ fJbktk nwohek, e?B/ uhB fBT{zhb?Av dk ;G s'A tZvk n;hA nfijk fJeZbk eod/ jK.fBohyeK
frnk. ;z:[es okSNo p"vh ftu ncrkfB;skB, nk;Nq/bhnk, pzrbkd/S, e?wo{B, vk, fpqN/B ns/ nk;Nq/bhnk Skwb jB. tgkoe fjZ;/dko j?. d'jK d/SK ftu nB[;ko fXnkB d/D dh rZb fJj j? fe
e'bzphnk, v'fwfBe rDoki, fw;o;, rKphnk, r[:kBk, ehBhnk, w'Bke', g/b?Av, fJj d/S fJ; nbkfJz; d/ sfjs y[chnk ;bkBk tgko 29H5 nop vkbo sZe wkj{Nk B/ fJj fpnkB nk;Nq/bhnkJh ftd/
dZyDh ncohek, EkJhb?Av, s[oew/fB;skB ns/ :{eo/B th u[D/ rJ/. ;{uBktK nkg; ftu ;KMhnK eod/ jB. gj[zu u[Zek j?. T[ZXo uhB B/ jkb jh S wzsoh wkfo; gkfJB/ dh fBT{zhb?Av
ftSt ykX gq'rokw d/ ekoiekoh p'ov ftu pDkJh irQk nbkfJz; B/ jkb jh d/ wjhfBnK ftu ckJht nkJhz rmi'V dh ;ys :ksok s'A mhe gfjbK fdZsk j?. gkfJB/
fJ; d/ fJbktk Gkos dh ftSt ykX gq'rokw d/ ekoiekoh p'ov ftu th u'D ftu uhB Bkb ;pzXs eJh wkwfbnK nkb'uBk ehsh j?. fSBfinKr wkwb/ p[ZXtko B{z fBT{zhb?Av nkT[Dr/ fiZE/
j'Jh. fJe iBtoh, 2022 s'A T[; dk ekoiekb S[o{ j't/rk. fJ; p'ov ftu coK;, ftu fpnkB ikoh ehs/ jB. T[jBK ftu ftu T[; d/ fpnkB d/ pknd uhB B/ T[jBK dh wkj{Nk ns/ gqXkB wzsoh i?f;zvk
xkBk, e'ohnk rDoki, o{; ns/ ;thvB B{z th wBz{oh zohJ/ u[fDnk frnk. uhB d/ fSBfinKr ;{p/ ftu T[fJro fejk ;h fe ckJht nkJhz ftu Skwb novoB Bkb w[bkeks j't/rh.
fBT{
fBT{ hb?Av B/ f;js ftGkr ns/ T[u w[jkos oZyDhb?Av B/ f;js ftGkr ns/ T[u w[jkos oZyD
fBT{
fBT{ hb?Av B/ f;js ftGkr ns/ T[u w[jkos oZyD
fBT{zhb?Av B/ f;js ftGkr ns/ T[u w[jkos oZyDhb?Av B/ f;js ftGkr ns/ T[u w[jkos oZyD
11 dh ;[Bkwh u pzd j' rJh ;h 1u pzd j' rJh ;h 1 ;kb g[okDh xVh, ;kb g[okDh xVh,
11 dh ;[Bkwh
11 dh ;[Bkwh u pzd j' rJh ;h 1 ;kb g[okDh xVh,
2 2 2 2 2011 dh ;[Bkwh 11 dh ;[Bkwh 'u pzd j' rJh ;h 1u pzd j' rJh ;h 100 ;kb g[okDh xVh, ;kb g[okDh xVh,
tkfbnK d/ gfotkoK bJh y'bQ/ dotk
tkfbnK d/ gfotkoK bJh y'bQ/ dotk
tkfbnK d/ gfotkoK bJh y'bQ/ dotkz/////
tkfbnK d/ gfotkoK bJh y'bQ/ dotk
;kb pknd G{ukb nkT[D s/ w[V uZbhs/ w[V uZbh
;kb pknd G{ukb nkT[D
;kb pknd G{ukb nkT[D s/ w[V uZbh
1 1 1 1 10 ;kb pknd G{ukb nkT[D ;kb pknd G{ukb nkT[D 's/ w[V uZbhs/ w[V uZbh tkfbnK d/ gfotkoK bJh y'bQ/ dotk
T[j b'e fiBQK d/ ftd/S ofjzd/ gkoNBoz
ns/ S'N/ pZfunK d/ thi/ bZr/ ;B T[j
th j[D fJZE/ nk ;eDr/ go Sos fJj j?
fe fJE/ ofj fojk w?Apo fgSb/ 12
wjhfBnK s'A fJE/ ofjzdk j'Dk ukjhdk
j?. fJwhrq/SB wzsoh feq; ckc'Jh B/ fejk
j? fe fJ; S'N Bkb ;?AeV/ gfotko fJZE/
nk e/ nkgD/ gfotkoK Bkb fwb ;eDr/
. ;oeko B/ e'ftv-19 d/ ubfdnK tZy-
tZy SosK nXhB fJE/ b'eK B{z nkT[D
bJh fdSk fBod/S bkr{ eo fdZs/ ;B,
fiBQK d/ ftu j[D jbeh jbeh fYZb
fdZsh ik ojh j?. Bt/A fdSk fBod/SK j/
m j[D thzk nozhnK dh wzr ehsh rJh
j?. wzsoh feq; ckc'Jh B/ fejk j? fe
''fBT{zhb?Av g{oh d[Bhnk dk fXnkB fyZu
fojk ;h fe n;hA e'ftv s'A fet/A pu oj/
jK ns/ d/S dh nkofEesk fet/A puk
N'ehU (fpT{o') ikgkB dh 100 ;kb g[okDh tZvh xVh fi; B/ 2011 d/ fGnkBe
oj/ jK. fJ; dofwnkB n;hA fJj th g{oh
G{ukb d/ pknd ezw eoBk pzd eo fdZsk ;h, T[j nukBe ukb{ j' rJh j?. j?okB
soQK ;wMd/ ;h fe gqtk;h ekfwnK dhnK
eoB tkbh rZb fJj j? fe fJj xVh jkb jh ftu d[pkok nkJ/ fJe j'o G{ukb d/
gfotkoe w[SebK fet/A tXhnk jB.''
pknd uZbh j?. dZ; d/JhJ/ fe 2011 ftu ikgkB d/ T[so-g{oph sZN 's/ G{ukb
fgSbhnK fdZshnK S'NK Bkb
nkfJnk ;h. fJ; d/ pknd nkJh ;[Bkwh ekoB 18000 s'A fznkdk b'eK dh w"s j'
13,000 b'e fJZE/ nkgD/ ftSV/ gZe/ ns/
rJh ;h.
Bkrfoesk tkb/ gfotkoK d/ Bkb nk
T[; G{ukb ns/ ;[Bkwh ;w/A fJj 100 ;kb g[okDh xVh :kwkw'N' d/ fJe p'X wzdo
e/ fwb/ ;B ns/ 13,000 j'o b'e i' fe
ftu bZrh j'Jh ;h. T[d'A fJj xVh ;[Bkwh ftu v[Zp rJh ;h. xVh d/ wkbe pz;[B
n;EkJh ezw thi/ 's/ ;B T[j nk e/
;ekB' B/ N[ZNh j'Jh xVh B{z mhe eoB dh e'fSS ehsh go e'Jh ;cbsk BjhA fwbh.
fwb/ ;B. fJ; s'A fJbktk 2500 T[j
10 ;kb pknd 2021 ftu id'A ikgkB d/ fJ;/ y/so ftu fJe j'o G{ukb nkfJnk
gfotkoe w?Apo th nkJ/ fiBQK d/
sK xVh nkgD/ nkg uZb gJh. t?fbzrNB (fpT{o') rb'pb gZXo 's/ dh nkwd B{z fJikzs fdZsh j?. j[D gfotkoe w?Apo fJZE/ pj[s jh
2011 ftu ;[Bkwh dhnK bfjoK p'X wzdo ftu dkyb j' rJhnK ;B. fJ; c?bh e'o'Bk bkr dh phwkoh ekoB fiZE/ ;oeko B/ fejk j? fe fBT{zhb?Av ftu wjZstg{oB ;zeNwJh ezwK ftu bZr/
nkcs s'A f;oc wzdo d/ yzG/ ns/ SZs puh ;h. nkcs d/ pknd wzdo d/ w[Zy g[ikoh fJe gk;/ fiZE/ fznkdkso d/SK B/ nkgD/ fijV/ b'e f;js ftGkr ftu ezw eod/ ;B. nk;Nq/bhnk tk;hnK B{z fJ; d/
ns/ xVh d/ wkbe pz;[B ;ekB' B/ xVh B{z wbp/ ftu'A eZfYnk ;h. fJ; d/ pknd pkovo nzsookSNoh :ksohnK bJh pzd jB iK fco pj[s jh T[u w[jkos sfjs e[nkozNhB cqh tkbh ;j{bs dk
T[BQK B/ xVh B{z mhe eoB dh e'fSS ehsh go fJj ;G ftnoE ;h. fJ; ;kb fJ;/ y/ ehs/ j'J/ jB T[ZE/ fBT{zhb?Av d/ fJwhrq/ feZfsnK ftu ezw eod/ jB, T[BQK d/ ckfJdk fwb/rk. BthAnK S'NK tkfbnK
so ftu fJe j'o SeshSkbh G{ukb nkfJnk. nrbh ;t/o fit/A jh pz;[B ;ekB' dh SB wzsoh feq; ckc'Jh B/ pzd gJ/ pkovoK gfotkoe w?Apo fJE/ nk ;eDr/. bJh nozhnK 30 wJh s'A bJhnK
BhAd y[ZbQh sK T[BQK d/fynk fe fJj xVh uZb ojh ;h. B{z y'bQd/ j'J/ fB:wK ftu e[M Bt/A b'eK fJ; s'A fJbktk fBT{zhb?Av ofj oj/ ikDrhnK.
17
17
17 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
17 gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
17 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
okjs dh ypo L nk;Nq/bhnk pfDnk e'o'Bk skfJtkB s/ uhB d/ jwb/ dk ysok, nk;Nq/bhnkJhs/ uhB d/ jwb/ dk ysok, nk;Nq/bhnkJh
okjs dh ypo L nk;Nq/bhnk pfDnk e'o'Bk
okjs dh ypo L nk;Nq/bhnk pfDnk e'o'Bk
okjs dh ypo L nk;Nq/bhnk pfDnk e'o'Bk
okjs dh ypo L nk;Nq/bhnk pfDnk e'o'Bk
skfJtkB s/ uhB d/ jwb/ dk ysok, nk;Nq/bhnkJh
skfJtkB
skfJtkB
skfJtkB 's/ uhB d/ jwb/ dk ysok, nk;Nq/bhnkJhs/ uhB d/ jwb/ dk ysok, nk;Nq/bhnkJh
w[es d/
okJhb u y[ZbQ/ ;e{b-ekbi
okJhb u y[ZbQ/ ;e{b-ekbi
w[es d/S, fJ, fJ , fJ, fJ , fJzokJhb u y[ZbQ/ ;e{b-ekbiokJhb u y[ZbQ/ ;e{b-ekbi
w[es d/ okJhb u y[ZbQ/ ;e{b-ekbi
w[es d/
w[es d/
;?Bk B/
;?Bk B/ [o{ ehsh :[ZX dh fsnkoh[o{ ehsh :[ZX dh fsnkoh
;?Bk B/ [o{ ehsh :[ZX dh fsnkoh
;?Bk B/
;?Bk B/ S[o{ ehsh :[ZX dh fsnkoh[o{ ehsh :[ZX dh fsnkoh
j?. bZrGr o'z uhB d/ bVke{ ijkz
ikDp[ZM e/ skfJtkBh jtkJh ;hwk ftu
x[;g?m eoB dh e'fSS eo oj/ jB.
rb'pb NkJhwz d/ n?vhNo B/ ejh
fJj rZb
nfijk gfjbh tko j'fJnk j? id'A
vq?rB dk w[Zy gZso ej/ ikD tkb/
rb'pb NkJhwz B/ dZf;nk j? fe nkfyo
uhBh bVke{ ijkz skfJtkBh J/no;g/
; ftu pko-pko x[;g?m feT[A eod/ jB.
rb'pb NkJhwz d/ uhc n?vhNo j{ ShfiB
B/ dZf;nk fe uhB dh fwbNoh w[fjzw
n;b ftu nwoheh ftd/S ftGkr ns/
skfJtkB ftukb/ ;zpzXK dh
rkJhvbkJhB dh T[bzxDk d/ itkp ftu
ehsh ik ojh j?. uhB dh ghgbz fbpo/
SB nkowh skfJtkB ns/ nwohek
ftukb/ tZXd/ ;zpzXK B{z d/yd/ j'J/ fJbke/
f;vBh(fpT{o') nk;Nq/bhnk dh ;?Bk jKreKr ftu b'eszso ;woEeK ns/
ftu fwbNoh dpkn B{z j'o tXkJ/rh. i/
B/ nrb/ 5 ;kbK ftu uhB d/ skfJtkB T[fJroK B{z e[ub fdZsk j?. j[D fJj vo
f;vBh (fpT{o') rb'pb gZXo 's/ ikoh e'o'Bk d/ efjo ftu fJzokJhb ns/ nk;Nq/ eo skfJtkB ;kv/ ijkzK 's/ r'bhpkoh
's/ jwbk eoB d/ yso/ B{z d/yd/ j'J/ iskfJnk ik fojk j? fe uhB skfJtkB
bhnk s'A uzrh ypo nkJh j?. fJzokJhb B/ y[ZbQ/ y/soK ftu wk;e gkT[D dh b'V B{z eodk j? sK fJ; B{z g{oB :[ZX wzfBnk
vq?rB Bkb izr dh fsnkoh s/z eo fdZsh 's/ nkgDh fwbNoh skes dh tos'A eo
ikt/rk ns/ g{o/ dk g{ok skfJtkB ;Nq/N
ysw eo fdZsk j?. T[ZXo nk;Nq/bhnk d/ gqXkB wzsoh ;e"N w"oh;B B/ x'SDk ehsh
j?. ;{soK w[skpe nk;Nq/bhnk dh ;?Bk ;edk j? sK i' okSNogsh Sh fiBfgzr
;kvk j't/rk.
j? fe T[jBK dk d/S bZrGr e'o'Bk w[es j' frnk j?. fJzokJhb ftu y[ZbQ/ ;e{b-
uhB Bkb :[ZX bJh oDBhsh pDk ojh d/ Sk;B ekb ftu skfJtkB dk uhB
ekbi skfJtkB B{z nkgDk nN[ZN fjZ;k
j?. ;?Bk d/ nfXekoh T[; ;fEsh bJh Bkb J/eheoB ehsk ik ;e/.
fJzokJhb ftu ;ko/ ;e{b-ekbi g{oh soQK y'bQ fdZs/ rJ/ jB. fJZE/ ftnkge wzBdk j? uhB
y[d B{z fsnko eo oj/ jB fi; d/ sfjs uhBh ijkzK tZb'A x[;g?m dh e'fSS
gZXo 's/ t?e;hB w[fjzw ubkT[D d/ pknd okjs fwbh j?. fJzokJhb B/ fJj th fejk uhB dh efwT{fB;N gkoNh rqfj :[ZX
:[ZX j'D dh ;fEsh ftu e'fbB; Sq/Dh uhB B/ fJ; jcs/ jh nkgD/ 25
d/ ysw j'D d/ 7 djke/ pknd th
j? fe T[j wJh s'A ;?bkBhnK bJh d/S B{z y'bQ d/t/rk. fJBv'o iBse ;EkBK 's/ wk;e
dh gDv[Zph ns/ ;[go jkoB/N ckJhNo bVke{ ijkzK d/ p/V/ B{z skfJtkB d/
skfJtkB B{z nkgDh zwhB dk fjZ;k
brkT[Dk gt/rk. fJZE/ j[D f;oc 200 e'o'Bk ghVs ofj rJ/ jB.
i?ZN B{z nwoheh ;?Bk ns/ j'o ;kEh d/SK fJbke/ ftu G/fink ;h. nk;Nq/bhnk d/
nk;Nq/bhnkJh ghHn?ZwH B/ d/S d/ e'o'Bk w[es j'D dh ehsh x'SDk dZ;dk j?. fJj rZb tZyoh j? fe
dh wdd bJh skfJtkB ;Nq/N ftu G/ e{NBhse ;{soK B/ fejk,''eJh xNBkeqw
gqXkB wzsoh ;e"N w"oh;B B/ fejk fe nk;Nq/bhnk bZrGr e'o'Bk w[es j' frnk skfJtkB 's/ nZi sZe uhB dk f;ZX/
fink ik ;e/. j' oj/ jB ns/ ;fEshnK bJh :'iBk
j?. fJ; d/ pkti{d n;hA nkgD/ pkovoK B{z y'bQD ftu ibdpkzh BjhA eoKr/. s"o 's/ ed/ Sk;B BjhA fojk j?. uhBh
fJe fog'oN w[skpe brksko tZXd/ pDkJh ik ojh j?.'' T[jBK B/ fejk fe
;oeko ns/ efwT{fB;N gkoNh d/
fzeo:'r j? fe nk;Nq/bhnk B/ wkou 2020 ftu nkgDhnK ;ojZdK B{z ;ko/ r?o
sDkn ftu nk;Nq/bhnk ns/ j'o etkv fJ; dk T[d/S fJj fdykT[Dk j? fe ;kvh
nfXekoh eJh tko skfJtkB 's/ jwbk
BkrfoeK ns/ r?o t;BheK bJh pzd eo fdZsk ;h ns/ jkb jh d/ wjhfBnK ftu
d/SK-ikgkB, Gkos ns/ nwohek 's/ tuBpZXsk ftu e'Jh ewh BjhA j?.
f;oc ;hws nzsookSNoh nkwd dh fJikzs fdZsh ik ojh j?. eoB dh Xweh d/ u[Ze/ jB.fgSb/ ;kb
dpkn tZX fojk j? fe T[j uhBh vq?rB skfJtkB ns/ nwohek ftukb/ tZXd/
w"oh;B w[skpe ;ojZdh pzd, ;B?g skbkpzdh, s/z ;zgoe No?fezr ns/ f;js d/ nyho ftu uhBh oZfynk wzsokb/ d/
dh ;?Bk 's/ brkw brkJ/. jkb jh d/ oZfynk ;zpzXK Bkb r[Z;/ ftu nkJ/ uhB
T[gktK dh T[Zu efwT{fBNh dh gkbDk B/ nk;Nq/bhnk B{z wjkwkoh B{z o'eD ftu p[bko/ B/ fJZE'A sZe fejk ;h fe skfJtkB
fdBK ftu uhBh ;?Bk g{o/ fJbke/ ftu B/ dZyDh uhB ;kro ftu nkgD/
dh nkzkdh dk wsbp jh izr dk n?bkB
ftSt d/ ;G s'A ;cb d/SK ftu Skwb ehsk j?. fJjBK T[gktK B/ e'o'Bk tkfJo; d/
pj[s jwbkto j' rJh j?. T[; B/ fwbNoh w[fjzwK dh frDsh B{z tXk fdZsk
j't/rk.
e/;K B{z 29,500 s'A xZN ns/ 910 w"sK sZe ;hws eo fdZsk j?.
VIRDI ENGINERS
18
18
18 gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
18 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
18 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
nk;Nq/bhnk d/ eJh fjoK fjoK u uZeotks Bkbu uZeotks Bkb
nk;Nq/bhnk d/ eJh w"oh;B B/ n"osK d/ ;BwkB B{z ekfJw oZyD d/
nk;Nq/bhnk d/ eJh SfjoK fjoK 'u uZeotks Bkbu uZeotks Bkb
nk;Nq/bhnk d/ eJh
nk;Nq/bhnk d/ eJh fjoK u uZeotks Bkb
w"oh;B B/ n"osK d/ ;BwkB B{z ekfJw oZyD d/
w"oh;B B/ n"osK d/ ;BwkB B{z ekfJw oZyD d/
w"oh;B B/ n"osK d/ ;BwkB B{z ekfJw oZyD d/
w"oh;B B/ n"osK d/ ;BwkB B{z ekfJw oZyD d/
Gkoh B[e;kB, fpibh ;gbkJh gqGkfts
Gkoh B[e;kB, fpibh ;gbkJh gqGkfts
Gkoh B[e;kB, fpibh ;gbkJh gqGkfts
Gkoh B[e;kB, fpibh ;gbkJh gqGkfts
Gkoh B[e;kB, fpibh ;gbkJh gqGkfts
wZd/B o 55 ;[MktK B{z fdZsh wBo 55 ;[MktK B{z fdZsh wB
wZd/B
wZd/Bzo 55 ;[MktK B{z fdZsh wBo 55 ;[MktK B{z fdZsh wBz{oh{oh {oh{oh {oh
wZd/B o 55 ;[MktK B{z fdZsh wB
wZd/B
fzeo:'r j? fe T[es fog'oN i' fe phs/
;kb iBtoh d/ wjhB/ ftu ;oeko B{z
;"Agh rJh ;h, T[; 's/ ;oeko tZb'A j[D
c?;bk fbnk frnk j? ns/ T[j th T[d'A
id'A fe d/S nzdo n"osK B/ y[d nZr/ nk
e/ ;oeko fto[ZX nktkz u[ZeDh S[o{ eo
fdZsh j? ns/ d/S Go nzdo w[zkjfonK
nkfd B/ z'o cVQ fbnk j?.
w"oh;B B/ n"osK d/ ;BwkB pjkbh
bJh d/; d/ ;kjwD/ 'o'vw?g c"o fo;g?eN'
th g/S ehsk. ghHn?ZwH B/ fejk fe T[j
fJe BtK ekB{zB pDkT[Dr/, fi; ftu
ghVsk B{z xNBk d/ d' ;kb pknd sZe
fSekfJs doi eokT[D dk nfXeko j't/
rk. w"oh;B B/ fejk fe ezw nkfd dh EK
Gkt/A S'N/ gZXo dh j? iK fco gkobhw?AN
nkfd torhnK EktK, n"osK bJh jo
EK ;[oZfyns j't/rh ns/ jo ezw eoB
tkbh wfjbk nkgD/ nkg B{z ;[oZfyns
wfj;{; eo/, fJj' ;kvh ;oeko dk w[zy
f;vBh (fpT{o') n"osK gqsh j' oj/ oj/rk. i/eo e'Jh ftnesh nfijh e'Jh wzst j?.
d[ofttjko ns/ fdB gqsh fdB dhnK rbsh eodk j? fi; Bkb fe n"osK d/
fzeo:'r fJj th j? fe T[go'es
;ohoe S'SD nkfd dhnK ypoK ekoB wkD ;BwkB B{z m/; gj[zudh j? sK fco fog'oN d/ efwSBo dk wzBDk j? fe ezw
goE (fpT{o') nk;Nq/bhnk d/ gZSwh sZNtosh fjZ;/ ftu uZeotks ekoB eJh
d/S dh iBsk nzdo tZX oj/ r[Z;/ d/ wZd/ T[j d/S d/ ekB{zB d/ sfjs ;zk dk nkfd tkbhnK EktK 's/ f;oc n"osK jh
SfjoK ftu Gkoh B[e;kB j'fJnk j?. fJ; d/ Bkb jh fpibh ;gbkJh mZg j' rJh.
Bzo gqXkB wzsoh ;e"N w"oh;B B/ tZvk jZedko j't/rk. ;ohoe S'SD dk fSeko BjhA j' ojhnK
Gkt/Afe fe;/ d/ rzGho o{g Bkb zywh j'D dh ikDekoh BjhA fwbh j?.
n?bkB ehsk j?. w"oh;B w[skpe, ;kv/ T[go'es fpnkB, gqXkB wzsoh ;e"N
nfXekohnK B/ dZf;nk fe gZSwh nk;Nq/bhnk d/ ebpoh s'A uZeotks ';/o'ik' ;r'A 26Ü g[oS th jB i' fe wzBd/ jB
d/S dhnK n"osK ;kv/ d/S dk wkD w"oh;B tZb'A fdZs/ rJ/ jB ns/ T[BQK B/
fe ezw nkfd pdb/ T[BQK dk th ;ohoe
nZr/ bzx u[Zek j?. uZeotks d"okB 170 feb'whNo gqsh xzN/ dh rsh Bkb jtktK
;BwkB jB. T[BQK gqsh i/eo e'Jh th fJj th fejk j? fe ;pzXs ftGkrK d/ S'SD ehsk iKdk j? iK ehsk frnk j?.
uZb ojhnK ;B. dweb ns/ n?woi?A;h ;/tk ftGkr d/ efwSBo v/o/B eb/w B/
Gkt/A T[j fezB/ th T[u/ nj[d/ 's/ feT[A Bk efwSBo e/N i?BfezBz tZb'A 18 T[go'es ;ot/yD nB[;ko 39Ü n"osK
dZf;nk fe gZSwh nk;Nq/bhnk dh okiXkBh goE d/ T[Zso ftu 580 feb'whNo d{o
p?mk j't/ iK fe;/ soQK dh fezBh th Sesh wjhfBnK dh gVskb s'A pknd fsnko nfijhnK jB fiBQK B/ jkb d/ ;w/A ftu
1400 b'eK dh nkpkdh tkb/ ebpoh Sfjo ftu eohp 70 ch;dh fJwkosK gqGkfts
dk wkbe feT[A Bk j't/, d/S dhnK n"osK ehsh rJh fog'oN ftu ;[MkJ/ rJ/ 55 ;ohoe S'SD tor/ fxB"D/ nfsnkuko
j'JhnK jB. fJjBK ftu'A eohp 30 ch;dh B[e;kB rzGho fe;w d/ jB.
d/ wkD ;BwkB gqsh jw/Sk T[sodkJh f;ckfoSK B{z th ;oeko B/ wzB fbnk j?.
;fjD ehs/ jB.
sZN d/ nkb/-d[nkb/ d/ eJh j'o SfjoK ftu th B[e;kB j'fJnk j?. ;oekoh
ezgBh 't?;NoB gkto' B/ fejk j? fe 31,500 xoK ftu fpibh ;gbkJh gqGkfts
Go';/ d/ bkfJe BjhA uhB, fJ; bJh fJeZm/ j'J/ nwohek, Gkos, ikgkB ns/ nk;Nq/bhnk
Go';/ d/ bkfJe BjhA uhB, fJ; bJh fJeZm/ j'J/ nwohek, Gkos, ikgkB ns/ nk;Nq/bhnk
j'Jh j?. nk;Nq/bhnk d/ w";w ftfrnkB fpT{o' B/ fJe fpnkB ftu fejk fe ebpoh
Go';/ d/ bkfJe BjhA uhB, fJ; bJh fJeZm/ j'J/ nwohek, Gkos, ikgkB ns/ nk;Nq/bhnk
Go';/ d/ bkfJe BjhA uhB, fJ; bJh fJeZm/ j'J/ nwohek, Gkos, ikgkB ns/ nk;Nq/bhnk
Go';/ d/ bkfJe BjhA uhB, fJ; bJh fJeZm/ j'J/ nwohek, Gkos, ikgkB ns/ nk;Nq/bhnk
ns/ B/Vb/ SfjoK ftu fgSb/ 50 ;kb s'A tZX ;w/A ftu gfjbh tko fJzBhnK s{ckBh
jtktK doi ehshnK rJhnK jB. fJ; s'A gfjbK 1956 ftu fGnkBe uZeotks
ns/ fJ; y/so ftu b'eszsoh edoK
nkfJnk ;h.
ehwsK B{z tXktk d/D dk fJe ;KMk wzu
uZeotks ';/o'ik' s' fJzv'B/Shnk ns/ g{oph fsw'o ftu fgSb/ jcs/ jVQ ns/
j?. wkou 2021 ftu pkJhv/B gqSk;B
zwhB fy;eD Bkb 174 b'eK dh w"s j' rJh ns/ 48 b'e bkgsk jB. ebpoh d/
B/ ikgkB, nk;Nq/bhnk ns/ Gkos B{z
oki n?woi?A;h ;/tk d/ gqpzXe ;Nht e/pb B/ fejk fe Sfjo d/ e[M fjZf;nK ftu
tou[nb ;zw/bB ftu p[bk e/ nkgD/
fznkdk B[e;kB j'fJnk j?. T[ZE/ uZeotks dk n;o g{o/ Sfjo ftu d/fynk frnk.
;ys otZJhJ/ s'A ikD{ eotkfJnk. fJ;
;zw/bB ftu e'o'Bk Bkb BfiZmD bJh
fgqz; fcfbg B{z oXKibh d/ s"o s/ nk;Nq/bhnk 41oXKibh d/ s"o s/ nk;Nq/bhnk 41
fgqz; fcfbg B{z t?e;hB w[jZJhnk eokT[D d/ w[Zd/ 's/ th
fgqz; fcfbg B{z oXKibh d/ s"o s/ nk;Nq/bhnk 41
fgqz; fcfbg B{z SoXKibh d/ s"o s/ nk;Nq/bhnk 41oXKibh d/ s"o s/ nk;Nq/bhnk 41
fgqz; fcfbg B{z
uouk ehsh rJh.
fJe fog'oN efjzdh j? fe fJjBK uko
pzd{eK dh ;bkwh d/t/rk L w"oh;B d/;K dk fJj edw T[Zu seBkb'ih
pzd{eK dh ;bkwh d/t/rk L w"oh;B
pzd{eK dh ;bkwh d/t/rk L w"oh;B
pzd{eK dh ;bkwh d/t/rk L w"oh;B
pzd{eK dh ;bkwh d/t/rk L w"oh;B
tkfSzrNB (fpT{o') nwohek B/ fejk Gkos, ikgkB ns/ nwohek B{z fJeZm/ T[sgkdK ftu tos/ ikD tkb/ d[obZG
j? fe fJzv'-g?;hfce y/so ftu uhB dh nkT[Dk fgnk ns/ fco fJ; soQK etkv yfDi gdkoEK B{z b? e/ uhB 's/ fBoGosk
G{fwek Go';k eoB bkfJe BjhA j?. wzp{s j'fJnk. fog'oN ftu dZf;nk B{z xZN eoB ns/ g?fo; ;wM"s/ B{z wzp{s
fbjkik nk;Nq/bhnk, Gkos , ikgkB ns/ frnk j? fe ikgkB B/ fJ; y/so ftu eoB ftu ekoro ;kps j't/rk. fJjBK
nwohek B{z fJ; y/so ftu fJeZm/ nkT[Dk uhB dh tZX ojh skes B{z b?e/ nkgDh dk fJeZm/ ezw eoB dh :'iBk fJe Bt/
fgnk. fJjBK B{z etkv d/S fejk iKdk fuzsk zkjo ehsh ;h. Gkt/Afe fJ; B{z A nfXnkJ/ dh S[o{nks eo ;edh j?.
j?. fJ;/ e'fSS d/ sfjs fjzd wjk;kro eKro; dk nfXekos fpnkB BjhA ikgkB dk ;kpek ghHn?ZwH fSzz' nkp/ d/
ftu coK; dh nrtkJh ftu fwbNoh wzfBnk iKdk j?. Bkb ftS/S s"o 's/ fJ; ftuko dk
nfGnk; bk g'o; uZfbnk ;h. fJ; :[ZX fcbjkb nwoheh eKro; dh BthA ;woEB eofdnK ikgkB etkv dh
nfGnk; B{z b? e/ uhB B/ fJsokz zkjo fog'oN w[skpe Nozg gqSk;B B/ 2017 ftt;Ek B{z nZr/ tXkT[D ftu ;G s'A
ehsk ;h. ftu etkvhb/Nob f;eUfoNh vkfJbkr nZr/ fojk j?. ;hHnkoHn?Z; dh fog'oN
fJe nwoheh eKro; fog'oN B{z ftef;s eoB dh e'fSS B{z nZr/ efjzdh j? fe fjzd gqSKs y/so ftu uhB
(;hHn?Z;HnkoH) ftu fejk frnk j? fe tXkfJnk, fi; B{z uko d/SK d/ ;zrmB dh tZXdh Sesh 's/ nkgDh fuzsk B{z b?
fJ; y/so ftu phfizr dh G{fwek d/ etkv d/ Bkw Bkb ikfDnk iKdk j?. e/ etkv B{z yVQk eoB ftu ikgkB dh
nftStk;h j'D ekoB nk;Nq/bhnk, fJj B?thr/SB dh nkzkdh dh oZfynk T[s;[esk ;kfonK s'A T[go fd;dh j?.
nk;Nq/bhnk ofjzdh gzikpD Bkb tkgoh o{j ezpkT{
nk;Nq/bhnk ofjzdh gzikpD Bkb tkgoh o{j ezpkT{
nk;Nq/bhnk ofjzdh gzikpD Bkb tkgoh o{j ezpkT{
nk;Nq/bhnk ofjzdh gzikpD Bkb tkgoh o{j ezpkT{
nk;Nq/bhnk ofjzdh gzikpD Bkb tkgoh o{j ezpkT{
tkodks, w[zv/ B/ p/ofjwh Bkb esb eoe/ dZph bkS
f;vBh (fpT{o') gqXkB wzsoh ;e"N w"oh;B B/ fpqN/B d/ fgqz; fcfbg dh w"s 's/
tkodks, w[zv/ B/ p/ofjwh Bkb esb eoe/ dZph bk
tkodks, w[zv/ B/ p/ofjwh Bkb esb eoe/ dZph bk
tkodks, w[zv/ B/ p/ofjwh Bkb esb eoe/ dZph bk
tkodks, w[zv/ B/ p/ofjwh Bkb esb eoe/ dZph bk
v{zxk d[Zy gqrN ehsk j?. w"oh;B B/ ;'r gqrN eofdnK fejk fe fgqz; fcfbg B/
nkgDk ;w[Zuk ihtB coz ns/ ;/tk GktBk Bkb fpskfJnk ns/ j[D id'A T[j d/jh
s"o 's/ ;kv/ e'b'A ftZSV u[e/ jB sK T[BQK d/ ;BwkB ftu nk;Nq/bhnk 41 pzd{eK dh fdzfdnK fwqse e[Vh d/ wkw/ e[btzs f;zx dk esb eo fdZsk.
;bkwh d/t/rk. fJj T[BQK gqsh ;BwkB gqrN eoB dk fJZe zohnk j't/rk. w"oh;B
ddj/Vk B/ gfNnkbk fty/ gZsoekoK fJ; fgZS'A T[; B/ i;whB dh bkS B{z
B/ fejk fe d[Zy d/ fJ; w"e/ nk;Nq/bhnk wjkokDh n?fbzkp?E B{z nkgD/ S'r ;zd/S
Bkb rZbpks eod/ j'J/ dZf;nk fe 400 feb'whNo dh d{oh 's/ Xosh j/mK
zohJ/ jwdodh gqrN eodk j?. d[Zy dh fJ; xVh t/b/ T[BQK d/ Bkb-Bkb ekwBt?bE i;whB dk esb b[fXnkDk fzbQ/ d/ yzBk dZp fdZsk. fiT[A jh i;whB d/ foSs/
gfotko ns/ d/S dk jo Bkrfoe th Skfwb j?. B/Vb/ fgzv p[bkbK d/ ofjD tkb/ w'jB dkoK B{z gsk bZrk sK T[BQK B/ g[b; B{z
w"oh;B B/ fJj th fejk fe d/S d/ Bkrfoe nkBbkJhB zohJ/, e[JhB n?fbzkp?E f;zx d/ g[Zso skfoei's tZb'A ehsk frnk ;{fus ehsk s/ e[Vh d/ esb j'D dh
B{z fJ; ;dw/ ns/ d[Zy dh xVh ftu, nkgD/ ;'r ;zd/S G/i ;ed/ jB. fJ; d/ Bkb
j?. g[SNh ehsh. fJ; T[gozs g[b; B/ w[bzw
jh T[BQK B/ wjkokDh dh f;js:kph bJh th ekwBk ehsh ns/ fejk fe gqwkswk
T[BQK dZf;nk fe skfoei's tZb'A skfoei's f;zx B{z wk;h-wk;V d/ xo'A
wjkokDh B{z ;dwk ;fjD dh skes d/ Bkb Bkb GftZy ftu uzrh f;js pyS/. T[BQK nk;Nq/bhnk ofjzdh wk;h okitho e"o s/ frqcsko eo fbnk j?.
dk nkShotkd ;kv/ 's/ jw/Sk pfDnk oj/. 1967 d/ fJZe tkfenk B{z :kd eofdnK wk;V wBfizdo f;zx dh S?n 's/ fJ; esb d/ ekoBK dk gsk brkT[D
w"oh;B B/ fejk fe id'A s;wkBhnk ftu izrbh nZr B/ efjo YkfJnk ;h sK T[; xNBk B{z nzikw fdZsk frnk. T[BQK ns/ xNBk B{z nzikw d/D pko/ iKu ikoh
;w/A fgqz; nkgD/ nkg B{z o'e BjhA ;h gkJ/ ns/ T[BQK B/ nk;Nq/bhnk dk xZN' xZN 20
oZyVk (fpT{o') nk;Nq/bhnk d/ n?vhb/ dZf;nk fe e[Vh B{z fgSb/ bzw/ ;w/A s'A j?. e[btzs f;zx B/ fejk fe T[; dh GkDih
tkoh d"ok ehsk ;h. T[j p[SckfJo d/ ghVsK dk d[Zy ;KMk eod/ oj/ ;B.
v fty/ YkJh ;kb gfjbK Bof;zr dk ezw eoB tkbh EK 's/ brksko szr- i;whB e"o dh fwqse d/j nZi fdZbh J/
w"oh;B B/ fejk fe d[Bhnk ftZu pj[s ;kohnK Sy;hnsK nkT[AdhnK iKdhnK go/SkB ehsk iKdk ;h. fJ; ;zpzXh nog'oN 's/ g[Zi/rh ns/ nzfsw ;z;eko
e'o; eoB rJh ;zro{o fzbQ/ d/ fgzv
ofjzdhnK jB go e[M e[ nfijhnK j[zdhnK jB i' fe jw/Sk bJh nkgDhnK BokfJDrVQ d/ ;tH B/so f;zx dh Xh n?vhb/v dh g[b; B{z th ;{fus ehsk eoB T[gozs w[zv/ d/ wksk-fgsk 's/ th
ekor[zkohnK dh nfjw Skg SZv iKdhnK jB. woj{w fgqz; th T[BQK Sy;hnsK ftu'A i;whB e"o dk fJZe w[zv/ tZb'A esb ehs/ frnk ;h go fJ; w[zv/ B/ g[b; dh n?;H n?;H ghH ;zro{o B{z fwb e/ wkwbk
fJZe ;B ns/ ofjzdh d[Bhnk sZe b'e T[BQK B{z :kd eod/ ofjDr/.
ikD dh ypo gqkgs j'Jh j?. ikDekoh tkofBzr dh nDd/yh eod/ j'J/ i;whB doi eotkfJnk ikt/rk.
19
19
19 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
19 gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
19 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
gzikp u yso/ dh xzNh, 17 fu yso/ dh xzNh, 17 f fbQnK fbQnK
gzikp
gzikp u yso/ dh xzNh, 17 f fbQnK
gzikp 'u yso/ dh xzNh, 17 fu yso/ dh xzNh, 17 fzfbQnK fbQnK 'uu uu u
Bk t?e;hB, Bk o[ rko, fpbe[b c/bQrko, fpbe[b c/bQ
Bk t?e;hB, Bk o[
Bk t?e;hB, Bk o[ rko, fpbe[b c/bQ
Bk t?e;hB, Bk o[ gzikp
Bk t?e;hB, Bk o[zrko, fpbe[b c/bQrko, fpbe[b c/bQ
b?tb-3 dk fJe th nkJhH ;hH :{H p?Zv BjhA
b?tb-3 dk fJe th nkJhH ;hH :{H p?Zv BjhA
b?tb-3 dk fJe th nkJhH ;hH :{H p?Zv BjhA
b?tb-3 dk fJe th nkJhH ;hH :{H p?Zv BjhA
w'dh ;oekoL okj[b rKXh b?tb-3 dk fJe th nkJhH ;hH :{H p?Zv BjhA
w'dh ;oekoL okj[b rKXh
w'dh ;oekoL okj[b rKXh
w'dh ;oekoL okj[b rKXh
w'dh ;oekoL okj[b rKXh
fiBQK ftu'A 4193 ;oekoh ;j{bsK ftu
jB.
w[Zy wzsoh d/ j[ewK s'A pknd u[Ze/
ik oj/ edw
e'o'Bk e/;K d/ wJh wjhB/ d/ gfjb/
ns/ d{i/ jcs/ 'u ghe 's/ j'D dh
;zGktBk d/ ubd/ w[Zy wzsoh e?gNB
nwfozdo f;zx B/ ;'wtko B{z nrb/ 10
fdBK ftu 20 ch;dh p?Zv tXkT[D d/
j[ew ikoh ehs/ jB. T[BQK B/ f;js ns/
w?vheb f;Zfynk wfjefwnK B{z ;N/
vhnw, fiwB/zhnw ns/ j'o EKtK 's/
wohzK d/ fJbki bJh fsnkoh eoB B{z
fejk j?. T[BQK N?AN e?Ag brkT[D ns/
fiw$jkb B{z b?tb-2 ns/ b?tb-3
;[ftXk:[es pDkT[D bJh fejk j?.
f;js wzsoh wzsoh pbpho f;ZX{ B/ fejk
fe w[Zy wzsoh e?gNB nwfozdo f;zx d/
fBod/S 's/ ;{p/ ftu b?tb-3 ;j{bsK
uzvhrVQ (fpT{o') fJe gk;/ e'o'Bk id'A fe 12 fdBK 'u fJj frDsh 480
Bkb b?; 300 p?Zv tXk fdZs/ rJ/ jB.
wjkwkoh fiZE/ efjo brksko toQk ojh ns/ 48 sZe gj[zu rJh ns/ 4 wJh B{z
j?bE n?i{e/SB ;?eNoh vhH e/H
j? ns/ d/S ftu o'zkBk jzkoK b'eK dh nke;hiB ;[g'oN 's/ o'rhnK dh frDsh
fsqgkmh B/ fejk fe wJh d/ gfjb/ jcs/
fJ; dh bg/N ftu nk e/ w"s j' ojh j?, 8034 sZe gj[zu rJh, id'A fe 231
ftu nkJhH;hH:{H p?ZvK dh frDsh 343
T[E/ jh gzikp d/ 22 ftu'A 17 fzb/ nfij/ wohz t?ANhb/No 's/ ;B. gfNnkbk,
s'A tXk e/ 770 eo fdZsh j? ns/ fJj
jB, fiBQK ftu ;oekoh j;gskbK ftu cohde'N, nzfwqs;o, ibzXo ns/
frDsh 900 p?ZvK sZe tXkJh ik ojh
b?tb-3 dk fJe th nkJhH ;hH :{H p?Zv b[fXnkDk 5 fzfbQnK B{z SZv e/ ;{p/ dk
j?. fJ; jcs/ e[b nke;hiB p?ZvK dh
BthA fdZbh (fpT{o') eKro; d/ ;kpek gqXkB okj[b rKXh B/ d/S ftu e'o'Bk th BjhA j?. rzGho s"o 's/ phwko e'o'Bk e'Jh th ;oekoh j;gskb b?tb-3 d/
frDsh 1500 s'A tXk e/ 1800 eo fdZsh
tkfJo; dh rzGho ;fEsh B{z b? e/ p[ZXtko B{z ;oeko 's/ fBSkBk ftzfBQnk. okj[b B/ gkz/fNt o'rhnK B{z fBih j;gskbK d/ wohzK B{z d/yGkb gqdkB BjhA eodk j?.
ikt/rh . j?bE ;?eNoh j[;B bkb B/
d'S bkfJnk fe b'eK B{z Nhek ns/ o[zrko T[gbZpX eokT[D 'u w'dh ;oeko Bkekw so; 's/ SZv fdZsk iKdk j?, i' ne;o fJBQK gzi/ fzfbQnK 'u w?vheb ekbi
dZf;nk fe ;oekoh ns/ fBih j;gskbK
ojh j?. T[BQK B/ NthN ehsk fe Bk t?e;hB, Bk o[zrko, iBsk Mb/ e'o'Bk dh wko, ipoB t;{bh eoB tkb/ j'D dh ns/ j;gskb jB. Gkt/A jh ;oeko B/
ftu b?tb-2 ns/ b?tb-3 ;woZEk B{z
fpbe[b c/bQ w'dh ;oeko! nkb'uBk dk ;kjwDk eod/ jB. fgSb/ ftZsh ;kb ftu f;js ;/tk 's/
wip{s eoB bJh 2000 p?Zv i'V/ ikDr/
dZ; d/JhJ/ fe okj[b rKXh B/ fJ; s'A gfjbK e'o'Bk bkr dk gq;ko o'eD bJh brGr fgSb/ fJe wjhB/ ftu ;{p/ ftu 1000 eo'V o[gJ/ you eoB dk dkntk
, id'A fe 900 p?Zv ;oekoh w?vheb
w[ezwb skbkpzdh dh rZb ehsh ;h. T[BQK fejk ;h fe skbkpzdh jh fJewkso T[gkn v/Y bZy d/ eohp b'e e'o'Bk tkfJo; ehsk j? go 17 fzfbQnK ftu fJe th
ekbiK gfNnkbk, nzfwqs;o ns/
ofj frnk j?. T[BQK NthN eo e/ nkfynk ;h fe Gkos ;oeko B{z ;wMDk ukjhdk j? Bkb fJBc?efNv j' u[Ze/ jB, fiBQK ftu'A nkJhH ;hH :{H p?Zv BjhA i'fVnk frnk
cohde'N ftu i'V/ ikDr/. 542 p?Zv
fe rohpK ns/ wzd{oK B{z fBnK ftt;Ek d/ nXhB ;[oZfynk gqdkB eo e/ bkr B{z nke;hiB dh zo{os tkb/ wohzK dh j?. ;{pk ;oeko d/ nkgD/ nzefVnK
fBih w?vheb ekbiK fgw;, frnkB
o'eD dk w[ezwb skbkpzdh jh fJewkso T[gkn j?. frDsh ftu eohp 20 r[Dk ns/ t?ANhb/ nB[;ko gzikp ftu e[b 2010 b?tb-3
;kro, nkd/S, vhH n?ZwH ;hH ns/ ;hH
No dh b'V tkb/ o'rhnK dh frDsh ftu p?Zv jB, fiBQK ftu t?ANhb/No ;w/s nkJhH
n?ZwH ;hH ftu i'V/ ikDr/. fzbk
9 r[Dk tkXk j' frnk j? ns/ j;gskbK ;hH :{H T[gbZpX j?. fJBQK 'u'A f;oc 550 j;gskbK ftu b?tb-2 d/ 300 p?Zv
gqkoEBk bJh fBebhnK nDfrDs phphnK,
gqkoEBk bJh fBebhnK nDfrDs phphnK,
gqkoEBk bJh fBebhnK nDfrDs phphnK,
gqkoEBk bJh fBebhnK nDfrDs phphnK,
gqkoEBk bJh fBebhnK nDfrDs phphnK, ftu p?ZvK dh frDsh tXkJh ik ojh j?. p?Zv ;oekoh j;gskbK 'u jB, id'A fe tZyo/ s"o 's/ oZy/ ikDr/, id'A fe 250
phsh 8 wJh B{z 386 wohz nke;hiB pkeh 1460 p?Zv gqkJht/N ftu jB.
p?Zv pfmzvk fockfJBoh e'b fJe n;EkJh
ns/ 24 wohz t?ANhb/No ;[g'oN 's/ ;B, b?tb-2 p?ZvK dh frDsh 8842 j?,
j;gskb ftu oZy/ ikDr/.
sK gqek oki p'b/- r' e'o'Bk r'HHH oki p'b/- r' e'o'Bk r'HHH
sK gqek
sK gqek oki p'b/- r' e'o'Bk r'HHH
sK gqekS oki p'b/- r' e'o'Bk r'HHH oki p'b/- r' e'o'Bk r'HHH
sK gqek
nKXok gqd/
nKXok gqd/ u fwfbnk e'o'Bk dk BtK o{g, w"i{dk tkfJo;u fwfbnk e'o'Bk dk BtK o{g, w"i{dk tkfJo;
nKXok gqd/ u fwfbnk e'o'Bk dk BtK o{g, w"i{dk tkfJo;
nKXok gqd/
nKXok gqd/S 'u fwfbnk e'o'Bk dk BtK o{g, w"i{dk tkfJo;u fwfbnk e'o'Bk dk BtK o{g, w"i{dk tkfJo;
Bkb'A 15 r[Dk f nkdk ysoBkenkdk ysoBke
Bkb'A 15 r[Dk f
Bkb'A 15 r[Dk f
Bkb'A 15 r[Dk f nkdk ysoBke
Bkb'A 15 r[Dk fznkdk ysoBkenkdk ysoBke
j' iKd/ jB. fJ; ;fEsh 'u ;kj wohz
d/ c/cfVnK se gj[zuDk pzd j' iKdk
j?. t/b/ f;o fJbki ns/ nke;hiB ;[g'oN
Bk fwbD 's/ wohz dh w"s j' iKdh j?.
Gkos ftu fJBQhA fdBhA fJ;/ ekoB
fznkdkso wohzK dh w"s j' ojh j?.
fog'oN nB[;ko fJj tkfJo; nKXok
gqd/S dh okiXkBh ftSkykgNBw ;w/s
d{i/ fjZf;nK ftu c?b fojk j?.
ftfrnkBhnK dk efjDk j? fe ;G s'A
gfjbK fJ; d/ o{g dh gSkD nKXok gqd/
S d/ e[oB{b ftu j'Jh ;h. fJj nkw b'eK
'u ekch s/zh Bkb c?fbnk j?. ;G s'A
fuzsk tkbh rZb fJj j? fe fJj uzrh
BthA fdZbh (fpT{o') r[ioks s'A fJZe thvhU ;kjwD/ nkfJnk j?, fi; ftZu
fJfwT{fBNh tkb/ b'eK B{z th bg/N ftu
phphnK e'o'Bk fdSk-fBod/SK dh g{oh soQK XZihnK T[vkT[AdhnK Bzo nk ojhnK
b? fojk j?. ftSkykgNBw d/ fzbQk
jB. e'ftv gkpzdhnK bkr{ j'D d/ pkti{d tZvh frDsh ftZu phphnK wzrbtko B{z
e[b?eNo thH ftB/ uzd B/ dZf;nk fe n;hA
nfjwdkpkd d/ ;kDzd fzbQ/ d/ B:kg[ok fgzv ftZu pkfbnkd/t wzdo ftZu gqkoEBk
j[D th e'o'Bk d/ Bt/A o{g pko/ gsk bk
bJh fJeZmhnK j'JhnK. fJ; thvhU d/ ;kjwD/ nkT[D s'A pknd jo e'Jh fJ; 's/
oj/ jK.
fon?eSB d/ fojk j? ns/ gqSk;B 's/ ;tkb yVQ/ ehs/ ik oj/ jB. pkbht[Zv ndkeko
fJBc?eSB dh ocsko pj[s s/z L
gqekS oki B/ th fon?eSB fdZsk j?. T[BQK dk fJj NthN ekch gfVQnk ik fojk j?.
tkfJo; dh tXh j'Jh skes dh g[SNh
gqekS oki B/ phphnK dk thvhU NthN eo fbfynkL r' e'o'Bk r'H eh n;hA ed/
eofdnK fzbQk e'ftv ;g?Sb nfXekoh
BjhA f;Zy ;ed/. f;oc g[ZS fojk jK. gqekS oki B/ fJ; soQK e'o'Bk ekb ftZu nkJ/
ns/ nKXok w?vheb ekbi d/ fgqz;hgb
fJ; thvhU 's/ j?okBh iskJh. gqekS oki dk fJj NthN ;'Sb whvhnk 's/ ekch
ghH thH ;[Xkeo B/ fejk fe n;hA d/fynk
gfVQnk ik fojk j? ns/ Bkb jh :{zo; fJ; 's/ fon?eSB th d/ oj/ jB. ndkeko
j? fe fJ; d/ fJBc?eSB dh ocsko pj[s
d[nkok S/no ehs/ thvhU ftZu t/fynk ik ;edk j? fe f;o 's/ xN oZy e/ phphnK s/z j?. gfjbK tkfJo; s'A gqGkfts wohz
bzphnK bkJhBK ftZu gqkoEBk bJh ik ojhnK jB.
B{z jkJhg'e;hnk iK fv;gBhnk ;N/i se
jkbKfe fJ; wkwb/ ftZu g[b; gqSk;B tb'A ekotkJh ehsh rJh j? nfjwdkpkd
BthA fdZbh (fpT{o') e'o'Bk dh d{ih j? fe Gkos ftu w"i{dk e'o'Bk tkfJo; gj[zuD 'u xZN'-xZN fJe jcsk bZrdk
fdjksh J/ohnk d/ vhHn?Z;HghH e/Nh y/wfonk B/ dZf;nk fe 23 b'eK 's/ ekotkJh
bfjo dofwnkB nKXok gqd/S s'A go/SkBh d/ w[ekpb/ BtK o{g 15 r[Dk tZX ;h go j[D wohz 3 iK 4 fdBK ftu jh
ehsh rJh j? fi; ftZu fgzv dk ;ogzu th Skwb j?. dZ; d/JhJ/ fe r[ioks ;w/s tXkT[D tkbh ypo j?. fJZE/ tkfJo; dk ysoBke j?. rzGho ;fEsh ftu gj[zu oj/ jB. fJ;/
g{ok d/S e'o'Bk wjkwkoh dk ;kjwDk eo fojk j? ns/ Gkos ftZu o'zkBk ;kY/ fszB BtK ;o{g fwfbnk j?, fi; B{z J/H ghH ;Nq/ dZyDh Gkos ftu j[D se e'o'Bk bJh nke;hiB s/ p?Zv dh b'V pj[s
bZy s'A fznkdk e'o'Bk d/ Bt/A wkwb/ ;kjwD/ nk oj/ jB. jkbks fJj jB fe e'o'Bk B (nc SNofTB) BK fdZsk frnk j?. d/ 5 o{g fwb u[[Ze/ jB. Bt/A ;o{g Bkb tX rJh j?. fJj B"itkBK, fJZE'A se fe
d/ wkwfbnK ftZu nkJ/ zpod;s T[Skb ekoB fznkdkso j;<gskb p?Zv, dtkJhnK
;?ANo cko ;?b:{bo n?Av wkbhe:{bo gqGkfts j'D tkb/ wohz 3-4 fdBK ftu pZfunK B{z th tZv/ g?wkB/ 's/ gqGkfts
ns/ nke<;hiB dh ewh dk ;kjwDk eo oj/ jB.
pkfJUbkih d/ ftfrnkBhnK dk dkntk jkJhg'e;hnk iK fv;gBhnk d/ fSeko eo fojk j?.
gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
gzikp NkJhw
2 2 2 2 20 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
;zgkdeh
;zgkdeh
;zgkdeh
;zgkdeh
;zgkdeh
gZSwh pzrkb ftZu tkgoh
gZSwh pzrkb ftZu tkgoh
gZSwh pzrkb ftZu tkgoh
gZSwh pzrkb ftZu tkgoh
gZSwh pzrkb ftZu tkgoh
gzikp NkJhwz
gzikp NkJhw okiBhfse fjz;k dh s;tho
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw
okiBhfse fjz;k dh s;tho
okiBhfse fjz;k dh s;tho
okiBhfse fjz;k dh s;tho
okiBhfse fjz;k dh s;tho
wwsk B/ e/Adoh d;fsnK s/ e/Ado d/
fJSko/ s/ fsqDw{b ;woEeK d/ ;'SD dk
fJbzkw brkT[Ad/ j'J/ fejk ;h fe e/
e'o'Bk dh bVh B{z s'VD bJh w[ezwb
e'o'Bk dh bVh B{z s'VD bJh w[ezwb
e'o'Bk dh bVh B{z s'VD bJh w[ezwb Adoh d;s/ d' wJh sZe jh pzrkb ftZu
e'o'Bk dh bVh B{z s'VD bJh w[ezwb
e'o'Bk dh bVh B{z s'VD bJh w[ezwb
ofjDr/ T[; s'A pknd sK n;hA fto'XhnK
Bkb fBgN btKr/.
skbkpzdh bkr{ eoB dh s/i j[zdh wzr
u[Dkth o?bh ftZu ejhnK rJhnK
skbkpzdh bkr{ eoB dh s/i j[zdh wzr rZbK d/ nkXko s/ T[BQK B{z ftb/B mfjok
skbkpzdh bkr{ eoB dh s/i j[zdh wzr
skbkpzdh bkr{ eoB dh s/i j[zdh wzr
skbkpzdh bkr{ eoB dh s/i j[zdh wzr
d/Dk feZE/ sZe mhe j?. jkbKfe wwsk
B/ 2 wJh B{z Bzdhrokw ftZu SkbhBsk
Gkos ftZu e'o'Bk wkwb/ d' eo'V dk nzeVk gko eo rJ/ jB.
gZSw pzrkb ftZu 2 wJh B{z u'D s/ wip{o Bk j' ikt/. Bkb nkgDh jko ;theko eod/ j'J/ fJ;
Bshik nkT[D s'A b? e/ 5 wJh B{z fsqDw{b u[Dkth w[ekpb/ ftZu d{i/ Bzpo s/ rZb s/ j?okBh iskJh ;h fe g{ok oki
uzd fdBK ftZu fJBc?eSB d/ gzikj bZy s'A fznkdk wkwb/ ;kjwD/
eKro; B/sk wwsk p?Boih d/ ;j[z u[ZeD ofjD tkbh Gkigk d/ d' dcso sK d' fJesock iBkd/S d/ fojk j? ns/ fJZe
sZe j'Jh okiBhse fjz;k ns/ T[;B{z b? wJh B{z jh ;kV fdZs/ ikD dh ypo nk ftXkB;Gk ;hN fJ;s'A T[bN Bshi/ d/
nkJ/ jB. gqkgs nzfefVnK w[skpe fJZe fdB ftZu 4 bZy s'A
e/ j'Jh d{SDpkih s/ s[;h ftStk; eod/ rJh ;h. T[; s'A pknd Gkigk ;woEeK ojh j?. nfijk fet/A j' ;edk j?, wkwb/
j' sK s[;hA iK sK pj[s G'b/ j' iK d/S d/ xoK ftZu s'Vc'V, wko e[ZN, jZfsnk B{z e'oN ftZu u[D"sh fdZsh ikt/rh.
tZX Bt/A wkwb/ nkT[D Bkb fJBc?eSB d/ wkwb/ 2 eo'V s'A tZX
ftZu ;'Sb whvhnk iK ej' fe whvhnk ns/ pbkseko dhnK ypoK nkJhnK. wwsk p?Boih brksko fJj efjzdh
d/ fJZe tor tZb'A pDk fdZs/ rJ/ wkj"b fJbzkw brkfJnk frnk fe 14 toeoK ojh j? fe BthA ;oeko d/ ;j[z u[ZeD
u[Ze/ jB id'A fe fwqseK dh frDsh YkJh bZy d/ B/V/ gj[zu rJh
d/ g{o/ gqGkt ftZu j'. d' fdB sZe T[j dh jZfsnk eo fdZsh rJh, ;?eV/ xoK sZe oki dh ;Zsk u'D efwSB tZb'A
xwk;kB wfunk fe fJZe tko sK bZrD ftZu s'Vc'V ehsh rJh, d' n"osK tb'A s?Bks ehs/ rJ/ nc;oK d/ jh ;zukbB
j?. wjkwkoh d/ efjo d/ ;kjwD/ f;js YKuk Bkekch ;kps
bZfrnk fe wwsk d/ ;j[z u[ZeD s'A pbkseko d/ th fJbzkw brkJ/ rJ/. ftZu ofjzdh j? fco fjz;k T[Zs/ ekp{ gkT[Dk
gfjbK jh shih tko brksko T[BQK B{z fejk frnk fe ;koh fjz;k wwsk d/ fe;dh fzzw/tkoh j?. wwsk d/ ;j[z u[ZeD
j'fJnk j?. nfij/ ftZu e'o'Bk dh bVh s'VBk io{oh j' frnk j?.
d' fsjkJh s'A th finkdk pj[ws Bkb T[e;kt/ s/ fsqDw{b eKro; toeoK tZb'A ftZu T[BQK B{z ;zftXkB d/ nB[gkbB dk
;Zsk ;"AgD tkbh gZSw pzrkb dh iBsk ehsh ik ojh j?. :kd fdtkfJnk frnk gkm gVkT[Ad/ okigkb ns/ wwsk d/
e[ZM okiB/sktK B/ fJ; ;pzX ftZu w[ezwb bke vkT[B dh wzr
okSNogsh Sk;B d/ sfjs Skf;s j'D fe nkgDhnK u[Dkth o?bhnK ftZu itkp uzrk ;ze/s BjhA jB.
ehsh j?. e[ZM wkfjo th fJjh rZb efj oj/ jB. eKro; d/
;w/A dh wzr ;h nkJhHghHn?bH
;w/A dh wzr ;h nkJhHghHn?bH
;kpek gqXkB okj[b rKXh B/ fejk fe e/Ado ftZu w'dh ;oeko d/
;w/A dh wzr ;h nkJhHghHn?bH
;w/A dh wzr ;h nkJhHghHn?bH
;w/A dh wzr ;h nkJhHghHn?bH
e'b u[D"sh dk ;kwDk eoB bJh ekoro oDBhsh dh ewh j?,
bhr B{z w[bsth eoBk
bhr B{z w[bsth eoBk
io{oh j' frnk j? fe d/S ftZu ;zg{oD bkevkT[B brkfJnk
bhr B{z w[bsth eoBk
bhr B{z w[bsth eoBk
bhr B{z w[bsth eoBk
ikt/. jkbKfe gqXkB wzsoh w'dh efj u[Ze/ jB fe bkevkT[B s'A
e'o'Bk d/ ekb/ pZdbK B/ nkyho ;tkb j? fe i' nkJhHghHn?bH e[ZM fBT{ihb?Av Bkb y/vDk j?. fJjh BjhA
fiZE'A sZe j' e/ pfunk ikt/. nzsw ftebg d/ o{g ftZu jh fJ;B{z
nkJhHghHn?bH B{z nkgD/ nkr'S ftZu b? ;wK gfjbK sZe phH;hH;hHnkJhH bJh fJzrb?Av ns/ fBT{ihb?Av d/ ftukb/ N?;N
jh fbnk. fi; pkfJU-ppb d/ d[Bhnk gqfsSmk dk gqSB pfDnk j'fJnk ;h, ;hohi 2 i{B s'A S[o{ j'Dh j?. d'tK d/SK
bkr{ ehsk ikDk ukjhdk j?. fJjh ekoB j? fe eJh ;oekoK B/
ftZu ;Gs'A skesto j'D dk dkntk nukBe T[;B{z nDfwZE/ ;w/A bJh w[bsth d/ eohp d' doiB fyvkoh fJ; ;w/A
ehsk ik fojk ;h, T[; s/ th e'o'Bk B/ ;/ eoB dk c?;bk jh feT[A eoBk fgnk. nkJhHghHn?bH ftZu y/v oj/ ;B. fJjBK
fwzBh bkevkT{B, oks dk eofcT{ ns/ the?Av bkevkT[B brkT[D
AXwkoh eo fdZsh. ;/AXwkoh th nfijh fe d{i/ ftebg ysw j' rJ/ ;B< ftZu fBT{ihb?Av d/ d; ns/ fJzrb?Av
fe 24 xzfNnK ftZu fJ; ;hiB B{z jh don;b fi; s/ih Bkb xNBkuZeo d/ 12 fyvkoh Skfwb jB. fBT{ihb?Av
tor/ T[gkn bkr{ ehs/. go wjkwkoh dk efjo xND ftZu BjhA
ysw eoB dk n?bkB eoBk fgnk. x[zfwnk, T[; ftZu p'ov d/ e'b e'Jh j'o feqe/N p'ov B/ nkgD/ uko fyvkoh e/
nkJhHghHn?bH dk fgSbk ;hiB ukok BjhA ofj frnk ;h. nkJhHghHn?bH B ftfbnw;B, No/AN p'bN, ekfJb/ i/
nk fojk. ;hBhno vkeNoK sZe B{z efjDk g? frnk j? fe fwzBh
phH;hH;hHnkJhH B/ ;z:[es nop nwhoks B{z w[zpJh fScN eoe/ ;ko/ w?u T[E/ jh fw;B ns/ fwu/b ;/ANBo B{z yk; s"o
ftZu eotkfJnk ;h. fJ; tko T[whd ;h eotkT[D dh rZb ;'uh ik ojh ;h, go s/ fejk ;h fe T[j N?;N u?AfgnBfSg
bkevkT{B, oks dk ecfoT{ iK the?Av bkevkT[B tor/ T[gknK
fe Gkos ftZu fpjso j[zd/ jkbks d/ ;kjk ns/ nfws fwSok d/ gkfifNt gkJ/ dk ckfJBb y/vD tkbh fJzvhnB Nhw
ftukb/ fJj xo/b{ w?dkBK ftZu jh ;[uko{ ikD s'A pknd jkbks w[Sfeb j[zd/ d/ Bkb jh fJzrb?Av nkT[D feT[Afe
Bkb rZb BjhA pD/rh. J/w; d/ fBd/Se vkH oDdhg r[b/fonk B/
o{g Bkb nk:'fis j' ikt/rk. seohpB rJ/. sZsekfbe ekoB u/BJh ;[go fezr; T[BQK d/ e'b pkfJU ppb s'A fBeb e/
nZXk ;co s?n j'D s'A pknd e'o'Bk dk fJZe jcs/ s'A nkfJ;'b/SB ftZu 15 fdB dk nkfJ;'b/SB eoB ns/
fJ; oDBhsh B{z ykfoi eod/ j'J/ fejk j?, 'fJBc?eSB do s/
pkfJU ppb s'V e/ T[; ftZu dkfybk ikDk ;h. nko;hph ns/ e/e/nko d/ T[;s'A pknd Nhw ftZu Skfwb j'D dk
eo frnk ns/ wB[Zy iksh d/ fi; ykw'S ftukb/ y/fvnk ikD tkbk w[ekpbk ;wK BjhA j?. nfij/ ftZu i/eo
fJjBK T[gknK dk fznkdk n;o BjhA j't/rk. ;r'A T[BQK y/soK
d[SwB B/ ;w[Zuh d[Bhnk ftZu w"s dk gfjbK jh w[bsth j' u[Zfenk ;h. u/BJh nkJhHghHn?bH d/ e?bzvo B{z E'VQk fijk
sKvt y/fvnk, T[;s'A bhr B{z th puk d/ nukBe nkfJ;'b/SB ftZu ikD Bkb th nZr/-fgZS/ ehsk iKdk sK fco
ftZu sZsekb ;ys y/soh bkevkT[B brkT[D dh b'V j?, fiZE/
gkT[Dk ;zGt BjhA j'fJnk. jcs/ d/ j'o w[ekpfbnK s/ th n;o g?Dk fJzrb?Av-fBT{ihb?Av dh N/;N ;hohi s/
;Zu fejk ikt/ sK fgSbh tko :{H ;h. j?dokpkd ns/ e'beksk d/ w[ekpb/ th n;o g?Adk.
fJBc?eSB dh do 10 ch;dh s'A fznkdk j?, iK j;gskbK ftZu
J/HJhH ftZu fJ;dk ;cb nk:'iB ;w[Zuh th w[bsth eoB/ g?Ad/.i/eo phH;hH nB[wkB j? fe phH;hH;hHnkJhH B{z
d[Bhnk d/ y/v ;zxK bJh fJZe T[dkjoB ;hHnkJhH fJBQK w?uK B{z fpBK spdhbh d/ nkJhHghHn?bH w[bsth eoD d/ fJ; c?;b/
60 ch;dh p?v Go u[Ze/ jB. don;b, gfjbK bZr/ ;zg{oD
dh soQK ;h. fgSb/ ;hiB d/ ;cb ikoh oZydk, sK T[;B{z nkgD/ jh pDkJ/ Bkb seohpB d' jiko eo'V dk B[e;kB
nk:'iB Bkb phH;hH;hHnkJhH dh ;ky e'o'Bk gq'N'ekb Bkb ;wM"sk eoDk g?Adk j't/rk. fBSfus s"o s/ fJj okSh S'Nh
bkevkT[B d/ i' gqGkt, yk; eoe/ noE ftt;Ek T[Zs/ gJ/ ;B,
th tXh ;h. SkfJd fJ; s'A T[sSkfjs j' fi; B{z T[fus BjhA mfjokfJnk ik ;edk BjhA j?, go phH;hH;hHnkJhH fJ; MNe/ B{z
e/ T[;B/ Bk f;oc xo/b{ w?dkBK s/ ;r'A ;h. nfij/ ftZu phH;hH;hHnkJhH d/ e'b MZb ;edk j?. jkbKfe j[D nes{po ftZu
T[BQK d/ wZd/Bio ;oeko ;zg{oD bkevkT[B brkT[D s'A puDk
S/ SfjoK ftZu fJ;dh w/ipkBh dk c?;bk ftebg BjhA ;B. nkgD/ fyvkohnK ns/ j'D tkbh Nh-20 tbZv eZg dh w/ipkBh
ehsk. w[zpJh ns/ u/BJh ftZu w?u mhe- ;g'oN ;Nkc dh ;bkwsh bJh co/AukfJ; s/ th ;zeN d/ pZdb wzvokT[D bZr gJ/
ukj[zdh j?. T[;B/ c?;bk oki ;oekoK s/ SZv fdZsk j?. p/SZe,
mke j' rJ/, go nfjwdkpkd ns/ fdZbh dk tZXdk dpkn th T[;B{z gq/SkB eo jB. j' ;edk j? phH;hH;hHnkJhH fJ;B{z
nkT[Ad/-nkT[Ad/ w[SfebK gjkV torhnK fojk ;h. ;z:[es nop nwhoks ftZu eotkT[D
;zg{oD bkevkT[B b'eK yk; eoe/ rohpK bJh tZvk nkofEe
j' rJhnK. phH;hH;hHnkJhH B/ gfjbK g{oh fJBQK w?uK B{z fJZe jcs/ w[bsth s/ ftuko eo/.
bhr B{z f;oc fJZe t/fBT{ s/ eotkT[D eoB dh jkbs ftZu th fJ; rZb dh nkJhHghHn?bH d/ w?uK B{z b? e/ jo
;zeN g?dk eo fdzdk j?. fdjkVh eoe/ o'i ewkT[D-ykD tkfbnK
dh :'iBk pDkJh ;h. T[; ftZu e'Jh rkozNh BjhA ;h fe nZr/ e'o'Bk d/ gkf;U gqshfeqnktK nk ojhnK ;B. fJ;
fyvkohnK B{z fes/ nkT[Dk-ikDk BjhA j'o wkwb/ BjhA nkT[Dr/. d{ih rZb ;G s'A tZy fyvkohnK ns/ ;g'oN ;Nkc
T[Zs/ p[oh r[iodh j?. go ;zg{oD bkevkT[B jh fJZewkso o;sk
g?Adk ns/ pkfJU ppb wip{s pfDnk fJj fe fJ; Bkb o';No th g{oh soQK dh wkBf;esk s/ g? fojk n;o ebgBk
ofjzdk. pdb iKdk. vpb j/vo w?u dh frDsh s'A go/ ;h. yk; eoe/ ftd/Sh fyvkohnK
pfunk j?. io{oh j? fe bkevkT[B d/ T[bN n;o s'A b'eK B{z
y?o, T[; :'iBk s/ nwb BjhA j' tXkT[D d/ pkti{d ckfJBb th e[ZM dh wB'dSk fJ; ;w/A g{oh soQK
;fenk. Bshik fJj j'fJnk fe fJZe s'A fdB nZr/ ubk iKdk. ckfJBb nZr/ d[ftXkg{oB ;h. xo gfotko ns/ ;pzXs
pukT[Ad/ j'J/ fJ;B{z bkr{ ehsk ikt/. rohpK B{z w[cs okSB,
pknd fJZe e'o'Bk d/ wkwb/ ;kjwD/ ikD Bkb bhr sK g{oh j' iKdh, p'ov tb'A g? fojk dpkn fJBQK B{z gq/SkB
nkT[D bZr gJ/. e'beksk d/ d' fyvkoh pokvek;No th fJ;B{z ;theko eo eo fojk ;h, go nkgD/ d/S tkg;h d/
ykfsnK ftZu g?;k nkfd G/i e/ T[BQK B{z nk;tzd oZyd/ j'J/ ihtB
po{B ueoposh ns/ ;zdhg tkfono b?Ad/, go fJzNoB?SBb e?bzvo g{oh soQK dotki/ pzd ;B. pfjojkb, bhr
;Gs'A gfjbK gkfifNt gkJ/ rJ/. fco u/ fjZb iKdk. phH;hH;hHnkJhH d/ dpdp/ w[bsth j' u[Zfenk j?. p'ov B{z fJ; Bkb
s/ fxo nkJ/ ;zeN dk Gkos ;kwQDk eo ;edk j?.
BJh ftZu beSwhgsh pkbkih ns/ fi; d/ pkti{d nkJh;h;h ed/ fJj BjhA i' nkofEe B[e;kB MZbDk gt/rk, ;w/
p; ftZu Nhw :ksok eodh ;h, T[;d/ ukj[zdk.ikfjo j? fe phH;hH;hHnkJhH d/ A d/ Bkb p'ov fJ;s'A T[Go ikt/rk go
gzikp NkJhw ftZu Sg/ fJ fsjkoK bJh fJ fsjko d/D tkb/
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw ebhBo dh tkoh nkJh. T[;s'A pknd ;kjwD/ fJZe gk;/ y{j ;h sK d{i/ gk;/ fyvkohnK B{z j'D tkbhnK wkBf;e ns/
gzikp NkJhwz ftZu Sg/ fJ ftZu Sg/ fJSfsjkoK bJh fJfsjkoK bJh fJSfsjko d/D tkb/fsjko d/D tkb/
gzikp NkJhw ftZu Sg/ fJ ftZu Sg/ fJ fsjkoK bJh fJfsjkoK bJh fJ fsjko d/D tkb/fsjko d/D tkb/
y[d fizw/tko jB ns/ SghnK ouBktK d/ gkso ekbgfBe jB i'
y[d fizw/tko jB ns/ SghnK ouBktK d/ gkso ekbgfBe jB i'
y[d fizw/tko jB ns/ SghnK ouBktK d/ gkso ekbgfBe jB i'
y[d fizw/tko jB ns/ SghnK ouBktK d/ gkso ekbgfBe jB i'
y[d fizw/tko jB ns/ SghnK ouBktK d/ gkso ekbgfBe jB i' fdZbh ftZu d' rokT[Av ;Nkc ns/ fco ykJh. i/eo bhr dhnK soheK nZr/ ;ohoe gq/SkBhnK s'A T[Go gkT[Dk nk;kB
nkw fizdrh d/ ftZu fe;/ Bk fe;/ Bkb fwbd/ i[bd/ j' ;ed/ jB. b/
nkw fizdrh d/ ftZu fe;/ Bk fe;/ Bkb fwbd/ i[bd/ j' ;ed/ jB. b/
nkw fizdrh d/ ftZu fe;/ Bk fe;/ Bkb fwbd/ i[bd/ j' ;ed/ jB. b/
nkw fizdrh d/ ftZu fe;/ Bk fe;/ Bkb fwbd/ i[bd/ j' ;ed/ jB. b/
nkw fizdrh d/ ftZu fe;/ Bk fe;/ Bkb fwbd/ i[bd/ j' ;ed/ jB. b/ j?dokpkd ;zB okfJio; d/ fte/Nehgo tZXdhnK sK nkJhH;hH;hH N/;N BjhA j[zdk. fJ; fbjkz Bkb bhr B{z
foXfjwkB ;kjk ns/ fdZbh d/ nfws u?AghnBfSg d/ ckJhBb dk eh j[zdk, w[bsth eoD dk c?;bk jh ni/ ;Gs'A
yeK dhnK nkgDhnK ouBktK T[jBK dh ebgBk s/ nkXkfos jB
yeK dhnK nkgDhnK ouBktK T[jBK dh ebgBk s/ nkXkfos jB
yeK dhnK nkgDhnK ouBktK T[jBK dh ebgBk s/ nkXkfos jB
yeK dhnK nkgDhnK ouBktK T[jBK dh ebgBk s/ nkXkfos jB
yeK dhnK nkgDhnK ouBktK T[jBK dh ebgBk s/ nkXkfos jB
fwSok th gkfifNt j' rJ/. fiZE/ nrb/ jh wjhB/ Gkos B/ fpjso ;h.
ns/ b/ye nkgDhnK ouBktK bJh y[d fizw/tko jB.
ns/ b/ye nkgDhnK ouBktK bJh y[d fizw/tko jB.
ns/ b/ye nkgDhnK ouBktK bJh y[d fizw/tko jB.
ns/ b/ye nkgDhnK ouBktK bJh y[d fizw/tko jB.
ns/ b/ye nkgDhnK ouBktK bJh y[d fizw/tko jB.
21
21
21 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
21 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
21 gzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
fet/A fJZe fe;kB B/ pdbh
fet/A fJZe fe;kB B/ pdbh
fet/A fJZe fe;kB B/ pdbh
fet/A fJZe fe;kB B/ pdbh
e'o'Bk dh f zw/dkoh rveoh B{z ;"AgD w'dh,zw/dkoh rveoh B{z ;"AgD w'dh,
e'o'Bk dh f zw/dkoh rveoh B{z ;"AgD w'dh,
e'o'Bk dh f fet/A fJZe fe;kB B/ pdbh
e'o'Bk dh f
e'o'Bk dh fzzw/dkoh rveoh B{z ;"AgD w'dh,zw/dkoh rveoh B{z ;"AgD w'dh,
;[powDhnw ;tkwh B/
;[powDhnw ;tkwh B/ B{z fejk :{ B{z fejk :{ coK; ns/ p?bihnw dh ;ojZd
;[powDhnw ;tkwh B/
;[powDhnw ;tkwh B/ PMO B{z fejk :{ B{z fejk :{zb?;b?; b?;b?; b?;
;[powDhnw ;tkwh B/ B{z fejk :{
coK; ns/ p?bihnw dh ;ojZd
coK; ns/ p?bihnw dh ;ojZd
coK; ns/ p?bihnw dh ;ojZd
coK; ns/ p?bihnw dh ;ojZd
T[BQK B/ dZf;nk fe nfijk edw
zwhBh wkbeK dofwnkB fttkd g?dk
eo ;edk ;h, fJj r[nKYh d/SK bJh th
f;ododh dk wkwbk ;h. coK; ns/
p?bihnw ftZu 620 feb'whNo dh
;ojZd j?. fJj ;hwk tkNob{ fty/
B?g'bhnB dh jko s'A gzi ;kb pknd,
1820 ftZu e'ofNqe ;zXh s'A pknd
fBoXkos ehsh rJh ;h. p?bihnw d/
fe;kB tZb'A nkgD/ o;s/ s'A jNkfJnk
frnk fJj gZEo ;hwk fBoXkos eoB
bJh 1819 ftZu bkfJnk frnk ;h.
p?bihnw d/ w/no B/ jZ;fdnK fejk,
@w?A y[S ;h feT[Afe w/ok Sfjo tZvk j'
frnk ;h, go cq?Au w/no ;fjws BjhA
j'J/.@ coK;h;h fgzv d/ w/no n"o/fbnk
t/b"Ae B/ jZ;fdnK fejk, @n;hA BthA
;ojZdh izr s'A pu rJ/.@
BthA fdZbh (fpT{o') d/S dk jo fjZ;k fJ; ;w/A e'o'Bk tkfJo; d/ efjo B{z MZb p?bihnw d/ w/no bkt'e; dk
fojk j?. o'zkBk fJBc?eSB Bkb b'eK dhnK ikBK ik ojhnK jB. nfij/ ftZu d/S efjDk j? fe i/ fe;kB B/ rZb Bk wzBh,
fJZe tko fco ;ys gkpzdhnK tZb tZXdk Bzo nk fojk j?. fJ; d"okB oki ;Gk sK T[; fto[ZX e/; dkfJo ehsk ik ;edk
;z;d w?Apo ;[powDhnw ;tkwh B/ NthN eo gqXkB wzsoh Bfozdo w'dh B{z e'o'Bk Bkb j?
bVB dh fzzw/dkoh e/Adoh wzsoh fBshB rveoh B{z ;"AgD B{z fejk j?. g[okDh irQk 's/ oZfynk ikt/rk
oki ;Gk ;z;d w?Apo B/ nkgD/ NthN ftZu fbfynk, Gkos e'o'Bk tkfJo; gZEo
wjkwkoh s'A pu/rk feT[Afe T[; B/ fJ;bkwh jwbktoK ns/ fpqfNS ;kwokihnK dk p?bihnw d/ ;EkBe nfXekohnK dh
w[ekpbk ehsk j?. i/eo n;hA zo{oh edw Bk u[ZeKr/ sK ;kB{z fJZe j'o bfjo dk :'iBk fJj j? fe T[j fe;kB B{z T[; gZEo
;kwDk eoDk g? ;edk j?, i' pZfunK B{z nkgD/ fBSkB/ 's/ bt/rk. ghHn?ZwH w'dh B{z B{z nkgDh g[okDh irQk 's/ oZyD bJh
nfij/ ftZu fJ; bVkJh dh fzzw/dkoh fBshB rveoh B{z d/Dh ukjhdh j?. ghHn?ZwHUH efjDr/ ns/ i/ nfijk BjhA j[zdk j?, sK
p?bihnw (fpT{o') p?bihnw d/ fJZe rZb fJj j? fe nzsookSNoh gZXo 's/
's/ fBoGo ofjDk p/eko j?. fJj wkwbk p?bihnw d/ ftd/S wzsokb/
fe;kB B/ nDikD/ ftZu coK; d/ Bkb ptkb wZuD dh pikJ/, fJ; xNBk B/
T[BQK d/ fJ; NthN B/ ;'Sb whvhnk 's/ fJZe BthA pfj; B{z iBw fdZsk j?. nkgD/ d/S dh ;ojZd B{z pdb e/ ptkb ;ojZd d/ d'tK gkf;nK 's/ w[;e[okjN e'b ik ;edk j?, fi; B{z cq?Au-p?bfinw
;[powDhnw d/ NthN 's/ b'eK B/ gqshfefonk fdzd/ j'J/ T[BQK d/ fJ; ;[Mkn 's/ eJh wuk fdZsk. izrb s'A r[zo oj/ fJZe fbnk fdZsh. pkovo efwSB B{z ;ZdDk gt/rk.
;tkb ehs/, fi; dk T[BQK B/ itkp th fdZsk. ;[powDhnw d/ fJ; NthN B{z b? e/ fJfsjk;eko B/ t/fynk fe d'tK d/SK p?bihnw B{z tZvk ns/ coK; B{z S'Nk p?bihnw d/ w/no bkt'e; dk efjDk
fJZe :{zo B/ T[BQK B{z ;tkb ehsk fe fBshB rveoh jh feT[A, fi; dk itkp fdzd/ j? fe i/ fe;kB B/ rZb Bk wzBh, sK T[;
dh ;ojZd B{z do;kT[Adk gZEo 2H29 pDk fdZsk
j'J/ T[BQK fejk, e'o'Bk ;zeN s'A BfiZmD bJh fJzcok;Noeuo co/wtoe dh ;ys fto[ZX ngokfXe e/; dkfJo ehsk ik
whNo (7H5 c[ZN) fy;e frnk ;h. fJj p?bihnw d/ noe[bhBz fgzv d/ w/
zo{os j?, fi; ftZu fBshB rveoh B/ y[d B{z ;kps ehsk j?. dZf;nk ik fojk j? fe p?bihnw dk fJj no, v/ftv bkt'e; B/ cq?Au Nhth u?Bb ;edk j?.
T[E/ jh ghHn?ZwHUH B{z b? e/ T[Zm/ ;tkbK d/ itkp ftZu ;[powDhnw B/ fejk fe fe;kB nkgD/ No?eNo d/ o;s/ ftZu nk Nhn?c 1 Bkb rZbpks eofdnK fejk, T[BQK B/ fejk, @i/ T[j uzrhnK
cz" fJZe ftGkr j?, Bk fe gqXkB wzsoh y[d. d/S ftZu brksko tZX oj/ e'o'Bk oj/ fJ; gZEo s'A pj[s r[Z;/ 'u ;h ns/ @T[; fe;kB B/ p?bihnw B{z tZvk ns/ GktBktK fdykT[Ad/ jB sK e'Jh ;wZf;nk
tkfJo; d/ wkwfbnK ftZu brksko e/Adoh f;js wzsoh vkH joStoXB 's/ ;tkb BjhA j'J/rh ns/ n;hA fJ; w[Zd/ B{z fgnko
pknd ftZu T[;B/ fJ; gZEo B{z coK; d/ coK; B{z S'Nk pDk fdZsk, fJj uzrk
yVQ/ ehs/ ik oj/ jB. Bkb jh jZb eo btKr/.@
y/so tZb fy;ek fdZsk.go fdbu;g ftuko BjhA j?.@
ABOVE CARE
22
22
22 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
22 gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
22 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
nfXn?B
nfXn?B u dkntk, nrb/ 5 ;kbK u fBT{
nfXn?B
nfXn?B u dkntk, nrb/ 5u dkntk, nrb/ 5 ;kbK u fBT{ ;kbK u fBT{ gqtk;hnK bJh tZvh ypo, nk;Nq/bhnkJh ;oeko tb'A
nfXn?B 'u dkntk, nrb/ 5u dkntk, nrb/ 50 ;kbK u fBT{ ;kbK u fBT{zhb?Avhb?Av hb?Avhb?Av hb?Av
gqtk;hnK bJh tZvh ypo, nk;Nq/bhnkJh ;oeko tb'A
gqtk;hnK bJh tZvh ypo, nk;Nq/bhnkJh ;oeko tb'A
gqtk;hnK bJh tZvh ypo, nk;Nq/bhnkJh ;oeko tb'A
gqtk;hnK bJh tZvh ypo, nk;Nq/bhnkJh ;oeko tb'A
u nk ;ed? tZvh spkjh tkbk G{ukb
u nk ;ed? tZvh spkjh tkbk G{ukb
'u nk ;ed? tZvh spkjh tkbk G{ukbu nk ;ed? tZvh spkjh tkbk G{ukb nzro/ k dh w[cs n;hws f;Zfynk dk n?bkB
u nk ;ed? tZvh spkjh tkbk G{ukb
nzro/
k dh w[cs n;hws f;Zfynk dk n?bkB
k dh w[cs n;hws f;Zfynk dk n?bkB
nzro/zh Gkh Gk h Gkh Gk h GkSk dh w[cs n;hws f;Zfynk dk n?bkBk dh w[cs n;hws f;Zfynk dk n?bkB
nzro/
nzro/
s'A nzro/zh GkSk dh w[cs f;ybkJh b?
;ed/ jB.
'pkbr bofBzr nk;Nq/bhnk' ftZu
Ugo/SB w?B/io e?EohB v?tfbB efjzd/
jB fe ;zGkfts ftfdnkoEhnK B{z nk;Nq/
bhnk gj[zuD d/ S/ wjhfBnK d/ nzdo-
nzdo J/Hn?wHJhHghH ndko/ e'b ofi;No
j'Dk g?Adk j? idfe 18 ;kb s'A xZN
T[wo d/ pZfunK e'b ofi;No j'D bJh
12 wjhB/ dk ;wK j[zdk j?. i/eo s[;hA
nk;Nq/bhnk ftZu S/ wjhfBnK s'A tZX
;w/A bJh ofj oj/ j' ns/ B"eoh bZGD
bJh nkgDh GkSk d/ j[Bo B{z ;[XkoBk
ukj[zd/ j' sK ';febz c'o n?i{e/SB n?Av
n?AgbkfJw?AN gq'rokw' (n?;H JhH Jh) s'A
650 xzfNnK dh w[cs f;ybkJh gqkgs
eo ;ed/ j'.
Bt/A gq'rokw ftZu ehs/ rJ/ ;[XkoK
sfjs j[D fJzrfbS fNT{SB 's/ bZr/ 510
fpq;p/B (fpT{o') nk;Nq/bhnk ;oeko n"eVk dk ;kjwDk Bk eoBk g? ;e/.
xzN/ d/ 'e?g' B{z jNk fdZsk frnk j?.
B/ gqtk;hnK dh nzro/zh GkSk dh w[jkos gfotkoe, j[Bowzd ns/
t?fbzrNB (fpT{o') Xosh d/ tZy-tZy fjZf;nK ftu ne;o G{ukb nkT[Ad/ ofjzd/
;oeko B/ BkwKeD bJh S/ wjhfBnK
jk;b eoB bJh gfjbK s'A fBoXkfos wkBtsktkdh thzk tkb/ gqtk;h fiBQK
jB. j[D fJe Bt/A nfXn?B ftu ;kjwD/ nkfJnk j? fe fBT{zhb?Av ftu nrb/ 50
dh ;wK-;hwk B{z tXk e/ 12 wjhfBnK
510 xzfNnK d/ w[cs nzro/zh GkSk dh dh nzro/zh GkSk dh w[jkos mhe BjhA
;kbK ftu ed/ th fJe tZvk G{ukb nk ;edk j?. fJj G{ukb zpdo;s spkjh
EK j[D n;hws f;ybkJh ebk;K gqdkB j?, j[D nk;Nq/bhnB ;oeko d/ pkbr ns/ J/Hn?ZwHJhHghH fNT{SB B{z g{ok eoB
fbnk ;edk j?. T[AM th fJZE/ ne;o G{ukb nkT[Ad/ ofjzd/ jB. t?fbzrNB dh fteN'ohnk
eoB dk c?;bk fbnk j?. ;oeko nB[;ko gqtk;h nzrq/zh gq'rokw (J/Hn?wHJhHgh) bJh gzi ;kb dh fBoXkfos ;hwk B{z th
:{Bhtof;Nh dk wzBDk j? fe nrb/ 50 ;kbK ftu dZyDh nkJh;b?Av ckbN ekoB
fJ; Bt/A gq'rokw sfjs d/S ftZu nkT[D sfjs w[cs nzrq/zh f;Zfynk gqkgs eo jNkT[D dk c?;bk ehsk j?. fJjBK Bt/
tZvk G{ukb nk ;edk j?. fJ; dh shposk 8H0 sZe j' ;edh j?.
tkb/ gqtk;hnK B{z nkgD/ jZeK ns/ ;ed/ jB. ;zpzfXs thzk Xkoe nk;Nq/ A pdbktK nXhB gqtk;h j[D nkgDh
nk;Nq/bhnB ns/ g?;hfce N?eN'fBe gb/N; d/ i'V 's/ dZyDh nkJh;b?Av Bkb
nfXekoK gqsh tX/o/ ;[u/s ehsk ik ;e/ bhnk gj[zuD 's/ iK thzk S[o{ j'D s'A ;j{bs nB[;ko n;hws ns/ w[cs
bZrdk nbgkfJB ckbN w"i{d j?. :{Bhtof;Nh d/ ;hBhno b?euoko i/wh j'tkoE B/
rk sK fe T[jBK B{z fJZE/ t;D ftZu gfjb/ gzi ;kbK d/ nzdo J/Hn?ZwHJhHghH nzro/zh GkSk dh f;ybkJh b? ;eDr/.
fgSb/ 20 nbgkfJB ckbN G{ukb dk nfXn?B ehsk j?. T[jBK dk wzBDk j? fe
nkT[D tkb/ ;w/A ftu SeshSkbh G{ukb nk ;edk j?, i' nB[wkB Bkb'A th tZvk j't/
rk. T[jBK B/ fejk fe fgSb/ G{ukbK d/ foekov s'A n;hA wzB ;ed/ jK fe nrb/ 50
nk;Nq/bhnk L NhekeoB d/ pknd y{B d/ EZe/ izwD d/ j'o wkwb/ nkJ/ ;kjwD/
nk;Nq/bhnk L NhekeoB d/ pknd y{B d/ EZe/ izwD d/ j'o wkwb/ nkJ/ ;kjwD/
nk;Nq/bhnk L NhekeoB d/ pknd y{B d/ EZe/ izwD d/ j'o wkwb/ nkJ/ ;kjwD/
nk;Nq/bhnk L NhekeoB d/ pknd y{B d/ EZe/ izwD d/ j'o wkwb/ nkJ/ ;kjwD/
;kb ftu 7H0 iK fJ; s'A tZX dh shposk dk G{ukb nkT[D dh ;zGktBk 75 ch;dh nk;Nq/bhnk L NhekeoB d/ pknd y{B d/ EZe/ izwD d/ j'o wkwb/ nkJ/ ;kjwD/
j?.
T[jBK B/ fejk fe n;hA efj ;ed/ jK fe nkT[D tkb/ ;w/A ftu n;hA nbgkfJB bhnk ftu nfij/ e/;K dh e[Zb ;zfynk
ckbN y/so ftu fJe tZv/ G{ukb d/ rtkj pD ;ed/ jK. fJ; dh s[bBk 1717 d/ S/ j' rJh j?. fJBQK ftu'A gzi e/; 50
G{ukb Bkb ehsh ik ;edh j?, fi; dh shposk 8H1 ;h. fJ; Bkb nbgkfJB ckbN ;kb s'A xZN T[wo d/ b'eK ftu jB.
ftu 380 feb'whNo dokV nk rJh ;h. c?vob ;oeko B/ ckJhzo B{z 50 ;kb s'A
vkeNo j'tkoE efjzd/ jB fe nrbk G{ukb ;kv/ ofjzd/ jh nk ;edk j?. ;kB{z xZN T[wo d/ pZfunK bJh soihjh Nhek
fJ; ;zpzXh ;ktXkB ofjDk j't/rk ns/ nrbh :'iBk pDkT[Dh j't/rh. ;kB{z d/yDk ti'A x'fSs eoB s'A gfjbK T[BQK B{z fJj
j't/rk fe n;hA GftZy ftu fe; soQK dh :'iBk pDkT[Ad/ jK ns/ fe; soQK nkgD/
Nhek brkfJnk frnk ;h.
p[fBnkdh YKu/ B{z wzp{s pDkT[Ad/ jK. nk;Nq/bhnk ftu n?;Nqkz?B/ek
e'ftv-19 Nhe/ dhnK brGr 1H1
fwbhnB y[okeK brkJhnK ik u[ZehnK
nwohek
nwohek u fwbh 1u fwbh 1 8 feb' dh8 feb' dh jB. T[AM fijV/ b'eK B{z e'ftv-19 Nhe/
nwohek u fwbh 1 8 feb' dh
nwohek 'u fwbh 1u fwbh 108 feb' dh8 feb' dh
nwohek
bZr u[Ze/ jB, T[BQK B{z fJ; ;zpzXh wkV/
gqGktK s'A ikD{ j'Dk ukjhdk j?, fi;
;kb g[okDh wZSh
;kb g[okDh wZSh
1 1 1 1 100 ;kb g[okDh wZSh ;kb g[okDh wZSh ftu p[yko, rb/ dhnK wk;g/ShnK,
;kb g[okDh wZSh
EektN ns/ f;o dod Skwb jB.fJj
nkw s"o 's/ NhekeoD d/ 24 xzfNnK d/
nzdo S[o{ j[zd/ jB ns/ 1-2 fdBK bJh
f;vBh (fpT{o')L nk;Nq/bhnk ftu ;zGktBk ;h. ofjzd/ jB. fJBQK d[obZG EZe/ izwD dhnK
e'o'Bk bkr dh phwkoh s'A ;[oZfynk bJh fszB/ wohz ebhfBeb s"o 's/ ;fEo ifNbsktK dhnK ypoK pknd ftu
NhekeoB ikoh j?. fJ; d"okB y{B d/ jB, T[jBK 's/ fJbki dk n;o j' fojk nkJhnK jB nkw s"o s/ NhekeoD s'A
EZe/ izw ikD d/ fszB Bt/A e/; ;kjwD/ j? ns/ T[j mhe j' oj/ jB. fJj e/; 4 s'A 20 fdB d/ ftueko. i/eo
nkJ/ jB, fijBK d/ ;zGkts s"o s/ n?BHn?;HvpbT{H dh fJZe 35 ;kbk NhekeoD d/ e[M fdBK pknd, T[BQK ftu
n?;Nqkz?B/ek e'o'Bk tkfJo; Nhe/ Bkb n"os, e[JhBzb?Av d/ 49 ;kbk ftnesh nfij/ bZSD g?dk j[zd/ jB fit/A fe rzGho
i[V/ j'D dh ;zGktBk j?. E?o/gfNe r[Zvz ns/ 80 ;kbk fteN'ohnB nkdwh d/ ;B. iK fBozso f;o dod iK X[zdbh Bzo d/
gqSk;B B/ fJj ikDekoh fdZsh. NhHihHJ/ Nhe/ brkT[D d/ B"A s'A 26 fdBK d/ o{g ftu ;kj dh ewh, Sksh dk dod,
H B/ Eq'w';kJhN'g/Bhnk f;zvo'w d/ Bkb SZeh ftueko T[jBK ftu fJj bZSD fd;/. bZs dh ;'i iK g/N ftZu brksko dod,
Eq'w'pf;; d/ wkwfbnK dh ;whfynk eoB T[AM NhHNhHn?;H pj[s xZN j[zdk j? ns/ uwVh d/ n;XkoB s"o 's/ fvZrDk iK
bJh t?e;hB ;/cNh fJBt?;Nhr/SB ro[Zg T[d'A j[zdk j? id'A fe;/ ftnesh ftu y{B Nhek brkT[D tkbh EK s'A pkjo r'b
B{z p[bkfJnk ;h. d/ EZe/ pDB d/ Bkb Bkb pbZv gb/ uNke j'Dk sK fJ; ;fEsh ftu
thHn?;HnkJhHihH B/ fejk fe ;ko/ Nb?N xZN j[zdk j?.NhHNhHn?;H dh fog'oN ygseko B{z s[ozs vkeNoh ;jkfJsk b?Dh
fszB'A e/; NhekeoB Bkb i[V/ j'D dh w[skpe n?;Nqkz/B/ek i?p s'A pknd nk;Nq/ ukjhdh j?.
:{e/ ns/ nk;No/bhnk tgkoe ;"fdnK bJh j'J/ ;fjws
:{e/ ns/ nk;No/bhnk tgkoe ;"fdnK bJh j'J/ ;fjws
:{e/ ns/ nk;No/bhnk tgkoe ;"fdnK bJh j'J/ ;fjws
:{e/ ns/ nk;No/bhnk tgkoe ;"fdnK bJh j'J/ ;fjws
:{e/ ns/ nk;No/bhnk tgkoe ;"fdnK bJh j'J/ ;fjws
bzvB (fpT{o') pq?efzN ;wM"s/ s'A pknd fpqN/B nzsookSNoh gZXo
's/ nkgD/ tgkoe ;zpzX wzp{s eoB dh e'fSS eo fojk j?. fJ;d/
Bshi/ ti'A :{e/ ns/ nk;No/bhnk w[cs tgkoe ;"fdnK bJh ;fjws
j'J/ jB. fJ; ;zpzXh bzvB ftu d'tK d/SK dofwnkB j'Jh rZbpks
nB[;ko i{B sZe e'Jh ;wM"sk ehsk ik ;edk j?.
fJj nB[wkB j? fe nk;No/bhnk Bkb fJe ;wM"sk bzp/ ;w/A bJh
:{e/ dh ihH vhH ghH ftu 500 fwbhnB g"Av (694 fwbhnB vkbo) i'V
fwShrB (fpT{o') izrbh iht ;/tk 'u ezw eoB tkfbnK B/ nwohek 'u fJe EK
;edk j?. fpqN/B dh nzsookSNoh tgko ;eZso fbz No; ns/ nk;No/
100 ;kb g[okDh 108 feb' dh wZSh cVh j?. b'eK B/ c/;p[Ze 's/ fJe c'N' g';N eod/
bhnkJh tgko wzsoh v?B N/jkB ftueko rZbpks dk nkyoh fdB
j'J/ fbfynk fe fJj wZSh n;bh ihtB dh okeS j?. fJj brGr 7 c[ZN bzph j?. fJ;
fpBK fe;/ ;"d/ d/ bzvB ftu ysw j' frnk go d't/A fXo ;wM"s/ d/ okj
wZSh d/ fwbD Bkb wkjo th j?okB jB. T[BQK B/ fejk fe fJ;d/ nkeko ns/ nkeko
ftu yVQ/ w[ZfdnK B{z ;[bMkT[Dr/. :{e/ B/ gfjbK nes{po 2020 ftu
d/ nkXko 's/ fJ;B{z fJe wkdk wzfBnk iKdk j? ns/ fJj 100 ;kbK s'A gkDh 'u x[zw
ikgkB Bkb tgkoe ;wM"sk ehsk ;h. fJe w[cs tgko ;"d/ dk T[d/S
ojh j?.
tgko B{z T[sSkfjs eoBk j?. fJj ne;o N?focK B{z xNk e/ iK ysw
wZSh ns/ izrbh iht ;/tk B/ fejk fe T[;B{z ibdh jh Bdh 'u tkg; SZv fdZsk
eoe/ gqkgs ehsk iKdk j? ns/ fJ; 'u ;ojZdK d/ gko wkb d/ tgko
frnk ;h. fwShrB fvgkoNw?AN nkc B?u[ob fo;'of;i w[skpe fJe wod ;NoiB
bJh ;oekoK d[nkok N?e; iK you/ xZN ehs/ iKd/ jB. tgkoe
dh T[wo 55 ;kb sZe j[zdh j? ns/ wkdk wZSh dh T[wo 70 s'A 100 ;kb dh j[zdh j?.
;wM"fsnK dk T[d/S t;sK dk e'Nk jNkT[Dk th j? i' fe uhzK dh
fJj wZSh 22 wJh B{z v/NqkfJN d/ dZyD 'u rq';/ Mb/ B/V/ T[; ;w/A cVh rJh ;h id'A
wksok 's/ ;hws j[zd/ jB fi; Bkb tgko ehsk ik ;edk j?.
fszB b'eK dk db fJe ;kbkBk ;Nofbzr 's/ nfXn?B eo fojk ;h.
23
23
23 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
23 gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
23 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
nk;Nq/bhnk B/ Gkos dh e'o'Bk N?;fNzr s/
nk;Nq/bhnk B/ Gkos dh e'o'Bk N?;fNzr s/ nk;Nq/bhnk u 5u 5 ;kb s'A xZN T[wo tkb/ ;kb s'A xZN T[wo tkb/
nk;Nq/bhnk B/ Gkos dh e'o'Bk N?;fNzr s/
nk;Nq/bhnk B/ Gkos dh e'o'Bk N?;fNzr s/
nk;Nq/bhnk B/ Gkos dh e'o'Bk N?;fNzr s/
nk;Nq/bhnk
nk;Nq/bhnk u 5 ;kb s'A xZN T[wo tkb/
nk;Nq/bhnk
nk;Nq/bhnk 'u 5u 50 ;kb s'A xZN T[wo tkb/ ;kb s'A xZN T[wo tkb/
u[Ze/ ;tkb, fejk-Go';/:'r BjhA
u[Ze/ ;tkb, fejk-Go';/:'r BjhA
u[Ze/ ;tkb, fejk-Go';/:'r BjhA
u[Ze/ ;tkb, fejk-Go';/:'r BjhA
u[Ze/ ;tkb, fejk-Go';/:'r BjhA
f;jswzd b'e th brtk foj? ckJh
f;jswzd b'e th brtk foj? ckJh o t?e;hBo t?e;hB
f;jswzd b'e th brtk foj? ckJh o t?e;hB
f;jswzd b'e th brtk foj? ckJh
f;jswzd b'e th brtk foj? ckJhzo t?e;hBo t?e;hB
nkgksekbhB toeo, whN d/ T[sgkdB
tkb/ toeo ns/ nfij/ b'e i' fe fe;/
fpwkoh Bkb ghVs jB ns/ z/o/ fJbki
jB, B{z jh T[es t?e;hB fdZsh ikDh
;h.
fJBQK ftu 70 ;kbK s'A T[Zgo tkb/
pz[or ns/ 50 ns/ fJ; s'A T[Zgo tkb/
fJzvhihB; b'e th Skfwb jB. fJj th
;kc j? fe nkw b'eK dh nfijh Sq/Dh i'
fe 50 ;kbK s'A xZN j?, f;jswzd j? ns/
fe;/ fpwkoh nkfd Bkb BjhA i{M ojh j?,
T[j jkb dh xVh fe;/ Sq/Dh ftu BjhA
jB. J/H;hHNhH ;oeko dk wzBDk j? fe
nfij/ b'e fijV/ fe jkb/ e'o'Bk dh
t?e;hB b?D tkbh Sq/Dh ftu BjhA nkT[Ad/
, th nkgDhnK-nkgDhnK
ng[nkfJzNw?ANK zohJ/ e'o'Bk t?e;hB b?D
ftu ekw:kp j' u[e/ jB. fJj t?e;hB
e?Bpok (fpT{o') nk;Nq/bhnk dh nB[;ko sK jkb dh xVh tzv dk 1J/ rkokB ;oi ;?ANo fty/ brkJh rJh j?.
okiXkBh ftu fJZe j'o uouk ;[oyhnK ns/ 1ph gVkn uZb fojk j?. 1J/ ftu jkbKfe J/H;hHNhH ;oeko dk wzBDk j?
ftu j? fe nfij/ f;jswzd Bkrfoe fiBQK nfij/ ftnesh jB, i' fe e[nkozNhB fe b'eK B{z brksko nfijhnK
dh T[wo 50 ;kbK s'A xZN j? ns/ T[j ftu jB ns/ pz[or jB s/ ngzrsk fusktBhnK ns/ jdkfJsK fdZshnK ik
fe;/ fe;w dk w?vheb NqhNw?AN th BjhA MZb oj/ jB. fJ; d/ Bkb jh pkovo ojhnK jB fe T[jh b'e t?e;hB
w?bp"oB (fpT{o') nk;Nq/bhnk d/ gZSwh oki d/ gqhwhno wkoe w?er'tkB B/ d'S
b? oj/ jB, B{z th e?Bpok ftu ckJhzo toeo, cozNbkJhB f;js eowukoh th brtkT[D bJh nZr/ nkT[D i' fe
brkfJnk j? fe Gkos ftu j'D tkbh e'o'Bk N?;fNzr nftStkS:'r j?. T[jBK B/
t?e;hB fdZsh ik ojh j?. fJ;/ Sq/Dh ftu jB. d{i/ gk;/ 1ph ftu ;oeko dh ;{uh ns/ wkgdzYK nB[;ko
fejk fe fJj rZb Gkos s'A gosD tb/ :ksohnK d/ d[pkok e'o'Bk N?;N eokJ/ ikD
jkbKfe e'o'Bk t?e;hB dh tzv bJh d{;o/ f;js eowukoh, e[nkozNhB ns/ nB[e{b jB. ;oeko tZb'A wkwb/ dh
d/ pknd ;kjwD/ nkJh j?. N?;N fog'oN Go';/:'r Bk j'D ekoB fJj e'o'Bk s'A
fijV/ fB:w pDkJ/ rJ/ jB, T[BQK pkovo toeoK d/ xo/b{ w?Apo, fvc?A;, gVskb th ehsh ik ojh j?.
;[oZfynk dk ;G s'A tZvk ysok th j?.
ikDekoh w[skpe gZSwh nk;Nq/bhnk ftu Gkos s'A nkJ/ 4 :ksohnK dk id'A
Gkos ns/ T[ZE/ c;/ nk;Nq/bhnkJh b'eK dh wdd
Gkos ns/ T[ZE/ c;/ nk;Nq/bhnkJh b'eK dh wdd
N?;N eokfJnk frnk sK T[j e'o'Bk gkz/fNt fBeb/. T[jBK B{z goE ftu e[nkozNhB
Gkos ns/ T[ZE/ c;/ nk;Nq/bhnkJh b'eK dh wdd
Gkos ns/ T[ZE/ c;/ nk;Nq/bhnkJh b'eK dh wdd
Gkos ns/ T[ZE/ c;/ nk;Nq/bhnkJh b'eK dh wdd
eo fdZsk frnk j?. fJ; cbkJhN ftu 79 :ksoh ;B, T[jBK ftu'A 78 Gkosh jB.
jkb/ fJjBK :ksohnK ftu'A e'o'Bk gkz/fNt j'D tkfbnK dh frDsh tZX ;edh j?.
eoBk ;kvh B?fse fzzw/tkoh L e?oB n?AfvqT{zw/tkoh L e?oB n?AfvqT{z
goE ftu e'o'Bk dh frDsh bZrGr Bkwkso j?. fJ; wkwb/ d/ pknd nfXekoh
eoBk ;kvh B?fse f zw/tkoh L e?oB n?AfvqT{zw/tkoh L e?oB n?AfvqT{
eoBk ;kvh B?fse f
eoBk ;kvh B?fse f
eoBk ;kvh B?fse f zw/tkoh L e?oB n?AfvqT{
;ktXkB j' rJ/ jB feT[Afe ;G s'A tZX nkT[D tkb/ :ksohnK dh frDsh Gkos s'A
jh j?.
w?er'tkB B/ fejk fe Gkos s'A nkT[D tkb/ :ksohnK dh fog'oN 's/ j[D ojh j?.
ftStk; eoBk w[Seb j?. nfijh ;fEsh ftu ;kB{z j'o ;ktXkB ofjDk j't/rk. T[BQK B/ fejk fe p/SZe Gkos fto
nk;Nq/bhnk dh rqfj wzsoh eo/B n?AvfoT{z B/ fejk j? fe Gkos ftu e'o'Bk dh w?vheb f;;Nw vktKv'b fgnk j? ns/
;fEsh fGnkBe j?. n;hA T[ZE/ wdd G/iD bJh ezw eo oj/ jK. fJ; d/ Bkb jh ;kvk wohzK bJh b'VhAdh nke;hiB dh
coz T[ZE/ c;/ nkgD/ BkrfoeK B{z g{oh ;[oZfynk gqdkB eoBk j?. ;gbkJh ftt;Ek gqGkfts j'Jh j? go
eJh d/S wdd bJh nZr/ th nkJ/ jB.
fJ; d/ sfjs nk;Nq/bhnk th j[D Gkos
u e'o'Bk dh d{ih bfjo ;zpzXh nk;Nq/bhnkJh whvhnk
u e'o'Bk dh d{ih bfjo ;zpzXh nk;Nq/bhnkJh whvhnk
Gkos Gkos Gkos Gkos Gkos 'u e'o'Bk dh d{ih bfjo ;zpzXh nk;Nq/bhnkJh whvhnku e'o'Bk dh d{ih bfjo ;zpzXh nk;Nq/bhnkJh whvhnk B{z w?vheb ;jkfJsk d/D pko/ ftuko
u e'o'Bk dh d{ih bfjo ;zpzXh nk;Nq/bhnkJh whvhnk
tNKdok eo fojk j?. don;b nk;Nq/
bhnkJh ;oeko B/ n?bkB ehsk ;h fe
fog'oN dh ehsh rJh fBzdk
fog'oN dh ehsh rJh fBzdk e'o'Bk ekoB Gkos s'A cbkJhNK dh
fog'oN dh ehsh rJh fBzdk
fog'oN dh ehsh rJh fBzdk
fog'oN dh ehsh rJh fBzdk
nktkikJh 's/ eN"sh eo fdZsh rJh j?.
e/oB dk efjDk j? fe fJj ekotkJh
;ktXkBh ti'A ehsh rJh j? go fJ; Bkb
Gkos s'A nk;Nq/bhnk B{z gosD tkb/ b'eK
dk fJzszko j'o th tZX frnk j?.
whfNzr ftu fJj' ;bkj wSto/ ehs/
rJ/ fe fet/A ns/ fejV/ ;kXBK Bkb
Gkos ftZu c;/ nk;Nq/bhnkJhnK dh wdd
ehsh ikt/ ns/ Gkos B{z fejVh-fejVh
wdd gqdkB ehsh ikt/. ftSt f;js
f;vBh (fpT{o') nk;Nq/bhnk d/ xo/b{ ;oeko fJj th ;'u ojh j? fe Gkos ;z;Ek d/ w[yh N?vo'; x/po/f;; B/ th fejk
wkwfbnK d/ wzsoh e?oB n?AfvqT{z B/ fJZe ftu fijV/ 8000 d/ eohp nk;Nq/bhnkJh j? fe Gkos s'A fdb ezpkT{ ypoK fwb
ikDekoh okjhA dZf;nk fe Gkos e'o'Bk b'e c;/ j'J/ jB, ;kB{z T[BQK pko/ ;'uDk ojhnK jB ns/ KQ" th fJjh ;bkj eo
d/ fJBc?eSB ns/ T[; s'A j'D tkbhnK j't/rk ns/ T[BQK B{z fe;/ Bk fe;/ sohe/ fojk j? fe Gkos ftu fe; soQK dh wdd
w"sK ekoB p[oh soQK gqGkfts j?.fJ; ;w/ w[;hps ftu'A eZYD dh fzzw/tkoh th gj[zukJh ikt/ sK fe T[ZE/ th ;fEshnK
A Gkos dh wdd eoBk ;kvh g{oh fzzw/ ;oeko dh jh. fJ; bJh nk;Nq/bhnkJh ezN'ob ftu j' ;eD ns/ e'o'Bk dk gqe'g
tkoh pDdh j?. fJ; d/ Bkb jh ;kvh ;oeko fJ; pkps th g{ok fXnkB d/ xZN ;e/.
nk;Nq/bhnk B{z shih fswkjh sZe fwb/rk B'tkt?e; e'ftv-19 Nhek
nk;Nq/bhnk B{z shih fswkjh sZe fwb/rk B'tkt?e; e'ftv-19 Nhek
nk;Nq/bhnk B{z shih fswkjh sZe fwb/rk B'tkt?e; e'ftv-19 Nhek
nk;Nq/bhnk B{z shih fswkjh sZe fwb/rk B'tkt?e; e'ftv-19 Nhek
nk;Nq/bhnk B{z shih fswkjh sZe fwb/rk B'tkt?e; e'ftv-19 Nhek
BthA fdZbh (fpT{o') Gkos ftu e'o'Bk fJBc?eSB dh d{ih bfjo B{z b? e/ nk;Nq/
bhnkJh nypko ftu Sgh fJe fog'oN dh Gkosh jkJh efwSB B/ fBzdk ehsh j?.
e?Bpok (fpT{o') nk;Nq/bhnk B{z ;kb dh shih fswkjh
Gkosh jkJh efwSB B/ T[; fog'oN B{z 'p/p[fBnkd, yokp ns/ fBzdk:'r' dZf;nk j?.
wsbp etkNo 3 ftu B'tkt?e; dk e'o'Bk tkfJo; Nhek
n;b ftu nk;Nq/bhnk d/ fJe nypko ftu fJe b/y Sfgnk, fi; dk f;ob/y 'w'dh
fwb/rk. f;js ftGkr d/ w[yh B/ fJ; pko/ ikDekoh fdZsh.
B/ Gkos B{z skbkpzdh s'A pkjo eZY e/ spkjh tZb Xe/b fdZsk' ;h.
pq?AvB woch, i' e'ftv-19 wjkwkoh dh S[o{nks t/b/
fJ; b/y ftu Gkos ftu e'o'Bk fJBc?eSB dh d{ih bfjo d/ fgZS/ u[Dkth
nk;Nq/bhnk d/ uhc w?vheb nc;o (;hHn?ZwHUH) ;B go
o?bhnK ns/ e[zG w/b/ B{z fzzw/tko mfjokfJnk frnk. Bkb jh fJj th fejk frnk fe
pknd ftu f;js ftGkr d/ ;Zeso ti'A soZeh fdZsh
gqXkB wzsoh w'dh B/ wkjoK dh ;bkj B{z Bzo nzdkz ehsk. Gkosh jkJh efwSB B/
rJh j?. T[jBK B/ nk;Nq/bhnk d/ wjkwkoh gqshfefonk
nypko d/ n?vhNo fJB uhc feq;N'co v'o/ B{z fuZmh fbyh ns/ T[jBK 's/ e'o'Bk
pko/ ;?B/N dh iKu ftu dZf;nk fe ;oeko nk; eodh j?
wjkwkoh Bkb bVB bJh Gkos ;oeko tZb'A tos/ rJ/ sohfenK B{z xZN eo e/
fe 2021 dh shih fswkjh sZe T[; B{z B'tkt?e; Nhe/
w[bKeD eoB dk d'S brkfJnk. fJ; fuZmh ftu fbfynk j? fe Gkos ;oeko B/
T[gbpX j'Dr/. nk;Nq/bhnkJh ;oeko B/ B'tkt?e; Nhe/
e'o'Bk Bkb BfiZmD bJh eJh T[gkn ehs/ fijBK ftu fgSb/ ;kb wkou ftu
dhnK 51 fwbhnB y[okeK gqkgs eoB bJh ;fjwsh fdZsh
brkJh rJh skbkpzdh s'A b? e/ fJ; ;kb NhekeoB w[fjzw sZe Skwb j?.
j?, fi; B{z jkb/ se E?o/g/fNe r[Zvz n?vfwfB;Nq/SB
fuZmh ftu fJj th fbfynk j? fe ;w/A 's/ bJ/ rJ/ c?;fbnK ekoB ;?AeV/ ikBK
(mxn) d[nkok tos'A bJh wBz{o BjhA ehsk frnk j?.
pukJhnK rJhnK ns/ fJ; dh d[Bhnk Go ftu skohc ehsh rJh. fJ; ftu Gkos
woch B/ @n;hA SkfJd sh;oh fswkjh sZe e[M t/y ;ed/
;oeko dh 't?e;hB fvgb'w/;h' d/ pko/ th fbfynk frnk ns/ dkntk ehsk frnk
jK, i' fe w/oh :kd j?, fJj ;szpo j? go fJj nr;s th
fe fJ; Bkb d[Bhnk Go ftu bZyK b'eK dhnK ikBK pukJhnK ik ;eDrhnK.
j' ;edk j?.@ ;G (B'tkt?e;) efj oj/ jB feT[Afe T[jBK
Gkosh jkJh efwSB B/ gqXkB wzsoh Bfozdo w'dh dhnK u[Dkth o?bhnK ns/ e[zG w/b/
B{z nk; j? fe fJj fpjso j't/rh. fzeo:'r j? fe 22 wJh
B{z fzzw/tko mfjokT[D dh fBzdk ehsh. r"osbp j? fe d/S fJ; ;w/A e'o'Bk fJBc?eSB
sZe, nk;Nq/bhnk ftu brGr 1H79 fwbhnB Nhe/ brkJ/
dh d{ih bfjo Bkb i{M fojk j?.
rJ/ ;B.
24
24
24 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
24 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
24 gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
fJ; wjhB/ dk s[jkvk ok hcbhcb
fJ; wjhB/ dk s[jkvk ok
fJ; wjhB/ dk s[jkvk ok
fJ; wjhB/ dk s[jkvk ok hcb
fJ; wjhB/ dk s[jkvk okShcbhcb
w/yLF
w/yLF eoeLF s[bkLF weoLF
w/yLF
w/yLF
w/yLF wjhB/ d/ S[o{ ftu
s[bkLF wjhB/ d/ S[o{ ftu
s[bkLF
eoeLF
eoeLF
eoeLF
eoeLF wjhB/ d/ S[o{ ftu
weoLF
weoLF
weoLF wjhB/ d/ S[o{
s[bkLF
s[bkLF
weoLF
f;js dk ftS/S fXnkB oZyDk fe;/ :'iBk d/ ;zpzX ftu ftuko- nB[fus ezwK s'A jkBh dk vo ftu o[Ze/ ezw g{o/ j' ikDr/
ukjhdk j?. ykD ghD ;zpzXh goj/ tNKdok j't/rk ns/ BthnK j?. cz{b dk youk th MZbDk g? . ;[Zy ns/ nkokw fwb/
z nfs zo{oh j't/rk. ;{M p{M BthnK :'iBktK pDBrhnK. ;edk j?. oks dk nBhAdok rk. XB ftu tkXk j't/
Bkb ezwK ftu ;cbsk fwb/rh wksk gZy s'A fuzsk j' ;edh j? ;skJ/rk. xo ftu ebfj-eb/ rk. ;wK jk;/ wzke ftu bzx/rk.
ns/ XB bkG j't/rk. ns/ fgsk ;kb ftukoe wsG/d S dk vo j? fi; d/ pj[s/ fzzw/ tZv/ ftneshnK Bkb w/b j't/rk
ftfdnkoEhnK bJh ;wK fuZs n;fEo oj/rk eko'pkoh o[ektNK go/SkB eo dko s[;hA jh j't/r/. ezwK ftu wB xZN jh bZr/ fijVk T[sSkj tXkJ/rk.
nB[e{b oj/rk. ftfdnk gqsh T[sSkj tX/rk. ;w/A ;edhnK jB. ftfdnkoEhnK d/ bJh ;wK nB[e{b rk ns/ d[ftXk dh ;fEsh pDh oj/rh. ezwK ftu wjZstg{oB ezwK ftu ;cbsk fwb/
dk ;jh T[g:'r eoBk bkG d/t/rk. wjhB/ d/ nzs j?. gq/w ;zpzXK ftu e[M fBokSsk fwb/rh. soZeh dk o[ektN gt/rh. d[SwD szr eo ;ed/ jB gozs{ rh. ;'u ftuko ftu jh pshs j't/
ftu ezw gqsh fuzsk j' ;edh j?. ;ktXkB oj'. d{o w"ek fwb ;edk j?. eko'pko fpjso oj/rk. f;js T[j s[jkvh jkBh BjhA eo ;eDr/. ;KM/dkoh rk. nBhAdok go/SkB eo ;edk j?.
B/V/ dh :ksok eoBh g? ;edh j? fi;dk tgko gZy'A dk yk; fynkb oZy'. ftu e'Jh ;wZf;nk pD ;edh j?. e[zGLF
e[zGLF wjhB/ d/ S[o{ ftu
e[zGLF
e[zGLF
e[zGLF
ckfJdk fwb/rk. f;zxLF fpq fpq ueLFueLF eko'pko, B"eoh ftu bkG
f;zxLF
fpq fpq ueLF
fpqSueLFueLF \wjhB/ d/ S[o{
f;zxLF
f;zxLF
f;zxLF wjhB/ d/ S[o{ ftu ezwK
fpqyLF ftu o[ektNK d{o j'DrhnK ns/ ftu :ksok dk :'r j?. ftd/S d/ nk;ko jB. :ksok ftu
fpqyLF
fpqyLF
fpqyLF wjhB/ d/ S[o{ ftu
fpqyLF
fwjBs nB[;ko jh cb fwb/rk ftrV/ ezw pBDr/. nfXekoh tor :ksok dh bkb;k ftu XB ;cbsk ns/ bkG fwb/rk.
ns/. ekoi f;ZX j'Dr/. tDi s'A ;fj:'r gqkgs j't/rk. ;oekoh cZ; ;edk j?. ftd/S :ksok nkgD/ :sBK ns/ fwjBs
tgko nkw tKr uZbdk oj/rk ezwK ftu ;cbsk fwb/rh. T[sko ftu ftxB ns/ go/SkBh j't/ Bkb jh ezw j'Dr/ ns/
o[ektNK ekoB wB T[ukN ofj -uVQkn d/ jkbks pDBr/. gozs{ rh gozs{ fco th d{o B/V/ dh bkG fwb/rk. bkNoh nkfd s'A d{o jh
;edk j?. nkgD/ b'e jh gokfJnK bkG dk gbVk Gkoh oj/rk. wB'ekwBk g{oh j't/rh. :ksok j' ;edh j?. ftfdnkoEhnK bJh ;wK oj'. pj[sk ;wK XB ;zpzXh ns/ xo d/
tork fttjko eoBr/. ezwK ftu o[ektN nk ;edh gq/whnK bJh ;wK nfs nB[e{b oj/rk. youk e[M nB[e{b j?, ;cbsk fwb/rh. ;oekoh ezwK ftu ezwK tZb bZr/rk. gZso ftjko d[nkok
j?. wjhB/ d/ nzs ftu p[zorK ns/ wjKg[oSK d/ tX/o/ j' ;edk j? ns/ wkBf;e p/u?Bh oj/rh. wjhB/ ;cbsk fwb/rh. o'zrko dh Gkb ftu ;cb bkG oj/rk. fJ;sohnK s'A ;jkfJsk
nShotkd ;dek ;cbsk fwb/rh. Xkofwe o[uh tX/ d/ nzs ftu eko'pko bJh ;wK uzrk oj/rk. fwjBs oj'r/. soZeh dk w"ek th fwb ;edk j?. wjhB/ fwb/rh. wjhB/ d/ nzs ftu gqkgoNh
rh. d{o B/V/ dh :ksok j' ;edh j?. f;js dk fynkb cb d/t/rh. nukBe XB bkG j't/rk. ftd/S s'A d/ nzs ftu fwZsoK ns/ fJ;sohnK dk ;fj:'r d/ ezw T[bM ;ed/ jB. :ksok
oZy'. tXhnk ;{uBk fwb/rh. :ksok eoBh g? ;edk j? fwb/rk. bkGekoh f;ZX j't/rh.
fwE[BLF wjhB/ d/ S[o{ ftu
fwE[BLF
fwE[BLF
fwE[BLF fi;dk f;js s/ th n;o j't/rk. XB[LF whBLF
fwE[BLF
XB[LF
XB[LF
XB[LF wjhB/ d/ S[o{ ftu
XB[LF
whBLF wjhB/ d/ S[o{
whBLF
whBLF
whBLF
z'fyw d/ ezwK ns/ fe;/ soQK d/ ezfBnkLF gqhfynk ftu ;cbsk fwb/ ftu nkofEe soZeh bJh
ezfBnkLF
ezfBnkLF
ezfBnkLFwjhB/ d/ S[o{ ftu
ezfBnkLF
fttkd s'A d{o oj', BjhA sK s[jkvk ndkbsh wkwfbnK ftu ;cbsk rh. fe;/ ftGkrh gqhfynk ;wK nsh T[Zsw j?.
B[e;kB th j' ;dk j?. s[jkv/ fwb/rh. fe;/ w[Zedw/ dk c?;bk ftu th s[;hA ;cb oj'r/. ;fj:'rhnK s'A bkG fwb/
fto'Xh ns/ nkgD/ b'e jh jkBh gj[zukT[D dh e'fSS s[jkv/ jZe ftu j't/rk. d[SwD fJzNoftT{ ftu s[jkvh rk. s[jkv/ tb'A fe;/ EK s/
eoBr/. ;ZN c/N bZrD dh th ;zGktBk pDh j'Jh ns/ fto'Xh d"Vd/ Bzo nkT[Dr/. ;cbsk fBSfus jh j?. gZso fdZshnK rJhnK noihnK
j?. ;ktXkB oj'. s[jkvh f;js fYZbh ofj ;edh j?. ;ktXkB oj'. f;js yokp ofj ;edh ftjko bkGekoh oj/rk. d{finK d/ wkwfbnK iB-;zgoe d/ ezw bJh bkGekoh
wjhB/ d/ nzs ftu wkD-:ZS dh gqkgsh j't/rh. j?. oks Bz{ d[ZX dk ;/tB e[M fdBK bJh pzd eo ftu dyb d/D Bkb go/SkBh j' ;edh j?. GftZy f;ZX j'DrhnK. ibdpkzh eoB Bkb
;zrqfj dk th :'r j?. sBkn s'A okjs fwb/rh. fdT[. GZi d"V bZrh oj/rh. o[fenk XB BjhA fwb/ dh ;'u bkG d/t/rh. zwhB ikfJdkd d/ wkwfbnK e'Jh ezw ftrV th ;edk j?. tkjB
:ksok eoBh g? ;edh j?/ ;kM/dkoh dk ftuko rk. wjhB/ d/ nyho ftu ftd/S ;zpzXh wkwfbnK ftu fYZb d/D Bkb ezw ftrV th ;edk j?. ;ktXkBh g{ote ubkDk j't/rk BjhA
fcbjkb fsnkr fdU feT[Afe fJ; Bkb s[jkB{z ftu bkG fwb/rk. B/V/ d{o dh :ksok j't/rh. wjhB/ d/ nzs ftu g/N fteko dh ;zGktBK j?. sK B[e;kB th j' ;edk j?. wjhB/ d/
B[e;kB j' ;edk j?. fe;/ T[Zs/ th finkdk Go';k Bk ;oekoh eowukohnK Bz{ spkdb/ dk vo bZfrnk bkNoh s'A bkG dh T[whd BjhA j?. :ksok eoBh nzs ftu gq/whnK bJh fgnko dk
eo/. oj/rk. g? ;edh j?. w";w oj/rk.
fizB d/ vo ekoD xo SZv GZi rJ/ nwohek s/ fco nZstkdh jwbk eoB dh ;kfi ou fojk nbekfJdk ou fojk nbekfJdk
fizB d/ vo ekoD xo SZv GZi rJ/
fizB d/ vo ekoD xo SZv GZi rJ/
fizB d/ vo ekoD xo SZv GZi rJ/
fizB d/ vo ekoD xo SZv GZi rJ/
nwohek s/ fco nZstkdh jwbk eoB dh ;kfi
nwohek s/ fco nZstkdh jwbk eoB dh ;kfi ou fojk nbekfJdk
nwohek s/ fco nZstkdh jwbk eoB dh ;kfi
nwohek s/ fco nZstkdh jwbk eoB dh ;kfiS ou fojk nbekfJdk ou fojk nbekfJdk
fJ; ;zrmB Bkb i[V/ 2 nZstkdhnK
B/ ;hH n?ZBH n?ZBH B{z fJzNoftT{ fdZsk j?
b'e, j[D o/s
b'e, j[D o/s u dZp fojk fJj fgzv
b'e, j[D o/s u dZp fojk fJj fgzvu dZp fojk fJj fgzv ns/ nkfynk fe nwohek fybkc ;ko/
b'e, j[D o/s
b'e, j[D o/s 'u dZp fojk fJj fgzvu dZp fojk fJj fgzv
w'ou/ 's/ izr j[D sZe ikoh oj/rh, id
sZe T[j pkeh fJ;bkwh d[Bhnk s'A pkjo
BjhA fBeb iKd/. fJ; s'A gfjbK
nbekfJdk fJ; soQK d/ ;tkbK d/ itkp
ftu ekch xZN jh fdzdk ;h go fJ; tko
T[; B/ feT[A nfij/ y[bk;/ ehs/ jB, fJj
uouk dk ftSk zo{o j?.
eh dZ;Dk ukj[zd? nbekfJdk
nwohek d/ nZstkd wkfjo gkb
eo[eSKe B/ nZstkdhnK d/ itkpK dk
tkfSzrNB (fpT{o') i' pkJhv/B U;kwk nwohek ftu 11 ;szpo ftSb/SD eoB s'A pknd nkfynk j? fe
okSNogsh pDB s'A pknd nwohek B{z 2001 B{z j'J/ nZstkdh jwfbnK dk nfijk ;zGt j? fe ncrkfB;skB s'A
j'oBK w[beK ftu uZb ojhnK izrK s'A wk;NowkfJzv ;h. gkfe;skB d/ Sfjo nwoheh c"ihnK B{z pkjo eoB d/ pkJhv/
pkjo fBebD dhnK e'fSSK ftu bZr/ n?pNkpkd ftu T[; B{z Y/o eo fdZsk B gqSk;B d/ c?;b/ s'A y[S j'fJnk jK go
j'J/ jB. ncrkfB;skB s'A nwoheh frnk ;h. nwoheh okSNogsh i' pkJhv/ fJj th j' ;edk j? fe jkb jh ftu T[;
c"ihnK dh tkg;h j' ojh j? sK d{i/ gk;/ B B/ 9$11 jwb/ dh 20thA po;h 's/ B{z i' B[e;kB j'J/ j'D, T[j T[; s'A fXnkB
:wB izr ftu ;kT{dh nop B{z fdZsk ncrkfB;skB s'A nwoheh c"ihnK dh jNkT[Dk ukj[zdk j?. T[j nZstkdh ;w{j
ikD tkbk ;woEB th nwohek B/ o'e tkg;h eokT[D dk n?bkB ehsk j? go i' ed/ d[Bhnk ;kjwD/ rozdk ;h T[j
fdZsk j?. fJ; jcs/ nwohek d/ T[; ;cb j[D nbekfJdk B/ th nkfynk j? fe nZi ewz'o g? frnk j? go ni/ wfonk
ngo/SB B{z th 20 ;kb j' ikDr/, fi; nwohek Bkb T[; dh izr ni/ th ysw BjhA j?. T[j j[D nwoheh c"ihnK dh
nXhB nbekfJdk d/ y{zyko nZstkdh BjhA j'Jh j?. fBek;h s'A pknd tkg;h dh rZb eo
U;kwk fpB bkd/B B{z Y/o eo fdZsk ;h. nZstkdhnK B/ eh fejk fojk j?.
v/Bhnb ;fwE Gkos
v/Bhnb ;fwE Gkos u nwohek d/ nzsfow okid{s fB:[esu nwohek d/ nzsfow okid{s fB:[es
v/Bhnb ;fwE Gkos 'u nwohek d/ nzsfow okid{s fB:[esu nwohek d/ nzsfow okid{s fB:[es
v/Bhnb ;fwE Gkos u nwohek d/ nzsfow okid{s fB:[es
v/Bhnb ;fwE Gkos
d[pJh (fpT{o') fJj s;tho ;z:[es nop nwhoks (:{H J/H JhH) d/ fJe fgzv nb
wdkw dh j?. fJE/ ;ko/ xo j"bh-j"bh o/s ftu dZpd/ ik oj/ jB. fJE'A sZe fe xoK BthA fdZbh (fpT{o') nwohek d/ okSNogsh i' pkJhv/
d/ ewfonK ftu o/s Go rJh j?. nfijk feT[A j' fojk j?, fJ; dk e'Jh ekoD ;kjwD/ B B/ Gkos ftu e'ftv-19 fJBc?eSB ekoB g?dk j'J/
BjhA nkfJnk go d[pJh s'A eohp 1 xzN/ dh d{oh 's/ ;fEs fJ; fgzv B{z G[sjk fgzv wB[Zyh ;zeN ftueko nkgD/ nzsfow okid{s d/ s"o 's/
fejk ikD bZrk j?. fgzv ykbh feT[A j'fJnk fJ; B{z b? e/ fe;/ B{z th gZe/ s"o 's/ e[M v/Bhnb ;fwE B{z Gkos G/iD dk c?;bk ehsk j? sK i'
th gsk BjhA j?. wdkw d/ B/V/-s/V/ d/ fgzvK d/ b'e dZ;d/ jB fe fJ; fgzv ftu fJe d'tK d/SK dofwnkB ;fj:'r tXkfJnk ik ;e/.
fizBQ ofjzdk j?, T[; ekoD b'e oks'A-oks fgzv SZv e/ GZi rJ/. nwohek d/ ftd/S wzsokbk B/ fejk fe j[D/ fij/
T[E/ e[M b'eK dk nkyDk j? fe u[V?b d/ ;kJ/ B/ fgzv dh jkbks nfijh eo fdZsh ekoitkje ftd/S wzsoh s/ ekoitkje T[g-ftd/S wzsoh
j?. fpZbh fijhnK nZyK tkbh T[; u[V?b B/ g{ok fgzv ykbh eok fdZsk j?. T[E/ fJ; ti'A ezw eo u[Ze/ ftd/S ;/tk ;z;EkB d/ vkfJo?eNo
fJeZb/gD ekoD fJj fgzv ;?bkBhnK ftukb/ wSj{o j' fojk j?. d[Bhnk Go d/ eJh okid{s v/Bhnb ;fwE Gkos ftu nwoheh nzp?;h d/
;?bkBh d[pJh nkT[Ad/ jB sK fJ; fgzv B{z d/yD zo{o nkT[Ad/ jB. nzsfow w[yh ti'A ;/tktK d/D bJh BthA fdZbh otkBk
fgzvK d/ b'e T[; u[V?b d/ vo ekoD oks'A-oks fgzv SZv e/ ub/ rJ/. GZiD dh j'Dr/. ftd/S wzsokbk d/ p[bko/ B/v gqkJh; B/ fejk fe
fJzBh ibdh ;h fe T[j nkgDk ;kok ;wkB ns/ dotkz/ y[ZbQ/ jh SZv rJ/. fi; ;fwE dh fB:[esh Gkos ;oeko s/ Gkosh b'eK Bkb
ekoD T[BQK d/ xoK ns/ ewfonK ftu fwZNh Go ns/ T[BQK dk ;kok ;wkB fJ; o/s GkJhtkbh gqsh nwohek dh wzp{s tuBpZXsk B{z
d/ j/mK dZp frnk. do;kT[Adh j?.
25
25
25 gzikp NkJhw gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
25 gzikp NkJhw gzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
25 gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
2 wzf
2 wzf
2 wzf bk xo u 5 wfjbktK ;D/ e?d fwb/
2 wzfzbk xo bk xo 'u 5 wfjbktK ;D/ e?d fwb/u 5 wfjbktK ;D/ e?d fwb/
ncohek dk T[j rohp d/
ncohek dk T[j rohp d/ , fiE/ xkj s/, fiE/ xkj s/ 2 wzf bk xo bk xo u 5 wfjbktK ;D/ e?d fwb/u 5 wfjbktK ;D/ e?d fwb/
ncohek dk T[j rohp d/S, fiE/ xkj s/, fiE/ xkj s/
ncohek dk T[j rohp d/ , fiE/ xkj s/
ncohek dk T[j rohp d/
91 gqtk;h, eJh fBeb/ e'o'Bk gk fNtfNt
91 gqtk;h, eJh fBeb/ e'o'Bk gk
91 gqtk;h, eJh fBeb/ e'o'Bk gk fNt
91 gqtk;h, eJh fBeb/ e'o'Bk gkzfNtfNt
fNZvhnK yk e/ fYZv God/ jB b'e 91 gqtk;h, eJh fBeb/ e'o'Bk gk
fNZvhnK yk e/ fYZv God/ jB b'e
fNZvhnK yk e/ fYZv God/ jB b'e
fNZvhnK yk e/ fYZv God/ jB b'e
fNZvhnK yk e/ fYZv God/ jB b'e
e'ftv-19 dk o?fgv N?;N ehsk sK gsk
bZrk fe 5 b'e e'o'Bk gkz/fNt jB.
e'Jh jfEnko BjhA fwfbnk
ni/ fJBQK ;G B{z fJ;/ xo ftu ofjD
dh rZb nkyh rJh j?. fJBQK b'eK B{z
w?vheb ;/tk, G'iB ns/ gkDh T[gbZpX
eokfJnk frnk j?. Bkb jh fJBQK ftu'A
fe;/ B{z e'Jh ;ZN BjhA bZrh. wkwb/ ftu
fjT{;NB g[b; d/ 'nf;;N?AN uhc' v?foB
n?votov; B/ nkfynk fe id n;hA xo
d/ nzdo rJ/ sK ;kB{z gsk bZrk fe nzdo
90 s'A tX b'e w"i{d jB ns/ n;hA T[E/
w"i{d fe;/ th soQK d/ yso/ pko/ gsk
brkT[D dh e'fSS ehsh. T[BQK dZf;nk
fe 2 wzfzbk xo ftu fJBQK b'eK dh
GhV d/yh rJh go fJBQK B{z oZ;h Bkb
BjhA pzfBQnk frnk ;h ns/ Bk jh T[; EK
s'A ;kB{z e'Jh jfEnko fwfbnk.
fgSb/ jcs/ fwb/ ;B eJh wkwb/
n?votov; B/ nkfynk fe id n;hA
xo ftu dkyb j'J/ sK n;hA d/fynk fe
nBNkBBoht' (fpT{o') ;koh d[Bhnk id e'o'Bk tkfJo; dh bg/N 'u j? sK T[j ekch j?okB ;B. w?B{z BjhA gsk fe
ncoheh d/S w?vkrk;eko 'u b'eK 's/ ;'e/ dh d'joh wko gJh j?. jzkoK b'e xkj eh fJBQK b'eK B{z fes/ wzd{oh eoB iK
ns/ fNZvhnK yk e/ fYZv GoB B{z wzp{o jB. brksko ;'e/ ns/ s{ckBK ekoD c;bK fe;/ j'o ezw s'A G/fink ik fojk ;h go
spkj j' u[ZehnK jB fi; Bkb b'e G[Zywoh dh erko 's/ jB. ;z:[es okSNo d/ fJj wkwbk s;Zeoh dk bZrdk j?. g[b;
tobv c{v gq'rokw (vpb:{Hn?ZcHghH) d/ ;hBhno vkfJo?eNo nw/o dkT{dh B/ fusktBh j[D fJ; rZb dk gsk bk ojh j? fe
fdZsh j? fe wbkr;h d/ pZfunK dhnK fzzdrhnK yso/ 'u j?. tkfSzrNB (fpT{o') nwohek d/ fJBQK ftu xN'-xZN 20 ;kb iK fijV/ b'e e?d ehs/ rJ/ jB T[j e"D
yk; eo e/ gzi ;kb s'A xZN T[wo d/ pZfunK 'u e[g'SD fuzskiBe gZXo 's/ N?Ze;k; ;{p/ ftu wB[Zyh s;Zeoh dk fJe fJ; s'A tX T[wo d/ b'e jB. 91 b'eK jB ns/ fJBQK B{z fJE/ e"D b? e/ nkfJnk
gj[zu frnk j?.w?vkrk;eo dk okiXkBh nBNkBBoht' s'A p'bd/ j'J/ dkT{dh B/ j?. N?Ze;k; ftu phs/ jcs/ th wB[Zyh
j?okB eo d/D tkbk wkwbk ;kjwD/ ftu'A 5 wfjbktK jB ns/ pkeh ;ko/
;z:[es okSNo B{z dZf;nk fe T[j nfij/ fgzvK 'u rJ/ ;B fiE/ b'e fzT[Adk ofjD s;Zeoh Bkb i[V/ eJh wkwb/ ;kjwD/
nkfJnk j?. fJE/ 2 wzfzbk fJe xo ftu wod jB. ;ko/ ghVsK dh Bkrfoesk
bJh fNZvhnK, e?eN;, eZu/ cb ns/ izrbh gZshnK ykD bJh wzp{o jB. dZyDh nkJ/ ;B. fJE/ p[ZXtko 4 xoK ftu Skgk
91 b'e e?d gkJ/ rJ/ jB, fiBQK ftu'A 5 ;pzXh ni/ gsk BjhA uZb ;fenk fJ;
w?vkrk;eo 'u ;'ek fgnk j? ns/ ykD d/ ;o's BjhA jB. e'o'Bk tkfJo; s'A fJBc?eNv jB. fJ; bJh g[b; dk wzBDk j? fe fJj b'e wkfonk frnk ;h ns/ T[E'A 52 gqtk;h
T[BQK B/ dZf;nk fe T[BQK B/ T[j fGnkBe Bzko/ d/y/ jB fiE/ pZu/ e[g'SD d/ rZb dh ikDekoh ;EkBe g[b; B/ fdZsh 'gqtk;h' jB. 'fjT{wB ;wrfbzr fJB b'e fwb/ ;B. fJ; s'A nrb/ fdB thotko
fSeko jB ns/ f;oc pZu/ jh BjhA, T[BQK dhnK wktK ns/ gfotko s/ g{o/ fgzv. T[BQK fJe j'o xo ftu'A 27 b'e fwb/ ;B. fJ;/
j?. g[b; dh fJe Nhw B/ dZyDh-gZSwh N?Ze;k;' B/ g[b; B{z dZf;nk fe fJj ;ko/
B/ fusktBh fdZsh fe fJE/ nekb dk vo j? ns/ d[Bhnk 'u gfjb/ nfij/ jkbks fdB 20 b'e fJe 18 N?oh NoZe d/ fgZS/
fjT{;NB d/ fJ; xo ftu Skgk wkfonk G[Zy/ jB, idfe e[M ftu e'ftv-19
T[BQK B/ ed/ BjhA d/y/.w?vkrk;eo d[Bhnk d/ ;G s'A rohp d/SK 'u'A fJe j?. fJE/ b[e/ fwb/ ;B. nfijk wzfBnk ik fojk
;h. fJ; s'A gfjbK jh fJe ;ou tkozN wjkwkoh d/ bZSD fit/A- p[yko, ;[zxD
f;js o[zrko s'A b? e/ rohph ns/ ibtk:{ gfotosB dh wko sZe eJh ;wZf;nktK th ikoh j'fJnk ;h. xo ftu e?d fwb/ ns/ ;[nkd dh ;woZEk Bk j'D dh rZb j? fe fJj ;ko/ wkwb/ fJe-d{i/ Bkb i[V/
jB fiBQK d/ uZbd/ fJE/ d/ eo'VK b'e spkjh d/ fSeko j'J/ jB. b'eK ftu e'Jh pZuk Skwb BjhA j?. ejh j?. fJE'A d/ f;js ftGkr B/ id j'J/ jB.
nwohek
nwohek
nwohek u r?o r'o/ u r?o r'o/ y; B/ f;Zyy; B/ f;Zy
nwohek u r?o r'o/ y; B/ f;Zy
nwohek 'u r?o r'o/ u r?o r'o/ Sy; B/ f;Zyy; B/ f;Zy
ftnesh s/ jE"V/ Bkb ehsk jwbk
ftnesh s/ jE"V/ Bkb ehsk jwbk
ftnesh s/ jE"V/ Bkb ehsk jwbk
ftnesh s/ jE"V/ Bkb ehsk jwbk
ftnesh s/ jE"V/ Bkb ehsk jwbk
BSK FABRICATION
fBT{:koe (fpT{o') nwohek d/ fBT{:koe Sfjo ftu po{efbB d/ fJe j'Nb ftu fJe r?o r'o/ Sy; B/
fJe f;Zy ftnesh 's/ jE"V/ Bkb jwbk eo fdZsk. Sy; B/ uhed/ j'J/ fejk,''w?A s[jkB{z g;zd BjhA eodk
ns/ s[jkvh ;feB dk ozr th w/o/ tork Bjh j?.'' xNBk d/ pknd fBT{:koe ;fEs fJe g?o'eko ;w{j B/
iKu eosktK B{z fJj gsk brkT[D dh nghb ehsh j? eh fJj jwbk B;bh Bcos s'A gq/fos j? iK BjhA.
gqkgs ikDekoh w[skpe n?;N'ohnk d/ ofjD tkb/ ;[fws nkjb{tkbhnk (32) B/ fejk fe T[jBK 's/
jwbk eoB tkbk ftnesh B;bh Bcos Bkb Gfonk j'fJnk ;h. nkjb{tkbhnk B/ dZf;nk fe r?o r'o/
ftnesh B/ pqkT{B;ftb/ ftu T[jBK d/ ekoi;Eb 's/ 26 wJh B{z jwbk ehsk. T[jBK B/ fejk fe T[j
ftnesh ;t/o/ eohp 8 ti/ j'Nb dh bkph ftu nkfJnk ns/ uheD bZrk.
nkjb{tkbhnk B/ fejk,''id'A w?A T[; Bkb rZb eoB frnk sK T[j w/o/ tZb d"VB bZrk ns/ id'A T[;
B/ i/p ftu jZE gkfJnk sK w?B{z bZrk fe T[j pzd{e eZY fojk j?.'' fJ; 's/ T[jBK B/ jwbkto B{z fejk,''eh
j'fJnk< s[;hA w/o/ Gok j'.'' fJ; wro'A jwbkto B/ fejk,''s[jkvh ;feB dk ozr w/o/ fijk BjhA j?.'' fco T[;
B/ nkjb{tkbhnk d/ f;o 's/ jE"V/ Bkb jwbk eo fdZsk. g[b; B/ SZeh Sy; dhnK s;thoK ikoh ehshnK
jB ns/ T[; dh sbkS ehsh ik ojh j?. fJj xNBk T[d'A ;kjwD/ nkJh j? id'A nwohek ftu e'o'Bk tkfJo;
rb'pb wjkwkoh d"okB J/ShnkJh BkrfoeK d/ fto[ZX B;bh Bcos s'A gq/fos ngokX tZX rJ/ jB.
26
26
26 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
26 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
26 gzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
e'o'Bk o'e{ NhfenK B{z fB:fws s"o s/ ngv/N
ikgkB u G{sK d/ vo s'A fgSb/ 9 ;kbu G{sK d/ vo s'A fgSb/ 9 ;kb
e'o'Bk o'e{ NhfenK B{z fB:fws s"o s/ ngv/N ikgkB
ikgkB 'u G{sK d/ vo s'A fgSb/ 9 ;kbu G{sK d/ vo s'A fgSb/ 9 ;kb
ikgkB
e'o'Bk o'e{ NhfenK B{z fB:fws s"o s/ ngv/N
ikgkB u G{sK d/ vo s'A fgSb/ 9 ;kb
e'o'Bk o'e{ NhfenK B{z fB:fws s"o s/ ngv/N
e'o'Bk o'e{ NhfenK B{z fB:fws s"o s/ ngv/N
eoB dh b'V g? ;edh j? L ftfrnkBh
eoB dh b'V g? ;edh j? L ftfrnkBh s'A ykbh fgnk
eoB dh b'V g? ;edh j? L ftfrnkBh
eoB dh b'V g? ;edh j? L ftfrnkBh
eoB dh b'V g? ;edh j? L ftfrnkBh
s'A ykbh fgnk nktk;, fJj j? ekoD
s'A ykbh fgnk nktk;, fJj j? ekoD nktk;, fJj j? ekoD
s'A ykbh fgnk
s'A ykbh fgnk PM nktk;, fJj j? ekoD nktk;, fJj j? ekoD
pofbB (fpT{o') ftfrnkBhnK B/
e'ftv-19 s'A pukn bJh ;w[Zuh d[Bhnk
'u fJ; t/b/ fJ;s/wkb ehs/ ik oj/ NhfenK
B{z fB:fws s"o 's/ ngv/N eoB dh b'V g?
;eD dh rZb ejh j? feT[Afe tkfJo; d/
Bt/A t?ohn?AN ;kjwD/ nk oj/ jB. 'tkfJo;
fJt'fbT[SB' 'u gqekfSs fJe nfXn?B 'u
fJ; d/ pko/ 'u w[bKeD ehsk frnk j?.
fJ; Bkb i[Vh y'i 'u pofbB 'u
u?foNh-:{Bhtof;N?N;fwvh d/ ftSkD{ B/
uko 'ekwB e'bv' (nkw z[ekw) e'o'Bk
tkfJo;K, yk; eo e/, 229 ns/ UH;hH43
tkfJo; d/ i?B/fNe spdhbhnK dk nfXn?B
ehsk. nfXn?B dh gfjbh b/yhek t/Avh e/
i' B/ dZf;nk fe fJj e'o'Bk tkfJo; th
fJzcb[J/Aik dh soQK jh o'r gqsho'Xe ;woZEk
s'A pu ;ed/ jB. ftfrnkBhnK B/ fejk
fe j'o e'o'Bk tkfJo;K dh s[bBk 'u B'tb
N'ehU (fpT{o') ikgkB d/ gqXkB wzsoh d/ nfXekos nktk; dk BK j? ';'oh e'N/
e'o'Bk tkfJo; 'u pdbktK dh rsh s/z
Jh' go G{sK d/ vo s'A fgSb/ 9 ;kb s'A e'Jh gqXkB wzsoh fJE/ BjhA ofjzdk, fJj ykbh
j?.
j?. don;b, fJ; nktk; dk fJfsjk; ekch fjz;e fojk j?. fJ; ekoD nctkjK th
nfXn?B d/ ;fj-b/ye i/B fcbe; vq/
y{p c?bhnK. ;G s'A wSj{o nctkj j? fe fJE/ fjz;k ftu wko/ rJ/ b'eK dhnK
rzbo B/ fejk fe ;'o;-e't-2 d/ i?B/
nkswktK GNedhnK jB. w"i{dk gqXkB wzsoh :'fSjhd/ ;[rk ekoD nctkjK fco
fNe; 'u s/z pdbkn j'D ekoD jh d[Bhnk
uouktK ftu jB.
Go 'u tkfJo; d/ tZy-tZy o{g ;kjwD/
;[r phs/ ;kb ;szpo ftu gqXkB wzsoh u[D rJ/ go 8 wjhB/ pshs j'D s'A
nk oj/ jB. vq?rzbo B/ fejk fe ;kvk
pknd jh fJ; SkBdko nktk; ftu ofjD dh pikJ/ T[j vkJhN w?ApoK dh v'ow?ANqh
wzBDk j? fe e'ftv-19 NhfenK dh
ftu szr e[nkoNo ftu ofj oj/ jB. ;'oh e'N/Jh dk pzrbk B?SBb vkJhN fpbfvzr
wjkwkoh d"okB fB:fws s"o 's/ fBrokBh
Bkb bZrdk j? ns/ fJE/ 6 fJwkosK 25 jzko tor whNo ftu c?bhnK jB. fJ;
eoBh ukjhdh j? ns/ b'V g?D 's/ T[; B{z
ftu ghH n?ZwH nktk; rbk; ns/ ;Nhb Bkb pfDnk fJe SkBdko xo j?.
ngv/N eoBk ukjhdk.
gqXkB wzsoh dk nfXekoe nktk; fiE/ j?, T[; EK B/ fJfsjk; ftu ekch y{B-
yokpk d/fynk j?. 1932 ftu c"ih syskgbN dh e'fSS d"okB sZsekbh gqXkB
t?e;hB dhnK d' y[okeK b?D d/ pkti[d th
t?e;hB dhnK d' y[okeK b?D d/ pkti[d th wzsoh B{z ;w[zdoh c"i d/ nfXekohnK d/ fJe ;w{j B/ r'bh wko fdZsh ;h. 4 ;kb
t?e;hB dhnK d' y[okeK b?D d/ pkti[d th
t?e;hB dhnK d' y[okeK b?D d/ pkti[d th
t?e;hB dhnK d' y[okeK b?D d/ pkti[d th
pknd fco syskgbN dh e'fSS j'Jh sK th ghH n?ZwH Uevk d/ ihi/ ;D/ 4 b'eK dk
esb eo fdZsk frnk ;h. fJBQK tkodksK d/ ;p{s nZi th w"i{d jB. T[E/ 2001 s'A
2006 dofwnkB gqXkB wzsoh oj/ i[fBuho' e'Jhi[wh B/ efEs s"o 's/ fJe fSzN'
f;js eowukoh B{z j'fJnk e'o'Bk, w"s
f;js eowukoh B{z j'fJnk e'o'Bk, w"s g[ikoh B{z G{s GikT[D bJh fJ; nktk; 's/ p[bkfJnk ;h.
f;js eowukoh B{z j'fJnk e'o'Bk, w"s
f;js eowukoh B{z j'fJnk e'o'Bk, w"s
f;js eowukoh B{z j'fJnk e'o'Bk, w"s
2012 sZe ;Zsk ftu oj/ B'vk fJE/ ofjD tkb/ nkyoh ghH n?ZwH
fto'Xh fXo d/ B/sk :'fSjhe' B'vk nkyd/ jB fe nktk; ykbh j? fco th T[; d/
b?D s'A pknd th ;ktXkBh zo{oh j?, oZy-oykn 's/ ;kbkBk 11 eo'V o[gJ/ you j[zd/ jB. w?A BjhA ;wM ;edk fe ;[rk B{z
feT[Afe d{ih v'z bZrD d/ 14 fdB nktk; ftu fScN j'D 's/ eh ;wZf;nk j?. B'vk fJ; nktk; ftu ofjD tkb/
pknd ;oho ftZu n?ANhpkvh g?dk j[zdh ikgkB d/ nkyoh gqXkB wzsoh oj/ jB. T[j d;zpo 2012 sZe ;Zsk ftu ;B.
j?.
fwqse okwkokt fzbQ/ d/ wb/ohnk
Bho{ pkitk B/ 11 ;kb toenkT{N eoB d/
Bho{ pkitk B/ 11 ;kb toenkT{N eoB d/
Bho{ pkitk B/ 11 ;kb toenkT{N eoB d/
Bho{ pkitk B/ 11 ;kb toenkT{N eoB d/
Bho{ pkitk B/ 11 ;kb toenkT{N eoB d/
ftGkr ftZu ps'o chbv f;js eowukoh
d/ nj[d/ 's/ skfJBks ;h ns/ T[; B/
e'o'Bk d/ Nhe/ d/ d'BK v'z brtk oZy/
;B. fJ; s'A pknd th T[j e'o'Bk gkz/
siop/ B{z ehsk ;KMk, d/y' fezBk nkfJnk pdbkn
siop/ B{z ehsk ;KMk, d/y' fezBk nkfJnk pdbkn
siop/ B{z ehsk ;KMk, d/y' fezBk nkfJnk pdbkn
siop/ B{z ehsk ;KMk, d/y' fezBk nkfJnk pdbkn
fNt j' frnk ns/ T[; dh w"s j' rJh. siop/ B{z ehsk ;KMk, d/y' fezBk nkfJnk pdbkn
dZf;nk ik fojk j? fe okwkokt B/ gfjbh
v'z 9 cotoh B{z bJh ;h ns/ d{ih v'z 8
wkou B{z b[nkJh ;h. fJ; d/ 10 fdB
pknd jh T[; B{z p[yko nkfJnk ns/ ;kj
b?D ftZu sebhc j'Jh sK T[BQK dk e'o'Bk
N?;N gkz/fNt nkfJnk. fJ; s'A pknd
G'gkb (fpT{o') d/S ftZu e'o'Bk dh d'BK y[okeK b? oZyhnK ;h.
T[BQK B{z fJbki bJh fJZe fBZih j;gskb
d{ih bfjo efjo Ykj ojh j?. ;oeko B/ T[Zi?B ftZu j'Jh f;js eowukoh dh
ftZu dkyb eokfJnk frnk. jkbs
fJBc?eSB B{z p/n;o eoD bJh w"s s'A pknd g{o/ wfjew/ ftZu GkiV
ftrVB s'A pknd T[; B{z d{i/ j;gskb
NhekeoD B{z s/z eo fdZsk j? go wuh j?. fJ; w"s Bkb ;G dh fuzsktK
ftZu fScN eo t?ANhb/No ;g'oN fdZsk
n?ZwHghH d/ T[Zi?B s'A fJZe j?okB eoD tZX rJhnK jB fe e'o'Bk dh t?e;hB
frnk, go nyho ftZu T[j e'o'Bk s'A izr
tkbh xNBk ;kjwD/ nkJh j?. fJZE/ d/ b?D d/ pkti{d th ysok xZN BjhA
ftZu jko frnk ns/ fJ; d[Bhnk B{z
fJZe f;js eowukoh dh e'o'Bk Bkb w"s j'fJnk j?. jkbKfe, ;oeko tko-tko
j' rJh, fi; B/ e'o'Bk t?e;hB dhnK fusktBh d/ ojh j? fe t?e;hB dh v'z nbftdk efj frnk.
d/t yo"V dk gqSz;eK bJh tZvk ;ogqkJhz;eK bJh tZvk ;ogqkJhz,, ,, ,
d/t yo"V dk gq z;eK bJh tZvk ;ogqkJh
d/t yo"V dk gq
d/t yo"V dk gq
d/t yo"V dk gq z;eK bJh tZvk ;ogqkJhz;eK bJh tZvk ;ogqkJh
b whvhnk s/ ehsk n?bkB
b whvhnk s/ ehsk n?bkB
b whvhnk s/ ehsk n?bkB
;' ;' ;' ;' ;'Sb whvhnk s/ ehsk n?bkBb whvhnk s/ ehsk n?bkB
dk w[zvk 2' fcbw 'vke{nK dk w[zvk' dk fJbkfenK 'u jh j'Jh j?. fJ; fcbw d/
uzvhrVQ (fpT{o') fJj sK ;ko/ ikDd/ jB fe Bho{ pkitk gzikp dhnK ;G s'A
;he[nb j?. 'vke{nK dk w[zvk' ;hohz d/ bhv feodko 'u fgSbh fcbw tKr
uofus ndkekoK 'u'A fJe j?. Bho{ pkitk B/ gzikph fcbw irs B{z eJh ;[gofjZN
bhv feodko 'u Bzo nkT[D tkb/ ndkeko d/t yo"V jh j'Dr/. d/t yo"V
fcbwK fdZshnK jB. T[; dh ndkekoh d/ Bkb-Bkb b'e T[; dh fcNB?Z; d/ th
ndkeko d/t yo"V dh c?B ckb'ftzr ekch d/ Ug'fzN fJ; fcbw 'u ndkekok igih
dhtkB/ jB.
fznkdk. yfjok j?. 'vke{nK dk w[zvk' 'u d/t yo"V
jkb jh 'u Bho{ pkitk B/ fcNB?Z; B{z b? e/ fJe nfijh g';N ;KMh ehsh j?, fi;
dZ; dJhJ/ fe fcbw 'vke{nK dk Bkb g{ik towk ;h ns/ fJ; tko g{ik
'u T[j nkgDh 11 ;kb gfjbK dh b[Ze s/ j[D dh b[Ze pko/ rZb eo ojh j?. Bho{
w[zvk 2' dh fobhfzzr v/N dk th n?bkB towk dh irQk igih yfjok B/ b? bJh
pkitk B/ i' s;tho ;KMh ehsh j?, T[; 'u'A fJe s;tho 'w/b eokd/ oZpk' fcbw dh
j' frnk j?. fcbw 'vke{nK dk w[zvk 2' j?. 'vke{nK dk w[zvk' T[j fcbw j?, i'
j? s/ d{ih w"i{dk ;w/A dh.
23 i[bkJh 2021 B{z tobvtkJhv ekch xZN piN 'u pDB s'A pknd
fJ; s;tho 'u d/fynk ik ;edk j? fe Bho{ B/ toenkT{N s/ fcNB?Z; tZb
fobhz j' ojh j?. fJ; fcbw d/ bhv ;[gofjZN ojh. fJ; fcbw B/ ndkeko d/
fXnkB d/ e/ y[d B{z p/jZd fcZN oZfynk j?. T[j nZi th 11 ;kb gfjbK tkbh b[Ze
feodko d/t yo"V B/ fcbw dh fobhfzzr t yo"V B{z tZvh gSkD fdZsh. d/t yo"V
'u jh Bzo nkT[Adh j?.
v/N dh nBkT{;w?AN ehsh j?. 'vke{nK s'A fJbktk fJ; fcbw 'u ndkeko gqhs
dZ;D:'r j?f e Bho{ pkitk ftnkjh j? s/ T[; dhnK 3 e[VhnK th jB. fJ; d/
dk w[zvk 2' dk g';No S/no eofdnK d/ pkm, beh Xkbhtkb ns/ pbftzdo p[bN
pkti{d T[; B/ nkgDh fcNB?Z; tZb yk; fXnkB fdZsk j?. Bho{ pkitk ;w/A-;w/A 's/
uzvhrVQ (fpT{o') gzikph fJzv;Noh dh t yo"V B/ fbfynk, @fcbw bJh ;ko/ jB. 'vke{nK dk w[zvk 2' fcbw 23 toenkT{N s/ fcNB?Z; B{z b? e/ s;thoK s/ thvhUz ;KMhnK eodh ofjzdh j?.
v/N; wkoe eob'.@ i[bkJh 2021 B{z fobhz j' ojh j?. fJ;
w';N nt/fNv fcbw 'vke{nK dk w[zvk Bho{ pkitk dhnK fcbwK dh rZb eohJ/ sK jkb jh 'u T[; B/ ;fszdo ;oski
dZ;D:'r j? fe fcbw 'vke{nK dk n?eSB vokwk fcbw d/ gqSz;e fJ;
2' dh S{fNzr fgSb/ ;kb Btzpo wjhB/ Bkb fcbw 'ebh i'Nk' dh S{fNzr S[o{ ehsh j?. fJ; s'A fJbktk T[j frZgh ro/tkb
s'A S[o{ j'Jh ;h ns/ 31 d;zpo B{z fJ; w[zvk 2' dh fznkdkso S{fNzr nzpkbk fcbw d/ ;he[nb dk p/;poh Bkb Bkb 'gkDh 'u wXkDh' s/ 'cZN/ fdzd/ uZe gzikph' fcbwK 'u th Bzo nkT[D tkbh j?.
fcbw dk S{N g{ok j' frnk ;h. 'vke{nK ns/ uzvhrVQ d/ nkb/-d[nkb/ d/ fJzszko eo oj/ jB. fJ; s'A fJbktk T[j ';B'w?B' fcbw 'u th fdykJh d/t/rh.
27
27
27 gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
27 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
27 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
b/pBkB dh Mhb
b/pBkB dh Mhb u'A fwbhnK u'A fwbhnK fjohbhnK ns/fjohbhnK ns/
b/pBkB dh Mhb
b/pBkB dh Mhb u'A fwbhnK fjohbhnK ns/
b/pBkB dh Mhb 'u'A fwbhnK u'A fwbhnK zfjohbhnK ns/fjohbhnK ns/
ncrkfB;skB L eJh N?AeoK
ncrkfB;skB L eJh N?AeoK
ncrkfB;skB L eJh N?AeoK 'uu uu u
ncrkfB;skB L eJh N?AeoK
ncrkfB;skB L eJh N?AeoK
tkfJo; ;zeofws 4 NB wohnK j'JhnK wZShnK
tkfJo; ;zeofws 4
tkfJo; ;zeofws 4
tkfJo; ;zeofws 4 NB wohnK j'JhnK wZShnK NB wohnK j'JhnK wZShnK
tkfJo; ;zeofws 40 NB wohnK j'JhnK wZShnK NB wohnK j'JhnK wZShnK
bZrh nZr, 7 b'eK dh w"s
bZrh nZr, 7 b'eK dh w"s
bZrh nZr, 7 b'eK dh w"s
bZrh nZr, 7 b'eK dh w"s
bZrh nZr, 7 b'eK dh w"s
eo d/t/rk. ;ko/ 2500-3500 nwoheh
;?fBeK ns/ eohp 7000 BkN' nbkfJv
c'of;z B{z 11 ;szpo sZe
ncrkfB;skB s'A tkg; p[bk fbnk
ikt/rk. nwohek ftu 11 ;szpo,
2001 d/ nZstkdh jwfbnK d/ pknd
;?fBeK B{z ncrkfB;skB G/fink frnk
;h.
nfo:kB B/ fejk fe uzfrnkVh s'A
pkbD d/ fJe N?Aeo ftu nZr bZr
rJh. fJ; wro'A B/V/ d/ eJh N?Aeo nZr
dh ug/N ftu nk rJ/, fi; B/ fGnkBe
o{g b? fbnk. ekp[b d/ T[Zsoh f;o/ ftu
bZrh nZr B/ eJh xoK ns/ fJe r?;
;N/SB B{z nkgDh ug/N ftu b? fbnk.
eJh YKu/ BSN j' rJ/ ns/ ekp[b d/
ekp[b (fpT{o') ncrkfB;skB dh gVskb eo oj/ jB. fJ; r?; ;N/SB fznkdkso fJbkfenK dh fpibh
okiXkBh ftu SBhtko d/o oks T[Zsoh ftu nZr bZr rJh ;h. ;gbkJh mZg j' rJh. NoZe vokJhtoK
f;o/ 's/ pkbD d/ eJh N?AeoK ftu nZr fJj s[ozs gsk Bjh uZb gkfJnk j? B/ n?stko B{z ;Ve ikw e/ ;oeko s'A
bZr rJh. fJ; jkd;/ ftu xZN'-xZN fe nZr jkd;/ ekoB bZrh iK ikDp[ZM w[nktz/ dh wzr ehsh. zywhnK dk
;EkBe j;gskbK ftu fJbki uZb
7 b'eK dh w"s j' rJh ns/ 14 j'o e/ brkJh rJh j?. fJj xNBk nfij/
zywh j' rJ/. rqfj wzsokb/ d/ p[bko/ ;w/A ftu tkgoh j? id'A nwohek ns/ fojk j?. xNBk d/ pknd dweb eowh
p/o{s (fpT{o') b/pBkB 'u ekoT{B Mhb d/ sZN 's/ tZvh frDsh ftu wohnK
skfoe nkoh:kB B/ dZf;nk fe BkN' d/ pkeh pu/ ;?fBeK dh d/S s'A w"e/ 's/ gj[zu rJ/ go T[jBK dh ;woZEk
j'JhnK wZShnK o[V e/ nk rJhnK. ;EkBe toeo nfjwd nk;eo B/ dZf;nk fe
iKueosk ;V e/ ;tkj j' u[Ze/ N?AeoK tkg;h S[o{ j' rJh j? i' ncrkfB;skB ;hws ;h ns/ T[jBK B{z nZr 's/ ekp{
fJj e[ZM fdB gfjbK d/fynk frnk ;h. sZN 's/ wohnK j'JhnK wZShnk o[V e/ nkT[D
ns/ fJe r?; ;N/SB dh uzrh soQK iKu- ftu nwohek d/ ;G s'A tZv/ :[ZX B{z ysw gkT[D ftu eJh xzN/ bZr rJ/.
bZrhnK ;B. e[ZM fdBK ftu 40 NB wohnK j'JhnK wZShnK o[V e/ nk rJhnK. T[BQK
B/ ;EkBe Bdh gqSk;B B{z fJ; dk eoB bZGD ns/ Mhb ftu gqd{fSs gkDh ;[ZND
tkfbnK dk gsk brkT[D wzr ehsh j?.
nwohek B{z pj[s rzGho ;fEsh dk
nwohek B{z
nwohek B{z 'pj[s rzGho ;fEshpj[s rzGho ;fEsh' dk dk
nwohek B{z pj[s rzGho ;fEsh dk
nfijk gfjbK ;EkBe b'eK ns/ wS/fonK B/ ed/ BjhA d/fynk ;h. fJj nkcs nwohek B{z pj[s rzGho ;fEsh dk
gqd{fSs gkDh dh tiQk Bkb nkJh bZrh j?. ;EkBe Bdh gqSk;B B/ fejk fe wZShnK
zfjohbhnK ;B ns/ T[BQK ftu e'Jh tkfJo; th ;h. b'eK B{z fJZE/ wZSh Bk cVB bJh
fejk frnk j?. fJ; B{z nkcs eoko fdZsk frnk j? ns/ b'eK dh f;js B{z ysok
;kjwDk eoBk gJ/rk L T[Zsoh e'ohnk
;kjwDk eoBk gJ/rk L T[Zsoh e'ohnk
;kjwDk eoBk gJ/rk L T[Zsoh e'ohnk
;kjwDk eoBk gJ/rk L T[Zsoh e'ohnk
dZf;nk frnk j?. nk;-gk; d/ fgzvK ftu wZShnK d/ ;VB dh pdp{ c?b ojh j?. ;kjwDk eoBk gJ/rk L T[Zsoh e'ohnk
tkbNhno; B/ fJBQK B{z jNkT[Dk S[o{ eo fdZsk ns/ fJj ezw s/zh Bkb ikoh j?.
e{NBhse ns/ ;ys edwK zohJ/ nkgD/
gkfe L fJeZb/ wJh ;fj:'rhnK Bkb fwb e/ fJBQK
gkfe L fJeZb/ wJh u jh 3u jh 3 s'A tZX s'A tZX
gkfe L fJeZb/ wJh
gkfe L fJeZb/ wJh u jh 3 s'A tZX
gkfe L fJeZb/ wJh 'u jh 3u jh 3000 s'A tZX s'A tZX
;wZf;nktK Bkb BfiZm/rk.
T[Zsoh e'ohnk d/ ftd/S wzsokbk d/
;hBhno nfXekoh et'r i'Ar r[B B/
pZu/ e'ftv Bkb j'J/ ghVs
pZu/ e'ftv Bkb j'J/ ghVs
pZu/ e'ftv Bkb j'J/ ghVs fJe fpnkB ftu fejk, 'T[BQK dk (pkJhv/
pZu/ e'ftv Bkb j'J/ ghVs
pZu/ e'ftv Bkb j'J/ ghVs
B dk) fJj fpnkB ;gSN o{g Bkb
do;kT[Adk j? fe T[j T[Zsoh e'ohnk B{z
b? e/ d[SwDh Bhsh ekfJw oZyDk ukj[zd/
jB, fit/A fe nZXh ;dh s'A fznkdk ;w/
A s'A nwohek eodk nkfJnk j?.'
et'r B/ fejk, 'fJj s?n j? fe
nwoheh w[Zy ekoiekoh B/ w"i{dk
jkbks ftu rbsh ehsh j?.' T[BQK
fejk, 'nwohek dh T[Zsoh e'ohnk gqsh
Bhsh j[D ;gSN j' rJh j?, sK n;hA th
T[;/ d/ nB[o{g ekotkJh eoKr/ ns/ ;w/
A d/ Bkb nwohek B{z gsk bZr/rk fe
T[j pj[s rzGho ;fEsh ftu j?.' et'B
;'b (fpT{o') T[Zsoh e'ohnk B/ fejk rzGho ;fEsh' dk ;kjwDk eoBk j't/
B/ fJj BjhA dZf;n fe T[Zsoh e'ohnk
j? fe nwohek d/ okSNogsh i'n pkJhv/ rk.
eh edw u[Ze/rk ns/ T[BQK d/ fpnkB B{z
B B/ nkgD/ jkbhnk GkSD ftu T[Zsoh pkJhv/B B/ ;z;d ftu nkgD/ gfjb/
T[Zsoh e'ohnk Bhsh B{z nkeko d/ oj/
e'ohnk B{z ;[oZfynk bJh ysok dZ; e/ ;zp'XB ftu T[Zsoh e'ohnk ns/ JhokB
ns/ T[; gqsh d[SwDh Bhsh ngDkJh d/ gqwkD{ gq'rokwK B{z 'nwohek ns/ ftSt pkJhv/B gqSk;B 's/ dpkn pDkT[D dh
oZyD dk fJokdk zkjo eo e/ 'fJZe tZvh dh ;[oZfynk bJh fJe rzGho ysok' oDBhsh d/ s"o 's/ d/fynk ik ;edk
G[Zb' ehsh j?. fJ; bJh T[; B{z 'pj[s dZf;nk ;h ns/ fejk ;h fe nwohek j?.
nwohek L f;Zy GkJhuko/ B/ c?vn?e; r'bhpkoh d/ fwqseK B{z ehsk ;BwkfBs
nwohek L f;Zy GkJhuko/ B/ c?vn?e; r'bhpkoh d/ fwqseK B{z ehsk ;BwkfBs
nwohek L f;Zy GkJhuko/ B/ c?vn?e; r'bhpkoh d/ fwqseK B{z ehsk ;BwkfBs
nwohek L f;Zy GkJhuko/ B/ c?vn?e; r'bhpkoh d/ fwqseK B{z ehsk ;BwkfBs
nwohek L f;Zy GkJhuko/ B/ c?vn?e; r'bhpkoh d/ fwqseK B{z ehsk ;BwkfBs
tkfSzrNB (fpT{o') nwohek d/ fJzvhnkBk oki
fJ;bkwkpkd (fpT{o') gkfe;skB fty/ ;zxh f;js wzsokb/ tZb'A ikoh ehs/ rJ/ ftu f;ZyK B/ fgSb/ wjhB/ c/v/e; e/Ado 's/ j'Jh
nzefVnK nB[;ko wJh ftu 1-10 ;kb dh T[wo d/ 3,000 s'A tZX e'o'Bk tkfJo; ;w{fje r'bhpkoh ftu wko/ rJ/ 8 b'eK d/ ;BwkB
ghVs pZfunK dk fJbki ehsk frnk. ihU Nhth B/ dZf;nk fe nzefVnK s'A gsk ftu :kdrkoh ;/tk dk nk:'iB ehsk. fwqseK
bZrdk j? fe wJh wjhB/ ftu 1 s'A 10 ;kb dh T[wo d/ 3,315 pZu/ ns/ 11 s'A 20 ftu f;Zy GkJhuko/ d/ uko w?Apo Skwb ;B. fJjBK
;kb dh T[wo d/ 12,162 w[zv/-e[VhnK e'ftv-19 Bkb ghVs gkJ/ rJ/. fJ; B/ fJj ftu 3 n"osK ;B.
th do;kfJnk fe wjhB/ d/ d"okB e'o'Bk tkfJo; ekoB xZN' xZN 19 pZfunK dh w"s fJzvhnkBkg'fb; c/v/e; e/Ado d/ fJe ;kpek
j' rJh. eowukoh 19 ;kbk pq?AvB ;e"N j'b B/ 15 wJh
e[VhnK ftu 1-10 T[wo ;w{j dh frDsh 1,424 ;h idfe 11-20 T[wo ;w{j B{z 9 b'eK dh r'bh wko e/ jZfsnk eo fdZsh ;h
dhnK e[VhnK dh frDsh 5,205 ;h. T[ZXo 1,891 w[zv/ 1-10 T[wo ;w{j d/ ;B, ns/ pknd ftu y[d B{z th r'bh wko bJh ;h.
id'A fe 6,957 w[zv/ 11-10 T[wo tor d/ ;B. nfXekohnK B/ dZf;nk fe 1-10 :kdrkoh gq'rokw dh S[o{nks f;Zy gqkoEBk,
;kb dh T[wo ;w{j ftu xZN' xZN 6 ns/ 11-20 T[wo tor d/ 13 pZfunK dh w"s nodk; Bkb ehsh rJh. fJj gq'rokw Sfjo d/
e'ftv-19 ekoB j'Jh j?. j[D sZe d/S Go ftu 1s'A 10 ;kb dh T[wo dhnK 10,036 fJe ;N/vhnw ftu j'fJnk fiZE/ oki d/, Sfjo d/
e[VhnK ns/ 11 s'A 20 ;kb dh T[wo dhnK 28,496 e[VhnK e'o'Bk tkfJo; Bkb ns/ ;zx gqshfBXh, fJzvhnkBkg'fb; fJbke/ d/
ghVs j' u[ZehnK jB.d{i/ gk;/ 1 s'A 10 ;kb dh T[wo d/ 14,500 w[zv/ ns/ 11-20 ftfGzB XowK d/ B/sk ns/ f;Zy GkJhuko/ d/ w?Apo
;kb d/ ftueko 40,670 w[zv/ e'o'Bk tkfJo; Bkb ghVs gkJ/ rJ/. Skwb j'J/. fJzvhnkBk d/ rtoBo n?foe j'be'Ap
r"osbp j? fe gkfe;skB e'o'Bk tkfJo; dh shih ikBb/tk bfjo Bkb i{M B/ f;Zy GkJhuko/ d/ Bkb yVQ/ j'J/ dk Go';k fdZsk.
fojk j?, fi; B/ ;oeko B{z d/S d/ eJh y/soK ftu skbkpzdh brkT[D bJh wip{o r"osbp j? fe Sfjo ftu eohp 8000 s'A 100000
ehsk j?. d/ ftu f;Zy nkpkdh j?.
28
28
28 gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
28 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
28 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
w"s dhnK nctkjK s'A pknd bkJht j'fJnk f;Zy B"itkB
w"s dhnK nctkjK s'A pknd bkJht j'fJnk f;Zy B"itkB
w"s dhnK nctkjK s'A pknd bkJht j'fJnk f;Zy B"itkB
w"s dhnK nctkjK s'A pknd bkJht j'fJnk f;Zy B"itkB
w"s dhnK nctkjK s'A pknd bkJht j'fJnk f;Zy B"itkB
nkfyo eh ;[B/jk fdzd/ B/ gzi
nkfyo eh ;[B/jk fdzd/ B/ gzi
nkfyo eh ;[B/jk fdzd/ B/ gzi
nkfyo eh ;[B/jk fdzd/ B/ gzi
nkfyo eh ;[B/jk fdzd/ B/ gzi
i'sihs, dZf;nk nkgDh f;js dk jkb
i'sihs, dZf;nk nkgDh f;js dk jkb
i'sihs, dZf;nk nkgDh f;js dk jkb
i'sihs, dZf;nk nkgDh f;js dk jkb
i'sihs, dZf;nk nkgDh f;js dk jkb
;{fpnK d/ u'D Bshi/ !
;{fpnK d/ u'D Bshi/ !
;{fpnK d/ u'D Bshi/ !
;{fpnK d/ u'D Bshi/ !
;{fpnK d/ u'D Bshi/ !
ftZu eoB ftZu ekw:kph jk;b ehsh.
id fe e/ob ftZu fJZe tko fco s'A
b'eK B/ yZp/ gZyh n?bH vhHn?c ' u
nkgDk ftStk; iskfJnk. id fe
nk;kw d/ t'NoK B/ 2016 s'A ;Zsk 's/
fpokiwkB Gkigk d/ ewb B{z fJe tko
fco fyVkfJnk. T[Xo g[Zv{fuoh ftZu th
n?BHvhHJ/H B{z pj[wZs tb tXd/ t/fynk
frnk .
BshfinK dk b/yk i'yk
j[D i/eo T[es BshfinK 's/ n;hA
fJe T[vdh Mks wkohJ/ sK iK T[ekg[ek
ikfJzk bJhJ/ sK n;hA efj ;ed/ jK fe
fJBQK u'DK d"okB Gkigk d/ fjZ;/ fJe
tZvh Bkekwh nkJh j? feT[Afe gZSwh
pzrkb u fi; soQK dh fsnkoh Bkb T[j
u'D w?dkB ftZu T[soh ;h Bshi/ ;kjwD/
nkT[D T[gozs T[; d/ gZb/ tZvh fBokSk
gJh j?.pzrkb d/ BshfinK B/ don;b
gkoNh B{z fJj ;gZSN ;[B/jk fdZsk j? fe
T[j nkgDh gqufbs ftukoXkok fit/A
fe Xkofwe tyo/ftnK nkfd tkbhnK
BhshnK B{z spdhb eoB pko/ ;'u-ftuko
eo/ ns/ Bkb jh b'eK dh GbkJh d/ ezwK
bJh zwhBh ;sfj s/ T[so e/ nkgD/
cozK B{z fBGkT[Dk :ehBh pDkt/. fJ;
d/ fJbktk gZSwh pzrkb dh w[Zy wzsoh
BthA fdZbh (fpT{o') d/S 'u e'o'Bk tkfJo; dk efjo brksko ikoh j?. fJ; ftu
wwsk p?Boih B{z fi; soQK Bkb u[Dkth
e'o'Bk fwqseK dhnK bkSK dk nzfsw ;z;eko eoB tkb/ i'sihs f;zx dh w"s dhnK
;GktK ftZu @dhdh U dhdh@ efj e/
nctkjK T[ZmD bZrhnK ;B. fi; dk itkp i'sihs f;zx B/ bkJht j' e/ fdZsk j?.
ftnzr eZf;nk frnk T[; B{z th ;{p/ d/
T[BQK B/ fe w/oh fjzws BjhA j? fe w?A bkJht j' ;eKrk go fJzBh fJ; bJh ;kjwD/
b'eK ftS/S s"o 's/ n"osK B/ nkgD/
nkT[Dk fgnk j?. feT[Afe e[M b'eK B/ nctkj T[Zvk fdZsh fe w/oh w"s j' rJh j?.
ngwkB ti'A t/fynk ns/ fJ; wkwb/ B{z
fi; nctkj ekoB w?A ns/ w/ok gfotko pj[s go/SkB jK. i'sihs f;zx B/ fejk fe
b? e/ tX/o/ b'eK dh jwdodh th wwsk
i' b'e th fJj Sokos eo oj/ jB, s[jkB{z eh fwb/rk fJj ;G eo e/. T[BQK dZf;nk
BthA fdZbh (fpT{o') fgSb/ fdBhA b'eK dk ;kok fXnkB fJe tko fco
p?Boih d/ fjZ;/ nkJh .
fe w?A 5 tko e'o'Bk N?;N eotkfJnk ;h, fi; 'u'A 4 N?;N w/o/ B?r/fNt nkJ/ ;B. 5t/
gZSwh pzrkb ;w/s 4 ;{fpnK ns/ fJe e'o'Bk s'A jN e/ u[Dkth BshfinK tb
fJ; d/ fJbktk Gkigk dh jko fJe
A N?;N 'u fog'oN gkz/fNt nkJh ;h. i'sihs B/ fejk fe w?A p'bD dh jkbs 'u BjhA
e/Ado Skf;s gqd/S ftu t'fNzr dk ezw fyZfunk frnk .
tZvk ekoB fe;kB nkr{nK d[nkok
jK go w?B{z bkJht j'D bJh wzp{o ehsk frnk j?.
w[ezwb j'D T[gozs t'NK dh frDsh t?;/ fiBQK gzi ;{fpnK ftZu u'DK Gkigk B{z t'N Bk gkT[D dh nghb th
dZ;D:'r j? fe i'sihs f;zx d{finK dhnK bkSK Y'AjfdnK y[d e'o'Bk dh bg/
fBSfus fwsh 2 wJh B{z ;t/o/ nkozG eo j'JhnK ;B T[BQK ftu b'eK bJh ;ZG s'A
;h. fe;kBK dh fJ; nghb B/ gkoNh
N 'u nk frnk jB. T[ZE/ jh fgSb/ ;kb th e'o'Bk fwqseK dhnK bkSK Y'Ajd/ ns/
fdZsh rJh, fit/A jh t'NK dh frDsh dk tZX fdbu;gh s/ T[s;[esk gZSwh pzrkb
fto[ZX fJe ;ze/se fto'Xh jtk B{z jZbkS/
T[BQK dk nzfsw ;z;eko eofdnK d't/A fgU-g[Zs ;D/ i'sihs f;zx dh wksk ih B{z th
ezw S[o{ j'fJnk sK swkw whvhnk dk d/ BshfinK B{z ikDB bJh ;h s/ fco 2
oh fdZsh. fJ; s'A fJbktk u'DK d"okB
e'o'Bk j' frnk ;h go tkfjr[o{ dh fwjo ns/ b'eK dhnK nodk;K ;dek g{ok
fXnkB e'o'Bk tkfJo; d/ tZX oj/ wJh B{z fit/A fit/A d[gfjo j[zdh rJh sK
fi; soQK wwsk p?Boih d/ g?o 's/ ;ZN
gfotko ibd szdo[;s j' frnk ;h. n;hA nodk; eod/ jK fe i'sihs f;zx e'o'Bk
wkwfbnK s'A gbN e/ fJe tko fco wwsk p?Boih dh gkoNh nkgD/ swkw tZih ns/ fJ; T[gozs T[j nkgDh jo
B{z wks d/ e/ ;/tk 'u i[ZN ikt/. fJe tko fco s'A ;/tk ns/ fJB;kBhns dh fw;kb
u[Dkth frDsh tZb nkeofSs j' frnk. fto'XhnK B{z XkokSkJh eofdnK fJe
u[Dkth ;Gk gNk
ekfJw eo/.
jkbKfe fJ; s'A gfjbK phs/ d' YkJh tZvh bhv tZb tXdh fdykJh d/D bZrh.
fbgfNnk g?o b? e/ ;N/i 's/ nk e/
wjhfBnK dofwnkB ne;o d/S d/ b'eK d[gfjo d/ fJe ti/ d/ eohp sK fit/A
b'eK B{z nkgDh gkoNh d/ jZe ftZu t'NK
dh uouk dk e/Ado gZSwh pzrkb dhnK wwsk dhdh dk ikd{ jo fJZe d/ f;o
fjwkub gqd/
fjwkub gqd/
fjwkub gqd/ L uzpk f L uzpk f bQ/ d/ e[B/vbQ/ d/ e[B/v T[es u'DK ;B fiBQK B{z fiZsD bJh uVQ e/ p'bD bZrk. gkT[D dh nghb eodh ;h sK T[; Bkb
fjwkub gqd/ L uzpk f bQ/ d/ e[B/v
fjwkub gqd/S L uzpk f L uzpk fzbQ/ d/ e[B/vbQ/ d/ e[B/v
th T[jBK B{z b'eK dh tX/o/ jwdodh fwbh
phHi/HghH fgSb/ d' YkJh ;kb s'A i[Nh don;b gZSwh pzrkb fiZE/ fe
s/ fBo;zd/j fJj jwdodh T[; d/ t'N
j'Jh ;h ns/ T[Xo ;{p/ dh ;Zsk s/ Gkigk wwsk B{z ;Zsk s'A p/dyb eo ;{p/
p?Ae ftu spdhb j[zdh rJh.
gzukfJs
gzukfJs u pZdb cfNnk, Gkoh B[e;kBu pZdb cfNnk, Gkoh B[e;kB fpokiwkB wwsk p?Boih th fJ; tkoh dh tkrv'o nkg ;zGkbD bJh sob' wZSh f;nk;h wkfjoK dh okJ/
gzukfJs u pZdb cfNnk, Gkoh B[e;kB
gzukfJs 'u pZdb cfNnk, Gkoh B[e;kBu pZdb cfNnk, Gkoh B[e;kB
gzukfJs
nkgDh gkoNh B{z fisk e/ j?fNqe brkT[D j' ojh ;h sK fJBQK BshfinK dh nkwd
pkeh f;nk;h wkfjoK dh wzBhJ/ sK
dh e'fSS ftu ;B. u'DK sK Gkt/A d{i/ B/ T[BQK dhnK swkw nk;K s/ T[whdK s/
fJ; d/ fJbktk gZSwh pzrkb ftZu nZm
;{fpnK ftZu th j' ojhnK ;B go nZm gkDh c/o fdZsk. T[Xo eKro; tkbk
uoBK ftZu ftu j'fJnk fJb?eSB th
uoBK ftZu j'D tkb/ gZSwh pzrkb dhnK b?cN cozN SkfJd pzrkb ftZu nkgDh
gkoNh bJh fJe tZvk vokp?e f;ZX
u'DK don;b Gkigk d/ bhvoK bJh fJe y'Jh j'Jh zwhB dh Gkb ftu ;h go
j'fJnk j? feT[Afe t'NK d/ nkyoh d' fszB
tZeko dk ;tkb pDhnK j'JhnK ;B. gZSwh pzrkb BshfinK B/ fit/A wwsk
uoBK d"okB fit/A e'o'Bk tkfJo; dh d{ih
fJj' tiQk j? fe fJe nzdkz/ w[skfpe d/ swkw fto'XhnK B{z uko' ykB/ fuZs
bfjo B/ d/S d/ tZy-tZy ;{fpnK ftu
gZSwh pzrkb dhnK fJBQK u'DK d"okB eoe/ oZy fdZsk.
z'o cfVnk ns/ fJ; s'A T[gozs fi; soQK
gqXkB wzsoh Bfozdo w'dh B/ eohp 21 wwsk d/ jZe 'u G[rfsnk fto'XhnK
e'o'Bk wjkwkoh Bkb fBgND B{z b? e/
iB ;GktK B{z ;zp'XB eofdnK Gkigk dk g?AsVk
w'dh ;oeko dh ftd/Sh whvhnk B/ Gzvh
bJh t'NK wzrhnK. fJb?eSB ezg/B d"okB i' nkr{ wwsk
ehsh T[j th gkoNh dh jko dk fJe
e'o'Bk B/ ftrkV/ f;nk;h dkn g/u p?Boih B{z ftnzrkswJh S?bh ftZu @ dhdh
tZvk c?eNo wzfBnk ik fojk j?.
T[Xo wJh wjhB/ ftZu id'A eo'Bk U dhdh@ nkyd/ ;B T[BQK ;GBK B{z
Gkt/A Gkigk nk;kw ftZu nkgDh
tkfJo; dh d{ih bfjo B/ Gkos d/ tZy pzrkb dh iBsk B/ nkgDk cstk
;oeko pDkT[D ftu ekw:kp j'Jh j?
tZy ;{fpnK ftu nkgDk z'o cfVnk sK fdzfdnK fJe soQK Bkb ;kc Ne/ dk
go fi; soQK pzrkb, e/obk ns/
d/S d/ tX/o/ b'eK dk fXnkB u'DK dh itkp d/ fdZsk.
skfwbBkv{ ftu T[; dh d[ors j'Jh j?
pikJ/ phwkoh tZb j' frnk go fJ; ;G don;b wwsk p?Boih d/ ;kc ;[Eo/
T[j :ehBB fJe e"wh gkoNh d/ bJh
ek;/ d/ pkti{d gZSwh pzrkb ftZu T[;/ ftneshst ns/ ne; d/ ;kjwD/ fit/
fuzsB-wzEB eoB dh wzr eodk j?.
ocsko Bkb u[Dkth ;GktK dk f;bf;bk A tZv/ tZv/ sh; wko yK f;nk;s d/
d{i/ gk;/ fiZE'A sZe eKro; dk
ubdk fojk fJE'A se fe gfjbK ebeZsk ukDfenk ej/ ikD tkb/ b'e th YfjY/
;[nkb j? sK T[j th fJBQK u'DK ftZu
jkJhe'oN B/ u'D efwSB B{z MkV gkJh oh j[zd/ ftykJh fdZs/. wwsk B{z jokT[D
fe;/ fJe th ;{p/ ftu nkgD/ pbp{s/
ns/ fco wdok; jkJhe'oN B/ sK dhnK jo soQK dhnK SkfsookBK ukbK
;oeko pDkT[D u n;cb ojh j? Gkt/A
nkgDhnK ;ys fNZgDhnK eofdnK fJE'A ns/ gbkB fit/A wZeVh d/ ikb/ tKr
fe T[j e/ob ns/ nk;kw ftu fto'Xh
sZe efj fdZsk fe d/S nzdo e'o'Bk dh ueBku{o j[zdhnK ftykJh fdZshnK ns/
fXo ti'A ;BwkBiBe ;hNK b?D u ;cb
d{ih bfjo c?bkT[D bJh fJb?eSB t'NK d/ Xo[theoB d/ swkw wB;{p/ fit/
j'Jh j? go fco th fJe e"wh gkoNh s'A
uzpk (fpT{o') fjwkub gqd/S 'u w'jb/Xko whAj dofwnkB fzbQk uzpk 'u pZdb efwSB fzzw/tko j? ns/ feT[A Bk fJBQK A dw s'Vd/ ftykJh fdZs/.
fi; soQK dhnK T[whdK oZyhnK iKdhnK
cfNnk j?. pZdb cND dh fJj xNBk ftek;yzv w?jbk d/ fgzv gzukfJs e[B/v 'u nfXekohnK 's/ e/; doi ehs/ ikD. T[Xo skfwbBkv{ fiZE/ fe fJ; tko jB T[BQK s'A T[j jkb/ th ekch d{o ikgdh
;kjwD/ nkJh j?. fJ; Bkb Gkoh B[e;kB j'fJnk j?. pZdb cND Bkb uzpk-Gow"o fJ; s'A pknd fJe tko sK fJzM bZrD d' f;nk;h wjkoEhnK Sqh i?bfbsk ns/
j?.
okSNoh T[Zu wkor eb;{Jh e'b pzd j' frnk j?. jkbKfe pZdb cND dh fJ; xNBk bZrk ;h fe fit/A SkfJd fJb?eSB dh eo[Dk fBXh dh w"i{drh d/ pr?o
pkeh fiZE'A sZe ewb j;B,
Bkb fe;/ soQK d/ ikBh B[e;kB dh ;{uBk BjhA j?. fJ; Bkb b'eK dhnK c;bK zwhB fJ; gqfefonk B{z fJZE/ jh o'e fdZsk ikt/ fJb?eSB j' oj/, fi; ftZu ewb j;B
n;d{dhB Ut/;h tor/ y/soh gkoNhnK
;w/s o[VQ rJhnK jB. eJh b'eK d/ xoK 'u gkDh ikD Bkb pj[s B[e;kB j'fJnk rk go nfijk BjhA j'fJnk ;r'A u'DK dh gkoNh th fe;ws nzwkJh eo ojh
tkb/ nkr{nK dk ;[nkb j? sK fJj Bshi/
j?. dk ekoi w[ezwb j'fJnk ns/ fBSfus ;h, T[ZE/ th fgSb/ d; ;kbK s'A ;Zsk 's/ T[BQK B{z fJj' ;[B/jk fdzd/ ikgd/ jB fe
uzpk-Gow"o okSNoh T[Zu wkor eb;{Jh e'b nktkikJh g{oh soQK mZg j' rJh j?. fwsh s/ t'NK dh frDsh th eoBh nkozG fpokiwkB J/HnkJhHJ/HvhHn?wHe/H B{z T[;
fJBQK y/soh gkoNhnK d/ nkr{nK B{z
gqSk;B dh Nhw w"e/ 's/ gj[zu rJh j?. d{i/ gk;/ ;'wtko oks Go wzvh, eKrVk fzbQk eo fdZsh rJh. fit/A fit/A jh o[MkB dh fto'Xh gkoNh vhHn?wHe/H B/ ;Zsk s'A
zwhBh ;sj 's/ j'o tX/o/ ;[uko{ Yzr Bkb
'u th pj[s whAj fgnk. fJ; Bkb eDe dh c;b B{z B[e;kB j'fJnk j?. nkT[D/ S[o{ j'J/ fst/A jh whvhnk ns/ p/dyb eofdnK tkrv'o nkgD/ jZE
b'eK ftZu ftuoB dh b'V j?.
29
29
29 gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
29 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
29 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
uhB gj[zfunk Gkos u fwfbnk e'o'Bk dk BtK t/ohn?AN, vo/ b'eu fwfbnk e'o'Bk dk BtK t/ohn?AN, vo/ b'e
uhB gj[zfunk Gkos
uhB gj[zfunk Gkos
uhB gj[zfunk Gkos u fwfbnk e'o'Bk dk BtK t/ohn?AN, vo/ b'e
uhB gj[zfunk Gkos 'u fwfbnk e'o'Bk dk BtK t/ohn?AN, vo/ b'eu fwfbnk e'o'Bk dk BtK t/ohn?AN, vo/ b'e
e'o'Bk c?bD s'A o'eD bJh UANkohU 'u nzsooku nzsookSNohNoh NohNoh Noh
e'o'Bk c?bD s'A o'eD bJh UANkohU
e'o'Bk c?bD s'A o'eD bJh UANkohU
e'o'Bk c?bD s'A o'eD bJh UANkohU u nzsooku nzsook
e'o'Bk c?bD s'A o'eD bJh UANkohU u nzsook
Gkosh ;Nq/B fwfbnk j?. ;ko;-e't-2
B{z phH1H617 iK 'vpb fwT{N?AN' d/ o{g
ftfdnkoEhnK dh n?ANoh p?B eo/rk e?B/vk
ftfdnkoEhnK dh n?ANoh p?B eo/rk e?B/vk
ftfdnkoEhnK dh n?ANoh p?B eo/rk e?B/vk ftu th ikfDnk iKdk j?. vpb:{H n?ZuH
ftfdnkoEhnK dh n?ANoh p?B eo/rk e?B/vk
ftfdnkoEhnK dh n?ANoh p?B eo/rk e?B/vk
UH B/ wzrbtko nkfynk ;h fe e'ftv-
19 d/ phH1H617 t/ohn?AN eohp 1200
wkwb/ fwb/ jB. 17 w[beK B/ fJBQK
wkwfbnK dh ikDekoh ih-;?v UgB
n?Ze;; vkNkp/; 's/ ngb'v ehsh j?.
tX/o/ ngb'fvzr Gkos, fpqN/B, nwohek
ns/ f;zrkg[o Bkb ehsh rJh j?.
11 uhBh BkrfoeK d/ fJBc?eNv
j'D s'A pknd nkfJnk fpnkB
t{ M[B:' dk fpnkB 'b/po v/' w"e/
nkfJnk j? id bZyK dh frDsh ftu
uhBh b'e w[be Go ftu :ksok eoB
tkb/ jB. iBse gfotjB p[fezr
wjkwkoh s'A gfjbK Gkt fe 2019 d/
gZXo B{z gko eo rJh j?. jkbKfe, M[B:'
B/ fJ; rZb dh ikDekoh BjhA fdZsh fe
T[j fejVk Sfjo j?, fiE/ t/ohn?AN
fwfbnk j?. T[BQK dk fpnkB dh NkfJfwzr
phfzzr (fpT{o') uhB B/ dkntk ehsk wkfjo t{ M[B:' B/ nkfynk fe ;kv/ w[be
fJ; bJh nfjw j' iKdh j? feT[Afe
j? fe T[; d/ e[M SfjoK ftu e'o'Bk d/ e[M SfjoK ftu Gkosh e'ftv-19 ;Nq/
;oekoh whvhnk B/ dZf;nk fe wkbtkje
tkfJo; dk Gkosh 'vpb fwT{N?AN' ;Nq/B B dk gsk bZrk j?. ;G b'e fJ; s'A
ijkz dh :ksok g{oh eo w[be gos/
gkfJnk frnk j?. d/S d/ gqw[Zy wjkwkoh yk;k fuzss ns/ vo/ j'J/ jB.
11 uhBh Bkrfoe gkz/fNt gkJ/ rJ/
o'r wkfjo B/ fJ; dh ikDekoh fdZsh ftSt f;js ;zrmB (vpb:{H n?ZuH jB. fJj ijkz Gkos d/ nKXok gqd/S
j?. uhB d/ 'o'r ezNo'b ns/ o'eEkw e/ UH) w[skpe uhB T[BK 17 w[beK ftu ftu ;fEs ekfeBkvk pzdorkj 's/ th
Ado' (;hH vhH ;hH) d/ gqw[Zy wjkwkoh o'r Skwb BjhA j?, fiE/ ;ko;-e't-2 dk o[fenk ;h.
:{e/L d{i/ ftSt :[ZX d"okB ;/tktK fBGkT[D tkb/t :[ZX d"okB ;/tktK fBGkT[D tkb/
:{e/L d{i/ ft t :[ZX d"okB ;/tktK fBGkT[D tkb/t :[ZX d"okB ;/tktK fBGkT[D tkb/
:{e/L d{i/ ft t :[ZX d"okB ;/tktK fBGkT[D tkb/
:{e/L d{i/ ft
:{e/L d{i/ ft
N'oKN' (GkSk) L e?B/vk e'o'Bk tkfJo; dh shih bfjo Bkb i{M oj/ UANkohU ;{p/
ftu Gkos ;w/s nzsookSNoh ftfdnkoEhnK dh n?ANoh 's/ gkpzdh brkJ/rk. UNktk
dopkok f;zx G[Zbo (e'eoh ebK) dk d/jKs
dopkok f;zx G[Zbo (e'eoh ebK) dk d/jKs
dopkok f;zx G[Zbo (e'eoh ebK) dk d/jKs
dopkok f;zx G[Zbo (e'eoh ebK) dk d/jKs
;fEs f;Zfynk ;/tk gqdksk e?B/vhnB fpT{o' cko fJzNoB?SBb n?i{e/SB dopkok f;zx G[Zbo (e'eoh ebK) dk d/jKs
(;hHphHnkJhHJhH) w[skpe e?B/vk ftu 2020 ftu 5,30,540 nzsookSNoh ftfdnkoEh
;B, fiBQK ftu fznkdkso Gkos (34 ch;dh) d/ ;B. fJ; s'A pknd 22 ch;dh
ftfdnkoEh uhB d/ ;B. fJ; B/ dZf;nk fe UANkJhU ftu ;G s'A tZX 2,42,825 iK
rbk;r' (fpT{o') d{i/ ftSt :[ZX
46 ch;dh nzsookSNoh ftfdnkoEh jB.
d"okB poskBth c"i dh soc'A
fJe ypo w[skpe gqXkB wzsoh i;fNB No{v' B/ fejk fe ;oeko UANkohU 'u
;/tktK fBGkT[D tkb/ ;qL dopkok f;zx
nzsookSNoh ftfdnkoEhnK dh n?ANoh o'eD 's/ ftuko eo ojh j?. T[BQK fejk fe
G[Zbo (e'eoh ebK) 1 wJh B{z ;tk;
e'o'Bk tkfJo; wjkwkoh d/ gq;ko B{z o'eD bJh ;{p/ d/ gqw[Zy vZr c'or dh p/Bsh d/ fsnkr rJ/. ;ekNb?Av d/ Sfjo rbk;r'
pknd ;oeko nfijk c?;bk eoB 's/ ftuko eo ojh j?. e?B/vk ftu e'ftv-19
fty/ nkgD/ ;g[Zso ewbihs f;zx G[Zbo
:ksok fB:wK s'A fcbjkb nzsookSNoh ftfdnkoEhnK B{z S'N fdZsh rJh j?.
e'b fgSb/ YkJh djkfenK s'A ofj oj/
dopkok f;zx G[Zbo B/ ;t/o/ nkyoh ;kj
fbnk.
wwsk dh fiZs Bkb ozr/ ftd/
wwsk dh fiZs Bkb ozr/ ftd/ h nypko,h nypko, fzeo:'r j? fe dopkok f;zx G[Zbo
wwsk dh fiZs Bkb ozr/ ftd/
wwsk dh fiZs Bkb ozr/ ftd/ h nypko,
wwsk dh fiZs Bkb ozr/ ftd/Sh nypko,h nypko,
nkgD/ d' GkJhnK ;w/s 17 cotoh 1942
B{z fpqfNS nkowh ftZu Gosh j'J/ ;B.
p'b/ - e'o'Bk B{z o'eD 'u n;cb oj/ w'dhu n;cb oj/ w'dh
p'b/ - e'o'Bk B{z o'eD u n;cb oj/ w'dh
p'b/ - e'o'Bk B{z o'eD u n;cb oj/ w'dhu n;cb oj/ w'dh
p'b/ - e'o'Bk B{z o'eD
p'b/ - e'o'Bk B{z o'eD 1945 'u T[j powk ftZu oj/. 1947
'u Gkos d/ nkzkd j'D t/b/ T[jBK B{z
ps"o ;?fBe fpqfNS nkowh 'u'A Gkosh ;?Bk
ftZu spdhb eo fdZsk frnk. 1962
'u uhB Bkb izr t/b/ th T[j w{job/
w[jkz 's/ ofj e/ bV/. T[jBK dhnK ;/
tktK pdb/ 2019 'u okfJb fpqfNS
bhiB tZb'A ftS/S ;BwkB th fdZsk
frnk ;h.
f;Zy w[cs tzv oj/ B/ nke;hiB f;bzvo, pZp{ wkB B/ nZstkdh efjD
f;Zy w[cs tzv oj/ B/ nke;hiB f;bzvo, pZp{ wkB B/ nZstkdh efjD
f;Zy w[cs tzv oj/ B/ nke;hiB f;bzvo, pZp{ wkB B/ nZstkdh efjD
f;Zy w[cs tzv oj/ B/ nke;hiB f;bzvo, pZp{ wkB B/ nZstkdh efjD
f;Zy w[cs tzv oj/ B/ nke;hiB f;bzvo, pZp{ wkB B/ nZstkdh efjD
tkfbnK B{z eftsk okjhA fdZsk eokok itkp
tkfbnK B{z eftsk okjhA fdZsk eokok itkp
tkfbnK B{z eftsk okjhA fdZsk eokok itkp
tkfbnK B{z eftsk okjhA fdZsk eokok itkp
tkfbnK B{z eftsk okjhA fdZsk eokok itkp
Ykek (fpT{o') gZSwh pzrkb ftXkB ;Gk u'DK ftu eo' iK wo' dh izr dofwnkB
w[jZfJnk eotk ojh j?. fJ; dh ;G s'A
NhH n?ZwH ;hH B/sk wwsk p?Boih dh gkoNh dh fiZs ns/ y[d T[Bk dh jko d[Bhnk
yk; rZb fJj j? fe f;Zy e"w fJj
Go dh whvhnk ftu uouk dk ftSk pDh. Gkos d/ r[nKYh w[be pzrbkd/S ftu sK
nke;hiB f;bzvo w[cs (coh) 'u
gfjb/ g/z 's/ nypkoK B/ wwsk dh fiZs-jko dh ypo B{z bhv brkfJnk j?. T[E/
w[jZfJnk eotk ojh j?.
d[Bhnk dhnK eJh j'o nypkoK B/ gZSwh pzrkb ftu Gkigk dh jko bJh e'o'Bk
dZ; dJhJ/ fe f;Zy GkJhuko/ tZb'A
tkfJo; 's/ ekp{ gkT[D ftu w'dh ;oeko dh n;cbsk B{z fzzw/tko mfjokfJnk j?.
wB[Zysk dh ;/tk bJh ehs/ ik oj/ fJ;
pzrbkd/S dh w[Zy nypko 'v/bh ;Nko' B/ bhv ;N'oh d/ j/fvzr ftu fbfynk,
ezw dh skohc eod/ j'J/ gzikp d/ wSj{o
'wwsk dh e"Vh fiZs.' wwsk Bz Bzdhrqkw dh z'odko NZeo ftu jko dk w{zj d/yDk
rkfJe pZp{ wkB B/ fJZe S'Nh fijh
fgnk go fsqDw{b eKro; dh fJ; uwsekoh bhvo B/ nkgDh gkoNh B{z gZSwh
eftsk fbyh j?. T[BQK fJ; eftsk Bkb
pzrkb ftu shih tko ;Zsk ftu fbnk fdZsk. wwsk p?Boih B/ nkgD/ ;po ns/
fJZe thvhU pDk e/ nkgD/ ;'Sb whvhnk
f;nk;h ;{Mp{M Bkb fJeZb/ jh Bfozdo w'dh bfjo B{z jok fdZsk. T[j th T[d'A id
nekT{AN 's/ g';N ehsh j?. fJj eftsk
Gkigk B/ nkgD/ B/sktK dh g{oh c"i B{z T[sko fdZsk ;h.
T[BQK b'eK d/ w{zj 's/ eokoh ug/V j?, i'
w'dh B/ e'o'Bk wjkwkoh dh pikJ/ u'DK 's/ fXnkB fdZsk
fe gzikphnK B{z nZstkdh dZ;d/ jB.
pKrbk GkSk dhnK nypkoK B/ th wwsk dh fiZs B{z bhv ;N'oh pDkfJnk j?.
j[D d/y bt' id'A d/S B{z b'V gJh sK
dZ; dJhJ/ fe gZSwh pzrkb u'DK d"okB ghH n?ZwH w'dh pzrbkd/S dh :ksok 's/ rJ/
nke;hiB dk bzro th brk fdZsk j?.
;B ns/ T[BQK B/ ;EkBe pzrkbh ws[nk GkJhuko/ 's/ fBSkBk ftzBQD dh e'fSS ehsh
ih nke;hiB dk bzro fi; 'u b'eK B{z
;h. nb-izhok (fJe t?Zp;kJhN s/ nzrq/zh nypko) B/ fbfynk fe Gkos ftu e'o'Bk
w[cs 'u nke;hiB d/ f;bzvo w[jZfJnk
wjkwkoh d/ ghe 's/ gj[zuD ftukb/ gZSwh pzrkb ftu wwsk p?Boih B/ Gkigk B{z
eotkJ/ ik oj/ jB ns/ b'eK dh ikBK
eokoh jko fdZsh j?.
e'o'Bk tkfJo; dh d{ih bfjo B/ pj[s ;oeko i' fe fJ; wkwb/ 'u bkuko Bzo pukJhnK ik ojhnK jB.
nb-izhok B/ nZr/ fbfynk fe w'dh dh e'o'Bk wjkwkoh 's/ fXnkB d/D dh
jh ysoBke o{g Xkfonk j'fJnk j?. d{ih nk ojh j?.
pikJ/ u'DK 's/ fXnkB c'e; eoB B{z b? e/ nkb'uBk j' ojh j?. phH phH ;hH B/ fbfynk pZp{ wkB B/ fJ; thvhU B{z ;KMk
bfjo 'u b'eK B{z ;G s'A tZX nke;hiB nke;hiB f;bzvoK dh ewh ekoB
fe Gkos d/ gqXkB wzsoh Bfozdo w'dh dh gkoNh e'o'Bk tkfJo; Bkb foekov w"sK eofdnK e?gSB 'u 'fe;kB wzd{o J/
dh zo{os g? ojh j?. fJ; BthA t/t Bkb tZvh frDsh 'u b'e w"s dh BhAd ;"A oj/
ftukb/ gZSwh pzrkb fij/ gqw[Zy ;{p/ ftu p[oh soQK Bkb c/b ;kfps j'Jh. u'D gquko esk fzzdkpkd' fby e/ g';N ehsk j?.
b'eK B{z ;kj b?D 'u fdZes nk ojh j?, jB. fJ; w[Sfeb ;w/A 'u f;Zy e"w b'Vtzd ;'Sb whvhnk 's/ fJ; eftsk B{z ekch
d"okB Gkigk B/ gZSwh pzrkb ftu nkgDh g{oh skes bk fdZsh go T[BQK dh fto'Xh
fi; eoe/ nke;hiB d/ f;bzvoK dh ewh b'eK dh ;/tk bJh nZr/ nkJh j?, i' fe g;zd ehsk ik fojk j?, fi; eoe/ fJj
wwsk p?Boih B/ eokoh jko d/ fdZsh. w'dh 's/ d'S j? fe T[BQK B/ e'o'Bk tkfJo;
nk rJh j?. fJ; w[Sfeb ;w/A 'u e/Ado b'Vtzd b'eK B{z nke;hiB f;bzvo
wjkwkoh dh pikJ/ u'DK 's/ fXnkB tX fdZsk. y{p S/no j' ojh j?.
gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
gzikp NkJhw
3 3 3 3 30 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
Gkos
Gkos u c;/ nk;Nq/bhnkJh b'eu c;/ nk;Nq/bhnkJh b'e nk;Nq/bhnk u e'ftv Nhek brtkT[D s'A pknd 2 j'o ftneshnK dh w"s
nk;Nq/bhnk u e'ftv Nhek brtkT[D s'A pknd 2 j'o ftneshnK dh w"su e'ftv Nhek brtkT[D s'A pknd 2 j'o ftneshnK dh w"s
Gkos
Gkos u c;/ nk;Nq/bhnkJh b'e
nk;Nq/bhnk
Gkos 'u c;/ nk;Nq/bhnkJh b'eu c;/ nk;Nq/bhnkJh b'e nk;Nq/bhnk nk;Nq/bhnk 'u e'ftv Nhek brtkT[D s'A pknd 2 j'o ftneshnK dh w"su e'ftv Nhek brtkT[D s'A pknd 2 j'o ftneshnK dh w"s
g?Bb p[bkfJnk frnk ;h sK fe T[j
;kvh gfjbh soihj L rq/r jzN ;fEsh dk w[bKeD eo ;eD ns/ fJj
;kvh gfjbh soihj L rq/r jzN
;kvh gfjbh soihj L rq/r jzN
;kvh gfjbh soihj L rq/r jzN
;kvh gfjbh soihj L rq/r jzN
fBoXkfos eoB eh w"s NhekeoB Bkb
i[Vh ;h iK BjhA. iKu d/ Bshi/ NhihJ/
B{z fdZs/ ikDr/. NhihJ/, jkbKfe, gfjbK
jh n?;Nqkz?B/ek Nhek ns/ fJZe 48 ;kbk
n?BHn?;HvpbT{Hn"os dh w"s d/ ftueko
fJZe ;zGkfts ;zpzX B{z ysw eo u[Zek
j?, fi; dh Nhek gqkgs eoB s'A fJZe
fdB pknd y{B d/ EZe/ pDB wro'A
j;gskb ftu w"s j' rJh ;h.
y{B d/ EZe/ pBD d/ j'o fszB e/;,
fiBQK ftu fJe 35 ;kbk n"os, fJe
49 ;kbk ftnesh ns/ fJe 80 ;kbk
ftnesh th Skwb jB, dh ;zGktBk th
f;vBh (fpT{o') nk;Nq/bhnk d/ oki ;kbk pz[or B{z Nhek fejV/ pqKv dk n?;Nq?z/B/ek Nhek Bkb i[Vh j'Jh ;h.
fBT{ ;kpE t/bz (n?BHn?;HvpbT{H) ftu brkfJnk frnk ;h. E?o/g?fNe r[Zvz NhihJ/ B/ fejk,@;ko/ fszB wohz w?avheb
d' j'o ftneshnK dh w"s e'ftv-19 n?vfwfB;Nq/SB B/ fJ; e/; d/ itkp s"o 's/ ;fEo jB, T[BQK B/ fJbki gqsh
Nhe/ bZrD s'A e[M fdB pknd j' rJh. ftu fJe fpnkB ikoh eofdnK uzrk j[zrkok fdZsk j? ns/ mhe j' oj/
f;js nfXekoh s[ozs T[BQK dh w"s d/ fejk,šNhekeoD s'A pknd w"s d/ jB.@
ekoBK dh iKu eo oj/ jB. fog'oN NhHihHJ/H dhnK ;kohnK fog'oNK dh NhihJ/ B'N eodk j? fe n?;Nqkz/B/
f;vBh (fpT{o') nk;Nq/bhnk d/ f;js wzsoh rq/r jzN B/ fejk j? fe c?vob ;oeko
w[skpe, 21 wJh B{z T[Zso g{op d/ gVskb ehsh iKdh j?. d{;ok ftnesh, ek Nhek gqsh ne;o gqshfeqnkswe
tZb'A brkJh T[vkDK 's/ gkpzdh d/ pkti{d Gkos ftu c;/ nk;Nq/bhnkJh b'e ;kvh
n?BHn?;HvpbT{H d/ fJe j;gskb ftu fi; dh T[wo 71 ;kb ;h ns/ T[; B{z gqsheow j? fi; ftu f;odod, p[yko,
@gfjbh soihj@ jB. Gkos Bkb nk;Nq/bhnk dh :ksok w[nZsbh B/ e'o'Bk tkfJo;
fJe ftnesh dh w"s Nhek gqkgs eoB efEs s"o 's/ f;js ;zpzXh ;wZf;nktK wk;g/ShnK ftu dod, mzv ns/ EektN
s'A gq/SkB d/S s'A ;kohnK f;ZXhnK T[vkDK n;EkJh s"o 's/ oZd eo fdZshnK ;B. jzN
s'A nZm fdBK pknd j' rJh feT[Afe T[; ;B, dh n?;N?okz?B/ek Nhek bZrD s'A w[Zy jB. d{i/ gk;/ nk;Nq/bhnk d/ f;js
B/ fejk fe fJj gkpzdh bkr{ oj/rh.
d/ c/cfVnK ftu y{B d/ EZe/ izw rJ/ pknd f;vBh ftu w"s j' rJh. nkgDh nfXekohnK B/ gfjbK jh n?;Nqkz/B/ek
jzN B/ nZr/ fejk, fJ; dk T[d/S ibdh s'A ibdh tkg; gosD ns/ tgkoe
;B. nfijk wzfBnk iKdk j? fe T[; B{z w"s d/ ;w/A ftnesh B{z f;js ;zpzXh eJh e'o'Bk tkfJo; Nhe/ dh tos'A 50 ;kb
T[vkDK B{z w[V S[o{ eoBk ;h. T[vkDK 's/ o'e d/ ekoB e[nkozNhB f;;Nw' s/ @dpkn s'A tZX T[wo d/ b'eK B{z eoB dh f;ckfoS
c/cV/ dh ;wZf;nk BjhA ;h j'Jh. ;wZf;nktK ;B.
xZN frnk. T[BQK B/ fejk,šokSNoh e?pfBN d/ c?;b/ d/ nXhB fJj T[vkDK w[V s'A
;EkBe whvhnk nB[;ko fJ; gVkn n?BHn?;HvpbT{H d/ f;js ehsh ;h, id'A fe ckJhzo i?p S'N/ nk;Nq/
S[o{ ehs/ ikD dh ;zGktBk j?. fJ; d"okB ewz'o nk;Nq/bhnkJh fJ; ;{uh ftu ;G s'A
's/ fJj g[SNh BjhA j' ;eh j? fe 55 nfXekohnK d[nkok wkjoK dk fJZe bhnkJh b'eK d[nkok fbnkfJnk ikt/.
T[Zgo j'Dr/.'' fJe ;tkb eh ;oeko c;/ nk;Nq/bhnkJh b'eK bJh ftZsh iK Nhek
;jkfJsk w[jZJhnk eokT[D dh :'iBk pDk ojh j?, jzN B/ e'Jh f;ZXk itkp BjhA
fdZsk.
uhB B/ skfJtkB w[Zd/ s/ nk;Nq/bhnk B{z w[V fdZsh Xweh, e?Bpok B{z fejk phwko
uhB B/ skfJtkB w[Zd/ s/ nk;Nq/bhnk B{z w[V fdZsh Xweh, e?Bpok B{z fejk phwko
uhB B/ skfJtkB w[Zd/ s/ nk;Nq/bhnk B{z w[V fdZsh Xweh, e?Bpok B{z fejk phwko
uhB B/ skfJtkB w[Zd/ s/ nk;Nq/bhnk B{z w[V fdZsh Xweh, e?Bpok B{z fejk phwko
uhB B/ skfJtkB w[Zd/ s/ nk;Nq/bhnk B{z w[V fdZsh Xweh, e?Bpok B{z fejk phwko
jzN B/ fejk fe w?A ftZsh wdd d/D pko/ gfjbK s'A e[M BjhA ejKrk. T[jBK B/
fejk fe ftd/SK ftu c;/ nk;Nq/bhnkJh b'eK bJh NhekeoB 's/ ;tkb u[D"sh Gog{o
j?. T[BQK B/ fejk fe ;oeko B{z fvbhtoh dh nyzvsk B{z :ehBh pDkT[D ns/ ftd/SK dh ;zGktBk B{z ykfoi BjhA ehsk ik
ftu f;js nfXekohnK dk ;woEB gqkgs eoB dh zo{os j't/rh.@ T[ZXo gqXkB ;edk go nk;Nq/bhnk y/so ftu nkgD/
wzsoh ;e"N w"oh;B B/ nZi ;t/o/ 2 ihph 's/ p/B c'ovw Bkb rZbpks eofdnK fJ; ;fj:'rhnK Bkb fwb e/ SKsh pDkJh
w[Zd/ pko/ ;zp'fXs ehsk. w"oh;B B/ fejk,šn;hA ewhnK pko/ tX/o/ ekotkJh eoKr/.'' oZyD dh e'fSS eo/rk. jNB B/ nk;Nq/
w"oh;B B/ fejk fe ;oeko B/ d'jK e[B?eSB pko/ J/nobkJhBK Bkb rZbpks ehsh bhnkJh pqkvek;fNzr ekog'o/SB (J/
;h ns/ :ksoh j[D nk;Nq/bhnk BjhA ik oj/ ;B. HphH;hH) B{z dZf;nk fe uhB dh skfJtkB
oZfynk wzsoh ghNo vZNB B/ gqXkB wzsoh dh fNgDh 's/ ;tkb u[Ze/. b/po gkoNh bJh fJZSktK pko/ ;gZSN j' frnk j?
d/ okSNoh gqXkB t/B ;tkB B/ ewhnK dh ibdh gSkD Bk eoB bJh ;oeko dh ns/ w?B{z BjhA bZrdk fe fJ; dh T[g/
nkb'uBk ehsh. T[jBK w[skpe, fJ; d/ gqGkt d/S bJh nftStkS:'r rzGho jB. fynk ehsh ikDh ukjhdh j?.''
vNB B/ fJe ;tkb d/ itkp ftu
fejk fe skfJtkB 's/ bVkJh dh
nk;Nq/bhnk u pZfunK B{z fBu pZfunK B{z fB kBk pDk foj? c/;kBk pDk foj? c/; ;zGktBk tZX ojh j?. n;b ftu phfizr
nk;Nq/bhnk
nk;Nq/bhnk 'u pZfunK B{z fBu pZfunK B{z fBSkBk pDk foj? c/;kBk pDk foj? c/;
nk;Nq/bhnk u pZfunK B{z fB kBk pDk foj? c/;
nk;Nq/bhnk
skfJtkB 's/ g{oB gqG{;Zsk dk dkntk
eodk j? idfe uhB d/ dZyDh-g{oph
sZN 's/ ;fEs bZrGr 24 fwbhnB b'eK
p[Ze, fdyk fojk fJsok
p[Ze, fdyk fojk fJsok :'r ftfrnkgB:'r ftfrnkgB dk b'eszso skfJtkB y[d B{z ;t?Skf;s
p[Ze, fdyk fojk fJsok :'r ftfrnkgB
p[Ze, fdyk fojk fJsok
p[Ze, fdyk fojk fJsokz:'r ftfrnkgB:'r ftfrnkgB
d/S wzBdk j?. r"osbp j? fe nk;Nq/bhnk
phfizr (fpT{o') skfJtkB w[Zd/ 's/ w[Zd/ 's/ dyb nzdkzh dk n;o uhB- B/ jkb jh ftu uhB d/ p?bN n?Av o'v
nk;Nq/bhnkJh ;oeko dh fNZgDh 's/ nk;Nq/bhnkJh ;zpzXK dh SKsh ns/ fJBhShJ/fNt ftu fjZ;k b?D tkb/
GVe/ uhB B/ ;ys fusktBh fdZsh j?. ;fEosk 's/ gt/rk. T[ZXo uhB d/ ftd/S ;wM"fsnK B{z oZd eofdnK fJ; B{z d/S
uhB B/ fusktBh fdzd/ j'J/ fejk j? fe wzsokb/ B/ fejk j? fe nk;Nq/bhnk dh ftd/S Bhsh Bkb n;zrs eoko fdZsk
nk;Nq/bhnkJh gZy g{oh soQK s'A skfJtkB 'phwko' j?. T[; B/ ;[Mkn fdZsk j? fe j?. T[ZXo uhB B/ fttkfds p?bN n?Av
dh T[Zu ;zt/dBShbsk B{z ;theko eo/ e?Bpok B{z 'dtkJh b?D' dh b'V j? feT[Afe o'v fJBhShJ/fNt (phHnkoHnkJhH) ;wM"s/
rk ns/ fJe uhB f;XKs dk gkbD eo/ w'oh;B ;oeko d/ ;G s'A ;hBhno B{z rbs eoko d/D d/ nk;Nq/bhnk d/
rk. phfizr B/ fejk fe nk; ehsh iKdh fvgb'w?N B/ fejk ;h fe phfizr gqw[Zy c?;b/ dk fto'X eofdnK fusktBh fdZsh
j?fe nk;Nq/bhnkJh gZy g{oh soQK Bkb nk;Nq/bhnkJh fjZsK Bkb ;wM"sk eoBk j? fe fJj d'-gZyh ;zpzXK B{z B[e;kB
skfJtkB w[Zd/ 's/ SpdK ns/ eowK ftu ukj[zdk ;h. gj[zukJ/rk. uhB-nk;Nq/bhnk d/ ;zpzX
ftt/eg{oB oj/rk ns/ skfJtkB nkzkdh fJZE/ dZ; dJhJ/ fe nk;Nq/bhnkJh fgSb/ ;kb wJh s'A ;G s'A sDkng{oB
dhnK tZytkdh skesK B{z e'Jh rbs oZfynk wzsoh ghNo vNB B/ fejk ;h fe uZb oj/ jB id'A s'A e?Bpok B/ e'ftv-
;ze/s G/iD s'A goj/i eo/rk. skfJtkB Bkb phfizr B{z ;zxoS dh S'N 19 wjkwkoh dh T[sgZsh dh ;[szso
uhB d/ ftd/S wzsokb/ d/ p[bko/ tKr BjhA fdZsh ikDh ukjhdh. vNB B/ fejk nzsookSNoh iKu dk gq;skt d/ e/
t/BfpB B/ ;'wtko B{z fejk fe skfJtkB fe uhB ns/ skfJtkB ftukb/ ;zxoS phfizr B{z pdBkw eo fdZsk ;h.
e?Bpok (fpT{o')L nk;Nq/bhnk dh ;oeko B/ phs/ fdBhA c/;p[Ze pko/ ;ys c?;b/
e'ftv-19 L fJ
e'ftv-19 L fJ okJhb B/ Gkos ;w/s 6 j'o d/okJhb B/ Gkos ;w/s 6 j'o d/ K dh :ksok s/ brkJh gkpzdhK dh :ksok s/ brkJh gkpzdh
e'ftv-19 L fJzokJhb B/ Gkos ;w/s 6 j'o d/okJhb B/ Gkos ;w/s 6 j'o d/SK dh :ksok s/ brkJh gkpzdhK dh :ksok s/ brkJh gkpzdh
e'ftv-19 L fJ okJhb B/ Gkos ;w/s 6 j'o d/ K dh :ksok s/ brkJh gkpzdh
e'ftv-19 L fJ
bJ/ ;B. fJ; wro'A j[D c/;p[Ze dh ftfrnkgB Bhsh dk godkckS j' frnk j?. fJ;
tko T[; B/ nk;Nq/bhnk ftu 13 s'A 17 ;kb d/ BkpkbrK B{z fBSkBk pDkfJnk j?.
:/o{Sbw (fpT{o') fJzokJhb B/ e'ftv-19 d/ wkwfbnK ftu s/zh Bkb
T[; B/ nkgD/ gb/Nckow 's/ f;oc 3 vkbo wsbp 225 o[gJ/ ftu Sokp, ;w'fezr,
tkX/ dk jtkbk fdzd/ j'J/ nkgD/ BkrfoeK d/ Gkos ;w/s 6 j'o d/SK dh
i{J/ ns/ s[ozs tzB xNkT[D fij/ ftfrnkgBK B{z th fdykT[D dh wBz{oh d/ fdZsh
:ksok eoB 's/ gkpzdh brk fdZsh j?. fJzokJhb d/ gqXkB wzsoh dcso
j?. nk;Nq/bhnk d/ b"ph ro[Zg fo;/N B/ jkb jh ftu ikoh fog'oN ftu fJ; pko/
ns/ f;js wzsokb/ B/ fejk fe fJzokfJbh BkfroeK B{z :{eo/B, pqkzhb,
y[bk;k ehsk j?.
fJE'ghnk, dZyDh ncohek, Gkos, w?e;he' ns/ s[oeh dh :ksok eoB
ro[Zg B/ 'Uih fBT{z B?ZNtoe' d/ Bkw 's/ c/;p[Ze g/i pDk e/ gVskb ehsh,
dh fJikzs BjhA fdZsh ikt/rh.
fi; ftu gsk uZfbnk fe c/;p[Ze y[d f;ZX/ s"o 's/ ftfrnkgB BjhA fdzdk go Sokp,
fJj nkd/S 3 wJh s'A bkr{ j't/rk ns/ wJh sZe gqGkth oj/rk. gq?Z;
;w'fezr, f;roN ezgBhnK i/eo pZfunK B{z fBSkBk pDk e/ T[jBK B{z fJj ftfrnkgB
fpnkB ftu fejk frnk j? fe fcbjkb r?o fJzokfJbh Bkrfoe fJjBK
fdzdhnK jB sK c/;p[Ze fJ; B{z o'edk BjhA j?. fJjBK ftu nkBbkJhB v/fNzr fij/
d/SK dh :ksok eo ;eDr/ pSos/ T[jBK dh fJjBK d/SK ftu ;EkJh s"o
ftfrnkgB th Skwb jB.
's/ ofjD dh :'iBk j't/. fJj nkd/S T[jBK b'eK 's/ bkr{ BjhA j't/rk i'
fJzBk jh BjhA fJ; Bt/A g/i d/ wkfXnw s'A ikoh j' oj/ ftfrnkgBK B{z c/;p[Ze B/
ijkz d/ fJzszko ftu fJjBK d/SK ftu'A fe;/ ftu th jtkJh nZfvnK 's/
13 s'A 17 ;kb dh T[wo d/ 7H40 bZy BkpkbrK sZe gj[zukT[D dk gq;skt th
12 xzN/ sZe o[e/ j'D. fJzokfJbh ;oeko B/ f;js ns/ nzdo{Bh wkwfbnK
fdZsk. id'A T[; ro[Zg B/ ftfrnkgB d/ wkgdzvK B{z E'VQk j'o iKfunk frnk sK gsk
d/ wzsoh B{z nghb ew/Nh dh nrtkJh eoB ns/ ftS/S wkwfbnK dh
uZfbnk fe T[j ftfrnkgB fijV/ 18 ;kb s'A T[Zgo dh T[wo tkfbnK B{z jh fdykT[D/
;whfynk eoB bJh gqshfBXh fB:[es eoB dk th nfXeko fdZsk j?.
ukjhd/ ;h, T[j th BkpkbrK sZe nk;kBh Bkb gj[zu oj/ ;B.
f;js wzsokb/ B/ gq;skt fdZsk j? fe fJjBK ;Zs d/SK ftu'A gosD
nk;Nq/bhnk ;oeko B/ tosh ;ysh
tkb/ ftnesh d' jcfsnK bJh bkzwh s"o 's/ fJeKstk; ftu oZfynk
nk;Nq/bhnk ftu J/ekfXeko dk wkD eoB tkbh c/;p[Ze fybkc ;oeko th
ikt/ Gkt/A T[jBK B{z n?ANh e'ftv-19 Nhe/ brkfJnk frnk j't/ iK T[j
;ys j' rJh j?. ;oeko B/ jkb jh ftu ekB{zB pDkfJnk sK c/;p[Ze B{z ypoK d/
fJ; wjkwkoh s'A T[Go u[Ze/ jB. wzsokb/ B/ fejk fe fijVk e'ftv-19
pdb/ ;wkuko gqekSeK B{z G[rskB bJh wip{o j'Dk fgnk. fJ; s'A p"ybkJ/ c/;p[Ze
iKu fog'oN ftu d' tko ghVs gkfJnk frnk j't/ T[; B{z th 10 fdB bJh
B/ ;oeko dh t?e;hB brtkT[D dh nghb dk ftfrnkgB ikoh BjhA ehsk.
fJeKstk; ftu ofjDk j't/rk.
31
31
31 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
31 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
31 gzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
Gkos dh nkpkdh pj[s tZvh, ;G pkbrK bJh
Gkos dh nkpkdh pj[s tZvh, ;G pkbrK bJh
Gkos dh nkpkdh pj[s tZvh, ;G pkbrK bJh
Gkos dh nkpkdh pj[s tZvh, ;G pkbrK bJh
wwsk p?Boih B/ Bzdhrqkw s'A u'D jkoB
wwsk p?Boih B/ Bzdhrqkw s'A u'D jkoB
wwsk p?Boih B/ Bzdhrqkw s'A u'D jkoB Gkos dh nkpkdh pj[s tZvh, ;G pkbrK bJh
wwsk p?Boih B/ Bzdhrqkw s'A u'D jkoB
wwsk p?Boih B/ Bzdhrqkw s'A u'D jkoB
wro'A Gkigk s/ bkJ/ tZv/ d'S
b'VhAd/ Nhe/ pDkT[Dk ;"yk BjhA L g{Bktkbk
b'VhAd/ Nhe/ pDkT[Dk ;"yk BjhA L g{Bktkbk
b'VhAd/ Nhe/ pDkT[Dk ;"yk BjhA L g{Bktkbk
b'VhAd/ Nhe/ pDkT[Dk ;"yk BjhA L g{Bktkbk
wro'A Gkigk s/ bkJ/ tZv/ d' b'VhAd/ Nhe/ pDkT[Dk ;"yk BjhA L g{Bktkbk
wro'A Gkigk s/ bkJ/ tZv/ d'
wro'A Gkigk s/ bkJ/ tZv/ d'
wro'A Gkigk s/ bkJ/ tZv/ d'
;kB{z Gkos ;oeko s'A nrb/ e[M
wjhfBnK ftu 11 eo'V y[okeK bJh
100 ch;dh G[rskB Gkt 1725H5 eo'V
o[gJ/ gfjbK jh fwb u[Ze/ jB. fJ; s'A
fJbktk nrb/ e[M wjhfBnK ftu 11
eo'V y[okeK ;{fpnK s/ fBZih j;gskbK
bJh ;gbkJh ehshnK ikDrhnK.
T[BQK fejk fe n;hA fJ; rZb B{z
;wMd/ jK fe jo e'Jh s[ozs jh Nhe/ B{z
ukj[zdk j?. ;kvk :sB th fJjh j? ns/
n;hA fJ; B{z jk;b eoB bJh g{oh e'fSS
eo oj/ jK. n;hA j'o n"yh fwjBs eoKr/
e'beksk (fpT{o') gZSwh pzrkb d/ Bzdhrqkw s'A u'D jkoB wro'A wwsk p?Boih
ns/ Gkos B{z j'o wzp{s pDktKr/.
B/ Gkigk 's/ tZv/ d'S bkJ/ jB. fsqDw{b eKro; w[yh wwsk p?Boih B/ dkntk
wJh, i{B s/ i[bkJh ftu e'ftShbv
ehsk fe Bzdhrqkw d/ foNofBzr nc;o B{z nkgDh ikB dk ysok j'D eoe/ T[; B/
s/ e't?e;hB B{z 16 eo'V NhfenK dk
d[pkok frDsh d/ j[ew BjhA fdZs/. wwsk B/ fejk fe T[BQK dh jko fgZS/ pj[s ;ko/
g{ok g/Srh G[rskB L ;oeko
okz b[e/ j'J/ jB. T[BQK B{z jokT[D bJh tZv/ gZXo 's/ X'ykXVh ehsh rJh j?.
e/Adoh f;js wzsokbk B/ ;'wtko
Bzdhrqkw dk foNofBzr nfXekoh frDsh d/ ;w/A vo frnk ;h
whvhnk 'u nkJhnK T[BQK ypoK B{z rbs
wwsk B/ fejk fe fe;/ B/ w?B{z w?;/i G/fink ;h. w?;/i G/iD tkb/ B{z dZf;nk
s/ p/p[fBnkd eoko fdZsk, fiBQK ftu
frnk j? fe Bzdhrqkw dk foNofBzr nfXekoh frDsh d/ ;w/A vo frnk ;h. nfXekohnK
d'S bkfJnk frnk j? fe e/Ado B/ e'ftv-
B/ fejk j? fe i/ n;hA d[pkok ekT[AfNzr eotkT[Ad/ jK, sK ;kB{z ikB dk ysok j'
o'e{ NhfenK bJh e'Jh BtK nkovo BjhA
;ed/ j?. Bzdhrokw 'u t'NK dh frDsh 's/ SZe zkjo eofdnK wwsk B/ fejk fe
fdZsk ns/ fejk fe wJh, i{B s/ i[bkJh
fJZE/ 4 xzN/ ;oto vkT{B fojk. fJ; d"okB okigkb B/ th ;kB{z fiZs dh tXkJh
d"okB e'ftShbv d/ NhfenK dhnK 11
fdZsh ;h go nukBe ;G e[M pdb frnk.
eo'V y[okeK gqkgs eoB bJh ;how
Bzdhrqkw d/ u'D Bshi/ fybkc ndkbs dk o[y eo/rh wwsk fJz;NhfuT{N B{z 28 wJh B{z 1732H50
T[BQK d'jokfJnk j? fe T[j Bzdhrqkw d/ u'D Bshi/ fybkc ndkbs dk o[y eo/
BthA fdZbh (fpT{o') e'ftv Nhek nfijh jkbs ftu ;G pkbrK bJh eo'V o[gJ/ dh 100 ch;dh g/Srh oew
rh fiZE'A Gkigk d/ S[t/Ad{ nfXekoh B/ wwsk p?Boih B{z jokfJnk j?. T[BQK Bzdhrqkw
e'ftShbv pDkT[D tkbh ezgBh ;how b'VhAdk Nhek fsnko eoBk e'Jh ;"yk ikoh ehsh rJh. NhH vhH n?Z;H eZND s'A
d/ foNofBzr nc;o tZb'A fJe u'D nfXekoh B{z G/fink n?Z;Hn?ZwHn?Z;H iBse ehsk
fJz;NhfuT{N nkc fJzvhnk (n?Z;H nkJhH ezw BjhA. fJZE'A se fe fte;s d/S s/ pknd fJj oew 1699H50 eo'V o[gJ/
fi; 'u dkntk ehsk frnk j? fe nfXekoh B/ ydSk gqrNkfJnk ;h fe i/eo T[; B/
nkJhH) d/ w[Zy ekoiekoh nfXekoh ezgBhnK th T[sgkdB tXkT[D bJh go/ j'Jh. nZi se d/ nzefVnK w[skpe
d[pkok frDsh d/ j[ew fdZs/ sK T[; B{z rzGho f;ZN/ G[rsD/ g?Dr/ s/ T[; B{z y[de[Sh
ndko g{Bktkbk i' fJ; ;w/A bzvB ftu SkB jB. jkbKfe T[BQK d/SK dh nkpkdh e'ftShbv Nhe/ dhnK 10 eo'V y[okeK
sZe eoBh g? ;edh j?.
w"i{d jB, B/ nkgD/ gfjbK d/ fpnkB Gkos d/ w[ekpb/ pj[s xZN j?. bJh fgSb/ nkovo dh bVh 'u 8H744
uko xzfNnK sZe fojk ;oto vkT{B
;pzXh ;'Sb whvhnk wzu NftNo 's/ g{Bktkbk B/ fejk fe g[D/ dh ezgBh eo'V y[okeK 3 wJh se gqkgs j' u[ZehnK
wwsk B/ fejk,'';oto uko xzfNnK sZe vkT{B feT[A fojk< n;hA b'eK d/ cst/
fbfynk,''w?A e[M uhzK B{z ;gSN eoBk fgSb/ ;kb wJh s'A ;oeko Bkb fwb e/ jB. fJ; s'A fJbktk wJh, i{B s/ i[bkJh
B{z ;theko eod/ jK go fJe jbe/ d/ Bshi/ 'u ykwhnK jB. i' fdykJh d/ fojk j?,
ukjKrk feT[Afe w/o/ fpnkB B{z rbs Yzr ezw eo ojh j?. ;kB{z jo soQK dh jwkfJs d"okB e't?e;hB Nhe/ dhnK 5 eo'V
T[; s'A nrKj dh rZb j' ;edh j?. ;kB{z ;ZukJh gsk brkT[Dh gt/rh.''wwsk B/
Bkb fbnk frnk j?. ;G s'A gfjbK Nhek fwbh j?, Gkt/A T[j ftfrnkBe j't/, o?r{{{b/ y[okeK bJh Gkos pkfJUN?Ze B{z 28 wJh
fejk fe w?A ;kfonK B{z nghb eodh jK fe T[j SKsh pDkJh oZyD s/ fjz;k dh ;fEsh
pDkT[Dk fJe yk; gqfefonk j?. fJ; Noh j't/ iK fco ftZsh. fJ; ;w/A dh ;fEsh B{z 787H50 eo'V o[gJ/ (NhH vhH n?Z;H
g?dk Bk j'D d/D. w?A ikDdh jK fe Gkigk ns/ e/Adoh c'o;K B/ ;kB{z pj[s go/SkB
;pzXh oks'-oks T[sgkdB eoBk ;zGt w[skpe ;kB{z y[oke d/ 26 eo'V nkovo eZND s'A pknd 772H50 eo'V o[gJ/)
ehsk j? go ;kB{z SKsh pDkJh oZyDh j?. j[D ;kB{z nkgDk ;kok fXnkB e'o'Bk bkr
BjhA j?. ;kB{z fJj th ;wMD dh b'V j? fwb/ jB. fJ; ftu'A n;hA 15 eo'V s'A dh 100 ch;dh g/Srh oew ikoh ehsh
Bkb bVB 's/ e/Adfos eoBk j?.
fe Gkos dh nkpkdh pj[s tZX j?. tZX y[okeK dh ;gbkJh eo u[Ze/ jK. rJh.
j;gskb 'u nke;hiB d/ fpBK wohu nke;hiB d/ fpBK wohz
j;gskb u nke;hiB d/ fpBK woh
j;gskb u nke;hiB d/ fpBK woh
j;gskb
j;gskb u nke;hiB d/ fpBK woh
wo/ iK wko/ rJ/ L okj[b rKXh
wo/ iK wko/ rJ/ L okj[b rKXh
wo/ iK wko/ rJ/ L okj[b rKXh
wo/ iK wko/ rJ/ L okj[b rKXh
wo/ iK wko/ rJ/ L okj[b rKXh
TANDA PEST CONTROL
BthA fdZbh (fpT{o') eKro; d/ ;kpek gqXkB okj[b rKXh B/ eoBkNe d/ ukwokiBro 'u nke;hiB dh
xkN Bkb 24 wohzK dh w"s B{z b? e/ ;oeko s'A ;tkb ehsk j? fe T[j dZ;D fe fJ; xNBk d/ ghVs wo/ jB
iK wko/ rJ/ jB. okj[b B/ NthN ehsk,''wo rJ/ iK wko/ rJ/. T[BQK d/ gfotkoK gqsh w/oh jwdodh. f;;Nw d/
ikrD s'A pknd gfjbK nfijk j'o fezBk d[y ;fjB eoBk gt/rk.''
eKro; ;zuko ftGkr d/ w[yh oDdhg f;zx ;[oi/tkbk B/ th fJ; xNBk 's/ ;tkb u[Zfenk ns/ fejk fJj
esb :/dh:[oZgk ;oeko dh bkgotkjh Bkb j'fJnk. f;js wzsoh n;shck d/D. eh w[Zy wzsoh :/dh:[oZgk ih
fJBQK w"sK dh B?fse fzzw/tkoh b?Dr/.''
32
32
32 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
32 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
32 gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
w[yh u"Xoh
fe;kBK d/ w;hjk w[yh u"Xoh e'o'Bk ekb
fe;kBK d/ w;hjk
fe;kBK d/ w;hjk
fe;kBK d/ w;hjk RLD w[yh u"Xoh w[yh u"Xoh
w[yh u"Xoh
fe;kBK d/ w;hjk
e'o'Bk ekb u gzikp d/ ;oekoh w[bku gzikp d/ ;oekoh w[bk wK bJhwK bJh
e'o'Bk ekb u gzikp d/ ;oekoh w[bk wK bJh
e'o'Bk ekb
e'o'Bk ekb 'u gzikp d/ ;oekoh w[bku gzikp d/ ;oekoh w[bkzwK bJhwK bJh
nihs f;zx dk e'o'Bk Bkb fdjKs
nihs f;zx dk e'o'Bk Bkb fdjKs
nihs f;zx dk e'o'Bk Bkb fdjKs tZvh y[
nihs f;zx dk e'o'Bk Bkb fdjKs
nihs f;zx dk e'o'Bk Bkb fdjKs
tZvh y[
tZvh y[ ypoh, fwbDr/ rZc/
tZvh y[ ypoh, fwbDr/ rZc/ypoh, fwbDr/ rZc/
tZvh y[Sypoh, fwbDr/ rZc/ypoh, fwbDr/ rZc/
s'A ehsh rJh j? id'A fe GZs/ Bkb ;pzXs
f;ckoSK B{z ;oeko d[nkok B'Nhfce/SB
dh fwsh s'A bkr{ eoB dh f;ckoS ehsh
rJh j?. efwSB dhnK f;ckoSK B{z
01H01H2016 s'A bkr{ eoB Bkb
;zGkfts s"o 's/ 3500 eo'V o[gJ/
;kbkBk tkX{ youk j't/rk.
efwSB B/ nZr/ f;ckoS ehsh j? fe
e/Ado dh soz 's/ wfjzrkJh GZs/ dh
w"i{dk gqDkbh B{z ikoh oZyDk ukjhdk
j? ns/ jo tko ;{ue nze ftu 50 ch;dh
tkX/ Bkb wfjzrkJh GZs/ B{z wfjzrkJh
sBykj ftu spdhb ehsk ikDk
ukjhdk j? ns/ fJ; B{z ;/tkw[esh d/ bkG
;w/s ;ko/ we;dK bJh wzfBnk ikDk
ukjhdk j?. efwSB B/ g?BSBK bJh 2H59
d/ ;XkoD ekoe dh tos'A dh ;'X ;pzXh
;[Mkn fdZsk j?. fJ; s'A fJbktk efwSB
dhnK f;ckoSK nB[;ko :'rsk g{oh
eofdnK ;/tktK d/ 25 ;kb g{o/ j'D 's/
g?BSB ti'A nkyoh sBykj d/ 50 ch;dh
uzvhrVQ (fpT{o') ;oekoh w[bkzwK uZbfdnK ;{p/ dh nkofEesk gfjbK jh
dk G[rskB ikoh oZyDk ukjhdk j?. ;ko/
B{z tZv/ s'jc/ ti'A gzikp ;oeko d/ 6t/A wkV/ jkbks ftu j? ftZsh ;fEsh ;zeN
;oekoh eowukohnK bJh g/n w?fNqe;
sBykj efwSB B/ ;ko/ w[bkzwK dhnK ftu j?. N?e;K ftu tkXk BjhA ehsk
B{z ;"yk, gkodoSh ns/ nk;kB pDkT[D
sBykjK ftu d'r[Dk s'A tZX tkX/ dh frnk ns/ fJE'A sZe fe ihHn?Z;HNhH
dh f;ckoS eoB s'A fJbktk efwSB B/
f;ckoS ehsh j?. fJ; d/ Bkb jh xZN'- w[nktzk th nrb/ ;kb d/ nzs se ysw
;[Mkn fdZsk j? fe g?BSBoK ns/
xZN sBykj 6,950 o[gJ/ s'A tXk e/ j'Dk j?. ftZs ftGkr nrb/oh ekotkJh gfotkoe g?BSBoK bJh 65 ;kb dh
pkrgs (fpT{o') okSNoh b'e db (nkoH n?ZbH vhH) d/ w[yh u"Xoh nihs f;zx dk
18,000 o[gJ/ gqsh wjhBk eoB dh bJh e?pfBN ftu fog'oN g/S eoB s'A T[wo s'A 5 ;kb d/ w"i{dk nzsokbK 's/
fdjKs j' frnk j?. u"Xoh nihs f;zx e'o'Bk dh bkr Bkb phwko ;B.
f;ckoS ehsh j?. fJj gfjbh iBtoh gfjbK fJ; B{z bkr{ eoB d/ tZy-tZy
qbX w[yh e'o'Bk dh bkr Bkb phwko j'D ekoB r[VrkUA d/ w/dKsk j;gskb p[Ykgk GZsk ;'Xh g?BSB nB[;ko ikoh
2016 s'A bkr{ j't/rk. efwSB B/ gqGktK dh gVskb eo/rk. w[Zy wzsoh
ftu dkyb ;B. wzrbtko oks T[BQK dh jkbs fznkdk yokp j' rJh ;h. T[j 22 oZyDk ukjhdk j?. efwSB B/ g?BSB dh
sBykjK ns/ j'o tZv/ ckfJfdnK ftu dcso d/ p[bko/ nB[;ko 6t/A ftZs
efwT{N/SB 40 ch;dh sZe pjkb oZyD
wJh B{z e'o'Bk ;zeqfws j'J/ ;B ns/ j;gskb ftu T[BQK dk fJbki uZb fojk ;h.
tZv/ tkX/ dh f;ckoS ehsh j? ns/ efwSB d/ ;[MktK dh ;ehw nB[;ko dh f;ckoS th ehsh j?.
u"Xoh nihs f;zx :{H ghH d/ eZdtko B/sk ;B ns/ T[BQK B{z fe;kBK d/ w;hjk th
;oekoh w[bkzwK d/ GZfsnK ftu u'y/ g?BSBK ns/ vhH J/H ftu gqGktSkbh tkX/ jkbKfe wekB d/ feokJ/ GZs/
fejk iKdk ;h. 82 ;kb dh T[wo ftu u"Xoh nihs f;zx d[Bhnk B{z nbftdk efj
tkX/ dk th ;[Mkn fdZsk j?. w[bkzwK dk gq;skt j? id'A fe gZe/ w?vheb GZs/
rJ/ jB. T[j ;kpek gqXkB wzsoh u"Xoh uoB f;zx d/ g[Zso ;B. (n?ZuHnkoH J/H) bJh SfjoK d/ w"i{dk
dhnK sBykjK s/ g?BSBK ftu n";sB ns/ v?E ew foNkfJow?AN ro?u{Nh d'r[Dh torheoB B{z ekfJw oZyD dh sithz
u"Xoh nihs f;zx dk dpdpk gZSwh T[Zso gqd/S ftu pj[s ;h. T[j ikNK d/
tkXk 20 ch;dh d/ eohp j'D dh eoB dk gq;skt j?. w[bkzwK d/ Bkb
ehsh rJh j?, fi; ftu fJ; GZs/ dh
tZv/ B/sk wzB/ iKd/ ;B. e/Adoh wzsoh th oj/ ;B go fgSbhnK 2 b'e ;Gk u'DK ns/
;zGktBk j?. 5t/A sBykj efwSB dhnK g?BSBoK bJh fJe' fij/ 1000 o[gJ/ o?SB/bkJhz/SB w"i{dk doK d/ 0H8 ch;dh
2 ftXkB ;Gk u'DK d"okB nkoH n?ZbH vhH dk rqkc s/zh Bkb fvZrk j?. fJjh ekoB
f;ckoSK Bkb'A sBykjK ftu 2H59 r[DK w?vheb GZs/ dk gq;skt j?. v?ZE ew d/ fj;kp Bkb soshp d/ e/ w[ZYbh
j? fe nihs f;zx th nkgD/ rVQ pkrgs s'A b'e ;Gk u'D jko rJ/ ;B. T[BQK dk
tkXk j?. ;ko/ 6t/A sBykj efwSB dhnK foNkfJow?AN ro?u{Nh B{z 10 bZy o[gJ/ s'A
g[Zso i?nzs u"Xoh th wE[ok b'e ;Gk ;hN s'A jko frnk ;h. sBykj d/ ch;dh ti'A s?n ehsh ikDh
f;ckoSK nB[;ko e[M GZfsnK ftu o?SB/ tXk e/ 20 bZy o[gJ/ eoB dk gq;skt
j?. efwSB B/ fJj f;ckoS ehsh j? fe
bkJhi/SB d/ Bkb tZv/ GZfsnK 'u v/Y j?.
GZs/ ;pzXh eJh BthnK Sq/DhnK S[o{
s'A d'r[D/ tkX/ dk gq;skt j?. ;oekoh eowukoh dh w"s dh ;{os
ehshnK ikD fiBQK ftu T[u/oh f;Zfynk
nzsook
nzsook Noh gfjbtkB dhNoh gfjbtkB dh fog'oN fijVh gzikp d/ w[Zy wzsoh ftu n?e; rq/Shnk roKN dhnK doK ftu GZsk th Skwb j't/, i' fe tX/o/ T[Zuh
nzsook Noh gfjbtkB dh
nzsookSNoh gfjbtkB dhNoh gfjbtkB dh
nzsook
e?gNB nwfozdo f;zx B{z jkb jh ftu
tkX/ ns/ w"s dh ;fEsh ftu eowukoh
:'rsk jk;b eoB tkb/ ;w{j w[bkzwK
;"Agh rJh ;h, ft;Eko ftu nfXn?B bJh B{z bkG d/D d/ we;d Bkb wjZstg{oB
bJh :ew[Ss do d/ o{g ftu j't/. o?SB/
ftZs ftGkr B{z G/i fdZsh rJh j? ns/ f;ckoS ehsh j?. efwSB B/
bkJhi/SB gqfefonk d/ fjZ;/ ti'A efwSB
e[ZN-e[ZN e/ jZfsnk Bkb jh fJj th fBod/S fdZs/ jB fe fJzihBhnfozr ;Nkc B{z fvzkfJB GZsk B/ fe;/ th BK j/m w[ZYbh sBykj Bkb
e[ZN-e[ZN e/ jZfsnk
e[ZN-e[ZN e/ jZfsnk
e[ZN-e[ZN e/ jZfsnk
e[ZN-e[ZN e/ jZfsnk
fJ; 's/ nrb/oh eotkJh bJh fJ;/ wjhB/ ns/ g[b; w[bkzwK B{z feZN ;zGkb GZsk
tkX{ s"o 's/ e[M i'VB ns/ ;G gqeko
e?pfBN ftu gq;skt g/S ehsk ikt/. d[ZrDk eoB ns/ Bkb jh w'pkfJb GZsk
jo soQK dh ftS/S sBykj ysw eo d/
ftXkB ;Gk ftu ;oeko dh tuBpZXsk 375 o[gJ/ s'A 750 o[gJ/ eoB dk ;[Mkn
D dh f;ckoS ehsh j?. efwSB tb'A
w[skpe fog'oN fJ; ;kb gfjbh i[bkJh th fdZsk j?. ;oekoh p[bko/ B/ dZf;nk
2011 ftu e?pfBN ;p-ew/Nh dhnK
s'A bkr{ ehsh ikDh j?. fJsckeB fJj fe sBykj ns/ g?BSB ;zpzXh f;ckoSK
f;ckoSK 's/ ehs/ rJ/ pdbkn th o?SB/
fog'oN T[; ;w/A nkJh j? id'A e'ftv d/ B{z bkr{ eoB dh f;ckoS 01H01H2016
bkJhz eo fdZs/ rJ/ jB.
fpqN/B u ofjDk s/ nkT[Dk-ikDku ofjDk s/ nkT[Dk-ikDk
fpqN/B
fpqN/B 'u ofjDk s/ nkT[Dk-ikDku ofjDk s/ nkT[Dk-ikDk
fpqN/B
fpqN/B u ofjDk s/ nkT[Dk-ikDk
nk;kB pDkT[D bJh ;wM"sk
nk;kB pDkT[D bJh ;wM"sk
nk;kB pDkT[D bJh ;wM"sk
nk;kB pDkT[D bJh ;wM"sk
nk;kB pDkT[D bJh ;wM"sk
nkJhb?Av dofwnkB j?. fJ; dk T[d/S
thzk gqfefonk B{z nk;kB pDkT[Dk j?
sK i' ftfdnkoEhnK, y'ihnK s/ wkjo
g/S/toK dk nkT[Dk-ikDk nk;kB j't/
ns/ d'tK fXoK dofwnkB nfB:fws
gqtk; s/ wB[Zyh ;wZrfbzr ;pzXh w[ZfdnK
's/ ;fj:'r B{z wzp{s pDkfJnk ik ;e/
.
fpnkB w[skpe ;wM"sk wzr-gZso
Bkb Gkosh ftfdnkoEhnK, ftdtkBK
ns/ y'ieosktK, g/S/toK ns/ nkofEe
BthA fdZbh (fpT{o') fdZbh d/ Sso;kb ;N/vhnw ftu jfEnkopzd jwbktoK B/
ekoBK eoe/ gotk; eoB tkb/ b'eK B{z
fJe nzsookSNoh gfjbtkB dh e[ZN-e[ZN e/ jZfsnk eo fdZsh. gfjbtkB dh
bkG fwb/rk. fJ; Bkb T[BQK b'eK B{z th
gSkD 23 ;kb d/ ;kro d/ s"o 's/ j'Jh j?. fJ; tkodks 'u ;[Shb e[wko gfjbtkB
bkG fwb/rk i' iksh, nk;Ek, Xow iK
dk BK ;kjwD/ nkfJnk j?. ghVs gfotko B/ th gfjbtkB ;[Shb dk BK fbnk j? .
fbzr d/ ftukoK B{z SZv e/ d'tK d/SK
T[E/ jh wkvb NkT{B g[b; B/ fpnkBK d/ nkXko 's/ n?cHnkJhHnkoH ftu ;[Shb
dofwnkB nkofEe ftek; bJh tZy-
gfjbtkB dk Bkw th doi ehsk j?.
tZy gq'i?eNK okjhA ;t?-fJZSk Bkb
id'A o?;bo d/ 2 ;kEhnK B/ T[; B{z pukT[D dh e'fSS ehsh sK d'tK B{z th e[ZN-
:'rdkB gkT[D dh fJZSk oZyd/ jB. fJ;
e[ZN e/ nXw'fJnk eo fdZsk. d'tK dh j;gskb ftu jkbks Bkz[e dZ;h ik ojh j?.
s'A fJbktk e/Adoh wzsoh wzvb B/ Gkos
fJj y{Bh y/v wzrbtko oks B{z tkgoh. gfjbtkBK ftukb/ bVkJh dh ikDekoh
fwbd/ jh g[b; id'A w"e/ 's/ g[Zih sK ;N/vhnw d/ pkjo jwbktoK dhnK 5 rZvhnK BthA fdZbh (fpT{o') e/Adoh wzsoh dh p?me ftZu fJ; d/ gq;skt B{z wBz{oh s/ fpqN/B dofwnkB t?Sfte y'i
yVQhnK fwbhnK. fJBQK ftu'A fJe ;ekoghU eko dh fgSbh ;hN 's/ b'vv vpb p?ob wzvb B/ Gkos ns/ fpqN/B s/ T[Zsoh fdZsh rJh. GkJhtkbh ;pzXh ;wM"s/ B{z th wBz{oh
rB ns/ 3 ekos{; gJ/ j'J/ ;B. gkofezr z'B 'u'A g[b; B/ 2 pK; d/ vzv/ th zps nkJhb?Av dofwnkB ofjD s/ nkT[D- ;oekoh fpnkB w[skpe fJj ;wM"sk fdZsh, i' g{oB s"o 's/ n;odko j't/rk.
ehs/ jB. g[b; B/ ;N/vhnw d/ r/N ns/ T[; d/ nk;-gk; bZr/ ;hH;hH;hHNhH e?wfonK ikD bJh ;wM"sk wzr-gZso B{z p[ZXtko wzr-gZso Gkos ;oeko ns/ fpqN/B dh fJ; Bkb Gkos s/ fpqN/B BthnK y'iK
dh c[N/i epz/ ftu b? bJh j?. g[b; e[ZM gfjbtkBK B{z fjok;s 'u b? e/ T[BQK s'A wBz{oh d/ fdZsh. gqXkB wzsoh Bfozdo wjkokDh dh ;oeko (fJzrb?Av, t/b;, ;pzXh t?Sfte GkJhtkbh (ihH nkJhH ghH)
g[ZSfrZS eo ojh j?. w'dh dh gqXkBrh j/m j'Jh e/Adoh e?pfBN ;ekNb?Av s/ nkfJob?Av) ns/ T[Zsoh dh S[o{nks eoBr/.
33
33
33 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
33 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
33 gzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
uhB B{z MNek, Gkos Bkb oZfynk
uhB B{z MNek, Gkos Bkb oZfynk
uhB B{z MNek, Gkos Bkb oZfynk
uhB B{z MNek, Gkos Bkb oZfynk
d[Bhnk
d[Bhnk uhB B{z MNek, Gkos Bkb oZfynk
d[Bhnk u gfjbh tko fpBK skoK d/ j't/rh
d[Bhnk u gfjbh tko fpBK skoK d/ j't/rhu gfjbh tko fpBK skoK d/ j't/rh
d[Bhnk 'u gfjbh tko fpBK skoK d/ j't/rhu gfjbh tko fpBK skoK d/ j't/rh
;zpzXK B{z j'o w
;zpzXK B{z j'o w
;zpzXK B{z j'o wzp{s eo/rk nwohekp{s eo/rk nwohek
;zpzXK B{z j'o w p{s eo/rk nwohek
fpibh ;gbkJh, fBT{
fpibh ;gbkJh, fBT{ hb?Av hb?Av u ibd NqkfJb u ibd NqkfJb ;zpzXK B{z j'o w p{s eo/rk nwohekp{s eo/rk nwohek
fpibh ;gbkJh, fBT{
fpibh ;gbkJh, fBT{zhb?Av hb?Av 'u ibd NqkfJb u ibd NqkfJb S[o{[o{ [o{[o{ [o{
fpibh ;gbkJh, fBT{ hb?Av u ibd NqkfJb
seBhe dk gohyD S[o{ eo/rh.
fJzM gj[zu/rh fpibh
fJjBK d'jK ezgBhnK B/ fJ; N?;N
bJh 130 c[ZN d/ fJe gq'N'NkJhg
tkfJob?Z; n?Boih fJzcqk;NoZeuo B{z
skfJBks eoB dh :'iBk pDkJh j?. fJ;
B{z ;zGt pDkT[D bJh n?wo'v B/ o/
eNhckJhv n?ANhBk ftef;s ehsk j?. fJ;
B{z o?efNBk dk Bkw fdZsk frnk j?. fJ;
n?ANhBk d/ zohJ/ NqK;whNo n?ANhBk s'A G/
ih ik ojh fpibh d/ wkJheq't/t B{z cfVnk
ik ;edk j?. dZf;nk ik fojk j? fe fJ;
soQK dh seBhe fBT{zhb?Av d/ gjkVh
fJbkfenK bJh todkB ;kps j' ;edh tkfSzrNB (fpT{o') nwohek B/ uhB fybkc nkgDh oDBhsh B{z s/z eod/ j'J/
j?. Gkos Bkb oZfynk ;zpzXK B{z j'o wzp{s eoB dk c?;bk fbnk j?. nwoheh ;?B/N dh
n?wo'v ;z;Ekge B/ dZ;h fJj rZb fJe SeshSkbh ew/Nh B/ pj[s nfjw wzB/ ik oj/ uhB oDBhse w[ekpbk fpZb B{z
n?wo'v d/ ;z;Ekge rq/r e[SfBo B/ z'odko ;woEB fdzd/ j'J/ T[; B{z wBz{oh d/ fdZsh. fJ; fpZb ftu etkv ;w{j B{z
dZf;nk fe n;hA bzph d{oh dh tkfJob?Z; ;woEB d/D d/ Bkb jh Gkos Bkb ;[oZfynk ;zpzXK B{z tXkT[D dk y[ZbQk ;woEB
gkto NqK;fwSB bJh fJe seBhe ehsk frnk j?.
oZfynk ;fj:'r tXkT[D s/
oZfynk ;fj:'r tXkT[D 's/ s/ z'o'o 'o'o 'o
ftef;s eo u[Ze/ jK. fJj seBhe oZfynk ;fj:'r tXkT[D s/ s/
oZfynk ;fj:'r tXkT[D
oZfynk ;fj:'r tXkT[D
nkgD/ nkg ftu ekch ;w/A s'A j?. fJj nx'fSs o{g Bkb uhB fybkc pD/ etkv ;w{j ftu nwohek, Gkos, nk;Nq/
T{oik d/ y/so ftu eqKsh fbnkT[D d/ bhnk ns/ ikgkB Skwb jB. ;kb 2007 ftu fJ; dh ;EkgBk d/ pknd s'A uko
Bkb GftZy th j' ;edk j?. T[jBK B/ w?Apo okSNoK d/ gqshfBXh ;w/A-;w/A 's/ fwb oj/ jB. uko d/SK d/ u'Nh d/ B/sktK B/
fejk fe fJ; soQK dh tkfJob?Z; fpibh fgSb/ wjhB/ okSNogsh i'n pkJhv/B tZb'A nk:'fis fJfsjk;e f;yo ;zw/bB ftu
;gbkJh dh gfjbh ebgBk wSj{o fjZ;k fbnk ;h.
eohp nkT[Dr/ Gkos ns/ nwohek
eohp nkT[Dr/ Gkos ns/ nwohek
eohp nkT[Dr/ Gkos ns/ nwohek
ftfrnkBh fBe'b N/;bk B/ ;G s'A gfjbK eohp nkT[Dr/ Gkos ns/ nwohek
eohp nkT[Dr/ Gkos ns/ nwohek
fdZsh ;h. ew/Nh B/ nwoheh ;oeko s'A nghb ehsh fe T[j Gkos Bkb eohp s'A ftuko
t?fbzrNB (fpT{o') fpibh dhnK fpBK sko s'A fpibh ;gbkJh eoB dk
1890 d/ djke/ ftu ;G s'A gfjbK tNKdok eo e/ nfij/ y/soK dh gSkD eo/ fiZE/ T[j y/so ftu uhB ekoB g?dk
T[bMhnK skoK Bkb ne;o jkd;/ ;[gBk ;Zu j' ;edk j?.
N/;bk B/ jh fpBK sko d/ gkto ;gbkJh j'JhnK nkofEe ns/ ;[oZfynk u[D"shnK Bkb BfiZmD bJh Gkos dhnK e'fSSK
tkgod/ ofjzd/ jB. i/eo nfijk ;zGt fJ;/ ;kb S[o{ j't/rk NqkfJb
dh ebgBk ehsh ;h. fJ; bJh T[jBK B/ ftu e{NBhse ns/ j'o wdd d/ ;eD. wzfBnk ik fojk j? fe nkT[D tkb/ fdBK
j' ;edk fe fJjBK p/soshp Yzr Bkb fpBK sko d/ fpibh dh ;gbkJh fe;/
N/;bk ekfJb Bkw dh fJe NoK;ckowo ftu nwohek ns/ Gkos d/ oZfynk ;zpzX j'o wzp{s j'Dr/. nwohek nkgD/ eJh
T[bMhnK fpibh dhnK skoK rkfJp j' ftfrnkBe ebgBk dh soQK bZrdh j?
;ofeN 's/ th ezw ehsk ;h i' fpibh B{z ysoBke jfEnkoK B{z f;ZX/ Gkos B{z t/u ;e/rk.
ikD d/ pkti{d ;kv/ xoK ftu fpibh go fJ; seBkb'ih B{z gfjbK s'A jh
21 t'NK Bkb fpZb B{z wB
21 t'NK Bkb fpZb B{z wB
21 t'NK Bkb fpZb B{z wB
21 t'NK Bkb fpZb B{z wBz{oh{oh {oh{oh {oh
g?dk eodk ;h go T[j fJj ;kps BjhA 21 t'NK Bkb fpZb B{z wB
dh ;gbkJh ukb{ oj/ sK fezB/ jkdf;nK ftef;s ehsk ik u[Zek j?. j[D fJ; dh
eo ;e/ ;h fe T[j bzph d{oh 's/ fpibh ;?B/N dh ftd/S ;zpzX ew/Nh B/ fszB xzN/ dh uouk ns/ eJh ;'XK d/ pknd
B{z tkgoB s'A o'fenk ik ;edk j?.n;b wjZssk B{z b? e/ e/; ;NZvh ehsh ik
d/ fJe phw B{z ezNo'b eo ;edk j?. j[D oDBhse w[ekpbk n?eN B{z 21 t'NK Bkb wBz{oh fdZsh. fJ; d'-gZyh fpZb w[skpe
ftu fBT{zhb?Av dh ;oeko n?wo'v Bkw ojh j?. fJ; soQK d/ nkgD/ gfjb/ gkfJbN
fJ; ;NkoNnZg ezgBh dk efjDk j? fe nwohek Gkos Bkb ftnkge rb'pb fjZ;/dko d/ gqsh nkgDh tuBpZXsk dh g[SNh
d/ ;NkoNnZg Bkb fwb e/ fJ; gqki?eN gq'rokw ftu fBT{zhb?Av dh d{ih ;G s'A
N/;bk B/ fijV/ ;[gB/ B{z d/fynk ;h n;hA eodk j? ns/ d/S Bkb d'-gZyh oZfynk ftuko tNKdfonK ns/ ;fj:r B{z j'o wzp{s
's/ s/zh Bkb ezw eo ojh j?. i/eo fJj tZvh fpibh tzvD tkbh ezgBh gktoe'
T[; B{z g{ok eoB ik oj/ jK. eodk j?.
gkoNBofSg ezw eodh j? sK fJ; Bkb fJ;/ ;kb ;NkoNnZg ezgBh n?wo'v dh
g[bkV s'A fbnKdh okp j[D Xosh s/okp j[D Xosh s/
g[bkV s'A fbnKdh
g[bkV s'A fbnKdh Sokp j[D Xosh s/okp j[D Xosh s/
g[bkV s'A fbnKdh okp j[D Xosh s/
g[bkV s'A fbnKdh
gzikp tk;hnK bJh uzrh ypo, ikfJdkd Bkb
gzikp tk;hnK bJh uzrh ypo, ikfJdkd Bkb
gzikp tk;hnK bJh uzrh ypo, ikfJdkd Bkb
gzikp tk;hnK bJh uzrh ypo, ikfJdkd Bkb
gzikp tk;hnK bJh uzrh ypo, ikfJdkd Bkb
j't/rh fBbkw, eo'VK u j? ehws
j't/rh fBbkw, eo'VK u j? ehws
j't/rh fBbkw, eo'VK u j? ehws
j't/rh fBbkw, eo'VK u j? ehws
i[VhnK ;/tktK bJh nkBbkJhB g'oNb
i[VhnK ;/tktK bJh nkBbkJhB g'oNb j't/rh fBbkw, eo'VK u j? ehws
i[VhnK ;/tktK bJh nkBbkJhB g'oNb S[o{[o{ [o{[o{ [o{
i[VhnK ;/tktK bJh nkBbkJhB g'oNb
i[VhnK ;/tktK bJh nkBbkJhB g'oNb
j't/rh.
fJ; ;kcNt/no B{z fe;/ th BthA ;/
tk bJh fe;/ th ftGkr bJh nk;kBh
Bkb w[V soshp (e"Bfcro) fdZsh ik
;edh j? feT[Ai' w[Zy s"o 's/ ;kohnK
;oekoh gqfefonktK fJZe' fijhnK jB.
fJj ftbZyD nkBbkJhB g'oNb ;wK-
pZX sohe/ Bkb nozh d/D s'A nkyoh
nkT{Ng[ZN sZe g{oh soQK ekrz ofjs
ezweki B{z :ehBh pDkJ/rk. fJBg[ZN
ckow ;ktXkBh Bkb fJe ;kXkoD
ckow?N ftZu fsnko ehs/ rJ/ jB sK i'
fJe nkw Bkrfoe B{z fJ; B{z ;wMD
ns/ GoB d/ :'r pDkfJnk ik ;e/. iwQK
ehs/ ikD tkb/ d;skt/zK dh jo/e nozh
d/ f;yo 's/ fJ; dh gqfefonk ns/ jo/e
gZXo 's/ bZrD tkb/ ;w/A pko/ ;gZSN
s"o 's/ dZf;nk frnk j?. ;w[Zuh ;z;Ekrs
doikpzdh B{z jo/e gZXo 's/ skzk ;fEsh
;kcNt/no ftZu do;kJh rJh j?.
jo gZXo 's/ ekotkJh ;w/A nB[;ko
ns/ nfXeko sZe ;hws j?. e'Jh th
uzvhrVQ (fpT{o') gzikp d/ w[Zy wzsoh e?pfBN whfNzr d"okB g'oNb d/ ftuekobk gZXo fpB?eko e'b e'Jh ;tkb
e?gNB nwfozdo f;zx tZb'A ikfJdkd T[dxkNB ;w/A g/Sekoh eofdnK wekB yVQk BjhA eo ;edk iK fJ; B{z tkg;
Bkb i[VhnK ;kohnK ;/tktK B{z ;fji T[;koh ftGkr d/ gqw[Zy ;eZso ;otihs BjhA eo ;edk, i' fJ; ;w/A BkrfoeK
Yzr Bkb w[jZJhnk eotkT[D bJh fJe f;zx B/ wzsoh wzvb B{z dZf;nk fe g'oNb bJh d/oh ns/ go/SkBh dk w[Zy ekoB j?.
nkBbkJhB f;NhzB g'oNb dh S[o{nks B{z f;;Nw ftZu fpBK fe;/ spdhbh d/ jo gZXo 's/ pekfJnk (g?Av?A;h) nkgD/
ehsh rJh j?. gzikp Sfjoh ftek; jo/e ;/tk ftZu eko'pko gqfefonk$ezw nkg ;ko/ T[Zu gZXoK 's/ do;kfJnk iKdk bzvB (fpT{o') g[bkV s'A fbnKdh rJh Sokp j[D Xosh 's/ fteoh bJh T[gbpZX
nEkoNh (g[Zvk) dh b'e-gZyh gfjbedwh d/ gqtkj B{z ;ob pDkT[D bJh fsnko j? ns/ jo/e fpB?-gZso B{z ;ko/ ;pzfXs j? go ehws ';Zst/A n;wkB' 's/ j?. wSj{o Bhbkwh xo feq;Nh B/ wzrbtko B{z fejk
dh Sbkxk eofdnK e?gNB B/ fejk fe ehsk frnk j?. ;ko/ d;skt/z ns/ B'fNzr ftGkrK fit/A ftZs, n;N/N ns/ fe T[j cq/Au tkJhB dh fJe p'sb dh Bhbkwh eo fojk j? i' fJe ;kb s'A th tX/o/ ;w/
fJ; Bkb ;{p/ d/ BkrfoeK B{z Gkoh bkG fvzhNbh j;skyo ehs/ j'J/ jB ns/ fJzihBhnfozr ftZu ;wkBKso s"o 's/ G/ A sZe Xosh s'A pkjo fJzNoB?SBb ;g/; ;N/SB (nkJhHn?Z;Hn?Z;H) 's/ oZyh rJh
fwb/rk ns/ T[j ikfJdkd d/ wkwfbnK nzr{m/ Bkb pkfJUw?fNqe fvtkJh; 's/ fink iKdk j? ns/ fJ; 's/ ekotkJh ;h.fJj th gVQ'-e'o'Bk s'A pknd j[D uhB dk fJj okeN wuk ;ed? Gkoh spkjh,
;zpzXh ;kohnK ;/tktK ;[uko{ ns/ fBSkBpZX ehsk frnk j? sK i' fJj ezw ehsh iKdh j?, i' gqfefonk dk ;wK fBSkB/ 's/ jB fJj d/SBhbkwh xo B{z T[whd j? fe Sokp B{z yohdD tkb/ fJ; dh
gkodoSh Yzr Bkb gqkgs eo ;eDr/. fe;/ j'o B{z Bk fdZsk ik ;e/. fJ; Bkb pukT[Adh j?. w[Zy gqSk;e ns/ fJZe j'o eo'VK o[gJ/ dh ehws u[ek ;ed/ jB. g[bkV 'u y/shpkVh dh ;zGktBk B{z bZG oj/
fJ; Bkb ezw ftZu bZrD tkbh d/oh B{z n?eNK, fB:wK, wk;No gbkBK, nfXekoh d/ fvzhNb d;sysK nXhB y'ieosktK tZb'A Btzpo 2019 'u Sokp dhnK 12 p'sbK nkJhHn?Z;Hn?Z;H 'u G/
xZN eoB d/ Bkb-Bkb ns/ gqfefonk N?Avo$fBbkwh B'fN;K$ikfJdkd wkbeK vkNk 256 fpZN fJBfeqgNv j? ns/ fJ; ihnK ;B fiBQK 'u'A fJe 'fd g/Nq; 2000' th j?. coK; 'u fJ; dk ;tkd b?D tkb/
ftu fGqSNkuko B{z ysw ehsk ik ;e/ d/ pekJ/$ikfJdkd d/ t/oftnK dh ;koh ftZu e'Jh th S/VSkV BjhA ehsh ik wfdok wkjo w[skpe 14 wjhfBnK pknd Xosh 's/ gosh fJ; Sokp d/ ;tkd 'u
rk. ikDekoh fJZe' t?Zp;kJhN 's/ T[gbZpX ;edh. jbek pdbkn nkfJnk j?.
34
34
34 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
34 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
34 gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
ikD' gZSwh pzrkb
ikD' gZSwh pzrkb u fiZs dh j?fNqe pDkT[D
ikD' gZSwh pzrkb u fiZs dh j?fNqe pDkT[Du fiZs dh j?fNqe pDkT[D
ikD' gZSwh pzrkb 'u fiZs dh j?fNqe pDkT[Du fiZs dh j?fNqe pDkT[D
gfotko u'A T[ZmhnK 3 noEhnK, e'o'Bk gku'A T[ZmhnK 3 noEhnK, e'o'Bk gk /fNt 2/fNt 2 ikD' gZSwh pzrkb
gfotko
gfotko
gfotko u'A T[ZmhnK 3 noEhnK, e'o'Bk gk /fNt 2
gfotko 'u'A T[ZmhnK 3 noEhnK, e'o'Bk gku'A T[ZmhnK 3 noEhnK, e'o'Bk gkz/fNt 2/fNt 2
tkbh wwsk dhdhdhdh dk j[D sZe dk f;nk;h ;co dk j[D sZe dk f;nk;h ;co
tkbh wwsk
tkbh wwsk dhdh dk j[D sZe dk f;nk;h ;co
tkbh wwsk
tkbh wwsk 'dhdhdhdh' dk j[D sZe dk f;nk;h ;co dk j[D sZe dk f;nk;h ;co
GoktK dh w"s wro'A shi/ dh ;dw/
GoktK dh w"s wro'A shi/ dh ;dw/ 'u w"su w"s u w"su w"s u w"s
GoktK dh w"s wro'A shi/ dh ;dw/
GoktK dh w"s wro'A shi/ dh ;dw/
GoktK dh w"s wro'A shi/ dh ;dw/
u'D fiZsh. T[j ;'wBkE u?Noih tor/
szop/eko w[ekpb/pkz B{z jok e/ gfjbh
tko okSNoh okiBhsh ftu nkJh. ;kb
1989 'u eKro; dh jko j'D ekoB
wwsk p?Boih B{z nkgDh ;hN r[nkT[Dh
gJh go 1991 'u T[j w[V u'D w?dkB
ftu T[Zsoh ns/ e'beksk d/ dZyDh u'D
y/so s'A u'D fiZsh. fJzBk jh BjhA fJ;
;hN s'A T[j nkrkwh jo u'D (1996,
1998, 1999, 2004 ns/ 2009) 'u
fiZsdh nkJh.
wfjbk ns/ pkb ftek; wzsoh pDh-
1991 ftu ghH thH Bof;wQk okt d/
ekoiekb ftu wwsk p?Boih wB[Zyh
BthA fdZbh (fpT{o') nkyoeko T[j wk;No fvroh d/ Bkb-Bkb ekB{zB ;kXB ftek;, y/v ns/ :[tk wkwfbnK,
xVh nk jh rJh, fi; dh ;kfonK B{z p/ (bkn) dh fvroh gqkgs ehsh j?. wfjbk ns/ pkb ftek; wzsokbk dh oki
;poh Bkb T[vhe ;h. 4 ;{fpnK ns/ fJe wwsk p?Boih dk ftneshsZt- wzsoh fB:[es ehsh rJh. eKro;
e/Ado Skf;s gqd/S dhnK ftXkB ;Gk wwsk p?Boih fJe n;kXkoD gkoNh Bkb wsG/d j'D s'A pknd wwsk
u'DK d/ Bshi/ n?bkD/ ik u[Ze/ jB. gZSwh ftneshsZt dh wfjbk j?. wZX torh B/ 1998 ftu fsqDw{b eKro; dh
pzrkb ftu fsqDw{b eKro; (NhH n?ZwH gfotko Bkb ;zpzXs j'D ekoB T[j ;EkgBk ehsh ns/ d' tko o/b wzsoh
;hH) 217 ;hNK fiZs e/ pkih wko rJh f;ZXk-;kdk ihtB pshs eoB 'u pDh.
j?. idfe Gkigk 77 d/ nzeV/ sZe f;wN ftStk; oZydh j?. ;{sh ;kVQh ns/ p;sk 2011 'u pDh gZSwh pzrkb dh w[Zy
rJh j?. wwsk nfyb Gkosh fsqDw{b wwsk p?Boih dh gfjukD pD rJ/ jB. wzsoh-
eKro; dh w[yh j?. wwsk p?Boih e"D wwsk p?Boih e[nkoh j? ns/ ;cb wfjbk wwsk p?Boih ;kb 2011 ftu ns/
B/ ns/ T[BQK dk f;nk;h ;co fej' fijk j?. 2016 'u pj[ws Bkb gZSwh pzrkb dh
fojk j?, fJ; pko/ n;hA nZi s[jkB{z f;nk;h ;co w[Zy wzsoh u[Dh rJh. j[D 27 wkou
dZ;Kr/. wwsk p?Boih gZSwh pzrkb dh 2021 'u gZSwh pzrkb 'u ftXkB ;Gk
wwsk p?Boih- gfjbh w[Zy wzsoh j?. wwsk B/ 1970 u'DK j'DrhnK. gZSwh pzrkb 'u wwsk
wwsk p?Boih dk iBw 5 iBtoh ftu fJe :[tk wfjbk d/ o{g ftu eKro; w[V s'A ;Zsk 's/ ekpz j't/rh, fJj
rtkbhno (fpT{o') wZX gqd/S 'u e'o'Bk dk efjo ikoh j?. nkJ/ fdB eJh ehwsh
1955 'u e'beksk d/ fJe wZX torh gkoNh ftu nkgDk f;nk;h ;co nkgD/-nkg ftu fJe tZvk ;tkb j?.
ikBK ik ojhnK jB go SBhtko B{z rtkbhno d/ fJe xo 'u e'o'Bk B/ nfijk
gfotko ftu j'fJnk. ekbi 'u gVQkJh S[o{nks ehsh. eKro; dh w?ApofSg b?D wwsk p?Boih d/S yk; s"o 's/ pzrkb d/
efjo YkfJnk fe 24 xzfNnK 'u gfotko d/ 3 g[ZsoK dh w"s j' rJh. 2 g[ZsoK dh
d"okB T[BQK B/ ;orow okiBhsh ftu s'A pknd 1976 s'A 1980 sZe T[j ;{pk ftek; bJh fJzBh e[ tuBpZX j? fe i/
ikB e'o'Bk fJBc?eSB B/ b? bJh. gfotko dhnK nZyK d/ jzM{ jkb/ ;[Ze/ th BjhA ;B
gqt/S ehsk. T[BQK B{z 'dhdh' d/ BK s'A wfjbk eKro; ns/ nfyb Gkosh :[tk eo piN iK fe;/ ;oekoh :'iBk ftu
fe shi/ Gok dh fdb dk d"ok g?D Bkb w"s j' rJ/. fJe fdB 'u fJeZm/ fszB g[ZsoK
ikfDnk iKdk j?. T[BQK B/ fJfsjk; 'u eKro; d/ ;eZso d/ nj[d/ 's/ ojh. ;kb pzrkb dk wjZst BjhA fdZsk iKdk sK
dh w"s Bkb gfotko ;dw/ 'u j? ns/ fJbke/ 'u vo dk wkj"b j?.
nkBoz fvroh, fJ;bkwh fJfsjk; ftu 1984 ftu ikXtg[o s'A gfjbh b'e ;Gk T[j fJ; 's/ GVe iKdh j?.
ikDekoh nB[;ko fdb dfjbkn d/D tkbk wkwbk w[oko d/ piki ykBk dk j?,
fiZE/ 2 ;e/ GoktK dh 6 xzfNnK d/ nzsokb 'u w"s j' rJh. d't/A Gok e'o'Bk ghVs
fsqDw{b eKro; dh fiZs s/ cokj ykB dk
fsqDw{b eKro; dh fiZs s/ cokj ykB dk
fsqDw{b eKro; dh fiZs s/ cokj ykB dk
fsqDw{b eKro; dh fiZs s/ cokj ykB dk
fsqDw{b eKro; dh fiZs s/ cokj ykB dk
;B. tZv/ Gok dh w"s SBhtko d[gfjo eohp 12 ti/ j'Jh ns/ S'N/ Gok B/ Skw 6 ti/
fJe fBZih j;gskb 'u dw s'V fdZsk. GoktK dh w"s dk ;dwk shik Gok i'r/Ado
gkb podkSs BjhA eo ;fenk ns/ T[; B{z fdb dk d"ok g? frnk. fi; s'A pknd T[;
B{z ibdh 'u fBZih j;gskb 'u dkyb eotkfJnk frnk. fiZE/ n?stko ;t/o/ T[; B/
yk; NthN, wwsk p?Boih bJh ejh tZvh rZb
yk; NthN, wwsk p?Boih bJh ejh tZvh rZb
yk; NthN, wwsk p?Boih bJh ejh tZvh rZb
yk; NthN, wwsk p?Boih bJh ejh tZvh rZb
th dw s'V fdZsk. fJeZm/ fszB GoktK dh w"s Bkb g{o/ w[jZb/ 'u wksw g;fonk yk; NthN, wwsk p?Boih bJh ejh tZvh rZb
j'fJnk j?.
w[zpJh (fpT{o') gZSwh pzrkb ftXkB
;Gk u'D BshfinK 'u wwsk p?Boih
Gkigk dh jko s/ p'b/ oke/ dh gkoNh dh fsqDw{b eKro; (Nhn?w;h)
Gkigk dh jko s/ p'b/ oke/ fNe?s- ;Zsk jzekoh fNe?s- ;Zsk jzekoh
Gkigk dh jko s/ p'b/ oke/ fNe?s- ;Zsk jzekoh
Gkigk dh jko s/ p'b/ oke/S fNe?s- ;Zsk jzekoh fNe?s- ;Zsk jzekoh
Gkigk dh jko s/ p'b/ oke/
B/ fJe tko fco tZvh fiZs doi ehsh
j?. fJ; s'A pknd pkbht[Zv ndkeko ;zi/
ykB dh Xh cokj ykB B/ nkgDh
j't/ sK iBsk fJ; soQK f;ykT[Adh j? ;pe
j't/ sK iBsk fJ; soQK f;ykT[Adh j? ;pe
j't/ sK iBsk fJ; soQK f;ykT[Adh j? ;pe gqshfeqnk fdZsh j?.
j't/ sK iBsk fJ; soQK f;ykT[Adh j? ;pe
j't/ sK iBsk fJ; soQK f;ykT[Adh j? ;pe
cokj ykB B/ wwsk p?Boih B{z
tXkJh fdZsh ns/ fbfynkL 'eh fiZs j'Jh.
s[;hA g{oh soQK fJ; B{z fvzot eod/ j'.'
cokj ykB B/ nkgDk fJj NthN wwsk
p?Boih B{z N?r ehsk j?. cokj ykB d/
fJ; NthN 's/ :{zo; B/ ekch gqshfeqnk
fdZsh. cokj ykB ;wkfie w[ZfdnK 's/
p/pkeh Bkb nkgDh okJ/ g/S eodh j?.
cokj ykB g/S/ d[nkok fJZe c?SB ns/
fiT{boh fvzkJhBo j? go T[j d/S d/
nkofEe, okiBhfse ns/ ;wkfie
w[ZfdnK 's/ zpod;s NthN eodh j?.
dZ; d/JhJ/ fe gZSwh pzrkb 'u e[Zb
294 ftXkB ;Gk ;hNK 'u'A 292 ;hNK
'u/ 8 gVktK 'u t'NK gJhnK ;B, idfe
SwS/orzi s/ izrhg[o ftXkB ;Gk jbe/
d/ 2 T[whdtkoK dk fdjKs j'D ekoB
T[ZE/ u'DK w[bsth eo fdZshnK rJhnK
;B.
dZ;D:'r j? fe pzrkb 'u tZvh fiZs
s'A pknd wwsk p?Boih xo'A pkjo fBebh
ns/ b'eK dk XzBtkd ehsk. wwsk
p?Boih B/ fejk fe w?A ;kfonK dk
XzBtkd eodh jK. T[BQK fejk fe w?A
BthA fdZbh (fpT{o') e/Ado ;oeko d/ fe;kB fto'Xh y/sh ekB{zBK fto[ZX fdZbh d/ ;kfonK B{z p/Bsh eodh jK fe fiZs dk
pkovoK 's/ fe;kBK dk nzd'bB ikoh j?. pzrkb u'DK 'u Gkigk dh jko s'A pknd ib{; Bk eZY'. T[BQK toeoK B{z p/Bsh
Gkosh fe;kB :{BhnB d/ okSNoh p[bko/ oke/S fNe?s B/ fBSkBk ;kfXnk j?. T[BQK B/ eod/ j'J/ fejk fe ;ko/ nkgD/-nkgD/
;G s'A gfjbK sK fe;kB nzd'bB B{z j'o s/z eoB dh nghb ehsh j?. fNe?s B/ NthN xo ikD. wwsk p?Boih fiZs s'A pknd
eod/ j'J/ fbfynk,''id'A ;Zsk jzekoh, g{zihgshnK dh tcdko j' ikt/ sK iBsk e'b fpBK tQhbu/no d/ xo'A pkjo fBebh ;h.
t'N dh u'N dh skes jh ;Zsk B{z ;pe f;ykT[Adh j?.'' fJ; d/ Bkb jh T[BQK B/ wwsk B/ toeoK B{z ;zp'XB eod/ j'
fbfynk pzrkb d/ ;BwkBs t'NoK dk nkGko. wwsk ih B{z fiZs dh jkofde tXkJh. fejk fe e'o'Bk 's/ ezNo'b ;kvh gfjbh
fNe?s B/ fJe j'o NthN eo e/ fbfynk u'D Bshi/ fe;kBK dh B?fse fiZs jB. soihj j?. ;ko/ b'e e'o'Bk fB:wK dk
Gkos ;oeko fszB'A y/sh ekB{zB oZd eo/, BjhA sK ;zxoS j'o s/z j't/rk. dZ;D:'r gkbB eoB. wwsk B/ fejk fe fJj
j? fe fNe?s B/ gfjbK jh fe;kB nzd'bB B{z b? e/ o[y ;gZSN ehsk ;h. T[BQK fejk pzrkb dh fiZs j?. pzrkb d/ b'eK dh
;h,''fJj bVkJh bzph uZb/rh go fezB/ wjhB/ ub/rh, e'Jh BjhA ikDdk go fJe uhz fiZs j?. wwsk B/ fejk fe b'e nkgD/
s?n j? fe fe;kB fJ; B{z fpBK fiZs/ tkg; BjhA ikDr/.'' xo ikD ns/ ;[oZfyns ofjD.
35
35
35 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
35 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
35 gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
7 ;hNK s/ Gkigk s/ fsqDw{b eKro; ftukb/ eKN/ dk ;h w[ekpbk,s/ Gkigk s/ fsqDw{b eKro; ftukb/ eKN/ dk ;h w[ekpbk,
7 ;hNK s/ Gkigk s/ fsqDw{b eKro; ftukb/ eKN/ dk ;h w[ekpbk,
7 ;hNK
7 ;hNK 's/ Gkigk s/ fsqDw{b eKro; ftukb/ eKN/ dk ;h w[ekpbk,s/ Gkigk s/ fsqDw{b eKro; ftukb/ eKN/ dk ;h w[ekpbk,
e'o'Bk d/ y"c B/ bJh ;kpek dh ikB,dh ikB,
e'o'Bk d/ y"c B/ bJh ;kpek 7 ;hNK
e'o'Bk d/ y"c B/ bJh ;kpek
e'o'Bk d/ y"c B/ bJh ;kpek dh ikB,
e'o'Bk d/ y"c B/ bJh ;kpek SDO dh ikB,dh ikB,
fdBjkNk ;hN s'A 57 t'NK Bkb fiZs/ Gkigk ;z;d w?Apo
fdBjkNk ;hN s'A 57 t'NK Bkb fiZs/ Gkigk ;z;d w?Apo
fdBjkNk ;hN s'A 57 t'NK Bkb fiZs/ Gkigk ;z;d w?Apo
fdBjkNk ;hN s'A 57 t'NK Bkb fiZs/ Gkigk ;z;d w?Apo
fdBjkNk ;hN s'A 57 t'NK Bkb fiZs/ Gkigk ;z;d w?Apo
j;gskb dh shih wzf
j;gskb dh shih wzf b s'A wkoh Skbb s'A wkoh Skb
j;gskb dh shih wzfzb s'A wkoh Skbb s'A wkoh Skb
j;gskb dh shih wzf b s'A wkoh Skb
j;gskb dh shih wzf
wjs' B{z 434 t'NK Bkb jokfJnk. pB/
Sto wjs'A B{z 89,098 t'NK fwbhnK.
fJ; soQK dk w[ekpbk gZSwh w/dhBhg[o
fzbQ/ d/ dzsB ftXkB ;Gk ;hN 's/ t/yD
B{z fwfbnk. fJZE/ fsqDw{b eKro; d/
fpeqw uzd gqXkB B/ nkgD/ B/V/ w[ekpb/
pkz Gkigk d/ BkfJe B{z 623 t'NK Bkb
jokfJnk. gqXkB B{z 95,209 t'NK
fwbhnK, idfe BkfJe B{z 94,586 t'NK
fwbhnK.
gZSwh poXwkB fzbQ/ dh e[bNh ;hN
's/ fiZs-jko dk coe 679 t'NK dk
fojk. fJZE/ Gkigk d/ ni/ e[wko g'dko
B/ fsqDw{b eKro; d/ T[Zib u?Noih B{z
jokfJnk. g'dko B{z e[Zb 81,112 t'NK
fwbhnK, idfe u?Noih B{z 80,433 t'NK
fwbhnK. g{oph w/dhBhg[o fzbQ/ d/ swb[e
BthA fdZbh (fpT{o') gZSwh pzrkb ;G s'A ;ys w[ekpbk e{ufpjko d/ ftXkB ;Gk ;hN 's/ Gkigk ns/ fsqDw{b
ftXkB ;Gk u'DK ftu 7 ;hNK nfijhnK fdBjkNk ftXkB ;Gk ;hN 's/ j'fJnk, eKro; dh ;ys NZeo t/yD B{z fwbh
ojhnK, fiZE/ ;ZskXkoh fsqDw{b eKro; fiZE/ w[ekpbk Gkigk d/ ;z;d w?Apo go pkih fsqDw{b eKro; d/ ;"w/B
wjkgkso d/ jZE bZrh. T[BQK B/ Gkigk
(NhH n?ZwH ;hH) ns/ Gkigk ftukb/ eKN/ fBfSE gkokwkfDe ns/ fsqDw{b eKro;
T[whdtko jo/feqSB p/ok B{z 793 t'NK
dk w[ekpbk j'fJnk. fJBQK 7 ;hNK 's/ d/ T[d:B r[jk ftukb/ ;h. fJ; w[ekpb/
Bkb jokfJnk. wjkgksok B{z 1,08,243
fiZs-jko dk coe fJe jzko s'A xZN ftu pkih gkokwkfDe d/ jZE bZrh. T[BQK
t'NK fwbhnK idfe p/ok B{z 1,07,450
t'NK dk fojk. fJBQK 'u'A fJe ;hN sK B/ r[jk B{z 57 t'NK d/ coe Bkb
t'NK fwbhnK.
nfijh ojh fiZE/ 57 t'NK Bkb fiZs- jokfJnk. fJ; w[ekpb/ 'u gkokwkfDe
ibgkJhr[Vh ftXkB ;Gk ;hN 's/
jko dk c?;bk j'fJnk. 4 ;{fpnK ns/ e/ B{z 1,16,035 t'NK fwbhnK, idfe r[jk
th w[ekpbk fubu;g fojk. fJZE/
Ado Skf;s gqd/S g[v{u/oh ftu j'JhnK B{z 1,15,978 t'NK fwbhnK. gkokwkfDe
fsqDw{b eKro; d/ gqdhg e[wko powk
ftXkB ;Gk u'DK dh frDsh d"okB eKN/ gfjbK fsqDw{b eKro; 'u ;B go
B/ Gkigk d/ ;"ihs f;zx B{z 941 t'NK d/
d/ w[ekpb/ bJh ;G s'A tZX uouk gZSwh 2019 dhnK b'e ;Gk u'DK s'A gfjbK
coe Bkb jokfJnk. powk B{z 95,668
pzrkb dk Bzdhrqkw fojk, fiZE/ w[ekpbk T[j Gkigk 'u Skwb j' rJ/ ;B ns/
t'NK fwbhnK idfe f;zx 94,727 t'NK
o/tkVh (fpT{o') d/S Go 'u e'o'Bk tkfJo; dk efjo fdB'A-fdB tZXdk ik fojk wwsk p?Boih ns/ T[BQK d/ ;kpek T[BQK B/ e{ufpjko s'A b'e ;Gk dh u'D
fwbhnK. nfijk jh w[ekpbk gZSwh w/
j?. jfonkDk 'u th e'o'Bk dk efjo tZX fojk j?, fi; ekoB fJe jcs/ dk w[ezwb ;fj:'rh S[G/Ad[ nfXekoh d/ ftukb/ ;h. th fiZsh.
dhBhg[o fzbQ/ d/ xkNkb ;hN 's/ t/yD
bkevkT{B bkfJnk frnk j?. fJ; dofwnkB jfonkDk d/ o/tkVh 'u fdb B{z dfjbk fJ; ;hN 's// S[G/Ad[ B/ wwsk B{z 1,956 fdBjkNk s'A pknd g[o{bhnk fzbQ/
B{z fwfbnk. fJZE/ Gkigk d/ ;hsb egN
d/D tkbh tkodks ;kjwD/ nkJh. fJZE/ ;kpek ;p fvthzBb nc;o (n?Z;H vhH UH) t'NK Bkb jokfJnk go fJ; s'A th ;ys d/ pbokwg[o 'u Gkigk ns/ fsqDw{b B{z 966 t'NK Bkb fiZs fwbh. T[BQK B/
B/ j;gskb d/ shih wzfzb s'A Skb wko e/ ikB d/ fdZsh. b'e w{edoSe pD e/ t/ w[ekpbk fdBjkNk, pbokwg[o, dzsB, eKro; d/ T[whdtkoK ftukb/ eKN/ dk fsqDw{b eKro; d/ Szeo d'bkJh B{z
yd/ oj/. fJj ;koh xNBk ;hH ;hH NhH thH 'u e?d j' rJh. e[bNh, swb[e, ibgkJhr[Vh ns/ xkNkb w[ekpbk t/yD B{z fwfbnk. fJ; ftXkB jokfJnk. T[BQK B{z 1,04,846 t'NK
ikDekoh w[skpe fwqse n?Z;H vhH UH :[ZXtho e'o'Bk gkz/fNt ;h, fi; d/ uZbd/ ftu fojk, fiZE/ fiZs-jko dk coe 57 ;Gk ;hN 's/ Gkigk d/ pB/Sto wjs' B/ fwbhnK, idfe egN 1,05,812 t'NK
T[j Bkrfoe j;gskb 'u fgSb/ fszB fdBK s'A dkyb ;h. T[j MZio d/ d'jV fgzv dk s'A b? e/ 966 t'NK dk fojk. fsqDw{b eKro; d/ T[whdtko SKshokw b? e/ fiZs/.
ofjD tkbk ;h. fJe wjhB/ gfjbK jh fpibh wfjew/ s'A n?Z;H vhH UH s'A ;/tkw[es
j'fJnk ;h.
f;wh ro/tkb B/ wwsk p?Boih dh ehsh nwoheh
f;wh ro/tkb B/ wwsk p?Boih dh ehsh nwoheh
f;wh ro/tkb B/ wwsk p?Boih dh ehsh nwoheh
f;wh ro/tkb B/ wwsk p?Boih dh ehsh nwoheh
f;wh ro/tkb B/ wwsk p?Boih dh ehsh nwoheh
e'o'Bk ;zeN
e'o'Bk ;zeN u g?;k fe;/ ezw dk BjhA, fJj
e'o'Bk ;zeN u g?;k fe;/ ezw dk BjhA, fJju g?;k fe;/ ezw dk BjhA, fJj
e'o'Bk ;zeN
e'o'Bk ;zeN 'u g?;k fe;/ ezw dk BjhA, fJju g?;k fe;/ ezw dk BjhA, fJj
Nogsh Bkb s[bBk, nkyh tZvh rZb
Nogsh Bkb s[bBk, nkyh tZvh rZb
Nogsh Bkb s[bBk, nkyh tZvh rZb
ok ok ok ok okSNogsh Bkb s[bBk, nkyh tZvh rZbNogsh Bkb s[bBk, nkyh tZvh rZb
efjzd/ j'J/ fpqi s'A g?;/ ;[ZND brk
efjzd/ j'J/ fpqi s'A g?;/ ;[ZND brk
efjzd/ j'J/ fpqi s'A g?;/ ;[ZND brk
efjzd/ j'J/ fpqi s'A g?;/ ;[ZND brk
efjzd/ j'J/ fpqi s'A g?;/ ;[ZND brk Sy;y; y;y; y;
n;b 'u ftXkB ;Gk u'DK s'A gfjbK
wwsk p?Boih d/ g?o cq?euo j' frnk
;h, fi; ekoB T[BQK nkgDk u'D gquko
tQhbu/no 's/ th ehsk ;h. nfijk jh
e[M okSNogsh i'n pkfJvB Bkb T[BQK
d/ u'D gquko d"okB j'fJnk ;h. jkbKfe
T[BQK okSNogsh u'D fiZs e/ BtK
fJfsjk; f;ofink ;h. fJ; tko dhnK
ftXkB ;Gk u'DK 'u wwsk p?Boih dh
fiZs B{z f;wh ro/tkb B/ i'n pkfJvB
dh fiZs Bkb i'fVnk j?. Bkb jh cq?euo
;pzXh tZvh rZb nkyh j?.
f;wh ro/tkb B/ nkgD/ NftZNo
j?Avb 's/ fbfynk, 'T[BQK e?Ag/B d"okB
nkgDk g?o cq?euo eo fbnk ;h. i'
pkfJvB B{z th e?Ag/B ;w/A ;ZN bZrh ;h-
d't/A fiZs rJ/!' f;wh ro/tkb B/ NthN
'u nZr/ fbfynk, ';'u' fJ; 's/HHHbkmh
ns/ gZEo w/oh jZvh B{z s'V ;ed/ jB go
w/oh bVkJh ikoh oj/rh ns/ w?A fiZsKrh.'
nfjwdkpkd (fpT{o') r[ioks d/ Gko{u ftZu j?okB eo d/D tkbk wkwbk ;kjwD/
f;wh ro/tkb dk NthN ekch tkfJob
nkfJnk. fJZE/ nzeb/Sto ftZu nukBe fpqi 's/ g[Zi/ fJZe Sy; B/ nkgDh i/p s'A j' fojk j?. ndkekok d/ pj[s ;ko/
g?;/ eZY e/ ;[ZNDk S[o{ eo fdZsk. b'e e[ZM ;wM BjhA gk oj/ ;B fe T[j nkfyo eo gqSz;e ;'Sb whvhnk 's/ fJ; NthN 's/
eh fojk j?. fJj B"itkB g?f;nK B{z fpqi d/ j/mK ;[ZN fojk ;h ns/ p'b fojk ;h fe fNZgDh eoe/ nkgDh chvp?e d/ oj/ jB.
e'o'Bk ekb ftZu fJj g?;k fe;/ ezw dk BjhA j?. fJ; Sy; dh fJj joes t/y w"e/ 's/ pzrkb 'u ;ZskXkoh fsqDw{b eKro;
b'e fJeZm/ j'D bZr/. e[ZM d/o pknd jh fJ; Sy; B/ fpqi s'A Skb wkoB dh e'fSS
B{z th fJBQK BshfinK 's/ ftStk; BjhA
ehsh, sK b'eK B/ T[; B{z o'e fbnk. w[zpJh (fpT{o') fJ; tko dhnK gZSwh T[ZE/ jh NhH n?ZwH ;hH dh fJ; j' fojk j?. u'D BshfinK d/ o[MkB
ghVs Sy; nzeb/Sto dk ofjD tkbk dZf;nk ik fojk j?. T[j wkBf;e sDkn pzrkb dhnK ftXkB ;Gk u'DK ekch nDfenk;h fiZs B{z b? e/ d/S dhnK eJh ;gSN j'D s'A pknd w[Zy wzsoh wwsk
s'A i{M fojk j?. id'A T[j fpqi 's/ gj[zfunk sK gfjbK SKs yVQk fojk. T[; s'A pknd fdbu;g ojhnK. u'D gquko 'u Gkigk tZvhnK j;shnK nkgDh gqshfefonk d/ p?Boih B/ y[d gq?; ekBcoz; 'u fJ; rZb
T[; B/ nkgDh i/p s'A g?;/ eZY/ ns/ B'NK B{z T[vkT[DK bZrk. fJ; d"okB T[j efj ;{p/ dh ;ZskXkoh gkoNh NhH n?ZwH ;hH ojhnK jB. Bkb jh gkoNh gqw[Zy wwsk B{z wzfBnk. T[j u'D w[fjzw d"okB d'jo/
fojk ;h fe e'o'Bk uZb fojk j?. fJj g?;k fe;/ ezw dk BjhA j?. id'A sZe T[j g?;k (fsqDw{b eKro;) B{z eVh NZeo fdzdh p?Boih B{z fiZs dh tXkJh d/ ojhnK jB. ;?AeV/ dh rZb eodh ;h go T[; B/ ed/
T[vkT[Adk fojk, b'e T[; B{z t/yd/ oj/. fJ; s'A pknd T[j nukBe fpqi dh pkT[Avoh Bzo nk ojh ;h, T[ZE/ jh u'D Bshi/ B/ fJ; d"okB pkbht[Zv ndkekok f;wh ro/ th Gkigk tor/ wzp{sfto'Xh fybkc
's/ uVQ frnk ns/ T[ZE'A Skb wko e/ ikB d/D dh e'fSS ehsh go b'eK B/ T[; B{z cV g{ok rfDs yokp eo fdZsk. pzrkb 'u tkb B/ th gZSwh pzrkb d/ u'D Bshi/ fJzBhA SkBdko fiZs dh ebgBk BjhA
fbnk ns/ fpqi s'A T[sko fbnk. fJe tko fco wwsk p?Boih dh fsqDw{b s'A pknd nkgDh gqshfefonk fdZsh j?. ehsh ;h. fJ; tko ftXkB ;Gk u'DK 'u
T[E/ jh ghVs Sy; d[nkok g?;/ ;[ZN/ ikD ns/ fpqi s'A Skb wkoB dh e'fSS eoD eKro; dh tkg;h j' rJh j?. T[ZE/ jh fJzBK jh BjhA T[BQK B/ wwsk p?Boih dh wwsk p?Boih dh gkoNh NhH n?wH ;hH B/
dk fe;/ B/ thvhU pDk fbnk, i' j[D ekch tkfJob j' fojk j?. fJj Sy; wkBf;e ;{p/ dh iBsk B/ Gkigk ;w/s j'o fiZs B{z nwoheh okSNogsh 'i'n 213 ;hNK fiZfsnK jB id'Afe Gkigk
sDkn s'A ghVs ;h, fi; ekoB b'eK B/ T[; B{z ;wMk e/ SKs eokfJnk. gkoNhnK B{z f;o/ s'A Beko fdZsk j?. pkfJvB' dh fiZs Bkb i'fVnk j?. B/ 77 ;hNK gqkgs ehshnK jB.
36
36
36 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
36 gzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
36 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
e'o'Bk s'A pukn bJh eh vpb wk;e gkT[Dk e'o'Bk ghVs dh bk
e'o'Bk s'A pukn bJh eh vpb wk;e gkT[Dk
e'o'Bk s'A pukn bJh eh vpb wk;e gkT[Dk
e'o'Bk s'A pukn bJh eh vpb wk;e gkT[Dk
e'o'Bk s'A pukn bJh eh vpb wk;e gkT[Dk
e'o'Bk ghVs dh bk
e'o'Bk ghVs dh bk dk ;;eko eoB bJh dk ;;eko eoB bJh
e'o'Bk ghVs dh bk dk ;;eko eoB bJh
e'o'Bk ghVs dh bkS dk ;;eko eoB bJh dk ;;eko eoB bJh
o{oh j?< ikD' eh efjzd/ B/ wkfjo
o{oh j?< ikD' eh efjzd/ B/ wkfjo
zo{oh j?< ikD' eh efjzd/ B/ wkfjoo{oh j?< ikD' eh efjzd/ B/ wkfjo
o{oh j?< ikD' eh efjzd/ B/ wkfjo
kB g[Zfink gfotko
kB g[Zfink gfotko
m/b/ s/ b? e/
m/b/ s/ b? e/ kB g[Zfink gfotko
m/b/ s/ b? e/
m/b/ s/ b? e/ Sww ww wSkB g[Zfink gfotkokB g[Zfink gfotko
m/b/ s/ b? e/
fwqse ;zi/ gk;h B{z fJZe m/b/ 's/ u[Ze e/
nzfsw ;z;eko bJh SwSkB xkN sZe b?
rJ/. fwqse ;zi/ d/ gfotko B/ dZf;nk
fe ;zi/ fgSb/ e[ZM fdBK s'A yzx p[yko
Bkb ghVs ;h. fi; B{z fJbki bJh
jzkohpkr b? ikfJnk ik fojk ;h go
o;s/ ftZu jh T[; dh w"s j' rJh.
d{i/ gk;/ pkfonks{ NhHUHghH fJzukoi
e[p/o Skt, wB[Zysk fdykT[Ad/ j'J/ fwqse
d/ xo g[Zi/. T[BQK B/ fwqse dh w"s d/
;zpzX ftZu ikDekoh bJh ns/ gfotko
B{z jwdodh fdzd/ j'J/ nzfsw ;z;eko eoD
B{z b? e/ n?ZwHghHvpfbT{H ;zdhg e[wko s'A
uko ghHghH feZN dh ftt;Ek eotkJh.
bks/jko (fpT{o') e'o'Bk dh tiQk Bkb bks/jko fzbQ/ d/ pkfonks{ pbke
T[BQK dh wdd s'A pknd gfotko
g{o/ d/S ftZu jkjkeko wfunk j'fJnk j?Zve[nkoNo p;sh o'v fBtk;h 35
ghHghH feZN gk e/ ;zi/ gk;h B{z m/b/ 's/
j?. jo fJZe fdB e'o'Bk Bkb jzkoK b'eK ;kbk ;zi/ gk;h dh fwqse d/j B{z SwSkB
nzfsw ;z;eko bJh SwSkB sZe b? ik
dhnK ikBK ik ojhnK jB. T[E/ jh sZe b? ikD bJh T[BQK d/ gfotko
;e/. fcbjkb ;kok gfotko xo ftZu
Mkoyzv gqd/S ftZu fJZe j?okB eoD tkfbnK B{z ekch w[SebK dk ;kjwDk
fJeKstk; j?. fwqse nkgD/ fgZS/ uko
tkbk wkwbk ;kjwD/ nkfJnk j?. eoDk fgnk. nkfyoeko gfotko B/
Gkos 'u e'o'Bk d/ wkwfbnK dh frDsh 'u fdB-p-fdB tXdh ik ojh j?. g[Zsoh ns/ fJZe g[Zs SZv frnk j?.
nfij/ 'u jo fe;/ B{z d{oh pDk e/ oZyD d/ fB:wK dh gkbBk eoB d/ Bkb-Bkb
wk;e gkT[D dhnK fjdkfJsK fdZshnK ik ojhnK jB. fJ; d"okB nwoheh ;?ANo
e'o'Bk B/ spkj ehsk gfotko,
e'o'Bk B/ spkj ehsk gfotko,
e'o'Bk B/ spkj ehsk gfotko,
e'o'Bk B/ spkj ehsk gfotko,
e'o'Bk B/ spkj ehsk gfotko,
cko fvihi ezNo'b n?Av fgot/ASB B/ e'o'Bk s'A puD bJh 2 wk;e brkT[D dh
;bkj fdZsh j?. 2 wk;e gkT[D B{z 'vpb wk;fezr' efjzd/ jB.
vpb wk;fezr w[skpe fJ; Bkb fJ; tkfJo; s'A pfunk ik ;edk j?. fJ; d/
Bkb fJ; B{z ;jh sohe/ Bkb gfjDBk pj[s zo{oh j?. wk;e B{z ;jh Yzr Bkb gkT[D
18 fdBK
18 fdBK u gzi b'eK dh w"su gzi b'eK dh w"s
18 fdBK 'u gzi b'eK dh w"su gzi b'eK dh w"s
18 fdBK
18 fdBK u gzi b'eK dh w"s
Bkb fJj jtk d/ d{fSe eDK s'A pukT[D dk ezw eodk j?. Bkb jh d' wk;e fujo/
's/ dpkn B{z th p?b/A; eod/ jB. fJ; d/ Bkb jh wk;e B{z ;jh sohe/ Bkb gfjD e/
jh e'o'Bk s'A pukn ehsk ik ;edk j?. wkfjoK nB[;ko f;oc ;oiheb wk;e
gfjDB Bkb ec d/ fSZfNnK 'u f;oc 56H1 ch;dh pukn ofjzdk j?. eZgV/ dk
pz[or ns/ wk;{w pZu/ pu/ jB. gfotko
wk;e f;oc 51H4 ch;dh ;[oZfynk eodk j?. fJ; s'A fJbktk wk;e B{z rzY brk e/
dh tZvh B{zj dk th fdjKs j' frnk.
gkT[D Bkb fJ; Bkb 77 ch;dh ;[oZfynk fwbdh j? fi; eoe/ d'tK B{z fJeZm/
don;b, d/tk; d/ w?BkSoh Bro
gkT[Dk fznkdk ckfJd/wzd oj/rk. fJj fJzc?eSB d/ eDK s'A eohp 85H4 ch;dh sZe
ftZu ofjD tkb/ pkbfeSB ror d/
pukn eodk j?.
gfotko 's/ d[ZyK dk gjkV N[ZN frnk
;jh sohe/ Bkb wk;e gkT[Dk zo{oh
j?. T[j nrotkb ;wki d/tk; d/ gqXkB
T[ZXo fJzc?eSB s'A puD bJh wk;e B{z ;jh sohe/ Bkb gkT[Dk pj[s zo{oh j?.
jB. ;G s'A gfjbK T[BQK dh gsBh
fJBQK B{z gk e/ ;kj b?D 'u w[Sfeb BjhA j'Dh ukjhdh. n;b 'u vpb wk;e NkJhN
uzdoebk d/th dk fdjKs e'o'Bk Bkb
bZr ;edk j?. fJ; bJh pkjo ikD s'A gfjbK fJ; B{z xo jh gk e/ E'VQh d/o uZb' sK
j'fJnk ;h. 19 wJh B{z tZv/ p/N/ ;zi/ ror
i' fJ; dh fcfNzr ns/ nkokw dk gsk uZb ;e/. Bkb jh p'bD 'u fe;/ th soQK dh
dk e'o'Bk Bkb fdjKs j' frnk. gfotko
e'Jh go/SkBh Bk j't/.
's/ nkJh nkcs B{z xo dh S'Nh B{zj o/yk
;jh wk;e u[D'
ror podkSs BjhA eo ;eh. T[; B/
vpb wk;fezr d/ bJh ;oiheb iK fv;g'z/pb wke; u[D'. s[;hA ukj/ sK d'
th 21 wJh B{z ;dw/ ftZu nkgDh ikB
gos tkb/ eZgV/ dk wk;e gk ;ed/ j'. fJ; bJh ;oiheb wk;e d/ T[Zgo eZgV/ dk
d/ fdZsh. T[; s'A pknd 20 wJh B{z S'N/
wk;e th gkfJnk ik ;edk j?. Bkb jh wk;e B{z ;?B/NkJhzo iK fe;/ j'o e?wheb
p/N/ ;tgB/S ror dk th e'o'Bk Bkb
fv;fJzc?eN?AN d/ Bkb ;kc eo'. Bkb jh jw/Sk ;kc-;[Eok wk;e gkU. rzdk ns/ d{i/
fdjKs j' frnk.
dk wk;e gkT[D dh rbsh Bk eo'.
fJ; d"okB tZvh B{zj fos{ ror th
nfij/ wk;e gkT[D s'A pu'
e'o'Bk gkz/fNt j' rJh. gkz/fNt j'D s'A
wk;e jw/Sk fcfNzr ns/ nkokw tkbk gkU. fYZbk wk;e gkT[D s'A pu'. i/eo
pknd fJzd"o d/ fJZe fBZih j;gskb
s[jkv/ wk;e s'A T[Zgo s'A jtk (;kj) ;jh sohe/ Bkb fBeb ojh j? sK ;wM ikU
ftZu dkyb eokfJnk frnk ;h. T[;dh
fJ; dh fcfNzr ;jh j?. fJ; d/ Bkb s/zh Bkb ;kj b?D ns/ jtk dk dpkn nZyK 's/
f;js fznkdk ftrV rJh, T[; s'A
gJ/ sK fJ; dk wsbZp j? fe vpb wk;fezr 'u th jtk dk cb'n fJedw goc?eN
d/tk; (fpT{o') wZX gqd/S d/ d/tk; Bkb phs/ 18 fdBK ftZu gfotko d/ uko pknd T[BQK B/ j;gskb ftZu nzfsw
j?.
fzbQ/ ftZu fJZe gfotko 's/ e'o'Bk efjo w?poK dh w"s j' rJh. T[E/ jh xo dh ;kj bJh j?. j[D gfotko ftZu f;oc
nfijh jkbks 'u xo 'u th gkU wk;e
pD e/ N[ZN frnk j?. 18 fdBK d/ nzdo fJZe B{zj B/ ;dw/ ftZu cK;h brk bJh. pkbfeSB ror ns/ d'BK p/NhnK d/ uko
e'o'Bk dh d{ik ;No?Z; jtk Bkb c?bdk j?. nfij/ 'u fJ; s'A puD bJh xo 'u
gfotko g{oh soQK T[iV frnk j?. e'o'Bk T[; s'A pknd gfotko ftZu f;oc fJZe S'N/ pZu/ jh pu/ jB.
jh wk;e gfjD'. fJ; s'A fJbktk fiBQK b'eK 'u e'o'Bk d/ bZSD jB go fog'oN 'u
fJ; dh g[SNh BjhA j'Jh j? sK T[j b'e e[M fdBK sZe J/eKstk; oj'. fJ; s'A fJbktk
e'o'Bk u fpBK tiQk ;hHNhH ;e?Bu fpBK tiQk ;hHNhH ;e?B
e'o'Bk
e'o'Bk 'u fpBK tiQk ;hHNhH ;e?Bu fpBK tiQk ;hHNhH ;e?B
xo 'u e'Jh gkz/fNt wohz j'D 's/ y[d B{z th ;zeowD ;wM e/ xo 'u jh oj'. Bkb
e'o'Bk
e'o'Bk u fpBK tiQk ;hHNhH ;e?B
jh xo 'u th wk;e gkU.
;ys fNZgDhnK B{z e"Vh dtkJh d/ x[ZN
;ys fNZgDhnK B{z e"Vh dtkJh d/ x[ZN
;ys fNZgDhnK B{z e"Vh dtkJh d/ x[ZN
;ys fNZgDhnK B{z e"Vh dtkJh d/ x[ZN
;ys fNZgDhnK B{z e"Vh dtkJh d/ x[ZN
eotkT[D Bkb tZXd? e?A;o dk ysok
eotkT[D Bkb tZXd? e?A;o dk ysok
eotkT[D Bkb tZXd? e?A;o dk ysok
eotkT[D Bkb tZXd? e?A;o dk ysok
eotkT[D Bkb tZXd? e?A;o dk ysok
tKr bUL ;[gohw e'oN
tKr bUL ;[gohw e'oN
tKr bUL ;[gohw e'oN
tKr bUL ;[gohw e'oN tko g?u/i nkT[Ad/ jB go fJbki d/ Bkb
tKr bUL ;[gohw e'oN
T[j ysw j' iKd/ jB. T[BQK fejk fe
fJZe ;hHNhH ;e?B 'u 300 n?e;o/n d/
pokpo o/vhJ/SB j[zdk j?. fJ; Bkb e?A;o
dk ysok tZX iKdk j?. u?;N n?e;o/n
s'A pknd jh zo{os g?D 's/ vkeNo T[fus
;bkj d/ ;ed/ jB fe ;hHNhH ;e?B eoD
dh zo{os j? iK BjhA.
T[BQK fejk fe pkfJU wkoeo; :kBh
y{B dh iKu th nkgDh wozh Bkb Bk
eokU. y[d vkeNo Bk pD'. eJh b'e
jo fszB wjhB/ pknd nkgDh wozh Bkb
;hHNhH ;e?B eok oj/ jB i' fe rbs
jB. wkfJbv f;zgNw tkfbnK B{z ;XkoD
dtkJhnK Bkb ckfJdk j' iKdk j?.
BthA fdZbh (fpT{o') ;[gohw e'oN B/ fejk fe ndkbsK dhnK z[pkBh fNZgDhnK
;NkfJokfJv b?D dh zo{os BjhA.
dh iBfjZs 'u fog'ofNzr s'A whvhnk B{z BjhA o'fenk ik ;edk ns/ Bk jh ;tkb
T[BQK fejk fe ;NkfJok-fJvz sK
BjhA g[ZS'. fJj efj e/ ndkbsK dk wB'pb fvZr ;edk j?, feT[Afe fJj ekB{zBh
rzGho fJBc?eSB B{z ezNo'b eoD bJh
gqfefonk dk fjZ;k jB ns/ iBfjZs 'u jB. fJ; dh th fJzBh jh nfjwhns j?, fizBh
j[zdk j?. T[E/ jh T[BQK B/ xo 'u fJbki
ndkbs d/ o;wh j[ew dh.
eok oj/ b'eK B{z fejk fe nfij/ b'e
ndkbs dh fJZSk nfijh BjhA j[zdh j? fe fe;/ ;z;Ek B{z B[e;kB gj[zukfJnk
BthA fdZbh (fpT{o') d/SGo ftZu d/ fBod/Se vkH oDdhg r[b/ohnk B/ nkgD/ vkeNo Bkb ;zgoe eoB. T[j
ikt/. ;ko/ ;z;EkB wzp{s j'D sK b'eszso dh f;js bJh uzrk j?. ;[gohw e'oN B/
e'o'Bk d/ jkbks B{z b? e/ f;js wzsokbk fejk fe e'ftv dh S[o{nks ftZu ;hHNhH s[jkvh zo{os d/ w[skpe j;gskb ftZu
fejk fe ndkbsK dhnK ;ys fNZgDhnK B{z e"Vh dtkJh dh x[ZN tKr b?Dk ukjhdk
B/ gq?; ekBcoz; ehsh, fi; ftZu J/wz ;e?B eoD dk e'Jh ckfJdk BjhA. eJh dkyb j'D dh ;bkj d/Dr/.
j?.
37
37
37 gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
37 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
37 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
;ktXkB! e'o'Bk ekb
;ktXkB! e'o'Bk ekb
;ktXkB! e'o'Bk ekb u nkBbkJhB nkovo eo
;ktXkB! e'o'Bk ekb 'u nkBbkJhB nkovo eou nkBbkJhB nkovo eo
i/eo s[jkB{z th ;"Ad/ ;w/A p/u?Bh s/ ;kj b?D
i/eo s[jkB{z th ;"Ad/ ;w/A p/u?Bh s/ ;kj b?D ;ktXkB! e'o'Bk ekb u nkBbkJhB nkovo eou nkBbkJhB nkovo eo
i/eo s[jkB{z th ;"Ad/ ;w/A p/u?Bh s/ ;kj b?D 'uu uu u
i/eo s[jkB{z th ;"Ad/ ;w/A p/u?Bh s/ ;kj b?D
i/eo s[jkB{z th ;"Ad/ ;w/A p/u?Bh s/ ;kj b?D
oj/ j' ;kwkB sK fXnkB u oZy' fJj u oZy' fJj o{oh rZbKo{oh rZbK
oj/ j' ;kwkB sK fXnkB
oj/ j' ;kwkB sK fXnkB
oj/ j' ;kwkB sK fXnkB u oZy' fJj o{oh rZbK
oj/ j' ;kwkB sK fXnkB 'u oZy' fJj u oZy' fJj zo{oh rZbKo{oh rZbK
j[zdh j? sebhcsebhc sK sK o{o gVQ' fJj ypoo{o gVQ' fJj ypo
j[zdh j? sebhc sK o{o gVQ' fJj ypo
j[zdh j?
j[zdh j?
j[zdh j? 'sebhcsebhc' sK sK zo{o gVQ' fJj ypoo{o gVQ' fJj ypo
j?, sK fJ; dk ekoB e'Jh tkfJob phwkoh
j' ;edh j? .
fdb dh ;wZf;nk
id'A fe;/ fJB;kB dk fdb uzrh soQK
y{B B{z gzg BjhA eo gkT[Adk, sK T[; ;w/
A ;kj b?D ftZu sebhc j' ;edh j?.
fJ; bJh ;kj b?D ftZu sebhc j'Dk
fdb dh phwkoh j' ;edh j?.
gbw'Boh nzp'bhiw
fJj fJZe c/cfVnK dh rzGho phwkoh
j[zdh j?, fi; ftZu c/cfVnK ftZu y{B
dk EZek izw iKdk j?. fJ; Bkb ;hB/
ftZu dod, yzx ns/ ;'i dh ;wZf;nk d/ d/S Go 'u e'o'Bk tkfJo; wjkwkoh d/ gqe'g B{z d/yd/ j'J/ b'eK B{z xo 'u ofjD
Bkb-Bkb ;kj b?D ftZu sebhc j[zdh bJh fejk ik fojk j?. ;{pK ;oekoK dk efjDk j? fe y[d B{z e'o'Bk s'A pukT[D bJh
j?. fizBk j' ;ed? pkjo Bk fBeb'. T[ZXo eJh fJbkfenK 'u ;zg{oB skbkpzdh brk
e[M b'eK B{z ;"Ad/ ;w/A pj[s fznkdk b?D ftZu sebhc dh ;wZf;nk nukBe ;kj Bbh 'u ;'i fdZsh rJh j?. b'eK B{z ;kpD ns/ j?AvtkS Bkb tko-tko jZE X''D, zo{oh s"o 's/
p/u?Bh wfj;{; j[zdh j?. T[BQK B{z oks d/ S[o{ j[zdh j? sK zo{o No?eNo B{z fdykU . fJj fJZe ;kj dh Bbh dh ;wZf;nk wk;e gkT[D ns/ ;'Sb fv;N?Af;zr B{z ngDkT[D bJh fejk ik fojk j?. b'e j'w
;w/A ;kj b?D ftZu sebhc th j[zdh j?. ;kj b?D ftZu sebhc fJBQK j[zdh j?. fJ; phwkoh ftZu ;kj Bbh 'u fvfbtoh d/ okjhA ;kwkB wzrtk oj/ jB. ;B?gvhb ns/ n?wkzkB j'w fvfbtoh dh ;/
fJj fJ; soQK dh rzGho ;wZf;nk j?, i' phwkohnK dk ;ze/s j' ;edk j? ;'i nk iKdh j?, fi; ekoB ;kj mhe tk d/ fojk j?. fJj ezgBhnK b'eK d/ xo 'u zo{oh ;wkB nkBbkJhB fvfbto eo
eJh o'rK dk ;ze/s j' ;edk j?. fJ; n;Ewk soQK BjhA nkT[Adk. i/ s[jkB{z th oks B{z ojhnK jB.
bJh fe;/ th fJB;kB B{z oks B{z ;"Ad/ ;w/ n;Ewk fJZe fJ; soQK dk o'r j?, ;"Ad/ ;w/A ;kj b?D ftZu sebhc j[zdh j?, efonkB/ dk ;kwkB j't/ iK fco e'Jh j'o ;kwkB yohdD bJh b'eK B{z xo s'A
A ;kj b?D ftZu sebhc j[zdh j?, sK T[; fi; Bkb c/cfVnK B{z ;'i nk iKdh j?. sK fJj fJZe ;kj dh Bbh dh ;wZf;nk pkjo ikD dh zo{os BjhA j?. b'e nkBbkJhB nkovo eoe/ xo 'u jh j'w fvfbtoh
B{z s[ozs vkeNo B{z fdykT[Dk ukjhdk fJ; Bkb ;kj b?D ftZu sebhc j' ;edh th j' ;edh j? . eotk ;ed/ jB. s[jkB{z dZ; d/JhJ/ fe ;[oZfynk fdSk-fBod/SK dk gkbB eod/ j'J/
j?. t?;/ sK fznkdkso fJj fdb ns/ c/ j?. i/ s[jkB{z th ;kj b?D ftZu sebhc nboih j'w fvfbtoh B{z fo;ht eo'. fvfbtoh b?Ad/ ;w/A s[jkB{z e[M uhzK dk fXnkB oZyDk
cfVnK dh e'Jh ;wZf;nk j[zdh j?, fJ; j[zdh j?, sK s[jkB{z n;Ew/ dh ;wZf;nk eJh tko e[M soQK dhnK nbozhnK pj[s zo{oh j? ns/ ;ktXkBh th tosBh j't/rh.
B{z ed/ th Bzonzdkz BjhA eoBk j' ;edh j?. ekoB ;kj b?D ftZu sebhc j' ;edh ekBN?eN cqh fvfbtoh
ukjhdk. nZi n;hA s[jkB{z dZ;Kr/, T[j sDkn dh ;wZf;nk j?. i/ s[;hA gqd{SD tkb/ fJbke/ ftZu s[;hA fXnkB oZy' fe fvfbtoh p[nkJ/ fpBQK fe;/ ;zgoe 'u nk e/ s[jkB{z fvfbtoh
o'r fiBQK ftZu oks B{z ;"Ad/ ;w/A p/u?Bh eJh tko sDkn d/ ekoB fJB;kB ofjzd/ j' iK fco e'Jh nboih dh d/t/. s[jkv/ bJh ;[oZfyns j't/rk fe fvfbtoh p[nkJ/ c'B eoe/ s[jkv/ dotkz/ 's/
s/ ;kj b?D ftZu sebhc j[zdh j? . B{z BhAd BjhA nkT[Adh ns/ ;kj b?D ftZu ;wZf;nk ibdh j[zdh j?, sK fJ; Bkb g?e/N SZv d/t/ ns/ s[;hA E'VQh d/o 'u T[; B{z u[Ze bU. Bkb jh s[;hA nkBbkJhB g/w?AN
fe; ;w/A vkeNo s'A ;bkj b?Dh sebhc dh ;wZf;nk j' ;edh j?. fJ; ;kj b?D ftZu sebhc j' ;edh j?. dh nkgSB u[D'.
ukjhdh j? bJh ;kj b?D ftZu sebhc ns/ p/u?Bh ;bhg n?gBhnk ;ckJh ns/ ;/cNh zo{oh
i/ s[jkB{z gfjbK ed/ th fJ; soQK j'Dk sDkn dk ekoB j' ;edk j? . fJj fJZe BhAd dh phwkoh j[zdh j?. s[;hA g?e/N b?D s'A pknd vpfbT{H:{Hn?ZuHUH d/ fdSk-fBod/SK w[skpe nkgD/
dh ;wZf;nk BjhA j'Jh ns/ Bk jh e'Jh fBw'Bhnk fJ; Bk; ;"Ad/ ;w/A fJB;kB dh ;kj dh jZEK B{z ;kpD ns/ j?AvtkS Bkb uzrh soQK Bkb X' bU. g?e/N cVD s'A pknd
o'r j?, fi; ekoB s[jkB{z ;kj b?D ftZu fJj fJZe tkfJob phwkoh j?. fJ; Bkbh ;[zrV iKdh j? ns/ ;oho B{z g{oh nkgD/ jZEK Bkb BZe, w{zj ns/ nZyK B{z Bk S'j'. j'w fvfbtoh d/ g?e/N B{z th ;?B/
sebhc j' ojh j't/. gfjbh tko fJ; ftZu p[yko fij/ bZSDK d/ Bkb-Bkb wksok ftZu nke;hiB BjhA gj[zu NkJhzo Bkb ;kc eo'.
soQK d/ bZSD fdykJh d/ oj/ j'D, sK ;hB/ ftZu dod, yzx ns/ ;kj b?D ftZu gkT[Adh. i/ s[jkB{z nukBe ;kj b?D ftZu g?e/N B{z s[ozs ;[ZN fdU.
s[ozs vkeNo s'A ;bkj b?Dh ukjhdh j?. sebhc j' ;edh j?. i/ s[jkB{z ;kj b?D sebhc j[zdh j?, sK fJj fJ; phwkoh dk nkovo ehshnK rJhnK uhzK tkb/ g?e/N B{z s[ozs YZeD tkb/ v;NfpB 'u ;[ZN
oks B{z ;"Ad/ ;w/A E'VQ/ ;w/A pknd ;kj dh sebhc d/ Bkb-Bkb p[yko j' fojk ;ze/s j' ;edk j?. fdU. s[jkB{z dZ; d/JhJ/ fe tkfJo; ekrz ns/ gbk;fNe ;w/s tZy-tZy uhzK 's/
bzp/ ;w/A sZe fiT[Adk ofjzdk j?. nfij/ 'u g?e/N d/ ;kwkBK B{z ;[ZN d/Dk ukjhdk.
jZEK B{z uzrh soQK Bkb ;?B/NkJhz eoB s'A pknd c{v B{z GKv/ ns/ ezN/BoK 'u oZy
e'o'Bk d/ woh
e'o'Bk d/ woh ykD-ghD ykD-ghD
e'o'Bk d/ woh o{o tosD fJj fdU.
o{o tosD fJj
e'o'Bk d/ woh ykD-ghD
o{o tosD fJj
e'o'Bk d/ wohz ykD-ghD ykD-ghD 'u u u u u zo{o tosD fJjo{o tosD fJj
e'o'Bk Nhek brtkT[D s'A pknd BjhA j't/rk
e'o'Bk Nhek brtkT[D s'A pknd BjhA j't/rk
e'o'Bk Nhek brtkT[D s'A pknd BjhA j't/rk
e'o'Bk Nhek brtkT[D s'A pknd BjhA j't/rk
e'o'Bk Nhek brtkT[D s'A pknd BjhA j't/rk
;ktXkBhnK, ikD' fe; soQK dh j't/ y[oke
;ktXkBhnK, ikD' fe; soQK dh j't/ y[oke
;ktXkBhnK, ikD' fe; soQK dh j't/ y[oke
;ktXkBhnK, ikD' fe; soQK dh j't/ y[oke
;ktXkBhnK, ikD' fe; soQK dh j't/ y[oke
B[e;kB, y[oke
B[e;kB, y[oke u kwb eo' fJj t;s{nKkwb eo' fJj t;s{nK
B[e;kB, y[oke kwb eo' fJj t;s{nK
B[e;kB, y[oke
B[e;kB, y[oke 'u u u u Skwb eo' fJj t;s{nKkwb eo' fJj t;s{nK
p{;No uhzK
-;oho 'u skes tXkT[D bJh wohz
B{z UN;, ;kps nBkz, ;'fJnk gBho,
;[Ze/ w/t/ nkfd ytkU.
-BkB t?ihN/pb b'e gq'NhB dh xkN
g{oh eoB bJh fueB, wZSh, nKv/ dh
tos'A eo'.
-ykDk pDkT[D bJh nkfbt
nkfJb, ;oQ'A d/ s/b dh tos'A eo'.
-oks B{z ;"D s'A gfjbK fJe frbk;
jbdh tkbk d[ZX ghU.
-johnK ;pzhnK ns/ skz/ cb ykU.
G'iB 'u E'VQk nzpu{o gkU
nkw s"o 's/ e'o'Bk fJzc?eSB wohzK e'o'Bk tkfJo; d/ tZXd/ ;zeowD B{z d/yd/ j'J/ d/S 'u tZv/ gZXo 's/ NhekeoD
g{o/ ftSt Go 'u e'o'Bk d/ wohz s/ ;gbhw?AN b? e/ tos'A eo'. Bkb jh jw/Sk
'u ;[zxD ns/ ;[nkd b?D dh Sesh ysw ehsk ik fojk j? sK i' b'e ;zeowD s'A pu/ ofjD. jkbKfe Nhek brtkT[D s'A
zh Bkb tZX oj/ jB. fiE/ eJhnK dh skzk G'iB ykU. p/jk ns/ pfunk
j' iKdh j?. nfij/ 'u o'rh d/ ykD/ 'u pknd e[M b'eK B{z fJ; d/ B[e;kB dk th ;kjwDk eoBk g? fojk j?. e[M whvhnk
jkbks ekch rzGho j?. T[ZXo e[M wohz j'fJnk G'iB wohz B{z d/D s'A pu'.
E'VQk fijk nzpu{o fwbkU. Bkb jh eJh fog'oN; w[skpe Nhek brtkT[D s'A pknd b'eK B{z p[yko ns/ ;oho dod torhnK
nfij/ jB fiBQK 'u bZSD BjhA fdykJh ;t/o d/ ykD/ s'A b? e/ oks d/ ykD/
B{z G'iB ykD 'u th w[Sfeb nkT[Adh j?. go/SkBhnK nk ojhnK jB. nfij/ 'u b'eK d/ wB 'u eJh ;tkb jB fe Nhek
d/ oj/ jB. nfij/ 'u fJj b'e xo 'u sZe ykU fJj uhzK
nfij/ 'u T[BQK B{z ;kcN uhzK jh ykD brtkT[D s'A pknd j'D tkb/ fJBQK ;kJhv-fJc?eN; s'A pukn bJh eh ehsk ikt/
nkgDk fXnkB oZy ;ed/ jB. fJ; ;t/o d/ ;w/A
bJh fdU. Bkb jh fJe tko 'u pj[s . fJ; ;pzX 'u fJe wkfjo vkeNo B/ fJ; ;pzX 'u fJe g';N ;KMh ehsh j?. fJ;
fJzc?eSB s'A fBzks gkT[D bJh y[oke g'jk$ t/;D dk fuZbk, ;{ih dk
okjhA T[BQK B/ dZf;nk fe Nhek brtkT[D s'A gfjbK ns/ pknd 'u nkgDh y[oke 'u
;kok G'iB d/D dh pikJ/ T[BQK B{z E'VQh-
ns/ g'SD ;G s'A w[Zy G{fwek fBGkT[Ad/ T[gwk, fJvbh, nzv/ dk ;c?dh, BwehB
e[M uhzK Skwb eoBhnK ukjhdhnK jB.f;js B{z poeoko oZyD 'u ;kvh y[oke dh
E'VQh d/o 'u e[M Bk e[M ytkU. fJ; s'A
jB. n;b 'u fJ; tkfJo; dh ug/N 'u ;/thnK ;pzhnK d/ Bkb, jbdh tkbk
w[Zy G{fwek j[zdh j?. nfij/ 'u id'A ;zeowD d/ wkV/ gqGkt B{z xZN eoB bJh Nhek
fJbktk s[;hA wohz B{z E'VQh fijh vkoe
nkT[D 's/ yzx, p[yko nkfd dh ;wZf;nk d[ZX
brtkU sK e[M uhzK B{z fXnkB 'u oZy'. fJ; ;pzX 'u T[BQK B/ e[M ;[Mkn fdZs/ jB.
ukeb/N th ytk ;ed/ j' go fJ; rZb
j'D d/ Bkb ;oho 'u pj[s EektN ns/ d[fgjo d/ ;w/A
dk fXnkB oZy' fe fJ; 'u eohp 70 johnK ;pzhnK L nkgDh y[oke 'u gkbe, e/bk ns/ pq'ebh torhnK ;pzhnK
ewz'oh j'D bZrdh j?. fJ; bJh uzrh wbNh rq/B nkN/ Bkb fsnko o'Nh,
zo{o Skwb eo'. fJj n?ANh-nke;hv?AN; Bkb Gog{o j[zdhnK jB i' ;oho 'u j'D
ch;dh e'e' j't/. fJ; Bkb T[BQK dk w{v
y[oke dk j'Dk pj[s zo{oh j?. nfij/ 'u fyuVh, dkb, u"b, t?Zi g[bkU, johnK
tkbh ;'i B{z d{o eoB 'u wddrko j' ;edhnK jB.
nZi s[jkv/ bJh fJ; nkoNheb okjhA ;pzhnK, djhA, ;bkd fpjso j'D 'u wdd fwb/rh.
;{g L nkgD/ ;oho dh fJfwT{B gkto B{z tXkT[D bJh fpjso y[oke b?Dh pj[s
e'o'Bk wohzK dh y[oke dZ;d/ jK. fJ; Skw d/ ;w/A mhe j'D s'A pknd EektN s'A fJzM
zo{oh j?. fJ; bJh s[;hA ;{g dh tos'A eo ;ed/ j'.
dh wdd Bkb T[j xo 'u ofj e/ th Skw B{z S'Nh-w'Nh G[Zy bZrD 's/ eo' d{o
rzY/ ns/ b;D L rzY/ ns/ b;D gq'pkfJUfNe; Bkb Gog{o jB i' s[jkvhnK
ibd foetoh eo ;ed/ jB. ndoe tkbh ukj, fueB iK e'Jh th e'o'Bk s'A mhe j'D s'A pknd th
nzsVhnK 'u gq'pkfJUfNe; (uzr/ p?eNhohnk) bJh zo{oh jB. rzY/ ckJhpo ns/
p/jk ns/ pfunk G'iB Bk ykU fJfwT{fBNh tXkT[D tkbk ;{g ghU. fJ; f;js dk fXnkB oZyDk zo{oh j?. n;b
gq'pkfJUfNe; dk ;o's jB i' nzsVhnK B{z f;jswzd oZyD bJh zo{oh jB.
fJe fog'oN w[skpe e'o'Bk ghVsK s'A fJbktk fGZi/ j'J/ ;gokT{N; dh ukN 'u fJ; d/ ekoB EektN ns/ ewz'oh
jbdh L jbdh ;'i Bkb bVD 'u ekoro j? ns/ Bkb jh fJj s[jkv/ fdwkr B{z
B{z xo dk ;zs[fbs G'iB ykDk ukjhdk. yk ;ed/ j'. eJh fdBK sZe ofj ;edh j?. nfij/ 'u
sDkn s'A pukT[Adh j?. fo;ou s'A gsk uZfbnk j? fe jbdh 'u gkfJnk ikD tkbk
ykD/ 'u c?N, eko'pjkJhvo/N, jkJh oks d/ ;w/A fJ; s'A puD bJh e/bk, ;zsok, ;/p,
o;kfJD eofeT{fwB nt;kd B{z xZN eodk j?.
t?fbT{, gq'NhB, n?ANh-nke;hv?AN, wbNh rq/B nkN/ Bkb pDh o'Nh, Seoezdh nkfd cb ykU. fJ; s'A fJbktk
pb{p/oh L pb{p/oh n?ANh-fJzcbkw/Noh ykX gdkoEK 'u'A fJe j?. fJj ;oho 'u ;/
ftNkfwB-;h, vh nkfd Bkb Gog{o uhzK ;'fJnkphB gBho, fueB iK j'Jh joh
row gkDh 'u fBzp{ ns/ Sfjd fwbk e/
o'N'fBB dk gZXo tXkT[Adh j?. Bkb jh pb{p/oh 'u n?ANh-nke;hv?AN dh uzrh wksok
Skwb j'DhnK ukjhdhnK jB. ykD/ Bkb ;pzh ns/ ;bkd ykU.
ghD Bkb th fJfwT{fBNh p{;N j'D 'u
gkJh iKdh j? i' eJh phwkohnK s'A pukn ns/ T[BQK dh o'eEkw 'u wddrko j[zdh j?.
zo{os g{oh Bk j't/ sK vkeNo s'A Uob y[oke 'u Skwb eo' fJfwT{fBNh
wdd fwbdh j?.
djhA d/ Bkb pb{p/oh dh tos'A eoB dk ;[Mkn fdZsk frnk j?.
38
38
38 gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
38 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
38 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
w?vheb ;kfJz; d/ okjK B/ jh pKj cVBh j?, skbhnK w'wpZshnK B/ BjhA
w?vheb ;kfJz; d/ okjK B/ jh pKj cVBh j?, skbhnK w'wpZshnK B/ BjhA
w?vheb ;kfJz; d/ okjK B/ jh pKj cVBh j?, skbhnK w'wpZshnK B/ BjhA
w?vheb ;kfJz; d/ okjK B/ jh pKj cVBh j?, skbhnK w'wpZshnK B/ BjhA
w?vheb ;kfJz; d/ okjK B/ jh pKj cVBh j?, skbhnK w'wpZshnK B/ BjhA
Bcos ns/ sDkn Bk c?bkT[D pko/ ;{M dh ekw:kph s'A pknd jh tkfJo; dh xo ftZu nkg jB/ok eo dhftnK dh ojhnK jB. fdjkVhnK eoe/ r[zkok eoB
ws d/Dr/. b'eK dk fJbki eo oj/ u[D"sh tZb Bzo rJh. 'iBsk eofcT{' ;[ZM/rh. tkfbnK B{z ikB dh gJh j?. :{gh fpjko
vkeNoK ns/ Bo;K B{z n?B-95 wk;e, ns/ fszB jcs/ dh skbkpzdh bkr{ eo gfotko ftZSV oj/ B/. ftZSV/ gJ/ d/ wzd{o b'e xoK B{z g?db G[Zy/ gos
ghHghHJhH wNhohnb Bkb pDd/ fdZsh. jB. d[BhnK d/ wBK ftZu s"yb/ jB. oj/ jB. fJj fw;kbK dhftnK Bkb
d;skB/, e'o'Bk iKu feZN ns/ i/eo ;w/A f;o jh ;ktXkBh tos BdhnK ftZu ;'r dhnK bfjoK jB. fJzi[nkJ/ eo oj/ jB.
j;gskb dotkz/ BjhA y'b oj/
j;gskbK B{z t?ANhb/NoK dh b'VhAdh bJh iKdh. T[gkn eo bJ/ j[zd/ sK e'o'Bk vkeNo th tkfJo; dh eo'gh Bkb fdB
Bkb rq;s d/SK s'A nkT[D tkb/ ijkzK oks i{Md/ sB wB b/y/ bk iKBk tko oj/. pZu/ eofcT{ ekoB rbhnK 'u
sysg'SK s/ iBw b? oj/ jB.
's/ o'e bZr ikDh ;h. ;eohfBzr ehsh
oj/ jB. ftjfVnK rbhnK 'u ;'r j?.
vkH nwoihs NKvk
vkH nwoihs NKvk
vkH nwoihs NKvk
vkH nwoihs NKvk
vkH nwoihs NKvk
wkBf;esk fpwko j'Jh gJh j?.
iKdh. ghVsK bJh jtkJh nZfvnK d/ vkeNo, Bof;zr ;Nkc, ;feToNh
bkjDs th fpwko wkBf;esk B{z e[ZM
B/V/ nkozh j;gskb pDk bJ/ iKd/ sK ;Nkc ns/ j'o nwbk fpBK ;[oZfynk
;gbkJh eoB pko/ efjDr/.
BjhA ;wMk ;edh j?.
efj fdZsk 9 fwzN sZe nkgD/ xoK nfijk e[ZM Bk tkgodk. fpBK fe;/ iKu wk;eK d;skfBnK s/ j'o b'VhAdhnK
j?okBh dh rZb j? fe b'e wo oj/
dhnK ;kohnK pZshnK pzd eoe/ dht/, jzkoK b'e fBeb e/ nkgD/ xoK sZe ;j{bsK bJh d[jkJhnK gk fojk j? go
jB s/ w{oy gNky/ ubk oj/ jB. o{j ezp
w'wpZsh, Nkou nkfd irkT[. gj[zu rJ/. fco gsk BjhA fezB/ b'eK d/ ;kB{z w'wpshnK dht/ irkT[D dh ;[ZM
rJh j?.
;zgoe ftu nkJ/. fJ; ekoi bJh ;oeko ojh j?< j;gskb t?ANhb/NoK s'A ;ZyD/
;Zd/ dk gkbD ehsk frnk. u?BbK
b'eK B/ xoK dhnK bkJhNK pzd eoe/
fzzw/tko j?. rbs c?;b/ ;oeko b? ojh gJ/ B/. d[Zy dh xVh bhvo j[D dhtkoK
B/ g{o/ z'oK-S'oK Bkb fJ; dh eto/i
jZEK ftu w'wpZshnK, NkouK, w'pkfJb
ehsh. j' ;edk i' b'e fJ; 'u Skfwb j?. yfwnkzk b'eK B{z G[rsDk g? fojk Ujb/ S[g rJ/ jB.
dhnK bkJhNK ns/ dht/ irk e/ GhV
BjhA j'J/, d/S Xq'jh eoko fdZs/ ikD. j?. e'o'Bk dh wjKwkoh B/ p/Nh B{z nkyoh fJeZmh eoe/ ;VeK, rbhnK ftu 'ikr''
uhB B/ fiZE'A S[o{ j'Jh ;h fpwkoh T[BQK w"s p{j/ s/ yVQh j?. d[BhnK ezpdh o' doSBK s'A d{o oZfynk . d{ih p/Nh gkgk
th eZYh. e[M b'eK tb'A gNky/ ubkT[D
ojh j?. fpwkoh Bkb e'Jh s[o iKdk j? B{z fwbD bJh sob'wZSh j[zdh ojh.
G[Zy/ fgnk;/ bZyK gqtk;h wzd{o B/ ;KG th bJh j? s/ ;G e[M Bkowb j' iK febekohnK wko e/ w[fjzw dh jwkfJs
sK T[;d/ gfotko B{z w{zj t/yDk th B;hp r[bkw gkrb eo fdZs/ iKd/ jB.
g?db tZv/ SfjoK fgzvK s'A nkgD/-nkgD/ frnk j? s/ ;kv/ ni/ w'wpZshnK irk s/ eoB dh pikJ/ nkgDh nebwzdh th
fgzvK tZb fjios eo oj/ jB. fpBK skVhnK tik oj/ B/. BjhA j[zdk. f;t/ pbd/ j'D sK xoK 'u i' wozh eotk bt' T[BQK s'A. id'A wozh ;kfps eo fdZsh.
fe;/ g[ysk gqpzX s'A fszB jcs/ dh jkbks fJzB/ rzGho j[zfdnK th dht/ BjhA pkb/ iKd/. Buk bt'. fJei[ZNsk irkJh iKdh j?
skbkpzdh j?. p/o[zrkoh s/ gfotkoK dh v'Bkbv Nozg dk d"ok oZd BjhA ehsk. id'A ;ZEo ftS/ j'D. vo ekoB bkSK d/S eo'gh Bkb bV fojk j?. pbd/ ;ktXkBhnK b? e/. w?vheb ;/tktK Bkb.
B{z uko w'fYnK dh th xkN g? ikt/. f;ftnK dk dht/ irk wzke pDkfJnk
G[Zy dk ;zeN doQK s/ yVk j?. d/S tk;hnK eo'Bk B{z nctkj d; iBsk B{z vokT[D gNkfenK w'wpZshnK skVhnK Bkb i/
SwSkB xkNK B{z fizdo/ tZi/ j'D. epoK ik fojk j?. f;js wzsoh r{zr/ j' rJ/ fpwkohnK d/ jZb j[zd/ sK ;kfJz; B/ fes/
B{z w[ykfsp j[zd/ gqXkB wzsoh e'b'A T[whd dk d'S brk oj/ ;B. pknd 'u th
;h fe T[j nfij/ rohp b'eK d/ pko/ e[M ;oeko B/ e'o'Bk tkfJo; dh u[D"sh B{z Bkj eo d/D bkSK B{z nzdo tVB s'A. jB. w?vheb feZNK s/ j'o ;j{bsK bJh S[g ikDk ;h. j[D th w?vheb ;kfJz; s/
G'iB gqpzX f;js ;/tktK dk n?bkB rzGhosk Bkb BjhA fbnk s/ dbpdb{nK fuyKtK B{z jkJht/ d/ fes/ B/V/ ;ikfJnk vkeNo Bo;K e[obk oj/ jB. j'o ftfrnkBe okjK B/ jh pKj cVBh
eoBr/. fpwkoh B{z u[D"sh dk ;kjwDk dh ;jkfJsk Bkb fto'Xh fXo dh ;oeko ikt/. f;t/ pbd/ j'D sK xo xo dht/ b'eK e'b ykD B{z eZy BjhA j?. j?. y'i ehsh ik ojh j? siop/ j' oj/
w'wpZshnK e"D irkJ/rk! fejVh o{j B{z bzro dk gqpzX ;wkfie ;z;EktK eo jB.
eoB bJh e'Jh T[gkn d;Dr/. fcoe{ v/rD dhnK e'fSSK ftu i[N rJ/. fwSB
s/i; pDkT[D tkb/ pDkT[D tkb/
bVke{ ijk
bVke{ ijk
s/i;
nk;Nq/bhnkJh ftfrnkBhnK B/ B/sojhBK
nk;Nq/bhnkJh ftfrnkBhnK B/ B/sojhBK bVke{ ijk s/i; pDkT[D tkb/
nk;Nq/bhnkJh ftfrnkBhnK B/ B/sojhBK
bVke{ ijkz 's/i;s/i;' pDkT[D tkb/ pDkT[D tkb/
bVke{ ijk
nk;Nq/bhnkJh ftfrnkBhnK B/ B/sojhBK
nk;Nq/bhnkJh ftfrnkBhnK B/ B/sojhBK
dh wdd bJh pDkJ/ yk; soQK d/ p{N
dh wdd bJh pDkJ/ yk; soQK d/ p{N
dh wdd bJh pDkJ/ yk; soQK d/ p{N
dh wdd bJh pDkJ/ yk; soQK d/ p{N
dh wdd bJh pDkJ/ yk; soQK d/ p{N
ftfrnkBh wkB; towk BjhA oj/
ftfrnkBh wkB; towk BjhA oj/
ftfrnkBh wkB; towk BjhA oj/
ftfrnkBh wkB; towk BjhA oj/
ftfrnkBh wkB; towk BjhA oj/
gNBk (fpT{o') gdwSqh n?tkov Bkb ;BwkfBs
ftfrnkBh vkH wkB; fpjkoh towk dk fpjko d/
doGzrk Sfjo ;fEs T[BQK d/ xo fty/ wzrbtko fdjKs
j' frnk. towk d/ GkDi/ ns/ ;hBhno
doGzrk fzb/ d/ xDfSnkwg[o pbke d/ pkT[o fgzv
ftZu izw/ wkB; towk ;kb 2005 ftu vhH nkoH vhH
UH s'A ;/tkw[es j'D s'A pknd nkgD/ iZdh fzb/ ftu
ofj oj/ ;B. okigkb ckr{ u"jkB B/ towk d/ fdjKs
's/ ;'r gqrNkfJnk j?.
d/S d/ gfjb/ ;[go;'fBe bVke{ ijkz 's/i;' d/
T[;koh ftu T[BQK dh nfjw G{fwek ;h. T[j ;kpek
okSNogsh vkH J/H ghH i/H npd[b ebkw d/ ;kEh th oj/
;B. w[Zy wzsoh fBshS e[wko B/ th T[BQK d/ fdjKs 's/
;'r zkjo ehsk j?.
j?dokpkd d/ fuVhnkxo u 8 J/ hnkJh hnkJh /o e'o'Bk gk/o e'o'Bk gk
j?dokpkd d/ fuVhnkxo u 8 J/ hnkJh /o e'o'Bk gk
j?dokpkd d/ fuVhnkxo u 8 J/
j?dokpkd d/ fuVhnkxo u 8 J/
j?dokpkd d/ fuVhnkxo u 8 J/ShnkJh hnkJh S/o e'o'Bk gk/o e'o'Bk gkz/fNt/fNt /fNt/fNt /fNt
fizdrh ihT[!
fizdrh ihT[!
fizdrh ihT[!
fizdrh ihT[!
fizdrh ihT[!
f;vBh (fpT{o') nk;Nq/bhnk d/ ezfgT{No ftfrnkBhnK B/ B/sojhBK bJh yk;
soQK d/ p{N fsnko ehs/ jB, fijBK B{z 'p[ZXhwkB' p{N th fejk ik fojk j?. fJ; ftS/
S p{N T[jBK B{z eJh w[SebK s'A puD ftu wdd eoBr/. fJj p{N nkoNhchSb
fJzN?Abhi?A; zohJ/ B/sojhBK dh wdd eoBr/. fJ; ftu d' e?wo/ ns/ nbNqk;'fBe
;?A;oz bZr/ jB.
fJj ;kT{Av n?boN ns/ tkJhpq/SB Bkb T[jBK B{z o;s/ dhnK o[ektNK s'A ;ktXkB
eoBr/. fJjBK p{NK dh ehws eohp 2H77 bZy o[gJ/ j't/rh. fJjBK p{NK B{z yk;
:{Bhtof;Nh nkc seBkb'ih Bkb fwb e/ N?e fJB't/SB d/ ftfrnkBhnK B/ pDkfJnk
j?. hBB'zTeJ Bkw dh 2,700 g"Av (Ö 3,200) T[sgkd, nk;Nq/bhnkJh ezgBh N/e-
fJB't/SB B/ fJjBK p{NK B{z pDkfJnk j?, fi; B{z rq/z :{Bhtof;Nh nkc seBkb'ih
(m{ xoTz) d[nkok ;wofEs ehsk frnk j?.T[sgkdK ftu jo/e p{N dh B'e Bkb
i[V/ tkNogo{c nbNqk;'fBe ;?A;o j[zd/ jB, i' o[ektNK B/V/ ezgB ns/ S'o eod/ jB.
o[ektNK ezgB w[skpe xZN/ ns/ fznkdk s/z j[zdhnK jB.
nwohek u gzikph NoZe vokJhto dh w"su gzikph NoZe vokJhto dh w"s
nwohek j?dokpkd (fpT{o') d/S Go 'u e'o'Bk dh d{ih bfjo dk efjo ikoh j?. fJ; ftu
nwohek
nwohek u gzikph NoZe vokJhto dh w"s
nwohek 'u gzikph NoZe vokJhto dh w"su gzikph NoZe vokJhto dh w"s
fJe j?okB eoB tkbh ypo ;kjwD/ nkJh j?. j?dokpkd d/ Bfjo{ z{bkfieb gkoe
cfozB (fpT{o') nwohek fty/ cfozB' (n?ZBHz?ZvHghH) 'u 8 J/ShnkJh S/o e'o'Bk gkz/fNt gkJ/ rJ/ jB. fJBQK S/oK dk
d[BhnK ftu i/ nkJ/ j' sK,
fBtk;h NoZe vokJhto ioB?b f;zx (38) nkoHNhH-ghH;hHnkoH N?;N gkz/fNt nkfJnk j?. fJj d/S dk gfjbk wkwbk j?, id'A
jZ;' s/ j;kT[ ih.
dh fgSb/ fdBhA nukBe jkoN nN?e Bkb ikBto e'o'Bk tkfJo; dh bg/N 'u nkJ/ jB.
ezi{;K tKr fdB Bk eZN',
w"s j' rJh. T[; B{z j;gskb Gosh fJe fog'oN nB[;ko gS{nK d/ vkeNoK B/ dZf;nk fe S/oK B{z G[Zy dh ewh, BZe
wB woih dk ykt' ih.
eotkfJnk frnk go T[j fzzdrh dh izr 'u'A gkDh fBebD ns/ yzx dh fSekfJs fwbh ;h. fJ; s'A pknd nfXekohnK B/ S/
n?S eo' Gkt/A fdB s/ okshA,
jko frnk. ioB?b f;zx seohpB gzi e[ oK d/ Bw{B/ bJh ns/ gqhyD bJh G/i/. j[D T[BQK dh fog'oN gkz/fNt nkJh j?. fJBQK
;{N p{N s[;hA gkt' ih.
;kb gfjbK nkgD/ uzr/ GftZy bJh 'u'A 4 Bo S/o dZ;/ ik oj/ jB. T[ZE/ jh gkoe d/ feT{o/No ns/ vkfJo?eNo vkH
oZi e/ irs swkSk d/y',
nwohek nkfJnk ;h. f;XkBzd e[eo/sh B/ fejek fe fJBQK S/oK 'u e'o'Bk d/ bZSD Bzo nkT[D s'A pknd
p/Se f;Bw/ ikt' ih.
T[j fJZE/ okDh NoK;g'oN bJh vokJhto 29 wJh B{z nkoHNhH-ghH;hHnkoH N?;N eotkfJnk frnk. vkH f;XkBzd B/ nfXeko
rob cb?Av i/ j? BjhA s[jkvh,
d/ s"o 's/ ezw eo fojk ;h. okDh NoK;g'oN d/ s"o 's/ fJ; ypo dh g[SNh jkb/ BjhA ehsh j?.
bZG e/ fJe pDkt' ih.
wkbe ;sBkw f;zx gqXkB B/ dZf;nk fe ioB?b T[BQK B/ fejk fe w?B{z jkb/ sZe fog'oN gqkgs BjhA j'Jh j? ns/ fJ; bJh fJj
fNZgDh eoBk T[Zfus BjhA j't/rk. fcbjkb ;ko/ S/oK dh f;js mhe j?. T[ZE/ jh 380 gVQ fby e/ ezw eki th eo bT[,
f;zx pj[s fwjBsh s/ fJwkBdko fJB;kB ;h,
;[yh gotko t;kt' ih.
T[;dk fgSbk fgzv nbwK fzbQk r[odk;g[o B/ J/eV d/ c?b/ Bfjo{ z{bkfieb gkoe B{z fcbjkb iBsk bJh pzd eo fdZsk frnk j?.
wK pkg dh ;/tk eoBh,
V/ sgk g?Adk. T[j nkgD/ fgZS/ gsBh, Xh, wksk fJj gkoe ;zxDh nkpkdh tkb/ y/so e'b ;fEs j?. ;[oZfynk B{z fXnkB 'u oZyd/ j'J/
edh th G[Zb Bk ikt' ih.
ns/ Gok SZv rJ/ jB, fijV/ fe ;ko/ gzikp gkoe 'u ezw eoB tkb/ 25 ekfwnK dk th e'o'Bk N?;N eotkfJnk ik fojk j?. i/
jow'jB f;zx tkbhnk
jow'jB f;zx tkbhnk
jow'jB f;zx tkbhnk
jow'jB f;zx tkbhnk
jow'jB f;zx tkbhnk
jh ofjzd/ jB. eo T[BQK dh iKu gkz/fNt nkT[Adh j? sK gkoe bJh fJj tZvh ;wZf;nk j't/rh.
39
39
39 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
39 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
39 gzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
:kBVhJ/ e? xfo rktDk..
:kBVhJ/ e? xfo rktDk..
:kBVhJ/ e? xfo rktDk..
:kBVhJ/ e? xfo rktDk..
:kBVhJ/ e? xfo rktDk..
;G s'A gfjbK n;hA T[; Nhekeko d/ ehsk j?. go fJ; dh g{oh ;cbsk sd'A ¦ tkoK r[o{ noiB ;kfjp ;kfjp ekjp/ jZi eoB tk;s/ iKdk jK Bk jh B Gkt? ..
ihtB s/ gzSh Mks wkod/ jK fi; dk jh j' ;edh j?, i/ gkme nkg th e[M dhnK - rT[Vh, r{ioh, i?s;oh, okwebh, fjzd{nK tKr shoEK s/ g{ik eoB iKdk eoD gbkj eo/ pj[s/o/ ;k XB wjb[
iBw fjzd{ Xow ftZu j'fJnk ;h ns/ T[Zdw eoB. g[okDh gzikph d/ bciK d/ wko{ ns/ p;zs okr ftZu ns/ jK. w?A sK e/tb fJZe gowkswk B{z jh B gkt? ..
fi; B/ fJwkBdkoh Bkb nkgDh ;koh i'V nZi eZb dh gzikph d/ i'VK Bkb'A ¡ tko ;Zs/ pbtzv dh - okr f;wodk jK, fe;/ j'o d{i/ d/th-d/ts/, ftD[ eowk feS[ gkJhn? Bkjh i/
T[wo r[opkDh gVQD, gVQkT[D, nfXnkB ekch ftbZyD jB, fJ; tk;s/ r[opkDh okwebh ftZu . ntsko nkfd B{z BjhA g{idk iK f;wodk. pj[s/ok Xkt? ..
ns/ y'i s/ bkJh ;h. r[opkDh ftZu nB/ B{z gVQB s/ fbyD t/b/ gkmeK B{z fJj £¡ okrK ftZu'A ¢¢ okrK ftZu ¡• j/ GkJh ! w?A Bk fjzd{nK tKr d/t- bp b'G njzeko eh wksh wkfJnk
eK EktK s/ fjzd{, w[;bwkBK ns/ :'rhnK nkds pDkDh gt/rh fe bczK d/ i'VK GrsK dh pkDh w"z{d j?. GrsK d/ ;ko/ g{ik eodk jK, Bk jh w[;bwkBK tKr wkfj ;wkDh ..
d/ ftStkSK s/ Gkoh u'N wkoh rJh j? tZb yk; fXnkB oj/. fJjBK i'VK ftu £¤© Spd jB. fJBQK SpdK ftZu £ Spd Bwkz gVdk jK. w?A sK e/tb fJZe fJBh pksh ;j[ gkJhn? Bkjh GJh
go gq'H ;kfjp f;zx B/ r[opkDh ftnkeoD jh g[okDh gzikph dk ftnkeoB j?. r[o{ noiB ;kfjp d/ Gh jB. fJ; soQK fBozeko B{z jh fjod/ ftZu t;k e/ T[; ekwfD fJnkDh ..¢..
nB[;ko pj[s fj fJwkBdkoh ns/ fdqVsk fJjBK tZb'A nBrfjbh ehfsnK pkDh fJBQK dk e[Zb i'V £•¢ pDdk j?. nZr/ f;o fBtkT[Adk jK. ikfJ g[Sj[ ;'jkrDh tkj? feBh pksh
Bkb fpBQK fe;/ fMie, G/d-Gkt ns/ S/ dh ;jh ;{M g?Dh n;zGt j?. tzBrh d/ GrsK dh pkDh th yk; soshp j/ GkJh ! nkswe ihtB dh ;j[ gkJhn? ..
VykBh s'A r[opkDh d/ noE eoe/ r[o{ s"o 's/ ig[ ih ftu'A t/y'L- ftZu fbyh rJh j?. fi; okr ftZu fJZe nrtkJh tk;s/ Bk jh n;hA fjzd{ Xow i' feS[ eo/ ;' Gbk efo wkBhn?
rqzE ;kfjp dk g{ok Nhek fbfynk. (1) ;[fDn?, ;[Dhn? s'A tX GrsK dh pkDh doz j?, T[; d/ w[Ekih jK, Bk jh n;hA w[;bwkBK d/ fjewfs j[ew[ u[ekJhn? ..
gq'H ;kfjp f;zx dk iBw ¡¦ cotoh ;[fDn? ;s[ ;zs'y[ frnkB[ ½ gT[Vh ¡0 okr ftZu Grs epho ih dh pkDh ;G . ;kvk fJj ;oho, ;kvh fJj fizd ik e? gq/fw gdkoE[ gkJhn? sT[ uoDh
¡®©¢ B{z, fgzv cs/tkbh, fzbk rkthn? ;[Dhn? wfB oyhn? GkT[.. s'A gfjbK, T[; s'A pknd Grs Bkw d/t gowkswk d/ fdZs/ j'J/ jB fi;B{z fus[ bkJhn? ..
f;nkbe'N (j[D gkfe;skB) ftZu gT[Vh Ø ih dh pkDh, fco Grs oftdk; ih w[;bwkB nZbk efjzdk j? ns/ fi; B{z ;j[ ej? ;' ehi? sB[ wB' dhi? n?;k
j'fJnk. T[BQK £• ;kb ekbi ftZu (2) Grfs, Grs nkfd. fjzd{ okw efjzdk j?. Gkt ;kvk ;oho iK gowb[ bkJhn?..
r[opkDh dh gVQkJh ns/ r[opkDh dk n;zy Grs, r[D frnkB thuko.. wjbkL r[opkDh nzdo fe;/ r[o{ B/ fizd fe;/ fjzd{ iK w[;bwkB B/ BjhA J/t ejfj ;'jkrDh G?D/ fJBh pksh
nfXnkB ehsk. T[j Sjhd fwSBoh gT[Vh ¡§ nkgDk Bkw BjhA tofsnk, nkgD/ nkg pDkJ/. ;j[ gkJhn? ..£..
ekbi d/ fgqz;hgb th oj/. ftD[ r[D ehs/, Grfs B j'fJ.. B{z e/tb 'BkBe' jh fbfynk j?. 'wjbk' Grs epho ;kfjp B{z ;zp'XB eoe/ nkg[ rtkJhn? sk ;j[ gkJhn? nT[o[
gq'H ;kfjp f;zx nB[;ko T[BQK B/ d;- bcz dk e/tb r[o{ ;kfjpkBK Bkb ;zpzX r[o{ noiB gksSkj ih efjzd/ jB fe j/ e?;h us[okJh ..
pbfpzdo f;zx
pbfpzdo f;zx
pkoK ;kb dh ;ys fwjBs Bkb pbfpzdo f;zx j?. 'wjbk' bcz dk ;zpzX fe;/ j'o GkJh ! w?A fJj rZb y'bQ e/ dZ;dk jK fe ;j[ Bdfo efo d/y? ;' fdB[ b/y?
pbfpzdo f;zx
pbfpzdo f;zx
nes{po 1932 ftZu r[opkDh dk pkDheko BjhA j?. w?A nkgD/ r[o{ gho B{z fwb e/ jh nkgD/ ekwfD BT[ fBfX gkJh ..
ftnkeoD g{ok eo fbnk ;h go fJ; dh 'wjbk' ¡ dk Gkt r[o{ BkBe ;kfjp y;w-gqG{ Bkb v{zxh ;KM gk bJh j?. nkgD/ ezs fgnkoh ;k ;'jkrfD
gT[Vh ¢¡
SgkJh wJh 1939 ftZu j' ;eh. fJ; 'wjbk' ¢ dk Gkt r[o{ nzrd ;kfjp ¢H š;b'e ;/y cohd e/@L r[o{ rqzE BkBe ;k ;GokJh ..
(3) s/, s?l fJE/ s? d/ noE ns/ jB)
fwjBs pdb/ fSo'wDh r[od[nkok ew/Nh 'wjbk' £ dk Gkt r[o{ nwo dk; ;kfjp d/ gzBK ¡£§§ s/ š;b'e ;/y cohd n?;? ozfr oksh ;ji eh wksh
fs; s/ j'J/ by dohnkT[.. gT[Vh
nzfwqs;o B/ gq'H ;kfjp f;zx 13 ;szpo ;kfjp e/@ d/ f;ob/y j/m ¡£0 ;b'e jB. fJBQK nfjfBf; GkfJ ;wkDh ..
¡¦
1939 B{z 1000 o[fgnk fJBkw ns/ f;o'gk 'wjbk' ¤ dk Gkt r[o{ okw dk; ¡£0 ;b'eK ftZu pkpk S/y cohd d/ ;[zdfo ;kfJ ;o{g fpuyfD ejhn? ;k
nkyfj r'gh s? r'ftzd .. ¢¦
pyfSnk. ;kfjp ¡¡¢, r[o{ BkBe ;kfjp d/ ¤, (;b'e BzH f;nkDh ..¤..¢..¤.. gzBk §¢¢
nfijhnK nB/eK j'o tzBrhnK
;w/A-;w/A eJh ftdtkBK B/ ;ko/ r[o{ 'wjbk' • dk Gkt r[o{ noiB £¢,¡¡£,¡¢0,ns/ ¡¢¤), r[o{ nwo dk; B'NL fJ; Spd ftZu 'pkjfo' ns/
fdZshnK ik ;edhnK jB. i/ gkme
rqzE ;kfjp dk Nhek eoB d/ :sB nkozG ;kfjp ns/ ;kfjp d/ Ø, (;b'e BzH ¡£, •¢, ¡0¤, 'pkjo[' dk coe u/s/ oZyD-i'r j?. pkjo[
;ZiDK B/ r[o{ rqzE ;kfjp dh pkDh d/
ehs/ go T[j fJj wjkB ekoz B{z nkgD/ 'wjbk' © dk Gkt r[o{ s/r pjkdo ¡¢¢ ns/ ¡¢£), r[o{ okw dk; ;kfjp dk noE pkjobk ;z;ko j?.
Spd-i'VK B{z t/yD s/ gSkDB dh
;z;koe ihtB ftZu g{ok Bk eo ;e/. ;kfjp dk fJZe, (;b'e BzH ¡¢¡) ns/ r[o{ gd noEL fJnkBh-nzRkD e[Vhl
nkds Bk pDkJh, sK w/oh ehsh j'Jh
gq'H ;kfjp f;zx gfjb/ Nhekeko jB wjbk' bcz dk okr Bkb e'Jh ;zpzX noiB ;kfjp d/Ù(;b'e BzH §•, ®¢, fJnkBVh-pj[s nzRkD e[Vhl fJnkBVhJ/
fwjBs T[jBK B{z g{ok bkG BjhA g[uk
fiBQK B/ nkgD/ ihtB ftZu, g{o/ r[o{ BjhA j?. ®£, ¡0®, ¡0®Ùs'A ¡¡¡) ;b'e jB. -j/ pj[s nzRkD fizd/ ! wkBVk-e'Mk
;e/rh.š
rqzE ;kfjp dk ftnkeoD nB[;ko Nhek GrsK ns/ GZNK dh pkDh ftZu fJE/ b'VQ nB[;ko r[o{ ;kfjpkBK B/ pkpk wkDl ekfJ-feT[A< eo/fj-s{z eodh j?Al
r[o{ rqzE ;kfjp dh pkDh dh ouBk
ehsk ns/ T[BQK d; GkrK ftZu '';qh r[o{ ;zpzXs GrsK ns/ GZNK dk Bkw nkT[Adk pkpk S/y cohd d/ ;b'eK dh j'o
r[o{ noiB ;kfjp B/ nkfd rqzE, xfo-xo ftZu, fjod/ ftZul ozr'-nkBzdl
;kfjp dogD'' d/ Bkw j/m r[opkDh dk j? fi; s'A gsk ubdk j? fe T[j pkDh ftnkfynk eo fdZsh sK fe e'Jh G[b/yk
fi; B{z T[; t/b/ g'Eh fejk iKdk ;h, dh eh-feT[A < XB ezwbhJ/-j/ G'bh iht-
fJj Nhek Skfgnk j?. fe; Grs iK GZN dh j?. Bk ofj ikt/. fJ; ;KM Gh nukBe BjhA
;zgkdBk ehsh, fi; ftZu gfjb/ gzi r[o{ fJ;sqhJ/ ! Gkt ek-gq/w dkl ;bkJh-
gq'H ;kfjp f;zx fbyd/ jB, š;zB r[opkDh ftZu eJh EktK s/ GrsK pDh. fJBQK Sb'eK dh ftnkfynk sK jh
;kfjpkBK, ¡Ø GrsK, ¡¡ GZNK ns/ £ ;[owu{ fi; Bkb nZyK ftZu ;[owk
1956 ftZu i{B d/ wjhB/ fdZbh fBtk;h d/ SpdK, ;b'eK nkfd noEK dh r[zMb, ;zGt ;h i/ pkpk S/y cohd d/ ;ko/ ;b'e
r[of;ZyK dh pkDh w"z{d ;h. gkJhdk j?l bkrh-bZrh j'Jhl fenk eo/-
fJe ;ZiD ;L dbhg f;zx ih w?B{z fJE/ n"fynkJh ns/ noEK B{z ;wMD bJh, r[o{ BkBe ;kfjp, r[o{ nwo dk; ;kfjp,
r[o{ r'fpzd f;zx ;kfjp B/ r[o{ s/r eh eo ;edh j?< ezs B Gkt?-ezs B{z
fwb/. T[jBK w/o/ ehs/ ;ko/ Nhe/ gVQ/ j'J/ pjkdo ;kfjp ih dh pkDh d/ 'Spd' fi; s'A e'Jh G[b/yk g? ;edk j't/, B{z r[o{ okw dk; ;kfjp ns/ r[o{ noiB uzrh Bk bZr/l eoD gbkj-ehoB/l
;B. T[jBK w?B{z ;kok Nhek fbyD dh gq/ tX/o/ SgSN eoB bJh r[o{ ;kfjpkBK d/ ;kfjp e'b w"z{d ;B.
fi; 'okr' ftZu jB, T[E/ T[j eqw nB[;ko ;kXB-iht-fJ;sqhl eowk-pySSl
oBk ehsh. go w?A ezp frnk, s/, Bk eo Spd Bkb fdZs/ rJ/ jB T[E/ Gkt/A Bkw xoL 'xo', 'xfo' ns/ 'xo[' dk ;zpzX
r[o{ noiB ;kfjp ih d/ SpdK s'A fgZS/
Xkt?-d"V-GZi eo/l wksh-w;sl fJBh
fdZsh. T[j sK ub/ rJ/, go T[j nkgDh sK Grs ih dk jh j't/ go Spd ns/ okr Bkb j?.
doz eotkJ/ fe r[o{ rqzE ;kfjp B{z r[osk
pksh-fJjBK rZbK Bkbl ekwfD-fJ;sqhl
gq/oBk w/o/ nzdo fNek rJ/ ns/ gfjbh Sb'e d/ f;ob/y ftZu nkJ/ bcz šwjbk@ GkJh ekBQ f;zx BkGkL nkg wjkB
pyS fdZsh ns/ j[ew ehskl
tkj?-T[jBK B{zl fjewfs-ubkehl j[ew[-
iBtoh 1957 s'A w?A fmZb fgnk. ;oho s'A gsk uZb iKdk j? fe fJj Spd fe; e'S d/ gzBk ¤¤0 s/ fbyd/ jB, šr[ows
;G f;yD e' j[ew j? r[o{ wkBhU
tXheh, ik e? gq/fw-fi; d/ gq/w dh okjhAl
sK o'rh fijk jh ;h, eJh tko nV r[o{ ;kfjp dk j?. fJ; B{z SgSN eoB ;zrhs nB[;ko xo d/ d' noE jBl fJZe
rqzE.
sT[-T[; dhl wB'-wB[l gowb[-;[rzXhl J/
yb'Adk fojk. fco Gh r[o{ gksSkj B/ bJh n;hA d' T[dkjoDK fdzd/ jKl skb d{ik ;`o ns/ w{oSBk d/ G/d eoe/
r[o{ rqzE ;kfjp ftZu £¡ okr jB.
t-fJ; soQKl ejfj-efjzdhnK jBl nkg[-
nfijh x[ZN e/ w/oh pKj cVh oZyh, fe ¡H G?oT[ wjbk •.. fJZe jh okr d/ ;orw gqÌ ;ì ko nB[;ko
jo/e okr ftZu pkDh dh soshp
nkgk-Gktl nT[o[-e'Jh j'o T[Zdwl e?;h
fJ; i/m ;[dh u"E tkb/ fdjkV/ 17 i{B tos B ojT[ B wj owdkBk.. rkT[D d/ gqeko, ;qh r[o{ rqzE ;kfjp ftZu
dk t/otk nkw s"o 's/ fJT[A j?l ;G s'A
us[okJh-ftnoE ubkehl b/y?-;cbl
1961 B{z ;kok jh ezw ;wkgs j' frnk. fs;[ ;/th i' oy? fBdkBk..¡.. xo ¡ s'A ¡§ she fby/ jB. fJ; s'A
gfjbK Spd, fco nSNgdhnK, Szs,
BT[fBfX-B" yzkB/l ;GokJh-;ko/ gotko
fJj w/o/ gkfsSkj dh fwjo ;h. BjhA sK J/e[ r[;kJh nbj[ w/ok.. rt?:/ B{z ;{uBk j? fe fJ; Spd B{z fJ;
tko ns/ GrsK d/ Spd.
ftZu nkdo tkbhl ozfr-ozr ftZul oksh-
w?A e"D ftukok ;K<@ fjzd{ s[oe d[jK B/p/ok..¡.. ojkT[.. okr d/ fJsBt/A Bzpo d/ ;`o gqÌ ;ì ko
fJj Spd, nSNgdhnK, Szs nkfd
dogD d/ gfjbh g'Eh d/ gzBK 4 s/ ji ekp? ikT[ B shoE g{ik.. nB[;ko rkU. ozrh j'Jhl nfj-fdBl fBf;-oksl GkfJ-
Gh yk; eqw nB[;ko doz jBl gfjbK
gq'H ;kfjp f;zx fbyd/ jB fel J/e' ;/th nto[ B d{ik..¢.. S'e j? fe r[o{ noiB ;kfjp d/ dZ;/ gq/w ftZul ;[zdfo-;'jDhl ;kJh-T[j jh
r[o{ BkBe ;kfjp d/, fco r[o{ nwodk;
šgkmeK dh ;/tk ftZu p/Bsh g{ik eoT[ B fBtki r[ikoT[ .. ;qh r[o{ rqzE ;kfjp ih d/ okrK d/ xo fJ;sqhl ;o{g-o{g tkbhl fpuyfD-neb
;kfjp, r[o{ okwdk; ;kfjp, r[o{ noiB
1925 s'A 1961 sZe 36 ;kbK ftZu J/e fBozeko b/ fod? Bw;ekoT[ ..£.. (;`ogqÌ ;ì ko) j[D okrh G[bk p?m/ jB. tkbhl shyD-p[fXl ;k-T[j fJ;sqh.
;kfjp ns/ nyho ftZu r[o{ s/r pjkdo
fJj ;kok Nhek fbyD d/ ekoB w/oh fbyh Bk jw fjzd{ B w[;bwkB.. š:kBVhJ/ e? xfo rktDk@ L nkU noEL j/ pj[s nzRkD fizd/ ! fJsBk
;kfjp d/ 'Spd' fi; 'okr' ftZu jB,
gzikph p'bh ftZu Gh ekch coe g?Adk nbj okw e/ fgzv[ gokB ..¤.. j[D š:kBVhJ/ e? xfo rktDk@ d/ e'Mk wkD s{z feT[A eodh j?A< gowkswk
T[E/ T[j eqw nB[;ko r[o{ noiB ;kfjp
nk fojk j?. Nhe/ d/ SgDk S[o{ j'D 's/ w?A ej[ epho fJj[ ehnk tykBk .. f;ob/y dh r[zMb B{z ;wMD dk :sB s/o/ nkgD/ jh fjod/-xo ftZu j?, s{z T[;
ih d/ SpdK s'A fgZS/ doz jB. r[o{
;ko/ ehs/ ezw dh ;[XkJh sK Bkb' Bkb r[o gho fwfb y[fd y;w[ eohJ/. š:kBVhJ/ e? xfo rktDk@ d/ d/ fwbkg dk nkBzd feT[A BjhA wkDdh<
;kfjpK dh pkDh s'A pknd GrsK dh
eodk iktKrk, fco Gh j' ;edk j? fe gSkBk..•..£.. f;ob/y tkbk fJj Spd r[o{ noiB j/ G'bh iht-fJ;sqhJ/ ! gsh-gqG{ s/o/
pkDh doz j?.
fbys fJe-;ko Bk j' ;e/. fJj Spd okr G?oT[ ftZu'A j? ns/ ;kfjp dk j? i' okr[ fpbktb[ d/ xo[ ¢ nzdo jh s/o/ B/V/ tZ; fojk j?, s{z izrb
r[o{ nzrd ;kfjp d/ 'Spd' BjhA jB.
nZi s'A gzi S/ ;dhnK gfjbK dh fJ; dk f;ob/y ' G?oT[ wjbk •'. go ftZu r[o{ rqzE ;kfjp d/ gzBk ®0¢ s/
T[BQK d/ e/tb 'Sb'e' jh jB, i' r[o{ rqzE nkfd pkjobk ;z;ko feT[A Gkbdh fcodh
p'bh ftZu fbyh pkDh B{z ;wMD ftZu s/ fJ; Spd d/ nyho s/ bcz 'BkBe' d/ doz j?. fJ; Spd ftZu r[o{ noiB
;kfjp dhnK B"A 'tkoK' dhnK gT[VhnK j?A< i/ s{z T[; dk dhdko eoBk j?, sK
T[; dk Nhek fbyD ftZu eJh T[ekJhnK EK 'epho' j?. fJ; dk Gkt fJj j? fe ;kfjp B/ fJj jdkfJs ehsh j? fe fJ;
Bkb doz jB. nkgDhnK frnkB dhnK nZyK ftZu gqG{
j' ikDhnK n;zGt rZb BjhA j?. T[; fJj Spd r[o{ noiB ;kfjp ih dk Spd B{z r[o{ BkBe ;kfjp d/ fsbzr okr[
;ko/ 'Spd' w[Ze ikD s/ fJ;/ soshp d/ vo-ndp d/ ;[ow/ dhnK ;bkJhnK
;w/A dh p'bh d/ ftnkeoB nB[;ko Nhek nkgDk fbfynk j'fJnk j?, go fJj Spd d/ T[; xo ftZu rkT[Dk j? fi; Spd
nB[;ko nSNgdhnK doz jB. gk, gqG{ d/ fgnko dk jko-f;zrko eo.
fbyD dh fJj BthA bhj j?. ;w/A-;w/A Grs epho ih d/ Spd šjwok Mrok dh gfjbh s[e 'fJnkBVhJ/ wkBVk ekfJ
r[o{ s/r pjkdo ;kfjp dh e'Jh iht-fJ;sqh sd'A jh ;'jkr Gkr
nB[;ko ftdtkB ;ZiD w?E'A j'JhnK ojk B e'T{.. gzfvs w[bK Skv/ d'T{ ..¡.. eo/fj' j?.
nSNgdh BjhA j?. tkbh s/ gqG{-uoBK ftu i[Vh j'Jh ;wMh
T[ekJhnK dh ;'X gVskb eo e/ fJ; ojkT[.. šd/ goEkfJ j?. fJj Spd Gh nkU gfjbK r[o{ BkBe ;kfjp d/
fJ;/ soQK c/o 'Szs' doz ehs/ rJ/
iKdh j?, id'A gqG{-gsh T[; Bkb fgnko
BthA bhj d/ ezw B{z ;cb eoB ftu G?oT[ okr[ ftZu j? fi; dh ftnkfynk T[; Spd B{z noEK ;w/s gVQhJ/ fi; Spd
jB.
eo/.
;jkJh j'D dh feogk eod/ jh ofjDr/. fJ; soshp nB[;ko c/o 'tkoK' doz r[o{ ;kfjp B/ ehsh j?. dh gfjbh s[e,'fJnkBVhJ/ wkBVk ekfJ
go nzRkD iht-fJ;sqh Gh ehj eo
ftnkeofBe i'VK pko/ ;ktXkBsk noEL j/ GkJh ! nkswe ihtB dh eo/fj' j?l
ehshnK rJhnK jB. ;edh j? i/ T[j iht-fJ;sqh y;w-gqG{
;zB 1920 s'A w?B{z fJj :ehB pD nrtkJh tk;s/ w?A nkgDh ;KM 'fjzd{' fsbzr wL ¡..
r[o{ rqzE ;kfjp ftZu e[Zb ¢¢ tkoK
B{z uzrh jh Bkj bZr/< ni/jh iht-fJ;sqh
frnk fe e[dofs d/ ;kXkoB fB:wK ns/ 's[oe' d'BQK Bkb'A w[ek bJh j?. w/ok fJnkBVhJ/ wkBVk ekfJ eo/fj ..
jB, fiBQK dk t/otk fJ; soQK j?l
Gkt/A fesB/ jh sob/ gJh eo/, T[j gsh-
nB[;ko ;qh r[o{ rqzE ;kfjp dh pkDh dh sK oZp e/tb T[j j? fi; B{z fjzd{ r[;kJh nkgBV? xfo jfo ozr' eh B
£ tkoK r[o{ BkBe ;kfjp dhnK -
gqG{ dk wjb-xo bZG jh BjhA ;edh.
p'bh Gh T[t/A jh fe;/ yk; ftnkeoB dhnK ns/ w[;bwkB nZbkj nkydk j?..¡.. wkD/fj..
wkM, nk;k ns/ wbko okr ftZu
n;b rZb fJj j? fe iht-fJ;sqh Gkt/A
bhjK 's/ j?, fit/A jo/e ;w/A dh p'bh yk; ojkT[ ;j[ B/V? XB ezwbhJ/ pkjo[ fenk
¤ tkoK r[o{ nwodk; ;kfjp dhnK
fesBh jh d"V-GZi eo/, gqG{ dh w/jo dh
ftnkeoB d/ nB[;ko j[zdh j?. ;', fJj j/ GkJh ! Bk w?A fjzd{nK tKr tos Y{Y/fj ..
- r{ioh, ;{jh, okwebh ns/ wko{ okr
Bzo s'A fpBk e[M Gh jk;b BjhA j[zdk.
;kok Nhek fbyfdnK w?A g[okDh gzikph oZydk jK Bk jh w[;bwkBK tKr owzkB G? ehnk d/fj ;bkJhnk B?Dh Gkt
ftZu
i/ iht-fJ;sqh ihG d/ u;e/ bkbu
d/ T[; ftnkeoB B{z nZyK ;kjwD/ oZfynk d/ wjhB/ o'i/½ w?A sK e/tb T[; gqwkswk ek efo ;hrko' ..
• tkoK r[o{ okwdk; ;kfjp dhnK
ns/ jzeko nkfd ftZu jh w;s oj/ ns/
j?. gkmeK dh ;j{bs tk;s/ w?A Nhe/ ftu B{z f;wodk jK fijVk nkyo sZe jo sk ;'jkrfD ikDhn? bkrh ik ;j[
- f;oh okr, rT[Vh, fpjkrVk, tvjz;,
g[okDh gzikph d/ ftnkeoB dh jo/e iht dh oZfynk eodk j?. Xo/ fgnko' ..¡.. ;dk wkfJnk d/ w'j ftZu v[Zph oj/, sK
;'ofm, fpbktb, ;kozr ns/ ekBVk okr
pkeh ;ck 4
pkeh ;ck 40 s/ s/
pkeh ;ck 4 s/ s/
pkeh ;ck 4 s/
r[zMb s/ n"fynkJh B{z jb eoB dk isB j/ GkJh ! w?A w[;bwkBK tKr Bk fJnkDh pkbh fenk eo/ ik XB ezs pkeh ;ck 4
ftZu
gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
4 4 4 4 40 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
gzikp NkJhw
frnkBh fwjo f;zx
frnkBh fwjo f;zx
frnkBh fwjo f;zx
frnkBh fwjo f;zx
frnkBh fwjo f;zx
nzfwqs dh eshesh
nzfwqs dh
nzfwqs dh Seshesh
nzfwqs dh esh
nzfwqs dh
30 wkou 1699 JhH dh ft;kyh s/ r[o{ ih B/ GkJh T[X? f;zx ih B{z G/fink. eofdnK fejk ;t/o B{z :[ZX ftZu Sjhd fpzd/ ;' pqjwD j'Jh.. gks ns/ tor tzv gqtkB BjhA ;h.
ykb;k gzE dh ;kiBk ehsh rJh. nzfwqs GkJh T[X? f;zx dk w[ekpbk okik e/;oh j'D s'A fpBK ;kv/ e'b e'Jh j'o ukok BjhA. T{u Bhu wfj i'fs ;wkDh xN xN iks dk rop Bk eo w{oy rtkok..
dh dks tzvh rJh, gzi fgnko/ ;ki/ uzd Bkb j'fJnk. fijVk efjzdk ;h r[o{ ;kvk v[Zfbnk y{B dk fJe th esok wkXT[ ihnk.. fJ; rop s/ ubfj pj[s ftekok..
rJ/. gzi wB[ZyK B{z ;KM/ pkN/ ftZu nzfwqs ih B{z fizdk cVe/ b? nktKrk. nZi GkJh p/noE BjhA ikt/rk. ysqh pqkjwD ;{d t?; T[gd/; uj[ nzfwqs dh Sesh B/ fjzd{ gfotkoK B{z
Sek e/ fJe eoB dh pVh bk fw;kb T[X? f;zx ih B/ n?;/ pjkdoh dk z"jo f;zxK B/ r[o{ ih B{z p/Bsh ehsh rVQh toBk eT[ ;kMk.. f;ZyK tZb fyfunk. i/ gzikp tZb Mks
;/X r[o[ r'fpzd f;zx ih B/ fdZsh. pkpk fdykJ/. e/;oh uzd, okik dk f;o eZN e/ SZv ikD dh fi;B{z r[o{ ih B/ Bk wBz{o nekb g[oy dk Bkw ig e/ gftZso wkohJ/ sK fd;/rk eJh fjzd{ thoK B/ f;zx
;zrs f;zx pkpk ihtB f;zx B{z nzfwqs b? nkJ/. r[o{ ih d/ gk; jkEh B{z GikT[D, eo fdZsk, p[ifdbK tKr BjhA iktKrk. j' ikD pko/ GrsK dh iks gks e/tb ;Zi e/ T[uh gdth gkJh.
Sek e/ gzE ftZu Skfwb ehsk fi; Bkb e/;oh uzd okik dk f;o eNDk, fJj fco gziK fgnkfonK B/ r[o{ ih B{z j[ew gqG{ dk Bkw j?. Bkw Bk igD tkb/ ;qh okw ih dk; s'A Grs g{oB f;zx
iks-gks r's dhnK zzihoK eZN e/ fJe nzfwqs dh Sesh j?. fdZsk rVh SZv ikD dk. fJ; j[ew nZr/ n;b Bhu jB ns/ ;koh ekfJBks
d/ o{g ftZu fgzrbtkV/ dh ;/tk ehsh.
gfotko pDk fdZsk s/ J/e fgsk J/e; pkpk dhg f;zx 1700 g{o/ ftZu r[o{ ih B/ f;o M[ek fdZsk. ikDk wB nekb g[oy dh pDkJh j'Jh j?. ;G uzr/
BkBe uzd s'A wk;No skok f;zx pD/
e/ jw pkfoe dk T[gd/S fdZsk. nzfwqs nzfwqs SZfenk. pVh pjkdoh Bkb ezw fbnk. go fszB f;zxK B{z Bkb b? e/ jB ;gZSN eoB bJh ;qh r[o{ rqzE ;kfjp
e"w d/ p/gBkj Sesh gqXkB. BZE{ okw
Se e/ f;zxK nzdo thosk nk iKdh j? s/ ehs/ npdkbh i' fdZbh B{z b[ZN e/ w;{w iktKrk. GkJh dfJnk f;zx, GkJh Xow ih ftZu ikfs ns/ iksh Spd 215
s'A gq'H ;kfjp f;zx ti'A T[Go/ ;qh r[o{ rqzE
f;Zy d/ ;ko/ vo ysw j' iKd/ jB. bVehnK e?d eoe/ ngD/ w[be fbik f;zx s/ GkJh wkB f;zx r[o{ ih B/ Bkb tko tofsnk j?. id'A ;zB 1733 JhH
;kfjp dk Nhek ehsk. okw BokfJD dk;
wkX' dk; ftokrh B{z r[o{ ih B/ 1708 fojk ;h. fggbh d/ gk; npdkbh dh c"i bJ/. ikD s'A gfjbK r[o{ ih B/ pu/ j'J/ 7 ftZu pkdSkj w[jzwd Skj B/ f;Zy
s'A okw BokfJD f;zx dodh d/ Bkw s'A
JhL B{z Bzd/V fty/ nzfwqs Sek e/ w[rbK s/ jwbk eoe/ wk;{w bVehnK SZv e/ f;zxK ftZu'A pkpk ;zrs f;zx ih B{z ngD/ ufoZso ikBD bJh G/vK gk;'A Beb
gqf;ZX j'J/. nkro/ ftZu fJe yZsoh s'A
Bkb NZeo b?D bJh u[fDnk. nzfwqs xo' xoh G/fink. npdkbh dk b[ZfNnk gk; p[bkfJnk. ngD/ p;so s/ nkgD/ eotkJh sK GzvK B/ f;Zy ufoZso fJ;
f;Zy pD e/ T[uh jt/bh tkbk ;odko
SeD s'A pknd pzdk f;zx pjkdo dk j'fJnk wkb th b[ZfNnk. fJ; nukBe Sk;so d/e/ jhfonK iVh ebrh pkpk soQK g/S ehsk. r[o{ ;kfjp dh f;Zfynk
pfDnk. gzfvs wdB w'jB wkbthnk e/
fyskp fdZsk. ykb;/ dk iZE/dko Ekg jwb/ s'A npdkbh dh g?db c"i xpok ;zrs f;zx ih d/ f;o s/ ;ik e/ nkfynk ns/ nkuoD Bkb ykb;k iks-gks
;kXkoh o{g s'A Sesh s'A gqGkfts j' e/
e/ gzikp tZb G/fink. pzdk f;zx pjkdo rJh. jwb/ dh skp Bk MZbd/ j'J/ tkg; j[D s{z w/ok ;o{g j?A. w/oh irQk s/ p?mDk S{sSks s'A w[esh gk e/ ;'Yh tzS r[o{
1921 ftZu w[bskB fty/ fJe Gkoh
B/ id ;ofjzd T[go jwbk ehsk sK ub/ rJ/. 1757 ftZu iwkb yK Bkb j?, j[D :[ZX dh ewkD s/o/ gk; j?. ;t/o r'fpzd f;zx ih dk g[Zso pD frnk ns/
fJeZm B{z ;zp'XB eofdnK fejk ;h. Gkos
;ofjzd Sfjo B{z g{oh soQK T[ikV fdZsk. :[ZX eod/ j'J/ Sjhd j' rJ/ go f;o bZED B{z d[SwD nkt/rk fgZm BjhA fdykT[Dh ykb;/ dh uVQdh ebk dk fJj jh ;G s'A
tk;h ngD/ xo ftZu fJe pZu/ B{z e/
tihd yK s'A frD frD pdb/ bJ/ s/ th yZp/ jZE s/ oZy e/ bVd/ oj/. fJj f;ZX/ wZE/ bVBk j?. fiT[Ad/ ih d[SwD d/ tZvh f;cs j?.
;kXkoh pDk e/ r[o{ ek f;y ;ikT[D, i'
rJ/. T[;B{z nkgD/ ehs/ dh ;zk fdZsh j? nzfwqs dh Sesh. pkpk ihtB f;zx jZE BjhA nkT[Dk. r[o{ ih fszBK f;zxK B{z frnkBh frnkB f;zx fbyd/ jBL
d/S dh efbnkD tk;s/.
rJh, fJj j? nzfwqs dh Sesh. fJe t?okrh 'ozxo/Nk r[o{ ek p/Nk' r[o{ s/r pjkdo b? e/ rVQh 'u'A fBeb/. pkpk ;zrs f;zx BkJh Mhto ShAp/ yksh pqjwD
bkbk pkp{ okw nbh rVQ d/ T[x/
;kX{ B{z nzfwqs dh Sesh B/ ioB?b pDk ih dk ;h; fdZbh s'A b? e/ nBzdg[o ;kfjp ;t/o B{z 10 bZy c"i Bkb i{Md/ j'J/ Sjhdh pkDhJ/ iZN ;[iksh..
tehb ;B fiBQK B/ nkgD/ g[Zso B{z f;zx
fdZsk. gjkVh oki/ okik e/;oh uzd dh b? e/ nkJ/. nBzdg[o ;kfjp dk febQk gk rJ/. fJj j? nzfwqs dh Sesh. ;?Dh ;{d ;Bko ewhB/ :ko B;/p/
;ik e/ r[o{ r'fpzd f;zx ih dk ;o{g d/
ewkD j/m b'jrVQ dk febQk s'VB tk;s/ SZvD s/ ;o;k d/ feBko/ xw;kD dk r[o{ r'fpzd f;zx ih B/ ngD/ nkg B{z fwqr gfs uhB?..
yd/ ;B. fJe j'o ;kEh pdk:{ fBtk;h
w;s jkEh B{z Sokp fgbk e/ :[ZX ftZu :[ZX j'fJnk, fi; ftZu pkpk ihtB f;zx dZp/ e[ub/ tor dk ;kEh j'D eoe/ wkD rkbb f;zx s[oe gok b{p/ GJ/ ip?:'
tehb B/ th nkgD/ g[Zso B{z f;zx ;ik
b? e/ nkJ/. e/;oh uzd oki/ B/ fszB SosK B/ fJeZb/ B/ mZb gk fdZsh. d[SwD B{z wfj;{; ehsk. rohp iksK B{z T[go bV eo y{p/..
e/ r[o{ r'fpzd f;zx ih dhnK y[ShnK
oZyhnK ;B, r[o{ r'fpzd f;zx ih B{z cVB nZr/ BjhA tXD fdZsk. fJj j? nzfwqs u[Zfenk s/ gksSkjhnK pyShnK. EBw' X;/ f;zx sp XkJh ej? ;fsr[o
gqkgs ehshnK. j[ew f;T[ nzfwqs;o
tk;s/. fisBh d/o sZe r[o{ r'fpzd f;zx dh Sesh. BkBe Bhu ej? phuko XkDe o{fg csfj dbkJh..
nkfJnk fJE/ fJe EK fJ;BkB eod/ fJe
ih B{z fizdk BjhA cV b?Adk T[d'A sZe pkpk ;zrs f;zx ih r[o{ r'fpzd f;zx ejk eosko.. Gkt iks s'A ofjs ykb;k n;b
zwhB s/ ;'tKrk s/ f;o s/ gZr BjhA ih d/ jw T[wo s/ jw Seb ;B. 1704 jT[ YkYh ek Bhu ikfs j'o T[sw S/o o{g jB. fi; s/ w[rb pkdSkj EK bzro SZed/ d/y e/ pj[s y[S j'fJnk
pzBQKrk s/ o'Nh jZE s/ oZy e/ yktKrk. JhH B{z uwe"o dk :[ZX j'fJnk. fJj :[ZX ikfs ;dkfJ d/.. pj[s vo frnk ns/ ykb;/ B{z Btkph j[ew f;T[ s'A nzfwqs Se e/ j[ew f;zx
jkEh dk w[ekpbk GkJh pfuZso f;zx B/ d[BhnK d/ fJfsjk; ftZu fJe ftbZyD fsBk wzrk fi s[M/ fXnkfJd/.. s/ irho d/ e/ fwZsosk eoB bJh pD e/ f;zx ;Zi/. fJj efjzdk fJ; s'A
ehsk s/ BkrBh po;h Bkb jkEh dk :[ZX ;h. fJe gk;/ 40 f;zx d{;o/ gk;/ ;/tk eS{ Bk ikBT[ Bhu w[oyko/.. nfjbekoK B{z j[ew eo fdZsk. fJ; soQK gfjbK ihtB fpoEk frnk. j[D r[o{ d/
wZEk gkV fdZsk. bj{ dh Xko fBebh 10 bZy c"i, fJj e'Jh w[ekpbk BjhA. wkB eoT[ s[X T{go/ w/o/ gqhsw iks gks ofjs T[sw ihtB iKu Bkb bV bZr e/ ihtB ;cb j'fJnk.
jkEh uheK wkodk j'fJnk nkgDh c"i fJ; :[ZX ftZu ;t/o s'A Skw sZe brGr fgnko/.. jh f;ZyK B/ d[SwD B{z Btkph s/ irho nzfwqs ghtj[ ;dk fuo ihtj[..
B{z bskVdk j'fJnk fgZS/ w[V frnk. 30 f;zx Sjhd j' u[Ze/ ;h. fiBQK ftZu d' jw ngokXh ;d G{bs/ s[wj py;B d/D bJh wzp{o eo fdZsk. r[opkDh jfo f;wos nBd nBzsk½ ozr swk;k
jkEh d/ w[ekpb/ s/ GkJh pfuZso tZv/ ;kfjpzkd/, fszB fgnko/. r[o{ r'fpzd jko/.. ns/ f;Zy fJfsjk; d/ ;w/A dh rZb dh g{oB nk;k..
f;zx nkJ/ s/ e/;oh uzd okik d/ w[ekpb/ f;zx ih B/ pu/ j'J/ f;zxK B{z ;zp'XB ikfs ek rop Bk eonj[ e'Jh pqjw rtkjh God/ jB r[o{ ;kfjp B{z iks- epfj Bk fpnkg? fuzsk..
:kBVhJ/ e? xfo rktDk..
:kBVhJ/ e? xfo rktDk..
:kBVhJ/ e? xfo rktDk..
:kBVhJ/ e? xfo rktDk..
:kBVhJ/ e? xfo rktDk..
;ck 39 dk pkeh
;ck 39 dk pkeh ;fsr[o[ g{ok i/ fwb? fgnko/ ;' iB[ j's ;kfjp tb'A fJj jdkfJs ehsh rJh j? fe fJ; j/ GkJh ! fijV/ gqkDh nkgD/ gowkswk pkpk w'jB ih e'b ;B. fe;/ r[o{ ;kfjpkB B/
;ck 39 dk pkeh
;ck 39 dk pkeh
;ck 39 dk pkeh
fJBQK rZbK Bkb y;w gqG{ BjhA fwb ;edk. fBjkbk .. Spd B{z okr[ fpbktb[ d/ shi/ xo[ ftZu rkT[Dk Bkb v{zxh ;KM gkJh oZyd/ jB, T[BQK dh ;'Gk r[opkDh dhnK T[BQK g'EhnK B{z ;zGkbD dh
T[j iht-fJ;sqh nzRkD jh ojh i' ftekoK r[o eh ;/tk ;' eo/ fgnko/ fi; B' j'fJ j?. ;[D-;[D e/ w/o/ nzdo nkswe ihtB g?dk e'Jh fzw/tkoh BjhA ;wMh. r[o{ noiB ;kfjp
ftZu Gh w;s oj/ ns/ fco Gh ;wM/ fe T[j gqG{ dfJnkbk .. gd noEL w? wfB-w/o/ wB ftZu, N/e- j[zdk j?. T[j tv-Gkrh gqkDh jw/SK gowkswk B/ gfjbh tko fJj ;wfMnk fe T[j g'EhnK
B{z gq;zB eo ;edh j?. ;cb w{ofs r[od/T[ ;[nkwh ;op ebk nk;okl nto f;nkDgk-j'o us[okJhnKl dk Bkw f;wod/ ns/ T[ukod/ jB. gowkswk pkpk w'jB ih e'b'A wzrtk e/ r[opkDh dh ;zGkb
fiBQK B{z gsh-gqG{ fwb frnk j?, p/Se Gog{o/ .. fpoEhnk-ftnoEl okyB eT[-oZfynk eoB d/ Bkw ftZu jh T[BQK dk wB ozfrnk ofjzdk ehsh ikt/ ns/ ;koh r[opkDh B{z fJZemk eoe/
T[jBK ;[jkr Gkr tkbhnK B{z ik e/ g[ZS t/y' BkBe r[o[ gkopqjw[ gow/;o[ ;dk ;dk ji{o/ i'rkl s[w J/e-j/ gqG{ e/tb s{z jhl iB[-T[j j?. fJZe g'Eh fsnko ehsh ikt/. id'A pkpk w'jB
fe feBQK rZbK Bkb y;w-gqG{ fwbdk j?, T[j ..¡.. pzdkl fBjkbk-nkBzd-Gog{ol j'fJ-gqG{ j[zdk j?l j/ gqG{ ! s/ok fJj ;/te s/o/ T[BQK ;/teK ih B/ g'EhnK d/D s'A BKj eo fdZsh sK r[o{
fJj jh T[Zso fdzfdnK jB fe ubkeh ns/ ;[fD ;[fD ihtk ;'fJ fsBk eh fiBQ ng[Bk ;cb w{ofs-T[j fi; dh j;sh wB[Zyk iBw dk dh ;/tk dh dks s/o/ e'b'A wzrdk j?. s/oh g{oB noiB ;kfjp ih r[opkDh dhnK g'EhnK b?D
XZek SZv fdT[, i' e[ZM gqG{ eodk j? T[; B{z gqG[ iksk .. wB'oE g{ok eo ;edh j?l ebk-skesl ji{o/- pySS Bkb jh w?A T[BQK dh ;/tk dh eko eo bJh nkg pkpk w'jB ih e'b rJ/ ns/ T[BQK d/
u[pko/ d/ ;kjwD/ p?m e/ nkg pkpk w'jB ih dh
uzrk ;wM e/ f;o wZE/ s/ wzB', fi; gqG{ d/ gq/w jfo Bkw[ nokXfj Bkw[ tykDfj jfo Bkw/ nzr-;zrl ;[fD-;[D e/l ihtk-w?A ihT[Adk jK ;edk jK. j/ wkbe-gqG{ ! s/o/ ;/te BkBe
T[;ss ftZu šw'jB s/o/ T{u/ wzdo wjb ngkok
dk ;dek Bkw-t;s fwbdh j? T[; d/ uoBK jh wB[ oksk .. ns/ w?B{z nkswe ihtB fwbdk j?l ;'fJ-;'Gkl dh s/o/ do s/ fJj jh nodk; j? fe j/ gqG{! w/
½ @ tkbk Spd rkfJnk. T[; Spd s'A y[S j' e/
ftu wB i'V', y;w-gqG{ i' j[ew eodk j? T[j ;/te[ iB eh ;/tk wkr? g{o? eofw ewktk .. iksk-;KM gkJhl nokXfj-nokXd/ jBl jo eo sK i' w?A s/o/ ;/teK dk do;B eo ;eK.
pkpk w'jB ih B/ ;kohnK g'EhnK r[o noiB
eo', nkgDk ;oho s/ wB T[; d/ jtkb/ eo', BkBe eh p/Bzsh ;[nkwh s/o/ iB d/yD[ tykDfj-T[ukod/ jl oksk-ozfrnk j'fJnk j?l j/ GkJh ! fiBQK gqkDhnK dh ;zrs jw/SK
;kfjp B{z d/ fdZshnk.
pZ; ! fJj ;[rzXh fizd tk;s/ tos'. ;'jkr gktk ..¢.. wkr?-wzrdk j?l eofw-w/jo Bkbl ewktk- w?A r[ow[yK Bkb j?, T[j gqkDh tZv/ GkrK tkb/
r[o{ noiB ;kfjp B/, nkgDh fBrokBh
Gkr tkbhnK fJjh nkydhnK jB fe j/ G?D! tvGkrh ;/ ekYhnfj fgnko/ ;zs;zrfs ewk ;edk jKl d/yD[ gktk-d/y ;eKl nky/ ik ;ed/ jB. r[ow[yK dh ;zrs ftZu jh
j/m, fJBQK g'EhnK ftZu doz r[opkDh, nkgDh,
fJjBhA rZbhA jh y;w-gqG{ fwbdk j?. fiBk tk;' .. ekYhnfj-ej/ iKd/ jBl tk;'-p?m ;eDl ofj e/ nkswe ihtB d/D tkbk gftZso
;Zs/-pbtzv ns/ GZNK dh T[ukoh pkDh B{z
y;w-gqG{ T[; t/b/ jh fwb ;edk j? id'A nzfwqs Bkw[ nokXhn? fBowb[ wB? j't? nokXhn?-nkokfXnk ik ;edk j?l nz<fwqs[- Bkw f;wfonk ik ;edk j? ns/ wB ftZu T[Zu/
GkJh r[odk; s'A fbytk e/ fJZe EK fJZemh eo
nkgk-Gkt d{o eohJ/. fJ; s'A fpBk e'Jh j'o gork;' .. nkswe ihtB d/D tkbkl wB?-wB ftZul nkswe ihtB dk ukBD frnkB g?dk j[zdk
fdZsh fi; dk gfjbk Bkw g'Eh ofynk frnk.
T[Zdw ftnoE ubkeh j?. fzzdrh dk T[j fdB iBw woD d[y[ ekNhn? fgnko/ u{e? iw gork;'-ukBDl ekNhn?-eZfNnk iKdk j?l u{e?- j?. j/ GkJh ! r[ow[yK dh ;zrs ftZu jh ;koh
fJ; g'Eh dk gfjbk gqekS dopko ;kfjp
;cb ikD' id'A gsh-gqG{ w/jo dh fBjkr Bkb eh ekD/ .. w[Ze iKdh j?l ekD/-w[Ekihl GkD/-uzr/ bZrd/ T[wo dk d[Zy eZfNnk ik ;edk j? ns/ iwoki
nzfwqs;o ftZu ¡ ;szpo ¡¦0¤ B{z ehsk frnk.
sZe/, fi; iht-fJ;sqh tb w/jo dh fBrkj fsBk gokgfs do;B[ BkBe i' gqG ngD/ jBl T[Xofj-ftekoK s'A pu iKd/ jBl fpB;fj- dh X"A; Gh w[Ze iKdh j?. go, j/ BkBe !
go T[go fdZsh fJj ejkDh ftZu e'Jh
eodk j? T[j wkB' B" yzkB/ bZG b?Adh j?. GkD/ ..£.. BkS j' iKd/ jBlgo/s- wB[Zysk s'A rJ/-r[zo/ r[ow[yK dk do;B T[BQK gqkDhnK B{z jh B;hp
;ukJh BjhA feT[Afe fJ; Spd ftZu šw'jB@
j/ BkBe ! i/jVh iht-fJ;sqh nkgD/ T{u ngko p/nzs ;[nkwh eT[D[ ikD? r[D j'J/l w[rX-w{oyl gkjB-gZEo-fdb gqkDhl j[zdk j? i' nkgD/ gowkswk B{z fgnko/ bZrd/
bcz pkpk w'jB tko/ BjhA j?. fJE/ w'jB bcz
y;w-gqG{ B{z fgnkoh j? T[j ;[jkr Gkr tkbh s/o/ .. pfbjko?-e[opkB. jB.
nekb g[oy tk;s/ tofsnk frnk j?.
j? T[j ;z;koe-gotko ftZu nkdo-wkD gqkgs rkts/ T[Xofj ;[Ds/ T[Xofj fpB;fj gkg noEL j/ fgnko/ gqG{ ! w/o/ wB ftZu fJZe s/ j/ ;G s'A T[Zu/, ngko ns/ p/nzs wkbe-
r[o{ rqzE ;kfjp dh ;zgkdBk t/b/ ':kBVhJ/
eodh j?. i/jVh gqG{ d/ fgnko-ozr ftu ozrh xB/o/ .. ok jh nk;ok j?, e/tb s/ok jh nk;ok j?. j/ gqG{ ! e'Jh Gh gqkDh s/o/ ;ko/ r[D BjhA ikD
e? xfo rktDk' dh fJj X[B dh jdkfJs, r[o{
ofjzdh j?, i/jVh nv'bsk ftu w;s ofjzdh j?, g;{ go/s w[rX eT[ sko/ gkjB gkfo T[sko? .. fgnko/ gqG{ ! e/tb s{z jh ;ko/ ihtK dh oZfynk ;edk. fijV/ gqkDh s/o/ r[D rkT[Ad/ jB, T[j
noiB ;kfjp B/ nukBe BjhA fdZsh. fJBQK
i/jVh fdB oks gqG{ d/ gq/w ftu wrB ofjzdh BkBe dk; s/oh ;oDkJh ;dk ;dk pfbjko? eoB i'rk j?A. s/oh :kd G[bk e/ nkgDh oZfynk ftekoK s'A pu iKd/ jB. fijV/ gqkDh s/ohnK
d'BQK SpdK ftZu fdZsh j'Jh f;Zfynk, SpdK
j?, T[jh ;'jDh j? ;'jD/ o{g tkbh j? neb ..¤..¡..¤.. gzBk Ù®0¢ bJh j'o eow-eKv, us[okJhnK ns/ ;'uDhnK f;csK ;[Dd/ jB, T[BQK d/ nB/eK gkg BkS j'
dh ukb ns/ Spd-i'V ftZu fJe;kosk j?
tkbh j? ns/ f;nkDh wzBh ik ;edh j?. B'NL :kBVk dk noE nkfrnkB ns/ fe;/ th ezw BjhA nkT[AdhnK.¡. ojkT[. iKd/ jB.
fi; s'A fJj f;X j[zdk j? fe T[gq'es Spd fbyD
nkU j[D r[o{ noiB ;kfjp d/ fpbktb[ pugB j?. :kBVhJ/ e? xfo tkbh, r[o{ noiB j/ GkJh ! fi; gqkDh B{z g{ok r[o{ fwb ikt/ j/ GkJh ! gowkswk gS{-;[Gkn tkb/,
t/b/, r[o{ noiB ;kfjp e'b, r[o{ BkBe ;kfjp
okr B{z gVQhJ/ fi; ftZu fJj jdkfJs fdZsh ;kfjp dh fJj jdkfJs, fe fJ; Spd B{z, T[; , T[; dk wB jw/SK fyfVnk ofjzdk j?. go, j/ wjk w{oy ns/ pj[s em'o-fuZs gqkDhnK B{z
dk fbfynk j'fJnk šfJnkBVhJ/ wkBVk ekfJ
rJh j? fe, ':kBVhJ/ e? xfo rktDk ' Spd d/ 'xo' ftZu, fi; dh gfjbh s[e GkJh ! T[j jh gqkDh r[o{ dh SoB g?Adk j?, fi; th ;z;ko-;w[zdo s'A sko fdzdk j?.
eo/fj ½ š tkbk Spd gfjbK jh w"z{d ;h.
ý ;fsr[o gq;kfd .. 'fJnkBVhJ/ wkBVk ekfJ eo/fj' j?. 'fJnkBVhJ/ T[Zs/ gqG{ nkg dfJnktkB j[zdk j?. r[o{ noiB ;kfjp p/Bsh eod/ jB fe j/ ;kB{z ukjhdk j? fe n;hA fXnkB Bkb
okr[ fpbktb[ wjbk • xo[ ¢ wkBVk ekfJ eo/fj' tkbh fJj gfjbh s[e, j/ GkJh ! r[o{ ;[nkwh jh wB[Zyk iBw dk gqG{ ! s/o/ dk; s/oh SoB ftZu jh ofjzd/ jB r[opkDh gVQe/ T[; dh f;fynk B{z ;wMhJ/ ns/
:kBVhJ/ e? xfo rktDk fsbzr okr ftZu, r[o{ BkBe ;kfjp d/ T[; wB'oE g{ok eoB d/ ;woZE j? feT[Afe T[j ;kohnK ns/ T[j ;dk jh s/o/ s'A ;de/ iKd/ jB. T[; f;Zfynk s/ uZb e/ nkgDk ihtB ;cb
w? wfB s/oh N/e w/o/ fgnko/ w? wfB s/oh N/e.. Spd dh j? i' r[o{ rqzE ;kfjp d/ gzBk §¢¢ s/ skesK dk wkbe j?. eJh ;zgqdktK Bkb i[V/ ftdtkBK dk eo ;ehJ/.
nto f;nkDgk fpoEhnk fgnko/ okyB doz j?. T[; Spd dk 'xo[' £ j?. j/ BkBe ! r[o{ gowkswk dk o{g j?. nkgD/ thuko j? fe gfjb/ uko r[o{ ;kfjpkBK ns/ tkfj r[o{ ih ek ykb;k..
eT[ s[w J/e ..¡.. ojkT[ .. fJ; s'A gsk ubdk j? fe r[o{ noiB ;/teK d/ jw/SK jh nzr-;zr ofjzdk j?. GrsK dh fbyh ;koh r[opkDh dhnK g'EhnK, tkfj r[o{ ih eh csfj ..
gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
4 4 4 4 41 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
gzikp NkJhw
ejkDh
ejkDh
ejkDh
ejkDh
ejkDh
r[zv/
r[zv/
r[zv/ n?;H ;keh
r[zv/
r[zv/
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
tes B/ Gkt/A xo dk ;kok tksktoB xo gj[zuD s/ d't/A g[ZsoK pj[s f;zxk;B v'bdk gqshs j'D bZrk, fi; froXkoh bkb d/ w{zj'A nkgDk BkUA
pdb fdsk go wk;No froXkoh bkb fejk. s/ fgSb/ g?Ash tfoQnK s'A p?mk T[j pZfunK ;[DfdnK T[; B/ j/mbk fJe pND j'o
T[jh g?Ash toQ/ gfjbK tkbk ;h . T[; ftu šfe;/ d{i/ ;e{b ikD dh b'V BjhA . s/ je{ws eodk nk fojk ;h . fJe tkoh y'bQ fbnk.
e'Jh coe Bk fgnk. g[Zso i[nkB j'J/ foNkfJow?AN b? fbZsh ikt/. gJ/ p;K ftu T[; d/ wB ftu nkfJnk p?As Bkb ebk; iwks ftu p?m/ ;ko/ w[zv/ nZy th
sK fgU B{z B;hjsK eoB. efjD tes XZe/ ykD/ g?Dr/.'' go froXkoh bkb Bk ftu p?m/ ;ko/ w[zfvnK d/ fgzv/ ;{s ;[ZN/ BjhA ;B Mge oj/. T[j fJe NZe wk;No
dk g[okDk u'bk bkj e/ BtK gfjD bt', wzfBnk. ;oeko dh fJzBh bzwh ;/tk ftu go gsk BjhA T[j eh ;'u e/ nkgDh froXkoh bkb tZb d/y oj/ ;B fe j[D
go wk;No froXkoh bkb T[jh YZe d/ d' T[j ftxD gkT[D B{z fsnko Bk j'fJnk. Ekt/A p?mk fojk. T[j ikDdk ;h e[M p'bD eh j't/rk<
gZs. g[okDh N'gh, f;o s/ S'N/ S'N/ pkb fijV/ ;e{b/ T[j pdb e/ frnk T[j s/ wkwbk ftrV ikt/rk. froXkoh bkb B/ gfjbK e[M gbK
s/ bzph rzY wkoh p'dh. rowh j't/ iK ;ko/ Sfjo ftu pj[s pdBkw ;h. ;kok id'A T[j nkg u[Zg fojk sK pZu/ th bJh johS d/ u/jo/ tZb d/fynk. c/o T[jdh
;odh, jkV j't/ iK ;kT[D, jZE ftu jo wfjewk T[; pko/ ikD{z ;h. ;G B{z gsk S{ S{ eoB'A jN rJ/. froXkoh bkb B/ Bzo jN e/ d{i/ w[zfvnK s/ x[zwD bZrh.
t/b/ cVh T[jh g[okDh Ssoh. T[wo bzx ;h T[E/ w[zv/ gVQd/ BjhA ;r'A r[zv/ oki ebk; ftu p?fmnK fJe uhz zo{o wfj;{; e[M p'bD s'A gfjbK T[; B/ fJe tkoh
rJh go T[j T[; Bkb fugNh j'Jh. jo eod/ ;B. e'Jh th fgqz;hgb T[; EK fJe ehsh. T[; Ekt/A fJj zo{o gqsy j' frnk uSw/ d/ pzfpnK T[go'A johS eg{o tZb
o'z cVD Bkb jkEh dzd d/ w[Zm s/ T[ArbK ;kb BjhA ;h fNfenk. jo o'z fe;/ Bk ;h fe fJj ;G e[M johS eg{o B/ d/fynk. c/o T[j rbk ;kc eodk efjD
d/ fBSkB g? rJ/. egV/ dk ozr fcZN fe;/ rZb s/ r[zv/ w[zfvnK ftu bVkJh eotkfJnk ;h. ghohnv pZifdnK T[j bZrk,
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
frnk. g[ZsoK d/ fejk th froXkoh bkb MrVk j[zdk. c/o ;e{b d/ ShS/ s'V/ SZsoh u[Ze ebk;'A pkjo nk frnk. šw?A fgSb/ uko gzi fdBK s'A s[jkvh
T[;B{z pdbD bJh fsnko Bk. iKd/. coBhuo c{fenk iKdk. NhuoK B{z ;Nkc o{w ftu p?fmnK T[; d/ wB B{z u?B ebk; ftu nk fojk jK. ;ko/ Nhuo
wk;No froXkoh bkb 59 dk ;h. rkbQK eZYhnK iKdhnK. iK sK ghohnv Bk gt/. ;koh S[ZNh pknd T[j xo Gkt/A gJ/ s[jkvhnK p[okJhnK eoB go nrb/ fdB c/o wk;No froXkoh bkb
;oeko tb'A g?BSB fwbD ftu fJe ;kb brd/ jh Bk i/ G[b/ u[Ze/ fes/ xzNh pZidh gj[zfunk. T[; B{z u[Zg d/y g[ZsoK Bt/A w?A nfijk BjhA. w?B{z ;ko/ ;e{b ftu i/ ebk; ftu gj[zfunk. go T[j sK pZ;
pkeh. d' w[zv/, fJe vkeNo s/ d{ik sK w[zv/ id'A wozh T[m xoK B{z N[o g?Ad/. ;e{b dk jkb ukb g[fSnk. froXkoh ;G s'A uzrh ebk; bZrh sK T[j s[jkvh d/ydk jh ofj frnk. ;koh ebk; u[Zg
fJzihBhno d't/A ftnkj/ j'J/. d' e[VhnK wk;No dh eh wikb xo iKd/ B{z fJe bkb e[M y[bQ e/ Bk p'fbnk. eh d;dk frnkothA ph j?.@ s/ SKs p?mh ;h . ;G s'A nr/ johS eg{o
fiBQK B{z n?wHJ/H eotk e/ ftnkj fdZsk tkoh g[ZS ;e/ fe T[j feZE/ ik fojk< T[j < fJj efjzfdnK Sow nkt/ fe T[;dk fit/A fit/A froXkoh bkb p'bdk ik jZE ftu vzvk bJh yVk ;h. froXkoh
;h. w[zv/ id'A th fgU B{z nZi d/ :[Zr jo fJe ebk; ftu fJj ;G e[M ;koh T[wo dk izfwnk f;zxk;B j[D fojk ;h. w[zfvnK d/ eZ;/ fujo/ fYZb/ j[zd/ bkb B/ id'A pb?e p'ov s/ Bzo ;[Nh sK
Bkb N[oB bJh efjD sK nr'A itkp eotkD dh fzzw/dkoh fe;h B/sk w[zv/ s/ nyho s/ fjb fojk j?. okshA wzi/ s/ bzw/ ik oj/ ;B. T[j frZb/ egV/ Bkb g{zM ;kc ehsk
fwb/, j[zdh, fijVk w[zvk xN s/ r[zvk pj[sk fgnK T[; dh ;koh oks nZyK ftu eN šw?A ;koh ebk; B{z SZv e/ fJe j'o j'fJnk ;h. gfjbk fdB ;h id'A froXkoh
šs[;hA ;zGkb' nkgDk zwkBk. w?B{z fdZ;dk. rJh. w[zv/ dh skohc zo{o eoKrk. fJj j? johS bkb B/ ebk; ftu uzrh soQK gVQkfJnk.
nkgD/ Yzr Bkb fiT{D d/U. w?A fJe gfjb/ fdB fgqz;hgb B/ T[;B{z froXkoh bkb d/ fszB uko fdB fJ;/ eg{o fijVk fJ; t/b/ w/o/ ;kjwD/ yV'sk fi; ;e{b ftu tfoQnK s'A bVkJh
;kb, j'o ;e{b ikDk pZ; c/oHHHHHHHHH<@ frnkothA ph ftu G/fink. ebk; dk soQK bzx rJ/. id'A th T[;dk ghohnv j? . fgSb/ uko fdBK ftu w?A ;e{b dhnK MrV/ j[zd/ nk oj/ ;B. fiE/ ShS/ s'V
T[j rZb nX{oh SZv fdzdk. w[zv/ ;'ud/ Bzkok d/yfdnK jh pDdk ;h. ewo/ ftu frnkothA ftu brdk T[j ukbh fwzN ;G ebk;K d/yhnK jB, go T[BQK ftu'A fds/ iKd/ ;B. coBhuo c{e fdsk iKdk
fgU mhe efjzdk j?. T[;dk fJj tes tVfdnK ;kjwD/ eoe/ fJe wzu pfDnk T[; B{z eND/ n"y/ j' iKd/. w[zv/ T[;dk g?o fJj' fJe nfijk w[zvk j? fi;dk toskU ;h. pZu/ wk;NoK B{z rkjbK eZYd/ ;B,
th fJzM jh bzx ikt/rk . j'fJnk ;h. T[; d/ fgS/ eoe/ pb?e p'ov Xosh s/ Bk g?D fdzd/. ;kok ghohnv w?B{z ;G Bkb uzrk bZrk.@ T[; ;e{b ftu j[D e[M BjhA ;h j[zdk.
wk;No froXkoh bkb xo d/ B/V/ jh Nzfrnk j'fJnk ;h. id'A froXkoh bkb T[j e[o;h s/ u[Zg p?mk swkSk d/ydk fJj efj froXkoh bkb nkgDh ;hN ;G e[M SKs ubdk ;h. pZu/ ebk;K
fJe ;?ezvoh ;e{b ftu nzro/zh gVQKdk T[E/ gj[zfunk sK T[; B/ pb?e p'ov s/ ofjzdk. c/o fJe fdB T[j ebk; ftu s'A T[Zm, johS eg{o B/V/ gj[zfunk. T[; ftu iKd/ ;B, gVQd/ ;B, NhuoK dh
;h. ;e{b dk tksktoB uzrk ;h. w[zv/ nkgDk ekoN{B pfDnk d/fynk. T[; B{z gj[zfunk. T[;dh Bzo wzu s/ uVQfdnK nkgDk fgnko Bkb Gfonk ;Zik jZE fJzs eod/ ;B. e[M wjhfBnK ftu jh
e[VhnK pj[s fJzs eod/ ;B. ;e{b xo'A fJzM bZrk fit/A T[j r"ow?AN ;e{b dk ezX s/ bNed/ pb?e p'ov s/ ubh rJh. T[; d/ yZp/ w'Y/ s/ Xo fdsk. T[j fJe T[j ;e{b wfjew/ dhnK BzoK ftu Sfjo
fJzBk B/V/ fe xzNh ;[fDnK gj[zu ikt/. nzro/zh dk wk;No BjhA ;r'A fe;h fcbw T[E/ fe;/ B/ fJe tZv/ ;ko/ uSw/ s/ Ssoh tkoh p[bQK ftu w[;eoKdk j'fJnk c/o d/ uzr/ ;e{bK dh frDsh ftu nk frnk.
fgqz;hgb Bkb pDdh ;h. i/ ed/ d/o Bkb dk jho' j't/. feT[Afe ne;o NhH thH s'A dk fuso pDk ofynk ;h. ebk; d/ ;ko/ w[zfvnK tb d/ydk p'bD c/o nfijk j[zdk th feT[A Bk, feT[Afe
ikDk iK S/sh nkT[Dk j[zdk sK T[j ed/ d/yhnK fcbwK ftu jh T[; B/ eJh tkoh ni wk;No froXkoh bkb e[o;h dh bZrk, wk;No froXkoh bkb dh d/yk d/yh ;e{b
e[M Bk efjzdk. T[jB{z gsk ;h froXkoh jho' Bkb fJzM j[zd/ sfenk ;h. froXkoh EK w/z s/ uVQ p?mk. fJ; s'A gfjbK fe šw?A fJ; s'A pj[s y[S jK ns/ nZi d/ d{i/ ebk; NhuoK B/ th nkgDhnK
bkb dk fJe toQk j'o pkeh j?. fJzM jh bkb B{z fgqz;hgb e'b'A gfjbK jh gsk ebk; ftu e[M j[zdk T[; B/ fJSko/ Bkb s'A ;koh ebk; johS eg{o B{z ;zGkbdk nkgDhnK ebk;K d/ ;ko/ r[zv/ B/sk w[zv/
eN ikt/rk. bZr frnk ;h, fe fi; ebk; dk T[; B{z fJe w[zv/ B{z yVk j'D bJh fejk. fJj jK. fJj' bkfJe w[zvk s[jkvh ebk; dk w?BhNo i' pDk fds/ ;B.
go fJe fdB ;e{b gj[zufdnK T[;B{z ebk; Nhuo pDkfJnk ik fojk pdwkSh T[jh johS eg{o ;h fijVk ebk; dk w"BhNo j?. w?B{z gsk fJj fJ; n"jd/ B{z n?;H;keh
n?;H;keh
n?;H;keh
n?;H;keh
n?;H;keh
fgqz;hgb B/ ;Zd xfbnk. T[j T[;/ soQK ftu T[j ;ko/ ;e{b ftu gfjb/ Bzpo s/ dkdk ;h. T[; d/ yV/ j[zfdnK jh ebk; pj[s JhwkBdkoh Bkb fBGkt/rk. ns/ Sq'wDh gzikph ;kfjseko
jZE ftu Ssoh cVh nkfc; tZb N[o ;h. fi; B/ ed/ th fe;/ Nhuo B{z fNeD ftu ;BkNk Sk frnk. w[zv/ fJe vo Bkb fJ; fzzw/tkoh dk p'M nkgD/ seV/ 0061 403848789
fgnk. godk u[Ze nzdo tVfdnK jh BjhA ;h fdsk. fJ; dk ;/jok ebk; ftu ;fjw rJ/. T[BQK B{z bZrk fe j[D/ e[M w'fYnK s/ Xo bt/rk.@
f;vBh, nk;Nq/bhnk
fgqz;hgb B/ T[; B{z fJe ekrz Ewk fdZsk. fgSb/ d' ;kbK s'A c/b j[zd/ nk oj/ johS j't/rk. fJ; d/ Bkb jh ebk; ftu z'o z'o
T[j e[o;h s/ pfj frnk. uSwk uVQk eg{o d/ f;o s/ ;h. T[j ebk; dk dkdk wk;No froXkoh bkb dk johS eg{o dhnK skbhnK r{ziD bZrhnK. T[Xo
'ro{oro{o'
ro{o
ro{o
ekrz gVQD bZrk. fit/A fit/A T[j nZr/ wzfBnk iKdk ;h. ebk; d/ w[zv/ i' e[M d/ jZE'A puDk T[BQK B{z n"yk bZr fojk froXkoh bkb B/ fJj efj ebk; d/ ;G ro{o
tXdk frnk T[;dk u/jok T[ZBk jh rzGho th T[bNk f;ZXk eod/ T[;d/ nky/ bZr ;h. s'A tZv/ r[zv/ B{z ebk; dk w"BhNo pDk
j[zdk frnk. wfjew/ B/ T[; B{z fes/ d{o j[zdk ;h. šeh BkT[A j? s/ok<'' T[;dk BkT[A uzrh fdsk. nfijk eofdnK id'A T[; w'N/ ShS/
eZd T[Zu/ j'J/ pV/ nZi pzd/ d/ ro{o
d/ ;e{b pdb fdZsk ;h. nkovo cV wk;No froXkoh bkb wzu s/ jh soQK ikDfdnK th froXkoh bkb B/ tkbh n?Be d/ T[go'A johS eg{o tZb
d/
T[j yVQk j' frnk. T[; fgqz;hgb tZb e[o;h s/ ik p?mk, go fJj eh< w[zfvnK g[ZfSnk. d/fynk sK T[j gfjbK tKr sfBnk BjhA
d/fynk. fJe tkoh T[;d/ p[b w[;eokjN tb'A T[;B{z fJzM nktkzK nkT[D bZrhnK e[M p'bD s'A gfjbK johS eg{o f;ZXk ;h yVk. T[;B/ nkgDk Soho fYZbk eo
Bkb Go T[m/ ns/ T[j fpBK e[M ej/ Ssoh fit/A e'Jh j"bh j"bh ;e{No ubk fojk sD e/ yVk j' frnk. T[; d/ ewhz d/ d' ofynk ;h. T[;d/ e[Vs/ d/ ;ko/ pNB pzd
ozr fcZe/ gJh iKd/ fujfonK s'A B{o
;zGkb ewo/ ftu'A pkjo nk frnk . j't/. froXkoh bkb B{z nkgDk T[j pND gfjbK jh y[bQ/ ;B. wk;No ;B.
d/
r r r r rzbb bb b fBZeh fBZeh rZb ekjs'A tZvh tZvh
fdZb eodk s/o/ b/y/ bktK nZi dh j'Jh ikt/
:ko cb{;K tor/
:ko cb{;K tor/
:ko cb{;K tor/
:ko cb{;K tor/
:ko cb{;K tor/
Skw
j'o ;ZG e[S jh G[b iktK nZi dh
foSs/ i' B/V/ tkb/ pD rJ/ B/ d{o d/
Skw
eow fiBK d/ uzr/ s/ ezw BK eod/
j't/ BK fiZE/ ezw dh uouk,eh T[Zv ikD p[Zbk nkT[D s'A
wzd/
ckfJdk J/ y[zYk dk. gfjbK,cb{; i' ;Vh gokbh d/. frb/ fSet/ BK j[D p?me/ ;[bMd/
;G e[M T[jdh M'bh gktK nZi dh
Skw fSbeK tkbk gk rb i{bk,w'Y/ BjhA eodk ed/ fbjki BjhA j[zdk,jZE
fi; s/ Bzo ;tZbh T[jd/ tko/ fBnko/ r/ rkbhd/. ftZu r[ZSk ;{bK dk. fJe d{;o/ B{z nZyK eZY eZY x{od/
T[; dh fwjo d/ r[D rktK nZi dh
T[Zv ikD p[Zbk nkT[D s'A w"e/ 's/ fJspko BjhA j[zdk,p/b'VhnK
Skw
gfjbK,cb{; i' ;Vh gokbh d/. u{bK dk. z[pkB BJhAU eodh fbjkz tZv/ S'N/
fJ; iBw dk iK fgSb/ iBw dk
cZb j? nZy dZpe/ fNZuo eoBh, ezw dk
t/y' eh eh j[D r[D frBktK nZi bkjBsh b'eK dk.
wkV/ ofjD Bshi/ :koh,S'fbnK d/
dh Skw tZY tkbh d/.
tkX{ Gko i' fgnk rX/V/,;zr SZv edw bVyVk oj/ BS/ ftZu u{o d/
j[D th ni/ n;K etkV ngD/ y[b/
fdT[ i'eK dk.
oy/ T[Zv ikD p[Zbk nkT[D s'A gfjbK,
cb{; i' ;Vh gokbh d/. nfj;kB eoe/ iskT[D dk fotki
nkt/ sK ngDK nkg b[NktK nZi
gt/ w[;hps Ykb BjhA pDd/,god/
J/
dh Skw wkVh ikbh d/. fpBQK ezw s' o"bk oZgk,u{jhnK tor/
w'VB/ B/ g?Ad/ w[Zb jo fJe g{o d/
;[fDnK T[j jo fJe dh M'bh gkT[dk
z/o/ B/.
T[Zv ikD p[Zbk nkT[D s'A
y?o
gfjbK,cb{; i' ;Vh gokbh d/. ;zX{ tZr e[shVK Bkb'A,d' uko :ko
T[jdh fwjo dh y?o gtktK nZi dh
j' frnk i' frnk rZb T[s/ fwZNh gk
pE/o/ B/.
Skw G[Zb ikD ;ZiD d[ZyK t/b/,J/j' fij/ eZY e/ oZy' wZyh tKr{z,dt/ i' wkVhnK
;ko/ g[zBK dk b/yk i'yk eoe/ nk BjhA Gkbh d/. wZsK B{z. nZs u[ZeD s'A fznkdk uzrk,E'VQ/
fwb iSB wBQK bJhd/. wBdhg g?o cV ike/ ;ZiD p/e;{o
T[Zv ikD p[Zbk nkT[D s'A eh eoBk i/ ezph iktD, p[rdo
@fEzd@e'b j? p; n? SkwK nZi dh d/
gfjbK,cb{; i' ;Vh gokbh d/. torhnK bZsK B{z. T[Zv ikD p[Zbk nkT[D s'A
Skw
gfjbK,cb{; i' ;Vh gokbh d/.
fJzil i'frzdo f;zx @fEzd@ x/ok pzBQD ;[ZyK t/b/,ckfJdk eh J/
fJzil i'frzdo f;zx @fEzd@
fJzil i'frzdo f;zx @fEzd@
fJzil i'frzdo f;zx @fEzd@
fJzil i'frzdo f;zx @fEzd@
Mandeep Gobindgarh
wko fdzdhnK E'e ;bkjK,;"d/ eoe/
( f;vBh ) M[zvK dk. ekjbh d/.
Bkr f;zx ;zX{
Bkr f;zx ;zX{
f f f f fSBkr f;zx ;zX{Bkr f;zx ;zX{
Bkr f;zx ;zX{
Sydney, Australia
42
42
42 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
42 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
42 gzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
wkBtsk ns/ ft
wkBtsk ns/ ft t cb;c/t cb;c/
wkBtsk ns/ ft
wkBtsk ns/ ft t cb;c/
wkBtsk ns/ ftSt cb;c/t cb;c/
ftdtkB ns/ ftukotkB fJZe d/ b'e w"i{d jB. T[BQK d/SK ftZu jfEnkoK dhnK y'iK bJh :sBShb ekoB fJ; Xow ;G s'A fznkdk wkBtsk B{z ekbk d"o fejk frnk go wkoe;tkd
ebZp jkT{; Bkw dh n?g s/ bkJht j' e/ pZfunK B{z ;e{b ftZu jh Xkofwe ;fjD ofjzd/ jB. ekog'o/N d/ o{g ftZu fJj dh GbkJh tkbk Xow ;wfMnk iKdk j?. B/ jo wkBth ;wZf;nk dk jZb e[dosh
tZy tZy w;fbnK s/ ftuko tNKdok Shbsk dk ;pe f;ykfJnk iKdk j?. ;G b'e ;ko/ wB[Zyh t;hfbnK s/ epzk eoe/ d;tzX dh gqEk okjhA nkgD/ feos ftZu'A ;'usk dh ftfrnkBe BzohJ/ Bkb tzv
eod/ jB. fJ;/ n?g d/ fJZe ro[Zg 'gzikph s'A tXhnk ofjD:'r d/S ns/ Sfjo T[j rohph ns/ G[Zywoh d/ jkbks g?dk eod/ d{finK b'VtzdK bJh tZvk fjZ;k gkfJnk eoe/ eoB dk dkntk ehsk ns/ eoe/
feskp' 's/ j' oj/ ftuko tNKdo/ B{z wzB/ iKd/ jB fiZE/ edh Xkofwe dzr/ Bk jB. pj[frDsh b'eK B{z fJj tor iKdk j?. f;ZyK d/ d[BhnK Go ftZu fJ; ftykfJnk. o{;, uhB tor/ G[Zywoh d/
fSeko d/S nZi d[BhnK dh ;[go gktoz
;[fDnk. fJ; soQK wkvoB seBhe okjhA j'D ns/ b'e fgnko ;fseko Bkb fJZe o[zrko ns/ g/N GoB bJh nkgD/ so; gqEk eoe/ fBSkB M{b oj/ jB ns/ bzro
ftukotkBK dk fJeZm/ j' e/ feskp ns/ d{i/ Bkb fwb e/ ofjD. id'A b'eK ftZu dk gkso pDkT[Ad/ jB. tZv/ Xkofwe uZb oj/ jB. fpBK iks gks ns/ Xow pD rJhnK jB. wkoe;tkd B/
;kfjs B{z x'yD dh gqshfefonk fJZe Xkofwe iK okiBhse ftukoK eoe/ cb;c/ fJ;kJh ns/ fJ;bkw wZs jB. d/ ftsefonK s'A ;wki ;/tk bJh tZvk wkBtsk dhnK ;wZf;nktK B{z fe;/
nZSk ;kfjse T[gokbk j?. fJ; ro[Zg eZNVsk nkT[Adh j? sK fJj ;wki ns/ Jh;kJh b'e wB[Zysk d/ ;zukbB bJh r"v :'rdkB gkfJnk iKdk j?. tkfjr[o{ d/ nfdZy Sesh B{z fzzw/tko Bk ;wM e/
okjhA n?g s/ nkgD/ ftuko g/S eoB dk T[; d/S bJh ;G s'A ysoBke toskok B{z fzzw/tko wzBd/ jB. nkgD/ Xkofwe Bkw igD ;G d[ZyK dk dko{ ;wfMnk wB[Zy B{z nkgDh fe;ws dk nkg/ xVB
jko dZf;nk.
wB pDkfJnk. fJ; s'A gfjbK ;kfjs j[zdk j?. fJfsjk; ftZu n;hA fJ; soQK cb;c/ okjhA Gkt/A feos eoB B{z wjZst iKdk j?. d{finK d/ jZe wkoB B{z tZvk
Gkos ftZu uZb fojk fe;kB nzd'bB
ns/ T[; B{z gqGkts eoB tkb/ tZy tZy d/ nB/eK tosko/ d/y/ jB fiBQK B/ fdzd/ jB go ;wki ftZu c?bh nkofEe Xkofwe r[Bkj wzfBnk iKdk j?.
wkBtsk dh GbkJh bJh uZbD tkbk
Xkofwe ns/ okiBhse cb;fcnK pko/ wkBtsk B{z bj{ b[jkB eoe/ fJfsjk; ns/ ;wkfie Bk pokpoh bJh ;'Sb pj[shnK Xkofwe oj[ ohsK fznkdk soe
;G s'A tZvk ;zxoS j? f;Zy wZs dh tZvh
fbyD dh e'fSS ehsh. B{z ebzfes ehsk j?. Xkofwe ns/ ;oftf;z ns/ v'B/SBz B{z tZvk wjZst ndB ekoB fJ; Xow B{z fznkdkso
;'u s/ uZbD tkfbnK ns/
;kfjs fbyD ns/ T[; dh ftnkfynk okiBhse ;fjDShbsk tkb/ d/S ibdh fdzd/ jB. fJ;bkw wZs jZe jbkb dh soeShb ns/ ekoiekoh ;wfMnk iKdk
wkoe;tkdhnK tZb'A fjzd{, f;Zy ns/
eoB tkb/ B{z T[; fyZs/ ftZu ftukoXkok soZeh d/ okj s[od/ jB ns/ fJ; d/ T[bN feos eoB s/ z'o fdzdk j?. fJ;bkw j?. d[BhnK ftZu nB/eK j'o Xkofwe wZs
w[;bwkBK dh ;KM pDk e/ ekog'o/NK ns/
gqGkts eod/ jB. ;G s'A tXhnk ;kfjs Xkofwe s"o s/ n;fjDShb b'e ns/ d/ nkgDk g/N GoB d/ Bkb jh r[nKYh d/ nkgD/ nkgD/ sohfenK Bkb b'eK B{z
;oeko fto[ZX fJj tZvk ;zxoS j? fi;
T[; B{z wzfBnk iKdk j? i' b'e gZyh j[zdk S ;dk rohph, G[Zywoh, nBgVQsk ns/ G[Zy/ j'D B{z jokw ;wMdk j?. ftnki Bk tZyoh ihtB wkBf;e SKsh bJh nkgD/
dh d[BhnK Go ftZu Sbkxk j'Jh j?. fJ;
j?. ;G s'A tZX gVQhnK ikD tkbhnK p/o[zrkoh dk fSeko ofjzd/ jB. fJ; soQK ykD dh gqEk fJ;bkw ftu d{;fonK d/ YzrK nB[;ko nfGnk; eokT[Ad/ jB.
;zxoS ftu tZyoh ;'u oZyD tkfbnK
w[SebK ftZu th b'e gZyh gZy Gko{ j[zdk d/ d/SK ftu edh th e'Jh ftSt gZXo y{B s/ gbD ;wkB ;wfMnk iKdk j? fJ; soQK ;ko/ Xkofwe ws d[Bhnk ftZu
ns/ ;zxoS bJh tZyo/ okj ngBkT[D
j?. d{i/ SpdK ftZu wkBtsk d/ gZy B{z dk ftdtkB, fbykoh, ;kfjseko, ns/ tZvk ngokX th rodkfBnk iKdk pj[frDsh b'ekJh B{z rohph, G[Zywoh,
tkb/ ;oeko ns/ ekog'o/N d/ jZe ftu
jo Xkofwe ns/ okiBhse cb;c/ ftu p[ZXhihth ns/ ftfrnkBh ofjDk g;zd j?. fJe nZbQk jh ;z;ko d/ ;GBK d[ZyK nBgVQsk, fpwkohnK dh ieV ns/
G[rsd/ Bzo nkT[Ad/ jB. nzd'bB dh
nfjw EK fdZsh iKdh j?. pj[s/ b'e iBw BjhA eodk. nfij/ d/SK tZb'A nkgD/ dk dko{ ;wfMnk iKdk j?. fjzd{ws ftZu Xkofwe ;fjDShbsk dk tXhnk gkm
n;b bhvofSg B/ nkgD/ :sBK okjhA
ekoB ns/ nkgD/ ;wkfie oj[-ohsK eo BkrfoeK B{z Xkofwe ;fjDShbsk dk nB/eK d/th d/tfsnK dh g{ik ehsh iKdh BjhA gVQk ;e/. fBZs tZy tZy Xkofwe
;zxoS B{z ;oeko dh n;b wBSk fi;
e/ nkgD/ Xow Bkb i[V/ j[zd/ jB. p"fXe gkm BjhA gVQkfJnk iKdk ns/ T[BQK tZb'A j?. fjzd{ Xkofwe rqzEK ftu dkB d/D dh fcofenK d/ nkg;h MrfVnK ns/
okjhA b'eK B{z fcoe{ nkXko s/ tzv e/
gZXo s/ Xkofwe ns/ okiBhse wkBtsk dh GbkJh B{z fsbKibh d/ fdZsh gqEk okjhA rohpK dh GbkJh ehsh iKdh dzfrnK dhnK ypoK nypkoK ftZu
bVkT[Dk ;h, s'A puk e/ nZr/ s'o fbnk
cb;fcnK Bkb i[VB tkfbnK dh iKdh j?. j?. iks gks dh gqEk eoe/ dfbsK Bkb SgdhnK ofjzdhnK jB. ;ko/ Xow b'eK
j?. wkBtsk dh GbkJh bJh e[dosh
frDsh pj[s xZN j[zdh j?. wkBtsk jo jo ;wki ftZu 90Ü ch;dh b'e gS{nK tork fttjko ehsk iKdk j?. B{z tXhnk ihtB iku f;ykT[D dk
;'fwnK B{z ftfrnkBe sohfenK Bkb
Xow dk nkXko j?. fi; Xow d/ g?o'eko nkgD/ tZy tZy fe;w d/ Xzd/ eoe/ S{doK B{z Xkofwe gqEktK okjhA ;wki d/ dkntk eod/ jB. fJ; d/ T[bN r?o
tzvD ns/ ;wZf;nktK dh ftfrnkBe
nkgD/ Xow d/ Bkb Bkb d{;fonK d/ ftek; ftZu nkgDk :'rdkB gkT[Ad/ pqkjwD tor dh ;/tk ftZu ofjD dk Xkofwe Bhdob?Av d/S tor/ b'eK ftZu
sohfenK d/ jb tkb/ ;kfjs ouBk
Xkofwe ;wkfie ns/ okiBhse jB. ;wki d/ pkeh 10Ü ch;dh b'e j[ew j?. fe;/ pqkjwD dh dfbsK d[nkok ngokX, mZrh ns/ b[ZN y;[ZN dk Bkw'
;zxoS ns/ ;kfjs dh ftnkfynk j'Dh
fynkbK dh edo eod/ jB T[BQK B{z nZS/ Xkofwe ns/ ;wkfie edoK ehwsK dh nkfrnk gkbD Bk eoB B{z tZvk fBSkB BjhA j?.
zo{oh j?. wB[Zysk dh GbkJh ns/
ftSt Bkrfoe ;wfMnk iKdk j?. Xow T[bzxDk eoe/ nEkj XzB fJeZso eo ngokX ;wfMnk iKdk j?. p[ZX wZs ns/ thjthA ;dh ftZu ;G s'A tZX ;kfjs
ekog'o/N B{z BZE gkT[D dk e'Jh j'o
d/ Bkw s/ e"whnsK ns/ d/SK dh T[;koh b?Ad/ jB. nkgD/ XB d/ z'o Bkb fJj i?B ws JhSto dh j'Ad s'A w[Beo jB. wkoe;tkd d/ cb;c/ s/ fbfynk frnk.
;kXB T[gbZpX BjhA j?.
nZi d/ :[Zr ftZu fJZe p/te{ch ikgdh b'e Xow ns/ okiBhsh B{z ubkT[Ad/ jB. ;ohoe eSNK ns/ fsnkr dh GktBk fJ; cb;c/ B{z ngDk e/ eJh d/SK B/
jopz; f;zx f;ZX{
jopz; f;zx f;ZX{
jopz; f;zx f;ZX{
jopz; f;zx f;ZX{
jopz; f;zx f;ZX{
j?. nkfd ekb s'A wB[Zy nkgDh fpjso ftfrnkB B{z wB[Zy dh GbkJh bJh Bkb fBotkD dh ;fEsh gqkgs ehsh rohph G[Zywoh p/o[zrkoh ns/ j'o eJh
foNkH vhHghHnkJhH n?bhw?ANoh gzikp
fzzdrh bJh gotk; eodk fojk j?. nZi tosD d/ T[bN fJj wB[Zy B{z nkgDh ik ;edh j?. f;Zy wZs ftZu feos eoB, wkBth ;wZf;nktK dk ykswk eo fdZsk
w'pkJhb L 0452640039
;ko/ fte;s d/SK ftZu jo e"w ns/ Xow bVkJhnK ftZu wotkT[D bJh wko{ tzv SeD ns/ Bkw igD dh otkfJs frnk. Gkt/A Xkofwe b'eK tZb'A fJ; d"o
wK sK nkfyo wK j? j[zdh
wK sK nkfyo wK j? j[zdh
wK sK nkfyo wK j? j[zdh
wK sK nkfyo wK j? j[zdh
:{e/ L b?;No wK sK nkfyo wK j? j[zdh
:{e/ L b?;No kfJo e"ANh e"A;b kfJo e"ANh e"A;b u ewb f;zx xN'o/ dh u ewb f;zx xN'o/ dh kBdko fiZskBdko fiZs
:{e/ L b?;No
:{e/ L b?;No kfJo e"ANh e"A;b u ewb f;zx xN'o/ dh kBdko fiZs
:{e/ L b?;NoSkfJo e"ANh e"A;b kfJo e"ANh e"A;b 'u ewb f;zx xN'o/ dh u ewb f;zx xN'o/ dh SkBdko fiZskBdko fiZs
wK sK nkfyo wK j? j[zdh
bzvB (fpT{o') phs/ eZbQ poskBhnk dhnK j'JhnK e"ANh e"A;b u'DK d/ Bshi/
pZfunK bJh mzvh SK j? j[zdh
nZi n?bkB fdZs/ rJ/, fijBK d/ w[skpe N"oh gkoNh Gkoh pj[ws Bkb w[be dhnK wK sK j[zdh fzzdrh dk ;ko
pj[shnK e"ANh e"A;bK 's/ ekpz j' rJh j?. fiZE'A sZe b?;NoSkfJo e"ANh e"A;b d/ wK s'A tZX Bk e'Jh eo/ fgnko
o[MkBK dh rZb j?, T[; pko/ fejk ik ;edk j? fe p/SZe fJ; e"A;b 's/ gfjbK jh shoE ukj/ bZy x[zw nkU
fgSb/ eJh ;kbK s'A N"oh gkoNh dk epzk ;h go fJ; tko gkoNh tZb'A fgSbh tko d[BhnK d/ ;G foSs/ fBGkU
Bkb'A 7 ;hNK j'o ;hNK dk tkXk doi eo fdZsk frnk j?. e'Jh foSsk Bk n?Bk tckdko
jo uko ;kb pknd NkT{B jkb bJh e[Zb 55 ;hNK dh j[zdh fJ; u'D ftZu Bk jh e'Jh nfijk feodko
fgSbh tko N"oh gkoNh e'b 35 ;hNK Bkb Gkoh pj[wZs ;h i' fJ; tko ;Zs j'o ;hNK wK pZfunK s'A tko/ iKdh
d[ZyV/ ;fj e/ jZ;dh ofjzdh
d/ tkX/ Bkb 42 j' frnk j?. yk; rZb fJj ojh fe ewb f;zx xN'o/ i' fe Uvph
wK Bkb ;'jDk bZr/ gfotko
ftr;NB po' e"A;b d/ gfjbK jh fvgNh bhvo jB, th fJ; u'D ftZu i/s{ oj/ jB.
wK dk eohJ/ fdb'A ;fseko
fJjBK u'DK ftu b/po gkoNh dk rqkc pj[s j/mK fvfrnk j?. b/po gkoNh B{z fJjBK
fiZE/ wK dk fujok jZ;dk
u'DK ftZu f;oc uko ;hNK id fe fbpob v?w'eo/fNe gkoNh B{z 9 ;hNK 's/ ;po
T[; ftjV/ ftZu oZp j? tZ;dk
eoBk fgnk j?.
d"bs Bkb ukj/ fiZs ;z;ko
e"A;bo ewb f;zx xN'o/ B/ fJj u'D gfjbh tko fiZsh j?. T[jBK dh fJ; fiZs
go G[ZbhA Bk ed/ wK dk T[geko
Bkb fJZE'A d/ gzikph GkJhuko/ ftZu y[Sh dh bfjo gkJh ik ojh j? s/ T[jBK B{z
nkU nZi wdoz v/n wBkJhJ/
tXkJhnK d/D tkfbnK dk sKsk bZrk j'fJnk j?. T[jBK dh fiZs Bkb Uvph
s/ pkeh fdB th wK Bkb fpskJhJ/
ftr;NB po' e"A;b tZb'A b?;NoSkfJo e"ANh e"A;b ftu gzikph GkJhuko/ dh gfjbh
'fJzdo' ;Zidk eodk bZy tko
tko n?ANoh j'Jh j? i' fe fJe tZvh gqkgsh s/ pj[s jh wkD tkbh rZb j?. e"A;bo
- fJzdo ;oK (cohde'N)
- fJzdo ;oK (cohde'N)
- fJzdo ;oK (cohde'N)
- fJzdo ;oK (cohde'N)
;G s'A ;Zuk j? wK dk fgnko - fJzdo ;oK (cohde'N)
ewb f;zx dh fiZs Bkb g{o/ gzikph GkJhuko/ d/ wkD ftu u'yk tkXk j'fJnk j? .
gqwkD{ ;wM"s/ s/ c?;bk j[D JhokB d/ jZEK
gqwkD{ ;wM"s/ s/ c?;bk j[D JhokB d/ jZEK
gqwkD{ ;wM"s/ s/ c?;bk j[D JhokB d/ jZEK 'uu uu u
gqwkD{ ;wM"s/ s/ c?;bk j[D JhokB d/ jZEK Gkosh-nwoheh vkeNoK B/ Gkos B{z G/i/ 5 nke;hiB ez;BNq/No nke;hiB ez;BNq/No
Gkosh-nwoheh vkeNoK B/ Gkos B{z G/i/ 5
Gkosh-nwoheh vkeNoK B/ Gkos B{z G/i/ 5 nke;hiB ez;BNq/No
Gkosh-nwoheh vkeNoK B/ Gkos B{z G/i/ 5
gqwkD{ ;wM"s/ s/ c?;bk j[D JhokB d/ jZEK
Gkosh-nwoheh vkeNoK B/ Gkos B{z G/i/ 5000 nke;hiB ez;BNq/No nke;hiB ez;BNq/No
n;cbsk j[D JhokB 's/ fBoGo eodh
u?ohN/pb ;z;EktK B{z G/i/ iKd/ jB sK
j? fe T[j fJBQK fonkfJsK B{z ;theko
i' Gkos ftu d{o-d[okv/ y/soK ftu
eoB ns/ ;wM"s/ sfjs nB[gkbD 's/
;EkBe fjZ;/dko b'V g?D 's/ e'ftv-
tkg; gosD dk eh f;nk;h c?;bk b?Adk
19 wohzK B{z nke;hiB T[gbpX
j?. nfXekoh B/ ft:Bk 'u rZbpks fco
eokT[D bJh fJjBK dh tos'A eo ;eD.''
s'A S[o{ j'D dh gfjbh Skw ftd/S wzsokbk
tb'A nk:'fis ekBcoz; ekb 'u T[jBK B/ fejk fe eohp 3500 j'o
gZsoekoK Bkb fJj rZb ehsh. nke;hiB ez;BNq/No G/i/ ikD/
nfXekoh B/ gSkD Bk zkjo eoB dh jB.n?ZcHnkJhHghHJ/H B/ fJjBK
Sos 's/ fJ; r[gs rZbpks d/ u"E/ nke;hiB ez;BNq/NoK B{z s[ozs G/i/ ikD
tkfSzrNB (fpT{o') nwohek ns/ gVkn 'u nwohek dh ;fEsh 's/ ftu wdd bJh Gkosh d{sktk; ns/
JhokB dofwnkB Bt/A d"o dh nf;ZX/ s"o rZbpks ehsh, fiE/ gqwkD{ ;wM"s/ d/
Gkos d/ jtkpkzh wzsokb/ Bkb rZb
's/ gqwkD{ rZbpks fco s'A S[o{ j'D pkeh fjZ;k b?D tkb/ nwoheh ns/
ehsh j?.
ftukb/ pkJhv/B gqSk;B B/ ;ze/s fdZs/ JhokBh gqshfBXhwzvb dofwnkB ;zd/SK
Gkos d/ g/Av{ fJbkfenK ftu ezw
jB fe JhokB B{z nwohek s'A fe;/ soQK B{z fJe gk;/ s'A d{i/ gk;/ gj[zuk oj/ jB.
tkfSzrNB (fpT{o') vkeNoK dk fJe ez;BNq/No gfjbK jh nfjwdkpkd gj[zu eoB tkb/ nk:'tk ;fEs ;fjrb ckT{Av/
dhnK BthnK ns/ tZvhnK fonkfJsK fJj fNZgDhnK ftd/S wzsoh n?ANoh
Gkosh-nwoheh ;w{j e'o'Bk tkfJo; rJ/ jB, 325 fdZbh G/i/ ik oj/ jB SB B/ fJe tZyo/ fpnkB ftu fejk fe
dhnK T[whdK BjhA oZyDhnK ukjhdhnK pfbze/B tZb'A :{eq/B :ksok d"okB JhokB
Bkb ghVs b'eK dh ikB pukT[D bJh ns/ 300 nke;hiB ez;BNq/No w[pzJh G/ T[j Gkos B{z 200 nke;hiB ez;BNq/No
jB. u'Nh d/ gqSk;fBe nfXekoh B/ B{z ekfJw oZyD dh Sos s'A pknd nkJh
gZsoekoK B{z dZf;nk fe nwohek B/ ;kb j?. pfbze/B B/ eht 'u fJe fJzNoftT{ Gkos ftu 5000 nke;hBi ez;BNq/No i/ ik oj/ jB. G/i fojk j?. Gkosh-nwoheh tzdBk eoB
2015 d/ fJfsjk;e gqwkD{ ;wM"s/ 'u 'u fejk fe ;kB{z fJj BjhA gsk fe JhokB G/i fojk j?. jkb jh ftu pDh 'c?vo/SB n?ZcHnkJhHghHJ/H d/ gqXkB vkeNo B/ g/Av{ fpjko ftu b'eK dh ikB pukT[D
fco s'A Skwb j'D bJh fsnko ehshnK gqwkD{ ;wM"s/ 'u g{oh soK gkbD Bkb nkc fJzvhnB fcihShnB; n?;';hJ/SB' oki GtkBh B/ fejk,''fJj nke;hiB bJh SBhtko B{z okSh i[NkT[D bJh fJe
rJhnK fonkfJsK dh ;{uh ;kjwD/ oZy tkg;h bJh fsnko j? iK BjhA. JhokB (n?ZcHnkJhHghHJ/H) B/ S[Zeotko B{z fejk ez;BNq/No ;EkBe Gkosh fjZ;/dkoK, w[fjzw dh S[o{nksh ehsh. f;oc e[M jh
fdZsh j?. B/ j[D sZe fJ; rZb d/ ;ze/s BjhA fe 5000 nke;hiB ez;BNq/No yohd bJ/ j;gskbK, n;EkJh nkJh;'b/SB e/AdoK, xzfNnK ftu 8000 vkbo s'A tZX okSh
nfXekoh B/ fejk fe ;cbsk iK fdZs/ . fJeZmh eo bJh rJh.
rJ/ jB. fJjBK ftu'A 450 nke;hiB Bt/A pDkJ/ n;EkJh j;gskbK ns/
43
43
43 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
43 gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
43 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
fdwkrh e;os
fdwkrh e;os
fdwkrh e;os
fdwkrh e;os
ozr Go' fdwkrh e;os
ozr Go'
ozr Go'
ozr Go'
ozr Go'
w[or/ dh pKr
w[or/ dh pKr
w[or/ dh pKr
w[or/ dh pKr
pkb ejkDh
pkb ejkDh w[or/ dh pKr
pkb ejkDh
pkb ejkDh
pkb ejkDh
fJe tko dh rZb j? fJe rohp ;h s/ w[ork ;kok fdB ftjbk ofjzdk wzfrnk fJBkw fwbdk ;h. fJ; eoe/ d{i/ gk;/ ep{so, w[or/ Bz{ ;zxD/ ''fJj w[ork fes/ w/o/ fYZv ftu
fe;kB ;h. fe;kB e'b E'VQh fijh ;h. w[or/ dh pKr ;[De/ fe;kB dh ep{so, fe;kB s'A u'oh w[or/ d/ th ezB izrb ftu b? frnk. ;zxD/ izrb ftu ik e/ th pKrK Bk dJh ikt/.'' S/o
zwhB ;h s/ fe;kB fgzv ftu nZy y[ZbQ iKdh ;h s/ fe;kB t/b/ Bkb GoB bZr fgnk. ik e/ ep{so B/ S/o Bz{ fwZ; ekb wkoh. Bz{ fynkb nkfJnk. S/o B{z SZe j'
M"AgVhB[wk xo pDke/ ofjzdk ;h. nkgD/ y/s ezw eoB ubk iKdk ;h. ''w[or/ Goktk! fe;/ dh r[bkwh T[;/ tes w[or/ Bz{ ykD tk;s/ S/o frnk fe ep{so B/ ikD p[M e/ T[;
fe;kB e'b fJe w[ork ;h. fe;kB fJ; soQK fe;kB s/ w[ork ob-fwb e/ ftu ihDk th e'Jh ihDk j[zdk. fe;kB jkzo j' frnk. S/o ;/to dk G[Zyk ;h, Bkb j/okc/oh ehsh j?.
nkgD/ w[or/ Bz{ pj[s fgnko eodk tXhnk fdB pshs eo oj/ ;B. dh r[bkwh SZv s/ w/o/ e'b izrb ftu nZi T[;Bz{ ykD tk;s/ e[M BjhA ''ubkek! j[D/ ikj s/ w/o/ bJh
;h. fco fJe fdB fe;kB d/ y/s ikD nk ik.'' ep{so B/ fJe fdB w[or/ Bz{ fwfbnk ;h. j'o fSeko b? e/ nk. BjhA sK s/oh
fe;kB rohp ;h, fco th T[;B/ s'A pknd fJe ep{so x[zwdk-x[zwkT[Adk nkfynk. ''pkdSkj ;bkws! nZi w?A s[jkv/ Skws nkJh ;wMhA.'' S/o B/ ep{so
w[or/ d/ rb ftu fJe ehwsh rkBh fe;kB d/ xo nk frnk. ep{so Bz{ ''w?A fJE/ fe;/ soQK dh r[bkwh ftu tk;s/ fJe fe;w dk s'jck b? e/ Bz{ nkfynk. s/ w[ork w"ek skV e/
gkJh ;h. rohph ekoD nkg fe;kB t/y e/ w[or/ B/ pKr d/D dh b'V Bk BjhA jK. fe;kB w?Bz{ pj[s fgnko nkfJnK. s[jkv/ tk;s/ fijVk fSeko tkg; fe;kB d/ xo tZb B{z
Bz{ fe;/ fdB G[Zyk th ofjDk g?Adk ;h ;wMh. ep{so s'A T[;Bz{ e'Jh ysok BjhA eodk. T[j nkg G[Zyk ofj e/ th w?Bz{ w?A nZi b? e/ nkfJnK. fJ; Bz{ w[ork T[vkohnK GoB bZrk. j[D w[or/ Bz{
go w[or/ Bz{ T[j oithA y[oke fdzdk ;h s/ Bk jh ep{so fe;kB d/ xo dk u'rk fdzdk s/ izrb ftu ike/ u'r/ efjzd/ jB. fJj d{o fJe fgzv ftu fe;kB p/jZd uzrk bZr fojk ;h.
;h. fe;kB w[or/ dh jo y[Sh dk g{ok- e'Jh B[e;kB eo ;edk ;h. bJh GNeDk fgnk eo/rk.'' w[or/ dk ofjzdk ;h s/ fJj o'zkBk pKr fdzdk fe;kB d/ fdZs/ pKr d/D d/ r[D
g{ok fynkb oZydk ;h. id'A ep{so nkfJnk w[ork u'rk i[nkp ;h. j?.'' ep{so B/ w[or/ dhnK f;csK d/ ekoB w[or/ dh ikB pu rJh ;h s/
nkgDk fYZv GoB bJh fe;kB u[r fojk ;h. w[or/ B/ ep{so Bz{ th go ep{so G'b/ Gkb/ Bt/A-Bt/A g[b pzBQfdnK nkfynk. GftZy ftu T[;B/ ep{so tor/
Bz{ pVh fwjBs eoBh g?Adh ;h. fe;kB u'r/ bJh ;[bkj wko bJh s/ d't/A iD/ gzShnK Bz{ nkgD/ ikb ftu c;kT[D S/o B/ w[ork gfjbK ed/ Bjh w'w'mrfDnK 's/ ftStk; Bk eoB
;t/o/ T[ZmD ;ko nkgD/ y/s ftu ezw fJeZm/ u'rk u[rd/ fBZehnK-fBZehnK ftu g{ok wkfjo ;h. id'A gzShnK dk t/fynk ;h s/ T[j w[or/ Bz{ ykD dh EK dk c?;bk eo fbnk.
fJepkb f;zx
fJepkb f;zx
fJepkb f;zx
eoB ubk iKdk s/ ;kok fdB y/s rZbK eoB bZr/. fJZemk ehsk u'rk w[Ze iKdk ;h, T[d'A ;'uK ftu g? frnk. fJepkb f;zx
fJepkb f;zx
ftu ezw eodk ofjzdk. fgZS/ fdB ''Goktk! w?A izrb ftu ofjzdk jK. ep{so gzShnK Bz{ pfjbk-c[;bk e/
ftu fe;kB d/ xo w[ork fJeZbk ofj fJXo ;?o eoB d/ pjkB/ nkfJnk ;h.'' izrb ftu b? iKdk ;h. ;zxD/ izrb
iKdk. w[or/ dh ;ko/ fdB dh y[oke ep{so B/ dZf;nk. ftu ike/ T[j nkgD/ w'pkfJb s'A S/o
u[Neb/
u[Neb/
u[Neb/
dk gqpzX sK fe;kB ;t/o/ jh eo fdzdk ep{so p/jZd ubke s/ ezwu'o ;h. Bz{ fwZ; ekb wkodk ;h s/ S/o nke/
u[Neb/
u[Neb/
go fe;kB vodk ofjzdk ;h fe w[or/ ''fJZE/ w[or/ e'b u'r/ dh s/ w"i gzShnK Bz{ yk iKdk ;h. S/o Bz{ fBZs
Bz{ fdB ftu e'Jh e[Zsk-fpZbk Bk j?.'' ep{so Bz{ fynkb nkfJnk s/ BtK fSeko bZG e/ d/D ekoD ep{so
dp'u bt/. fJ; eoe/ T[;B/ w[or/ Bz{ ep{so B/ gfjb/ fdB fe;kB d/ G'b/- izrb d/ oki/ S/o dk uj/sk pfDnk fJe fwZso (nkgD/ d{;o/ fwZso B{z) -w/oh xo tkbh w/ok pj[s jh fXnkB
pKr d/D dk Yzr f;ykfJnk j'fJnk Gkb/ w[or/ Bz{ ftStk; ftu b? fbnk. j'fJnk ;h s/ izrb d/ pkeh ikBto oZydh j?.
;h. id'A th e'Jh e[Zsk-fpZbk w[or/ ''w[or/ Goktk! w?A o'zkBk s/o/ e'b ep{so s'A th S/o tKr jh vod/ ;B. d{;ok fwZso-T[j fet/A<
Bz{ cVB dh e'fSS eodk sK w[ork fJE/ nk ikfJnk eoz{rk. rZbK wkfonk w[or/ Bz{ th ep{so pfjbk-c[;bk gfjbk fwZso-T[; B/ w?B{z GKv/ X'D bJh row gkDh fdZsk, feT[Afe mzv/ gkDh
g{ok z'o bk e/ pKr fdzdk. w[or/ dh eoKr/.'' ep{so B/ nkfynk. e/ izrb ftu b? nkfJnk. w[ork Bkb posB ;kc eodk sK w?A fpwko j' iKdk. c/o T[; B{z eoB/ g?D/ ;B.
pKr ;[D e/ fe;kB T[;/ tes jEbk ''mhe j?. w/ok th NkJhw gk; j' p/jZd ;wMdko ;h fco th T[j ubke ***********
ezw SZv e/ xo gj[zu iKdk. fJ; soQK ikfJnk eo{rk. w?A fdB ftZu fJE/ ep{so dhnK rZbK ftu nk frnk. fpwko gsBh (gsh B{z) -w/o/ Bkb tkndk eo' fe w/oh w"s s'A pknd d{;ok
w[ork fe;kB d/ xo tXhnk fdB fJeZbk j[zdK.'' fJj nkyfdnK w[or/ Skw Bz{ fe;kB xo nkfJnk s/ ftnkj BjhA eotkT[r/.
pshs eo fojk ;h. T[;Bz{ fJE/ fe;/ B/ nkgDh ;fjwsh gqrNkJh. w[or/ Bz{ xo ftu Bk t/ye/ T[j pj[s gsh-s{z ftnkj dh rZb eodh j?A, w?A sK fe;/ dh poks s/ th BjhA iktKrk.
soQK dh e'Jh szrh BjhA ;h. j[D ep{so o'zkBk w[or/ e'b nkT[D d[yh j'fJnk. ;kok fdB ezw eoB eoe/ rbsh fJe tko jh ekch j?.
w[ork, fe;kB dk e'Jh ezw BjhA bZr fgnk. ep{so u'rk u[rD t/b/ fe;kB p/jZd EZfenk j'fJnk ;h, fco ***********
eodk ;h. nkgDh fjckis t/b/ pKr w[or/ e'b nk iKdk. ep{so Bz{ w"i bZr th T[j T[;/ tes w[or/ Bz{ bZGD s[o gsh (gsBh B{z) -w?A s/ohnK o'i o'i dhnK cowkfJSK s'A szr nk e/ nksw-
d/D s'A fJbktk w[ork o'zkBk sVe/ rJh ;h. j[D T[;Bz{ u'r/ bJh EK-EK fgnk. jZfsnk eoB ik fojk jK.
uko e[ ti/ fJe pKr j'o fdzdk ;h. BjhA x[zwDk g?Adk ;h. fe;kB d{o se w[or/ Bz{ t/y e/ gsBh-iok ;[DBk, fJe fuZNk ;{N sK b? e/ d/ ikt', G'r s/ eh gktKrh.
sVe/ uko e[ ti/ tkbh pKr w[or/ B/ ep{so pj[s ubke ;h. ep{so j'o nkfJnk go T[;Bz{ feXo/ th w[ork Bk ***********
nkgDh wozh Bkb d/Dh S[o{ ehsh ;h. gzShnK d/ u'r/ Bz{ dkn s/ bkT[Adk jh bZGk. fe;kB Bz{ SZe ;h fe T[;d/ w[or/ okXk (;hsk B{z) -w?A s/ w/ok gq/wh fgSb/ thj ;kbK s'A pV/ jh y[S ofj oj/ ;h.
fe;kB ;kok fdB y/s ftu ezw eoB ;h, T[j j'o gzShnK Bz{ pfjbk-c[;bk Bz{ e'Jh u[Ze e/ b? frnk j?. w[or/ Bz{ rhsk-c/o j[D eh j' frnk j?.
eoe/ p/jZd EZe iKdk ;h. EektN e/ izrb d/ oki/ S/o d/ ykD tk;s/ th fJeZfbnK xo SZvD eoe/ fe;kB j[D okXk-j[D ;kvk ftnkj j' frnk j?.
ekoD ;t/o/ T[;dh nZy BjhA y[ZbQdh b? iKdk ;h. fJ; pdb/ T[;Bz{ wz{j gSsk fojk ;h. ***********
44
44
44 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
44 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
44 gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
e'o'Bk d/ Gkosh t?ohn?AN B{z b? e/ fpqN/B WHO B/ uhBh e'o'Bk t?e;hB B{z fdZsh B/ uhBh e'o'Bk t?e;hB B{z fdZsh
e'o'Bk d/ Gkosh t?ohn?AN B{z b? e/ fpqN/B
B/ uhBh e'o'Bk t?e;hB B{z fdZsh
B/ uhBh e'o'Bk t?e;hB B{z fdZsh
B/ uhBh e'o'Bk t?e;hB B{z fdZsh
e'o'Bk d/ Gkosh t?ohn?AN B{z b? e/ fpqN/B
e'o'Bk d/ Gkosh t?ohn?AN B{z b? e/ fpqN/B
e'o'Bk d/ Gkosh t?ohn?AN B{z b? e/ fpqN/B
dk f;js ftGkr th fuzsk
dk f;js ftGkr th fuzsk
dk f;js ftGkr th fuzsk
dk f;js ftGkr th fuzsk 'uu uu u
dk f;js ftGkr th fuzsk
{oh, j[D sZe 6 t?e;hBK B{z joh Mzvh
{oh, j[D sZe 6 t?e;hBK B{z joh Mzvh
{oh, j[D sZe 6 t?e;hBK B{z joh Mzvh
wB wB wB wB wBz{oh, j[D sZe 6 t?e;hBK B{z joh Mzvh{oh, j[D sZe 6 t?e;hBK B{z joh Mzvh
tos'A B{z wBz{oh fdZsh j?.
f;Bckow tZb'A pDkJh t?e;hB B{z
nkT[D tkb/ fdBK ftu ;z:[es okSNo
;wofEs e't?e; gq'rokw ftu Skwb
ehsk ik ;edk j?. fJ; d/ zohJ/ rohp
ns/ b'Vtzd d/SK sZe n?ANh e'o'Bk t?e;hB
gj[zukJh ik ojh j?. :{Bh;/c ns/
vpbT{Hn?ZuHUH d/ nwohek ;fEs y/soh
dcso d/ zohJ/ th fJ; dh tzv ehsh ik
;edh j?. vpbT{Hn?ZuHUH d/ iBob
;eZso N/vq'; ndB'w x/po/f;n; B/ fejk
fe uhBh t?e;hB B{z fwbk e/ j[D sZe 6
n?ANh e'o'Bk te;hB B{z J/iz;h s'A wBz{oh
fwb u[Zeh j?.
j[D okj uZbd/ t?e;hB brtk
;eDr/ nwoheh
nwohek ftu e'o'Bk NhekeoB
gq'rokw B{z j'o s/z ehsk frnk j?. fJZE/
j[D e'Jh th okj s[od/ nk;kBh Bkb
Nhek brtk ;edk j?. fJ; bJh jzkoK
ckow/;h ns/ w'pkJhb ebhfBe dh
ftt;Ek ehsh rJh j?. fJj edw e'o'Bk
wjkwkoh fybkc NhekeoB w[fjzw ftu
s/zh fbnkT[D bJh u[Zfenk frnk j?.
fiB/tk (fpT{o') rb'pb gZXo 's/ fJ; wBz{oh d/ pknd ;z:[es okSNo
nwoheh okSNogsh i'n pkJhv/B B/ phs/
c?bh e'ftv-19 bkr dh phwkoh Bkb ;wofEs gq'rokw zohJ/ b'Vtzd d/SK sZe
BthA fdZbh (fpT{o') fpqN/B d/ f;js ftGkr B/ Gkos 'u gkJ/ rJ/ e'o'Bk tkfJo; i{M ojh d[Bhnk bJh uzrh ypo j?. ftSt n?ANh e'o'Bk t?e;hB dh v'z gj[zuD dh jcs/ NhekeoB B{z tXktk d/D bJh fJ;
d/ fszB t?ohn?ANK 'u'A fJe t?ohn?AN B{z b? e/ fuzsk zkjo ehsh j?. fJe fog'oN w[skpe f;js ;zrmB (vpbT{Hn?ZuHUH) B/ uhB nk; pD rJh j?. vpbT{Hn?ZuHUH d/ ;j{bs dk n?bkB ehsk ;h. nwohek
gpfbe j?bE fJzrb?Av (ghHn?ZuHJhH) ftGkr B/ e'o'Bk tkfJo; d/ fJe Gkosh t?ohn?AN dh f;B'ckow dh e'o'Bk t?e;hB dh seBheh ;bkj ;w{j B/ gfjbh tko uhB ftu j[D sZe eohp 15 eo'V b'eK dk
NhekeoB ehsk ik u[Zek j?.
phH1H617H2 B{z b? e/ fejk fe fJj j'o d' t?ohn?ANK dh s[bBk 'u tX/o/ ysoBke j? n?woi?A;h tos'A B{z wBz{oh d/ fdZsh j?. dh fe;/ n?ANh e'o'Bk t?e;hB dh n?woi?A;h
ns/ s/zh Bkb c?bdk j?.
e'o'Bk tkfJo; d/ fJ; t?ohn?AN s'A fJbktk j[D sZe phH1H617 ns/ 1H617H3 's/
5 oke/N ezNo'b s'A pkjo,
5 oke/N ezNo'b s'A pkjo,
Long March 5 oke/N ezNo'b s'A pkjo,5 oke/N ezNo'b s'A pkjo,
5 oke/N ezNo'b s'A pkjo,
y'i uZb ojh j?. ghHn?ZuHJhH tZb'A ikoh ehs/ rJ/ nzefVnK w[skpe phH1H617 d/ 61
Bw{fBnK ;w/s e[Zb 500 Bw{fBnK 's/ y'i ehsh ik ojh j?. jkbKfe e[M wkfjoK dk
wzBDk j? fe e'o'Bk phH1H617H2 t?ohn?AN fpqN/B 'u e'ftv-19 wjkwkoh dh d{ih
Xosh s/ wbp/ dk e'Jh ysok BjhA
Xosh s/ wbp/ dk e'Jh ysok BjhA
Xosh s/ wbp/ dk e'Jh ysok BjhA
Xosh s/ wbp/ dk e'Jh ysok BjhA
bfjo bJh fzzw/tkoh e?AN t?ohn?AN d/ w[ekpb/ xZN fJBc?efNv j?. fog'oN w[skpe Xosh s/ wbp/ dk e'Jh ysok BjhA
fJ; rZb d/ j[D sZe e'Jh ;p{s BjhA fwb/ jB fi; d/ nkXko 's/ fJj fejk ik ;e/
fe e'o'Bk tkfJo; d/ Gkosh t?ohn?AN 's/ t?e;hB ezw BjhA eo/rh. phfizr (fpT{o') uhB d/ tZv/ oke/N
dZyDh ncohek, pqkzhb ns/ Gkos 'u gkJ/ rJ/ e'o'Bk tkfJo; d/ t?ohn?AN; 'u bKr wkou 5 ph dk wbpk pj[s jh s/
;gkJhe gq'NhB 'u pdbkn d/yD B{z fwfbnk j? fi; d/ okjhA fJj wB[Zyh ftSkD{ Bkb
zh Bkb Xosh tZb nk fojk j?. fJ; d/
i[V iKdk j?. don;b, fe;/ th tkfJo; dh fJj fe;w j[zdh j? fe T[j fwT[N?AN j' e/ ;zpzX 'u ydSk iskfJnk ik fojk j? fe
nkgD/ o{g ns/ j'Ad B{z poeoko oZy/. Gkos 'u e'ftv-19 dh d{ih bfjo fGnkBe fJj nrb/ jcs/ Xosh 's/ fvZr e/ fes/
bfjo d/ fgZS/ e'o'Bk tkfJo; d/ fJ; t?ohn?AN B{z fzzw/tko wzfBnk ik fojk j?. th B[e;kB eo ;edk j?. j[D uhB B/
fejk fe T[; d/ oke/N d/ wbp/ s'A fe;/ B{z
e'Jh ysok BjhA j?. fJj Xosh d/
o{; dh e'o'Bk tkfJo; t?e;hB
o{; dh e'o'Bk tkfJo; t?e;hB
o{; dh e'o'Bk tkfJo; t?e;hB tksktosD 'u nkT[Ad/ jh ;VQ ikt/rk.
o{; dh e'o'Bk tkfJo; t?e;hB
o{; dh e'o'Bk tkfJo; t?e;hB
fJj ikDekoh ftd/S wzsokbk d/ p[bko/
tKr t?BfpB B/ fdZsh j?.
-47 fizBh Go';/wzd L g[fsB
AK-47 fizBh Go';/wzd L g[fsB-47 fizBh Go';/wzd L g[fsB dZ; d/JhJ/ fe uhB dk fJj tZvk
-47 fizBh Go';/wzd L g[fsB
-47 fizBh Go';/wzd L g[fsB
oke/N 100 c[ZN bzpk ns/ 22 whfNqe NB
tzB tkbk j?. oke/N uhB d/ ezNo'b s'A
pkjo j' u[Zfenk j?. fJ; 's/ nwoheh
g[bkV J/iz;h Bk;k dh th Bzo j?. gfjbK
wzfBnk ik fojk ;h fe fJj Xosh 's/ nk
e/ B[e;kB gj[zuk ;edk j? go j[D uhB
B/ fJ; ;zGktBk s'A fJBeko eo fdZsk
j?. T[E/ d{i/ gk;/ nwohek d/ ;g/; ewKv
B/ th fejk j? fe B[e;kB j'D dh
;zGktBk xZN j?. i/eo fes/ th B[e;kB
j[zdk j? sK fJ; dh GogkJh uhB B{z jh
eoBh gt/rh. wkfjoK B/ fJj th fejk
fe fJB;kBK B{z ysok j'D dk ydSk
pj[s jh xZN j?.
Gkos B{z g{oh ;pf;vh s/ fwbDr/ e'o'Bk o'e{ 19-25 eo'V Nhe/
Gkos B{z g{oh ;pf;vh s/ fwbDr/ e'o'Bk o'e{ 19-25 eo'V Nhe/
Gkos B{z g{oh ;pf;vh s/ fwbDr/ e'o'Bk o'e{ 19-25 eo'V Nhe/
Gkos B{z g{oh ;pf;vh s/ fwbDr/ e'o'Bk o'e{ 19-25 eo'V Nhe/
Gkos B{z g{oh ;pf;vh s/ fwbDr/ e'o'Bk o'e{ 19-25 eo'V Nhe/
tkfSzrNB (fpT{o') NhfenK Bkb ;zpzfXs rb'pbh ;zrmB rkth B/ fejk
j? fe Gkos B{z e'ftv-19 o'e{ 19-25 eo'V Nhe/ g{oh ;pf;vh 's/ fwbD d/
wk;e'-o{; d/ okSNogsh tbkfdwho g[fsB B/ fejk fe o{; dh e'ftv-19 t?e;hBK Bkb jh s[ozs seBheh ;jkfJsk ns/ cfoZi u/B T[geoD bJh fszB eo'V
AK-47 dh soQK Go';/wzd jB. fJe fBT{z J/iz;h w[skpe o{; B/ j[D sZe e'oBk vkbo dh ftZsh ;jkfJsk th fwb/rh. rkth d/ fJe p[bko/ B/ fejk fe
tkfJo; dhnK uko t?e;hBK B{z wBz{oh d/ fdZshnK jB. J/iz;h B/ g[fsB d/ jtkb/ s'A e't?e; p'ov B/ w[Zd/ 's/ d;zpo 'u c?;bk fbnk ;h.
fbfynk fe T[j J/He/H-47 fizBh Go';/wzd j?. iBse-fBZih rb'pbh f;js GkJhtkbh Bkb i[fVnk fJj ;zrmB xZN
ns/ wZX nkwdBh tkb/ d/SK B{z Nhe/ T[gbpZX eotkT[D bJh rb'pbh
fJj n;hA BjhA, fJe :{oghB ;g?Sfb;N B/ fejk j? ns/ w?B{z bZrdk j? fe T[j
g{oh soQK mhe j?. J/He/H-47 d[Bhnk 'u ;G s'A tX/o/ fJ;s/wkb ehs/ ikD tkb/ e'fSSK dh nrtkJh eo fojk j?. rkth d/ fJe p[bko/ B/ fejk fe rkth
jfEnkoK 'u'A fJe j?. fJe thvhU ekBcoz; d"okB T[g gqXkB wzsoh sks:kBk w"i{dk ;zeN 'u Gkos dh wdd bJh g{oh soQK tuBpZX j?. d;zpo 2020 'u
r'bhe'tk B/ g[fsB d/ jtkb/ s'A dZf;nk fe ;kvk w?vhe/SB nfijh seBhe ns/ gb/ e't?e; p'ov fJ; rZb 's/ ;fjws j'fJnk ;h fe J/Hn?ZwH;hH ftt;Ek sfjs
Nckow 's/ nkXkfos j? fi; B{z djkfenK s'A fJ;s/wkb ehsk ik fojk j?. fwbD tkb/ NhfenK dhnK e[Zb y[okeK 'u'A brGr 20 ch;dh y[okeK Gkos
B{z fwbDrhnK.
T[j pj[s wkovB ns/ ng-N{-v/N j?. fJ; 'u e'Jh SZe BjhA j? fe T[j ;G s'A
tX/o/ Go';/wzd ns/ ;[oZfyns j?. fJ; s'A gfjbK o{; B/ e'ftv-19 o'e{ nkgD/ Nhe/ T[BQK B/ fejk fe fJ; s'A fJbktk ;zrmB B{z ;zp'fXs ftt;Ek sfjs
;g{sfBe-th dh fJe y[oke tkb/ fJBc?eSB B{z thotko B{z fJj soe fdzd/ j'J/ o?r{b/ fwbD tkbh ftZsh ;jkfJsk 'u'A Gkos B{z brGr 20 ch;dh ;jkfJsk
No wBz{oh gqdkB eo fdZsh fe T[; edw Bkb e'o'Bk tkfJo; fto[ZX ;w{jfe S'N fwb/rh. rkth B/ fJe ;tkb d/ itkp 'u fJ; rZb B{z ;theko ehsk fe
gqkgs eoB dh gqfefonk 'u s/zh nk ;edh j?. Nhe/ d/ fJ; fJBc?eSB dk BK Gkos 'u wjkwkoh d/ w"i{dk ;zeN d/ uZbd/ ;zrmB dh Nhek ;gbkJh 's/
n;o fgnk j? feT[Afe BthA fdZbh NhfenK dh tZvh fBowksk ns/ ;gbkfJo
';g{sfBe bkJhN' j? ns/ fJj d'-y[oke tkb/ ;g{sfBe-th dh gfjbh y[oke d/
pokpo j?. ojh j?.
gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
gzikp NkJhw
4 4 4 4 45 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
Bktb
Bktb
Bktb pkothA fe
Bktb
Bktb
pkothA fe
pkothA feSss ss s
pkothA fe
pkothA fe
fJe skok uwfenk
fJe skok uwfenk n?;H ;keh
fJe skok uwfenk
fJe skok uwfenk
fJe skok uwfenk
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
fgSb/ nze s'A nZr/
fgSb/ nze s'A nZr/ fdZ; oj/ j'<@ okw ;t/o/ jh ukj dk eZg pDk ftjV/ dh d[ekB ;h. T[; B/ i/pQ 'u'A fJe
fgSb/ nze s'A nZr/
fgSb/ nze s'A nZr/
fgSb/ nze s'A nZr/
xo nkT[D s/ nrb/ fdB s'A jh gZr bkj nkgD/ ;kjwD/ o?Ae s/ ftu uNkJh ftSk nzro/zh dk nypko ekrz pkjo eZY T[; B{z gfVQnk ns/
fJ; pks dk coe io{o g? frnk ;h. oZyd/ j'J/ irs okw B{z t/y pkp{ osB gVQ fojk ;h. T[; B/ jZE ftu g?B c/o gz;koh dh jZNh s/ p?m/ gzikjK s'A
irs okw ftu fJe pdbkt th nk bkb B/ fejk. cfVnk j'fJnk ;h. nypko s/ fBSkB T[go d/ pzd/ e'b'A fe;/ xo dk gsk
frnk ;h. id'A ;t/o/ ;ko nypko ;[ZND šBjhA pJh osB bkb n?;h e'Jh bkT[AfdnK t/y wj/S B{z ;wM BjhA ;h g[ZfSnk. d[ekB s/ p?m/ pzd/ B/ fJe
tkbk w[zvk T[BQK d/ xo w{jo/ gj[zfunk yk; rZb BjhA pZ; nZi n?t/A ;G e[M nk fojk. nyho T[j g[ZS jh p?mk, tkoh T[; tZb t/fynk ns/ c/o gsk
sK irs okw B/ T[; B{z o'e e/ fejk, nZSk-nZSk bZr fojk. ihn nzdo'A špkT{ ih fJj s[;hA nypko s/ BjhA T[; eh fejk fe T[j y{p;{os rZGo{
''ekek ebQ s'A fJj T[od{ dk j"bk-r"bk fijk.@ fBSkB feT[A brk oj/ j'<@ GhVh rbh 'u N[oD bZrk . ;koh rbh
nypko pzd. fJ; dh EK s/ nzro/zh dk @w?A i' fejk ;h T[j ehsk<@ šs?B{z sK ekek G'ok th fceo BjhA ykbh gJh ;h. e'Jh th nkT[Adk-iKdk
nypko ;[ZfNnk eohA.'' osB bkb B/ nrbk ;tkb fe xo ftu s/oh fJe i[nkB G?D p?mh BjhA ;h fdZ; fojk. rZGo{ j'b/-j"b/ fJe
fJe tkoh sK nypko tkbk w[zvk gkfJnk. j?. T[; B{z th ;j[ok xo ukjhdk. w?A wekB tZb tX fojk ;h. T[; dk
th gzvs irs okw tZb t/ydk ofj šjK pJh. Gkt/A fJzM sK w?A fgSb/ ;'funk nkg/ jh fceo eo t/yK. nypko gfjoktk th T[sBk jh y{p;{os ;h
frnk feT[Afe fgSb/ gzi-S/ ;kbK s'A fszB fdBK s'A nzro/zh dk nypko ftu w[zfvnK d/ fJSfsjko t/y fojk ;h fizBk T[j nkg ;h. g?oK ftu gfjB/
T[j nkg T[BQK xo T[od{ dk nypko t/ydk nk fojk ;h go eZbQ n?stko d/ fiBQK B{z ihtB-;zrDhnK ukjhdhnK uwV/ d/ uwuwKd/ p{NK Bkb jbeh-
fdzdk nk fojk ;h. fJe tkoh w[zv/ d/ nypko ftu sK w[zfvnK dhnK bkfJBK B/. nkj s{z th t/y b? w?A e[M fBSkB jbeh mZg-mZg dh nktkz nk ojh ;h.
nfijk j'D s/ nkgD/ ;kwQD/ fJe
wB 'u nkJh fJ; gfotosB dk ekoB bZrhnK j'JhnK ;B. ;wM jh Bk nkt/ bkJ/ B/.@ N[odk j'fJnk T[j gzvs irs okw
nDikD/ rZGo{ B{z yVk t/y irs okw
g[ZS/ go T[; B/ fJj zo{oh BjhA fe; B{z u[fDnk ikt/ .@ fJj nkyfdnK irs okw B/ d/ xo w{jo/ nk yVk j' frnk. xo dk
sK fit/A ntke fijk j' e/ ofj frnk.
;wfMnk. T[; B{z bZrk fes/ nfijk šc/o eh ehsk irs okw<@ nypko ;kjwD/ yV/ g[Zs B{z cVk p{jk pzd ;h. d't/A cZNK B/
frnk .
g[ZSD s/ pz[or T[; B{z e[M T[bNk- pJh osB bkb eoBk eh ;h< T[BQK fdZsk. wj/S T[;/ EK yV'sk nypko 'u fit/A fJe-d{i/ B{z rbtZeVh gk oZyh
šg[Zs w?A gfjukfDnk BjhA s?B{z<@
f;ZXk jh Bk p'b d/t/. bzphnK eskoK ftu'A w?B{z gzi w[zv/ uzr/ w[zfvnK d/ t/ot/ s/ g?B Bkb bkJ/ ;h. fJe tkoh rZGo{ dh Bzo p?me d/
irs okw B/ n?Be d/ ShfSnK d/
fidB nypko tkb/ w[zv/ B/ bZr/.@ fBSkBK B{z gVQB bZrk. fit/A-fit/A T[j pzd cZNK tZb rJh. c/o T[j e[M gb
nzro/zh dk nypko S[o{ eoBk ;h T[j šnZSk c/o e'Jh rZb nZr/ tXh iK gVQdk ik fojk ;h T[; d/ fujo/ d/ Gkt fJ;/ soQK rbh 'u'A d' g"VhnK uVQ pzd T[s'A t/yfdnK rZGo{ B{z g[ZfSnk .
špkT{ ih w?B{z gfjukD'r/ th
fdB S[eotko dk ;h . ;t/o s'A jh irs BjhA<@ pdbd/ ik oj/ ;B. Gkt/A nypko ftu dotkz/ dh u"yN tZb nkgDk ;Zik jZE
fet/A< w?A gfjbh tkoh nkg ih d/ xo
okw B{z nypko dh T[vhe ;h. Gkt/A w[zvk T[j d't/A nkgD/ e?pB 'u p?m/ fJe w[zv/ sK pj[s/o/ ;B go irs okw B/ b? frnk fi; s/ xzNh dk ;ftZu
nkfJnK. fJ; s'A gfjbK ed/ fwfbnk
nypko ;[ZND bJh mhe o'z tkb/ tes d{i/ Bkb ;tkb-itkp eo oj/ ;B. fBSkB T[BQK s/ jh bkfJnk ;h fijV/ bZfrnk j'fJnk ;h. T[; B/ ;ftZu B{z
jh BjhA.@
s/ nkfJnk ;h go irs okw B{z gsk šeZbQ jh sK w?A nypko t/fynk nZi pj[s tZv/ nj[fdnK s/ ;B. fJe tkoh BZg xzNh tikJh, nfijk eo T[j w[V
BjhA feT[A w[zv/ s/ fyM uVQh ik ojh ;h fuZmhnK fbyKrk. d/y' c/o.@ d'jK dh sK wj/S j?okB j'fJnk fJj' BjhA ;h T[BQK ;hVQhnK s'A j/mK T[so rbh ftu irs okw dh ;wM 'u ni/ th e[M
fJj ;'ufdnK fe fJzBh d/o j'D s/ th rZb w[Ze rJh. fvT{Nh g{oh eo xo ;wM gk fojk fe T[; d/ pkT{ ih B{z eh nk yV'sk. T[j pzd fetkVK d/ y[ZbQD BjhA ;h nk fojk go fco th T[j rZGo{
T[j nypko b? e/ feT[A BjhA ;h gj[zu irs okw T[BQK gzi w[zfvnK B{z ewb ufVQnk fe T[BQK B{z vkeNo, dk fJzszko eoB bZrk. e[M fuo p'bdk ik fojk ;h.
nkfJnk < nypko d/ gs/ s/ fuZmh fby nkgDh fJzihBhno, nkJhHJ/Hn?;H s'A xZN w[zvk pknd gfjbK nzdo'A e[zvh y[ZbQD dh '';Zu pkT{ ih fi; B/ j[D/-j[D/
irs okw nypko b? ftjV/ ftu Xh dh ikDekoh d/D bZrk, g;zd jh BjhA. go g/wKHHH< nktkz nkJh ns/ c/o rbtZeVh 'u p?me dk pkjobk dotkzk y'fbQnk eh
nk frnk. T[; B/ ukj dk eZg ;'jDh e[Vh, r'ok ozr, eZd gzi šeh pkT{ ih B/ gfjbK w[zv/ pko/ c;/ d't/A cZN tZyo/ j' rJ/. dbhzK 'u T[jh s[jkvh Xh j?, fijVh phHekw,
pDkfJnk o'z tkbh uNkJh ftSkJh ns/ c[ZN uko fJzu . bzpk eZd! ;fbw- ns/ nkgD/ pko/ BjhA ;'funk fe n?v/ g/wK yV'sh ;h. dotkzk T[; B/ jh c;N vthzB Bkb gVQh j'Jh j? <@
T[; s/ u"AeVh wko pfj nypko phHekw. c;N vthzB gk;. gqkJht/N tZv/ nj[fdnK tkb/ w[zv/ eh fJ; w[jZb/ y'fbQnk ;h. g/wk dk BkT[A ;[D irs okw e[M
t/yD bZrk. ukj dk eZg T[; B/ fJe ezgBh ftu B"eoh s/ pj[s fJZzs. ftu t;/ xo B{z g;zd eoBr/< ns/ c/ @fe; B{z fwbDk <@ BjhA p'fbnk e/tb T[; B/ f;o fjbk e/
gk;/ Xo fdZsk ;h. Gkt/A nzro/zh d/ c/o irs okw B/ nkgDh iks, o g/wKHHH<@ g/wK B/ T[;/ soQK ;Zi/ jZE Bkb cZN jK 'u jkwh Go fdZsh .
nypko ftu T[od{ d/ nypko fijhnK nkgDk r's, fJzrb?Av t;h Xh dk g{ok nrb/ fdB c/o irs okw B/ T[BQK cVh yV'sh B/ g[ZfSnk. ni/ T[j p'b jh fojk ;h fe
uNgNhnK pksK sK BjhA ;B fijVhnK t/otk fJj ;kok e[M fby T[; B/ fuZmh ;G w[zfvnK B{z fuZmhnK fbyhnK. fJ; @eh gzvs irs okw ih dk fJj' okiokDh o;'Jh dk ezw SZv dbhi ftu
T[j ne;o okiokDh B{z ;[DkfJnk g{oh eo bJh. c/o fJ;/ soQK dhnK uko tkoh th T[; B/ nkgD/ pko/, g/wK xo j?<@ nk rZGo{ B{z fBjkoB bZrh, fi; B/
eodk ;h, go nZi T[; dk wsbp j'o fuZmhnK fbyhnK T[; B/. xo'A N[o pko/, nkgD/ gfotko pko/ tXk uVQk e/ g/wK p'bh e[M BjhA pZ; T[; B/ jK jbe/ Bhb/ ozr dh ewhz gfjBh j'Jh
ypoK gVQDk BjhA ;h, ;r'A T[j sK T[; id'A T[j ;N/SB s/ gj[zuD tkbk ;h ikDekoh fdZsh. fszB fdB bzx rJ/ ftu f;o zo{o fjbkfJnk. ;h ns/ T[; Bkb w/u yKdh Bhb/ rkVQ/
ftu j'o jh e[M bZG fojk ;h. sK okj ftu g?Ad/ g';N nkfc; s'A T[jB/ go fe;/ w[zv/ dk T[; B{z ys BjhA šw?A T[BQK B{z fwbD nkfJnK .@ ozr dh g?AN ;h. f;o s/ pj[s S'N/ S'N/
go S[eotko j'D eoe/ id'A T[; B/ gzi fbckc/ th yohd bJ/ ;B. fuZmhnK fwfbnk. nfijk j[zdk t/y irs okw ''nkg<'' tkb ;B. T[; rZGo{ B/ okiokDh d/ th
w[zv/-e[VhnK dk fJSfsjko tkbk gzBk pzd eoB s'A gfjbK T[; B/ nkgD/ g[Zs fBokS j'D bZrk. T[; d/ wB ftu pko- fJj g/wk dk fJe Spd dk ;tkb g?o S{j/. fe;/ B{z th e[M gsk BjhA ;h
t/fynk sK T[; ftu e'Jh nfijk w[zvk wj/S pko/ th ;koh ikDekoh d/ fdZsh pko fJj' nkt/ fe T[; dh Xh dk ftnkj ;h . bZr fojk fe fJj eh j' fojk ;h.
BjhA bZfGnk fi; B{z T[j nkgDh Xh ;h fe T[j fJe tZvh cow ftu w?B/io sK ed/ j't/rk jh BjhA. T[; B{z e'Jh šfJj w?A T[BQK B{z fwb e/ jh dZ; dotkz/ fgZS/ fSgh g/wK B{z, Bk irs
bJh u[D ;edk. irs okw fJj ;G bZfrnk. fJ; ;ko/ ezw bJh T[; B{z nZX/ w[zvk g;zd BjhA eo/rk. ;edK s[jkB{z BjhA.@ okw s/ Bk okiokDh B{z. pZ; ;G T[;
t/y pj[s fBokS BjhA j'fJnk. T[j xzN/ s'A th tZX bZr frnk. i/ T[; B{z ;N/SB s/ pkp{ osB bkb pkjo rbh 'u yV's/ rZGo{ B/ itkp tZb t/y oj/ ;B. T[j sK fJj' ;'u oj/
ikDdk ;h nzro/zh dk nypko sK o'z šw/ok ezw zo{o pD ikt/rk. g/wK B/ fJe-d' tkoh g[ZfSnk th sK T[; B/ fdZsk. ;B fe pkjo s'A nkfJnk fJj w[zvk e"D
jh nkt/rk ns/ T[BQK ftu e'Jh Bk e'Jh B{z fJBQK ftu'A e'Jh w[zvk sK g;zd eo fJj nky fe e'fSS eo fojK, fszB- šmfjo' w?A s[jkv/ bJh p?me dk j? ns/ ;kv/ xo eh eoB nkfJnk< ns/
w[zvk sK nfijk bZG/rk jh fijVk g/ bt/rk. c/o g/wK ftu e'Jh ewh th sK uko ys th fwb/ B/ go e'Jh xo ifunk dotkzk y'bQdh jK.'' fpBK g[ZS/ nzdo fet/A nk frnk<
wK d/ ekpb j't/rk. BjhA.@ BjhA. M{m rZb pDk osB bkb B{z u[Zg šgo T[j jB feZE/<'' špkT{ ih w?A e[o;h s/ p?m iktK<@
c/o n?stko tkb/ fdB sK nfij/ SkwhA fvT{Nh w[ek fJj ;'udk eotk fdZsk. c/o n?stko dk fdB nk g/wK p?me dk dotkzk y'bQD bJh šjK jK ! g[Zs feT[A BjhA<@
fJSfsjkoK d/ fszB gzB/ Go/ j'J/ ;B. j'fJnk irs okw id'A xo gj[zfunk frnk. go nZi irs okw dk wB gsk ikD jh bZrh ;h fe rZGo{ B/ nrbk ni/ T[j ftjV/ d/ y{zi/ 'u gJh e[o;h
e[VhnK d/ nZv ns/ w[zfvnK d/ sK T[j pj[s y[S ;h. id'A g/wK fvT{Nh BjhA feT[A e[M eoB dk BjhA ;h . T[; ;tkb g[ZfSnk. u[ZeD jh bZrk ;h fe dotkz/ fgZS'A
nZv. irs okw s;Zbh Bkb fJe-fJe s'A xo w[Vh sK T[; B{z t/y gsk BjhA B/ nzro/zh dk nypko gVQB dk e'Jh šT[j ftjV/ 'u p?m/ ukj ghAd/ j'J/ g/wK pkjo fBebh ns/ e[o;h nkgD/
w[zv/ pko/ fXnkB Bkb gVQdk ik fojk irs okw d/ wB B{z eh j'D bZrk. ukn th BjhA fdykfJnk. T[; B/ sK nypko gVQ oj/ B/.@ pkT{ ih e'b oZy w[V T[; dotkz/ fgZS/
;h b/feB T[; B{z sK e'Jh th g;zd BjhA fit/A v'p/ fij/ g? oj/ j'D. nzdo e[M nypko t/fynk she BjhA. ;G e[M T[; šmhe j? c/o p?me dk dotkzk ik fSg rJh. T[j rZGo{ bZsK g;ko
;h nk fojk. T[j sK nZr/ tXdk j'fJnk j/mK B{z fvZr fojk j't/. uko/ gk;/ ;G B{z cz{b fijk ikfgnk ns/ pkp{ osB y'bQD dh b'V BjhA w?A T[BQK B{z ftjV/ e[o;h s/ pfj frnk. irs okw B/
jo fJe B{z fBekodk ik fojk ;h . e[M f;wN e/ S'Nk-S'Nk j' frnk bkb dh rZb M{m. p; T[j sK u[Zg wzi/ ftu ik e/ fwb b?Adk jK.@ nzro/zh dk nypko fJe gk;/ Xo fdZsk
fes/ w[zv/ dh T[wo tZvh ;h, fes/ j't/. s/ bzwk fgnk ;'udk fojk. fJ; s'A gfjbK fe g/wK j'o e[M ;h. o;'Jh dh dbhz ftu yVh okiokDh
T[jdk xo BjhA ;h. fes/ T[; dh B"eoh šfJj th ubh ikt/rh ;kB{z SZv g/wK T[; B{z ukj dk eZg pDk e/ g[ZSdh T[j rZGo{ fit/A T[; B{z fJe gk;/ th j[D pkjo ftjV/ ftu nk rJh ;h.
S'Nh ;h. jo fJe ftu T[; B{z B[e; jh e/. fJ; s'A tZvh sK gfjbK jh fezBh d/ rJh go T[j sK th BjhA T[fmnk. eoe/ xo nzdo tZb B{z N[o fgnk. g/wK špkT{ ih w?A dhge Sowk jK.
fdZ; oj/ ;B. w[zv/ B{z T[j nkgDh Xh d{o ubh rJh. feZE/ j? fJzrb?Av, r'fonK go id'A g/wK p?me ftu'A pkjo fBeb j?okB j'Jh nkgDh EK s/ yV'sh jh ofj
fJzvhnB J/no c'o; ftu gkfJbN jK.
g/wK Bkb wB'-wB yVQk eo jo fJe dk w[be. fezBh d/o oki ehsk r'fonK rJh sK T[; B{z fJ; soQK bZrk fe T[; rJh. T[j ;'uD bZrh,
T[wo SZph ;kb j?. gfNnkb/ B/V/ fgzv
zkthJ/ s'A t/ydk. T[; B{z s'bdk B/ ;kv/ s/. gsk BjhA fet/A ofjzdh B/ fJj ezw sK f;o/ ukVQDk jh fejk j? fJj pzdk fijVk f;ZXk
y/Vh r[ZioK ;kvk xo j?. w?A fgzv dk
fBjkodk, goydk go T[; B{z jo EK s/ j't/rh T[E/< j?. T[j wzi/ s'A T[Zm c/o pkjo'A nypko ;kv/ xo nzdo ubk frnk. fJ; B/ sK
ofjD tkbK, fgsk ih ;e{b wk;No
g/wK fJZeh fd;dh ns/ w[zvk T[ZBh. šw?A XhnK d/ ;ko/ wkfgnK B{z fJj' u[Ze fbnkfJnk. fe;/ B{z g[ZfSnk she BjhA. c/o eh b?D B/. xo dh y/sh j?.
irs okw B/ jZE ftu g?B th cV ejKrk fe T[j XhnK dk pkjo d/ w[beK SkfJd nZi e'Jh w[zvk T[; B{z mhe nkfJnk fJj<@
T[BQK s'A fJbktk xo ftu wK j?.
oZfynk ;h. T[; B{z i/ e'Jh w[zvk E'VQk 'u ed/ ftnkj Bk eoB. w?A sK g/wK B{z fdZ; gt/. vkeNo, fJzihBhno BjhA sK g/wK T[; d/ fgZS/ d' fvzxK g[ZN
;kv/ ;kfonK ftu ;G s'A tZvh fJe
fijk th iudk T[j T[; s/ fBSkB fJZE/ nkgD/ w[be ftu jh ftnkjKrk. xZN'-xZN T[Zu/ nj[d/ dk. T[; B/ ukj fvT[VQh d/ dotkz/ dh UN b? e/ yVh j'
G?D j?. ftnkjh j'Jh j?. nkgD/ gfotko
brk fdzdk ;h. c/o id'A th wB T[dk; j'fJnk eo/rk dk eZg u[Zfenk, ftjV/ ftu nk uNkJh rJh. T[; B{z T[; EK yb'fsnK ftjV/
'u pj[s ;[yh j?. G?D s'A S'N/ d' Gok B/
fJ; soQK eofdnK ;t/o d/ d; tZi okiokDh B{z Bkb b? T[; B{z fwbD ftSkJh ns/ T[; s/ u"AeVh wko pfj ftu ;G e[M fdZ; fojk ;h .
. pj[sk BjhA gVQ/. nkgDh zwhB j?.
rJ/ ;B. nZr/ sK T[j nypko gVQ B"A ufbnk ikfJnk eoKrk.@ frnk. ;t/o d/ B"A ti/ dk t/bk ;h. irs okw ni/ th uNkJh s/ p?mk
T[; ftu y/sh eod/ B/. T[j th ;ko/
ti/ she ftjbk j' ikfJnk eodk ;h. p?me ftu wzi/ s/ bzwk fgnk irs okiokDh o;'Jh ftu nkNk r[zBQ ojh nzro/zh dk nypko gVQ fojk ;h. ukj
ftnkj/ j'J/ B/ ns/ nkgD/ gfotko 'u
go nZiHHH! T[; B/ gzi w[zv/ nfij/ u[D/ okw fezBk fuo ;'udk fojkHHHnkT[Ad/ ;h. g/wK fgSb/ ewo/ ftu MkV{ wko dk eZg T[; d/ ;Zi/ gk;/ fgnk ;h. T[;
y[S B/. j[D fgzv y/Vh r[ZioK dk o{g
fijV/ g/wK d/ pokpo bZr/. T[BQK ftu'A S/ fdB c/o fJ;/ soQK bzx rJ/. egV/ X'D dh fsnkoh eo ojh ;h. T[; dhnK nZyK s/ bZfrnk uSwk co/w
pdb frnk j?! gfNnkbk Sfjo pkjK
d' vkeNo ;B, d' fJzihBhno ns/ fJe irs okw o'z nzro/zh dk nypko B/ r[;bykB/ nZr/ w?b/ egfVnK dk fYZbk j'D eoe/ BZe dk ;jkok bJh
c?bKdk j'fJnk fgzv tZb tXdk nk
nkJhHJ/Hn?;H ;h. nypko ;KG T[; B/ b? pfj iKdk. xo 'u g/wK B/, wj/S B/ Y/o bk oZfynk ;h. nZi T[; e'b'A j[D yV'sk ;h. r[;bykB/ w{jo/ X'D tkb/
fojk j?. ed/ fgzv 'u gqkfJwoh ;e{b
p?me ftu Xo fdZsk ns/ c/o T[j o'z fJe-d' tkoh nkgD/ pkT{ ih B{z she xo dk fybkok BjhA ;KfGnk egfVnK dk Y/o ni/ th bZfrnk
j[zdk ;h go j[D jkJh ;e{b j?. fgzv
tkb/ ezw bZr frnk. nzro/zh dk nypko gVQd/ t/fynk sK frnk. j'fJnk ;h. ftjV/ ftu fe;/ B/ MkV{
dk o{g gfjbK tkbk BjhA fojk. fJe
;'wtko tkb/ fdB irs okw dh T[BQK B{z j?okBh zo{o j'Jh, feT[Afe nZi c/o T[BQK d/ xo s'A pkjo rbh d/ BjhA ;h wkfonk. g/wK B/ th ni/ w{zj
s'A fJe tX e/ gZe/ xo pD rJ/ B/.
fvT{Nh fdB dh ;h. id'A d; ti/ T[j she sK T[j T[od{ dk nypko gVQd/ f;o/ s/ fJe w'No-;kfJeb nk e/ BjhA ;h X'sk. T[j th T[;/ soQK oks
;kv/ fgsk ih B/ th d'-wzzbk gZek
;N/SB s/ gj[zfunk sK pj[s y[S ;h nkJ/ ;B. fJe tkoh wj/S d/ wB nkJh o[fenk. SZph-;skJh tfoQnK dk fJe tkb/ egV/ gfjBh ni/ th fvT[VQh d/
xo pDk ofynk j?.
fit/A T[; B/ g/wK dk foSsk gZek eo fe T[j nkgD/ pkT{ ih e'b'A fJ; c[oshbk rzGo{ T[; s'A j/mK T[sfonk. dotkz/ fgZS/ fSgh yV'sh ;h.
pkeh nrb/ nze ftu
pkeh nrb/ nze ftu
pkeh nrb/ nze ftu
pkeh nrb/ nze ftu
pkeh nrb/ nze ftu
fdZsk ;h. T[; B{z t/y osB bkb p'b pdbkt dk ekoB g[ZS t/y/. go T[; B{z T[; B/ w'No-;kfJeb ;N?Av s/ bkfJnk. rZGo{ B/ ftjV/ ftu dkyb j' e[M
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
jh fgnk, nfijk eoBk :'r BjhA bZrk . rbh fJzBh GhVh ;h fe T[j T[; B{z nzdo gbK bJh fJZXo-T[ZXo t/y nZr/ tX
šeh rZb gzvs ih, nZi pj[s y[S c/o nrbk n?stko nkfJnk. irs BjhA ;h b? ik ;edk. Bkb jh gz;koh gzvs irs okw d/ g?ohA jZE bkfJnk. c'B 0061403848789
46
46
46 gzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
46 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
46 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
ejkDh
ejkDh
ejkDh
ejkDh
ejkDh
y[zde
y[zde
y[zde eoB?b f;zx tihokpkd
y[zde
y[zde
eoB?b f;zx tihokpkd
eoB?b f;zx tihokpkd
eoB?b f;zx tihokpkd
eoB?b f;zx tihokpkd
wkxh okw d/ tZv/ tv/o/ nzpkb/ Sfjo fe;/ Bkb T[; dh d[ekB s/ nk iKdk eosko f;zx dh fJ; rZb 's/ d[ekB ftu gkso B{z uzrh soQK ikBD dh e'fSS eodh
'u ofjzd/ ;h. T[jBK dk nkVQs dk ezw ;h. i/ e'Jh ;odko j't/ sK bkbk ih p?m/ ;ko/ jZ; gJ/. s/ nkgD/ ;[Gkn nB[;ko Ykb b?Adh. xo
;h. tZv/ tZv/ fiwhAdkoK Bkb T[BQK dk ;fs ;qh nekb jZE i'Ve/ p[bkT[Ad/ i/ š;odko ih i/ gZND tkbh j'T{ sK ftu f;oc T[; dh ;Z; jh ;h j'o e'Jh th
tkj tk;sk ns/ b?D d/D ubdk nk e'Jh j'o fjzd{ i?ANbw?B iK nkVQshnk jh gZNh ikT{. j[D n?A dZ; s/oh iwhB B{z sh;ok pzdk BjhA ;h.
fojk ;h. fco wkxh okw d/ pkg B/ wkxh T[BQK dh d[ekB s/ jkzoh GoB nkT[Adk eh w?A gZN ;edk jK< BjhA Bk feT[Afe gko' dk ezw j'o tZX frnk. ftnkj
okw B{z gfNnkbk ftu fJe nkVQs dh sK wkxh okw okw ih efje/ p?mD dh T[j s/oh nkgDh j? j'o fe;/ dh Bh.@ s'A pknd B{zj okDh d/ g/fenK tb'A e'Jh
j'o d[ekB y'bQ e/ fdZsh. wkxh okw dk fJikzs d/ fdzdk j?. šwzB rJ/ bkbk E'vhnK rZbK B{z. Bk e'Jh foSs/dko nkT[Adk jh ofjzdk fi;
pkg oZyk okw r[gsk pj[s ;[bfMnk oZyk okw n?Av ;Bz BK dh nkVQs fijdhnK iVQK Xosh s'A T[go j'DrhnK eoe/ gko' B{z xo dk th fynkb oZyDk
j'fJnk bkbk ;h. T[jB/ ;'funk fe nzpkb/ gfNnkb/ Sfjo ftu E'VQ/ ;kbK 'u jh T[j jh g[ZfNnk ik ;edk J/. ;odko g?Adk. wkxh okw d/ xo dh B"eoh sK
Sfjo d/ nkb/-d[nkb/ d/ fgzvK ftu wSj{o j' rJh. tZv/ tZv/ tgkoh jkVQh eosko f;zx wkxh okw dk fJe gZek s/ SZv Bh ;edh feT[Afe xo dk r[ikok
c;bpkVh ;/w ekoD xZN jh j[zdh j?. ;kT[Dh dhnK c;bK dk fJeZmk ;"dk fJwkBdkoh fiwhAdko ;h. T[; dh jkVQh fJ; xo 's/ jh ubdk nk fojk J/. BoziD
feT[A Bk gfNnkbk ik e/ nkVQs dk eoB nkT[Ad/. ;?boK tkb/ eJh tgkoh ;kT[Dh dh g{oh c;b oZyk okw n?Av ;Bz f;zx d/ ;j[fonK tb'A gfjbK eJhnK B/
eko'pko tXkfJnk ikt/ feT[Afe gfNnkb/ T[; d/ gZe/ rkje pD rJ/ ;B. j[D dh d[ekB 's/ jh fvrdh ;h. T[j fizBK nkgD/ i[nkJh B{z nkBh-pjkBh gko' B{z
fJbke/ ftu fiwhAdkoK dk eko'pko d[ekB 'u fJe BjhA fszB w[Bhw gZe/ ns/ th nkVQs s'A g?;k T[Xko b?Adk jkVh S[ZNh eoB pko/ fejk. BoziD f;zx pj[s
tXhnk ubdk ;h. d' eZu/ oZy bJ/ ;B. fJe sK p?AeK ftu'A ;kT[Dh ;kc eo fdzdk ;h. eJh tko sK d{o dh ;'u e/ jh itkp fdzdk. w[zvk ;e{b
wkxh okw B{z gfNnkb/ nkJ/ B{z uko g?;k eYtkT[D 's/ iwQk eoB go jh d' uko jzko fpBk fbyk gVQh s'A jh xo'A ubk iKdk s/ r[fozdo fJeZbh jh xo
;kb jh j'J/ ;B fe T[; dk pkg ub ofjzdk ns/ fJe j'o fgzvK 'u fzwhAdkoK cVe/ b? iKdk s/ nkgD/ nkg jh wjhB/ ftu ofjzdh. r[fozdo e"o B/ B"eoh tk;s/
d/ tgkoh B{z fwbD bJh gfNnkb/ ubk
tf;nk. wkxh okw B/ tZX xZN eoe/ s'A T[rokjh eodk ofjzdk. d' wjhB/ fgS'A :kd eoke/ tkg; xo jh eJh ekbiK ftu nkgD/ :'rsk d/ g/go
frnk. B"A ti/ s'A gfjbK gko' nkgDh
nzpkb/ tkbh nkVQs dh d[ekB fe;/ j'o tvk bVek fpeow ekbi 'u w'V fdzdk ;h. ;odko eosko f;zx dh d/ oZy/ ;h go j[D sZe fJzNoftT{ BjhA
B{zj B{z fsnko eoe/ e'mh gj[zu rJh.
nkVQshJ/ B{z t/u fdZsh. d[ekB ekch phHekw eodk ;h ns/ S'Nh e[Vh ykb;k Gkt/A iwhB th xZN ;h go T[j e'Jh BSk nkJh. Sq'wDh ew/Nh nXhB g?Ad/ eJh
BkSs/ 'u go'AmhnK cNkcN gko' B/ nkg
w[Bkck d/ rJh ;h. wkxh okw dk nkgDk ekbi ftu phHJ/H Gkr gfjb/ ;kb 'u j' th BjhA eodk ;h. T[; dh fJe bVeh ekbiK 'u th noihnK gk fdZshnK ;B
jh fsnko eo bJhnK.
e'Jh wekB BjhA ;h. T[j feokJ/ s/ jh rJh. pZfunK B{z nkVQs Bkb e'Jh brk eB/vk ftnkjh j'Jh ;h. xo go you/ go T[E/ th fe;/ tZv/ pzd/ B{z efj ejkT[Dk
w[zv/-e[VhnK vokfJzr o{w ftu p?m
ofjzdk ;h. id'A nzpkb/ tkbh nkVQsh dh BjhA ;h. T[j sK f;oc gVQkJh s/ iK fco pj[s xZN ;B. wekB th fgzv ftu pkjo th g?Adk J/.
rJ/. T[BQK Bkb fJe b/vh gq'c?;o th ;h.
d[ekB fte rJh fco T[; B/ ;" ri tkbk x[zwD fcoB 's/ s[o/ ofjzd/. w[zvk ed/ ed/ y/sK 'u pj[s tXhnk pfDnk j'fJnk. fJe fdB wkxh okw r[gsk B{z th
ohs{ B/ nkgDh wK Bkb ;G dh ikD
fJe S'Nk fijk wekB yohd fbnk. wkxh E'VQ/ fij/ ;w/A bJh nkVQs s/ nk e/ xo wkxh okw dk s/ ;odko eosko f;zx gko' s'A gsk uZb frnk fe gko' dh B{zj
gfjukD eokJh.
okw d/ d' S'N/ S'N/ pZu/ ;B. fJ; tes w[V iKdk. bVeh you eoB B{z s/i ;h. dk fJe d{i/ d/ xo nkT[Dk ikDk j[zdk fe;/ ekbi ftu gq'c?;o brD bJh
vkfJfBzr N/pb x/o/ r[fozdo B/
tZvk w[zvk gzi ;kb dk s/ S'Nh e[Vh d' yVQ/ g?o nkgDh wK s'A jzko d' jzko b? ;h. T[j nkgD/ nkgD/ xo dh ephbdkoh nozhnK d/ oZyhnK jB. ftukfonK dh
BkSsk brk fdZsk. djhA, uNDh, gBho
;kb dh ;h. wkxh okw dh tj[Nh ewb/S e/ ekbi s[o iKdh. fJj g?;k T[BQK d' dhnK rZbK ne;o eod/ ofjzd/. wkxh e'Jh fSckoS Bk j'D eoe/ T[; dk ezw
dh G[oih s/ d' iZr bZ;h d/ oZy fdZs/ s/
e[wkoh d; gk; jh ;h. T[j ne;o wkxh fdBK 'u jh you eo SZvDk. okw d/ pZu/ th ed/ ed/ rZvh b?e/ ;odko ed/ th BjhA pD ;eDk. wkxh okw B/
fJZe iZr gkDh dk th oZy fdZsk. ;ko/
okw s'A nkVQs d/ fj;kp feskp pko/ wkxh okw dk d; ;kbK 'u eo'VK eosko f;zx d/ xo r/Vk wko nkT[Ad/ gko' B{z nkgDh B{zj d/ ekbi fbnkT[D
jh w"i w;sh ftu BkSsk eo oj/ ;B.
ne;o nkgD/ xo p?m e/ Skw d/ ftjb/ dk tgko j' frnk. gfNnkb/ s'A ;ofjzd go T[j j'o fe;/ d/ xo BjhA iKd/ ;h. bJh fejk. d{i/ fdB gko' r[fozdo e"o d/ fi; fe;/ B{z th e'Jh uhz dh b'V j[zdh
;w/A g[ZSdh ofjzdh ;h. iKdh ;Ve 's/ g?Ad/ fJe fgzv d/ fiwhAdko wkxh okw d/ xo fgzv dh fJe rohp T[; dh :'rsk d/ ;ko/ ekri nkgD/ T[j r[fozdo B{z efj fdzd/.
gfjbK gfjbK sK id'A wkxh okw s'A gzi feZb/ zwhB gfjbK rfjD/ oZyh s/ wfjD/ gfotko dh n"os eJh ;kbK s'A wkbe B{z cVk fdZs/. wkxh okw B/ nkgDh šfJj ;[BZyh pj{ e"D j? <@ fJe e[Vh
dk pkg ihT[Adk ;h fgzvK ftu s[o fco d' ;kbK pknd T[j ;koh dh ;koh yohd ezw eodh nk ojh ;h. T[jdk ezw ykDk rZvh Sq'wDh gqpzXe ew/Nh d/ gqXkB gk; B/ ohs{ r[gsk B{z g[ZfSnk. šfJj ;kvh
e/ eJh xo nkgDh nkVQs Bkb i'V bJ/ bJh. T[;/ fgzv d/ fJe j'o fiwhAdko s'A pDkT[Dk, egV/ X'D/ ns/ e'mh dh ;kc ik e/ gko' dh B{zj dh f;ckoS bk fdZsh. B"eokDh gko' dh pj{ j?. fgSb/ wjhB/ jh
;h. fco id'A T[j fJ; ;z;ko s'A e{u eo fszB ns/ bkrb/ fgzv tkb/ s'A d' feZb/ p? ;ckJh dk j[zdk ;h. T[j jo ezw jZ; e/ gqXkB B/ wkxh okw B{z g{oB ftStk; fJBQK dk ftnkj j'fJnk<@ ohs{ B/ r[fozdo
frnk fco wkxh okw B{z fJeZb/ B{z id'A eok bJh. fJ; soQK T[; dk d; feZfbnK eodh s/ ih efjzdh ofjzdh. e'mh 'u fdtk fdZsk. jcs/ pknd r[fozdo e"o B{z B{z ;[Dk e/ fejk.
nkVQs s'A ftjb fwbdh, eJh seV/ dk fJe N[eVk fJeZmk j' frnk. feT[Afe nkT[Ad/ jo pzd/ dk T[j yk; fynkb gfNnkb/ ykb;k ekbi bJh fJzNoftT{ šgVQh fbyh brdh J/ < g[ZS sK Gbk
fiwhAdkoK d/ xo ik e/ T[BQK Bkb T[BQK fiwhAdkoK B/ eoik jh fJzBk u[Zfenk oZydh. nkgDh wkbeD ewb/S r[gsk nk rJh. r[fozdo e"o B/ fJzNoftT{ b?D ohs{.@ fJe j'o e[Vh B/ fejk.
šgVQ/ fby/ B"eoK B{z Gbk fJE/ g[ZSD
jwdodh Goh rZbpks eodk ofjzdk. j'fJnk ;h fe T[;dk ftnki th w'VBk dk sK T[j yk; fynkb oZydh. b'ehA tkb/ w?ApoK dk ;wMdkoh w[skpe ;tkbK
j"bh j"bh eJh fgzvK d/ eohp thj e[ n"yk j' frnk. T[BQK B/ nkVQs s'A jh ne;o fJj efjzd/ j[zd/ ;h fe ewb/S dk itkp d/ e/ xo tkg; nkgD/ gsh dh eh b'V j?. d't/A ;Z; B{zj ob fwbe/
ezw eofdnk eoBrhnK.@ ohs{ B/ fco
fiwhAdko wkxh okw Bkb fj;kp feskp ftnki go g?;/ b? e/ XhnK g[ZsoK d/ ns/ gko' dk ;Z; B{zj dk foSsk brdk Bkb nk rJh. ykb;k ekbi dh
T[Zuh fejk. fJj ;G rZbK r[fozdo B{z
eoB br gJ/. j[D T[; dh nkVQs nkgDh ekoi ehs/ ;B. tZvhnK tZvhnK e'mhnK J/. fJzNoftT{ dh ;koh ikDekoh wkxh okw
;[D ojhnK ;B.
bhj s/ s[o gJh pZu/ ;e{b ikD bZr th ftnki{ g?f;nK Bkb jh pDk bJhnK wkxh okw dk w[zvk ph ekw eoe/ e'b th gj[zu rJh. f;oc fB:[esh gZso
šs[;hA BkSsk eo' nkgK nZr/ th
gJ/. wkxh okw B/ fJe w[Bhw oZy fbnk ;B. nkVQs dh d[ekB 's/ pfj frnk feT[Afe dh T[vhe ftu ;B.
ubDk J/. fe;/ B{z pj[sk e[S BjhA
i' pkoK iwksK gk; ;h. T[; dh d[ekB ;Ve 's/ g?Ad/ tZv/ y/s ftu'A nZX/ wkxh okw B/ sK T[; e'b'A B"eoh sK e'Jh wkxh okw dh Xh th ykb;k ekbi
ejhdk. fJj' fijhnK rZbK nkgK B{z S'Gk
s/ j[D o"De bZrDh S[o{ j' rJh. ftx/ dh e'mh wkxh okw B/ pDk bJh. eokT[Dh Bh ;h go T[jB{z fj;kp-feskp ftu phHJ/H ckJhBb ftu gVQdh J/.
Bh fdzdhnK.@ w?vw gq'c?;o B/ ;G B{z u[Zg
fJe rohp iBkBh ukj gkDh nZX/ ftZx/ 'u pkr prhuk ;h. e'mh pDB :'r pDke/ nkVQs go jh p?mkT[Dk ;h r[fozdo dh fJzNoftT{ pko/ T[;B{z e'Jh th
eok fdZsk. T[BQK ftu'A w[zvk e'Jh th Bh
fbnkT[D 's/ oZy bJh. id'A th e'Jh bfrnK d' ;kb bZr rJ/. wkxh okw feT[Afe nkVQs dk ezw j[D wkxh okw d/ ikDekoh BjhA. fJe fdB ohs{ r[gsk d/
p'fbnk. BkSsk ysw j' frnk ;h s/ ukj
fiwhAdko nkVQs s/ nkT[Adk sK T[j n"os j[D gfNnkbk tkbk wekB t/u e/ fgzv fJeZb/ d/ tZ; dk ezw BjhA fojk ;h. ekbi ro[Zg B/ c?;bk ehsk fe fJe fdB
d/ eZgK dh T[vhe 'u p?m/ ;B.
bkb/ d/ nkT[D s'A gfjbK d[ekB y'bQ e/ tkbh e'mh 'u ofjD bZr fgnk. xo jkVQh ;kT[Dh c;b B{z T[j E'e d/ o{g nzfwqs;o ik e/ wZEk N/fenk ikt/ Bkb/
fJzB/ B{z wkxh okw th fsnko j' e/
;kc ;ckJh eodh s/ X{c pZsh th bk eJh B"eo oZy/ j'J/ ;B. fJe wkbh, fJe ftu bZyK dk wkb yohd tZv/ tZv/ Gkos gkfe;skB pkovo d/fynk ikt/.
u[pko/ 'u'A EZb/ nk e/ pZfunK B{z fwb e/
fdzdh. fco fiwhAdkoK B{z fpBk g[ZS/ ukj o;'Jh tk;s/ n"os ns/ egV/ s/ ;kc tgkohnK B{z t/u e/ u'yk Bck ewk oj/ d' fdBK dk N{o pDk e/ d' tZvhnK
fgnko d/D bZrk. e'b yVQh r[fozdo B{z
fbnk fdzdh. ed/ ed/ pkjo'A nkfJnk ;ckJh d/ ezw bJh fJe fgzv dh rohp ;B. w[zv/ dk BK w'jB r[gsk ns/ e[Vh N?e;hnK p[Ze eo bJhnK. nZm w[zv/ s/
T[BQK ;Zd e/ r'dh 'u b? e/ fgnko fdZsk
N?bhc'B th ;[D SZvdh. bkb/ s'A gfjbK n"os oZy bJh. bkbk d/ d't/A pZu/ j';Nb dk BK ohs r[gsk J/. t?;/ g[okD/ fJe' b/vh gq'c?;o nZm jh e[VhnK B/
s/ g[ZfSnk, šp/Nk s/oh fJzNoftT{ dk e'Jh
w[Bhw th nk iKdk s/ fiwhAdkoK Bkb 'u jh ofjzd/ ;B. bVek n?wHekw ns/ nkVQshJ/ T[BQK B{z r[gsk nkVQshJ/ efj ekbi s'A fJikis b? bJh. ohs{ dk c?;bk
gsk ufbnk iK w?A fco fe;/ fdB j'o
rZbpks th eodk s/ S[rb eoe/ fdb bVeh th phHJ/H ftu ;h. d't/A pZu/ ;[BZy/ e/ ;Zdd/ B/. d' ;kbK pkd w[zv/ dk ftnkj ;h gfNnkb/ s'A ubD bfrnK o;s/ ftu tZv/ pzd/ B{z ejK.''
th brke/ oZydk. eJh sK ftjbV ;B s/ Sokosh ;[Gkn d/ ;B. wK pkg s'A fJe nwho xokD/ d/ gfotko dh y{p;{os T[BQK dh e'mh g?Adh j?. T[j nkgD/ d';sK šnzeb ih s[jkvh w/jopkBh Bkb
fiwhAdko fJZE/ nk e/ nZXk fdB nkgDk T[j xZN jh vod/ ;B. fgzv 'u T[BQK dk e[Vh Bkb eo fdZsk. e[Vh dk pkg B{z ;t/o dk BkSsk eokT[Dk ukj[zdh ;h. w?B{z ykb;k ekbi 'u ps"o gzikph d/
;wK fpsk e/ ub/ iKd/. eJh gb d' gb fdb xZN jh brdk ;h. oki;EkB i?g[o dk wkopb dk tgkoh fJ; dh ;{uBk T[BQK nkgDh wK B{z d/ b?euoko d/ nkvo fwb rJ/ B/, w?A go;'A
nkT[Ad/ s/ bkb/ Bkb wsbt dh rZb šfeT[A bkbk b'e sK fgzv SZv e/ j?. T[; dk eko'pko eo'VK 'u ubdk j?. fdZsh. BkSs/ dk gqpzX fJeZbh gko' d/ ;'wtko B{z jkzo j' iktKrh.@
eoe/ w[V iKd/. Sfjo 'u t;/tk eod/ B/ s/ s[;hA rzrk B{z T[;B/ f;oc ;kdk fijk ftnkj ehsk tZ; ftu BjhA ;h. T[; B/ nkgDh wkbeD '';kpkS w/o/ g[Zsok, s?B{z w?A jh jkzo
i/ fe;/ fiwhAdko B{z nkgDh roi g[Zmh feT[A s'o fbnk J/ <@ fe;/ j'o fgzv go w[zv/ B{z eJh bZy Brd cVk fdZsk B{z fe;/ j'o iBkBh dh wdd bJh fejk eok e/ nktKrk. mhe j?, nZSk pZfuU
nB[;ko fe;/ uhz dh b'V g?Adh sK bkbk d/ fJe fiwhAdko B/ wkxh okw s'A ;tkb fe nkgDh nkVQs dk eko'pko j'o tXk go j'o e'Jh th nkT[D bJh Bk wzBh. s[;hA nBzd wkD'A, w?A gfNnkbk B{z ik
wkxh okw jh g?No'b gzg tkb/ B{z ykd g[ZfSnk. d/t/. še[V/ gko', n?A eo s{z nZi nkgDh fojk jK. fJj efj e/ wkxh okw rZvh
'u p?m e/ ubk frnk.
tkb/ B{z iK eZgV/ tkb/ dh d[ekB 's/ c'B š;odko eosko f;jK s{z sK nkg T[Xo wkxh okw r[gsk d/ xo gko' B{zj jh nkgD/ xo b? nk. Bkb/ T[jdk
eoe/ T[; dh b'V MZN g{oh eo fdzdk. f;nkDk J/. y/s 'u ofje/ jh y/s dh dk ezw j'o th tX ufbnk ;h. j[D T[;d/ ;kv/ xo c/ok g? ikt/rk. fJ;h pjkB/ šj?b' w?vw, w?B{z fJj ;[De/ pj[s
y[Sh j'Jh fe s[;hA ;kv/ ekbi 'u jh nk
j[D ;ko/ fiwhAdko wkxh okw bkb/ s'A okyh j[zdh. Gkt/A w?A iwhB tkjK iK m/e/ w[zvk d/ ftnkj th eoBk ;h i' fJe jkJh n;hA T[;B{z SrB th d/ d/tKr/, T[j
oj/ j'. n;hA s[jkvk y[Sh y[Sh ;[nkrs
y[S ofjzd/ ;B. bkbk ed/ th fe;/ Bkb go d/tK, iwhB sK g[Zs Xh j[zdh J/.@ ;e{b 'u fj;kp dk wk;No bfrnk e[VhnK B{z BkSsk th eok d/t/rh, mhe
eoKr/.@ gq'c?;o w?vw B/ r[fozdo Bkb
wZE/ tZN BjhA gkT[Adk ;h go fbyk gVQh wkxh okw B/ ;odko ih B{z T[Zso d/ j'fJnk ;h. w[zv/ dk wzrDk fJe rohp j? Bh.@ ewb/S r[gsk B/ fejk.
jZE fwbk e/ fejk.
dk fj;kp-feskp pokpo fbydk ofjzdk fdZsk. gfotko dh bVeh Bkb eo fdZsk go šeh gsk phph ih T[j nkT[Dk wzB
'ohs{, s{z eh petk; eodh ;h iok
;h s/ nzr{mk iK d;sys eoB/ Bk šfiBQK d/ nkdwh y/s xo pko SZv bVeh gzikp :{Bhtof;Nh ftu th ikT{. yto/ Bk th nkt/. T{A w?A nkBh
;'u e/ w{zj'A r"b eZfYnk eo.@ fJe ;kT{
G[Zbdk. fJj T[;dk gfjbk ezw ;h. e/ pkjob/ w[be B{z BZm iKd/ B/ eh T[BQK ghHn?uHvhH eoe/ nkJh ;h. T[;B{z T[; d/ pjkBh g[ZS ph bT[A fe s?B{z ;kvh bkbh
e[Vh B/ fejk.
tjh 's/ eh fbfynk T[j ;G nrb/ d/ y/s u'oh j' iKd/ B/. Gbk bkbk ih uku/ Bk gVQkfJnk ;h i' c"i ftu ;{p/ B/ nkgD/ xo p[bkfJnk.@ gko' d[fuZsh
šs[;hA ;ko/ iD/ nzfwqs;o B{z ikt'
B{z fdyke/ fbydk ;h. tjh fdykT[D t/b/ t?;/ nkgK ;o;oh fijh rZb eod/ jK, dko j?. w[zv/ e[Vh dh ;fjwsh pD rJh 'u efj ojh ;h. šuZb d/y bJhA T{A n?A
go w?A BjhA iktKrh feT[Afe w?A fJB;bN
T[j jo fJe Bkb w[;eokT[Adk jh ofjzdk s[;hA r[Z;k th Bk eoBk.@ ;h. d;zpo wjhB/ 'u gko' B/ nkgD/ w[zv/ fejVk s?B{z itkp d/D brh. n?A efj
wfj;{; eo ojh jK.@ fJj efj ohs{ u[pko/
;h. fJj ezw w[Bhw s'A jh eokT[Adk j[zdk šBjhA BjhA, ;odko ih s[jkvhnK BoziD dk ftnkj r[fozdo e"o Bkb eo dhA pJh s?B{z bkbh B/ ukj fgnkT[Dh J/.
ik e/ g? rJh ns/ pkeh d/ pZu/ th tkg;
;h. rZbK pj[s gkJ/dko B/ i' fe;/ fe;/ B{z fdZsk. ftnkj Gkt/A ;kdk ;h go T[; s{z ;tys/ fsnko eoe/ ;kv/ xo b? ikthA.
gfNnkb/ ub/ rJ/.
š;odko ih, w/o/ wK pkg w?B{z nkT[AdhnK B/. j'o dZ;K fgzv 'u ofje/ ftnkj 'u eJh gVQhnK fbyhnK j;shnK T[jB/ fejVk u[ZbQ/ w{jo/ p?mDk, p;
šohs{ p/Nk eh rZb j' rJh, s{z Bh
fJwkBdkoh dh r[VQsh w/o/ iBw s'A jh j'o fiwhAdko Bkb tkj-tk;sk g?Adk gj[zuhnK j'JhnK ;B. wkxh okw B/ gko' e[VhnK B{z ukj gkDh s/ BkSsk cVk
ikDk fiE/ pkehnK B/ ikDk J/<@
fwbh j?. T[j ne;o efjzd/ j[zd/ ;h fe oj/rk. e'mh ftu jh b?D-d/D ubdk d/ w[zv/ d/ ftnkj 'u fdb y'bQ e/ wdd d/t/. p; go'mhnK s{z bkj dhA mhe e/
ohs{ dh wK B/ ohs{ d/ o[Z;D dk ekoD
fe;/ Bkb mZrh Bk wkfoU, X'yk Bk efoU oj/rk. Bkb/ fJj th gsk ubdk oj/rk ehsh ;h. T[; ftnkj ftu wkxh okw Bk.@ u[pko/ gJh Xh s'A g[ZfSnk.
iK fJj efj bU fe fj;kp feskp 'u fe ehjdh c;b wkVh j't/rh iK ehjdh r[gsk dh bkvbh ohs{ r[gsk Skwb BjhA šw[zv/ B{z ;e{b/ s'o e/ nktKrhnK.@ šwzwh, w?A Bh T[; ekbi ftu gVQBk
rVpV Bk efoU. fJjh fj;kp feskp sZeVh. ;wfMnk fe BjhA ;odko ih.@ j'Jh ;h feT[Afe T[; d/ Bkb jkDhnK dk gko' B/ eZuk fijk tkjdk eoe/ fejk. fiE/ nkgDh B"eokDh dh B{zj ;kB{z
nkgK B/ nZr/ ik e/ dorkjh d/Dk j?. wkxh okw Bkg s'b e/ eosko f;zx B{z N{o fSwb/ nBzd wkBD frnk j'fJnk d{i/ fdB ;t/o/ B" ti/ wkxh okw dh Xh gVQkt/rh.@ ohs{ T[Zm e/ u[pko/ 'u'A pkjo
nkgK Boe Bh ikDk.@ fJj Spd T[j itkp 's/ itkp d/ fojk ;h. ;h. r[fozdo e"o BoziD d/ ;[Gkn s'A pj[s nkgD/ d';sK B{z Bkb b? e/ e'mh gj[zu j' rJh.
eoB?b f;zx t hokpkdhokpkd
ne;o jo fiwhAdko Bkb eod/ ofjzd/. šbkbk fgzv tkfbnK s'A pZu e/ ojhA y[S ;h feT[Afe gzikph dh ejkDhnK T[j rJh. wkxh okw th ni/ xo jh ;h go eoB?b f;zx t
eoB?b f;zx tzhokpkdhokpkd
eoB?b f;zx t hokpkd
eoB?b f;zx t
48 241242
48 241242241242
j'o Ugo/ pzd/ Bkb th eod/ ofjzd/ i' fes/ s/oh bkbh B{z BK gZN d/DHHHH.@ jh T[;B/ ghHn?uHvhH ehsh ;h. T[j jo T[;dk w[zvk ;t/o/ nZm ti/ fe;/ fiD; 048480241242241242
48
47
47
47 gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
47 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
47 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
nwohek L fJvkj' d/ fwvb ;e{b u ftfdnkoEDu ftfdnkoED
nwohek L fJvkj' d/ fwvb ;e{b u ftfdnkoED
gkfe L ;oeko tZb'A fdbhg e[wko ns/ okieg{o d/ nwohek L fJvkj' d/ fwvb ;e{b
gkfe L ;oeko tZb'A fdbhg e[wko ns/ okieg{o d/
nwohek L fJvkj' d/ fwvb ;e{b 'u ftfdnkoEDu ftfdnkoED
gkfe L ;oeko tZb'A fdbhg e[wko ns/ okieg{o d/
nwohek L fJvkj' d/ fwvb ;e{b
gkfe L ;oeko tZb'A fdbhg e[wko ns/ okieg{o d/
gkfe L ;oeko tZb'A fdbhg e[wko ns/ okieg{o d/
B/ ubkJhnK r'bhnK, 3
B/ ubkJhnK r'bhnK, 3 ywh
B/ ubkJhnK r'bhnK, 3
B/ ubkJhnK r'bhnK, 3 zywhywh
iZdh xoK B{z ;ogq;sh
iZdh xoK B{z ;ogq;sh u b?D dh gqfefonk
iZdh xoK B{z ;ogq;sh B/ ubkJhnK r'bhnK, 3 ywhywh
iZdh xoK B{z ;ogq;sh u b?D dh gqfefonk u b?D dh gqfefonk
iZdh xoK B{z ;ogq;sh 'u b?D dh gqfefonk u b?D dh gqfefonk S[o{[o{ [o{[o{ [o{
B/ fJ; xNBk pko/ ikDekoh fdzfdnK
dZf;nk fe fJvkj' d/ forph fwvb ;e{b
'u S/thA iwks dh pZuh B/ r'bhnK ubk
fdZshnK. fJ; r'bhpkoh 'u d'
ftfdnkoEh ns/ fJZe pkbr w[zvk zywh
j' frnk, fi; dk g{oph fJvkj' ohiBb
w?vheb ;?ANo 'u fJbki ehsk frnk .
d' ftfdnkoEh fiBQK 'u fJe e[M
ns/ fJe w[zvk Skfwb jB, B{z th ;ZNK
bZrhnK jB. i/co;B ekT{ANh S?foc d/
dcso B/ ikDekoh fdZsh fe 6thA rq/v
dh pZuh B/ nkgDh p?eg?e 'u'A fJZe
j?AvrzB eZY e/ ;t/o/ 9 ti/ s'A pknd
ckfJfozr S[o{ eo fdZsh. fi; d"okB d'
ftfdnkoEhnK B{z ;e{b d/ jkb 'u r'bh
bZrh ns/ fJe j'o ftnesh B{z pkjo
nk e/ r'bh wko fdZsh . fJ; d"okB fJZe
nfXnkge B/ e[Vh B{z ekp{ ehsk ns/
fJ;bkwkpkd (fpT{o') gkfe;skB d/ y?po gys{Bytk dh ;{pkJh ;oeko B/ Sfjo
g[b; d/ nkT[D sZe T[; B{z o'e e/
ftu pkbht[Zv d/ wjkB ebkeko fdbhg e[wko ns/ oki eg{o d/ iZdh xoK B{z
oZfynk. g[b; nfXekohnK B/ dZf;nk
fwT{zhnw ftu spdhb eoB bJh T[jBK B{z o;wh s"o 's/ ;ogq;sh ftu b?D dh
fe r'bhpkoh dk T[d/S ni/ th iKu
gqfefonk S[o{ eofdZsh j?. g/Skto d/ fvgNh efwSBo ykfbd wfjw{d B/ fJ; fJfsjkf;e
nXhB j? ns/ fJj th BjhA gsk fe
fJwkosK d/ w"i{dk wkbeK B{z nkyoh B'fN; ikoh ehsk ns/ T[jBK B{z 18 wJh B{z
fJvkj' (fpT{o') nwohek d/ fJvkj' B/ ;e{b 'u r'bhnK ubk e/ fszB ifDnK ftfdnkoED B/ j?AvrzB feZE'A gqkgs
sbp ehsk.
'u fJZe ;e{b dh S/thA ebk; dh pZuh B{z zywh eo fdZsk j?. g[b; nfXekohnK ehsh ;h.
fJj b'e y?po gys{Bytk ;oeko tZb'A fJjBK jt/bhnK d/ s?n ehsh rJh ehws
's/ nkgDk fJsokz doi eok ;ed/ jB. ;{pkJh ;oeko iK ndkbs wekBK dhnK
ehwsK ftu tkX/ dk nkd/S d/ ;edh j?. gfjbK ;{pkJh ;oeko B/ eg{o dh 6H25
e?A;o B{z jokT[D wro'A Xh nkgDh wK
e?A;o B{z jokT[D wro'A Xh nkgDh wK
e?A;o B{z jokT[D wro'A Xh nkgDh wK
e?A;o B{z jokT[D wro'A Xh nkgDh wK
wob/ ns/ e[wko dh 4 wob/ dh jt/bh bJh eqwtko 1H50 eo'V ns/ 80 bZy o[gJ/ e?A;o B{z jokT[D wro'A Xh nkgDh wK
ehws s?n ehsh ;h. fJjBK d'jK jt/bhnK B{z fwT{zhnw ftu spdhb eoB dh
:'iBk j?.
Bkb wkT{AN n?to?;N B{z eo/rh ;o
Bkb wkT{AN n?to?;N B{z eo/rh ;o
Gkos, pzrbkd/S ns/ gkfe;skB ftu zwhB d/ y/socb B{z wkgD dh JhekJh
Bkb wkT{AN n?to?;N B{z eo/rh ;o
Bkb wkT{AN n?to?;N B{z eo/rh ;o
Bkb wkT{AN n?to?;N B{z eo/rh ;o
wobk j?. fJe wob/ ftu 272H25 tor c[ZN j[zd/ jB. eg{o dh jt/bh d/ wkbe nbh
ekfdo B/ 20 eo'V o[gJ/ wzr/ ;B idfe e[wko dh jt/bh d/ wkbe r[b ofjwkB
w[jzwd B/ fejk ;h fe ;oeko B{z 3H50 eo'V o[gJ/ dh pkzko do 's/ T[; B{z yohdDk
dh ;G s'A T[Zuh u'Nh 's/ gj[zuD tkbh
ukjhdk j?.
gfjbh nwoheh wK-Xh dh Nhw pD ikt/
rh.
i/; ftv/b B/ fejk fe fJj :ksok
nk;Nq/bhnk u Gkosh t?ohn?AN Bkb f;oc f;yo 's/ ikD pko/ BjhA j?, T[j
nk;Nq/bhnk
nk;Nq/bhnk
nk;Nq/bhnk u Gkosh t?ohn?AN Bkbu Gkosh t?ohn?AN Bkb
nk;Nq/bhnk 'u Gkosh t?ohn?AN Bkbu Gkosh t?ohn?AN Bkb
o;s/ 'u jo fJe gb dk nkBzd b? oj/
jB. fJ; wK-Xh B/ nkgDh :ksok jcsk
ghVs j'fJnk y;, gJhnK GkiVKy;, gJhnK GkiVK
ghVs j'fJnk gfjbK S[o{ ehsh ;h. tbkoh ftv/b, i'
ghVs j'fJnk Sy;, gJhnK GkiVKy;, gJhnK GkiVK
ghVs j'fJnk
ghVs j'fJnk y;, gJhnK GkiVK
61 ;kb dh ns/ dw/ dh wohz j?, idfe
T[; dh Xh i/; ftv/b B{z 2016 'u nzve'S
dk e?A;o ;h. T[; dhnK eJh ;oiohnK
ns/ wjhfBnK dh ehw'E?o/gh ehsh rJh
go T[j j[D e?A;o-w[es j?.fJj d't/A
gfjbK s'A jh n?to?;N T[Zs/ s{ckBK B{z
gko eo u[ZehnK jB go fJ; i'Vh B/
fejk fe fJZE/ T[BQK B/ ni/ 43 xzfNnK
Uebkj'wk (fpT{o') fzzdrh 'u e[M B/ ehsk j?, fi; B/ e?A;o torh Bkw[okd bJh 60 whb gqsh xzNk dhnK jtktK
jkf;b eoB dk izpk j't/ sK wB[Zy phwkoh B{z jokT[D s'A pknd nkgDh wK dk ;kjwDk eoBk j? ns/ fJ; ezw bJh
o[ektNK B{z gko eo e/ th nkgDh wzfzb Bkb d[BhnK dh ;G s'A T[Zuh u'Nh wkT{AN T[BQK B/ T[wo Go dh skes i[NkJh j?.
gqkgs eo ;edk j?. nfijk jh fJZe n?to?;N 's/ uVQkJh eo ojh j?. tbkoh nwohek fBtk;h fJ; wK-Xh d/ izp/ B{z
ezw nwohek d/ Uebkj'wk dh fJZe e[Vh ns/ i/; ftv/b B{z T[whd j? fe T[j d[Bhnk ;bkw j?.
;z:[es ok No B/ Gkosh No B/ Gkosh Ksh oZfyneKsh oZfyne
;z:[es ok
;z:[es ok No B/ Gkosh Ksh oZfyne
;z:[es ok
;z:[es okSNo B/ Gkosh No B/ Gkosh SKsh oZfyneKsh oZfyne
:[toki f;zx B{z woB wro'A ehsk ;BwkfBs
:[toki f;zx B{z woB wro'A ehsk ;BwkfBs
:[toki f;zx B{z woB wro'A ehsk ;BwkfBs
:[toki f;zx B{z woB wro'A ehsk ;BwkfBs
:[toki f;zx B{z woB wro'A ehsk ;BwkfBs
f;vBh (fpT{o') nk;Nq/bhnk d/ rq/No f;vBh ftu ;wkfie d{oh dk fB:w ;ysh ;BwkfBs eoB tkbh ;kbkBk ;wkoe
Bkb bkr{ ehsk frnk j?. nk;Nq/bhnk d/ fJ; ;G s'A tZv/ Sfjo ftu 50 ;kbk ;/tk dh gqXkBrh ehsh. ;z:[es okSNo
ftnesh ftu e'ftv-19 dk Gkosh t?ohn?AN gkfJnk frnk ;h fi; d/ pknd fJj ftu Gkos d/ ;EkJh gqshfBXh NhHn?Z;H
c?;bk fbnk frnk. fso{w{osh B/ NthN ehsk,'';z:[es
fJ; ftnesh B{z e'o'Bk tkfJo; Bkb ghVs gkfJnk frnk ;h. fJ; Bkb T[jBK okSNo iBob ;eZso n?AN'BhU r[sko/;
dh gsBh ftu th tkfJo; c?b frnk. okjs dh rZb fJj ojh fe fJj Sy; fznkdk B/ ;z:[es okSNo ;kbkBk ;wkoe ;/tk
b'eK d/ ftueko BjhA frnk ns/ Bk jh nfijk ezw eodk j? fi; ftu T[; dh tZX 2021 ftu Gkosh ;z:[es okSNo SKsh
b'eK Bkb w[bkeks j[zdh oj/. fJZE/ the?Av 's/ tZX s'A tZX b'e wdo; v/n wBkT[D oZfyne e'og'ob :[toki f;zx B{z
dh :'iBk pDk oj/ jB. fJ; ftueko fBT{ ;kT{E t/bz ;oeko B/ b'eK d/ fJeZm/ ;BwkfBs ehsk, fijBK dh 2020 ftu
j'D dh frDsh ;hws eo fdZsh j?. iBse EktK ns/ fJBv'o fJt?AN; bJh wk;e fvT{Nh ftu ofjzd/ j'J/ w"s j' rJh ;h.''
bkzwh eo fdZsk j?. T[jBK B/ fejk fe n;hA T[jBK dh pjkd[oh
f;vBh ftu eohp 50 bZy b'eK 's/ fJj Bt/A fB:w bkr{ ehs/ rJ/ jB. fJ; oki ns/ :'rdkB dh gqzS;k eod/ jK, fdb'A
d/ gqhwhno rb/vz p/o/fiebhnB B/ jbe/ bZSD tkb/ b'eK B{z e'o'Bk iKu eokT[D T[jBK B{z SoXKibh fdzd/ jK ns/ T[jBK
dh nghb ehsh j?. T[jBK B/ fejk fe ;kB{z fJj :ehBh eoBk j't/rk fe n;hA g{oh d/ gfotko d/ gqsh jwdodh zkjo eod/
soQK Bkb ;ktXkB jK. fBT{ ;kT{E t/bz dh w[Zy f;js nfXekoh e?oh u?AN B/ fejk jK.
fe wjhfBnK pknd fJZE/ e'o'Bk tkfJo; dk e'Jh BtK wkwbk ;kjwD/ nkfJnk j? ;z:[es okSNo (fpT{o') nkgD/ coz s'A tZX eowh jB. e'og'ob :[toki f;zx r[sko/; B/ fejk fe 2020 nfijk
fi; B/ fuzsk tXk fdZsh j?. N?;N ftu gsk uZfbnk fe T[; ftu Gkosh t?ohn?AN B{z fBGkT[Ad/ j'J/ ikB rtkT[D tkb/ fJe 1 iBtohA s'A 31 d;zpo ftueko fvT{Nh ;kb fojk i' ;z:[es okSNo d/ fJfsjk;
gkfJnk frnk. Gkosh SKsh oZfyne B{z fJZE/ ;BwkfBs ftu ofjzd/ j'J/ ns/ e'ftv-19 Bkb ftu j[D sZe BjhA d/fynk frnk, id'A
ihB'w ;het?Af;zr s'A gsk uZfbnk fe nwohek s'A gos/ fe;/ Sy; d/ zohJ/ fJj ehsk frnk. fJ; ;wko'j ftu fgSb/ ;pzXs jkbks d/ ekoB ikB rtkT[D d[Bhnk B/ fJe p/ofjw wjwkoh dk
tkfJo; c?fbnk ;h. T[ZXo nk;Nq/bhnk d/ gqXkB wzsoh ;e"N w"oh;B B/ Gkos s'A ;kb ikB rtkT[D tkb/ ;z:[es okSNo tkb/ 336 ;z:[es okSNo eowhnK ftu'A ;kjwDk ehsk i' jkb/ th ikoh j?. T[jBK
nkT[D tkbhnK T[vkDK 's/ o'e brkT[D d/ nkgD/ c?;b/ dk fJe tko pukn d/ 300 s'A tZX eowhnK B{z ;BwkfBs fJe ;B. B/ fejk fe bZyK gfotkoK B/ nkgD/
eofdnK fejk fe fJ; c?;b/ Bkb e'o'Bk fJBc?eSB d/ Bt/A wkwfbnK ftu ewh ehsk frnk. fJe ;kb ftu ikB ;z:[es okSNo iBob ;eZso fgnkfonK B{z rtk fdZsk. ;z:[es okSNo
nkJh j? ns/ fJj ekoro ;kps j' fojk j?. rtkT[D tkb/ ;z:[es okSNo d/ fJj ;G n?AN'BhU r[sko/; B/ fJjBK eowhnK B{z gfotko th fJ; s'A tZy BjhA j?.
48
48
48 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
48 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
48 gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
rzGho fevBh o'r
rzGho fevBh o'r
rzGho fevBh o'r
rzGho fevBh o'r
rzGho fevBh o'r
;ze/s i' dZ;d/ jB fe
;ze/s i' dZ;d/ jB fe
;ze/s i' dZ;d/ jB fe
;ze/s i' dZ;d/ jB fe
;ze/s i' dZ;d/ jB fe
nZyK j[D ewi'o jB
nZyK j[D ewi'o jB
nZyK j[D ewi'o jB
nZyK j[D ewi'o jB
nZyK j[D ewi'o jB
pDdk j?.
wkfjoK nB[;ko fJj o'r nkw o'r
BjhA j?. fJ; bJh fJ;d/ fJbki ftZu
;ktXkBh tosD dh zo{os j?. jo fdB
fJ; o'r d/ n";sB d' wohi sK nkT[Ad/
jh jB go ;wZf;nk fJj j? fe b'e S[o{
ftZu fJ; B{z rzGhosk Bkb BjhA b?Ad/.
i/eo mhe sohe/ Bkb fJ; o'r dk
fJbki BjhA ehsk iKdk j? sK fJj
d[pkok j' ;edk j? ns/ wohi dh
gq/SkBh pDh ofjzdh j?. Bshik o"SBh
ikD d/ o{g ftZu fwbdk j?.
i/eo godk fjZb frnk sK fco
fJ;dk fJbki jo vkeNo BjhA eo
;edk. fJ; o'r d/ fJbki bJh yk;
Nq/fBzr ns/ nB[Gt dh zo{os j[zdh j?.
fJ; o'r d/ fJbki dh ;j{bs tZv/ -
d';sK dh Bzo pdb ikDk yso/ wkfjoK dk efjDk j? fe id'A godk tZv/ SfjoK ns/ w?vheb ekbiK ftZu
dk ;ze/s j' ;edk j?, go i/eo y[d nkgD/ ;EkB s'A fy;edk j? sK T[j
j?. o'r dh ifNbsk s/ fJ;d/ nkgo/SB
s[jkvh Bzo ftZu pdbkU nkT[D bZr/ gfjbK b'eK B{z ;[u/s th eodk j?. i/
ns/ T[; s/ nkT[D tkb/ you dk gsk
sK ;zGb ikU fJj fBSfus o{g Bkb eo gfjb/ gVkn ftZu jh b'eK B{z fJ;dk
uZbdk j?. S[o{nks ftZu ;oekoh
nZyK dh fe;/ o'r dh fBSkBh j?. fJZe gsk bZr ikt/ sK fJ;dk b/io Bkb
j;gskbK ftZu fiZE/ fJ; o'r dk
d/ d' ns/ d' d/ pikJ/ uko fdZyD fJbki j' ;edk j?. gfjb/ gVkn d/
fJbki d' s'A YkJh jiko o[gJ/ d/ you
bZrD, e'Jh uhi nkgD/ n;bh ;o{g fJbki ftZu 90 ch;dh sZe ;cbsk
fevBh dhnK phwkohnK d/ fJbki ftZu jh fevBh o'r dk fBdkB j'Dk ftZu j' iKdk j? T[E/ jh fJ;d/ w[Sfeb
s'A S'Nh iK tZvh fdy/ iK d/yD ftZu jkf;b j' iKdh j?. i/eo d{i/ gVkn ftZu
bJh S[o{nksh jkbs ftZu jh o'r dk io{oh j?. fevBh o'rK dk fBdkB S[o{nks j'D s/ fJbki dk you 12 s'A 15 jiko
e[ZM n;fji bZr/ sK s[ozs vkeNo dh s[jkB{z fJ; o'r pko/ ikDekoh fwbdh j?
gsk bZrDk io{oh j? . ftSt ftZu 5 ftZu jh ehsk ik ;edk j?. fJ;d/ bJh o[gJ/ sZe nk ;edk j?. o'r dh
;bkj bU toBk fJj G[Zb s[jkB{z nZyK sK ;cbsk do xZN e/ 10 s'A 20 ch;dh
ch;dh s'A th finkdk pkbrK B{z fevBh bZSDK B{z gSkDBk zo{oh j?. ifNbsk tXD s/ nZy d/ nzdo, pkjo
B{z o"SBh s'A tKMk eo ;edh j?. s/ nk iKdh j?. wkfjo dZ;d/ jB fe fJ;
Bkb i[Vh fe;/ Bk fe;/ soQK dh gq/SkBh bZSDaaaaH
bZSDaaaaH
bZSDaaaaH
bZSDaaaaH
bZSDaaaaH
s'A tZvk nkgo/SB eoBk g?Adk j? ns/
wkfjoK dk wzBDk j? fe i/eo nZyK o'r dk f;oc fJZe fJbki nkgo/SB j?.
j[zdh j?. jo ;kb bZyK b'e rzGho oks d/ ;w/A tko - tko fgSkp
i/eo S[o{nksh jkbs j' sK b/io
dk T[j godk nkgDh irQk s'A ;oe dtkJh Bkb fJj fpwkoh mhe BjhA j'
fevBh o'rK d/ ekoB ;w/A s'A gfjbK wo nkT[Dk
seBhe Bkb th fJ; o'r dk fJbki
ikt/ fi; s/ d/yh ikD tkbh uhz dk ;edh j?.
iKd/ jB. d/S ftZu rzGho fevBh o'rK
wkf;e Xow dk nfB:fws j'Dk. ehsk ik ;edk j?. fJj o'r fe;/ th
gqshfpzp pDdk j?, sK fJj B[e;kBd/j d/yD dh fJZe nkw gqfeqnk j[zdh
Bkb ghfVs finkdkso wohzK ftZu o'r
;ohoe ;woZEk xZN ikDk T[wo d/ wohiK B{z gqGkfts eo ;edk
j' ;edk j?. jkbKfe god/ d/ nkgDh j?. e'Jh th uhi d/yD s/ gqshfpzp pBD
dh S[o[nksh jkbs ftZu fBdkB jh BjhA g?oK ftZu gkDh iwK j' ikD d/
irQk s'A fy;eD dk b'eK B{z nfj;k; bJh i' goktosB j[zdk j? T[j gfjbK j?, go pZfunK s/ yk; fXnkB d/Dk
j' gkT[Adk j?. ;wK ofjzd/ fJ;dk gsk
ekoB ;'i nkT[Dk.
BjhA j[zdk. pkjo s'A ;G e[ZM nkw g[sbh ns/ fco b?A; s'A j[zd/ j'J/ god/ ukjhdk j? feT[Afe i/eo T[BQK B{z d/yD
bZr ikD Bkb Bk f;oc o'r B{z tXD
G[Zy xZN j' ikDk
bZrdk j? go i/eo fJ;B{z bzp/ ;w/A sZe sZe g[Zidk j?. godk T[;B{z fdwkr d/ ftZu e[ZM fdZes wfj;{; j't/ sK T[j
s'A o'fenk ik ;edk j? pbfe fJ; Bkb
iKuKaaaaaa
iKuKaaaaaa
iKuKaaaaaa
iKuKaaaaaa
iKuKaaaaaa
Bionzdki ehsk ikt/ sK j"bh-j"bh fJZe nfjw fjZ;/ fti[nb e'N'e; s/ fJ;dh rzGhosk B{z BjhA ;wMDr/ ns/
wohz ftZu fdb d/ o'rK dk ydSk th
y{B L
y{B L
y{B L
y{B L y{B ftZu feqJ/fNfBB d/ gZXo
y{B L
nZyK dh o"SBh ubh iKdh j?. nZyK d/ gj[zukT[Adk j?, fiZE/ T[;dk gqshfpzp dZ; th BjhA gkT[Dr/.
xZN j' ;edk j?.
dk gsk brkT[D bJh ;kXkoD fijh
rzGho fevBh o'rK d/ ekoB
rzGho fevBh o'rK d/ ekoB
rzGho fevBh o'rK d/ ekoB
rzGho fevBh o'rK d/ ekoB
rzGho fevBh o'rK d/ ekoB
iKu ehsh iKdh j?. fJ; Bkb fevBh
S{ro ns/ jkJh pbZv gq?So ns/
dh ekoi Sesh dk nzdkik brkfJnk
fevBh dk fJBc?eSB.
e'b/;Nqkb B{z ezNo'b fet/A eohJ/
e'b/;Nqkb B{z ezNo'b fet/A eohJ/
e'b/;Nqkb B{z ezNo'b fet/A eohJ/
e'b/;Nqkb B{z ezNo'b fet/A eohJ/
ik ;edk j?.
BfbektK ftZu o[ektN e'b/;Nqkb B{z ezNo'b fet/A eohJ/
:{ohBL fgSkp ftZu
:{ohBL
:{ohBL
:{ohBL
:{ohBL
(gq';N/N$gEoh).
feqJ/fNfBB ns/ n?bfpT[fwB bJh iKu
ykBdkBh ekoB L
ykBdkBh ekoB L
ykBdkBh ekoB L
ykBdkBh ekoB L
ykBdkBh ekoB L gkbhf;;fNe
ehsh iKdh j?.
fevBh o'r e'b/;Nqkb xNkT[D bJh eJh soQK d/ ioBb ftZu fJZe y'i nfXn?B t/no fJ; ftZu s[jkvh wdd eo ;ed/
{ro ns/ jkJh pbZv gq? o d/ wohio d/ wohi
{ro ns/ jkJh pbZv gq? o d/ wohi
{ro ns/ jkJh pbZv gq?
S{ro ns/ jkJh pbZv gq?{ro ns/ jkJh pbZv gq?So d/ wohio d/ wohi jB.
S{ro ns/ jkJh pbZv gq?So rzGho d/ y[oke gdkoEK B{z nkjko bVh ftZu gqekfSs j'fJnk j? fi;d/ w[skpe fg;sk
T[j b'e i' w'Nkg/ Bkb ghVs ns/
nb;h dk s/b
nb;h dk s/b
nb;h dk s/b
nb;h dk s/b
Skfwb eoBk ukjhdk j?. f;oc e[ZM ykD Bkb yokp e'b/;Nokb dk gZXo nb;h dk s/b
fevBh o'rK d/ ;G s'A nkw ekoB jB.
f;roNB'Sh d/ nkdh jB. fJ; s/b dh tos'A Bkb jkJh pbZv
u'Dt/A y[oke gdkoEK d/ ykD Bkb xZN iKdk j?. Gkoh uoph :[es G'iB
fJj d't/A phwkohnK fdb d/ o'rK bJh
50 ;kb s'A fznkdk T[wo d/ b'e. gq?So B{z ezNo'b ehsk ik ;edk j?.
th gqw[Zy o{g Bkb fzzw/tko jB. fJ; s'A e'b/;Nqkb d/ gZXo ftZu ewh BjhA j[zdh. s'A pknd ykX/ rJ/ nyo'NK Bkb s[jkv/
T[j b'e fiBQK d/ gfotko ftZu fevBh fB:fws e;osK B{z th ihtBS?bh ftZu fdb B{z ;zGkfts ysfonK s'A pukfJnk nfXn?BK Bkb gsk bZfrnk j? fe fijV/
fJbktk i/eo S{ro d/ o'rh dh fevBh
wZX T[wo tor d/ g[oSK B/ nZm rqkw
o'rK, S[ro iK jkJh pbZv gq?So dh Skfwb eoBk gt/rk. nkJh Nh T[d:'rK ik ;edk j?. fg;sk, nyo'N ns/ pdkw
th B[e;kBrq;s j' iKdh j? sK T[;B{z
nb;h d/ phi fB:fws o{g Bkb ykX/
fj;Noh ojh j't/. Bkb i[V/ eJh ;z;EkB nkgD/ ezgb?e; ftZu w"i{d Uw/rk - 3 c?Nh n?f;v ns/
fdb d/ o'r j'D dk i'yw nkw b'eK d/
T[jBK dk pbZv gq?So xZN j'fJnk.
;eqhfBzr d/ sohe/
;eqhfBzr d/ sohe/
;eqhfBzr d/ sohe/ ftZu jh fiwB/ihnw T[gbpX eotkT[Ad/ n?ANhnke;hv?AN; c?N :[es G'iB ftZu
;eqhfBzr d/ sohe/
;eqhfBzr d/ sohe/
w[ekpb/ 17 r[DK finkdk j[zdk j?.
ekbk ;'fJnkphB
ekbk ;'fJnkphB
ekbk ;'fJnkphB
ekbk ;'fJnkphB
ekbk ;'fJnkphB
:{foB n?B/bf;;L fgSkp ftZu y{B
:{foB n?B/bf;;L
:{foB n?B/bf;;L
:{foB n?B/bf;;L
:{foB n?B/bf;;L jB. eowukoh nkgDh ;[ftXkB[;ko w"i{d ;?u[o/N/v c?N; Bkb nkoNohz B{z
fevBh o'r dk fBdkB Bk j'D d/
fevBh o'r dk fBdkB Bk j'D d/
fevBh o'r dk fBdkB Bk j'D d/
fevBh o'r dk fBdkB Bk j'D d/
fevBh o'r dk fBdkB Bk j'D d/
fJZe nfXn?B d/ w[skfpe ekb/
yso/
yso/ ns/ gq'NhB dk n?B/fbf;; e;os eo ;ed/ jB. dcso dhnK j'D tkb/ B[e;kB dh GogkJh eo ;edk ;'fJnkphB dh tos'A eoB Bkb w'Nkgk
yso/
yso/
yso/
pbZv N?;N L
pbZv N?;N L
pbZv N?;N L
pbZv N?;N L feqJ/fNfBB ns/ :{ohnk
;w/A s/ o'r dk gsk Bk bZrD Bkb pbZv N?;N L ezNhBK ftZu th j?bE c{v b'efgqn j[zd/ j?.
xZN j[zdk j?. n?b vh n?b e'b/;Nqkb,
ik oj/ jB. nBko dk o;aaaaa
nBko dk o;aaaaa
nBko dk o;aaaaa
nBko dk o;aaaaa
nBko dk o;aaaaa
rzGhosk tZXdh uZbh iKdh j?. fevBh dk n?B/fbf;; ehsk iKdk j? sK fe Bkb jh NkJhgF2 S{ro dk i'yw th
i' nkgDh ihtBS?bh ftZu spdhbh nBko dk o; e'b/;Nqkb d/ EZe/
o'rK d/ wkwb/ ftZu fevBh d/ c/bQ j' fevBh dh ekoi Sesh dk gsk bZr xZN j' iKdk j?.
BjhA eo gk oj/ jB iK fiBQK dh B"eoh pDkT[Dk xZN eo fdzdk j?, BkJhfNqe
ikD dk ysok j[zdk j? fi; d/ fJbki ;e/. djhA j? wjZstg{oB
djhA j? wjZstg{oB
djhA j? wjZstg{oB
djhA j? wjZstg{oB
djhA j? wjZstg{oB
jh fJ; soQK dh j? fe T[j ukj e/ th nke;kfJv dk T[sgkdB tXk fdzdk j?.
bJh vkfJfbf;; ns/ fevBh NqK;gbKN f;;fNe fevBh o'rhnK d/ ;G s'A nyho ftZu ;G s'AA
fB:fws e;osK BjhA eo gKd/ jB T[BQK BkJhfNqe nke;kfJv Bkb nkoNohz
dh b'V j[zdh j?. wjZstg{oB y[oke gdkoE j? djhA i'
foSs/dkoK dh ;'B'rqkch eotkJh ik
B{z nkgD/ ykD-ghD ftZu E'VQh spdhbh ftZu izw/ EZe/ xZN j'D ftZu wdd
fevBh o'rK d/ Bkb j'o w[SfebK yokp e'b/;Nqkb B{z xZN eoB ftZu
;edh j?.
eoBh ukjhdh j?. T[dkjoD d/ s"o s/ fwbdh j? .
th g?dk j'D bZrdhnK jB fit/A fdb d/ s[jkvh wdd eodk j?. djhA ftZu w"i{d
rzGho fevBh o'rK dh S[o{nksh
UN;aaaaa
UN;aaaaa
UN;aaaaa
o'r iK jkoN nN?e, fi; d/ Bkb wohz w?d/ d/ pD/ j'J/ pq?v iK pz; d/ pikJ/ UN;aaaaa gq'pkfJUfNe; b?eN'p?fbf;fbnw
UN;aaaaa
jkbs ftZu fJ; B{z tXD s'A o'eD bJh
wbNh rq/B pq?v dk pdb bZfGnk ik fJ;B{z nkw GkSk ftZu iJh th efjzd/
dh p/tes w"s th j' ;edh j?. ;oho n?f;v'fcfb; e'b/;Nqkb d/ gZXo B{z
fJj sohe/ ngDkJ/ ik ;ed/ jB.
ftZu zfjohb/ gdkoEK dh GhV, jZEK- ;edk j?. jB. fJ; ftZu phNk rb{e/B Bkwe xNkT[D ftZu wddrko ;kfps j[zdk
jkJh pbZv gq?So d/ wohiK B{z ph gh
;kp[s nBki
;kp[s nBki
;kp[s nBki
;kp[s nBki o;kfJD j[zdk j? i' yokp e'b/;Nokb
;kp[s nBki
g?oK ftZu Skb/ ns/ fdwkr B{z B[e;kB j?. ykD tkb/ gdkoEK dh u"e;h g{oB
ezNo'b ftZu oZyD dk :sB eoBk
jkb jh ftZu j'J/ fJZe nfXn?B Bkb (n?b vh n?b) B{z y{B fbektK s'A jNk
gj[zuD dk ydSk th j[zdk j?. u'D eoB d/ Bkb fB:fws e;os Bkb
ukjhdk j?. gq'NhB[fonk ns/ ph gh xZN
;wZf;nkaaaaa
;wZf;nkaaaaa
;wZf;nkaaaaa fJj rZb ;kjwD/ nkJh j? fe fiBQK b'eK fdzdk j? . fJ; B{z pDkT[Dk pj[s nk;kB e[Zb e'b/;Nqkb tXD d/ i'yw s'A pfunk
;wZf;nkaaaaa
;wZf;nkaaaaa
eoB bJh dtkJhnK th fdZshnK ik d/ G'iB ftZu ;kp[s nBki fit/A g[zro/ j? ns/ ne;o ;ko/ tZv/ ;N'oK ftZu
wohz d/ ihtBekb dh r[DtZsk ik ;edk j?.
;edhnK jB. nBki, dbhnk nkfd Skfwb jB T[BQK fwb iKdk j?.
eh j[zdk j? yokp e'b/;Nqkb
eh j[zdk j? yokp e'b/;Nqkb
eh j[zdk j? yokp e'b/;Nqkb
eh j[zdk j? yokp e'b/;Nqkb
ns/ fwnkd xZN j' iKdh j?. eh j[zdk j? yokp e'b/;Nqkb
ykD tkbk s/baaaaaaa
;oho dk Gko ezNo'b eoBk ukjhdk dh e'o'NkfJv nkoNoh dh dhtko gsbh ykD tkbk s/baaaaaaa
ykD tkbk s/baaaaaaa
ykD tkbk s/baaaaaaa
ykD tkbk s/baaaaaaa
nkofEe L
nkofEe L n?b vh n?b iK yokp
nkofEe L
nkofEe L
nkofEe L fJbki dk you pj[s
j?. ofjzdh j?, Bkb jh fJjBK ftZu w'Nkgk fe;/ th fJZe soQK d/ ykD tkb/ e'b/;Nqkb c?N dk T[j EZek j[zdk j? i'
finkdk j[zdk j?. vkfJfbf;; S[o{ j'D
s'A pknd fJbki dk wkf;e you12 f;roNB'Sh s'A goj/i pj[s j"bh ocsko Bkb nkT[Adk j?. s/b s/ fBoGo Bk oj'. jw/Sk T[;B{z pdbd/ B;K dh dhtko s/ fuge iKdk j? ns/
jzko o[gJ/ s'A th finkdk j[zdk j?. ;ohoe fwjBs ftZu tkXk e'o'NkfJv nkoNoh fizBh finkdk buhbh oj'. fsZbh, w[zrcbh, ;o'A , y'go/ dk s/ T[; B{z j'o ;ys pDk fdzdk j?. EZe/ d/
;wkfie L gfotko GktBkswe
;wkfie L
;wkfie L
;wkfie L bzp/ ;w/A sZe g/B febo dtkJhnK j't/rh fdb ns/ fdwkr d/ d"o/ g?D dk b, ;'fJnkphB, fpB"b/ ns/ okfJ;pokB ekoB y{B BfbektK dk nkeko ;[zrV
;wkfie L
ydSk UBk jh xZN j't/rk. e'b/;Nokb B{z tkoh-tkoh fJ;s/wkb eo ;ed/ j'. iKdk j? ns/ T[fus wksok ftZu y{B
ns/ nkofEe o{g Bkb gqGkfts j[zdk b?D Bkb fevBh B{z B[e;kB j[zdk j?.
tfXnk j'fJnk oj/rk sK e'o'NkfJv ykD tkb/ s/b dh wksok xZN ehsh ik dk gqukj j'Dk ukjhdk j? T[j BjhA j'
j?. fJbki bJh fevBh pdbD dh zo{os vkeNo dh ;bkj s'A pr?o fJjBK B{z Bk
nkoNoh dh dhtko w'Nh ns/ ;ys pD ;edh j?. fw;kb d/ s"o s/ i/ ;pihnK d'
j[zdh j?, fevBh dkB eoB bJh gfotko bU. fJ;/ soQK fpBK ekoB n?ANhpkfJUfNe gkT[Adk. yokp e'b/;Nqkb dk gZXo xZN
ikt/rh. uwu s/b ftZu sVehnK ik ojhnK jB eoB bJh dtkJhnK d/ Bkb T[fus
d/ fe;/ w?Apo dh b'V j[zdh j? . dtkJhnK b?D s'A th puDk ukjhdk j?.
fg;sk, nyo'N, pdkw
fg;sk, nyo'N, pdkw sK T[; B{z xNk e/ fJZe uwu s/ nkjko ns/ fB:fws e;osK th eoBk
fg;sk, nyo'N, pdkw
fg;sk, nyo'N, pdkw
fg;sk, nyo'N, pdkw
fJbkiaaaaaa
fJbkiaaaaaa
fJbkiaaaaaa
fJbkiaaaaaa
fJbkiaaaaaa
gkDh dh ewh Bk j't/ fJ; rZb dk
nwoheB ekbi nkc ekofvUbkih fbnkfJnk ik ;edk j?. BkB ;fNe e[e io{oh j?.
gqGkth fJbki bJh S[o{nksh jkbs
fXnkB oZyDk ukjhdk j?.
49
49
49 gzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
49 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
49 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
nkdk mzv/ toe gb/; Bkb w'Nkg/ dk ysok, y'iekoK B/
nkdk mzv/ toe gb/; Bkb w'Nkg/ dk ysok, y'iekoK B/
nkdk mzv/ toe gb/; Bkb w'Nkg/ dk ysok, y'iekoK B/
fffffznkdk mzv/ toe gb/; Bkb w'Nkg/ dk ysok, y'iekoK B/nkdk mzv/ toe gb/; Bkb w'Nkg/ dk ysok, y'iekoK B/ ;kT{dh nop B/ ikoh ehshnK g?rzpo d/ g?oK d/ fB kB dhnK d[obZG s;thoKkB dhnK d[obZG s;thoK
;kT{dh nop B/ ikoh ehshnK g?rzpo d/ g?oK d/ fB
;kT{dh nop B/ ikoh ehshnK g?rzpo d/ g?oK d/ fB kB dhnK d[obZG s;thoK
;kT{dh nop B/ ikoh ehshnK g?rzpo d/ g?oK d/ fB
;kT{dh nop B/ ikoh ehshnK g?rzpo d/ g?oK d/ fBSkB dhnK d[obZG s;thoKkB dhnK d[obZG s;thoK
wK B{z fdZsk ezpb s/ kb b? e/ ikD dk ;[Mkn
w[bk w[bk w[bk w[bk w[bkzwK B{z fdZsk ezpb s/ wK B{z fdZsk ezpb s/ Skb b? e/ ikD dk ;[Mknkb b? e/ ikD dk ;[Mkn ftukb/ d' nzvkeko N'J/ jB, fijBK ftu
wK B{z fdZsk ezpb s/
wK B{z fdZsk ezpb s/ kb b? e/ ikD dk ;[Mknkb b? e/ ikD dk ;[Mkn
g?rzpo fJpokfjw d/ g?oK d/ fBSkB jB.
wekw-J/-fJpokfjw dk ozr ;c/d, ekbh
ns/ ghbh SkfJnk d/ ftueko j? idfe
fJ; dh u"VkJh, bzpkJh ns/ T[ZukJh 50
;?ANhwhNo j?. wekw-J/-fJpokfjw ykB-
J/-ekpk d/ r/N ;kjwD/ ;fEs j? i' g{op
ftu ;ck ns/ wkotkj tZb' ikD tkb/
fjZ;/ ftu bZrGr 10-11 whNo dh d{oh
's/ j?.
e[M fdB gfjbK jh ;kT{dh nop d/
nc;oK B/ ekpk d/ ekb/ gZEoK dh fJ;/
soQK dh jkJh o?i'b{SB tkbh s;tho
ikoh ehsh ;h. ;kT{dh nop ;oeko B/
gftZso Sfjo wZek ftu w"i{d ekpk ftu
bZr/ ekb/ gZEo dhnK j?okB eo d/D
fBT{:koe (fpT{o') dcso iK toe gb/; 'u fznkdk mzvk skgwkB w'Nkg/ dk
tkbhnK s;thoK ikoh ehshnK ;B. fJ;
ekoB pD ;edk j?. nwoheh y'iekoK B/ fusktBh fdZsh j? fe toe gb/; 's/ mzvk
gZEo B{z jio/ n;td th fejk iKdk j?.
skgwkB s[jkv/ w?Nkpkfbiw B{z xZN eo ;edk j? ns/ fJ; Bkb Gko 'u tkXk j'
fJj noph GkSk d/ d' SpdK s'A fwb e/
;edk j?. y'iekoK B/ w[bkzwK B{z fJ; s'A pukn bJh toe gb/; 's/ fJe ezpb ns/
pfDnk j?. ;kT{dh nop ftu jio dk
Skb b? e/ ikD dk ;[Mkn fdZsk j?.
wsbp gZEo j[zdk j? idfe n;td dk
fBT{:koe dh fpzxwNB :{Bhtof;Nh d/ gq'c?;o e/B/E w?vfb:'v dk efjDk j? fe
wsbp f;:kj (ekbk) j[zdk j?.
xZN skgwkB d/ tksktoD 'u ezw eoBk f;js d/ fbjkz Bkb mhe BjhA j?. nfij/
Skjh w;fid dh ikfBp s'A fyZuhnK
wkj"b 'u ;kvk w?Nkpkfbe o/N xZN j' iKdk j?, fi; 's/ fBoGo eodk j? fe n;hA
ikD tkbhnK fJjBK s;thoK B{z fyZuD
fezBh s/zh Bkb e?b'oh poB eo ;ed/ jK go xZN skgwkB j'D Bk w?Nkpkfbiw 'u
ftu eohp 7 xzN/ dk ;wK bZfrnk j?.
ewh nkT[D Bkb Gko tXD dk z'yw tX ofjzdk j?. yk; s"o 's/ fJ; Bkb ocskojhD
fJ; d"okB 1000 s'A th tZX s;thoK
ihtBS?bh Bkb i'fVnk iKdk j?.
fonkd (fpT{o') ;kT{dh nop B/ fJpokfjw (fJ;bkw) B/ wZek ftu ekpk fyZuhnK rJhnK. ;kT{dh ;{uBk wzsokb/
skgwkB 'u pdbkn dk ;[Mkn
gfjbh tko wZek dh Skjh w;fid ftu pDkT[D d"okB ezX pDkT[D bJh ehsh d/ ;bkjeko B/ ;'wtko B{z ikoh fpnkB
w?efb:'v dk efjDk j? fe e'o'Bk tkfJo; wjkwkoh ekoB fznkdkso b'eK B{z
w"i{d wekw-J/-fJpokfjw dhnK e[M ;h sK i' T[j T[; 's/ yVQ/ j' e/ ezX pDk ftu dZf;nk fe s;thoK B{z b?D ftu 7
xo s'A ezw eoB dh ;j{bs fwbh j'Jh j?. go jkbks nkw j'D s'A pknd id'A T[j
d[obZG s;thoK ikoh ehshnK jB. ;eD. g?rzpo d/ g?oK d/ fBSkB B{z xzN/ dk ;wK bZfrnk i' 49,000
dcsoK tZb w[VBr/ sK dcso 'u xZN skgwkB dh EK, tfXnk j'fJnk skgwkB
;kT{dh nop d/ wZek ns/ wdhBk d/ ;[oZfyns oZyD bJh gZEo B{z ;'B/, uKdh w?rkfge;b sZe dhnK jB. nbnoTfp/
w[bkzwK dh f;js 'u ;[Xko bJh bkGekoh ;kfps j't/rk. T[BQK fejk fe fznkdk
wkwfbnK bJh iBob gq?;hv?A;h B/ ns/ eZu d/ fJe cq/w Bkb ;ikfJnk T AJk; w[skpe fJj gZEo ekpk d/ g{oph
dcso skgwkB B{z 70 fvroh cko/BjkJhN (20 fvroh ;?b;hn;) 's/ oZyd/ jB i'
wekw-J/-fJpokjh d/ Bzko/ B{z fJe BthA frnk j?. w[;bwkBK dk wzBDk j? fe fjZ;/ ftu bZfrnk j?. ji iK T[wok d/
fe f;js bJh mhe BjhA j? ns/ pj[s mzv/ dh Sq/Dh 'u nkT[Adk j?. T[BQK B/ fJ;B{z 72
seBhe dh wdd Bkb e?guo ehsk, fijV/ gZEo ftu g?oK d/ fBSkB jB T[j ;co 's/ ikD tkb/ SoXkb{ ekpk dk
s'A 81 fvroh cko/BjkJhN ftukb/ oZyD dk ;[Mkn fdZsk.
fi; ftu ;N?ei g?B'ofwe c'e; dh tos'A f;ZX/ ;tor s'A gftZso ekb/ gZEo ji- stkc (uZeo) brkT[Ad/ jB ns/ fJ;
fJ; soQK ;oho 's/ j[zd? skgwkB dk n;o
ehsh rJh j?. J/-n;td Bkb nkfJnk ;h. gZEo dk p';k (u{zwd/) b?Ad/ jB. uko/
id'A n;hA mzv/ tksktoD 'u j[zd/ jK Ud'A th 97 fvroh cko/BjkJhN s'A 101
fJ;bkw dh otkfJs w[skpe wekw- fJe ypo w[skpe wekw-J/- ikfBp s'A uKdh d/ cq/w ftu bZr/ fJ;
fvroh cko/BjkJhN sZe dh jZd 'u wB[Zy s[bBkswe s"o s/ ;fEo ;oho dk skgwkB
J/-fJpokfjw T[j gZEo j? fi; dh tos'A fJpokfjw dk nkeko torkeko j? fi; gZEo dh pj[s wjZssk dZ;h iKdh j?.
pDkJ/ oZydk j?. fit/A-fit/A ;kv/ ;oho dk skgwkB tXdk j?, ;kvh w?Nkp'bhiw do
tX iKdh j? ns/ fJ; bJh n;hA fznkdk e?b'oh poB eod/ jB.
e?B/vk
e?B/vk [or n"os Bkb X'ykXVh eoB d/ d' j/m 3 gzikph B"itkB frqcsko j/m 3 gzikph B"itkB frqcsko
e?B/vk
[or n"os Bkb X'ykXVh eoB d/ d'
[or n"os Bkb X'ykXVh eoB d/ d' j/m 3 gzikph B"itkB frqcsko
e?B/vk
e?B/vk 'u pu p u pu p u pz[or n"os Bkb X'ykXVh eoB d/ d'[or n"os Bkb X'ykXVh eoB d/ d'S j/m 3 gzikph B"itkB frqcsko j/m 3 gzikph B"itkB frqcsko
wkbdht u Gkos d/ d';s w[jzwd Bu Gkos d/ d';s w[jzwd B hd s/ ikBb/tkhd s/ ikBb/tk
wkbdht
wkbdht 'u Gkos d/ d';s w[jzwd Bu Gkos d/ d';s w[jzwd BShd s/ ikBb/tkhd s/ ikBb/tk
wkbdht u Gkos d/ d';s w[jzwd B hd s/ ikBb/tk
wkbdht
:koe (fpT{o') e?B/vk dh :"oe ohiBb g[b; tZb'
phs/ fdB fJZe 80 ;kbk pz[or n"os Bkb e?B/vhnB
jwbk, nk;Nq/bhnkJh g[b; iKu u eo/rh wddu eo/rh wdd o?t/fBT{ nfXekoh pDe/ mZrh wkoB d/ d'S j/m po?AgNB
jwbk, nk;Nq/bhnkJh g[b; iKu
jwbk, nk;Nq/bhnkJh g[b; iKu
jwbk, nk;Nq/bhnkJh g[b; iKu 'u eo/rh wddu eo/rh wdd
jwbk, nk;Nq/bhnkJh g[b; iKu u eo/rh wdd
s'A fszB gzikph B"itkB frqcsko ns/ ukoz ehs/ rJ/
jB. X'ykXVh eoB d/ d'S j/m ukoz j'D tkfbnK
ftZu po?AgNB s'A soBtho f;zx (19), oDtho f;zx
(19) ns/ uwBi's f;zx (21) d/ BKn Skfwb jB.
fJzBK tZb'A fJZe 80 ;kbk pz[or n"os e'b'A e?B/
vhnB o?t/fBT{ nfXekoh pD 10000 vkbo po?AgNB
d/ fJZe n?vo?; 's/ G/iD dh wzr ehsh rJh ;h s/
vkbo Bk d/D 's/ frqcsko eoB dh Xweh fdZsh rJh
;h. :"oe ohiBb g[b; tZb'A scshS eoB s'A pknd
fJzBk fszBK B{z frqcsko ehsk frnk j?. fJzBK fszBK dh
fBT[ wkoehN e'oN fty/ nrb/ wjhB/ g/Sh j't/rh.
wfjbk dh 1
wfjbk dh 1
wfjbk dh 1 tko e'o'Bk fog'oN nkJh B?r/fNt, fco th e'ftv-19 Bkb j'Jh w"s
wfjbk dh 1 tko e'o'Bk fog'oN nkJh B?r/fNt, fco th e'ftv-19 Bkb j'Jh w"s tko e'o'Bk fog'oN nkJh B?r/fNt, fco th e'ftv-19 Bkb j'Jh w"s
wfjbk dh 10 tko e'o'Bk fog'oN nkJh B?r/fNt, fco th e'ftv-19 Bkb j'Jh w"s tko e'o'Bk fog'oN nkJh B?r/fNt, fco th e'ftv-19 Bkb j'Jh w"s
bzvB (fpT{o') e'o'Bk tkfJo; dh ftu fbfynk ;h fe T[jBK dh w"s e'ftv
wkb/ (fpT{o') Gkos d/ d';s ej/ ikD tkb/ wkbdht dh ;z;d d/ w"i{dk gqXkB t?e;hB nkT[D d/ pkti{d fJ; wjkwkoh Bkb j'Jh j?. ;kB{z fJ; wkwb/ ftu
w[jzwd BShd nkgD/ xo B/V/ j'J/ fJe pzp Xwke/ ftu zywh j' rJ/ jB. T[jBK B{z Bkb i[V/ e[MifNb wkwb/ ;kjwD/ nk brksko fejk frnk fe T[jBK B{z e'o'Bk
j;gskb ftu dkyb eotkfJnk frnk j?. vkeNoK dk efjDk j? fe w[jzwd BShd oj/ jB. nfijk jh fJe wkwbk fpqN/B BjhA j? ;r'A T[jBK B{z fBw'Bhnk j?. T[jBK
dk ;ko/ zo{oh nzr mhe Yzr Bkb ezw eo oj/ jB ns/ ibdh jh e[M ;oioh th ehsh s'A ;kjwD/ nkfJnk j?. n;b ftu 55 B/ nZr/ fejk fe w?B{z fJ; rZb dh th
ikt/rh. Xwke/ ftu 5 j'o b'e th zywh j'J/ jB. fJ; ftukb/ pdBkw nZstkdh ;kb dh fJe wfjbk brksko e'o'Bk N?;N fuzsk j? fe ;kB{z fpBK fe;/ ghHghHJhH
;zrmB fJ;bkfwe ;N/N B/ efEs s"o 's/ jwb/ dh fzzw/tkoh bJh j?. eotk ojh ;h ns/ T[j 10 tko B?r/fNt feZN iK ;[oZfynk d/ w/oh wK Bkb fwbD
wkbdht d/ okSNogsh fJpokfjw ;'fbj B/ n?bkb ehsk j? fe fJ; nZstkdh nk u[Zeh ;h go fJ; d/ pkti{d T[; dh fdZsk frnk ;h fi; ekoB j[D w/o/
jwb/ dh iKu bJh nk;Nq/bhnk dh g[b; s'A wdd bJh ikt/rh. okSNogsh B/ fejk e'ftv Bkb w"s j' rJh. gfotko d/pkeh b'eK 's/ th e'o'Bk
fe nk;Nq/bhnk dh c?vob g[b; d/ wkjo iKu ftu wdd eoBr/. T[jBK B/ fejk fe fJe fog'oN w[skpe 55 ;kbk v/ fJBc?eSB dk ysok pfDnk j'fJnk
fJj jwbk BShd 's/ BjhA ;r'A d/S d/ b'eszso ns/ noEftt;Ek 's/ ehsk frnk j?. pok Skn joBhnk d/ nkgo/SB bJh j?.n;hA fJ; wkwb/ ftu j;gskb fybkc
dZf;nk ik fojk j? fe fJ; Xwke/ ftu w[jzwd BShd B{z fznkdk ;ZNK BjhA bZrhnK okfJb ;Nke :{Bhtof;Nh j;gskb ftu ekotkJh eoB pko/ ftuko eo oj/ jK.
jB. w"i{d ;h. T[j fJ; nkgo/SB wro'A r"osbp j? fe nkJhHJhH dh fog'oN
wkbdht d/ rqfj wzsoh fJwokB npd[Zbk B/;EkBe Nhth u?Bb B{z dZf;nk fe f;jswzd Yzr Bkb foetoh eo ojh ;h w[skpe fdZbh ftu th nfijk jh wkwbk
BShd B{z ikBb/tk ;ZN BjhA bZrh j?. BShd (53) 30 ;kb d/ fJeszso Sk;B wro'A go nukBe T[jBK B{z ;kj b?D ftu ;kjwD/ nkfJnk ;h id'A fJe 80 ;kbk
gfjbh tko b'eszsoh Yzr Bkb okSNogsh u[D/ rJ/ ;B. T[j 2008 s'A 2012 sZe w[Seb j'D bZrh ns/ T[j e'wk ftu ubh wfjbk B{ze'o'Bk tkfJo; d/ rzGho bZSD
wkbdht d/ okSNogsh ;B. fJ; wro'A j'JhnK okSNogsh u'DK ftu T[jBK B{z jko rJh ;h. fJ; wfjbk dh ;oioh d/ 2 ;B go T[j pko-pko e'o'Bk B?r/fNt nk
dk ;kjwDk eoBk fgnk ;h ns/ i/bQ dh ;zk fwbD wro'A T[jBK B{z 2018 sZe u'D jcs/ pknd w"s j' rJh. v/pokB{z e'ftv ojh ;h. vkeNoK B/ fJ; wfjbk dk uko
bVB d/ n:'r x'fSs eo fdZsk frnk ;h. T[jBK dh gkoNh d/ ;kEh fJpokfjw ;'fbj cqh tkov ftu oZfynk frnk ;h ns/ fJ; wfjbk d/ p/N/ feq; B/ dZf;nk tko e'o'Bk N?;N eotkfJnk ;h go T[j
B{z 2018 dhnK okSNogsh u'DK ftu fiZs fwbh ;h. BShd B{z 2019 ftu ;z;d dk j;gskb tkfbnK B/ T[jBK d/ gfotko fe w/oh wK B{z id'A ;kj b?D ftu w[Seb jo/e tko B?r/fNt nkJh ;h. fJ; d/
gqXkB u[fDnk frnk ;h. T[j d/S d/ gqGktSkbh okiBhse ftnesh pD/ oj/. tkfbnK B{z th nyhoh tko nbftdk nkT[Dh S[o{ j'Jh T[d'A T[jBK d/ o'z e'o'Bk fJbktk nkJhHJhH dh fog'oN ftu ;kjwD/
BShd 's/ j'J/ jwb/ pko/ Gkos B/ iskJh fuzsk efjD bJh p[bkfJnk ;h. Gkt/Afe w"s tkfJo; ;zpzXh N?;N j' oj/ ;B ns/ T[jBK nkfJnk ;h fe fdZbh ftu 26;kb d/
Gkos d/ ftd/S wzsoh n?; i?Szeo B/ wkbdht dh ;z;d d/ gqXkB w[jzwd BShd 's/ dhiKu ftu ;kjwD/ nkfJnk fe v/pok d/ Bshi/ jo tko B?r/fNt nk oj/ ;B. i{Bhno o?zhv?AN vkeNo nfGS/e GtkBk
j'J/ jwb/ 's/ fuzsk iskJh j?. Bkb jh fejk j? fe T[j ikDd/ jB fe BShd ed/ BjhA dh w"s e'ftv ekoB j'Jh ;h. fJj ;[De/ w/oh wK d/ c/cfVnK dk th ;?Agb fbnk i' w"bkBk fJz;NhfuT{N c"o v?ANb ;kJhA;
voBr/. wkbdht ftu ;ZskXkoh db wkbdht v?w'eq?fNe gkoNh (n?ZwHvhHghH) B/ fJ; wfjbk d/ gfotko tkfbnK d/ j'S frnk ns/ fJ; ftu th e'o'Bk tkfJo; ftu ezw eo oj/ ;B T[jBK B{z th e'o'Bk
fejk fe d/S d/ ;kpek okSNogsh BShd d/ xo d/ pkjo j'J/ Xwke/ d/ fgZS/ dk T[d/ T[Zv rJ/. T[j ikDBk ukj[zd/ ;B fe i/ j'D dk e'Jh ;p{s BjhA ;h. nfij/ ftu d/ bZSD wsbp ;kj b?D ftu w[Seb
S T[jBK dh ikB b?Dh ;h. fcbjkb bzvB dh nfXekos :ksok s/ gj[zu/ i?Szeo B/ eo v/pok B{z e'ftv ;h sK T[jBK B{z id'A n;hA wK dk w"sdk ;oNhfce/N d/ ns/ Sksh ftu dod ;h go T[jBK dk
NthN ehsk fe ;gheo w[jzwd BShd 's/ j'J/ jwb/ B{z b? e/ fuzss jK. T[jBK d/ e'ftv cqh tkov ftu feT[A oZfynk frnk fynk sK n;hA j?okB ofj rJ/. feq; B/ th e'o'Bk N?;N d't/A tkoh B?r/fNt
ibdh mhe j'D dh gqkoEBk eodk jK. ikDdk jK fe T[j ed/ BjhA voBr/. ;h. nZr/ fejk fe fJ; w"s d/ ;oNhfce/N nkfJnk ;h.
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 2 2121
5 5 5 5 50 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, wJh 2, f;vBh, wJh 202121
gzikp NkJhw , f;vBh, wJh 2 21
dhg f;ZX{ B/ ehsk nkgD/ fgnko dk
dhg f;ZX{ B/ ehsk nkgD/ fgnko dk
dhg f;ZX{ B/ ehsk nkgD/ fgnko dk
dhg f;ZX{ B/ ehsk nkgD/ fgnko dk
B/ ;[DkfJnk i;fNB phpo dk rhs, fejk
B/ ;[DkfJnk i;fNB phpo dk rhs, fejk
B/ ;[DkfJnk i;fNB phpo dk rhs, fejk
SfjBkfjBk fjBkfjBk fjBkz B/ ;[DkfJnk i;fNB phpo dk rhs, fejk B/ ;[DkfJnk i;fNB phpo dk rhs, fejk dhg f;ZX{ B/ ehsk nkgD/ fgnko dk
jko, s;tho j' ojh tkfJob
jko, s;tho j' ojh tkfJob
jko, s;tho j' ojh tkfJob
fJ fJ fJ fJ fJzjko, s;tho j' ojh tkfJobjko, s;tho j' ojh tkfJob
e"D efjzdk w?B{z nzro/ h BjhA nkT[Adh<h BjhA nkT[Adh<
e"D efjzdk w?B{z nzro/
e"D efjzdk w?B{z nzro/
e"D efjzdk w?B{z nzro/ h BjhA nkT[Adh<
e"D efjzdk w?B{z nzro/zh BjhA nkT[Adh<h BjhA nkT[Adh<
'u jB.
jkb jh 'u dhg f;ZX{ B/ fJBQK
;[oyhnK B{z j'o tXkT[AfdnK fJe s;tho
nkgD/ fJz;Nkrqkw nekT{AN 's/ ;KMh
ehsh j?. don;b i' s;tho dhg f;ZX{
tb'A ;KMh ehsh rJh j?, T[j T[BQK B/
yk; eo nkgDh gkoNBo bJh g';N ehsh
j?.
fJ; fgnkoh fijh s;tho Bkb dhg
f;ZX{ B/ fgnkoh fijh e?gSB fbyh j?.
dhg B/ fbfynk, 's{z w/o/ Bkb T[d'A yVQh,
id'A ;koh d[Bhnk w/o/ fybkc ;h. s{z w?B{z
pukfJnk, w/oh fJZzs ehsh, w?B{z skes
fdZsh, w/o/ bJh d[nktK ehshnK go fi;
rZb B/ w?B{z ;G s'A tZX gqGkfts ehsk,
T[j ;h s/o/ tb'A nkgDh fzzdrh d/ ;co
B{z o'eDk.'
dhg f;ZX{ B/ nZr/ fbfynk, 'w/o/ bJh
s/ok jo t/b/ yVQBk w/o/ bJh pj[s wkfJB/
oZydk j?. w/o/ bJh s/ok fgnko s/ ;woEB
SpdK 'u fpnkB BjhA eo ;edk. w?A
y[d B{z y[Sfe;ws ;wMdk jK fe w/oh
fzzdrh 'u s{z j?. w?A fJj efjDk ukj[zdk
gzikph ndkekok ns/ 'fpZr p"; 13' dh w[ekpb/pkz SfjBkz e"o frZb B/ jkb
jK fe w?A s?B{z pj[s fgnko eodk jK.'
jh 'u i;fNB phpo d/ wSj{o rhs 'fgfu;' B{z SkBdko sohe/ Bkb rk e/ nkgD/
dZ;D:'r j? fe dhg f;ZX{ tb'A fit/
gqSz;eK B{z j?okB eo fdZsk. T[; B/ phpo dk rkDk rkT[AfdnK dh thvhU B{z ;'Sb
A jh fJj g';N ;KMh ehsh rJh, T[d'A s'A
whvhnk 's/ g';N ehsk j?. gzikp dh e?NohBk e?c dh fJj thvhU j[D ;'Sb whvhnk
jh T[; d/ gqSz;e d'tK B{z tXkJhnK d/
's/ ekch tkfJob j' ojh j?.
oj/ jB. dhg f;ZX{ dh gkoNBo dk BK
dZ; dJhJ/ fe thvhU ftu SfjBkz frZb fJj efjzd/ j'J/ th fdykJh fdZsh fe gzikph rkfJe dhg f;ZX{ fsjkV i/ bkb feb/ d/ xNBkeqw 'u frqcsko ehsk
ohBk okJ/ j?. ohBk wkvb s/ ndkekok
e"D efjzdk j? fe w?B{z nzrq/zh p'bDh BjhA nkT[Adh. thvhU ftu SfjBkz fJzrfbS p'b b s'A pkjo nkT[D s'A pknd w[V ;orow frnk ;h. e[M fdB gfjbK fojkn j'D
j?, i' dhg f;ZX{ Bkb fcbw 'ozr gzikp'
ojh j? ns/ i;fNB phpo dk rkDk rkT[Adh fdykJh d/ ojh j?. SkfjBkz e"o frZb B/ j' rJ/ jB. dhg f;ZX{ B{z 26 iBtoh w"e/ s'A pknd dhg f;ZX{ brksko ;[oyhnK
'u th Bzo nk u[Zeh j?.
fJ; rhs B{z rkT[D s'A gfjbK nfij/ b'eK B{z ;zp'fXs ehsk, fijV/ wzBd/ jB fe T[j
nkgD/ gzikph bfjz/ ekoB nzro/zh BjhA ikDd/. T[j efjzdh j? fe e'Jh coe BjhA
wBdhg e"o sZyo s'A pDh w?Avh sZyo, ikD'
wBdhg e"o sZyo s'A pDh w?Avh sZyo, ikD'
wBdhg e"o sZyo s'A pDh w?Avh sZyo, ikD'
wBdhg e"o sZyo s'A pDh w?Avh sZyo, ikD'
wBdhg e"o sZyo s'A pDh w?Avh sZyo, ikD'
g?Adk fe w?B{z nzro/zh BjhA nkT[Adh, Gkt/A gzikph NZu j', fJzrfbS-fJzrfbS j[zdh j?,
fe;/ th GkSk 'u p'b'HHH sK ;[D'@. fJ; d"okB SfjBkz rkT[Ad/ j'J/ ftueko 'u e[M
bkJhBK G[Zb th iKdh j?. SfjBkz dh fJ; thvhU B{z gqSz;e pj[s g;zd eo oj/ jB
ns/ fJ; 's/ y{p e[w?AN eo oj/ jB.
feT[A f;oc gzikph fcbwK u jh eodh j? ezw
feT[A f;oc gzikph fcbwK u jh eodh j? ezw
feT[A f;oc gzikph fcbwK u jh eodh j? ezw
feT[A f;oc gzikph fcbwK u jh eodh j? ezw
dZ;D:'r j? fe SfjBkz frZb ibd jh gzikph fcbw 'j"A;bk oZy' 'u Bzo feT[A f;oc gzikph fcbwK u jh eodh j? ezw
nkt/rh. fJ; fcbw 'u T[; Bkb fdbihs d';KM ns/ ;'Bw pkitk th Bzo
nkT[Dr/.
wBdhg e"o sZyo s'A pDh w?Avh sZyo
dZ; dJhJ/ fe w?Avh sZyo dk iBw
dh okj s/ fBebh fjwK h y[okDk, p'bv
dh okj s/ fBebh fjwK h y[okDk, p'bvh y[okDk, p'bv
dh okj s/ fBebh fjwK
SfjBkfjBk fjBkfjBk fjBkz dh okj s/ fBebh fjwK dh okj s/ fBebh fjwKSh y[okDk, p'bvh y[okDk, p'bv 1 wJh 1987 B{z t[btoj?AgNB,
:{BkJhNv fezrvw 'u j'fJnk. fcbw
fJzv;Noh 'u w?Avh sZyo d/ BK Bkb ikDh
ikD tkbh fJ; ndkekok dk n;b BK
s;thoK Bkb pN'o ojh j? ;[oyhnK
s;thoK Bkb pN'o ojh j? ;[oyhnK wBdhg e"o sZyo j?.
s;thoK Bkb pN'o ojh j? ;[oyhnK
s;thoK Bkb pN'o ojh j? ;[oyhnK
s;thoK Bkb pN'o ojh j? ;[oyhnK
w?Avh sZyo dh fJe yk; rZb fJj j?
fe fJj fpqfNS gzikph ndkekok j?, i'
gzikph fcbw fJzv;Noh 'u ;orow j?.
w?Avh sZyo fJe iZN f;Zy gfotko Bkb
;zpzX oZydh j?. T[BQK d/ gfotko dk
fgS'eV fgzv w/fbnkDk B/V/ crtkVk,
gzikp j?.
pZp{ wkB Bkb ehsh eohno dh
S[o{nks
dZ; dJhJ/ fe w?Avh sZyo B/ nkgDh
fcbwh eohno dh S[o{nks gkbht[Zv
fcbw fJzv;Noh d/ T[Zx/ ndkeko s/
gzikph rkfJe pZp{ wkB dh fcbw 'J/
ew' Bkb S[o{ ehsh ;h. T[BQK dh fJj
fcbw ;kb 2010 'u nkJh ;h, fi; B{z
doSeK dk fwbdk-i[bdk j[zrkok
fwfbnk ;h.
feT[A gz;d j? gzikph fcbwA 'u ezw
eoBk
fJ; s'A fJbktk w?Avh sZyo B/ eJh
gzikph fcbw fJzv;Noh dh wSj{o ndkeko fjwKSh y[okBk ekch ;[oyhnK 'u j?.
fcbwK 'u nkgDh ndkekoh dk ibtk
T[; B/ fon?fbNh NhH thH S'n 'fpZr pk; 13' 'u th y{p ;[oyhnK pN'ohnK ;B. fjwKSh
fpy/fonk. w?Avh sZyo B/ nkgDh ndkekoh
y[okDk ;'Sb whvhnk 's/ ekch ;orow ofjzdh j?. jkb jh 'u T[; B/ nkgDhnK
s/ fdb fyZut/A nzdkz Bkb gkbht[Zv 'u
rb?wo; s;thoK nkgD/ ;'Sb whvhnk nekT{AN 's/ S/no ehshnK jB. fJBQK s;thoK
yk; gSkD pDkJh j?. w?Avh sZyo B{z
'u T[j ekch p'bv b[Ze 'u Bzo nk ojh j?.
gzikph fcbwK 'u ezw eoBk fJ; eoe/
SfjBkz dh okj 's/ uZbh fjwKSh
uzrk bZrdk j? fe feT[Afe T[j nkg fJe
nZieZbQ fjwKSh y[okBk fiw 'u ekch g;hBk tjk ojh j? ns/ T[; dk n;o th
gzikpD j?. w?Avh sfwb fcbw 'pfonkBh'
ftykJh d/ fojk j?. fjwKSh gfjbK s'A ekch fcZN j' rJh j?. nfij/ 'u j[D gqSz;e
'u th ezw eo u[Zeh j?.
efj oj/ jB fe fjwKSh y[okBk SfjBkz frZb dh okj 's/ uZb gJh j? ns/ T[BQK B{z c'b'
gqhs jogkb Bkb th eo u[Zeh j?
eo ojh j?.
ezw
ne;o fjwKSh y[okBk B{z fJzvhnB b[Ze 'u jh d/fynk iKdk j? go j[D T[; d/
dZ;D:'r j? fe w?Avh sZyo fcbw
fJ; nzdkz B/ gqSz;eK d/ fdbK dh XVeD B{z tXk fdZsk.
'b[eD whuh' 'u th Bzo nk u[Zeh j?.
SfjBkz Bkb j'Jh ;h e?NckJhN
fJ; fcbw 'u T[BQK Bkb gzikph ndkeko
fjwKSh y[okDk fon?fbNh NhH thH S'n 'fpZr p"; 13' dk th fjZ;k ojh ;h. T[j
s/ rkfJe gqhs jogkb w[Zy G{fwek 'u
tkJhbv ekov ezN?;N?AN pD e/ S'n 'u rJh ;h. fJ; S'n d"okB SfjBkz frZb 's/
;B. fJ; s'A fJbktk fJ; fcbw 'u nzfwqs
T[; B/ ekch szi eZ;/ ;B ns/ d'tK dh e?NckJhN th t/yD B{z fwbh ;h.
'w[zv/ ewkb d/', 'fwozk nB N'bv fcbw fJzv;Noh 'u yk; gSkD ekfJw n"by, :'roki f;zx, rZr{ frZb, j'ph
fjwKSh dk w/eUto
;N'oh', ';kvh tZyoh j? SkB', 'fJSe eoB tkbh ndkekok w?Avh sZyo B/ Xkbhtkb, phH n?ZBH Sowk, eowihs
j[D SfjBkz B{z Neo d/D bJh fjwKSh B/ nkgDk zpod;s w/eUto ehsk j?.
rokoh', 'J/ew', 'oZp dk o/vhU' ns/ fgSb/ fdBhA nkgDk iBwfdB ;?bhpq/N nBw'b s/ r[ou/s fuZsoeko nfjw
dZ; dJhJ/ fe fjwKSh eJh fwT{fze thvhUz 'u th ezw eo u[Zeh j?. fJ; d/ Bkb
'nodk;' torhnK fcbwK Bkb gzikph ehsk. feodkoK 'u ;B.
fjwKSh y[okDk B/ eJh gzikph fcbwK 'u th ezw ehsk j?.