FOR
BETTER RESPONSE, gzikp NkJhwz
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw
ADVERTISE gzikp NkJhw
IN PUNJAB TIMES
Monthly
PUNJAB TIMES f;vBh s'A gqekf s gfjbk gzikph wjhBktkoh nypko
f;vBh s'A gqekfSs gfjbk gzikph wjhBktkoh nypkos gfjbk gzikph wjhBktkoh nypko
f;vBh s'A gqekf
f;vBh s'A gqekf s gfjbk gzikph wjhBktkoh nypkos gfjbk gzikph wjhBktkoh nypko
f;vBh s'A gqekf
THE FIRST PUNJABI INDIAN MONTHLY PUBLISHED FROM SYDNEY, AUSTRALIA
This is its 21st successful P O Box 8055, Glenmore Park, NSW 2745, Sydney, Australia
MOBILE: 0431 377 716 www.punjabtimes.com.au
year in the market Editor: Harpreet Singh, E-mail: [email protected]
Year 21, Edition 5, Australia's Top Leading, Most Popular, Reliable & Successful
free copy
Sydney, October 2021 Punjabi Indian Newspaper
Shweta Kumar and Reshmi Chauhan win the
title of Opera Miss & Mrs India Global 2021
For full coverage please see page 2
Punjab Times Pty Ltd. Trading as Punjab Times ACN No. 110 708 579
gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
2 2 2 2 2 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
Shweta Kumar and Reshmi Chauhan win the
title of Opera Miss & Mrs India Global 2021
Sydney (Bureau) Miss Association with Hindi Gaurav The winners are as follows In Miss Beautiful Skin - Payal Khetiya
Shweta Kumar and Mrs. Australia with Mr. Anuj In Miss Shining star - Shraddhanjali Talented - Divya Rana
Reshmi Chauhan both took Kulshrestha as the mentor of the Winner: Shweta Kumar Pradhan In Mrs
home the titles of Opera Miss show. The crowning ceremony 1st runner-up: Jaswinder Body beautiful - Manya Vats Goodwill Ambassador - Preeti
& Mrs India Global 2021, was done by Bollywood actress 2nd runner-up: Abhipsha Goodness Ambassador - Yadav
respectively. The crowning Preeti Jhangiani in the presence In Mrs Anuradha Tiwari Mrs vivacious - Neha Saxena
ceremony and grand finale was of several celebrities from the Winner: Reshmi Arora Congeniality - Diptimayee Mrs congeniality - Ranjana
held on the 19th of film industry & fashion world. The 1st runner-up: Parul gangas Jena Sagar
September 2021 in Taj City pageant and grooming sessions 2nd runner-up: Neelam Vivacious - Vaishnavi Mrs Talented - Aparna
Agra. The event was were held with well-known Keshwani Fashion Icon - Nisha Mrs shining star - Sheetal Vijay
organised by Opera Media and celebrities Shailza Suri, PS Geet, The winners of the subtitles Photogenic - Sunaina Rajput Mrs Fashion Icon - Ankita
Recrations Private Limited in Vaishali Mane and others. are as follows Ramp walk - Ankita Tiwari Parihar
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
3 3 3 3 3 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
e?B/vk 'u eko dh Bzpo gb/N s/ u eko dh Bzpo gb/N s/ BIHAR
e?B/vk
e?B/vk
e?B/vk u eko dh Bzpo gb/N s/
j?oh ns/ w/rB B/ ;z:[es ok No d/ w[Zy dcso dk ehsk d"ok
j?oh ns/ w/rB B/ ;z:[es ok
j?oh ns/ w/rB B/ ;z:[es ok No d/ w[Zy dcso dk ehsk d"okNo d/ w[Zy dcso dk ehsk d"ok e?B/vk u eko dh Bzpo gb/N s/ u eko dh Bzpo gb/N s/
j?oh ns/ w/rB B/ ;z:[es ok
j?oh ns/ w/rB B/ ;z:[es okSNo d/ w[Zy dcso dk ehsk d"okNo d/ w[Zy dcso dk ehsk d"ok
fbytk ;[oyhnK u nkfJnk Gkosh u nkfJnk Gkosh
fbytk ;[oyhnK u nkfJnk Gkosh
fbytk ;[oyhnK
;z:[es okSNo (fpT{o') fpqN/B d/ fgqz; j?oh ns/ T[jBK dh gsBh fbytk ;[oyhnK fbytk ;[oyhnK 'u nkfJnk Gkosh u nkfJnk Gkosh Sy;y; y;y; y;
w/rB woe/b B/ ;z:[es okSNo d/ fJZe T[Zu nfXekoh Bkb w[bkeks
ehsh id'Afe ftSt B/sk ;z:[es okSNo wjk;Gk ftZu fJeZm/ j'J/
jB. i'Vk fvgNh ;eZso nwhBk w[jzwd Bkb rZb eoB bJh
;z:[es okSNo d/ w[Zy dcso nkfJnk ;h.
w/rB B/ ;z:[es okSNo d/ w[Zy dcso s'A otkBk j'D 's/
fejk,''fJj SkBdko w[bkeks ;h.'' ;z:[es okSNo B/ fejk fe
w[jzwd B/ d[Bhnk Go ftu NhfenK dh ;wkB tzv B{z tXktk d/D
ftu i'V/ dhnK e'fSSK dh skohc ehsh ns/ ibtk:{, n"osK d/
nkofEe wzp{sheoB, B"itkBK dh Gkrhdkoh s/ wkBf;e f;js
;w/s j'o wkwfbnK Bkb BfiZmD ftu wdd eoB bJh T[jBK dh
skohc ehsh. ;z:[es okSNo dh ;kbkBk wjk;Gk ftu ftSt B/sk
fJeZm/ j'J/ jB Gkt/Afe Skjh gfotko d/ i'V/ B/ wjk;Gk ;?SB d/
;zp'XBK ftu fjZ;k BjhA fbnk.
N'oKN' (fpT{o') Gkosh b'e d[Bhnk d/ jo fjZ;/ ftu tZ;d/ jB. e?B/vk ftu tZvh
w/rB eJh ;kb gfjbK ;z:[es okSNo dh wfjbk J/iz;h Bkb
frDsh ftu Gkosh b'e ofj oj/ jB. fJjBK ftu'A fJe Gkosh nkgD/ yk; soQK d/
i[Vh ojh ;h. j?oh 2010 ftu fBT{:koe ftu :{Bh;?Zc d/ dcso
S"Ae bJh T[ZE/ uouk ftu j?. w{b o{g Bkb fpjko d/ ofjD tkb/ fJ; Sy; B/ nkgDh
rJ/ ;B. j?oh ns/ w/rB fJ; jcs/ dh S[o{nks ftu fBT{:koe d/
eko dh Bzpo gb/N 's/ 'fpjko' fbytkfJnk j'fJnk j?.
fJe ;e{b, ftSt tgko e/Ado d/ fJe Nkto ns/ 11 ;szpo,
thvhU ftu dZ;h g{oh ejkDh
thvhU ftu dZ;h g{oh ejkDh
thvhU ftu dZ;h g{oh ejkDh
thvhU ftu dZ;h g{oh ejkDh
thvhU ftu dZ;h g{oh ejkDh
2001 ftu j'J/ nZstkdh jwfbnK Bkb ;pzXs fJe fwT{zhnw
e?B/vk ftu ofjD tkb/ fJ; Sy; B/ nkgDh eko dh Bzpo gb/N 's/ 'BIHAR'
rJ/ ;B.
fbytkfJnk j'fJnk j?. thvhU zohJ/ T[; B/ ft;Eko Bkb dZf;nk fe nkfyoeko
e?B/vk ftu fJj fet/A ;zGt j'fJnk. Sy; B/ :{-fNT{p 's/ fJe thvhU S/no ehsk j?
X{e/L ;kpek c"ih B/ fJeZfbnK gko ehsk n?NbKfNe wjK;kro
X{e/L ;kpek c"ih B/ fJeZfbnK gko ehsk n?NbKfNe wjK;kro fi; f;ob/y 'w?B{z e?B/vk ftu nkgDh eko bJh Bzpo gb/N 's/ BIHAR fet/A fwfbnk<'
X{e/L ;kpek c"ih B/ fJeZfbnK gko ehsk n?NbKfNe wjK;kro
X{e/L ;kpek c"ih B/ fJeZfbnK gko ehsk n?NbKfNe wjK;kro
X{e/L ;kpek c"ih B/ fJeZfbnK gko ehsk n?NbKfNe wjK;kro
j?. thvhU ftu T[; B/ dZf;nk j? fe e?B/vk ftu nfijh Bzpo gb/N bJh eh eoBk
g?Adk j?.
ftBhg?r ftu ofjzdk j? fJj Gkosh
ftBhg?r ftu ofjzdk j? fJj Gkosh
ftBhg?r ftu ofjzdk j? fJj Gkosh
bzvB (fpT{o') :{e/ ftu fJe ;kpek c"ih B/ fpBK fe;/ ftBhg?r ftu ofjzdk j? fJj Gkosh
ftBhg?r ftu ofjzdk j? fJj Gkosh
dh ;jkfJsk d/ fJeZb/ ;cbskg{ote n?NbKfNe wjK;kro y[d B{z 'gqkT{v fpjkoh' efjD tkb/ fJ; Sy; dk Bkw pSo jphp[Zbkj j?. pSo
B{z gko ehsk j?. v/t šfvzro@ p?Zb Bkw d/ fJ; ftnesh dk efjDk j? fe T[j w{b o{g Bkb fpjko d/ gNBk d/ ofjD tkbk j?. toswkB ftu
B/ n?NbKfNe wjK;kro B{z gko eoB bJh fBT{:koe s'A T[j e?B/vk d/ ftBhg?r (wBhN'pk) ftu ofjzdk j?. pSo dk fJe :{-fNT{p u?Bb th j?
:{e/ dh :ksok eofdnK 119 fdB fpskJ/. nkgDk ;co fi; 's/ T[; B/ thvhU S/no eo 'fpjko' Bzpo gb/N b?D dh g{oh ejkDh dZ;h j?.
gzikphnK s'A fwbh gq/oDk
g{ok eofdnK v/t n?stko d[gfjo B{z fBT{fbB, e"oBtkb gzikphnK s'A fwbh gq/oDk
gzikphnK s'A fwbh gq/oDk
gzikphnK s'A fwbh gq/oDk
gzikphnK s'A fwbh gq/oDk
fty/ gj[zfunk. fJZE/ gj[zuD 's/ v/t dk T[;d/ gfotko, nkgD/ thvhU ftu pSo dZ;dk j? fe e?B/vk ftu gzikph w{b d/ b'e tZvh
d';sK ns/ j'oK tZb'A fBT{fbB jkopo fty/ X{wXkw Bkb frDsh ftu ofjzd/ jB. id'A w?A T[jBK dhnK rZvhnK 's/ tZy-tZy soQK Bkb
;tkrs ehsk frnk. 'PUNJAB' fbyh Bzpo gb/N d/yh sK bZfrnk fe w?B{z th nfijk e[M nfijk eoBk
nkgDh fJ; u[D"shnK Goh :ksok d"okB v/t B/ ekch ukjhdk j? sK i' w?A 'BIHAR' dh gSkD e?B/vk ftu pDk ;eK. fJ; bJh ;G s'A
;zxoS ehsk, fi; ftu T[;B/ s{ckBK, i?bhfcS d/ vzrK gfjbK w?A fJ; ;zpzXh ikDekoh fJeZmh ehsh. T[d'A gsk uZfbnk fe e?B/vk ftu r?o
nkfd dk ;kjwDk ehsk. v/t B/ nkgD/ nkyoh gVktK 's/ gqtk;h b'e th ekB{zBh s"o 's/ nkgDh g;zd dh Bzpo gb/N b? ;ed/ jB.
eb Bkb fwb/ 3-4 fpjkoh
eb Bkb fwb/ 3-4 fpjkoh
s/z jtktK dk ;kjwDk ehsk. nkyoh 40 xzN/ T[; B/ w[ w[ w[ w[ w[Seb Bkb fwb/ 3-4 fpjkoheb Bkb fwb/ 3-4 fpjkoh
eb Bkb fwb/ 3-4 fpjkoh
fpBK o[e/ ;co ehsk ns/ pkeh d/ pu/ fszB whb bJh fJe pSo B/ fejk,''g;zdhdk Bzpo gb/N bJh e[M zo{oh ekrzks ns/ fBoXkos
okfJb B?SBb bkJhcp'N, fJz;NhfuT{SB tZb'A T[; dk wkor G[rskB eoBk j[zdk j?. w?A gqfefonk g{oh ehsh ns/ 'fpjko' fbyh Bzpo gb/N w/o/ sZe
doSB eoB bJh G/ih rJh. v/t nB[;ko T[; dh fJ; gj[zu rJh.'' T[jBK B/ dZf;nk fe e?B/vk ftu w?B{z eJh gzikph fwb/ go fpjkoh
e'fSS dk T[d/S 2 u?foNhz ;g?Sb p'N ;oft; n?;';hJ/SB w[Seb Bkb fszB-uko. j[D w?B{z bZrdk j? fe SkfJd fpjko fbyh Bzpo gb/N d/y e/
ns/ o"e 2 foetoh, :{e/ bJh czv fJeZmk eoB dk j?. e'Jh o[Ze e/ ej/rk fe w?A th fpjko s'A jK.
SINGH’s GROCERS
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
4 4 4 4 4 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
Gkosh w{b d/ fpqfN
Gkosh w{b d/ fpqfN fBT{o';oiB B/ fBT{o';oiB B/ nwohek L eko jkd;/ u Gkosh w{b d/ :ksoh dh w"su Gkosh w{b d/ :ksoh dh w"s
Gkosh w{b d/ fpqfN
Gkosh w{b d/ fpqfNS fBT{o';oiB B/ fBT{o';oiB B/
Gkosh w{b d/ fpqfN fBT{o';oiB B/
nwohek L eko jkd;/
nwohek L eko jkd;/ 'u Gkosh w{b d/ :ksoh dh w"su Gkosh w{b d/ :ksoh dh w"s
nwohek L eko jkd;/ u Gkosh w{b d/ :ksoh dh w"s
nwohek L eko jkd;/
okJhb u i[VtK pZfunK dh ehsh ;oiohu i[VtK pZfunK dh ehsh ;oioh
fJ fJ fJ fJ fJzokJhb okJhb 'u i[VtK pZfunK dh ehsh ;oiohu i[VtK pZfunK dh ehsh ;oioh fBT{io;h (fpT{o') phs/ fdBh
okJhb
okJhb u i[VtK pZfunK dh ehsh ;oioh
fBT{io;h dh pofbzrNB ekT[ANh ftZu
fJZe eko ;Ve jkd;/ ftZu g?Bf;bt/
Bhnk dh fJZe phph dh w"s j' rJh.
fBT{io;h ;N/N g[b; d/ p[bko/ d/ nB[;ko,
phn?wvpb:{ n?e; 3 i' cb'o?A;
NkT{Bf;g ftZu fBT{io;h NoBgkJhe
d/ g?Bf;bt/Bhnk n?e;N?ASB 's/ yZph b/
B ftZu gZSw tZb B{z ik ojh ;h, B{z
fJe n?;:{th B/ whbg';N 0H9 's/ ;?ANo
p?ohno B{z NZeo wko fdZsh.
fJ; Bkb fgSbh ;hN 's/ ;tko
:ksoh, ftb'ro't dh t;Bhe 67 ;kbk
r[ioksh w{b dh wzi[bkp/B gN/b dh w"e/
's/ jh w"s j' rJh. g[b; B/ dZf;nk fe
vokJhto ns/ fszB j'o :ksoh fpBK fe;/
rzGho ;ZNK d/ pu rJ/. g[b; tZb'A jkd;/
dh iKu ehsh ik ojh j?.
u Bhbkw
:{e/L 4 u Bhbkw
:{e/L 4 ;kb g[okDk f;Zek j' ;edk j? 5 ;kb g[okDk f;Zek j' ;edk j? 5
:{e/L 4 ;kb g[okDk f;Zek j' ;edk j? 5
:{e/L 400 ;kb g[okDk f;Zek j' ;edk j? 5 ;kb g[okDk f;Zek j' ;edk j? 50,,,,,000 g"Av g"Av g"Av g"Av g"Av 'u Bhbkwu Bhbkw
u Bhbkw
:{e/L 4
:/o{Sbw (fpT{o') fpqN/B ftu Gkosh w{b d/ pZfunK d/ wSj{o fBT{o';oiB B/ d'
bzvB (fpT{o') :{e/ dk fJfsjk; pj[s ftSkb ns/ nwho j?.
i[VtK pZfunK dk ;cb nkgo/SB eoB ftu fJzokJhb d/ vkeNoK d/ fJe ;w{j dh
fJ;/ jh ftSkb fJfsjk; dh fJZe eVh seohpB 400 ;kb
wdd ehsh. f;o Bkb i[V/ fJj d't/A pZu/ ;oioh d/ pknd ;XkoB fzzdrh ihn
g[okD/ f;Ze/ dh 50,000 g"Av ftZu Bhbkw j'D dh T[whd j?. :{e/
;eDr/. fJj ikDekoh fJZE/ whvhnk ypoK ftu fdZsh rJh.
d/ ukob; gfjb/ d[nkok fJzrfbS f;tb tko d"okB pDkfJnk
ypo w[skpe eSwho ftu iBw/ ns/ bzvB d/ rq/N nkow"Av ;NqhN j;gskb ftu
frnk fJj d[obZG ;'B/ dk f;Zek fJ; wjhB/ d/ nyho ftZu
ezw eoB tkb/ vkeNo B{o T[b Ut?;h fibkBh Bkb id'A fJzokJhb d/ ;ko'ek
Bhbkwh 'u t/funk ikt/rk.
j;gskb d/ vkeNoK B/ ;zgoe ehsk sK T[jBK B/ ;oioh eoB 's/ ;fjwsh d/
'fNqgb :{BkJhN' ti'A ikD/ iKd/ fJ; f;Ze/ dh ehws 60
fdZsh. T[j ns/ T[jBK d/ ;fj:'rh gq'c?;o v/ftv v[Bt/ B{z g{oh d[Bhnk ftu fJ; soQK
fSfbzr iK fszB g"Av ;h ns/ fJj f;oc fszB ;kbK bJh pDkfJnk
d/ wkwfbnK dk wkjo wzfBnk iKdk j?. fibkBh B/ fejk,''vkeNoK d/ BzohJ/ Bkb
frnk ;h, id'A fJ; oki/ B/ ;z;d Bkb nkgDh bVkJh d"okB
d/yhJ/ sK n;hA ;ko/ fJe jK.'' sZE fJj j? fe eSwho ftu iBw/ fJe w[;fbw vkeNo
nke;c'ov ftZu ndkbs ;Ekgs ehsh ;h. 1643 t/b/ d/ fJ;
B/ fJzokJhb ftu :j{dh gfotko dh ;jkfJsk bJh T[ZE'A d/ vkeNoK Bkb ezw ehsk,
f;Ze/ dk Gko brGr 27 rqkw j? s/ fJ; T[Zgo ukob; dh
i' ;kB{z :kd fdtkT[Adk j? fe fJbki ftStftnkgh j[zdk j?.
s;tho j?. fi; ftZu sbtko ns/ i?s{B dh NfjDh j?. fJ;d/
T[jBK B/ fejk,''n;hA fJe SkBdko gfotko dh wdd ehsh. w?A g{oh fzzdrh fejk
d{i/ gk;/ bkshBh GkSk ftZu fJZe Bknok @gq'N?;N?ANK dk Xow,
j? fe ;ko/ pZu/ fJe' fij/ jB, Gkt/A T[jBK dk e'Jh th ozr iK Xow j't/. ftseok
fJzrb?Av d/ ekB{zB ns/ ;z;d dh nkzkdh@ j?.
wB[Zy eodk j?. pZuk fJe pZuk jh j[zdk j?. vkeNo d/ BzohJ/ Bkb d/yhJ/ sK n;hA
Bhbkwh ;z;Ek fve; B{BB t?p d[nkok fJ; B{z 220
;ko/ fJe jK.'' dZf;nk iKdk j? fe fJzokJhb d/ i[VtK pZfunK dh ;oioh 's/
fJfsjk;e f;ZfenK d/ ;zrqfj d/ fjZ;/ ti'A t/funk ikt/rk.
fibkBh B/ wjhfBnK sZe ezw ehsk. fJzokJhb d/ ;'o'ek j;gskb dh w?vheb Nhw
fve; B{BB t?p d/ feq;N'co t?p nB[;ko fJ; fJfsjk;e d[obZG
bJh th fJj tZvh T[gbpXh j? fi; B/ fJ; r[zMbdko nkgo/SB dk gqpzX ehsk idfe
f;e/ dh Bhbkwh ftZu 50,000 g"Av sZe j'D dh T[whd j?.
gfjbK fJZE/ fJ; soQK dh ;oioh ed/ BjhA j'Jh.
111 ACCOUNTING
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
5 5 5 5 5 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
Pacific greens
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
6 6 6 6 6 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
'qwDh ;kfjseko n?;H ;keh nky
'qwDh ;kfjseko n?;H ;keh nky
'qwDh ;kfjseko n?;H ;keh nky
S'qwDh ;kfjseko n?;H ;keh nky'qwDh ;kfjseko n?;H ;keh nky
rJ/ fJ; ckBh ;z;ko B{z nbftdk
rJ/ fJ; ckBh ;z;ko B{z nbftdk
rJ/ fJ; ckBh ;z;ko B{z nbftdk
rJ/ fJ; ckBh ;z;ko B{z nbftdk
rJ/ fJ; ckBh ;z;ko B{z nbftdk
f;vBh (fpT{o') Sq'wDh ;kfjseko n?; ;keh ih 17 nr;s
2021 B{z fJ; ckBh ;z;ko B{z nbftdk nky rJ/. n?; ;keh ih
d/ nekb ubkD/ s/ ;w{j ;kfjseko GkJhuko/ B/ rfjo/ d[Zy dk
gqrNktk ehsk j?.
10 i[bkJh 1934 B{z gfNnkbk fty/ fgsk Bzd okw ns/
wksk ;oXh d/th d/ xo iBw/ Sq'wDh ;kfjseko n?; ;keh ih
B/ r"ofwzN nkoN eokcN ekbi ;gkN{ s'A fJe ;kb dk fvgb'wk
ehsk s/ fco SKsh fBe/sB :{Bhtof;Nh s'A ckJhB nkoN;
ftZu fvroh ehsh. T[BQK B/ gzikph ;kfjs ftZu pj[s tZvk
:'rdkB fdZsk ns/ T[BQK B{z Sq'wDh ;kfjseko d/ n?tkov Bkb
;BwkBs ehsk frnk. n?; ;keh ih nkgD/ fgZS/ Xow gsBh
nkSk ;keh ns/ d' ;g[Zso ;zi/ ;keh ns/ nfws ;keh SZv
rJ/ jB.
n?; ;keh ih dhnK 22 gzikph ejkDh dhnK feskpK
gqekfSs ehshnK ik u[ZehnK jB id'A fe T[BQK B/ 9 Bktb th
fby/ jB. fJ; s'A fJbktk fszB nB[tkfds feskpK jB i'
fjzdh s'A nB[tkd ehshnK rJhnK jB s/ 6 Bktb fjzdh s'A
nB[tkd ehs/ jB id'A fe T[BQK B/ 2 nzro/zh dhnK SkoN
;N'ohz th fbyhnK jB.
n?; ;keh ih B{z Gkosh GkSk gqhSd ebeZsk, pkpk S/y
cohd n?tkov, pkg{ eosko f;zx Xkbhtkb g[o;eko, pboki
;kjBh g[o;eko, gzikph ;kfjs ;Gk Y[Zvhe/, Sq'wDh gzikph
;kfjseko g[o;eko, gzikph rbg g[o;eko, gzikph nekdwh
fdZbh, GkJh xBZJhnk fBSekw ;/tk g[o;eko, ebkeko ;zrw
poBkbk, Bkb fBtkfink ik u[Zek j?.
;keh ih dhnK ejkDhnK 17 ;zgkfds ejkDh ;zrqfj ftZu
Skwb j' u[ZehnK jB id'Afe ejkDh n"os zks s/ pzpJh d/
vkfJo?eNo pk;{ u?Noih B/ N?bhfcbw pDkJh j?. T[BQK dhnK
ejkDhnK s/ pbihs e"o B/ n?w fcb ehsh j? id'A fe BktbK
s/ n?wfcb ;[yd/t f;zx B/ ehsh j? ns/ ghn?u vh ShSB f;zx
BK dk ftfdnkoEh eo fojk j?.
fdZbh ofjzd/ j'J/ ;keh ih B/ gzikj ejkDhnK nkb fJzvhnk
o/vhU s/ gVQhnK fiBQK dh ;keh ih d/ gfotko e'b foekofvzr
th j? ;keh ih dhnK ejkDhnK ns/ BktbK s/ bzvB dh fJe
cow NkJhro p[Ze; fbwfNv B/ uko nkvhU e?;/N b? e/ ;keh
ih dh nktkz ns/ o/vhU nkofN;NK dh nktkz Bkb fJe
y{p;{os ;?ZN pDkfJnk T[BQK b'eK bJh fijV/ ejkDhnK Bktb
gVQ BjhA ;ed/ iK fiBQK e'b gVQB dk tes BjhA j[zdk T[j ;[D
e/ ezw ubk b?Ad/ jB.
n?; ;keh ih fJj gzikph d/ fJZe nfij/ b/ye jB fiBQK
dhnK ;skJh ejkDhnK gzikph d/ gqf;ZX ;zv/ fNqfpT{B ftZu
SZg u[ZehnK B/ fiBQK dk ejkDh ;zrqfj gfotosB ns/ gzikph
d/ ;zv/ fNqfpT{B ftZu SghnK w/ohnK 27 ejkDhnK d/ BK Bkb
SgD nXhB j? .
;kB{z wkD j? fe n;hA nkgD/ wjhBktkoh gzikp NkJhwz
ftZu n?Z; ;keh ih dhnK 120 ejkDhnK Skg u[Ze/ jK.
ndkok gzikp NkJhwz ;keh ih ih d/ nekb ubkD/
s/ rfjo/ d[y dk gqrNktk eofdnK T[BQK B{z nkgDh
SoXKibh d/ c[Zb nofgs eodk j? ns/ tkfjr[o{ nZr/
nodk; eodk j? fe T[BQK dh ftSVh nkswk B{z nkgD/
uoBK ftu fBtk; pyS/ s/ fgZS/ gfotko B{z GkDk wzBD
dk pb pyS/.
jogqhs f;zx
jogqhs f;zx
jogqhs f;zx
jogqhs f;zx
jogqhs f;zx
;zgkde, gzikp NkJhwz
gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
gzikp NkJhw
7 7 7 7 7 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
WOOLWORTHS
gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
8 8 8 8 8 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
gzikp NkJhw
:{e/L wfjbktK fto[ZX fjz;k Bkb
:{e/L wfjbktK fto[ZX fjz;k Bkb
:{e/L wfjbktK fto[ZX fjz;k Bkb
:{e/L wfjbktK fto[ZX fjz;k Bkb nihp'-rohp wkwbkL gq/wh B/ gq/fwek B{z fdZsh Xweh, fejk-
:{e/L wfjbktK fto[ZX fjz;k Bkb
nihp'-rohp wkwbkL gq/wh B/ gq/fwek B{z fdZsh Xweh, fejk-
nihp'-rohp wkwbkL gq/wh B/ gq/fwek B{z fdZsh Xweh, fejk-
nihp'-rohp wkwbkL gq/wh B/ gq/fwek B{z fdZsh Xweh, fejk-
nihp'-rohp wkwbkL gq/wh B/ gq/fwek B{z fdZsh Xweh, fejk-
BfiZmD bJh g[b; w[yh dh fB:[esh
BfiZmD bJh g[b; w[yh dh fB:[esh t?e;hB brtkJh sK eo btKrk pq/enZg
t?e;hB brtkJh sK eo btKrk pq/enZg
BfiZmD bJh g[b; w[yh dh fB:[esh
t?e;hB brtkJh sK eo btKrk pq/enZg
BfiZmD bJh g[b; w[yh dh fB:[esh
BfiZmD bJh g[b; w[yh dh fB:[esh
t?e;hB brtkJh sK eo btKrk pq/enZg
t?e;hB brtkJh sK eo btKrk pq/enZg
bzvB (fpT{o') fJzrb?Av ns/ t/bz
ftZu wfjbktK ns/ e[VhnK gqsh fjz;k
fto[ZX bVkJh dh nrtkJh eoB bJh
fJZe ;hBhno wfjbk g[b; w[yh B{z
fB:[es ehsk frnk j?. :{e/ gqSk;B tZb'A
j?wgSkfJo g[b; dh T[g w[Zy eK;N/pb,
w?rh pbkJhE dh fB:[esh wfjbktK B{z
finkdk ;[oZfynk gqdkB eoB d/ T[d/S
Bkb ehsh rJh j? ns/ fJj fB:[esh
wkou ftZu 33 ;kbK ;kokj n?tokov
dh jZfsnk s'A pknd ehsh rJh fog'oN
dh f;ckoS s'A pknd j'Jh j?.
w?rh pbkJhE 11 nes{po s'A
nkgDh BthA fizw/tkoh fBGkJ/rh. w?rh
bJh fJ; G{fwek ftZu g[fb; dh BthA
oDBhsh B{z bkr{ eoBk Skwb j't/rk i'
wfjbktK gqsh fjz;k B{z o'eD, ngokXhnK
B{z fBSkBk pDkT[D ns/ ghVsK B{z fBnK
gqkgs eoB ftZu ;jkfJsk bJh e/Adqs fpqN/B (fpT{o') e'o'Bk tkfJo; s'A pukn bJh b'eK e'b f;oc fJe'-fJe pdb j?
j't/rh. w?rh gfjbK :{E i;fN; p'ov ns/ T[j j? e'o'Bk t?e;hB. d[Bhnk Go ftu e'o'Bk NhekeoB w[fjzw s/zh Bkb uZb
dh bhvofSg d/ Bkb-Bkb fJZe djke/ ojh j? ns/ fJj NhekeoB eokT[Dk ;G bJh bkzwh j? go fpqN/B ftu fJe nB'yk
sZe ;EkBe ;oekoK d/ pkb ;[oZfynk wkwbk ;kjwD/ nkfJnk j?, fiZE/ gqqq/wh B/ nkgDh gq/fwek B{z Xweh fdzd/ j'J/ fejk j?
ftZu ezw eo u[Zeh j?, fi; ftZu jkJh fe i/eo T[; B/ t?e;hB brtkJh sK T[j T[; Bkb pq/enZg eo bt/rk.
gq'ckJhb pkb :"B S'SD ns/ xo/b{ esb/ fJe nzrq/ih t?p;kJhN ftu Sgh ypo w[skpe e[Vh B/ nkgD/ gq/wh dh fJj
nkw dhnK ekotkJhnK Skwb jB. T[j ejkDh ;'Sb whvhnk 's/ ;KMh ehsh j?. T[; B/ dZf;nk fe T[j ns/ T[; dk gq/wh fJe
2016 ftZu j?wgSkfJo eK;N/p[b/oh ;kb s'A fob/SbfSg ftu jB ns/ w?A e'o'Bk t?e;hB dh gfjbh v'z ekch gfjbK jh
ftZu ;[gov?AN ti'A Skwb j'Jh ns/ wJh brtk bJh ;h go id'A d{ih v'z brtkT[D dh tkoh nkJh sK gq/wh B/ T[; B{z nihp
2019 ftZu ;jkfJe w[Zy eK;N/pb ti'A Xweh d/Dh S[o{ eo fdZsh. e[Vh B/ fejk fe gq/wh B/ w?B{z t?e;hB dh d{ih v'z b?D bJh
gq'w'N j'Jh. ;kc fJBeko eo fdZsk. fJzBk jh BjhA T[; dk efjDk ;h fe i/eo T[; B/ NhekeoB
eokfJnk sK T[j T[; B{z SZv d/t/rk, :kBh pq/enZg eo bt/rk.
bzvB d/ fJ; rkovB dk Bkw
bzvB d/ fJ; rkovB dk Bkw jkbKfe gfjbK sK e[Vh B/ ;'funk fe gq/wh wzke eo fojk j? go pknd ftu
bzvB d/ fJ; rkovB dk Bkw
bzvB d/ fJ; rkovB dk Bkw
bzvB d/ fJ; rkovB dk Bkw
gsk bZrk fe T[j ;hohn; j?. e[Vh dk efjDk j? fe gq/wh B/ fJ; dk ekoB BjhA
dZf;nk fe T[; B{z t?e;hB dh d{ih v'z feT[A BjhA brtkT[Dh ukjhdh. nfij/ ftu
frzBhz tobv foekov tobv foekov 'u dou doz
frzBh tobv foekov tobv foekov u dou do e[Vh fJ; rZb B{z b? e/ go/SkB fe i/eo T[; B/ t?e;hB dh d{ih v'z BjhA brtkJh sK
frzBh tobv foekov u do
frzBh
frzBh
T[; dh gVQkJh S[ZN ikJ/rh ns/ i/eo t?e;hB brtkT[Adh j? sK T[; dk fob/SBfSg
N[ZN ;edk j?. fJ; rZb B{z b? e/ e[Vh B/ ;'Sb whvhnk 's/ b'eK s'A okJ/ wzrh j?, fiZE/
fJe :{zo dk efjDk j? fe e[Vh nkgD/ gq/wh B{z fJ; rZb bJh okzh eo/ ns/ t?e;hB
bzvB (fpT{o') bzvB ftZu ;fEs fJZe
brtkT[Dh fezBh zo{oh j? T[; B{z ;wMkJ/.
p'N?Bheb rkovB dk Bkw fJ; ftZu
w"i{d seohpB 17,000 g"fdnK bJh
frzBhz tobv foekovz (ih vpb:{
u oke/N bKuo ns/ skfbpkBh gfjokt/
u oke/N bKuo ns/ skfbpkBh gfjokt/
u oke/N bKuo ns/ skfbpkBh gfjokt/
nko) ftZu doz ehsk frnk j?. tobv jZE jZE jZE jZE jZE 'u oke/N bKuo ns/ skfbpkBh gfjokt/u oke/N bKuo ns/ skfbpkBh gfjokt/
j?ohN/i ;kJhN e/T{ rkovBz i' fe okfJb
p'N?Bheb rkovB d/ o{g ftZu th
u pkJhv/B dh s;tho tkfJob
u pkJhv/B dh s;tho tkfJob
u pkJhv/B dh s;tho tkfJob
'u pkJhv/B dh s;tho tkfJobu pkJhv/B dh s;tho tkfJob
ikfDnk iKdk j? B/ f;zrb-;kJhN
p'N?Bheb rkovB ftZu ihts g"fdnK
d/ ;G s'A tZv/ ;zrqfj bJh fJj BtK ftSt
foekov gqkgs ehsk j?.
bzvB d/ e/T{ ftub/ fJ; rkovB d/
320 J/eV oep/ ftZu g"fdnK dhnK e[Zb
16,900 fe;wK jB. e/T{ fty/ pkrpkBh
ns/ f;ybkJh d/ fBod/Se fouov pkob/
nB[;ko fJj ftSt foekov p'N?Bheb
rkovB dh wjZssk B{z j'o wzp{s eodk
j?. T[jBK fejk fe fJj rkovB Bk f;oc
wB'oziB bJh y{p;{os EK j? pbfe gq/
oDk ns/ g"fdnK ;pzXh f;Zfynk dk th
wjZstg{oB e/Ado j?.
:{e/L gfbwE d/ ;w[zdoh sZN s'A 16 fwbhnB g"Av dh e'ehB fwbhnB g"Av dh e'ehB
:{e/L gfbwE d/ ;w[zdoh sZN s'A 16
:{e/L gfbwE d/ ;w[zdoh sZN s'A 160 fwbhnB g"Av dh e'ehB fwbhnB g"Av dh e'ehB zpsps psps ps
:{e/L gfbwE d/ ;w[zdoh sZN s'A 16
:{e/L gfbwE d/ ;w[zdoh sZN s'A 16 fwbhnB g"Av dh e'ehB
bzvB (fpT{o') poskBth g[b; ns/ J/iz;hnK
tZb'A BfSnK dh s;eoh fto[ZX ftZYh w[fjzw ftZu
T[; t/b/ tZvh ;cbsk fwbh id'A gfbwE d/ ;w[zdoh
sZN 's/ fJZe tZvh feSsh ftZu'A nfXekohnK tZb'A
e'ehB dk iyhok zps ehsk frnk. fJ; ;pzXh tkfSzrNB (fpT{o') skfbpkBh nZstkdhnK B/ id'A s'A ncrkfB;skB 's/ epzk
ikDekoh fdzfdnK nfXekohnK B/ dZf;nk fe ehsk j? T[d'A s'A d/S d/ fJjBK jkbks bJh nzsookSNoh gZXo d/ eJh d/SK ;w/s y[d
gfbwE B/V/ fJZe feSsh s'A d' NB s'A tZX nzdkzB nwoheh th nkgD/ okSNogsh i'n pkJhv/B B{z fzzw/tko wzBd/ jB. i'n pkJhv/B d/
160 fwbhnB g"Av w[Zb dh e'ehB zps ehs/ ikD ;?Bk tkg;h d/ c?;b/ d/ pknd skfbpkB B/ ncrkfB;skB 's/ epzk ehsk ns/ nkw
s'A pknd S/ ftneshnK 's/ BShb/ gdkoEK dh iBsk B{z T[; dk yfwnkzk G[rsDk fgnk. fJ; c?;b/ Bkb pkJhv/B dk ne; yokp
s;eoh d/ d'S brkJ/ rJ/ jB. j'fJnk j?. fJ; c?;b/ 's/ pkJhv/B B{z fBSkBk pDkT[D bJh nwohek ftu fJe w[fjzw
fJjBK ftZu fJZe fpqfNS ns/ gzi S[o{ j'Jh j?. fJ; w[fjzw d/ sfjs okSNogsh pkJhv/B B{z skfbpkBh nZstkdh d/ s"o
fBekokr[nkB Bkrfoe jB, fijBK B{z gfbwE 's/ fdykT[D tkb/ fpbp'ov brkJ/ rJ/ jB, fijBK 's/ fbfynk j?-'w/fezr dh skfbpkB
dh ndkbs ftZu g/S ehsk frnk. fpqfNS rq/N nr/B'.
ftnesh dh gSkD 32 ;kbk n?AvfoT{ e'b ti'A fJe fog'oN w[skpe g?ZBf;bt/Bhnk d/ ;kpek ;?B/No ;e"N t?rBo B/ okSNogsh
j'Jh j?, i' fe ;NkeNB nkBNhz, ekT[ANh vojw i'n pkJhv/B fybkc fJj w[fjzw S[o{ ehsh j?. T[jBK dk efjDk j? fe pkJhv/B d/
dk ofjD tkbk j?. idfe fBekokr[nkB d/ gzi fJe c?;b/ ekoB g{oh d[Bhnk d/ ;kjwD/ nwohek B{z Sofwzdrh T[mkT[Dh gJh. T[;
nkdwhnK d/ BK fpbh vkBz (49), v?B;B tkJhN dk wzke T[Zfvnk. d' wjhB/ sZe ubD tkbh fJ; w[fjzw d/ sfjs irQk-irQk pkJhv/
w'okb/; (34), n?vftB N/bo w"orB (40), pqkfJBh B B{z skfbpkBh nZstkdh do;kT[D tkb/ fpbp'ov brkJ/ rJ/ jB.
skfbpkBh gfjokt/ ftu pkJhv/B
skfbpkBh gfjokt/ ftu pkJhv/B
;i'rqhB (38) ns/ fonkB N/bo (42) jB. fJjBK skfbpkBh gfjokt/ ftu pkJhv/B
skfbpkBh gfjokt/ ftu pkJhv/B
skfbpkBh gfjokt/ ftu pkJhv/B
ftneshnK dh feSsh B{z thotko B{z sZN 's/ fpbp'ov 's/ bZrh s;tho ftu pkJhv/B skfbpkBh gfjokt/ ftu jB ns/
o'fenk frnk s/ Skg/wkoh ehsh rJh. fJ; T[jBK d/ jZE ftu oke/N bKuo j?. ;e"N t?rBo B/ fJj do;kT[D dh e'fSS ehsh j?
ekotkJh dh nrtkJh B?SBb eokJhw J/iz;h fe ncrkfB;skB s'A ;?Bk tkg; p[bk e/ okSNogsh pkJhv/B B/ skfbpkB dh wdd
(n?ZB ;h J/) d/ Bkb Bkb pkovo c'o; ns/ nk;Nq/ ehsh j?. pkJhv/B d/ fJ; c?;b/ dh ;kpek okSNogsh v'Bkbv Nozg B/ th ;ys
bhnB c?vob g[b; B/ ehsh. nkb'uBk ehsh j?.
gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
gzikp NkJhw
9 9 9 9 9 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
d[Bhnk d/ 1 gqGkt gqGkt kbh b'eK dh ;{uh kbh b'eK dh ;{uh u w'dh-wwsk dk Bkw u w'dh-wwsk dk Bkw
d[Bhnk d/ 1
d[Bhnk d/ 1 gqGkt kbh b'eK dh ;{uh u w'dh-wwsk dk Bkw
d[Bhnk d/ 100 gqGkt gqGktSkbh b'eK dh ;{uh kbh b'eK dh ;{uh 'u w'dh-wwsk dk Bkw u w'dh-wwsk dk Bkw Skwbkwb kwbkwb kwb
ncrkfB;skB d[Bhnk d/ 1
ncrkfB;skB u rkfJp j'fJnk 2u rkfJp j'fJnk 2 ;kb g[okDk ;'B/ dk ;kb g[okDk ;'B/ dk
ncrkfB;skB
ncrkfB;skB u rkfJp j'fJnk 2 ;kb g[okDk ;'B/ dk
ncrkfB;skB 'u rkfJp j'fJnk 2u rkfJp j'fJnk 2000 ;kb g[okDk ;'B/ dk ;kb g[okDk ;'B/ dk
;Ve 's/ T[so e/ i[Mko{ s/to fdykT[D
kBk, gkrbK tKr bZG foj? skfbpkB
kBk, gkrbK tKr bZG foj? skfbpkB
kBk, gkrbK tKr bZG foj? skfbpkB
y y y y yzkBk, gkrbK tKr bZG foj? skfbpkBkBk, gkrbK tKr bZG foj? skfbpkB tkbh GktBk ns/ g[oS gqXkB
;ZfGnkuko ftu ;t?-fBofws ihtB
T[BQK B{z j'oK s'A tZy pDkT[Adk j?.'
g{Bktkbk dh ikD-gSkD ftu fejk
frnk j? fe e'ftv-19 wjkwkoh dh
S[o{nks s'A d[Bhnk d/ ;G s'A tZv/ Nhek
fBowksk d/ 40 ;kbk w[yh B/ fJ; gb
dh zo{os B{z g{ok eoB dh e'fSS ehsh.
fJ; ftu fejk frnk, 'wjkwkoh ni/
ysw BjhA j'Jh j? ns/ g{Bktkbk ni/ th
fJ; B{z ;wkgs eoB ftu wdd eo ;ed/
jB. Nhek n;wkBsk rzGho j? ns/
d[Bhnk d/ fJe fjZ;/ ftu NhekeoB ftu
d/oh d/ ftStftnkgh Bshi/ j' ;ed/
fBT{:koe (fpT{o') NkJhw w?rzhB ;kpek okSNogsh v'Bkbv Nozg Skwb jB- fi; ftu j'o fznkdk ysoBke
o{gK d/ T[GoB dk ysok th Skwb j?.'
tZb'A ikoh 2021 d/ 100 ;G s'A jB.
gqGktSkbh b'eK dh ;{uh ftu gqXkB 'NkJhw' tZb'A fdZsh rJh w'dh dh skfbpkB d/ ;fj-;z;Ekge pokdo dh
wzsoh Bfozdo w'dh, gZSwh pzrkb dh w[Zy ikD-gSkD ftu fejk frnk j? fe fJe ikD-gSkD fdzd/ j'J/ T[BQK B{z nfijk
wzsoh wwsk p?Boih ns/ ;how ;[szso okSNo d/ o{g ftu Gkos d/ 74 SKs, ojZ;wJh ftnesh dZf;nk, i'
fJz;NhfuT{N nkc fJzvhnk d/ w[y ;kbK ftu 3 w[Zy B/sk oj/ jB- itkjo SkfJd jh ed/ iBse fpnkB iK
ekoiekoh nfXekoh ndko g{Bktkbk bkb Bfjo{, fJzdok rKXh ns/ Bfozdo fJzNoftT{ fdzdk j't/.
ekp[b (fpT{o') ncrkfB;skB ftu ezNo'b s'A pknd skfbpkB bJh d/S B{z
Skwb jB. NkJhw B/ p[ZXtko B{z 2021 w'dh. Bfozdo w'dh shi/ B/sk jB i' d/S fzeo:'r j? fe 'NkJhw' w?rzhB dh
ubkT[Dk fJe u[D"sh s'A xZN BjhA j?. nfij/ ftu 2000 ;kb g[okD/ yzkB/ B{z b? e/
d/ 100 ;G s'A gqGktSkbh b'eK dh nkgDh dh okiBhsh ftu gqGkth jB. fJj ikD- fJj ;{uh ;G s'A Go';/:'r ;{uh wzBh iKdh
uouk j?, fi; B{z skfbpkB gkrbK tKr bZG fojk j?. fJj gqkuhB p?eNqhnB yzkBk
;kbkBk ;{uh dk y[bk;k ehsk. B/sktK gSkD ;hHn?BHn?BH d/ gZsoeko cohd j?. w?rzhB d/ ;zgkde fJ; ;{uh B{z
j?, fi; ftu ;'B/ dhnK t;s{nK jB. uko djke/ gfjbK fJ; yzkB/ dh y'i
dh fJ; rb'pb ;{uh ftu nwoheh iekohnk B/ fbyh j?. p?Boih th fJ; fsnko eoB bJh ;ys fwjBs eod/
ncrkfB;skB d/ N/bk Nkgk ;{p/ ftu j'Jh ;h.
okSNogsh i'n pkJhv/B, T[g okSNogsh ;{uh ftu Skwb j? ns/ T[BQK dh ikD- jB ns/ fiBQK b'eK B{z fJ; ftu Skwb
ebuob efwSB d/ fvgNh j?v nfjwd[Zbkj tkf;e B/ dZf;nk fe fJ; yzkB/ dh
ewbk j?fo;, uhB d/ okSNogsh Sh gSkD ftu fejk frnk j?, 'T[j nkgDh ehsk iKdk j?, T[BQK d/ T[Zsw ezwK B{z
y'i bJh ;pzXs ftGkr B{z Nk;e d/ fdZsk frnk j?. fJj iKu dk ftSk j? fe
fiBfgzr, fvT{e ns/ vu/; nkc ;[;/e; gkoNh fsqDw{b eKro; dh nrtkJh jh fXnkB ftu oZyd/ j'J/ fJj ;BwkB fdZsk
nkfyo p?eNqhnB yzkBk ncrkfB;skB ftu j? iK fco T[; B{z pkjo fbikfJnk
fgqz; j?oh ns/ w/rB ns/ nwohek d/ BjhA eodh j? ;r'A T[j y[d gkoNh j?. iKdk j?.
ik u[Zek j?. i/eo nfijk j? sK fJj okiXq'j j't/rk. skfbpkB fJ; 's/ rzGho
ekotkJh oe/rk. nbekfJdk pDk foj? nwohek
nbekfJdk pDk foj? nwohek s/ fco jwb/ dh :'iBks/ fco jwb/ dh :'iBk
nbekfJdk pDk foj? nwohek 's/ fco jwb/ dh :'iBks/ fco jwb/ dh :'iBk
nbekfJdk pDk foj? nwohek
nbekfJdk pDk foj? nwohek s/ fco jwb/ dh :'iBk
eh j? p?eNqhnB y kB/ kB/ u<u<
eh j? p?eNqhnB yzkB/ kB/ 'u<u<
eh j? p?eNqhnB y kB/ u<
eh j? p?eNqhnB y
eh j? p?eNqhnB y
B?SBb fiUrqkfce w[skpe p?eNqhnb yzkB/ ftu gqkuhBekb d/ d[Bhnk Go d/ tkfSzrNB (fpT{o') nwoheh y[chnk nfXekohnK B/ dZf;nk fe nZstkdh ;zrmB
jzkoK ;'B/ d/ N[ZeV/ Skwb jB ns/ fJj gfjbh ;dh Jh;k g{op s'A gfjbh ;dh Jh;th nbekfJdk nwohek T[Zs/ fco jwb/ dh :'iBk pDk fojk j? ns/ T[; B{z nkgDh
d/ ;w/A d/ jB ns/ 6 epoK d/ nzdo gkJ/ rJ/ ;B. :'iBk g{oh eoB ftZu 1 iK 2 ;kb bZrDr/ . fJj fog'oN 2 T[Zu nwoheh y[chnk
nfXekohnK d/ jtkb/ Bkb fdZsh rJh j?. nfXekohnK B/ dZf;nk fe ekp[b T[Zs/
skfbpkB d/ epz/ s'A pknd ncrkfB;skB ftu nbekfJdk dhnK rshftXhnK
Gkos fjzd wjk;kro y/so tX rJhnK jB.
Gkos fjzd wjk;kro y/so
Gkos fjzd wjk;kro y/so u fJe tZvku fJe tZvk
Gkos fjzd wjk;kro y/so u fJe tZvk
Gkos fjzd wjk;kro y/so 'u fJe tZvku fJe tZvk
i/eo fJj fe;/ soQK dk ;ze/s j? sK nZstkdh ;w{j 1 iK 2 ;kbK ftu fco s'A
wip{s j' e/ jwbk eoB ftu ;woZE j' ;ed/ jB. dZ; d/JhJ/ fe nbekfJdk B/sk
;[oZfynk gqdksk L soBihs f;zx ;zX{
;[oZfynk gqdksk L soBihs f;zx ;zX{ nfJwkB nb itkjoh, fi;dh w"s j'D dh nctkj ;h, B{z nbekfJdk d[nkok ehs/
;[oZfynk gqdksk L soBihs f;zx ;zX{
;[oZfynk gqdksk L soBihs f;zx ;zX{
;[oZfynk gqdksk L soBihs f;zx ;zX{
rJ/ 9$11 d/ jwb/ dh 20thA toQ/rzY 's/ thvhU ftu t/fynk frnk.
Gkos B{z x/oB u bZrk uhB, fwnKwko s'A fjzd wjk;kro sZe g[ZiD bJh o/b fbze y'fbQnk
Gkos B{z x/oB u bZrk uhB, fwnKwko s'A fjzd wjk;kro sZe g[ZiD bJh o/b fbze y'fbQnk
Gkos B{z x/oB
Gkos B{z x/oB u bZrk uhB, fwnKwko s'A fjzd wjk;kro sZe g[ZiD bJh o/b fbze y'fbQnk
Gkos B{z x/oB 'u bZrk uhB, fwnKwko s'A fjzd wjk;kro sZe g[ZiD bJh o/b fbze y'fbQnku bZrk uhB, fwnKwko s'A fjzd wjk;kro sZe g[ZiD bJh o/b fbze y'fbQnk
uhB B/ jkb jh ftu fjzd wjk;kro sZe
g[ZiD bJh fwnKwko s'A u[gukg fJe
oDBhse o/b fbze y'fbQnk. uhB ns/
fjzd wjk;kro dofwnkB o/b fbze uhB
d/ j[BkB ;{p/ ftu ekor' dokwd bJh
zo{oh ;w/A B{z ekch xZN eo d/t/rk. phfizr
B/ fwnKwko d/ c"ih Sk;B B{z T[; d/ ftZsh
bkG bJh Bt-fBofws o/b bkJhB s'jc/
ftu fdZsh j?.
ypo nB[;ko uhB tb'A fsZps dh
okiXkBh bjk;k ns/ Gkos d/ no[Dkub
BthA fdZbh (fpT{o') nwohek 'u Gkos d/ okid{s soBihs f;zx ;zX{ B/ fejk fe
gqd/S ;{p/ d/ ;kjwD/ oDBhse o{g ftu
Gkos fjzd wjk;kro y/so 'u y[d B{z tZv/ ;[oZfynk gqdksk d/ o{g 'u d/ydk j?, fiE/
;fEs ;ojZdh Sfjo fBzruh dofwnkB
T[j nkgD/ d';sK s/ GkJhtkbK bJh nkofEe y/so 'u s/ ;w[zdoh ;[oZfynk 'u ;[Xko
g{oh soQK Bkb fJb?efNqe jkJh-;ghv Nq/
eoB 'u wdd eodk j?. ;zX{ B/ fJj fpnkB nwohek 'u j'D tkb/ etkv f;yo ;zw/
B ;/tk d/ ;zukbB d/ mhe 2 wjhB/ pknd
bB s'A gfjbK fdZsk j?. nwohek d/ okSNogsh i' pkJhv/B 24 ;szpo B{z etkv
tgko wkor y'fbQnk frnk ;h. 2020
f;yo ;zw/bB dh w/zpkBh eoDr/. fJ; 'u gqXkB wzsoh Bfozdo w'dh T[BQK d/ nk;Nq/
ftu fog'oNK B/ fJj th dkntk ehsk
bhnkJh jwnj[dk ;ekN wkoh;B ns/ ikgkB d/ gqXkB wzsoh :'Shfjd/ ;[rk th
fe phfizr bjk;k B{z ekmwzv{ Bkb i'VB
Skwb j'Dr/. tkJhN jkT{; dh gq?Z; ;eZso i/B ;keh B/ dZf;nk ;h fe uko'A B/sk
tkbh fJe gq;skfts o/bt/ bkJhB ns/
w[es s/ y[ZbQ/ fjzd-gqSKs y/so B{z pVktk d/D s/ ibtk:{ ;zeN Bkb BfiZmD pko/
fco Gkos-B/gkb ;ojZd d/ B/V/ b[zfpBh
rZb eoDr/.
phfizr (fpT{o') dZyDh J/Shnk ftu eoB bJh tgko e{NBhsh okjhA fJ; y/ bJh p[fBnkdh ezw eoB ftu Skwb ;h.
fjzd wjk;kro r[nKYhnK bJh fJe g[b
Gkos B{z x/oB d/ ;zGkfts T[d/S d/ Bkb so ftu tZv/ g?wkB/ 's/ fBt/S eo fojk fJBQK ;ko/ xNBkuZeoK okjhA efwT{fB;N
T[j nkgD/ ;pzXK B{z j'o wzp{s eoB s/ e'ftv-19 s/ j'o y/soK 'u fttjkoe
uhB B/ bzp/ ;w/A d/ oDBhse Nhu/ ;Ekgs j?. id'A ftSt Go dk fXnkB Sk;B Gkos B{z oDBhse o{g ftu x/oB
;fj:'r B{z tXkT[D pko/ th rZbpks eoDr/. Gkosh okid{s soBihs f;zx ;zX{ B/
ehs/ jB ns/ T[j oDBhse gqGkt jk;b ncrkfB;skB ;zeN 's/ e/Adfos ;h, dh :'iBk pDk fojk j?.
fejk fe d/SK d/ o{g 'u nZi n;hA fiBQK u[D"shnK dk ;kjwDk eo oj/ jK, T[BQK Bkb
fJeZb/ BfiZmDk ekch w[Sfeb j't/rk. fJj d';sh j?, fi; B{z n;hA tXk oj/ jK. i'
gkfe;skB u fjzd{ wzdoK dh
gkfe;skB u fjzd{ wzdoK dhu fjzd{ wzdoK dh
gkfe;skB
'gkfe;skB gkfe;skB 'u fjzd{ wzdoK dhu fjzd{ wzdoK dh
Go';k n;hA ekfJw eod/ jK iK ;zgoe ;Ekfgs eod/ jK, T[j T[BQK rzGho ;wZf;nktK
dk ;zGkth jZb j?. 'ekoB/rh n?Av'w?AN cko fJzNoB?SBb gh;' gq'rokw B{z ;zp'XB eod/
jkbs p/jZd yokp'
j'J/ ;zX{ B/ fejk fe fjzd wjk;kro nkgD/ B/Vb/ s/ d{o d/ r[nKYhnK bJh fJe g[b
jkbs p/jZd yokp
jkbs p/jZd yokp
jkbs p/jZd yokp
jkbs p/jZd yokp
j?. T[BQK fejk fe ;kro i' ;kB{z tZy eod/ jB, T[jh ;kB{z i'Vd/ th jB. n;hA gfjb/
;h, fiBQK B/ fJ; y/so 'u tZy-tZy w[fjzwK 'u wdd ehsh. Gkt/A Sqhbzek 'u jV
nkfJnk j't/ iK wkbdht 'u gkDh dh ewh n;hA s[ozs s/ jw/Sk wdd ehsh j?. oj/ jB. n;cb fojk j?.
;ko/ d/SK d/ Bkb Gkos d/ ;pzX wzp{s fJj y[bk;k gkfe;skB ;[gohw e'oN
fe fznkdkso fjzd{ wzdo yzvo 'u Name Changed
okid{s B/ fejk fe ekoB/rh dh S[o{nks nfij/ ;w/A 'u j' ojh j?, id fjzd- tZb'A pDkJ/ rJ/ fJe efwSB dh fog'oN
'u j'fJnk j?. fJ; 'u dZf;nk frnk j?
gqSKs Spd SkfJd ;z;kfoe f;nk;h Spdktbh 'u ;G s'A tZX tos/ ikD tkb/
SpdK 'u'A fJe pD fojk j?. T[BQK fejk fe fjzd wjk;kro y/so d/ ;ko/ d/SK Bkb
;kv/ ;pzX wzp{s jB. n;hA nkofEe ;woZEktK d/ fBowD 'u wdd s/ nkgD/ spdhb j' u[Ze/ jB. fog'oN 'u T[BQK
d';sK s/ GkJhtkbK bJh ;w[zdoh ;[oZfynk 'u ;[Xko eo oj/ jK. e'ftv-19 d"okB ;oekoh nfXekohnK dh th nkb'uBk
I Rahul Khanna, R/O
n;hA fjzd wjk;kro y/so d/ j'o d/SK wkbdht, wkohS;, w/vkr;eo, e/w'o';, ;/ ehsh rJh j? i' ;KG-;zGkb eoB 'u
Unit 4/356 Railway Terrace
eokuh (fpT{o') gkfe;skB 'u fjzd{
Sb;, Sqhbzek ns/ fjzd wjk;kro dhg d/ j'o d/SK 'u w?vheb NhwK G/ihnK s/ Bkekw oj/ jB. fog'oN 'u fejk frnk
Guildford, NSW, have
fcoe/ d/ fznkdkso Xkofwe ;EkB pj[s
wShBoh dh ;gbkJh th ehsh. ;zX{ B/ fejk fe i{B 2018 'u SKroh-bk rZbpks 'u j? fe wzdoK d/ oZy-oykn dh fzzw/dkoh
changed my minor child’s
yokp jkbs 'u jB s/ T[BQK dh ;KG-
gqXkB wzsoh Bfozdo w'dh d/ GkSD 'u th fjzd-gqSKs d/ w[Zd/ 's/ z'o fdZsk frnk ;h. fi; gkfe;skBh tec p'ov B{z ;"Agh rJh
name from Shreeya to
T[BQK fejk fe n;hA fjzd-gqSKs B{z fJe y[ZbQ/, nkzkd s/ ;wkt/Sh y/so d/ o{g 'u d/yd/ ;zGkb bJh fzzw/tko nfXekoh s/ ftGkr j?, T[j th fJBQK Xkofwe ;EkBK dh
Shreeya Khanna.
th nkgDh fzzw/dkoh fBGkT[D 'u n;cb
jK. jkbs B{z mhe-mke pDkJ/ oZyD 'u
gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
1 1 1 1 10 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
j?okBhiBeL wfjbk yk ojh ;h fueB poro,
j?okBhiBeL wfjbk yk ojh ;h fueB poro, ;ekNb?Av dh gfjbh f;Zy w?Apo
j?okBhiBeL wfjbk yk ojh ;h fueB poro,
j?okBhiBeL wfjbk yk ojh ;h fueB poro,
j?okBhiBeL wfjbk yk ojh ;h fueB poro,
;ekNb?Av dh gfjbh f;Zy w?Apo
;ekNb?Av dh gfjbh f;Zy w?Apo
;ekNb?Av dh gfjbh f;Zy w?Apo
;ekNb?Av dh gfjbh f;Zy w?Apo
nukBe w{zj
nukBe w{zj u nk rJh fJB;kBh T[Arbu nk rJh fJB;kBh T[Arb
nukBe w{zj u nk rJh fJB;kBh T[Arb
nukBe w{zj
nukBe w{zj 'u nk rJh fJB;kBh T[Arbu nk rJh fJB;kBh T[Arb
gkobhw?AN g?w r';b dk ft
gkobhw?AN g?w r';b dk ft ;BwkB
gkobhw?AN g?w r';b dk ft ;BwkB ;BwkB
gkobhw?AN g?w r';b dk ft
gkobhw?AN g?w r';b dk ftS/////S ;BwkB ;BwkB
's/ jkofde XzBtkd eofdnK f;o'gkU
Bkb fBtkfink frnk.
nkgD/ ;zp'XB d"okB g?w r';b B/
fejk fe ;zrsK d/ ;fj:'r ns/ tkfjr[o{
d/ UN nk;o/ ekoB ;ekNb?Av dh gfjbh
n?ZwH n?Z;H ghH j'D dk wkD jk;b j'fJnk
j?. T[; dh jo ;kj e'fSS oj/rh fe
nkgD/ GkJhuko/ ns/ ;ekNb?Av d/
tk;hnK dk wkD Bk N[ZND d/tK. fJ;
;w/A T[BQK d/ ;fj:'rh n?ZwH n?Z;H ghz,
gqXkB b[pkfJnk f;zx wfjwh s/ uoBdk;
p?A; tZb'A th ;zp'XB ehsk frnk.
fJ; ;wkrw d"okB ;?ANob
r[od[nkok f;zx ;Gk d/ gqXkB ;[oihs
f;zx u"Xoh, i;gkb f;zx yfjok, n?;';hJ/
SB nkc fJzvhnB nkor/BkJhz/SBz d/
whs gqXkB ;'jB f;zx ozXktk, eko'pkoh
pbihs f;zx yfjok, r[ow/b f;zx ;zxk,
rbk;r' (fpT{o') ;ekNb?Av dh ;kfjp d/ gkm eotkJ/ rJ/. fi; d"okB pkpk p[ZYk db d/ ;/tkdko joihs f;zx
gfjbh f;Zy w?Apo gkobhw?AN g?w r';b r[o{xo d/ tzho GkJh nwohe f;zx yfjok, gowihs f;zx pk;h, ;odkok f;zx
dk rbk;r' r[od[nkok ;kfjp dh gqpzXeh ibzXo tkb/ s/ GkJh sob'uB f;zx tZb'A bZbh, ;'Yh pkrVh nkfd ;w/s Gkoh
ew/Nh tZb'A f;o'gkU Bkb ;BwkB ehsk o;fGzB/ ehosB okjhA fBjkb ehsk frDsh 'u GkJhuko/ dhnK T[ZxhnK
frnk. ;tH e/tb f;zx r';b, pbtho frnk. r[od[nkok ew/Nh tZb'A n?ZwH n?Z;H Sy;hnsK jkzo ;B. wzu ;zukbe d/
e"o r';b tZb'A nkgDh p/Nh dh fJ; ghH r';b ns/ T[BQK d/ ;fjeowh n?ZwH coz dbihs f;zx fdbGo tZb'A ndk
p'bhthnk (fpT{o') ;kT{E nwoheh d/S p'bhthnk s'A fJe nihp'-rohp wkwbk wkDwZsh gqkgsh d/ S[eokB/ ti'A ;[ywBh n?Z;H ghz dk r[od[nkok ;kfjp gj[zuD ehs/ rJ/.
;kjwD/ nkfJnk j?. don;b fJZE/ fJe wfjbk B{z poro ftu'A wB[Zyh T[Arb dk
fjZ;k fwfbnk, fi; s'A pknd T[j ekch vo rJh. ;N/cBh p/BhN/i Bkw dh wfjbk B/
nwohek L ;dhnK g[okD/ o[Zy B{z izrbh nZr s'A
nwohek L ;dhnK g[okD/ o[Zy B{z izrbh nZr s'A
nwohek L ;dhnK g[okD/ o[Zy B{z izrbh nZr s'A
;Ksk eo{i v/ bk f;J/ok Sfjo ftu j"N poro ;N'o s'A j?wporo nkovo ehsk nwohek L ;dhnK g[okD/ o[Zy B{z izrbh nZr s'Anwohek L ;dhnK g[okD/ o[Zy B{z izrbh nZr s'A
;h. ;N/cBh p/BhN/i B/ dZf;nk fe j?wporo nkovo eoB d/ pknd fit/A jh T[;
B/ gfjbh pkJhN bJh sK T[; d/ w{zj ftu T[Arb nk rJh. c/;p[Ze 's/ fJe g';N
pukT[D bJh ngDkfJnk fJj sohek
pukT[D bJh ngDkfJnk fJj sohek
pukT[D bJh ngDkfJnk fJj sohek
pukT[D bJh ngDkfJnk fJj sohek
pukT[D bJh ngDkfJnk fJj sohek
zohJ/ ;N/cBh B/ fejk, 'ykD d/ ;w/A w?A fJe T[Arb upk bJh.' ;N/cBh B/ ;Vh
j'Jh T[Arb dh s;tho ns/ j"N poro ezgBh d/ gqshfBXh Bkb rZb eoB dh
thvhU ;KMh ehsh j?. cfozB' (fpT{o') nwoheh ;N/N
thvhU ftu j"N poro d/ gqshfBXh B{z fJj efjzd/ j'J/ ;[fDnk ik ;edk j?,
e?bhc'oBhnk 'u izrbh nZr d/ Bshi/
'feqgk w?B{z dZ;' fe s[;hA eh ukj[zd/ j' n;hA s[jkB{z eh d/JhJ/.' T[BQK B/ fJj th dkntk
ti'A ;{p/ d/ B?SBb gkoeK 'u w"i{d
ehsk fe poro gfjbK s'A fsnko j' e/ ;N'o 's/ gj[zu/ ;B ns/ ;kv/ Bkb nfijk
;dhnK g[okD/ doZysK bJh ysok g?dk
gfjbK ed/ BjhA j'fJnk. jkbKfe pknd ftu gqshfBXh B/ ;N/cBh p/BhN/i s'A wkch j' frnk j?. fJ;/ yso/ d/ ubfdnK :{H
wzrh. ;N/cBh dh ejkDh nkBbkJhB tkfJob j'D d/ pknd ezgBh d/ p[bko/ B/ fJ; n?Z;H B?SBb gkoe ;oft; (n?ZBH ghH
wkwb/ B{z pdfe;wsh Bkb j'Jh xNBk dZf;nk j?. fJe ypo w[skpe B?SBb g[b; d/
n?Z;H) B/ f;e'nk B?SBb gkoe,
;g?Sb eqkJhw ckJhfNzr c'o; d/ fBod/Se n?v;B eb/no B/ ;EkBe whvhnk B{z
e?bhc'oBhnk B{z iBsk bJh pzd ehsk
g[SNh ehsh j? fe ezgBh d/ fJe eowukoh B/ ezw d"okB nkgDh fJe T[Arb dk fjZ;k
j?. fJ; d/ Bkb jh n?ZBH ghH n?Z;H tZb'A
r[nk fdZsk ;h. g[b; B/ ck;N c{v ;N'o B{z n;EkJh o{g Bkb pzd eo fdZsk j? ns/ g[okD/ doZysK B{z nZr d/ ;/e s'A pukT[D
i[owkBk brkfJnk j?. bJh th :sB ehs/ ik oj/ jB. ckfJo
ftGkr nB[;ko j'o doZysK d/ Bkb-
Bkb d[Bhnk d/ ;G s'A tZv/ doZys
nk;Nq/bhnk-nwohek gDv[Zph
nk;Nq/bhnk-nwohek gDv[Zph
nk;Nq/bhnk-nwohek gDv[Zph 'iBob SowB' B{z n?b{whBhnw d/ o?g
nk;Nq/bhnk-nwohek gDv[Zph
nk;Nq/bhnk-nwohek gDv[Zph
Bkb bg/fNnk frnk j?.
n?ZBH ghH n?Z;H d/ nB[;ko iBob
;wM"sk fJe tZvh rbsh L coK;
;wM"sk fJe tZvh rbsh L coK;
;wM"sk fJe tZvh rbsh L coK; SowB Nqh 275 c[ZN bzpk j? ns/ p/;
;wM"sk fJe tZvh rbsh L coK;
;wM"sk fJe tZvh rbsh L coK;
's/ fJ; dk ftnk; 36 c[ZN s'A tZX j?.
fJ; doZys B{z 2300 s'A 2700 ;kb
g[okDk wzfBnk iKdk j?. ckfJo ftGkr
nB[;ko fJ; B?SBb gkoe B/V/ nZr
's/ ekp{ gkT[D bJh ckfJo ckJhNo
:sB eo oj/ jB. dZ;D:'r j? fe
e?bhc'oBhnk d/ eJh y/soK 'u izrbh
nZrK eoe/ fgSb/ ;w/A d"okB ekch
B[e;kB j'fJnk j?.
nwohek
nwohek u j'JhnK e'ftv w"sK dhu j'JhnK e'ftv w"sK dh
nwohek
nwohek u j'JhnK e'ftv w"sK dh
nwohek 'u j'JhnK e'ftv w"sK dhu j'JhnK e'ftv w"sK dh
:kd
:kd u brkJ/ bZyK fuZN/ Mzv/u brkJ/ bZyK fuZN/ Mzv/
:kd 'u brkJ/ bZyK fuZN/ Mzv/u brkJ/ bZyK fuZN/ Mzv/
:kd
:kd u brkJ/ bZyK fuZN/ Mzv/
cfozB' (fpT{o') nwohek ftZu e'o'Bk wjKwkoh d"okB
j'JhnK bZyK w"sK B{z :kd ns/ SoXKibh d/D bJh
seohpB 660,000 s'A tZX fuZN/ Mzv/ okiXkBh
tkfSzrNB, vhH;hH d/ B?SBb wkb d/ ftSkb w?dkB
ftZu gqdofSs ehs/ rJ/ jB. fJj gqdoSBh fi; B{z
@fJB nwohekL ohw?Apo@ fejk frnk j?, sfjs
brkfJnk jo/e Mzvk, e'ftv Bkb wko/ rJ/ jo/e
nwoheh dh B[wkfJzdrh eodk j?.
fJ; d"okB fJZE/ nkT[D tkb/ b'e th nkgD/ nihzK
e/Bpok (fpT{o') coK; d/ okid{s B/ nwohek Bkb nk;Nq/bhnk d/ gDv[Zph dk Bkw fby e/ Mzvk brk ;ed/ jB, i' e'o'Bk ftZu
;wM"s/ B{z tZvh G[Zb dZf;nk. coK; ns/ nk;Nq/bhnk ftukb/ 12 otkfJsh vhzb- fJ; ckBh ;z;ko B{z nbftdk efj rJ/ jB. fJj gqdoSBh
fJb?efNqe gDv[ZphnK d/ fBowkD bJh 2016 ftu 90 nop nk;Nq/bhnkJh vkbo ebkeko ;[zkB pq/BB c;NBpor d[nkok d{ih gqdoSBh
(66 nop vkbo) dk ;wM"sk j'fJnk ;h. nk;Nq/bhnk B/ nukBe T[; B{z oZd eo e/ j? i' fe bZyK e'o'Bk w"sK B{z wkD d/D dh e'fSS dk
8 gqwkD{ gDv[ZphnK bJh nwohek ns/ fpqN/B Bkb ;wM"sk eo fbnk. fjZ;k j?. i'Bz j"gfeBz :{Bhtof;Nh d/ nzefVnK
;wM"sk oZd j'D Bkb coK; ebg frnk j? ns/ T[;B/ nwohek s'A ;;wM"s/ 's/ nB[;ko nwohek ftZu S[Zeotko sZe seohpB
fto'X gqrNkT[Ad/ j'J/ nwohek ns/ nk;Nq/bhnk s'A nkgD/ okid{sK B{z tkg; ;Zd 670,034 e'o'Bk w"sK doi ehshnK rJhnK jB ns/
fbnk. coKf;;h okid{s i:K fgno/ E/pkbN B/ okiXkBh e/Bpok ftu SBhtko B{z 41,700,000 s'A tZX e'o'Bk wkwfbnK dh g[SNh ehsh
rJh j?. c;NBpor B/ gfjbh tko nes{po 2020
fejk fe fJj ;KM/dkoh dk fJe p/jZd yokp gqpzXB j?. T[BQK B/ fejk fe g?fo; ns/
e/Bpok ftukb/ jfEnkoK dk ;wM"sk ftStk;, nkg;h ;wM ns/ fJwkBdkoh 's/ ftZu vhH;hH d/ nkoHn?ZcHe/H ;N/vhnw d/ pkjo fuZN/
nkXkfos wzfBnk iKdk ;h. MzfvnK dh gqdoSBh ehsh ;h.
11
11
11 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
11 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
11 gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
dh d{oh xo d/ nzdo tkfJo; d/
dh d{oh xo d/ nzdo tkfJo; d/
dh d{oh xo d/ nzdo tkfJo; d/
d' r d' r d' r d' r d' rz dh d{oh xo d/ nzdo tkfJo; d/ dh d{oh xo d/ nzdo tkfJo; d/ o{; j[D fcbw dh {fNzr g[bkV {fNzr g[bkV u eo e/ nwohek B{z wks d/D dh fsnkoh u eo e/ nwohek B{z wks d/D dh fsnkoh
o{; j[D fcbw dh
o{; j[D fcbw dh S{fNzr g[bkV {fNzr g[bkV 'u eo e/ nwohek B{z wks d/D dh fsnkoh u eo e/ nwohek B{z wks d/D dh fsnkoh 'uu uu u
o{; j[D fcbw dh {fNzr g[bkV u eo e/ nwohek B{z wks d/D dh fsnkoh
o{; j[D fcbw dh
nkXkfos fcbw fobhz j'D s'A gfjbK
efjo B{z o'eD bJh ekch BjhA L nfXn?B dh o{;hnK B/ gfjbh chuo fcbw 'fd
efjo B{z o'eD bJh ekch BjhA L nfXn?B
efjo B{z o'eD bJh ekch BjhA L nfXn?B
efjo B{z o'eD bJh ekch BjhA L nfXn?B
efjo B{z o'eD bJh ekch BjhA L nfXn?B
u?b/Ai' dh S{fNzr g[bkV ftu eoB dh
:'iBk pDkJh j?.
'fd u?b/Ai' fJe o{;h vkeNo dh
ejkDh j? fi;B{z fJe g[bkV :ksoh dh
fzzdrh B{z pukT[D bJh e"wKsoh g[bkV
;N/SB G/fink iKdk j?. i/eo ;G e[M
:'iBk w[skpe j[zdk j? sK gq'veSB Nhw
nrb/ wjhB/ fJfsjk; oZuD 12 o'zk
fwSB 's/ g[bkV otkBk j't/rh. fgSb/
;kb Bk;k B/ n?bkB ehsk ;h fe fJj J/
fBT{:koe (fpT{o') ;kpek ;'thns fJe tko fco d'B'A w[ekpb/pkzK ftu
bB w;e d/ ;g/;n?e; ns/ Nkw eo{i
;zx B/ 60 ;kb gfjbK nkgD/ ;g{sfBe fJe BthA g[bkV d"V S[o{ j' ojh j?. Bkb fJe fcbw dh S{fNzr bJh ;KM/dkoh
T[grqfj dh bKfuzr gfjbK eo e/ pkbht[Zv nfGB/sk Nkw eo{i dh nkT[D eo fojk j? fi;B{z nzfSe s"o 's/ e"wKsoh
nwohek B{z g[bkV ftu gSkV fdZsk ;h. tkbh 200 fwbhnB vkbo dh g[bkV 's/
g[bkV ;N/SB 's/ fcbwkfJnk ikJ/rk.
ikD' feT[A EkJhb?Av d/ b'e N?e;hnK dhnK SZsK s/ eo oj/ B/ y/shs/ eo oj/ B/ y/sh
ikD' feT[A EkJhb?Av d/ b'e N?e;hnK dhnK SZsK s/ eo oj/ B/ y/sh
ikD' feT[A EkJhb?Av d/ b'e N?e;hnK dhnK SZsK
ikD' feT[A EkJhb?Av d/ b'e N?e;hnK dhnK SZsK
ikD' feT[A EkJhb?Av d/ b'e N?e;hnK dhnK SZsK 's/ eo oj/ B/ y/shs/ eo oj/ B/ y/sh
p?Aeke (fpT{o') e'o'Bk tkfJo; ;zeN ekoB d[Bhnk Go d/
eJh eko'pko gqGkts j'J/ jB. nfijk jh e[M EkJhb?Av ftu th
d/yD B{z fwfbnk j?, fi; ekoB b'e fto'X doi eotkT[D bJh
N?e;h dh SZs 's/ ;pzhnK T[rk oj/ jB. fJ; bJh fJ; jcs/ d'
N?e;h ;zrmBK d/ eowukoh fJeZm/ j'J/ ;B.
T[BQK B/ ngDhnK N?e;hnK dhnK SZsK 's/ fwZNh s/ gkDh
tkfSzrNB (fpT{o') fJe nfXn?B 'u dkntk ehsk frnk j? fe d' rz Gkt eohp dh tos'A eoe/ NwkNo, yhok ns/ j'o ;pzhnK dh y/sh dh
;kY/ 6 c[ZN dh ;ohfoe d{oh tkfJo; fbikD tkb/ J/no';kb d/ efjo B{z o'eD bJh S[o{nks ehsh. e'o'Bk tkfJo; s'A pukn bJh brkJhnK rJhnK
ekch BjhA j' ;edh. nfXn?B d/ Bshi/ do;kT[Ad/ jB fe ;ohfoe d{oh ;kj okjhA gkpzdhnK d/ ubfdnK N?e;h ;zrmBK dh fJ; t/b/ f;oc 500
nzdo ikD tkb/ J/no';kb'A (;{yw eDK) B{z o'eD bJh ekch BjhA jB ns/ fJ; B{z
N?e;hnK ;VeK 's/ uZb ojhnK jB ns/ 2500 N?e;hnK p/
wk;e gkT[D ns/ jtk d/ nkT[D ikD dh ftt;Ek Gkt t?ANhb/SB tor/ j'o ezNo'b
eko yVQhnK jB. N?e;h ;zrmB Bkb i[V/ fJe ftnesh B/
oDBhshnK Bkb bkr{ ehsk ikDk ukjhdk. y'ieosktK B/ fszB ekoeK dh iKu fejk fe wjkwkoh ekoB pzd j'J/ eko'pko ekoB gfjbh ns/
ehsh. d{ih bfjo d"okB jzkoK ukbe ngDh N?e;hnK SZv e/ fgzvK
fJe EK jtkdko wkor Bkb fwbD tkbh jtk dh wksok ns/ do, tZy-tZy B{z gos rJ/ jB.
t?NhAb/SB oDBhshnK Bkb i[VhnK nzdo{Bh EktK 's/ jtk d/ gqtkj dk Bw{Bk ns/
T[BQK B/ fejk fe ;fEsh nfijh j? fe N?e;h ezgBhnK Gkoh
;kj pBkw rZb eoB s'A fBebD tkb/ J/no';kb. T[BQK B/ Nq/;o r?; nkT[D-ikD dh
;zeN ftu jB ns/ i/eo ibd wdd BjhA fwbh sK gq/SkBh j'o
s[bBk wB[Zyh ;kj s'A fBebD tkb/ fJe s'A d; wkJheq'whNo d/ J/no';kb Bkb th tX ikt/rh. T[BQK nZr/ fejk fe N?e;hnK dhnK SZsK 's/
ehsh, i' nkws"o 's/ jtkpzd gqDkbh 'u bhe dk gqhyD eoB bJh tosh iKdh j?. ;pzhnK dh y/sh fto'X iskT[D ns/ eowukohnK dk fYZv
fJ; o/Ai d/ J/no';kb 'u ;ko;-;hHUHthH-2 tkfJo; j[zd/ jB fi; d/ ekoB GoB d'tK bJh j?. SZsK T[go ;pzhnK T[rkT[D Bkb N?e;hnK
e'ftv-19 j[zdk j?. nfXn?B d/ b/ye ns/ nwohek 'u g?Bf;bt/Bhnk ;N/N :{Bhtof;Nh
B{z e'Jh B[e;kB BjhA gj[zu/rk, feT[Afe T[BQK 'u'A fznkdkso
'u ghHn?ZuHvhH d/ ftfdnkoEh i/B g/Jh B/ fejk fe n;hA fJwkosK 'u fJBc?efNv
gfjbK jh B[e;kBhnK ik u[ZehnK jB. fJziD N[ZN rJ/ jB
b'eK s'A fBebD tkb/ tkfJo; Bkb Go/ eDK d/ jtkJh wkfXnw Bkb c?bD dk gsk ns/ NkfJo p/eko j' u[Ze/ jB. T[BQK fejk nfijk e[M BjhA j? i'
bkT[D dh e'fSS ehsh. ehsk ik ;edk j? s/ fJjh fJe nkyoh pdb j?.
VIRDI ENGINEERS
12
12
12 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
12 gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
12 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
TMC 'u u u u u Skwb j'D kwb j'D 's/ p'b/ pkp[b ;[fgqU- s/ p'b/ pkp[b ;[fgqU- 'fffffzzdrh B/ w/o/ bJh BtK y'bQ fdZskzdrh B/ w/o/ bJh BtK y'bQ fdZsk'
kwb j'D s/ p'b/ pkp[b ;[fgqU- s/ p'b/ pkp[b ;[fgqU- zdrh B/ w/o/ bJh BtK y'bQ fdZskzdrh B/ w/o/ bJh BtK y'bQ fdZsk
kwb j'D s/ p'b/ pkp[b ;[fgqU- zdrh B/ w/o/ bJh BtK y'bQ fdZsk
kwb j'D
fJeZfmnK d[Bhnk B{z nbftdk nky rJ/
fJeZfmnK d[Bhnk B{z nbftdk nky rJ/
fJeZfmnK d[Bhnk B{z nbftdk nky rJ/
fJeZfmnK d[Bhnk B{z nbftdk nky rJ/
fJeZfmnK d[Bhnk B{z nbftdk nky rJ/
T[BQK bJh fJe BtK okj y'bQ fdZsk j?.
gsh-gsBh, dodBke jkd;/ u j'Jh w"su j'Jh w"s ;[fgqU B/ fejk fe T[BQK B/ fe;/ B{z e[M
gsh-gsBh, dodBke jkd;/ u j'Jh w"s
gsh-gsBh, dodBke jkd;/
gsh-gsBh, dodBke jkd;/
gsh-gsBh, dodBke jkd;/ 'u j'Jh w"su j'Jh w"s
;kps BjhA eoBk j? ns/ T[j 2014
'u nk;B;'b s'A Gkigk dh fNeN 's/
;z;d w?Apo pDB s'A pknd jh zwhBh
gZXo dh okiBhsh eod/ oj/ jB.
NhH n?ZwH ;hH j?Zve[nkoNo ftu fJe
gZsoeko ;zw/bB B{z ;zp'fXs eofdnK
;[fgqU B/ fejk fe iBse ithB s'A
;orow Bk ofjD dh ;zGktBk dh pikJ/
fzzdrh B/ w/o/ bJh fJe BtK okj y'bQ
fdZsk j?. T[BQK B/ fejk fe w?B{z T[; gkoNh
(NhH n?ZwH ;hH) s'A ekch fgnko ns/
;woEB fwfbnk j?, fiBQK Bkb w/o/ foSs/
yokp oj/ jB.
dZ;D:'r j? fe e/Adoh wzsoh
gohSd s'A jNkJ/ ikD wro'A eJh
jcfsnK sZe ;ko/ Bow sK ed/ row
o/tkVh (fpT{o') efjzd/ B/ gsh-gsBh dk ;kE iBwK-iBwK dk j[zdk j?. ;Zs c/ s/to ftykT[D tkb/ Gkigk ;z;d w?Apo
o/ b? e/ gsh-gsBh fJeZfmnK fiT{D-woB dhnK e;wK yKd/ jB. fe;/ jZd se fJj pkp[b ;[fgqU B/ NhH n?ZwH ;hH dk gZbk
s[Ze fJ; i'V/ 's/ ;Nhe p?mdh j?, i' fe fJeZfmnK fJ; d[Bhnk B{z nbftdk nky rJ/ cV e/ ;kfonK B{z j?okB eo fdZsk ;h.
. don;b fdZbh-i?g[o jkJht/n 's/ NoZe dh NZeo pkJhe ;tko fJe i'V/ Bkb j' nk;B;'b ;z;dh ;hN s'A d{ih tko b'e
rJh. fJ; dodBke jkd;/ ftu d'jK dh w"s j' rJh. fJj jkd;k T[; ;w/A tkgfonk, ;Gk ftu B[wkfJzdrh eo oj/ ;[fgqU B/
id'A gsh nkgDh gsBh B{z o/tkVh o/bt/ ;N/SB b? e/ ik fojk ;h. o;s/ ftu pBhg[o e'beksk (fpT{o') Gkigk dk ;kE ns/ Gkigk ;z;d w?Apo pkp[b ;[fgqU fejk ;h fe T[j okiBhsh SZv d/Dr/.
SZv e/ gZSwh pzrkb 'u ;ZskXkoh B/ tZvk fpnkB fdZsk j?. T[BQK fejk
u"e 's/ jh d'jK dh w"s j' rJh. e;"bk g[b; EkDk B/ d'jK dhnK bkSK epz/ 'u b? e/ jkbKfe Gkigk nrtkJh s'A pknd
fsqDw{b eKro; (NhH n?ZwH ;hH) dk fe fzzdrh B/ iBse wkwfbnK s'A
iKu S[o{ eo fdZsh j?. T[BQK B{z b'e ;Gk dk w?Apo pD/ ofjD
gZbk cVB tkb/ ;kpek e/Adoh wzsoh ;orow Bk ofjD d/ ydS/ dh pikJ/
ikDekoh w[skpe o/tkVh Bkb bZrd/ oki;EkB d/ fgzv Botk; tk;h 24 ;kbk bJh wBk fbnk ;h.
BthB ns/ 23 ;kbk nkgDh gsBh ;gBk d't/A pkJhe 's/ nkgD/ d' wjhB/ d/ g[Zso
Bkb ghjo pkbt d/ fgzv bkbg[o gj[zu/ ;B. ;gBk dk :w[BkBro 'u jfonkDk
T[sokyzv
T[sokyzv u e/iohtkb dk tZvk u'D tkndk L 6 wjhfBnK u
T[sokyzv u e/iohtkb dk tZvk u'D tkndk L 6 wjhfBnK u e/iohtkb dk tZvk u'D tkndk L 6 wjhfBnK uu
T[sokyzv
T[sokyzv 'u e/iohtkb dk tZvk u'D tkndk L 6 wjhfBnK u e/iohtkb dk tZvk u'D tkndk L 6 wjhfBnK 'uu
g[b; wfjbk eK;N/pb dk g/go ;h. fJ; tiQk s'A T[BQK B/ nkgD/ d' wjhB/ d/ g[Zso B{z
g/e/ SZv fdZsk ns/ o/tkVh o/bt/ ;N/SB bJh fBeb rJ/. oks 12 ti/ o/tkVh s'A No/
fJe bZy B"eohnK s/ jo wjhB/ 5 j
B ikDh ;h. fJ; dofwnkB fdZbh-i?g[o jkJht/n 's/ pBhg[o u"e e'b T[BQK dh
fJe bZy B"eohnK s/ jo wjhB/ 5 j
fJe bZy B"eohnK s/ jo wjhB/ 5 j ko GZsk
fJe bZy B"eohnK s/ jo wjhB/ 5 j ko GZskko GZsk
fJe bZy B"eohnK s/ jo wjhB/ 5 jzko GZskko GZsk
pkJhe B{z fgZS'A nk oj/ fJe NoZe B/ NZeo wko fdZsh.
oks d/ ;w/A j'J/ jkd;/ wro'A g[b; B/ s[ozs d'jK B{z o/tkVh d/ Nokwk ;?ANo bZy B"eohnK nkJhnK ;B. e/iohtkb
gj[zukfJnk, fiZE/ vkeNoK B/ fwqse n?bkB eo fdZsk. g[b; B/ e/; doi eo e/ iKu B/ fejk fe tZy s'A fJe o[zrko ns/
S[o{ eo fdZsh j?. g[b; w[skpe YkJh ;kb gfjbK BthB dk ftnkj o/tkVh d/
gbkfJB wkwfbnK dk wzsokbk
bkbg[o tk;h ;gBk Bkb j'fJnk ;h. d'jK dk d' wjhB/ dk g[Zso ns/ d' ;kb dh
pDkfJnk ikt/rk, fi; dk ezw fJe gk;/
wk;{w p/Nh j?. BthB oki;EkB d/ y[Sy/Vk 'u fJe gqkJhtN ezgBh 'u B"eoh eodk o[zrko d/ Bt/A w"e/ fsnko eoBk ns/
;h. idfe T[; dh gsBh B/ jfonkDk g[b; wfjbk eK;N/pb dk ckow Gfonk ;h, d{i/ gk;/ B"itkBK B{z gbkfJB eoB s'A
fi; dk g/go dk ;?ANo :w[BkBro pfDnk ;h. BthB nkgDh gsBh B{z :w[BkBro o'eD bJh T[Zfus edw u[ZeDk j't/rk.
g/go fdtkT[D bJh xo s'A fBefbnk ;h. d'jK B/ o/tkVh o/bt/ ;N/SB 's/ oks 12
fJ; s'A fJbktk, fJj T[sokyzv tkg;
ti/ No/B cVBh ;h go fJ; s'A gfjbK jh oks B{z d't/A jkJht/n 's/ jkd;/ dk fSeko
nkT[D d/ fJS[Ze B"itkBK bJh T[Zfus
j' rJ/. wkj"b th fsnko eo/rk. T[BQK fejk fe
;?o-;gkNk y/so 'u jh n;hfws
;kohnK f;nk;h gkoNhnK d/ fto'X B{z T[rokjK B/
;kohnK f;nk;h gkoNhnK d/ fto'X B{z T[rokjK B/
;kohnK f;nk;h gkoNhnK d/ fto'X B{z T[rokjK B/
;kohnK f;nk;h gkoNhnK d/ fto'X B{z T[rokjK B/ ;zGktBktK jB, fJ; bJh T[; dk fJe
;kohnK f;nk;h gkoNhnK d/ fto'X B{z T[rokjK B/
zpod;s nkXkoG{s YKuk fsnko ehsk
ikt/rk. fJ; 'u izrbh iht, ;kjf;e
dZf;nk rbs, nkyh tZvh rZb
dZf;nk rbs, nkyh tZvh rZb
dZf;nk rbs, nkyh tZvh rZb
dZf;nk rbs, nkyh tZvh rZb ;?o-;gkNk ns/ pkfJUN/e T[d:'r
dZf;nk rbs, nkyh tZvh rZb
fpjso ;zGktBktK j' ;edhnK jB. e/
iohtkb B/ u[Neh b?Ad/ j'J/ fejek fe i/
eo s[;hA Gkigk B{z t'N d/t'r/ sK jo
d/jokd{B (fpT{o') fdZbh d/ w[Zy wzsoh ;oekoh ns/ fBZih y/so dhnK B"eohnK
wjhB/ fJe BtK w[Zy wzsoh fwb/rk, id'A
noftzd e/iohtkb B/ fejk fe 'gbkfJB 'u'A 80 ch;dh T[sokyzv d/ p/o[zrkoK bJh
fe 'nkg' B{z t'N d/t'r/ sK 5 ;kb bJh
gqd/S' pD u[e/ T[sokyzv 'u nkw nkdwh okythA ofjDrhnK. T[BQK fejk fe
;EkJh w[Zy wzsoh fwb/rk. fJe gqSB d/
gkoNh d/ ;Zsk 'u nkT[D s'A pknd jo ;oeko pDB d/ 6 fdBK nzdo fJe bZy
itkp 'u T[BQK fejk fe 6 ;kb d/ S'N/
p/o[zrko B{z o[zrko fdZsk ikt/rk. fJzBk ;oekoh B"eohnK fsnko ehshnK
fij/ nB[Gt Bkb T[j efj ;ed/ jB fe
jh BjhA o[zrko fwbD sZe jo gfotko ikDrhnK. T[BQK fejk fe fJBQK 'u'A
;oekoK 'u g?;/ dh BjhA ;r'A Bhns dh
d/ fJe B"itkB B{z 5000 o[gJ/ wjhBk brGr 50 s'A 60 jzko GoshnK ;oeko
ewh j?. T[BQK fejk fe ;Zsk 'u nkT[D
fdZsk ikt/rk. B?Bhskb fzbQ/ d/ 'u jB, id'A fe pkeh nkT[D tkb/ fdBK
d/ 4 ;kbK nzdo T[BQK B{z fdZbh dk xkN/
jbdtkBh 'u fJe gZsoeko ;zw/bB B{z 'u j;gskb, ;e{b, w'jZbk ebhfBe
dk piN bkG d/ piN 'u pdb fdZsk.
;zp'XB eod/ j'J/ e/iohtkb B/ gqd/S 'u ns/ ;VeK okjhnK B"eohnK dh ouBk
e/iohtkb B/ fejk fe T[sokyzv dh 21
p/o[zrkoK bJh 6 tZv/ n?bkB ehs/. T[BQK ehsh ikt/rh.
;kb dh d[odSk B{z 21 wjhfBnK 'u
fejk fe gqd/S 'u jo p/o[zrko B"itkB 'nkg' B/sk B/ fejk fe fdZbh dh
;[XkoB bJh 'nkg' B/ :'iBk fsnko eo
bJh o[zrko T[gbZpX eotkfJnk ikt/ soi 's/ T[sokyzv 'u th i"p (B"eoh)
bJh j?. T[BQK fejk fe fJ; bJh iBsk
rk ns/ id'A sZe o[zrko BjhA fwbdk, g'oNb pDkfJnk ikt/rk, fi; 'u B"eoh
B{z eoBb ni/ e'fmnkb (T[sokyzv 'u
T[d'A sZe jo gfotko d/ fJe B"itkB B{z d/D ns/ B"eoh b?D tkb/ b'e nkg; 'u
f;o;k (fpT{o') Gkosh fe;kB :{BhnB (J/esk-T[rokjK) d/ gqXkB i'frzdo f;zx 5 jzko o[gJ/ wjhBk 'p/o[zrkoh GZsk' fwb ;eDr/. T[BQK fejk fe jkb 'u 'nkg' d/ w[Zy wzsoh nj[d/ d/ T[whdtko)
T[rokjK dk 32 fe;kB iE/pzdhnK s'A tZyok fpnkB ;kjwD/ nkfJnk j?. i[frzdo fdZsk ikt/rk. e/iohtkb B/ fejk fe fdZbh 'u fJe nfij/ jh g'oNb 's/ 10 B{z fJe w"ek d/Dk j't/rk.
f;zx T[rokjK B/ tZvk fpnkB fdzd/ j'J/ fejk fe T[BQK tZb'A f;oc Gkigk dk jh
fto'X j't/rk, j'o fe;/ th gkoNh dk e'Jh th fto'X BjhA j't/rk. T[BQK y[d B{z 32
fjwkub gqd/
fjwkub gqd/ L wekB B{z bZrh nZr gfotko bJh pDh ekb, fgU ;w/s 3 wk;{w pZu/ f zdk ;V/
fjwkub gqd/ L wekB B{z bZrh nZr gfotko bJh pDh ekb, fgU ;w/s 3 wk;{w pZu/ fL wekB B{z bZrh nZr gfotko bJh pDh ekb, fgU ;w/s 3 wk;{w pZu/ f zdk ;V/zdk ;V/
fjwkub gqd/SL wekB B{z bZrh nZr gfotko bJh pDh ekb, fgU ;w/s 3 wk;{w pZu/ fL wekB B{z bZrh nZr gfotko bJh pDh ekb, fgU ;w/s 3 wk;{w pZu/ fzzdk ;V/zdk ;V/
fe;kB iE/pzdhnK s'A tZyok dZf;nk. fjwkub gqd/
f;o;k fty/ fJe NhH thH u?Bb 's/ rZbpks eod/ j'J/ i'frzdo f;zx T[rokjK B/
fejk fe n;hA ;gSN eo u[Ze/ jK fe n;hA Gkigk s'A fJbktk j'o fe;/ B{z th BjhA x/
fSwbk (fpT{o') fjwkub gqd/S d/ uzpk fzbQ/ 'u fJe wekB 'u
oDk. T[BQK fejk fe u'D gquko 's/ o'e brkT[D dk c?;bk ;z:[es fe;kB w'ou/ dk
nZr bZr rJh. fJ; jkd;/ 'u fJe gfotko d/ 4 w?ApoK dh ;V e/
j?, n;hA Bk sK T[; 's/ e'Jh fNZgDh eoBh j? ns/ Bk jh jK eoBh j?. T[BQK fejk fe
w"s j' rJh. fJe nfXekoh B/ fJj ikDekoh fdZsh. fJ; jkd;/ 'u
n;hA 32 fe;kB iE/pzdhnK Bkb e'Jh th nZi sZe whfNzr BjhA ehsh j?, T[j nZv
jB ns/ n;hA th nZv jK. T[BQK B{z nkgDk gZy oZyD dk nfXeko j? ns/ n;hA fgsk ns/ T[; d/ 3 wk;{w pZfunK dh w"s j' rJh. oki nkcs
nkgDk gZy oZy fdZsk. f;nk;h gkoNh B{z p[bkT[D d/ jZe ftu j', d/ ;tkb dk gqpzXB vkfJo?eNo ;[d/S e[wko w'ysk B/ dZf;nk fe u[okj sfj;hb
d/ ekoks'S fgzv d/ fJe wekB 'u sVe/ 3 ti/ nZr bZr rJh
itkp fdzd/ j'J/ T[BQK fejk fe n;hA f;nk;h gkoNhnK B{z p[bkT[D d/ jZe 'u fpbe[b
ns/ och w[jzwd (25), T[BQK d/ fszB pZfunK i[byk (2), i?s{B (6)
BjhA jK. n;hA f;oc Gkigk dk jh fxokU eoBk j?.
ns/ ;who (4) dh ;V e/ w"s j' rJh. T[BQK dZf;nk fe w[jzwd dh
fJE/ dZ;D:'r j? fe phs/ fdBhA 32 fe;kB iE/pzdhnK tZb'A Gkigk B{z SZv e/
uzvhrVQ fty/ eKro;, 'nkg' ns/ nekbh db ;w/s j'oK f;nk;h gkoNhnK d/ gsBh th fJ; xNBk 'u M[b; rJh.
nkr{nK Bkb whfNzr ehsh rJh ;h. whfNzr s'A pknd ;z:[es fe;kB w'ou/ d/ nkr{ g[b; s'A fwbh ikDekoh nB[;ko wekB u[okj sfj;hb d/
eoks'N fgzv d/ w[jzwd och dk j?. fJ; ;{uBk 's/ ;hBhno g[b;
pbpho f;zx oki/tkb tZb'A u'D gquko 's/ o'e brkT[D bJh fejk frnk ;h. pbpho
;[gov?AN uzpk no[b e[wko, n?Z;HvhHghHUH ;b{Bh jkd;/ tkbh irQk
f;zx oki/tkb B/ fejk ;h fe id'A sZe u'D efwSB tZb'A o;wh s"o 's/ u'DK dk
bJh otkBk j' rJ/ jB. Bkb jh n?ZcH;hHn?ZbH Nhw B{z th XowSkbk
n?bkB BjhA j' iKdk, T[d'A sZe e'Jh th u'D gquko Bk ehsk ikt/ ns/ i/eo e'Jh
gkoNh f;nk;h gquko eodh j? sK T[j gkoNh fe;kB fto'Xh gkoNh wzBh ikt/rh. j[D s'A p[bkfJnk frnk j?, i' Skw sZe jkd;/ tkbh irQk gj[zu ikt/
i'frzdo f;zx T[rokjK B/ 32 iE/pzdhnK d/ c?;b/ s'A y[d B{z tZy ehsk j? ns/ nkgDh rh. S[o{nksh iKu 'u gsk bZrk j? fe g?No'b dh e?Bh oZyh rJh
;h. jkd;/ tkbh irQk d/ j'o ekoBK dh iKu uZb ojh j?. fcbjkb
tZyoh okJ/ oZyd/ j'J/ fejk fe ;kvh bVkJh f;oc Gkigk Bkb j? ns/ f;oc Gkigk
nZr bZrD dh xNBk dk gsk BjhA bZr ;fenk j?.
dk jh fxokU ehsk ikt/rk.
13
13
13 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
13 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
13 gzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
;kbh Bkb fJ e gqtkB uVQkT[D bJh ehsk ;KY{ dk esb,e gqtkB uVQkT[D bJh ehsk ;KY{ dk esb,
;kbh Bkb fJ
;kbh Bkb fJ
;kbh Bkb fJ e gqtkB uVQkT[D bJh ehsk ;KY{ dk esb,
;kbh Bkb fJSe gqtkB uVQkT[D bJh ehsk ;KY{ dk esb,e gqtkB uVQkT[D bJh ehsk ;KY{ dk esb,
;kb g[okD/ ;qh f;ZX pkpk
;kb g[okD/ ;qh f;ZX pkpk
2 2 2 2 200 ;kb g[okD/ ;qh f;ZX pkpk ;kb g[okD/ ;qh f;ZX pkpk
;kb g[okD/ ;qh f;ZX pkpk
4 wjhB/ gfjbK y/sK u dZph bk j'Jh pokwd j'Jh pokwd
4 wjhB/ gfjbK y/sK u dZph bk j'Jh pokwd
4 wjhB/ gfjbK y/sK u dZph bk
4 wjhB/ gfjbK y/sK
4 wjhB/ gfjbK y/sK 'u dZph bku dZph bkS j'Jh pokwd j'Jh pokwd
;'Yb w/b/ pko/ ikD'HHH
;'Yb w/b/ pko/ ikD'HHH
;'Yb w/b/ pko/ ikD'HHH
;'Yb w/b/ pko/ ikD'HHH
;'Yb w/b/ pko/ ikD'HHH
eowK 'u BjhA j? go s/oh ;/tk B{z t/yd/
j'J/ s?B{z ;zskB ;[Zy dh gqkgsh j't/rh
go T[j pZuk gowkswk dk fgnkok j't/
rk, fJ; bJh T[; B{z vKNDk iK
d[oekoBk BjhA.'
;wK phsD 's/ T[; e[Vh d/ xo fJe
g[Zso dk iBw j'fJnk. gfotko B/ T[;
wkShtkVk ;kfjp (fpT{o') wkShtkVk g[b; B/ 4 wjhB/ gfjbK bkgsk j'J/ B"itkB
pZu/ dk BK ;'Yb oZfynk. pZuk id gzi
oki{ f;zx tk;h fgzv wkioh EkDk w'fozvk dk esb eoB wro'A y/sK ftZu dZph bkS
;kb dk j'fJnk sK fJe fdB nBzd
efEs d'Sh s/fizdo f;zx T[oc r'bvh dh fBSkBd/jh 's/ pokwd eo bJh. fJ; wkwb/
gfotko dh T[j B{zj fJ; n;EkB 's/
dk y[bk;k eod/ j'J/ d'Sh B/ dZf;nk fe T[; B/ nkgDh ;kbh Bkb fJSe gqtkB
SZgV ezY/ eZgV/ X' ojh ;h s/ BzBk ;'Yb
uVQkT[D bJh nkgD/ jh ;KY{ dk ;kEhnK Bkb fwb e/ 4 wjhB/ gfjbK p/ofjwh Bkb
gkDh Bkb SokosK eo fojk ;h. pkpk
esb eo fdZsk ;h. T[; B/ T[; dh bkS B{z y/sK 'u dZpk d/ oZy fdZsk.
ih nkgDh wK B{z SokosK Bkb szr-gq/
;wokbk d/ vhH n?Z;H ghH joftzdo f;zx yfjok ns/ EkDk w[yh fti/ e[wko B/
ibzXo (fpT{o') Sqh f;ZX pkpk ;'Yb 's/ b'e p?Av-tkfinK Bkb pkpk ih d/ SkB eoB bZr gJ/, fi; s'A r[Z;/ ftu
dZf;nk fe oki{ f;zx ns/ s/fizdo f;zx T[oc r'bvh nkg; ftZu ;KY{ ;B. wkShtkVk
nk e/ wksk B/ T[BQK B{z p[ok-Gbk nky
ih dk wzdo ns/ sbkp eohp 200 ;kb dopko ftu nkT[Ad/ jB. pkpk ih B{z
B/Vb/ fgzv GZNhnK d/ fBtk;h s/fizdo f;zx T[oc r'bvh dk nkgDh gsBh Bkb
g[okDk j?. ibzXo Sfjo ftu fi; EK 's/ G/N d/ Bkb-Bkb 14 o'N dk gq;kd th fdZsk. r[Z;/ ftu nk e/ T[; dh wksk B/
sbke j' frnk, fi;d/ BkikfJz ;pzX nkgDh ;kbh Bkb pD rJ/. oki{ f;zx dh
nZi f;ZX pkpk ;'Yb dk wzdo j?, eJh uVQkT[Ad/ jB, fiBQK ftu'A 7 o'N gq;kd T[; B{z SZgV 'u v[Zp woB dh rZb efj
gsBh nkgD/ gsh B{z SZv e/ pZfunK ;w/s s/fizdo f;zx T[oc r'bvh Bkb GZi rJh
;kb gfjbK T[; irQk 's/ fJZe S'Nk fijk d/ o{g 'u tkg; fwb iKd/ jB. xo dh fdZsh. pZu/ B/ SZgV 'u Skb wko fdZsh
;h ns/ fco nkg; ftZu ;wM"sk eoB s'A pknd tkg; nkgD/ gsh e'b ubh rJh
skbkp j[zdk ;h. T[; ;w/A fJE/ uko/ gk;/ Xh T[j gq;kd yk ;edh j? go T[; d/ s/ nb'g j' frnk. wK pj[s o'Jh e[obkJh
;h.
s/ oZp nZr/ nkgD/ pZu/ dh ;bkwsh bJh
;zxDk izrb j[zdk ;h. ezX 'u T[; dk Sqh gsh ns/ pZfunK B{z d/Dk wBQk j?. fJ;
j[D fco fgSb/ e[M wjhfBnK s'A oki{ f;zx dh gsBh foSs/ 'u bZrd/ nkgD/
o{g ;Ekgs ehsk frnk j?, fi; B{z wzdo ;w/A fJj wzdo ;'Yb o'v 's/ w"i{d j?. pj[s tk;s/ gkJ/.
ihik s/fizdo f;zx T[oc r'bvh Bkb ofj ojh ;h. oki{ f;zx fJ; rZb s'A ekch gq/SkB
f;ZX pkpk ;'Yb ih dh eEk
f;ZX pkpk ;'Yb ih dh eEk
dk o{g fdZsk frnk j?. pj[s ;ko/ SoXkb{ f;ZX pkpk ;'Yb ih dh eEk e[M ;w/A pknd T[j pZuk S/S Bkr
f;ZX pkpk ;'Yb ih dh eEk
f;ZX pkpk ;'Yb ih dh eEk
;h ns/ T[j bzxh 13 wJh B{z nkgDh gsBh ns/ pZfunK B{z b?D bJh nkgD/ ;KY{ s/
nkgDhnK wB'ekwBktK g{ohnK eoB g[oksB eEk nB[;ko fJj fJe d/ o{g 'u SZgV 'u'A pkjo nkfJnk s/
fizdo f;zx e'b nkfJnk, fiBQK dk nkg; ftu ekch MrVk th j'fJnk. vhH n?Z;H ghH
bJh Sqh f;ZX pkpk ;'vb ih d/ wzdo T[dk;h ;kX{ dk n;EkB ;h. ibzXo Sfjo T[; B/ dZf;nk fe T[j irs efbnkD
B/ dZf;nk fe T[; fdB s'A oki{ f;zx bkgsk ;h, fi; ;pzXh wkShtkVk g[b; EkD/
bJh gqrN j'fJnk j?. i' th fJZE/ d[ZX-
nkT[Ad/ jB. fJj wzdo f;ZX ;EkB d/ o{g dh fBtk;h uZYk gfotko dh fJe e[Vh
ftZu r[zwS[drh dh fog'oN th doi ehsh rJh ;h.
ftu gqf;ZX j?. fJE/ fJe sbkp j?, fi; dk ftnkj nBzd gfotko ftu j'fJnk. g[Zs dh dks wzr/rk, T[j g{oh j't/rh.
e[M fdB gfjbK jh oki{ f;zx d/ ;kb/ ;zs'S e[wko B/ g[b; e'b fpnkB doi
d/ uko/ gk;/ gZehnK g"VhnK pDhnK ftnkj s'A bzp/ no;/ pknd th T[BQK d/ T[; ;w/A s'A uZYk gfotko d/ b'e nkgD/
eotkJ/ fe T[;d/ ihi/ dk esb s/fizdo f;zx T[oc r'bvh ns/ T[;d/ 2 ;kEhnK B/
j'JhnK jB ns/ ftueko fJe r'b up{so/ xo ;zskB BjhA j'Jh. pj[s EktK s'A xo s'A b'j/ dh eVkJh 'u pDkJhnK
fwb e/ eoB T[gozs bkS B{z y[od-p[od eo fdZsk j?. T[BQK dZf;nk fe EkDk w[yh
ftu S/S Bkr dk ;to{g j?. wzBsK wzrD T[gozs fe;/ B/ T[; e[Vh B{z fwZmhnK wZmhnK gq;kd d/ o{g 'u
fti/ e[wko dh nrtkJh j/m g[b; gkoNh tZb'A gouk doi eoB T[gozs s/fizdo f;zx
fbnkT[Ad/ jB. fJj gq;kd ;kok gfotko
uZYk pokdoh d/ im/o/ s/ nkBzd nkfynk fe T[; d/ eowK 'u n"bkd dk
r'bvh ns/ ;?wb tk;h fJzdok ekb'Bh B{z frqcsko eo fbnk frnk. fJ; s'A pknd
pokdoh d/ Bkb fJ; wzdo dk fJfsjk; ;[Zy BjhA j?. uZYk gfotko dh Xh ns/ Se ;edk j? go xo dhnK p/NhnK BjhA
y[bk;k j'fJnk fe fJBQK B/ esb eo bkS wkShtkVk B/V/ trd/ ;{J/ ezY/ y/sK 'u pD/
i[fVnk j?. jo ;kb fJj w/bk Gkd'A nBzd gfotko dh T[j B{zj fJ; n;EkB yk ;edhnK. gfotko dh soZeh s/
ewo/ nzdo dZp fdZsh ;h.
(;szpo) wjhB/ ftu nk:'fis ehsk 's/ ofjzd/ ;kX{ pkpk dh ;/tk eoB bZrh. y[Sjkbh bJh w/b/ s'A 7-8 fdB gfjbK y/
g[b; nB[;ko efEs d'Sh s/fizdo f;zx T[oc r'bvh B/ ep{b ehsk fe foSs/ 'u
iKdk j?. fJj w/bk yk; eoe/ S[eb gkSh T[; dh ;/tk s'A fJe fdB ;kX{ wjkoki soh phih iKdh j? s/ w/b/ tkb/ fdB fJZE/
bZrdh ;kbh w/o/ Bkb ofj ojh ;h go T[;dk gsh oki{ f;zx T[BQK dk fJSe gqtkB
nk e/ pkpk ih B{z nofgs ehsh iKdh
d/ 14t/A fdB j[zdk j?. fJE/ jo Xow d/ y[S j'J/ sK nBzd gfotko dh T[; n"os
BjhA uVQB d/ fojk ;h ns/ o[ektNK yVQhnK eodk ;h. fJ; ekoB T[;B/ 13 wJh dh
b'e pVh SoXk-GktBk Bkb nkT[Ad/ jB B/ T[; ;kX{ wjkoki gk;'A pZu/ dh dks j?. fi; EK T[; ;w/A SZgV ;h, T[ZE/ nZi
Skw B{z nkgD/ ;kEh ;?wb ns/ foZeh tk;h bZy'tkb ebK dh wdd Bkb feou ns/
ns/ ;[ZyDk ;[Zyd/ jB. ;[ZyDk g{oh j'D wzrh. T[BQK fejk fe ';zskB ;[Zy s/o/ eZbQ ;o'to ;Ekfgs j?.
j'o s/zXko jfEnkoK Bkb esb eo e/ ;{J/ ezY/ y/sK 'u pD/ ewo/ nzdo T[;dh bkS
B{z dZp fdZsk. g[b; tZb'A nZi oki{ f;zx dh bkS eYtkJh rJh sK T[j ezekb dk o{g
XkoB eo u[Zeh ;h. vhH n?Z;H ghH joftzdo f;zx yfjok B/ dZf;nk fe g';NwkoNw
e?gNB d/ n;shc/ s'A pknd gfNnkbk
e?gNB d/ n;shc/ s'A pknd gfNnkbk
T[gozs bkS dk vhH n?ZBH J/H N?;N th eotkfJnk ikt/rk, sK i' ;gZSN j' e/ ;e/ fe e?gNB d/ n;shc/ s'A pknd gfNnkbke?gNB d/ n;shc/ s'A pknd gfNnkbk
e?gNB d/ n;shc/ s'A pknd gfNnkbk
fJj bkS oki{ f;zx dh j?.
B{z fwb/rh XofBnK s'A okjs
B{z fwb/rh XofBnK s'A okjs
B{z fwb/rh XofBnK s'A okjs
B{z fwb/rh XofBnK s'A okjs
B{z fwb/rh XofBnK s'A okjs
15 ;szpo
15 ;szpo dh skohy fJ; i'V/ bJh ;kps dh skohy fJ; i'V/ bJh ;kps
15 ;szpo dh skohy fJ; i'V/ bJh ;kps
'15 ;szpo15 ;szpo' dh skohy fJ; i'V/ bJh ;kps dh skohy fJ; i'V/ bJh ;kps
e?pfBN wzsoh ;kX{ f;zx Xow;"s BkGk
h s/ rw, ikD' fJ; d/ fgZS/ dh tiQk, ikD' fJ; d/ fgZS/ dh tiQk
j'Jh j'Jh j'Jh j'Jh j'Jh 'y[y[ y[y[ y[Sh s/ rwh s/ rw', ikD' fJ; d/ fgZS/ dh tiQk, ikD' fJ; d/ fgZS/ dh tiQk jbe/ s'A ftXkfJe jB. gzikp wzvh p'ov
h s/ rw
h s/ rw, ikD' fJ; d/ fgZS/ dh tiQk
d/ u/now?B (e?pfBN wzsoh o?Ae) bkb
f;zx wzvh p'ov d/ u/now?B jB. v/Y
dozB d/ brGr eKro;h nkr{ u/
now?B iK tkJh; u/now?B jB. e?gNB
d/ w[Zy wzsoh d/ nj[d/ s'A jND s'A pknd
fJBQK d/ GftZy 's/ th sbtko bNe rJh
j?. ;oeko 'u i' 'dpek' fJBQK nkr{nK
dk ;h, e?gNB d/ w[Zy wzsoh d/ nj[d/ s'A
jND s'A pknd T[BQK dh g[ZS-gqshs xZN
ikt/rh ns/ eJhnK dhnK e[o;hnK th
y'jhnK ikDrhnK.
gfNnkbk d/ w/no ;ziht Sowk fpZN{
B{z wjkokDh gqBhs e"o dk ftS/S
nkShotkd jk;b j?, id'A fe 60 'u'A 50
e"A;bo fpZN{ d/ vZN e/ fybkc jB. nfij/
'u gfNnkbk d/ e"A;bo th ukj[Dr/ fe
gfNnkbk (fpT{o') fgSb/ eJh u"e 's/ gZe/ w'ou/ bZr/ j'J/ jB. fJ; s'A
fi; soQK ftXkfJeK B/ e?H nwfozdo f;zx
wjhfBnK s'A w[Zy wzsoh dk Sfjo j'D fJbktk o'zkBk o'; wkou, XoB/ gqdoSB
B{z jNkfJnk j?, T[;/ ;NkJhb 'u
ekoB gfNnkbk 'u tZv/ gZXo 's/ XoB/ j' oj/ jB. b'e fJBQK XofBnK s'A p/jZd
gfNnkbk d/ e"A;boK B{z th fJB;kc
bZr oj/ jB. fe;kB, wzd{o, w[bkzw, d[yh ns/ go/SkB jB. eJh tko b'eK d/
dtkfJnk ikt/. nfij/ 'u gfNnkbk
jo tor gfNnkbk 'u XoB/ bkJh p?mk w{zj'A ;[fDnk j? fe w[Zy wzsoh d/ Sfjo B{z
Sfjo 'u ekch T[ZEb-g[Eb j'D dh
j?. nfXnkgeK, ghH nkoH NhH ;hH e'Jh ckfJdk j'fJnk iK BjhA go b'e gq/
;zGktBk j?.
ftSkykgNBw (fpT{o') nKXok gqd/S 'u 2 ;kb gfjbK fJe feSsh jkd;/ 'u eowukohnK, v/bht/z ekfwnK B/ irQk- SkB pj[s j' oj/ jB. b'eK B{z T[whd j?
w'sh wfjb s'A g[b; eowukoh
w'sh wfjb s'A g[b; eowukoh
w'sh wfjb s'A g[b; eowukoh
w'sh wfjb s'A g[b; eowukoh
w'sh wfjb s'A g[b; eowukoh
nkgDhnK i[VtK XhnK B{z r[nkT[D tkb/ fJe i'V/ d/ xo fJe tko w[V i[Vtk XhnK irQk 's/ gZe/ XoB/ bkJ/ j'J/ jB. Sfjo fe e?H nwfozdo f;zx d/ w[Zy wzsoh d/
ikD/ S[o{[o{
ikD/
ikD/
ikD/
ikD/ [o{[o{ [o{
dk iBw j'fJnk j?. Nh nZgkbk oki{ ns/ GkfrnkbeSwh d/ xo i[Vtk XhnK dk d/ ;w[Zu/ gqw[Zy o;s/ ns/ e?H nwfozdo nj[d/ s'A n;shck d/D s'A pknd j[D
w[Zy wzsoh fBtk; w'sh wfjb s'A g[b;
iBw mhe T[;/ fdB j'fJnk, fi; fdB Xh dhnK 2 XhnK dh w"s feSsh jkd;/ 'u j' f;zx d/ wfjb B{z ikD tkbhnK ;w[ZuhnK fJj XoB/ Bt/A pDB tkb/ w[Zy wzsoh d/
eowukoh ikD/ S[o{ j' rJ/ jB. w'sh
rJh ;h. 2 ;kb gfjbK 15 ;szpo 2019 B{z r'dktoh Bdh 'u j'J/ feSsh jkd;/ 'u ;VeK 's/ gZe/ w'ou/ bZr/ j'J/ jB. Sfjo 'u fScN j' ikDr/ ns/ gfNnkbk
wfjb B/V/ eJh g[b; w[bkzw nkgD/ p?r
nkgDhnK d't/A XhnK B{z r[nkT[D tkb/ nKXok gqd/S d/ ftSkykgNBw Sfjo tk;h gfNnkbk Sfjo d/ b'e fJBQK XofBnK d/ b'eK B{z okjs fwb/rh.
g?e eod/ fdykJh fdZs/. fgSb/ ;kY/ 4
gfNnkbk dh pdb/rh okiBhsh
gfNnkbk dh pdb/rh okiBhsh
gfNnkbk dh pdb/rh okiBhsh
gfNnkbk dh pdb/rh okiBhsh
oki{ ns/ GkfrnkbeSwh dk ihtB p/jZd rwrhB j' frnk ;h go fJe tko fco ns/ pzd ehs/ rJ/ o;fsnK s'A p/jZd d[yh gfNnkbk dh pdb/rh okiBhsh
;kbK s'A tZvh frDsh 'u gzikp g[b; d/
i[Vtk XhnK dk iBw j'Dk, T[BQK bJh JhSto d/ fJe todkB dh soQK j?. jB. fi; o;s/ B{z s?n eoB 'u 10 fwzN e?gNB nwfozdo f;zx d/ w[Zy wzsoh
w[bkzw w'sh wfjb dh ;[oZfyns 'u
GkfrnkbeSwh B/ i[Vtk XhnK d/ iBw 's/ w[;e[okT[Ad/ j'J/ fejk,''n;hA pj[s bZrd/ jB, fJBQK XofBnK ekoB ns/ pDB s'A pknd gfNnkbk d/ eKro;h
skfJBks jB. brGr 35 J/eV 'u pD/
y[S jK. fJj ;G GrtkB dh feqgk j?.'' 2 ;kb gfjbK oki{ dh wzr nkgDhnK d't/A pbke ehs/ rJ/ o;fsnK ekoB T[; o;s/ bhvoK 's/ w'sh wfjb dk ftS/S fBT{ w'sh wfjb d/ uko'A gk;/ ;?AeV/ g[b;
g'shnK B{z b? e/ feSsh 'u p?m e/ s/bzrkBk d/ Gdokubw ;fEs GrtkB okw d/ wzdo B{z s?n eoB ftu 2-2 xzN/ bZr oj/ nkShotkd ;h. fzb/ d/ 8 ftXkB ;Gk eowukoh skfJBks ;B. e?H nwfozdo
ik ojh ;h, T[d'A fJj jkd;k j'fJnk ;h. eZu fBowkD fJekJh 'u ezw eoB tkbh jB. b'eK B{z 15-15 feb'whNo x[zw e/ jbfenK 'u'A 7 's/ eKro; gkoNh ekfpz f;zx d/ w[Zy wzsoh d/ nj[d/ s'A n;shck
GkfrnkbeSwh ns/ T[; d/ gsh B/ pZfunK bJh fgSb/ ;kb Sfjo d/ fJe coNhfbNh Sfjo 'u nkT[Dk g?Adk j?. j?. w[Zy wzsoh e?H nwfozdo f;zx y[Zd d/D s'A pknd d/o Skw w[bkzwK dh
;?ANo Bkb ;zgoe ehsk ;h go e'o'Bk ekoB T[BQK dh e'fSS n;cb ojh. fJ; ;kb Sfjo dh gqw[Zy ;Ve wkb o'v, pZ; gfNnkbk Sfjo s'A ftXkfJe jB. frDsh ekch xZN fdykJh fdZsh. jkbKfe
fe;ws B/ T[BQK dk ;kE fdZsk ns/ nkJhHthHn?ZcH gqfefonk okjhA 15 ;szpo 2021 ;N?Av o'v, okig[ok o'v, gk;h o'v, ;ofjzd e?pfBN wzsoh pqjw wfjzdok gfNnkbk w[bkzwK B/ e[ZM th dZ;D s'A fJBeko
B{z T[BQK dhnK i[Vtk XhnK dk iBw j'fJnk. o'v, mheoh tkbk u"e, tkJhH ghH n?Z;H fdjksh jbe/ s'A ftXkfJe jB. d{i/ eo fdZsk.
14
14
14 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
14 gzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
14 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
u bkgqtkjh Bkb j'J/ ;Ve jkdf;nK
u bkgqtkjh Bkb j'J/ ;Ve jkdf;nK
u bkgqtkjh Bkb j'J/ ;Ve jkdf;nK
2 2 2 2 2022 22 20 'u bkgqtkjh Bkb j'J/ ;Ve jkdf;nKu bkgqtkjh Bkb j'J/ ;Ve jkdf;nK
rohp w
rohp w d{o dh uweh fe;ws, fwfbnk p/d{o dh uweh fe;ws, fwfbnk p/ ehwsh jhokehwsh jhok
rohp wzd{o dh uweh fe;ws, fwfbnk p/d{o dh uweh fe;ws, fwfbnk p/Sehwsh jhokehwsh jhok
rohp w d{o dh uweh fe;ws, fwfbnk p/ ehwsh jhok
rohp w
u fJzB/ bZy b'eK dh w"sL fog'oN
u fJzB/ bZy b'eK dh w"sL fog'oN
u fJzB/ bZy b'eK dh w"sL fog'oN
'u fJzB/ bZy b'eK dh w"sL fog'oNu fJzB/ bZy b'eK dh w"sL fog'oN
j?. T[BQK B/ dZf;nk fe gzBk ftu T[Ebh
ykBK s'A gqkgs j'J/ jhfonK dh j'D tkbh
y[ZbQh fBbkwh ftu fJ; jho/ B{z th oZfynk
ikt/rk.
jhok dcso gzBk d/ gkoyh nB[gw
f;zx B/ dZf;nk fe gfjbk n?bkB
w[skpe fBbkwh ftu 139 Br jho/ oZy/
ik oj/ ;B, fiBQK dk tzB 156H46
e?o/N ;h go fJ; dofwnkB 5 Br jho/
j'o iwQK j'J/ jB. fJ; soQK j[D fBbkBh
'u oZy/ ikD tkb/ jhfonK dh frDsh
tZX e/ 144 ns/ tzB 181H50 e?o/N j'
BthA fdZbh (fpT{o') Gkos 'u 2020 'u bkgqtkjh ekoB j'J/ ;Ve jkdf;nK
frnk j?. T[BQK B/ dZf;nk fe fJ; s'A
Bkb ;pzXs w"s d/ 1H20 bZy wkwb/ doi ehs/ rJ/. ;oekoh nzefVnK w[skpe
gfjbK 6H41 e?o/N tzB dk jhok phsh
e'ftv-19 skbkpzdh d/ pkti{d jo fdB n";sB 328 b'eK B/ nkgDh ikB rtkJh.
9 ;szpo B{z feS'orzi gzBk tk;h gq;{B
okSNoh ngokX foekov fpT{o' (n?ZBH ;hH nkoH phH) B/ 2020 dh ;kbkBk 'eqkJhw
i?B B{z fwfbnk ;h. jhok gqkgs eoB
fJzvhnk' fog'oN 'u y[bk;k ehsk fe bkgqtkjh ekoB j'J/ ;Ve jkdf;nK ftu 3
gzBk (fpT{o') wZX gqd/S d/ gzBk fzbQ/ dk jhok fwfbnk. fJ; jho/ dh nB[wkBs tkbk osBbkb B/ dZf;nk fe T[BQK B/
;kbK 'u 3H92 bZy b'eK dh ikB rJh j?. nzefVnK w[skpe ;kb 2020 'u ;Ve
dh 'osB roG' Xosh B/ nZi fco fJe ehws 40 bZy o[gJ/ s'A tZX dZ;h ik id'A s'A j'S ;zGkbh j?, T[j jhfonK dh
jkdf;nK ftu 1H20 bZy b'eK dh w"s j'Jh, idfe 2019 ftu fJj nzeVk 1H36
rohp wzd{o B{z oze s'A okik pDk fdZsk ojh j?. jhok nfXekoh oth gN/b B/ ykB 'u ezw eodk fojk j? go fe;ws
bZy ns/ 2018 'u 1H35 bZy ;h.
j?. Sfjo d/ p/Bh;kro w[jZbk tk;h dZf;nk fe 8H22 e?o/N tzB dk jhok B/ ;kE BjhA fdZsk fco th T[whd B/ SZvh
fjN n?Av oB wkwb/-
fjN n?Av oB
'fjN n?Av oBfjN n?Av oB' wkwb/- wkwb/-
fjN n?Av oB wkwb/- wkwb/-
osBbkb gqikgsh B{z jhokg[o NgohnB 'T[Zitb fe;w' dk j?, i' r[DtZsk ns/ ns/ jhfonK dh Gkb ikoh oZyh. jhok
e/Adoh rqfj wzsokbk sfjs ezw eoB tkb/ n?ZBH ;hH nkoH phH dh fog'oN s'A gsk
T[Ebh ykB y/so s'A 8H22 e?o/N tzB ehws d/ fbjkz s'A uzrk wzfBnk iKdk fwbD wro'A g{ok gfotko y[S j?.
bZrk fe d/S ftu 2018 s'A pknd 'fjN n?Av oB' :kBh fe NZeo wko e/ d"VB d/
1H35 bZy wkwb/ doi ehs/ rJ/ jB. fJeZb/ 2020 ftu 'fjN n?Av oB' d/ 41,196
wkwb/ ;kjwD/ nkJ/. 2019 ftu 47,504 ns/ 2018 ftu 47,028 wkwb/ ;kjwD/
B gzikp sfjs r[oBkw uY{Bh dk tZvk
B gzikp sfjs r[oBkw uY{Bh dk tZvk
B gzikp sfjs r[oBkw uY{Bh dk tZvk
fw fw fw fw fwSB gzikp sfjs r[oBkw uY{Bh dk tZvkB gzikp sfjs r[oBkw uY{Bh dk tZvk
nkJ/ ;B. nzefVnK w[skpe fgSb/ fJe ;kb ftu d/S Go ftu jo fdB 'fjN n?Av
oB' d/ n";sB 112 wkwb/ ;kjwD/ nkJ/. iBse wkor 's/ s/z ocsko Bkb iK
bkgqtkjh Bkb tkjB ubkT[D Bkb ';ZN' bZrD d/ wkwb/ 2020 ftu 1H30 bZy,
dkntk, fe;kB-w
dkntk, fe;kB-w d{o fwb e/ bVBr/ u'Dd{o fwb e/ bVBr/ u'D
dkntk, fe;kB-wzd{o fwb e/ bVBr/ u'Dd{o fwb e/ bVBr/ u'D
dkntk, fe;kB-w d{o fwb e/ bVBr/ u'D
dkntk, fe;kB-w
2019 ftu 1H60 bZy ns/ 2108 ftu 1H66 bZy oj/.
o/b jkdf;nK u bkgqtkjh ekoB w"sK-u bkgqtkjh ekoB w"sK-
o/b jkdf;nK
o/b jkdf;nK 'u bkgqtkjh ekoB w"sK-u bkgqtkjh ekoB w"sK-
o/b jkdf;nK u bkgqtkjh ekoB w"sK-
o/b jkdf;nK
fJ; dofwnkB d/S Go 'u 2020 ftu o/b jkdf;nK 'u bkgqtkjh Bkb w"s d/
52 wkwb/ doi ehs/ rJ/. 2019 ftu nfij/ 55 ns/ 2018 ftu 35 wkwb/ doi
ehs/ rJ/ ;B. n?ZBH ;hH nkoH phH d/ nzefVnK s'A gsk bZrdk j? fe 2020 d"okB
Gkos ftu vkeNoh bkgqtkjh ekoB w"sK d/ 133 wkwb/ doi ehs/ rJ/. 2019 ftu
nfij/ wkwfbnK dh frDsh 201 idfe 2018 ftu 218 ;h. fog'oN w[skpe 2020
'u 'f;tb pkvhz' dh bkgqtkjh ekoB w"s d/ 51 wkwb/ ;kjwD/ nkJ/. 2019 'u
nfij/ wkwfbnK dh frDsh 147 ns/ 2018 ftu 40 ;h. nzefVnK ftu dZf;nk
frnk fe 2020 ftu d/S Go 'u j'o bkgqtkjh ekoB w"s d/ 6,367 wkwb/ doi ehs/
rJ/, i' 2019 ftu 7,912 ns/ 2018 ftu 8,687 ;B.
n?ZBH ;hH nkoH phH B/ fog'oN 'u fejk fe d/S ftu 25 wkou 2020 s'A 31 wJh
2020 se g{oh soQK e'ftv-19 skbkpzdh bkr{ fojk ns/ fJ; d"okB iBse EktK
's/ nktkikJh pj[s ;hws ;h. fog'oN ftu fejk frnk j? fe wfjbktK, pZfunK ns/
;hBhno BkrfoeK fybkc ngokXK, u'oh, b[ZN-y'j, ve?sh d/ wkwfbnK ftu froktN
nkJh j?.
brksko shih tko
brksko shih tko
brksko shih tko nkgnkg d/ ok d/ ok Noh
brksko shih tko nkg d/ ok
brksko shih tko 'nkgnkg' d/ ok d/ okSNohNoh NohNoh
eBthBo u[D/ rJ/ noftzd e/iohtkb
eBthBo u[D/ rJ/ noftzd e/iohtkb
eBthBo u[D/ rJ/ noftzd e/iohtkb
eBthBo u[D/ rJ/ noftzd e/iohtkb
eBthBo u[D/ rJ/ noftzd e/iohtkb
f;o;k (fpT{o') ;z:[es fe;kB w'ouk fJBeko eo ojh j?. uY{Bh B/ fejk fe n;hA fjzws BjhA SZvDh j?. ;kfonK B/
d/ nkr{ s/ Gkosh fe;kB :{BhnB d/ fJfsjk; fJ; rZb dk rtkj j? fe fi; fwb e/ fJ; ;oeko d/ fybkc bVkJh
okSNoh gqXkB r[oBkw f;zx uY{Bh B/ B/ th oki jZm ehsk j?, T[; dk oki sK bVBh j?. id se ekb/ ekB{zB oZd BjhA
fejk fe gzikp 'u fe;kB-wzd{o fwb BkS j'fJnk j?, T[;d/ Bkb gfotko th j[zd/ fe;kBK dk fJj nzd'bB ikoh oj/
e/ u'DK bVDr/ s/ fe;kBK dh ;oeko spkj j' frnk j?. j[D d/S 'u pdbkn rk. dZ; d/JhJ/ fe ;z:[es fe;kB w'ou/
pD/rh. uY{Bh B/ fJj n?bkB th ehsk fbnkT[D dk ;wK j?, i/eo fe;kBK- tb'A f;o;k dh nBki wzvh 'u fe;kB,
fe w?A y[d u'D BjhA bVkrK s/ ;z:[es wzd{oK dh ;oeko pD/rh sK jh pdbkn wzd{o, eko'pkoh, :[tk wjk;zw/bB dk
fe;kB w'ou/ d/ p?Bo j/mK u'D BjhA bVh nk ;edk j?. fiBQK b'eK ns/ ezgBhnK nk:'iB ehsk frnk. fJ; wjk;zw/bB
ikt/rh. fJ; ykso nkw b'eK B{z fJeZmk B/ b[ZN-y'j eo e/ XB-d"bs fJeZmh 'u fe;kB nkr{ r[oBkw f;zx uY{Bh,
eo e/ fJe wzu fsnko ehsk ikt/rk. ehsh j?, fe;kBK d/ jZE oki nkT[D 's/ i'frzdo f;zx T[rokjK, ns[b nzikB
T[BQK B/ ;kc ehsk fe 'fwSB gzikp' w/ T[j ;koh XB d"bs T[BQK s'A b? e/ fe;kBK B/ yk; s"o 's/ fSoes ehsh. ;zw/bB
ok fBZih ftuko j?, ;z:[es fe;kB w'ou/ d/ jtkb/ ehsh ikt/rh. T[BQK B/ fejk ftu jzkoK dh frDsh ftu fe;kB
dk BjhA. fJBQK SpdK dk gqrNktk uY{Bh fe w'dh ;oeko nkoH n?Z;H n?Z;H dh Skwb j'J/. fJ; w"e/ fe;kB nkr{nK
B/ f;o;k dh nBki wzvh 'u nk:'fis ftukoXkok tkbh j? ns/ fJj ibdh B/ e/Ado ns/ jfonkDk ;oeko 's/ izw
fe;kB-wzd{o ;zw/bB 'u fjZ;k b?Ad/ j'J/ wzBD tkbh BjhA j?. nkgDh wzrK e/ fBSkB/ ftzBQ/ ns/ fejk fe fe;kB
ehsk. T[BQK fejk fe w'dh ;oeko oki wBtkT[D ykso fe;kBK B{z u'DK se nzd'bB e/Ado ;oeko d/ oki jZm
jZm eo e/ fe;kBK dh rZb wzBD s'A th T[vhe eoBh g? ;edh j?, fJ; eo e/ fybkc fJe w[fjzw j?.
ekbk e'N gfjB b?D Bkb s[jkvh f zdrh ehwsh BjhA j' iKdhzdrh ehwsh BjhA j' iKdh L n?;H;hH L n?;H;hH
ekbk e'N gfjB b?D Bkb s[jkvh f
ekbk e'N gfjB b?D Bkb s[jkvh f zdrh ehwsh BjhA j' iKdh L n?;H;hH
'ekbk e'N gfjB b?D Bkb s[jkvh fekbk e'N gfjB b?D Bkb s[jkvh fzzdrh ehwsh BjhA j' iKdhzdrh ehwsh BjhA j' iKdh' L n?;H;hH L n?;H;hH
BthA fdZbh (fpT{o') fdZbh d/ w[Zy wzsoh ns/ noftzd e/iohtkb B{z fJe tko w[V BthA fdZbh (fpT{o') i/eo s[;hA ekbk e'N gfjfBnk j? sK fJ; dk fJj
gkoNh dk okSNoh eBthBo u[fDnk frnk j?. nkw nkdwh gkoNh d/ BthA u[Dh rJh wsbp BjhA j? fe s[jkvh fzzdrh fznkdk ehwsh j?. ;[gohw e'oN B/ fJj
okSNoh ekoiekoBh dh p?me 'u ;op;zwsh Bkb fJj c?;bk fbnk frnk. okSNoh wjZstg{oB fNZgDh 60 ;kb dh T[wo s'A gfjbK e'o'Bk iK j'o ekoBK ekoB
ekoiekoBh B/ noftzd e/iohtkb B{z okSNoh eBthBo u[DB d/ Bkb jh ;op;zwsh woB tkb/ tehbK d/ gfotko tkfbnK B{z 5 bZy o[gJ/ dh w[nktzk okSh ;zpzXh
Bkb ;hBhno B/sk gzei r[gsk B{z okSNoh ;eZso ns/ n?ZBHvhH r[gsk B{z okSNoh iBfjZs gNhSB ykoi eod/ j'J/ ehsh. iZi vhHtkJhH uzdou{V, iZi fteow
yzkBuh u[fDnk j?. okSNoh ekoiekoBh tb'A u[D/ rJ/ okSNoh eBthBo, okSNoh BkE ns/ iZi fjwk e'jbh dh p?Au B/ tehb gqdhg e[wko :kdt dh gNhSB
;eZso ns/ okSNoh yzkBuh dk ekoiekb 5 ;kb dk j't/rk. ykoi eod/ j'J/ 10 jzko o[gJ/ dk i[owkBk th T[BQK 's/ brkfJnk ns/ fejk
dZ;D:'r j? fe nkw nkdwh gkoNh dh fvihNb wkfXnw Bkb B?SBb ekT{A;fbzr fe fJj gNhSB 'gpfbe fJzNo?;N fbNhr/SB' (iBfjZs gNhSB) BjhA ;r'A
dh p?me j'Jh ;h. fJj p?me nkw nkdwh gkoNh d/ ;hBhno B/sk ns/ okSNoh 'gpbhf;Nh fJzNo?;N fbNhr/SB' j?. iZi uzdou{V B/ fejk fe nfijk BjhA j?
eBthBo noftzd e/iohtkb dh gqXkBrh 'u j'Jh. fi; 'u gkoNh d/ ;hBhno B/sk fe tehb nkgDh pokdoh B{z w[nktzk okSh d/D bJh gNhSB dkfJo eod/
Skwb j'J/ ;B. fJ; p?me 'u 34 Bt/A okSNoh ekoiekoBh w?Apo u[D/ rJ/ ;B. fJBQK jB ns/ iZi fJ; B{z wBz{o eo b?Dr/. T[BQK fejk,''nDfrDs b'e wod/ jB
ekoiekoBh w?ApoK 'u 'nkg' d/ ;hBhno B/sk noftzd e/iohtkb, wBhS f;;'dhnk, ns/ s[;hA ngtkd BjhA j' ;ed/. i/eo s[;hA ekb/ e'N 'u j' sK fJ; dk wsbp
;s/Ado i?B, fJwokB j[;?B, oki/Ado gkb r"sw, okxt uZYk, nkfsSh, okyh fpVbkB fJj BjhA j[zdk fe s[jkvh fzzdrh pj[s ehwsh j?.'' ndkbs dk o[y d/y e/
nkfd d/ Bkw Skwb jB. ekoiekoBh w?ApoK B/ fejk fe noftzd e/iohtkb dh gNhSBeosk B/ gNhSB tkg; b?D dh wBz{oh wzrh go iZi uzdou{V B/ fJ;
b'efgq:sk, fJwkBdko ne; ns/ ezw dh okiBhsh Bkb fdZbh ns/ g{o/ d/S 'u b'e dh wBz{oh BjhA ehsh ns/ gNhSB ykoi eo fdZsh. Bkb jh fejk fe gNhSB
pj[s gqGkfts jB. fi; dh pd"bs fdZbh dh iBsk B/ T[BQK dh nrtkJh 'u nkw 'u fJe th nkXko gqk;zfre BjhA j?. ndkbs B/ gNhSBeosk 's/ 10 jzko
nkdwh gkoNh B{z fdZbh 'u fJe tko fco fJfsjk;e pj[ws Bkb ;oeko pDtkJh o[gJ/ dk i[owkBk th brkfJnk. p?Au B/ ;gZSN ehsk fe e'o'Bk ekoB wo/
j?. w?ApoK B/ fJews Bkb fejk fe nkw nkdwh gkoNh B{z e/iohtkb s'A fpjso j'o b'eK d/ gfotko tkfbnK B{z w[nktzk okSh d/ ;zpzX 'u ;[gohw e'oN B/ gfjbK
e'Jh BjhA ;zGkb ;edk j?. jh nkgDk c?;bk fdZsk j'fJnk j?.
15
15
15 gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
15 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
15 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
e?A;o ghVsK d/ fujo/ s/ w[;ekB fbnkT[D bJh J/no fJzvhnk d/ ijk dh n?woi?A;h dh n?woi?A;h
e?A;o ghVsK d/ fujo/ s/ w[;ekB fbnkT[D bJh
e?A;o ghVsK d/ fujo/ s/ w[;ekB fbnkT[D bJh
e?A;o ghVsK d/ fujo/ s/ w[;ekB fbnkT[D bJh
e?A;o ghVsK d/ fujo/ s/ w[;ekB fbnkT[D bJh
J/no fJzvhnk d/ ijk dh n?woi?A;h
J/no fJzvhnk d/ ijk
J/no fJzvhnk d/ ijk
J/no fJzvhnk d/ ijkz dh n?woi?A;h dh n?woi?A;h
e[Vh B/ dkB eo fdZs/ nkgD/ YkJh c[ZN bzp/ tkb
e[Vh B/ dkB eo fdZs/ nkgD/ YkJh c[ZN bzp/ tkb
e[Vh B/ dkB eo fdZs/ nkgD/ YkJh c[ZN bzp/ tkb
e[Vh B/ dkB eo fdZs/ nkgD/ YkJh c[ZN bzp/ tkb
e[Vh B/ dkB eo fdZs/ nkgD/ YkJh c[ZN bzp/ tkb
b?Afvzr, ;tko ;B 189 :ksoh
b?Afvzr, ;tko ;B 189 :ksoh
b?Afvzr, ;tko ;B 189 :ksoh
b?Afvzr, ;tko ;B 189 :ksoh
b?Afvzr, ;tko ;B 189 :ksoh
okJ/g[o (fpT{o') SZsh;rVQ d/ okJ/
g[o jtkJh nZv/ 's/ fJe tZvk ijkz
jkd;k Nb frnk. don;b T[vkD God/
;w/A J/no fJzvhnk d/ ijkz Bkb gzSh
Neok frnk, fi; ekoB n?woi?A;h
;fEsh ftu ijkz dh b?Afvzr eoBh gJh.
jtkJh nZv/ s'A fwbh ikDekoh w[skpe
J/no fJzvhnk dk fJe ijkz okJ/g[o s'A
fdZbh bJh T[vkD Go fojk ;h fe T[;
;w/A gzSh Neok frnk, fi; ekoB
gkfJbN B{z n?woi?A;h ;fEsh ftu b?Afvzr
eokT[Dh gJh. ijkz 'u 189 :ksoh
;tko ;B.
ijkz 'u ;tko :ksohnK ftu e/
Adoh oki wzsoh o/D{ek f;zx th Skwb
f;o;k (fpT{o') i/eo e'Jh fJB;kB uzr/ okj ikD dh mkD b?Adk j? sK T[; d/
;h. ijkz d/ b?Afvzr eoB s'A pknd
nZr/ nkT[D tkbh e'Jh th w[Seb pj[s nk;kBh Bkb ysw j' iKdh j?. uzr/ ezw bJh
fJzihBhnoK B/ iKu ehsh, fi; ftu T[BQK
T[wo th wkfJB/ BjhA oZydh, fJ; dh fJe fiT{Adh ikrdh fw;kb pDh j? jfonkDk
B{z gzSh d/ ntS/S fwb/, fi; s'A pov
d/ f;o;k dh ofjD tkb/ w[;ekB ufjb, fi; B/ e?A;o ghVs phphnK d/ fujo/ 's/
fjZN dh g[SNh j' rJh j?. fJ; ijkz dh
w[;ekB fbnkT[D bJh nkgD/ f;o d/ tkb dkB eo fdZs/.
T[vkD B{z oZd eo fdZsk frnk.
f;o;k d/ Skj ;sBkwg[ok ekb'Bh dh ofjD tkbh w[;ekB ufjb 11thA iwks
dh ftfdnkoED j?, fi; B/ e?A;o ghVs phphnK dh wdd bJh nkgD/ YkJh c[ZN bzp/
Nq?fce f;rBb
Nq?fce f;rBb s/ BZud/ j'J/ thvhU pDkT[Dk fgnk wfjzrk, e[Vh fybkc wkwbk dois/ BZud/ j'J/ thvhU pDkT[Dk fgnk wfjzrk, e[Vh fybkc wkwbk doi
Nq?fce f;rBb s/ BZud/ j'J/ thvhU pDkT[Dk fgnk wfjzrk, e[Vh fybkc wkwbk doi
tkb dkB eo fdZs/. w[;ekB B{z gVQkJh d"okB gsk bZrk fe e?A;o ghVs phphnK d/ Nq?fce f;rBb Nq?fce f;rBb 's/ BZud/ j'J/ thvhU pDkT[Dk fgnk wfjzrk, e[Vh fybkc wkwbk dois/ BZud/ j'J/ thvhU pDkT[Dk fgnk wfjzrk, e[Vh fybkc wkwbk doi
fJbki d"okB j'D tkbh ehw'Eo?gh Bkb T[BQK d/ tkb MV iKd/ jB. f;o d/ tkb
MVD Bkb phphnK dh ;[zdosk xZN iKdh j?. fJ; dod B{z ;wMd/ j'J/ w[;ekB B/ fJzd"o (fpT{o') wZX gqd/S 'u fJzd"o d/
nkgD/ tkb dkB eoB dk c?;bk fbnk, idfe T[j y[d fJe e[Vh j?. fJe o[ZM/ u[okj/ d/ Nq?fce f;rBb 's/ fJe
w[;ekB dZ;dh j? fe T[BQK B{z ikDekoh fwbh ;h fe dZyDh Gkos dh ;z;Ek 'j/ bVeh d/ BZuD dk thvhU ;'Sb whvhnk
no eqkT{B' n?ZBH ihH UH e?A;o ghVs phphnK bJh Sbkxk:'r ezw eo ojhnK jB. 's/ tkfJob j'D s'A pknd g[b; B/ T[; d/
;z;Ek ehw'Eo?gh eotk u[ZehnK phphnK B{z 'ftZr' pDtk e/ fdzdh j?. fJ; ezw bJh fybkc wkwbk doi ehsk j?. bVeh Sq/nk
T[j f;jswzd e[VhnK ns/ phphnK d/ tkb b?Adh j?. w[;ekB B{z id'A tkb dkB dh ekbVk d/ fybkc Gkosh dzvktbh dh Xkok
ikDekoh fwbh sK T[; B/ nkgD/ tkb d/D dk c?;bk fbnk. w[;ekB B/ fJj th 290 (iBse ;EkB 's/ gq/SkBh g?dk eoB
dZf;nk fe id'A tkb eNtkT[D dk c?;bk fbnk sK T[; dh wK B/ fJsokz iskfJnk tkbk ezw eoB) d/ sfjs wkwbk doi
;h go pknd ftu T[BQK B/ wBz{oh d/ fdZsh. ehsk frnk j?.
w[;ekB dh wK Bhbw ufjb dk efjDk j? fe T[; B/ nkgDh Xh d/ tkbK dh pj[s wkwb/ d/ s{b cVB s'A pknd ekbVk
uzr/ sohe/ Bkb d/yGkb ehsh ;h. nKtbk, ohmk, Sfjd, djhA, bZ;h nkfd tkb X'D B/ ;'Sb whvhnk 's/ thvhU ikoh eo e/
bJh tos/ iKd/ ;B. Xh B/ id'A tkb dkB eoB dh fJZSk iskJh sK E'VQk d[Zy j'fJnk ;ckJh fdZsh j?. bVeh B/ fejk fe thvhU
go pknd 'u ;'funk fe T[; dh fJ; e'fSS Bkb e?A;o ghVsK d/ fujfonK 's/ pDkT[D d/ fgZS/ w/ok w[Zy we;d nktkikJh
w[;ekB gos/rh sK tkbK dk eh j? fJj sK fco tX ikDr/. T[ZE/ jh fgsk ow/S d/ fJ; fB:w pko/ ikro{esk c?bkT[Dk ;h
ufjb B/ xo ;?b{B nkgo/No B{z p[bk e/ nkgDh Xh d/ tkb eZN e/ T[BQK B{z ;z;Ek 'u fe bkb pZsh d/ ;w/A ukbe Nq?fce f;rBb
G/i fdZsk. ;z;Ek d/ nj[d/dkoK B/ dZf;nk fe w[;ekB ufjb d/ tkbK Bkb fszB 's/ fB:s ;EkB 's/ o[eD sK fe g?db uZb
phphnK dh ftZr pD ikt/rh ns/ T[j w[V s'A ;[zdo bZrDrhnK. oj/ b'e nk;kBh Bkb ;Ve gko eo ;eD.
j?dokpkd dk w j{o rD/j{o rD/ bZv{ 18H9 bZv{ 18H9 bZy bZy
j?dokpkd dk w
j?dokpkd dk w
j?dokpkd dk w j{o rD/ bZv{ 18H9 bZy
j?dokpkd dk wSj{o rD/j{o rD/S bZv{ 18H9 bZv{ 18H90 bZy bZy
o[gJ/ dh foekov ehws HUNJAN TECHNOLOGY
o[gJ/ dh foekov ehws u j'fJnk Bhbkwu j'fJnk Bhbkw
o[gJ/ dh foekov ehws u j'fJnk Bhbkw
o[gJ/ dh foekov ehws
o[gJ/ dh foekov ehws 'u j'fJnk Bhbkwu j'fJnk Bhbkw
j?dokpkd (fpT{o') j?dokpkd d/ ;G s'A b'efgq: 21 feb' d/ bZv{ pkbkg[o rD/S dh n?stko B{z 18H90
bZy o[gJ/ dh foekov ehws 's/ Bhbkwh ehsh rJh. nKXok gqd/S ftXkB gqhSd d/ w?Apo ow/S :kdt B/ s/
bzrkBk d/ Bkdor[b d/ fJe tkgho w?oh SSB o?Zvh Bkb gqf;ZX bZv{ yohfdnk. fJ; dh p'bh 1,116 o[gJ/
s'A S[o{ j'Jh ns/ e[M jh fwzNK 'u ;?AeV/ GrsK tb'A z'odko i?ekfonK dofwnkB fJ; B{z j[D sZe dh ;G s'A
T[Zuh p'bh bJh Bhbkw eo fdZsk frnk. e'bkB{ okw o?Zvh, fJe tgkoh ns/ fe;kB, fiBQK B/ 2019 'u
17H60 bZy o[gJ/ 'u bZv{ yohfdnk ;h, T[BQK B/ th fJ; ;kb Bhbkwh 'u j'o b'eK Bkb fjZ;k fbnk. fJ;
Bhbkwh B{z d/yD bJh oki d/ f;Zfynk wzsoh ghH ;zfpsk fJzdok o?Zvh, ;kpek ftXkfJe NhH feqSBk o?Zvh ns/
eJh j'o oki B/sk w"i{d ;B. Sfjo d/ pkjoh fJbke/ pkbkg[o fgzv 'u bZv{ dh ;kbkBk Bhbkwh rD/S
ft;oiB dh S[o{nks dk gqshe j?. i' Sfjo d/ ftu'-ftu j[;?B ;kro Mhb sZe gj[zuD bJh Sfjo d/ tZy-
tZy fjZf;nK s'A j' e/ bzxdk j?.
jo ;kb Bhbkwh dk nk:'iB eoB tkbh pkbkg[o rD/S T[s;t ew/Nh nB[;ko 1994 'u j'Jh gfjbh
Bhbkwh 'u bZv{ 450 o[gJ/ 'u ftfenk ;h. T[d'A s'A fJ; wfmnkJh dh b'efgq:sk ns/ ehws 'u tkXk
j'fJnk. feT[Afe nfijk wzfBnk iKdk j? fe fJj i/s{ bJh y[Sjkbh fbnKdk j?, fJ; bJh tgkoh-okiB/sk
jo ;kb p'bh brkT[Ad/ jB. ;kb 2018 'u bZv{ B{z 16H60 bZy o[gJ/ 'u Bhbkw ehsk frnk ;h. fgSb/
;kb, Bhbkwh oZd eo fdZsh rJh ;h, feT[Afe e'o'Bk wjkwkoh ekoB e'Jh iBse ;wko'j BjhA j'fJnk ;h.
e'bkB{ w'jB o?Zvh B/ 1994 'u gfjbh Bhbkwh 'u bZv{ yohfdnk ;h ns/ brksko 5 ;kbK sZe ;cb p'bh
bkT[D tkb/ ;B. fit/A jh T[; B/ p'bh fiZs e/ y[Sjkbh dk dkntk ehsk, bZv{ tZX b'efgq: j' frnk.
16
16
16 gzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
16 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
16 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
roGtsh wfjbktK B{z e'o'Bk fJBc?eSB dk ysokB dk ysok e/Adoh e?pfBN dk tZvk c?;bk, N?bhekw ;?eNo e/Adoh e?pfBN dk tZvk c?;bk, N?bhekw ;?eNo 'u 1u 1 u 1u 1 u 100 ch;dh n?ZcH vhH nkJhH B{z wB ch;dh n?ZcH vhH nkJhH B{z wBz{oh{oh {oh{oh {oh
ch;dh n?ZcH vhH nkJhH B{z wB
roGtsh wfjbktK B{z e'o'Bk fJBc?e B dk ysok e/Adoh e?pfBN dk tZvk c?;bk, N?bhekw ;?eNo
ch;dh n?ZcH vhH nkJhH B{z wB
roGtsh wfjbktK B{z e'o'Bk fJBc?e ch;dh n?ZcH vhH nkJhH B{z wB
roGtsh wfjbktK B{z e'o'Bk fJBc?e B dk ysokB dk ysok e/Adoh e?pfBN dk tZvk c?;bk, N?bhekw ;?eNo e/Adoh e?pfBN dk tZvk c?;bk, N?bhekw ;?eNo
roGtsh wfjbktK B{z e'o'Bk fJBc?e
T[ZE/ jh e/Adoh e?pfBN dh p?me 'u
nkdk, j' ;edhnK jB fJj phwkohnKL fog'oN
nkdk, j' ;edhnK jB fJj phwkohnKL fog'oN
nkdk, j' ;edhnK jB fJj phwkohnKL fog'oN
fffffznkdk, j' ;edhnK jB fJj phwkohnKL fog'oNnkdk, j' ;edhnK jB fJj phwkohnKL fog'oN nkN', nkN' gkoN; ns/ vq'B T[d:'r bJh
26,058 eo'V o[gJ/ dh gq'veSBb fbzev
fJz;?AfNt :kBh ghH n?ZbH nkJhH :'iBk
B{z wBz{oh fdZsh rJh. ;{uBk gq;koD
wzsoh nB[okr mke[o B/ fJj ikDekoh
fdzd/ j'J/ fejk fe e?pfBN d/ fJ; c?;b/
Bkb nkN' ;?eNo 'u B"eohnK
tXDrhnK. ;oekoh nB[wkB w[skpe
7H6 bZy b'eK B{z B"eohnK fwbDrhnK.
fJ; Bkb d/S 'u fJb?efNqe tkjBK d/
T[sgkdB B{z pVQktk fwb/rk. fJ; Bkb
nkN' ;?eNo 'u nrb/ 5 ;kb 'u 47,500
eo'V o[gJ/ dk BtK fBt/S nkt/rk.
ihH vhH ghH
ihH vhH ghH u tX/rk nkN' ;?eNo
ihH vhH ghH 'u tX/rk nkN' ;?eNou tX/rk nkN' ;?eNo
ihH vhH ghH
ihH vhH ghH u tX/rk nkN' ;?eNou tX/rk nkN' ;?eNo
dk fjZ;k
dk fjZ;k
dk fjZ;k
dk fjZ;k
dk fjZ;k
nB[okr mke[o B/ fejk fe ghH n?ZbH
nkJhH ;ehw d/ n?bkB Bkb w'dh ;oeko
ihH vhH ghH 'u nkN' y/so dh fjZ;/dkoh
BthA fdZbh (fpT{o') gqXkB wzsoh e?pfBN B/ e[Zb 9 ;Nqeuob ns/ 5 gq';?Z; 12 ch;dh sZe tXkT[Dk ukj[zdh j? i'
Bfozdo w'dh dh gqXkBrh 'u j'Jh e?pfBN fockow B{z wBz{oh fdZsh j?. j[D 7H1 ch;dh j?, fJ; bJh Gkos d/
w'pkfJb f;w b?D bJh j[D BjhA
p?me 'u p[ZXtko B{z eJh tZv/ c?;b/ bJ/ w'pkfJb f;w b?D bJh j[D BjhA nkN' ns/ ezg'B?AN pkzko bJh ghH n?ZbH
w'pkfJb f;w b?D bJh j[D BjhA
w'pkfJb f;w b?D bJh j[D BjhA
w'pkfJb f;w b?D bJh j[D BjhA
rJ/. nkN'w'pkfJb ;?eNo bJh T[sgkdB GoBk j't/rk ckow nkJhH ;ehw fbnKdh rJh j?. nB[okr
GoBk j't/rk ckow
GoBk j't/rk ckow
GoBk j't/rk ckow
GoBk j't/rk ckow
nkXkfos gq's;kjB (ghH n?ZbH nkJhH) e/Adoh wzsoh nStBh t?SDt B/ mke[o B/ fejk fe fJ; Bkb Gkos B{z
;ehw B{z wBz{oh d/D s'A fJbktk ;oeko dZf;nk fe e/H tkJhH ;hH (rkje B{z ikD') rb'pb gb/no pDkT[D 'u wdd fwb/
B/ N?bhekw ;?eNo 'u 100 ch;dh f;ZX/ j[D g{oh soQK nkBbkJhB j't/rh. f;w rh. T[BQK B/ fejk fe fJ; ;w/A eohp 17
ftd/Sh fBt/S (n?ZcH vhH nkJhH) B{z wBz{oh b?D iK g';Ng/v s'A gqhg/v eotkT[D tor/ nop vkbo d/ ezg'B?AN ftd/S s'A nkT[Ad/
d/ fdZsh j?. fJ; s'A fJbktk fJj c?;bk ;ko/ ezwK bJh j[D e'Jh ckow BjhA GoBk jB, ;oeko dk Nhuk fJj j? fe fJ; B{z
fbnk frnk fe N?bhekw ezgBhnK B{z j't/rk. fJ; bJh fvihNb e/H tkJhH ;hH Gkos 'u jh pDkfJnk ikt/. fJ; ;ehw
BthA fdZbh (fpT{o') d/S 'u fiE/ e'o'Bk tkfJo; dh d{ih bfjo dk n;o xNdk ;g?eNqw ukofzz ns/ e[Zb ftt;fEs wkBsk gqkgs j't/rh. f;w b?Ad/ ;w/A fdZs/ Bkb dokwd B{z xZN eoB 'u wdd fwb/
Bzo nk fojk ;h T[E/ jh fJe tko fco e'o'Bk d/ wkwfbnK 'u s/zh t/yD B{z fwb ojh wkbhnk (J/H ihH nkoH) pekJ/ B{z b? e/ 4 rJ/ vkfeT{w?AN; B{z th fvihNbkJhzv rh. T[BQK B/ dZf;nk fe ghH n?ZbH nkJhH
j?. dZ; d/JhJ/ fe id'A s'A e'o'Bk wjkwkoh B/ d[Bhnk 'u g?o g;ko/ jB, T[d'A s'A Bt/ ;kbK 'u w'okN'ohnw fdZsk ikJ/rk. ehsk ikJ/rk. ;ehw d/ sfjs u[DhnK rJhnK ezgBhnK
26,
A-Bt/A nfXn?BK 'u nfjw ikDekohnK ;kjwD/ nk ojhnK jB. fJ; ftueko j[D d{o;zuko wzsoh nStBh t?SDt B/ fJe 26, B{z 5 ;kb sZe fBt/S eoBk j't/rk. fBt/
26,058 eo'V o[gJ/ dh ghH n?ZbH58 eo'V o[gJ/ dh ghH n?ZbH
26, 58 eo'V o[gJ/ dh ghH n?ZbH
26, 58 eo'V o[gJ/ dh ghH n?ZbH58 eo'V o[gJ/ dh ghH n?ZbH
fJzvhnB ekT{Af;b nkc w?vheb fo;ou tb'A fJe nfXn?B ehsk frnk j?, fi; ftu gq?Z; ekBcoz; 'u fJ; dk n?bkB ehsk. nkJhH ;ehw wB S dh fbfwN tZy-tZy j?.
nkJhH ;ehw wB
nkJhH ;ehw wB
nkJhH ;ehw wBz{o{o {o{o {o
nkJhH ;ehw wB
dZf;nk frnk j? fe roGtsh wfjbktK B{z rzGho e'o'Bk tkfJo; fJBc?eSB dk
fznkdk ysok j?. fJ; B{z t/yd/ j'J/ T[BQK B{z w?vheb wdd dh b'V g? ;edh j?.
skfbpkB s'A puD wro'A j[D nkgD/ GftZy B{z b? e/ fuzsk s'A puD wro'A j[D nkgD/ GftZy B{z b? e/ fuzsk u jB Gkos nkJ/ ncrkB f;Zyu jB Gkos nkJ/ ncrkB f;Zy
'skfbpkBskfbpkB' s'A puD wro'A j[D nkgD/ GftZy B{z b? e/ fuzsk s'A puD wro'A j[D nkgD/ GftZy B{z b? e/ fuzsk 'u jB Gkos nkJ/ ncrkB f;Zyu jB Gkos nkJ/ ncrkB f;Zy
skfbpkB s'A puD wro'A j[D nkgD/ GftZy B{z b? e/ fuzsk u jB Gkos nkJ/ ncrkB f;Zy
skfbpkB
roGtsh wfjbktK u fJBQK phwkohnK dk ysoku fJBQK phwkohnK dk ysok
roGtsh wfjbktK
roGtsh wfjbktK 'u fJBQK phwkohnK dk ysoku fJBQK phwkohnK dk ysok
roGtsh wfjbktK u fJBQK phwkohnK dk ysok
roGtsh wfjbktK
fJzvhnB iBob nkc w?vheb fo;ou 'u Sg/ nfXn?B w[skpe, e'o'Bk tkfJo;
fJBc?eSB ekoB roGtsh wfjbktK B{z ;w/A s'A gfjbK fvbhtoh j'D ns/ fznkdk
wkoh rJh. eohp 25 b'eK dh w"s j'
sDkn dk ysok j?. fJj T[BQK 'u e'o'Bk d/ nkw gqGkt j' ;ed/ jB. nfXn?B 'u fJj
rJh ;h. T[BQK B/ fejk fe T[BQK d/ fgsk,
th fejk frnk j? fe e'o'Bk d/ Bkb jh roGtsh ns/ pZu/ B{z iBw d/ u[ZehnK
dkdh, d' GoktK ns/ ukuk ;w/s gfotko
wfjbktK 'u n?Bhwhnk, NhphH ns/ S{ro torhnK phwkohnK w"s d/ yso/ B{z tXk
fgSb/ ;kb wJh ftu ncrkfB;skB s'A
;edhnK jB.
d"V nkJ/ ;B. fJ; jwb/ B/ ;kB{z Mzi'V
dZ; d/JhJ/ fe fJ; nfXn?B 'u wjkokSNo 'u e'o'Bk dh gfjbh bfjo d"okB
fdZsk ;h.
e'ftv-19 fJBc?eSB wfjbktK dh roG-nt;Ek d/ BshfinK dk ftSb/SD ehsk
d/S d/ w"i{dk jkbks 's/ f;zx B/
frnk ;h, fJ; bJh wjkokSNo d/ 19 w?vheb ekbiK s'A roGtsh ns/ pZfunK B{z
fejk fe jo fdB pdso j[zd/ ik oj/
iBw d/ u[ZehnK T[BQK wfjbktK dh ikDekoh fJeZmh ehsh rJh ;h, i' e'o'Bk ghVs
jB. eZb pzd{e dh B'Ae 's/ skfbpkB B/
j'JhnK ;B.
fJe f;Zy B{z nrtk eo fbnk. bZrGr
73 ncrkB f;Zy Gkos nkJ/. e[M
gfotko gzikp bJh otkBk j'J/ rJ/ jB,
Nhuo B/
Nhuo B/ B{z fejk- id sZe BjhA pD/rh B{z fejk- id sZe BjhA pD/rh fiZE/ T[BQK d/ foSs/dko jB. fdZbh d/
Nhuo B/ CM B{z fejk- id sZe BjhA pD/rh B{z fejk- id sZe BjhA pD/rh
Nhuo B/ B{z fejk- id sZe BjhA pD/rh
Nhuo B/
b'e fBT{ wjktho Bro ftu r[od[nkok
BthA fdZbh (fpT{o') ncrkfB;skB ;h, id'A T[j ekp[b d/ r[o{ jfo okJ/ ;kfjp
r[o{ noiB d/t dh wdd 's/ fBoGo jB.
fgzv fgzv fgzv u ;Ve, BjhA eoKrh ftnkju ;Ve, BjhA eoKrh ftnkj dh ;Zsk 's/ skfbpkB d/ epz/ wro'A r[od[nkok ;kfjp ftu nkgD/ ewo/ d/ Sktbk y/so ftu fJzv'-Gkosh pkovo
u ;Ve, BjhA eoKrh ftnkj
fgzv fgzv 'u ;Ve, BjhA eoKrh ftnkju ;Ve, BjhA eoKrh ftnkj
Gkos nkJ/ ncrkB f;Zy pbdhg f;zx pkjo ;h. T[; ;kb wJh ftu pbdhg
g[b; (nkJhH NhH phH ghH) e/Ado 'u
B{z nkgD/ gfotko dk fYZv GoB bJh f;zx nkgDh ns/ nkgD/ gfotko dh
fJeKstk; dk ;wK g{ok eoB wro'A
B"eoh fwbD 'u w[SebK dk ;kjwDk ;[oZfynk d/ vo s'A Gkos bJh otkBk j'
xZN'-xZN 6 nfij/ gfotko r[od[nkok
eoBk g? fojk j?. pbdhg f;zx fjzdh ;w/ rJ/ ;B. T[BQK B/ fejk fe jkbKfe e[M
;kfjp ftu ofj oj/ jB.
s 3 GkSktK dh ikDekoh oZyd/ jB go wjhB/ pknd T[j ekp[b gos rJ/. T[BQK
pbdhg f;zx B/ fejk fe T[BQK B/
fJ; d/ pkti{d th T[BQK B{z B"eoh BjhA B/ fejk fe fJj T[j EK j?, fiZE/ w/ok
e[M wjhB/ gfjbK w'pkfJb eto t/uDk
fwb ojh j?. fJ; ;w/A fBT{ wjktho Bro iBw j'fJnk ;h. T[j EK j?, fiZE/ w/oh
S[o{ ehsk ;h go fgSb/ ;kb skbkpzdh
ftu ofj oj/ 24 ;kbk f;zx B/ fejk fe wK dh w"s j'Jh ;h. w?A fes/ j'o fet/A j'
ekoB T[BQK dk ezweki mZg j' frnk.
fJj ;fEsh Bk f;oc T[BQK f;ZyK dh j?, ;edk ;h.
ekp[b ftu n"SXh iVQh-p{NhnK t/uD
i' 15 nr;s 2021 B{z ekp[b 's/ skfbpkB d/ ncrkfB;skB 's/
tkb/ feqgkb f;zx ykbh jZE Gkos nkJ/
skfbpkB dk epzk j'D wro'A fJZE/ gj[zu/ epzk eoB dk wsbp ;h, pbdhg f;zx
. T[BQK B/ fejk fe w?B{z fJe i'Vh eZgV/
;B ;r'A T[BQK dh th j?, i' fJ; s'A gfjbK B{z fco s'A ekp[b s'A d"VBk fgnk. fJ;
g?e eoB dk ;wK th BjhA fwfbnk. fszB
d/S SZv e/ nkJ/ ;B. tko T[j BjhA ikDd/ fe eh ed/ tkg;
pZfunK d/ fgsk feqgkb B/ fejk fe T[ZE/
fJj gfjbh tko BjhA j?, id'A pbdhg ik ;eDr/ iK BjhA. nkgD/ w'pkfJb
w/oh uzrh ewkJh ;h. fJZE/ w/o/ e'b e[M
f;zx B/ ncrkfB;skB SZfvnk j?. fgSb/ c'B 's/ nkgDh wK dh s;tho B{z t/yd/
BjhA j? go w?A fzzdk jK. w?B{z i' th ezw
;kb 25 wkou B{z T[BQK dh wK dh fJe j'J/ T[BQK fejk fe T[j nodk; eoB bJh
fwb/rk, w?A eoKrk. gfjbh soihj fiT{Ad/
nZstkdh jwb/ ftu T[; ;w/A w"s j' rJh j/mK rJh ns/ fJe nZstkdh jwb/ 'u
ofjDk j?.
e'o'Bk s'A szdo[;s j'D wro'A 5 b'eK d/ fgZs/ u r?ArohB
e'o'Bk s'A szdo[;s j'D wro'A 5 b'eK d/ fgZs/ 'u r?ArohBu r?ArohB
e'o'Bk s'A szdo[;s j'D wro'A 5 b'eK d/ fgZs/
e'o'Bk s'A szdo[;s j'D wro'A 5 b'eK d/ fgZs/ u r?ArohB
e'o'Bk s'A szdo[;s j'D wro'A 5 b'eK d/ fgZs/ u r?ArohB
p?Arb[o{ (fpT{o') eJh tko e[M b'e e[M nfijk eo iKd/ jB fe ;G d/yd/ ofj
iKd/ jB. eoBkNe dh fJe wfjbk Nhuo B/ e[M nfijk jh ehsk j?. T[; B/ fJj BthA fdZbh (fpT{o') e'o'Bk tkfJo; wjkwkoh s'A szdo[;s j'D s'A pknd 5 b'eK
c?;bk ehsk j? fe id sZe T[BQK d/ fgzv dh ;Ve BjhA pD iKdh, T[d'A sZe T[j B{z fgZs/ 'u r?ArohB dh ;wZf;nk j'Jh. nyho gziK wohzK dk fgZsk b?go';e'fge
ftnkj BjhA eo/rh. T[BQK fJ; B{z b? e/ pko/ w[Zy wzsoh p;toki p'wZJh B{z Jhw/b th ;oioh d/ zohJ/ eZY fdZsk frnk. fJBQK 5 wohzK dk i{B ns/ nr;s d/ dofwnkB
G/ih j?. dktDr/o/ fzbQ/ d/ n?ZuH okwg[ok fgzv dh ofjD tkbh fpzd{ nkoH vhH B/ ;o rzrkokw j;gskb 'u ;cbskg{ote fJbki ehsk frnk.
dZf;nk fe T[BQK d/ fgzv dh jkbs d/y e/ jh T[E/ e'Jh th nkgD/ pZfunK dk ftnkj j;gskb 'u fJz;NhfuT{N nkc fbto, r?;No' n?ANo'b"ih n?Av g?BeqhJ/
BjhA eoBk ukj[zdk. ;hH n?ZwH p'wZJh B{z T[BQK Jhw/b G/ih ns/ nkgD/ fgzv dh ;Ve fNe'pkfJboh ;kfJzf;z d/ w[yh vkH nfBb no'Vk B/ fejk, ''n;hA i{B ns/ nr;s
ns/ pZ; ;/tk B{z b? e/ fJj wzr oZyh. d/ dofwnkB nfij/ 5 wohzK dk ;cbskg{ote fJbki ehsk. e'ftv-19 s'A
fpzd{ B/ dZf;nk fe T[BQK d/ fgzv Bkb pZ; dk ;zgoe BjhA j?. 2 feb'whNo sZe szdo[;s j'D s'A pknd fJBQK wohzK d/ fgZs/ 'u gZEoh s'A fpBK jh rzGho ;'i nk
dk okj sK g{ok fuZeV Bkb Gfonk j[zdk j?. nkgD/ fgzv dh T[j fJeb"sh g';N rq?i{J/ rJh ;h fi; Bkb fgZs/ 'u r?ArohB dh ;wZf;nk g?dk j' rJh. nfij/ 'u s[ozs
N wfjbk j?. T[j nkgDk fgzv SZvDk th BjhA ukj[zdh. T[BQK dk wzBDk j? fe pknd ;oioh dh b'V j[zdh j?.''
'u fgzv d/ b'eK d/ jZe bJh bVB tkbk e'Jh BjhA pu/rk. fJzBk jh BjhA fgzv 'u T[BQK B/ dkntk ehsk fe fJj gfjbh tko j? id'A e'ftv-19 fJBc?eSB s'A
;e{b ns/ f;js ;/tk e/Ado th BjhA jB. fpzd{ dk efjDk j? fe T[BQK d/ fgzv 'u 5thA szdo[;s j'D s'A pknd fgZs/ 'u r?ArohB d/ wkwb/ ;kjwD/ nkJ/ jB. fJBQK wohzK
ebk; sZe ;e{b j? go i/eo fe;/ B{z nZr/ gVQBk j[zdk j? sK T[; B{z fdB 'u 14 'u 4 wod ns/ fJe n"os j?, fiBQK dh T[wo 37 s'A 75 ;kb d/ dofwnkB j?.
feb'whNo s[o e/ ;e{b ikDk g?Adk j?. fJjh ekoB j? fe T[BQK d/ fgzv dhnK fznkdkso r?ArohB fJe phwkoh j? fi; 'u ;oho d/ e[M fjZf;nK 'u fNS{ BSN j'D bZrd/ jB
e[VhnK B/ ;e{bh gVQkJh SZv fdZsh ;h. fi; d/ Bkb T[ZE/ zyw pD iKdk j? i' brksko c?bdk iKdk j?.
17
17
17 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
17 gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
17 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
gzikp d/ tZX gqGkfts fgzvK eoskog[o d/ vkeNo tZb'A ;'B/ s/ jhfonK Bkb
gzikp d/ tZX gqGkfts fgzvK u gokbh ;kVB dhnKu gokbh ;kVB dhnK
gzikp d/ tZX gqGkfts fgzvK u gokbh ;kVB dhnK
gzikp d/ tZX gqGkfts fgzvK
gzikp d/ tZX gqGkfts fgzvK 'u gokbh ;kVB dhnKu gokbh ;kVB dhnK
eoskog[o d/ vkeNo tZb'A ;'B/ s/ jhfonK Bkb
eoskog[o d/ vkeNo tZb'A ;'B/ s/ jhfonK Bkb
eoskog[o d/ vkeNo tZb'A ;'B/ s/ jhfonK Bkb
eoskog[o d/ vkeNo tZb'A ;'B/ s/ jhfonK Bkb
xNBktK o'eD bJh 85
xNBktK o'eD bJh 85 B'vb nc;o skfJBks
xNBktK o'eD bJh 85
xNBktK o'eD bJh 85 B'vb nc;o skfJBks B'vb nc;o skfJBks
xNBktK o'eD bJh 8500 B'vb nc;o skfJBks B'vb nc;o skfJBks
iVh ebrhebrh ;qh j ;qh j {o ;kfjp G/N ehsh rJh{o ;kfjp G/N ehsh rJh
iVh
iVh ebrh ;qh j {o ;kfjp G/N ehsh rJh
iVh 'ebrhebrh' ;qh j ;qh jz{o ;kfjp G/N ehsh rJh{o ;kfjp G/N ehsh rJh
iVh
fsnko ehsk j?.
fJe fBT{z u?Bb Bkb rZb eod/
j'J/,''vkH ;wok B/ fejk fe 'ebrh'
brGr 2H5 feb' ;'B/ Bkb pDh j?, fi;
'u wkfDe, g[yoki ns/ Bhbw ;w/s tZvh
frDsh 'u osB iV/ j'J/ jB. fdZbh
;fEs fiT{boz tb'A fJ; dh gos B{z
brGr 2000 jho/ d/ N[ZefVnK Bkb
ifVnk frnk j?. r[ioks, oki;EkB
ns/ fdZbh d/ ekohroK B{z fJ; ezw 'u
uzvhrVQ (fpT{o') gzikp ftZu M'B/ dh tkYh d/ ;hzB d"okB gokbh ;kVD dh bkfJnk frnk ;h ns/ fJ; ezw B{z g{ok
;wZf;nk T[s/ ekp{ gkT[D bJh ;{pk ;oeko B/ tZX gqGkfts fgzvK ti'A SBkys ehs/ eoB 'u T[BQK B{z fJe ;kb dk ;wK
rJ/ fJBQK ;ko/ fgzvK ftu 8500 B'vb nc;o skfJBks ehs/ jB. M'Bk dk T[sgkdB bZrk.'' ;kwok gfotko n?stko B{z fJj
eoB tkb/ fJBQK fgzvK B{z fJ; eoe/ tZX gqGkfts fgzv wzfBnk iKdk j?, feT[A i' fJBQK ebrh b? e/ wzdo g[Zfink, fi; B{z ;zrs
fgzvK ftZu fgSb/ ;w/A s'A M'B/ dh gokbh B{z nZr bZrD dhnK xNBktK tkgodhnK doSBK bJh oZfynk ikt/rk. 7 bZy o[gJ/
nk ojhnK jB. gzikp gqd{SD ezNo'b p'ov d/ w?Apo ;eZso eo[B/S ror d/ w[skpe dh bkrs Bkb fJe ftS/S Sso th
;pzXs fzfbQnK d/ fvgNh efwSBoK B{z b'VhAdhnK jdkfJsK gfjbK jh ikoh eo pDkfJnk frnk j?. fJ; s'A gfjbK th
fdZshnK jB fe fJBQK gqGkfts fgzvK ftZu ftS/S fXnkB fdZsk ikt/. fgSb/ ;hzB eoskog[o (fpT{o') ;qh r[o{ s/r eo'V dh ehws tkbh ebrh ;Zuyzv ;qh vkH ;wok B/ sys gNBk ;kfjp B{z fJe
d"okB jo/e fgzv ftZu gokbh B{z nZr bZrD dhnK 25 s'A tZX xNBktK tkgohnK pjkdo j;gskb eoskog[o d/ n?Zwvh jz{o ;kfjp B{z G/N ehsh j?. fJ; ebrh eo'V 28 bZy dh ehws tkbh S[ZX ;'B/
;B. vkH r[oftzdo f;zx ;wok tZb'A YkJh feb' B{z r[ioks, oki;EkB ns/ fdZbh d/ ns/ jhfonK Bkb fsnko ehsh 'ebrh'
fzeo:'r j? fe gfNnkbk, ;zro{o, pfmzvk, fco'zg[o, ;qh w[es;o ;kfjp, S[ZX ;'B/ ns/ jhfonK Bkb iVh g"D/ d' ekohroK B/ ;kb dh ;ys fwjBs Bkb G/N ehsh ;h.
soBskoB, w'rk ns/ wkB;k B{z tZX gqGkfts fzfbQnK ti'A SBkys ehsk frnk j?.
fgSb/ ;hzB ftZu fJBQK ftZu'A jo/e fzbQ/ ftZu M'B/ dh gokbh B{z ;kV/ dhnK 4000 s'A
tZX xNBktK tkgoB d/ wkwb/ ;kjwD/ nkJ/ ;B. ;qh ror B/ fJj th dZf;nk fe bt w?foi dh fwbh y"cBke ; k, ;Z; s/ ;kfbnK B/ ehskk, ;Z; s/ ;kfbnK B/ ehsk
bt w?foi dh fwbh y"cBke ;
bt w?foi dh fwbh y"cBke ; k, ;Z; s/ ;kfbnK B/ ehsk
bt w?foi dh fwbh y"cBke ;zk, ;Z; s/ ;kfbnK B/ ehskk, ;Z; s/ ;kfbnK B/ ehsk
jo/e fzbQ/ ftZu ezNo'b o{w th ;Ekgs ehsk frnk j?, fiZE/ gokbh ;kVB dhnK bt w?foi dh fwbh y"cBke ;
xNBktK dh fBrokBh eoB, w'pkJhb n?g s'A vkNk v?Sp'ov T[s/ ngb'v eoB ns/
tZy-tZy gkf;nK s'A ekotkJh eoB pko/ gqkgs j'JhnK B{z fsnko eoBk ns/ iwQK
feogkBK s/ e?Auh Bkb B"itkB dk esb
feogkBK s/ e?Auh Bkb B"itkB dk esb
feogkBK s/ e?Auh Bkb B"itkB dk esb
feogkBK s/ e?Auh Bkb B"itkB dk esb
eotkT[D dk ekoi ehsk ikt/rk. feogkBK s/ e?Auh Bkb B"itkB dk esb
w?Apo ;eZso B/ nZr/ dZf;nk fe fJBQK B'vb nc;oK B{z jo/e gqGkfts fgzv ftZu
skfJBks ehsk frnk j? sK fe fe;kBK B{z gokbh ;kVB s'A r[o/z eoB pko/ ikro{e
G'rg[o (fpT{o') EkDk G'rg[o d/ fgzv GNB{ok b[pkDk ftu
eoB s'A fJbktk M'B/ dh tkYh T[gozs d/ ekoiK T[s/ fBrQk oZyh ik ;e/. gzikp
fJe B"itkB B{z T[; dh ;Z; ns/ ;kfbnK tZb'A esb eoB dk
gqd{SD ezNo'b p'ov, ;fjekosk, wkb, g/Av{ ftek; s/ gzukfJs, y/shpkVh, pkrpkBh
;B;Bhy/z wkwbk ;kjwD/ nkfJnk j?. phsh oks fJ; esb B{z
ns/ G{wh ;zGkb ;w/s j'o ftGkrK d/ ;Nkc B{z B'vb nc;o ti'A skfJBks ehsk
nzikw fdZsk frnk. RfJeZso ikDekoh nB[;ko r[fozdo f;zx
frnk j? sA fe gzikp ftZu gokbh ;kVB d/ r?o-f;jswzd o[MkB B{z mZbQ gkT[D bJh
T[oc bZeh B/ nkgD/ fgzv d/ ftu jh jodhg e"o g[Zsoh ;[oihs
ehs/ ik oj/ :sBK B{z j'o s/z ehsk ik ;e/. fJBQK B'vb nc;oK tZb'A fgzvK ftZu
f;zx Bkb 'bt w?foi' eotkJh ;h.
ikro{esk g?dk eoB bJh tZy-tZy rshftXhnK ubkJhnK ikDrhnK, fi; d/
gzi ;kb gfjbK j'J/ fJ; ftnkj s'A pknd r[fozdo f;zx d/
sfjs fe;kB fwbDhnK, c;bK dh ofjzd-y{zjd d/ fBgNko/ bJh wShBK dk pzd'p;s
xo d' pZfunK B/ iBw fbnk ;h. 'bt w?foi' j'D ekoB r[fozdo
eoB, fgzvK ftZu gquko ;wZroh tzvD s'A fJbktk j'o Yzr-sohfenK Bkb gokbh B{z
f;zx d/ ;kb/ ns/ ;Z; T[; Bkb ozfiS oZyd/ ;B ns/ eJh tko
nZr bkT[D d/ o[MkB fybkc tZX s'A tZX ikro{esk g?dk eoBk j?.
nkg; ftZu MrVk th j' u[Zek ;h. phsh oks th r[fozdo dk
dZ;D:'r j? fe ;{pk ;oeko B/ fe;kBK tZb'A gokbh ;kV/ fpBK fJ; dk fBgNkok
nkgD/ ;j[ok gfotko d/ xo ftZu MrVk j' fojk ;h.
eoB bJh ftnkge gq'rokw th T[bhfenk j'fJnk j?. phs/ fszB ;kbK ftZu fe;kBK,
fJ;/ d"okB id'A r[fozdo d/ wksk-fgsk T[; d/ ;j[o/ xo g[Zi/
;fjekoh ;GktK, gzukfJsK ns/ e;Nw jkfJfozr ;?ANoK B{z ;pf;vh T[s/ 76,626 y/
sK T[BQK B/ t/fynk fe T[BQK d/ g[Zso r[fozdo f;zx T[oc bZeh
sh wShBK$;zd ;gbkJh ehs/ jB. fJ; ;kb d"okB gzikp y/shpkVh s/ fe;kB GbkJh
T[Zs/ T[; d/ ;kb/ wfBzdo f;zx T[oc ;kph, tfozdogkb f;zx
ftGkr B/ fe;kBK, ;fjekoh ;GktK, gzukfJsK ns/ ;hHn?ZuH;hH gk;'A gqkgs j'JhnK
T[oc okik ns/ bZeh dh ;Z; okfizdo e"o ns/ fJBQK d/ Bkb
nozhnK d/ nkXko T[s/ 31,000 s'A tZX wShBK B{z gqtkBrh d/ fdZsh j? sK fe fJBQK
fszB uko nDgSks/ ftnesh, i'fe s/zXko jfEnkoK e?Auh
tZb'A M'B/ dh gokbh dk y/sK ftZu iK y/sK s'A pkjo fBgNkok eoB bJh 50 ch;dh
feogkBK nkfd Bkb b?; ;B, r[fozdo 's/ jwbk eo fdZsk.
s'A 80 ch;dh ;pf;vh T[s/ wShBoh yohdh ik ;e/.
id'A r[fozdo d/ fgsk B/ nkgD/ g[Zso B{z pukT[D bJh o"bk
gkfJnk sK fJj ftnesh nkgD/ jfEnkoK d/ Bkb w"e/ s'A
gzikp
gzikp
gzikp u dfbs w[Zy wzsoh pDkT[D s/ p'bh coko j' rJ/. dZf;nk ik fojk j? r[oftzdo d/ rb ftZu e?Auh
gzikp u dfbs w[Zy wzsoh pDkT[D u dfbs w[Zy wzsoh pDkT[D s/ p'bhs/ p'bh
gzikp 'u dfbs w[Zy wzsoh pDkT[D u dfbs w[Zy wzsoh pDkT[D 's/ p'bhs/ p'bh
wko/ ikD ekoB T[; dh w"s j' rJh g[b; tZb'A bkS B{z epz/
ftZu b? e/ ekotkJh S[o{ eo fdZsh rJh j?.
wkfJnktsh- fJj eKro; dk u'Dkth jZEezvk
wkfJnktsh- fJj eKro; dk u'Dkth jZEezvk
wkfJnktsh- fJj eKro; dk u'Dkth jZEezvk
wkfJnktsh- fJj eKro; dk u'Dkth jZEezvk
wkfJnktsh- fJj eKro; dk u'Dkth jZEezvk
p?Arb[o{ u gfotko d/ 5 w?Apo fwb/ fwqs, 5 fdBK
p?Arb[o{
p?Arb[o{ u gfotko d/ 5 w?Apo fwb/ fwqs, 5 fdBKu gfotko d/ 5 w?Apo fwb/ fwqs, 5 fdBK
p?Arb[o{
p?Arb[o{ 'u gfotko d/ 5 w?Apo fwb/ fwqs, 5 fdBKu gfotko d/ 5 w?Apo fwb/ fwqs, 5 fdBK
sZe bk K Bkb ojh YkJh ;kb dh pZuhK Bkb ojh YkJh ;kb dh pZuh
sZe bk
sZe bk
sZe bkSK Bkb ojh YkJh ;kb dh pZuhK Bkb ojh YkJh ;kb dh pZuh
sZe bk K Bkb ojh YkJh ;kb dh pZuh
g[Zs wX[;kro ns/ 9 wjhB/ dk g'sk
Skwb j?. uko/ b'e tZy-tZy ewfonK
'u ckj/ Bkb bNe/ fwb/, id'A fe Btiks
fp;so 's/ fwfbnk, fi; dh w"s G[Zy
ekoB j'Jh. T[BQK dZf;nk fe bkSK p[oh
soQK ;V u[ehnK ;B. g[b; B{z T[ZE/
f;BukBk dh YkJh ;kb dh pZuh fwbh,
byBT{ (fpT{o') gzikp 'u dfbs GkJhuko/ s'A nkT[D tkb/ uoBihs f;zx uzBh d/ i' ykD-ghD B{z e[M BjhA fwbD ekoB
w[Zy wzsoh nj[d/ dh ;j[z u[ZeD s'A pknd pj[iB ;wki gkoNh (p;gk) ;[gohw' p/j'S ;h. g[b; B/ fejk fe pZuh dk
wkfJnktsh B/ ;'wtko B{z fJ; B{z u'Dkth jZEezvk dZf;nk. T[BQK fejk fe ftXkB fiT[Adh fwbDk 'uwseko' jh j?. T[; B{z
;Gk u'DK 'u p;gk ns/ nekbh db rmi'V s'A eKro; pj[s fznkdk xpokJh j'Jh Bzdheh j;gskb 'u dkyb eotkfJnk
j?, fJ; bJh T[; B/ nfijk ehsk j?. T[BQK B/ whvhnk Bkb rZb eod/ j'J/ fejk,''gzikp frnk j?, fiZE/ T[; dk fJbki uZb fojk
'u dfbs GkJhuko/ d/ ftnesh B{z w[Zy wzsoh pDkfJnk ikDk u'Dkth jZEezvk j?, j?. pZuh B{z j'S nk frnk j? ns/ vkeNoK
fJ; d/ f;tkJ/ e[M BjhA j?. nB[;ko T[; dh jkbs ;fEo j?. ;{soK
whvhnk okjhA gsk bZrk j? fe gzikp 'u nkT[D tkbhnK ftXkB ;Gk u'DK r?o- B/ dZf;nk fe Szeo dh tZvh Xh nkgD/
dfbs dh nrtkJh 'u jh bVhnK ikDrhnK, fi; s'A fJj ;kc zkjo j? fe eKro; eoBkNe (fpT{o') p?Arb[o{ 'u fJe rJ/ j'J/ gfotko d/ w[yhnk jZb/r'o/ Szeo gsh s'A tZy j' u[eh ;h ns/ g/e/ ofj ojh
gkoNh dk jkb/ sZe dfbsK 's/ g{ok Go';k BjhA pfDnk j?. fJBQK d/ fJ; d'jo/ ufoZso jh gfotko d/ 4 w?ApoK dh y[de[Sh ns/ xo gos/. T[BtK B/ gfotko B{z tko- ;h. S'Nh Xh fJZE/ fvfbtoh bJh nkJh
ns/ fujo/ nkfd s'A T[ZE/ d/ dfbs tor d/ b'eK B{z ;ktXkB ofjDk j?. fJ; s'A fJj 9 wjhB/ d/ pZu/ dh w"s dk j?okB eoB tko nktkz fdZsh go e'Jh itkp BjhA j'Jh ;h. g[b; Szeo s'A g[ZS-frZS eo
th ;gZSN j? fe eKro; gkoNh fJZE/ nekbh db ns/ p;gk d/ rmi'V s'A pj[s tkbk wkwbk ;kjwD/ nkfJnk j?. 5 fwfbnk. g[b; B{z SZe j? fe fJBQK ojh j?. Szeo B/ g[b; B{z dZf;nk fe
fznkdk xpokJh j'Jhj?. w?B{z g{ok Go';k j? fe gzikp d/ dfbs tor d/ b'e fJBQK d/ bkSK Bkb xo 'u 5 fdBK s'A ofj ojh ;kfonK dh w"s 4 fdB gfjbK jh j' rJh gfotko 'u e[M go/SkBhnK ;B ns/ T[BQK
fJ; jZEezv/ d/ pfjekt/ 'u fpbe[Zb BjhA nkT[Dr/.'' gzikp 'u eKro; ftXkfJe Bkpkbr YkJh ;kb dh pZuh B{z g[b; B/ ;h. T[BtK fejk fe fJj y[de[Sh gqshs dh fJe Xh nkgD/ gsh s'A tZy ofj ojh
db d/ B/sk uoBihs f;zx uzBh B/ w[Zy wzsoh nj[d/ dh ;j[z u[Zeh. uzBh gzikp 'u w[Zy j;gskb 'u dkyb eotkfJnk fiZE/ T[; j' ojh j?. ;h. g[b; B/ fJ; ;zpzX 'u r?o-e[dosh
wzsoh pDB tkb/ dfbs GkJhuko/ d/ gfjb/ ftnesh jB. p;gk ns/ Sq'wDh nekbh dk fJbki uZb fojk j?. g[b; B/ fJj nfXekohnK B/ dZf;nk fe woB w"s dk wkwbk doi ehsk j? ns/ iKu
db B/ gzikp dhnK nkT[D tkbhnK ftXkB ;Gk u'DK bJh i{B wjhB/ 'u rmi'V ikDekoh fdZsh. T[BQK dZf;nk fe xNBk tkfbnK 'u Szeo dh gsBh Gkosh (51), ehsh ik ojh j?. g[b; r[nKYhnK s'A th
ehsk ;h. dk gsk T[d'A bZrk, id'A 4 fdBK s'A pkjo XhnK f;BukBk (34), f;zX[okDh (31), g[ZS-frZS eo ojh j?.
18
18
18 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
18 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
18 gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
sys ;qh e/;rVQ ;kfjp fty/ j'Jh p/ndph d/ wkwb/
sys ;qh e/;rVQ ;kfjp fty/ j'Jh p/ndph d/ wkwb/
sys ;qh e/;rVQ ;kfjp fty/ j'Jh p/ndph d/ wkwb/
sys ;qh e/;rVQ ;kfjp fty/ j'Jh p/ndph d/ wkwb/
sys ;qh e/;rVQ ;kfjp fty/ j'Jh p/ndph d/ wkwb/
eKro; d/ w"i{dk xNBkeqw B/ Bti's f;ZX{
eKro; d/ w"i{dk xNBkeqw B/ Bti's f;ZX{
eKro; d/ w"i{dk xNBkeqw B/ Bti's f;ZX{
eKro; d/ w"i{dk xNBkeqw B/ Bti's f;ZX{
eKro; d/ w"i{dk xNBkeqw B/ Bti's f;ZX{
q'wDh ew/Nh B/ pDkJh 5 w?Apoh ew/Nh
q'wDh ew/Nh B/ pDkJh 5 w?Apoh ew/Nh
'u u u u u Sq'wDh ew/Nh B/ pDkJh 5 w?Apoh ew/Nhq'wDh ew/Nh B/ pDkJh 5 w?Apoh ew/Nh
q'wDh ew/Nh B/ pDkJh 5 w?Apoh ew/Nh
dk eZd e?gNB Bkb'A tXkfJnk!
dk eZd e?gNB Bkb'A tXkfJnk!
dk eZd e?gNB Bkb'A tXkfJnk!
dk eZd e?gNB Bkb'A tXkfJnk!
dk eZd e?gNB Bkb'A tXkfJnk!
f;ZX{ nkgDh ukb uZbd/ oj/ ns/ T[j
e?gNB fybkc brksko fpnkBpkzh
eod/ oj/.
gqXkB pDB s'A pknd f;ZX{ d/
skig'Sh ;wkrw 'u th e?gNB B{z zbhb
ehsk frnk go e?gNB ;w/A dh Bzkes
B{z GKg rJ/ ns/ skig'Sh ;wkrw 'u
fSoes ehsh ns/ f;ZX{ dh sohc th ehsh
go Bti's f;zx f;ZX{ B/ e?gNB B{z
nDr"fbnK ehsk. fJ; xNBkeqw s'A
pknd e?gNB nwfozdo f;zx B/
okiBhse g?AsVk pdfbnk ns/ eKro;h
ftXkfJeK ns/ nkr{nK B{z fwbDk S[o{
eo fdZsk, fi; ekoB tZvh frDsh 'u
ftXkfJe T[BQK d/ y/w/ 'u ub/ rJ/ go
Bti's f;zx f;ZX{ vN/ oj/ ns/ brksko
e?gNB 's/ dpkn pDkT[Ad/ oj/. nkfyo
Bti's f;zx f;ZX{ e?gNB B{z okiBhse
s"o 's/ 'Ykj[D' ftu ;cb oj/, fi;
e?gNB nwfozdo f;zx B/ 40-40 ;kb
g[okD/ eKro;hnK B{z okiBhse s"o 's/
gfNnkbk (fpT{o')1998 s'A e?gNB T[whdtko n?bkfBnk ns/ T[BQK gqXkB
'fuZs' eo fdZsk ;h, T[j 2017 'u
Sqh nBzdg[o ;kfjp (fpT{o') sys ;qh e/;rVQ ;kfjp fty/ j'Jh p/ndph dh xNBk nwfozdo f;zx gzikp d/ ;ot/ eotk oj/ wzsoh w'dh d/ ;G s'A Bzdheh ns/ Gkigk
eKro; ftu Skwb j'J/ Bti's f;zx f;ZX{
jB. gzikp eKro; dk gqXkB pDB s'A d/ u'Nh d/ nkr{ no[B i/Nbh B{z jok e/
d/ wZd/Bzo Sq'wDh ew/Nh tZb'A nkgDh 5 w?Apoh gVskbhnk ew/Nh dk rmB ehsk j?,
s'A y[d 'fuZs' j' rJ/. w[Zy wzsoh d/ nj[d/
pknd e?gNB nwfozdo f;zx B/ fi; B{z fJfsjk; ou fdZsk ns/ b'e ;Gk 'u
i' 25 ;szpo sZe nkgDh fog'oN g/S eo/rh. fJj ikDekoh sys ;qh e/;rVQ ;kfjp
s'A jND s'A pknd nkgDh fco s'A
ukfjnk gqw'N ehsk ns/ fi; B{z ukfjnk gkoNh d/ fvgNh bhvo pD rJ/.
d/ iE/dko frnkBh oxpho f;zx B/ gZsoeko ;zw/bB d"okB fdZsh. T[BQK fejk fe
okiBhsh y/vd/ j'J/ e?gNB B/ Bti's
fJ; gVskbhnk ew/Nh ftu n?ri?efNt ew/Nh d/ w?Apo ;[yftzdo f;zx N'jVk, r[opyS T[; B{z okiBhsh s'A nkT{N ehsk. ;kb 2017 dhnK u'DK 'u T[j w[Zy wzsoh
f;zx f;ZX{ B{z gkfe;skB gZyh ns/ okSNo
f;zx ykb;k, dbihs f;zx fGzvo, ;[yd/t f;zx G{ok e'jBk, gqskg f;zx n?vhSBb 2002 'u gfjbh tko w[Zy wzsoh pDB d/ T[whdtko pDkJ/ rJ/ ns/ ;kY/ 4 ;kb
fto'Xh eoko fdzfdnK n?bkB eo fdZsk
s'A pknd T[BQK 'uzw' dhnK ubkJhnK ns/ vze/ dh u'N Bkb w[Zy wzsohfSg ehsh.
;?eNoh B{z Skwb ehsk frnk j?.
fe i/eo eKro; jkJhewKv f;ZX{ B{z w[Zy
nkgDh wozh d/ wzsoh, u/now?B pDkJ/ fJ; d"okB fe;/ wzsoh iK jkJhewKv dh
fJe ;tkb d/ itkp ftu f;zx ;kfjp B/ fejk fe j[D sZe dh gq;kSB dh
wzsoh pDkT[Adh j? sK T[j fJ; dk vN e/
. T[; ;w/A e?gNB dh e?pfBN 'u Skwb gqtkj BjhA ehsh ns/ nkgDh wozh Bkb
ekor[zkoh s'A T[j fpbe[b ;zs[SN Bjh jB, feT[Afe g[b; fJ; e/; ftu th wkBf;e
fto'X eoBr/. jkJhewKv f;ZX{ B{z w[Zy
gq/SkBh iK BS/Vh dZ;D dh e'fSS eo ojh j?. oxpho f;zx B/ fejk fe n;hA uzr/ phph ofizdo e"o GZmb B/ 32 ftXkfJeK wjkokik ;NkJhb 'u oki ehsk. id'A
wzsoh pDkT[Dk ukj[zdh ;h go e?gNB d/
tehbK dk g?Bb pDk e/ fJ; e/; dh g?oth eoKr/. T[BQK fejk ;'uh ;wMh ;kfiS B{z Bkb b? e/ e?gNB fybkc prkts eo 2019 dhnK b'e ;Gk u'DK s'A pknd
fJ; fpnkB Bkb pq/eK bZr rJhnK.
fdZsh go e?gNB nwfozdo f;zx B/ gqtkj Bti's f;zx f;ZX{ B{z w[Zy wzsoh B/ vkT{B
sfjs r{o{ xoK B{z fBSkBk pDkfJnk ik fojk j? id'A fe fe;/ j'o Xkofwe n;EkB
e?gNB ukj[zd/ ;B fe e'Jh iZN f;Zy jh
BjhA ehsh ns/ phph GZmb dh prkts eo e/ T[BQK dk ftGkr pdb fdZsk sK
's/ fJ; soK dh e'Jh xNBk BjhA tkgodh.
;hH n?ZwH pD ikt/ sK fe i/eo 2022
B{z e[ub e/ w[Zy wzsoh dh e[o;h ekfJw f;ZX{ B/ BtK ftGkr b?D s'A fJBeko
;kB{z ikDp[ZM e/ nfijk eoe/ gq/SkB ehsk ik fojk j? ns/ n;hA fJ; e/; dh sfj
'u eKro; ;oeko foghN j' iKdh j? sK
sZe ik e/ ;ukJh ;kjwD/ fbnktKr/. fJ; w"e/ T[BQK d/ Bkb niw/o f;zx y/Vk oZyh. 2007 'u eKro; ;oeko pDB eo fdZsk ns/ e?gNB nwfozdo f;zx
j[D pDB tkbk w[Zy wzsoh jh 2022 'u
ekoieoBh w?Apo, jbe/ d/ Sq'wDh ew/Nh w?Apo GkJh nwoihs f;zx uktbk, ;[fozdo s'A pknd e[ZM ;w/A bJh phph GZmb gzikp fybkc Mzvk u[Ze fbnk. f;ZX{ B{z e[ubB
foghN j' ikt/rk. Bti's f;zx f;ZX{ B/
eKro; d/ gqXkB pD rJ/ go T[; s'A bJh e?gNB dh gzikp ;oeko brksko
f;zx nkfd jkzo ;B.
th fJ; w"e/ B{z GKgd/ j'J/ nkgDk dpkn
pknd 2012 dhnK ftXkB ;Gk u'DK vNh ojh go T[j BjhA xpokJ/ ns/ feqeN
pDkfJnk ns/ ckJhBb j' u[Ze/ ;[yfizdo
s'A gfjbK phph GZmb B{z T[sko e/ T[j tKr brksko e?gNB fybkc u"e/-SZe/
pNkbk u tZvh tkodks L fe;/ j'o dk MrVk
pNkbk fco eKro; d/ w[yh pD/ ns/ T[BQK dh wkod/ oj/. f;ZX{ dh X{znKXko pZb/pkzh B/ f;zx ozXktk dk Bkw eNtk e/ dfbs
pNkbk
pNkbk u tZvh tkodks L fe;/ j'o dk MrVku tZvh tkodks L fe;/ j'o dk MrVk
pNkbk 'u tZvh tkodks L fe;/ j'o dk MrVku tZvh tkodks L fe;/ j'o dk MrVk
;hH n?ZwH d/ BK 's/ uoBihs f;zx uzBh
nrtkJh j/m jh 2007 dhnK u'DK e?gNB nwfozdo f;zx B{z w[Zy wzsoh j[zd/
B{z 'vzwh' w[Zy wzsoh pDtk e/ 2022 dk
bVhnK rJhnK. p/SZe ;oeko BjhA pDh j'J/ jh xpokjN 'u gk fdZsk. p"ybkjN
;[bMkT[D rJ/ B"itkB B{z wkoh r'bh o;sk ;kc eo fbnk. ;ko/ xNBkeqwK
;[bMkT[D rJ/ B"itkB B{z wkoh r'bh
;[bMkT[D rJ/ B"itkB B{z wkoh r'bh
;[bMkT[D rJ/ B"itkB B{z wkoh r'bh
;[bMkT[D rJ/ B"itkB B{z wkoh r'bh
go gzikp eKro; 's/ T[BQK dk jh epzk
ftu nkJ/ nwfozdo f;zx B/ f;ZX{ fybkc
s'A pknd ;gZSN j' frnk j? fe Bti's
fojk. fJ; s'A pknd gqskg f;zx pkitk fsZyh fpnkBpkzh ehsh ns/ f;ZX{ B{z
f;zx f;ZX{ eKro; d/ ;[go uhc pD rJ/
B{z gzikp eKro; dk gqXkB pDk fdZsk. gkoNh s'A pkjo dk o;sk fdykT[D pko/
jB ns/ j[D T[BQK dk eZd e?gNB
e?gNB nwfozdo f;zx B/ T[BQK B{z rZdh rZb eod/ j'J/ f;ZX{ bJh 'dotkz/ pzd'
nwfozdo f;zx s'A T[Zgo j' frnk j?.
s'A T[sko fdZsk ns/ 2012 dhnK ftXkB eoB dh rZb sZe efj fdZsh go fJ; d/
eKro; jkJhewKv s'A T[j i' ukj[zd/ jB,
;Gk u'DK s'A gfjbK y[d eKro; dh pkti{d th f;ZX{ BjhA jN/ ns/ T[BQK
T[j wBtk b?Ad/ jB. eKro; jkJhewKv
ewKv ;zGkb bJh. p/SZe 2012 'u th e?gNB fybkc nkgDh prkts ikoh
Bti's f;zx f;ZX{ B{z fe;/ th jkbs ftu
;oeko BjhA pDh go T[; s'A pknd oZyh. eKro; jkJhewKv B/ f;ZX{ B{z gzikp
rtkT[Dk BjhA ukj[zdh ns/ 2024 dhnK
e?gNB dk eKro; 'u dpdpk ekfJw eKro; dk gqXkB pDk fdZsk. ps"o w[Zy
b'e ;Gk u'DK 'u gqXkB wzsoh Bfozdo
fojk. 2019 dhnK b'e ;Gk u'DK 'u wzsoh e?gNB nwfozdo f;zx B/ nkgDk
w'dh fybkc f;ZX{ B{z d/S Go 'u fJ;s/
T[BQK B{z nzfwqs;o s'A b'e ;Gk dk g{ok z'o f;ZX{ B{z o'eD bJh bk fdZsk go
wkb eoBk ukj[zdh j?.
fJ; yk; tor
fJ; yk; tor s/ dkn y/v e/ jkJhewkB B/ nekbhnK d/
fJ; yk; tor s/ dkn y/v e/ jkJhewkB B/ nekbhnK d/s/ dkn y/v e/ jkJhewkB B/ nekbhnK d/
fJ; yk; tor
fJ; yk; tor 's/ dkn y/v e/ jkJhewkB B/ nekbhnK d/s/ dkn y/v e/ jkJhewkB B/ nekbhnK d/
;kjwD/ g/
;kjwD/ g/ ehsh u[D"sh, ehsh u[D"sh, nkgnkg B{z th fdZsk MNek B{z th fdZsk MNek
;kjwD/ g/
;kjwD/ g/ ehsh u[D"sh, nkg B{z th fdZsk MNek
;kjwD/ g/S ehsh u[D"sh, ehsh u[D"sh, 'nkgnkg' B{z th fdZsk MNek B{z th fdZsk MNek
ibzXo (fpT{o') eKro; jkJhewkB ;fEsh 'u eKro; dh bhvofSg e'b
B/ uoBihs f;zx uzBh B{z gzikp eKro; dfbs B/sk B{z nZr/ fbnkT[D s'A fpBK
ftXkfJe db dk B/sk u[D e/ ns/ gzikp j'o eJh ukok th pkeh BjhA ;h. eKro;
d/ w[Zy wzsoh dh tkrv'o ;"Ag e/ B/ uzBh 's/ dkn y/v e/ nekbhnK B{z
nekbhnK d/ f;nk;h ;wheoB B{z ftrkV MNek fdZsk j? i' p;gk d/ ;jko/ nrbh
fdZsk j?. gzikp 'u r?o-iZN f;Zy B{z ;oeko pDkT[D dk ;[gBk t/y oj/ ;B.
w[Zy wzsoh dh e[o;h 's/ fpmk e/ eKro; j[D T[BQK B{z nkgDh oDBhsh 's/ w[V s'A
dh bhvofSg B/ dfbs GkJhuko/ dk fdb ftuko eoBk j't/rk. uzBh dh fB:[esh
pNkbk (fpT{o') phsh d/o oks pNkbk Sfjo 'u fJe MrV/ B{z b? e/ r'bh uZbD dk
fiZsD dh e'fSS ehsh j?. frnkBh z?b j[zfdnK jh dfbs GkJhuko/ nzdo y[Sh
wkwbk ;kjwD/ nkfJnk j?, i' fJe B"itkB dh Sksh 'u bZr rJh. r'bh bZrD
f;zx s'A pknd uzBh gfjb/ r?o-iZN f;Zy dh bfjo d/yh ik ojh j? feT[Afe gfjbh
ekoB B"itkB dh jkbs ekch rzGho pDh j'Jh j?, fi; B{z fJbki bJh j;gskb
w[Zy wzsoh j'Dr/. gzikp 'u fi; soQK tko fe;/ gkoNh B/ dfbs B{z w[Zy wzsoh
dkyb eotkfJnk frnk j?. xNBk dh ;{uBk fwbD 's/ g[Zih g[b; tb'A fJ; wkwb/
nekbhnK B/ p;gk Bkb skbw/b eo e/ torh nfjw fzzw/tkoh fdZsh j?. ;'Sb
dh iKu ehsh ik ojh j?. eKro; d/ ;kjwD/ u[D"shnK g?dk whvhnk 's/ sK fJj th gquko uZb fgnk
fwbh ikDekoh nB[;ko r'bh dh fJj xNBk r[odk;g[o o'v B/V/ r[o{ BkBe
ehshnK jB ns/ d{i/ gk;/ Gkigk th j? fe j'o gkoNhnK sK dfbsK B{z MK;/
;e{b e'b j'Jh j?. zywh B"itkB Szeo g[so i;gkb f;zx tkbh bzph rbh pNkbk
dfbs t'N p?Ae 's/ nZyK fNekJh p?mh f;zx f;ZX{ d/ jZEK 'u j?. nekbh db jh fdzdhnK jB id'Afe eKro; B/ fJe
fJe bVkJh-MrV/ B{z S[vtkT[D bJh frnk ;h. fJ; d"okB fJe ftnesh B/ T[; dh
;h, B{z t/yfdnK uzBh dh fB:[esh B{z ekch tb'A fi; soQK pj[iB ;wki gkoNh Bkb ;kXkoB gfotko Bkb i[V/ dfbs B/sk
Sksh 'u r'bh wko fdZsh, fi; ekoB T[j rzGho zywh j' frnk. T[; B{z fJbki bJh
nfjw wzfBnk ik fojk j?. f;nk;h u'D rmi'V eoe/ d'nkpk 'u eKro; B{z w[Zy wzsoh dh fzzw/tkoh ;"Ag fdZsh j?.
f;tb j;gskb pNkbk fty/ Gosh eotkfJnk, fiE/ vkeNoK B/ T[; dh jkbs t/yd/ jbfenK 'u fejk ik fojk j? fe eKro; d/ ;kjwD/ u[D"shnK g/S ehshnK rJhnK uzBh B{z w[Zy wzsoh dh e[o;h ;"Ag e/ eKro;
j'J/ T[; B{z nzfwqs;o o?co eo fdZsk.
dh bhvofSg B/ gzikp 'u iZN f;Zy ns/ ;B, dk itkp eKro; jkJhewkB B/ d/ B/ nkw nkdwh gkoNh B{z th MNek fdZsk
d{i/ gk;/ fJ; wkwb/ dh iKu eo oj/ f;zpb u"Aeh d/ fJzukoi okie[wko Bkb id'A
dfbs dofwnkB ;zs[bB pDk fdZsk j?. fdZsk j?. j?. fJj gkoNh fgSb/ e[M ;w/A s'A gzikp
rZbpks ehsh rJh sK T[BQK B/ dZf;nk fe MrV/ d"okB r'bh uZbh ;h. fJ; wkwb/ d/
gzikp d/ w[Zy wzsoh dh e[o;h 's/ dfbs d'nkpk 'u dfbsK dh pj[frDsh j? dh f;nk;s ftu T[ZGo ojh j? ns/
;pzX 'u ni/ zywh B"itkB d/ gfotko d/ fpnkB doi eoe/ pkeh jB. T[BQK d/
B/sk B{z fpmkfJnk frnk j? sK gzikp i' fe;/ th gkoNh dk f;nk;h ;wheoB dfbsK B{z nkgD/ Bkb i'VB d/ :sBK
fpnkBK 's/ jh T[es b'eK ns/ fJ; wkwb/ dh ekotkJh ehsh ikt/rh. eKro; dh tkrv'o iZN f;Zy Bti's ftrkVD dh ;woZEk oZyd/ jB. nfijh 'u bZrh j'Jh j?.
19
19
19 gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
19 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
19 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
gkfe f;Zy r[od[nkok gqpzXe ew/Nh d/ gqXkB B/
gkfe f;Zy r[od[nkok gqpzXe ew/Nh d/ gqXkB B/ :{e/ L ;kokrVQh d/
gkfe f;Zy r[od[nkok gqpzXe ew/Nh d/ gqXkB B/
gkfe f;Zy r[od[nkok gqpzXe ew/Nh d/ gqXkB B/
gkfe f;Zy r[od[nkok gqpzXe ew/Nh d/ gqXkB B/
:{e/ L ;kokrVQh d/ jhdK dh :kdrko dk T[dxkNBjhdK dh :kdrko dk T[dxkNB
:{e/ L ;kokrVQh d/ jhdK dh :kdrko dk T[dxkNB
:{e/ L ;kokrVQh d/
:{e/ L ;kokrVQh d/ SjhdK dh :kdrko dk T[dxkNBjhdK dh :kdrko dk T[dxkNB
ekoiekb ysw j'D s'A gfjbK fdZsk n;shck
ekoiekb ysw j'D s'A gfjbK fdZsk n;shck
ekoiekb ysw j'D s'A gfjbK fdZsk n;shck
ekoiekb ysw j'D s'A gfjbK fdZsk n;shck
ekoiekb ysw j'D s'A gfjbK fdZsk n;shck
pofwzxw (fpT{o') :{e/ ftu ;kokrVQh
d/ SjhdK dh :kd B{z ;wofgs jtkbdko
JhSo f;zx d/ 9 c[ZN eK;/ d/ p[Zs dh x[zv
u[ekJh ehsh rJh. r[o{ BkBe r[od[nkok
t?Bzchbv s/ t[btoj?AgNB e"A;b d/
;fj:'r Bkb fJj T[gokbk ehsk frnk.
fJZE/ fzeo:'r j? fe 12 ;szpo, 1897
tkb/ fdB fpqfNS nkowh tb'A 21 f;Zy
c"ihnK dh pNkbhnB B/ 10,000 s'A tZX
ncrkBhnK Bkb bVkJh ehsh ;h.
d[Bhnk ftZu fJj' fijh fw;kb fes/
Bjh fwbdh fe seohpB 6 xzN/ s'A tZX
bVkJh uZbh s/ 21 f;Zy c"ihnK d/
Sjkds gkT[D sZe 200 s'A tZX
bkj"o (fpT{o') gkfe;skB f;Zy r[od[nkok gqpzXe ew/Nh d/ gqXkB (w[Zy) ;odko
ncrkBhnK B{z jbke ehsk ;h. fpqfNS
;stzs f;zx B/ nkgDk ekoiekb ysw j'D s'A fJe ;kb gfjbK @fBZih o[M/ftnK@
;oeko tZb'A ;kokrVQh d/ SjhdK B{z
dk jtkbk fdzd/ j'J/ nkgD/ nj[d/ s'A n;shck d/ fdZsk. f;Zy Xkofwe ;zrmB B/
SoXKibh d/ o{g ftZu phs/ fdB ;wkrw
ibdpkzh ftu p[bkJh whfNzr ftZu ;odko nwho f;zx B{z 2022 d/ nZX sZe d/
ehsk frnk.
pkeh d/ ekoiekb bJh nkgDk BtK gqXkB (w[yh) u[fDnk.
gzi fgnkfonK s/ jzkoK dh ;zrs
fJt?e[Jh No;ZN gqkgoNh p'ov d/ p[bko/ nwho jkSwh B/ dZf;nk,''gqXkB ;odko
ftZu 'p'b/ ;' fBjkb' d/ i?ekfonK Bkb
;stzs f;zx B/ nkgD/ fBZih o[M/ftnK ekoB nkgD/ nj[d/ s'A n;shck d/ fdZsk j?.
nekb sys ;kfjp d/ iE/dko frnkBh
fJ; s'A pknd, gkfe;skB f;Zy r[od[nkok gqpzXe ew/Nh B/ bkj"o ftZu fJZe whfNzr
jogqhs f;zx j[DK tb'A p[Zs dh x[zv
ehsh, fi; ftZu nwho f;zx B{z pkeh d/ fJZe ;kb d/ ekoiekb bJh ;op;zwsh
u[ekJh ehsh rJh. ftd/SK ftZu t;d/
Bkb nkgDk BtK gqXkB u[fDnk frnk.'' r"osbp j? fe JhHNhHghHphH fJZe ftXkBe
f;Zy gzikph GkJhuko/ bJh pj[s wkD
;z;Ek j? i' fjzd{nK ns/ f;ZyK dhnK Xkofwe ;zgshnK ns/ r[od[nkfonK dk gqpzX
tkbh rZb j?. fJ;d/ Bkb g{o/ ftSt ftZu
eodh j? i' tzv s'A pknd Gkos nk rJ/ ;B.
f;ZyK dh pjkdoh eoe/ wkD ;fseko
;{soK nB[;ko JhHNhHghHphH ;odko ;stzs f;zx dh ekor[zkoh s'A y[S BjhA ;h.
fwb fojk j?.
T[BQK B/ fejk,šfJ; s'A fJbktk ;stzs B/ (ghHn?;HihHghH;hH) d/ w?ApoK Bkb tZy-tZy
w[ZfdnK B{z b? e/ wsG/d th g?dk ehs/ ;B.@ T[BQK fejk fe gkfe;skB f;Zy r[od[nkok
cqK;h;h ok
cqK;h;h ok Nogsh dk dkntk, wkfonk frnk Nogsh dk dkntk, wkfonk frnk w[yh np{-tkfbd-nb-;kjokth w[yh np{-tkfbd-nb-;kjokth
cqK;h;h ok
cqK;h;h ok Nogsh dk dkntk, wkfonk frnk w[yh np{-tkfbd-nb-;kjokth
gqpzXe ew/Nh (ghHn?;HihHghH;hH) B/ ;odko ftek; f;zx B{z fJZe ;kb d/ ekoiekb cqK;h;h okSNogsh dk dkntk, wkfonk frnk Nogsh dk dkntk, wkfonk frnk ISIS w[yh np{-tkfbd-nb-;kjokth w[yh np{-tkfbd-nb-;kjokth
bJh nkgDk ;eZso iBob u[fDnk j?.jkSwh B/ dZf;nk fe BtK gqXkB gzikp d/
BBekDk ;kfjp fzbQ/ dk ofjD tkbk j? ns/ iBob ;eZso f;zX ;{p/ dk j?.
pwke' (fpT{o') coK; d/ okSNogsh fJw?B[nb w?eo'A B/ n?bkB ehsk fe ;jkok y/
ghHn?;HihHghH;hH B/ fJZe NthN ftZu fejk fe ghHn?;HihHghH;hH B/ ;odko nwho
so ftu fJ;bkfwe ;N/N dk w[yh np{-tkfbd-nb-;kjokth wkfonk frnk.
f;zx B{z nkgDk BtK gqXkB ns/ ftek; f;zx B{z nrb/ ekoiekb bJh ;eZso
okSNogsh B/ fJ; B{z coK; dh ;?Bk dh 'fJe tZvh T[gbpXh' eoko fdZsk j?.
iBob u[fDnk. fzeo:'r j? fe nwho f;zx eko ;/tk tkb/ pkpk irsko f;zx s/
okSNogsh B/ NthN ehsk fe ;kjokth B{z 'coK; d/ pbK B/ Y/o ehsk' j? go fJ;
fdZbh d/ ;oBk GoktK d/ pj[s eohp wzB/ iKd/ jB. nwho f;zx fjzd[;skB gZyh b'eK
;zpzX ftu T[jBK B/ e'Jh ft;fsqs ikDekoh BjhA fdZsh.
'u frD/ iKd/ jB. Bt-fB:[es ew/Nh 'u fJ; tko gkfe ;oeko tZb'A ykfb;skB
fzeo:'r j? fe eZNV nZstkdh dh w"s dhnK ypoK wkbh ftu c?b ojhnK jB
gZyh b'eK B{z pj[s fznkdk d{o oZfynk frnk.
Gkt/Afe fJ; y/so d/ nfXekohnK tZb'A fJ; dh e'Jh g[SNh BjhA ehsh rJh. fJj jkb/
fJj g[ZS/ ikD 's/ eh gqXkB ns/ ;eZso iBob ghHn?;HihHghH d/ dknt/ nB[;ko
;gSZN BjhA j? fe nb-;kjokth feZE/ wkfonk frnk. fJ;bkfwe ;N/N ;w{j B{z wkbh
nrb/ fszB ;kbK bJh u[D/ rJ/ jB sK jkSwh B/ fejk,@BjhA, T[j pkeh fJZe ;kb
ns/ BkJhzo ftuoke ;ojZd 's/ doiBK jwfbnK bJh d'Sh mfjokfJnk frnk j?.
d/ ekoiekb bJh jB.@ fJZE/ dZ; dJhJ/ fe f;Zy ;z;Ek d/ 13 w?Apoh p'ov ftu
jkb/ fJj ;gSZN BjhA j? fe bkS dh fSBkys fet/A ehsh rJh. coK; dh ;?Bk ;kj/b
i[bkJh 2019 ftZu y?po gys{Bytk d/ ;odko ;stzs f;zx ns/ ;odko nwho f;zx
y/so ftu fJ;bkwh eZNVgzEhnK Bkb bzp/ ;w/A s'A bV ojh j?.
B{z fszB ;kbK dh fwnkd bJh fJ;dk gqXkB ns/ ;eZso iBob u[fDnk frnk ;h.
nwohek u 1
nwohek u 1 ;kb
nwohek u 1
;kb
;kb
nwohek u 1
nwohek u 1000 ;kb ;kb
g[okDh r[ck j'Jh Bhbkw
g[okDh r[ck j'Jh Bhbkw
g[okDh r[ck j'Jh Bhbkw
g[okDh r[ck j'Jh Bhbkw
g[okDh r[ck j'Jh Bhbkw
BSK FABRICATION
cfozB' (fpT{o') nwohek dh ;N/N fw;{oh 'u fJZe 1000 ;kb d/ eohp g[okDh r[ck (e/t), fi; 'u w{b
nwoheh fuZsoK dh ebkekoh Skwb j?, B{z wzrbtko B{z Bhbkwh 'u t/funk frnk j?. ;/AN b[Jh; s'A 60 whb
(97 feb'whNo) gZSw 'u tko/BNB Sfjo d/ B/V/ 43 gjkVh J/eV d/ Bkb 'fgeuo e/t' d/ Bkw Bkb ikDh
iKdh fJ; r[ck d/ wkbeK B{z Bhbkwh 'u fJZe p'bheko 2H2 fwbhnB vkbo dk G[rskB eoB bJh ;fjws
j'fJnk.
Bhbkwh B{z nk:'fis eoB tkbh ;/AN b[Jh; ;fEs cow ;/bfeoe Bhbkwh ns/ w[bKeD d/ nB[;ko fJ;
fBbkwh d/ i/s{ p'bheko dk Bkw fcbjkb r[gs oZfynk frnk j?. Bhbkwh t?p;kJhN d/ nB[;ko fJj r[ck
gftZso o;wK ns/ w[ofdnK d/ dcBkT[D dk ;EkB ;h ns/ fJ; 'u 290 s'A tZX g{ot -fJfsjk;e rb?c;,
iK jkfJUo'rbkJhfce fuzBQ jB, i' nktkzK iK noEK B{z do;kT[D bJh tos/ iKd/ ;B.
fJ; r[ck 'u b'eK, ikBtoK, gzShnK ns/ fwfEjk;e ihtK d/ fuZso jB ns/ fJ; ebK B{z pDkT[D bJh
tZy-tZy ;kXBK dh tos'A ehsh rJh ;h. fJ; s'A fJbktk eJh gZEoK B{z y[ou e/ th fuZsoekoh ehsh rJh
j?. eJh ;kb gfjbK, N?e;k; J/Hn?AvHn?ZwH d/ ftfrnkBhnK B/ fuZsoK d/ Bw{fBnK dh tos'A eofdnK dZf;nk
;h fe fJj xZN' xZN 1,000 ;kb g[okDh j?.
gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
2 2 2 2 20 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
gzikp NkJhw
;zgkdeh
;zgkdeh
;zgkdeh
;zgkdeh
;zgkdeh
/ d/ brksko c?bd/ ikb B{z ikfjo eodh j?
/ d/ brksko c?bd/ ikb B{z ikfjo eodh j?
B B B B BS/ d/ brksko c?bd/ ikb B{z ikfjo eodh j?/ d/ brksko c?bd/ ikb B{z ikfjo eodh j?
/ d/ brksko c?bd/ ikb B{z ikfjo eodh j?
gzikp NkJhwz
w[zdok g'oN s/ cVh rJh B
w[zdok g'oN s/ cVh rJh B / dh tZvh y/g
w[zdok g'oN s/ cVh rJh BS/ dh tZvh y/g/ dh tZvh y/g
w[zdok g'oN s/ cVh rJh B
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw w[zdok g'oN s/ cVh rJh B / dh tZvh y/g/ dh tZvh y/g
gzikp NkJhw
r[ioks d/ w[zdok pzdorkj s/ cVh ;kv/ d/S d/ eJh fJbkfenK ftZu nkgD/ B"itkB BkrfoeK B{z fJ; soQK
rJh eohp fszB jiko feZb' j?o'fJB dh BS/ dk eko'pko fJ; edo iVQK iwK BS/ dh frqcs ftZu nk e/ w"s B{z rb/
y/g B{z b? e/ ;[Gkfte jh eJh ;tkb T[m u[Zfenk j? fe T[;B{z ysw eoBk pj[s brkT[Ad/ BjhA t/y ;edh.
wB[Zyh ;fGnsk B{z pukT[D bJh ;ysh Bkb bkr{ j'D oj/ jB. j?o'fJB dh fJj y/g tZvh u[D"sh j?. swkw :sBK d/ pkti{d jkbKfe BS/ d/ eko'pko s/ brkw
wB[Zyh ;fGnsk B{z pukT[D bJh ;ysh Bkb bkr{ j'D
wB[Zyh ;fGnsk B{z pukT[D bJh ;ysh Bkb bkr{ j'D
wB[Zyh ;fGnsk B{z pukT[D bJh ;ysh Bkb bkr{ j'D
wB[Zyh ;fGnsk B{z pukT[D bJh ;ysh Bkb bkr{ j'D
ncrkfB;skB s'A fbnKdh rJh ;h gzikp, fjwkub nkfd d/ e[ZM fJbkfenK brkT[D bJh Bkoe'fNe; ezNo'b fpT{o'
fi;dh pkiko ehws bZrGZr fJZeh ftZu sK nfij/ BS/ dh frqcs ftZu nk ftGkr j?. T[j BS/ d/ fJ; ikb s/
jiko eo'V o[gJ/ nKeh rJh j?. jkbKfe e/ B"itkBK d/ p/tes w"s d/ w{zj ftZu brksko Bzo oZydk j? ns/ T[; Bkb
t f;js ;zrmB d/ jtk dh [ZXsk d/ Bt/A wkDe[ZXsk d/ Bt/A wkDe
t f;js ;zrmB d/ jtk dh [ZXsk d/ Bt/A wkDe
ft ft ft ft ftSt f;js ;zrmB d/ jtk dh t f;js ;zrmB d/ jtk dh S[ZXsk d/ Bt/A wkDe[ZXsk d/ Bt/A wkDe fJ;dh y/g fi; ezgBh d/ Bkw s/ fJZE/ ub/ ikD dhnK xNBktK o[e BjhA gk i[V/ b'eK B{z cV e/ T[;d/ skD/-pkD/ B{z
t f;js ;zrmB d/ jtk dh
wzrkJh rJh ;h, T[;d/ wkbeK B{z frqcsko ojhnK. d/S dk SkfJd jh e'Jh wjKBro s'VB dh brksko e'fSS th eodk j?.
eo fbnk frnk j?. e[ZM ncrkB j't/rk, fiZE/ nfij/ BS/ d/ eko'pkohnK go jehes fJj j? fe j[D sZe T[j S'N/
BkrfoeK B{z th fdZbh ftZu cfVnk frnk B/ nkgDk ikb Bk ftSkfJnk j't/. -S'N/ ;gbkJh eosktK, BS/VhnK B{z ekp{
ftSt f;js ;zrmB (vpfbT{ n?u U) B/ nkgDh J/no etkbNh
j?. go w[zdok pzdorkj dh ;[oZfynk fJj eko'pkoh B"itkBK B{z nkgDk eoe/ nkgDhnK T[gbpXhnK sK
ftt;Ek ns/ y[chnk szso B{z b? e/ ;tkb fSeko pDkT[Ad/ jB. ;e{b-ekbiK ftZu frDkT[Adk fojk j? gozs{ tZv/ eko'pkoh
rkfJvbkfJz; ftZu pdbkn fbnkT[Ad/ j'J/ jtk dh S[ZXsk d/
pD/ j'J/ jB. gVQD tkb/ B"itkBK B{z BS/ dh bs T[;d/ uzr[b s'A pkjo jh oj/ jB.
jkbKfe e[ZM b'e fJ;B{z okiBhse brkT[Ad/ jB ns/ id'A T[j fJ;dh frqcs fJ; rZb dh ebgBk Bkb th vo
wkBeK B{z j'o ;ys pDk fdZsk j?. vpfbT{ n?u U d/ g[okD/ wkDe
ozr fdzd/ j'J/ pzdorkj d/ wkfbe s/ ftZu nk iKd/ jB, sK T[j fJ; ikb dk g?dk j' ;edh j? fe w[zdok pzdorkj s/
2005 ftZu s?n j'J/ ;B. fBSfus o{g Bkb fJBQK 16 ;kbK ftZu ;tkb u[Ze oj/ jB,go fJ; B{z fJ; n?Arb fjZ;k pD iKd/ jB. j?o'fJB, uo; nkfd cVh rJh j/o'fJB dh fJj tZvh y/g i/eo
Bkb d/yD dh pikJ/ fuzsk fJ; rZb s/ tor/ BS/ B"itkBK d/ ;oho ns/ fdwkr d/S d/ tZy-tZy fjZf;nK ftZu gj[zu rJh
j'Dh ukjhdh j? fe nkfyo fe; soQK fJzB/ d'tK B{z fJ; edo n;woE pDk fdzd/ j[zdh, sK fezB/ b'eK d/ y{B ftZu x[b e/
d[Bhnk B/ ekch pdbkn d/y/, go fiZE/ sZe vpfbT{ n?u U d/
tZv/ gZXo s/ BS/ dh y/g Gkos sZe jB fe T[j fpBK fJ;d/ ofj BjhA gkT[Ad/ T[BQK dk ihtB g{oh soQK popkd eodh.
gj[zuh. eKro; gkoNh dk efjDk j? fe . BSk Bk fwbD s/ T[BQK ftu'A eJh i/eo e'Jh fJzB/ tZv/ g?wkB/ s/ j?o'fJB
wkBeK B{z bkr{ ehs/ ikD dk ;tkb j?, sK T[; w'ou/ s/ ;fEsh
fJj y/g nukBe cVh rJh, fi; wfjew/ y[de[Sh se eo b?Ad/ jB, eJh d{i/ soQK fbnkT{D dh fjzws eo ;fenk, sK fJj
s/ iKu dh fzzw/tkoh ;h, T[j fJ;B{z BjhA d/ ngokX eoB bZr iKd/ jB, nB/eK ;tkb nkgDh irQk j? fe eh T[j gfjbK
;zs'SiBe BjhA ojh. y[d vpfbT{ n?u U d/ nzefVnK d/
cV gkfJnk. fJ; soQK dhnK gsk BjhA nfijhnK th fw;kbK jB id'A nfij/ s'A jh nfijk eodk nk fojk j? ns/
fezBhnK y/gK j[D sZe d/S d/ tZy-tZy BfSnK d/ fSeko B"itkBK B/ nkgD/ nfijhnK eJh y/gK gfjbK th d/S ftZu
w[skpe, 2019 ftZu d[Bhnk dh 90 ch;dh nkpkdh nfijh
fjZf;nK ftZu gj[zuhnK j'DrhnK. wksk-fgsk iK fe;/ j'o gfotkoe w?Apo ygkJhnK ik u[ZehnK jB. nk; ehsh
jtk ftZu ;kj b? ojh ;h, i' fJ; d/ 2005 d/ wkBeK d/ fBo;zd/j fJj p/jZd fuzsk dk ftSk j?. dh jZfsnk se eo fdZsh. fco nkfyo ikDh ukjdh j? fe ;oeko fJ; y/g okjhA
fJ; dh T[Zu gZXoh ns/ gkodoSh iKu ftZu T[BQK BS/VhnK dh th dodBke w"s BS/ d/ g{o/ ikb B{z ekp{ eoB ns/ T[;B{z
j'Dh jh ukjhdh j?. j[zdh j?. e'Jh th efbnkDekoh ;oeko ysw eoB dh e'fSS eo/rh.
w[skpe B[e;kBdkfJe ;h.
nfij/ ftZu fJj ;tkb g[ZfSnk ik ;edk j? fe id'A fgSb/
g?rk;; ik;{;h wkwb/ ftZu ;[gohw
g?rk;; ik;{;h wkwb/ ftZu ;[gohw
g?rk;; ik;{;h wkwb/ ftZu ;[gohw
g?rk;; ik;{;h wkwb/ ftZu ;[gohw
g?rk;; ik;{;h wkwb/ ftZu ;[gohw
wkDe jh Yzr Bkb bkr{ BjhA j' gkJ/ jB sK T[BQK B{z uzrh soQK
bkr{ eoB dh pikJ/ w"i{dk wkBeK B{z j'o ;ys pDkT[D dk eh
e'oN dk o[Zy ;tkrs:'r
e'oN dk o[Zy ;tkrs:'r
e'oN dk o[Zy ;tkrs:'r
e'oN dk o[Zy ;tkrs:'r
e'oN dk o[Zy ;tkrs:'r
wsbp< eh fJ; Bkb fJj ysok BjhA j? fe e[ZM d/S fJzBk fgZS/
g?rk;; ik;{;h wkwb/ ftZu ;[gqhw fJ; wkfJB/ ftZu wjZstg{oD j? fe y[d fJiokfJbh ezgBh n?B n?; U d/ g?rk;;
e'oN tb'A seBheh wkfjoK dh iKu ew/ ;oeko B/ 13 ;szpo B{z j'Jh ;[DtkJh d/ ;kcNt/no d/ iohJ/ eJh okiB/sktK,
ofj ikD fe T[BQK ftZu fJBQK wkBeK B{z bkr{ eoBk n;zGt
Nh pDkT[D dk fJSkok eoBk d"okB fBisk dh T[bzxDk d/ d'SK dh tehbK, ;oekoh nc;oK ns/ gZsoekoK
;tkrs:'r edw j?. feT[Afe b'eszso iKu bJh wkfjo ew/Nh pDkT[D dk dh r?oekB{zBh sohe/ Bkb ik;{;h eoB
tork j' ikt/<
ftZu fe;/ th wkwb/ ftZu SZe dh e'Jh gq;skt fdZsk ;h. ;oeko dk efjDk dk fJbzkw brkT[Ad/ j'J/ iKu dh wzr
r[zikfJS BjhA ofjDh ukjhdh j?. uhc ;h fe T[j i' ew/Nh pDkJ/rh fJj ;[gohw ehsh rJh ;h. ;oeko B/ e"wh ;[oZfynk
nfijh ;zGktBk B{z g{oh soQK ykfoi BjhA ehsk ik ;edk go
i;fN; n?B th owB dh gqXkBrh tkbh e'oN d/ gqsh itkpd/j j't/rh. dk jtkbk fdzd/ j'J/ ndkbs B{z fJ;
p?Au Bkb fJ; wkwb/ ftZu fBogZy ns/ gNhSBeosk dk efjDk ;h fe ;zpzXh finkdk t/ot/ d/D s'A fJBeko eo
fJj ;wMDk gt/rk fe tksktoD dh brksko ftrVdh ;fEsh
nkikd iKu dh wzr eoB tkbhnK ;oeko B{z y[d iKu ew/Nh pDkT[D dh fdZsk ;h.
gNhSBK s/ nrb/ jcs/ j[ew ikoh j'D fJikis feT[A fdZsh ikt/< T[d'A ;oeko ndkbs dk fJj ftuko ;h fe
fJZe nfijh u[D"sh pD rJh j?, fi;d/ Bkb g{oh skes Bkb
dh T[whd j?. seBheh wkfjo ew/Nh d/ B/ Go';k fdtkfJnk ;h fe ew/Nh s/ fBisk dh T[bzxDk dk fJbzkw
w?poK dh fB:[esh th ;[gohw e'oN tZb'A ;oeko dk e'Jh ekp{ BjhA j't/rk. ;oeko fiBQKftneshnK tb'A brkfJnk frnbk
BfiZmD d/ ;tkb s/ fe;/ th soQK d/ fezs{-gqzs{ bJh e'Jh r[zikfJS
ehsh ikt/rh. dh fJj g/SeS T[d'A ;kjwD/ nkJh ;h j? T[BQK d/ d'SK dh iKu Bkb okSNoh
;[gohw e'oN dk fJokdk iKu ew/Nh id'A ;[gohw e'oN B/ fBisk dh T[bzxDk ;[oZfynk dk e'Jh b?Dk-d/Dk BjhA j?.
BjhA ofj rJh j?. ukj/ fit/A th j't/, tksktoD B{z fpjso pDkT[D
d/ ;zpzX ftZu fJ; jcs/ j[ew gk; eoB d/ d'SK s/ ;ys o[y ngDkT[Ad/ j'J/ T[; fJ; wkwb/ ftZu SZe T[d'A j'o th tfXnk
dk ;h, go e[ZM nfij/ b'eK, fiBQK B{z B{z ft;fsqs jbcBkwk d/D B{z fejk ;h. id'A nzsookSNoh whvhnk dhnK ;[oyhnK
tkb/ edw ;kB{z u[ZeD/ jh g?Dr/.
ndkbs ew/Nh ftZu oZyDk ukj[zdh ;h, ;oeko fJ; wkwb/ ftZu okSNoh ;[oZfynk pBD s'A pknd fJiokfJbh ezgBh B/ ;kc
tb'A fBZih ekoBK eoe/ ew/Nh dk w?Apo dk jtkbk d/ e/ ft;fsqs jbc-Bkwk d/ efj fdZsk ;h fe T[; tb'A nkgDk
vpfbT{ n?u U tb'A J/no etkbNh rkfJvbkfJz; ftZu ehs/
pDB s'A fJBeko eo d/D ekoB nfijk D s'A fJBeko eo ojh ;h. ;kcNt/:o ;oekoh J/i/A;hnK s'A fJbktk
BjhA j' ;fenk. uhc i;fN; dk ;ze/s fJ; wkwb/ ftZu ;oeko s/ fe;/ j'o B{z BjhA t/funk frnk ;h.
rJ/ skzk pdbkn th ekB{zBh s"o s/ ;kofEe BjhA jB, go fJBQK
Bkb ;G d/SK B{z fJj ;[B/jk io{o ikt/rk fe jtk ftZu gqd{SD
ndkbsK ftZu tkgodhnK r'bhpkoh dhnK tkodksK
ndkbsK ftZu tkgodhnK r'bhpkoh dhnK tkodksK
ndkbsK ftZu tkgodhnK r'bhpkoh dhnK tkodksK
xZN eoB bJh ;ys edw u[ZeDk T[BQK d/ bJh fezBk io{oh j' ndkbsK ftZu tkgodhnK r'bhpkoh dhnK tkodksKndkbsK ftZu tkgodhnK r'bhpkoh dhnK tkodksK
frnk j?. nZi th d[Bhnk ftZu jo ;kb eohp 70 bZy w"sK
s/ ekp{ eoB bJh b'VhAd/ edw u[Ze/ ikD/ io{oh
s/ ekp{ eoB bJh b'VhAd/ edw u[Ze/ ikD/ io{oh
s/ ekp{ eoB bJh b'VhAd/ edw u[Ze/ ikD/ io{oh
s/ ekp{ eoB bJh b'VhAd/ edw u[Ze/ ikD/ io{oh
yokp jtk ftZu ;kj b?D dh tiQk Bkb j' ojhnK jB. go ;tkb s/ ekp{ eoB bJh b'VhAd/ edw u[Ze/ ikD/ io{oh
f;oc fJBQK w"sK dk iK fJ; tiQk Bkb j'D tkbhnK phwkohnK
fdZbh dh o'fjDh e'oN ftZu S[Zeotko BjhA ehsk. ;[gohw e'oN ftZu fJZe pDBhnK ukjhdhnK jB. T[BQK d/
dk BjhA j?. vpfbT{n?uU B/ jtk ftZu fijV/ gh n?w 2 H5 ns/ B{z g/Sh s/ fbnkJ/ rJ/ nZm bZy d/ fJBkwh gNhSB gkJh rJh j?, fi; ftZu fdZbh wkwfbnK dh tou[nb ;[DtkJh ehsh
r?Ar;No fis/Ado T[oc r'rh B{z fNZb{ dhnK ndkbsK dh ;[oZfynk-ftt;Ek ikDh ukjhdh j?.
skig[fonk r?Ar d/ pdwkSK B/ iZi d/ B{z b? e/ sZsekb fBod/S d/D dh nghb fpBK iKu fe;/ B{z th ndkbs
gh n?w 10 tor/ ysoBke sZsK B{z xZN eoB dh nghb Bt/A
;kjwD/ jh r'bhnK wko e/ esb eo ehsh rJh j?. fdZbh jkJhe'oN ftZu th ezgb?e; ftZu dkyb/ dh nkfrnk Bk
wkBeK okjhA ehsh j?, T[BQK dk w[Zy ;o's e'fJbk, g?No'b tor/ fdZsk. tehbK d/ G/S ftZu gj[zu/ Skog fJ; ;pzXh gNhSBK doi ehshnK rJhnK j't/, nfijk j[D/ th j?, go tehb jh
S{No okj[b T[oc cc{zVk ns/ irdhg jB. nkgDh iKu ehs/ ikD s/ r[Z;/ j' iKd/
yfDi pkbD dh tos' j?. fJBQK JhAXBK dh tos'A ftZu ewh Bkb T[oc iZrk B{z g[bh; B/ w"e/ s/ jh s[ozs don;b, fJj e'Jh gfjbh xNBk jB, id'A fe T[j y[d ikDd/ jB fe
itkph ekotkJh eod/ j'J/ wko BjhA j?, id'A ndkbs ftZu r'bhpkoh nfijk T[BQK dh jh ;[oZfynk bJh io{oh
fiZE/ jtk dk gqd{SD xZN j't/rk, T[E/ jh ibtk:{ spdhbh d/ frokfJnk. e'oN o{w 207 ftZu iZi dh j'Jh j?. jo tko ;[oZfynk ftZu u{e dh j?. p?r ;e?B io{oh j? ns/ v'o co/w w?Nb
jkzoh ftZu brGr d; fwzN sZe iKu ehsh iKdh j? ns/ pknd ftZu ;G fvN?eNo s'A r[io/ fpBK fe;/ B{z ndkbs
w'ou/ s/ th okjs fwb/rh. r'bhpkoh j'Jh ns/ fJ; d"okB e'oN ftZu e[ZM gfjbK tKr jh ubD bZr iKdk ftZu ikD dh fJikis BjhA fwbDh
w"i{d jo ftnesh d/ ;kj ;{s/ oj/. j?. e'Jh m'; ns/ bzp/ ;w/A dh :'iBk BjhA ukjhdh. ndkbsK d/ nk;gk; dhnK
Gkos d/ uhc i;fN; n?B th owBk pDkJh iKdh. fJ; rZb s/ SkfJd jhff ;VeK s/ gkofezr dh fJikis BjhA j'Dh
gzikp NkJhw ftZu Sg/ fJ ftZu Sg/ fJ fsjkoK bJh fJfsjkoK bJh fJ fsjko d/D tkb/ y[dfsjko d/D tkb/ y[d
gzikp NkJhw ftZu Sg/ fJ fsjkoK bJh fJ fsjko d/D tkb/ y[d
gzikp NkJhwz ftZu Sg/ fJ ftZu Sg/ fJSfsjkoK bJh fJfsjkoK bJh fJSfsjko d/D tkb/ y[dfsjko d/D tkb/ y[d
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw B/ o'fjDh e'oN ftZu r'bhpkoh s/ v{zxh XnkB fdZsk frnk fe e'oN ezgb?e; ukjhdh ns/ T[ZE/ fJeZmh j[zdh GhV s/
fizw/tko jB ns/ SghnK ouBktK d/ gkso ekbgfBe jB i' nkw fizdrh
fizw/tko jB ns/ SghnK ouBktK d/ gkso ekbgfBe jB i' nkw fizdrh
fizw/tko jB ns/ SghnK ouBktK d/ gkso ekbgfBe jB i' nkw fizdrh
fizw/tko jB ns/ SghnK ouBktK d/ gkso ekbgfBe jB i' nkw fizdrh
fizw/tko jB ns/ SghnK ouBktK d/ gkso ekbgfBe jB i' nkw fizdrh fuzsk iskT[Ad/ j'J/ fdZbh jkJhe'oN d/ ftZu r'bhpkoh dhnK swkw tkodksK ekp{ eoB dk th gqpzX j'Dk ukjhdk j?.
d/ ftZu fe;/ Bk fe;/ Bkb fwbd/ i[bd/ j' ;ed/ jB. b/yeK dhnK nkgDhnK w[Zy iZi vh n?B gN/b Bkb rZb ehsh. r?Ar;NoK d/ ftukb/ j'JhnK. fJ; bJh ndkbsK ftZu tkgodhnK r'bhpkoh
d/ ftZu fe;/ Bk fe;/ Bkb fwbd/ i[bd/ j' ;ed/ jB. b/yeK dhnK nkgDhnK
d/ ftZu fe;/ Bk fe;/ Bkb fwbd/ i[bd/ j' ;ed/ jB. b/yeK dhnK nkgDhnK
d/ ftZu fe;/ Bk fe;/ Bkb fwbd/ i[bd/ j' ;ed/ jB. b/yeK dhnK nkgDhnK
d/ ftZu fe;/ Bk fe;/ Bkb fwbd/ i[bd/ j' ;ed/ jB. b/yeK dhnK nkgDhnK
ouBktK T[jBK dh ebgBk s/ nkXkfos jB ns/ b/ye nkgDhnK ouBktK
ouBktK T[jBK dh ebgBk s/ nkXkfos jB ns/ b/ye nkgDhnK ouBktK
ouBktK T[jBK dh ebgBk s/ nkXkfos jB ns/ b/ye nkgDhnK ouBktK xNBk d/ fto'X ftZu fdZbh dhnK ;kohnK ndkbsK dh uke-u"pzd ;[oZfynk d/ Bkb dhnK xNBktK B{z fJjshnks tos e/
ouBktK T[jBK dh ebgBk s/ nkXkfos jB ns/ b/ye nkgDhnK ouBktK
ouBktK T[jBK dh ebgBk s/ nkXkfos jB ns/ b/ye nkgDhnK ouBktK
ndkbsK d/ tehbK B/ SBhtko B{z ezw jh r?Ar;NoK bJh ftS/S ndkbsK jh o'fenk ik ;edk j?.
bJh y[d fizw/tko jB.
bJh y[d fizw/tko jB.
bJh y[d fizw/tko jB.
bJh y[d fizw/tko jB.
bJh y[d fizw/tko jB.
21
21
21 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
21 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
21 gzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
w[zpJh d/ 12 ;kbk w[zv/ B/ tksktoD ;zpXh
t gZXoh nfXnkge g[o;eko dh ;{uh
w[zpJh d/ 12 ;kbk w[zv/ B/ tksktoD ;zpXh
t gZXoh nfXnkge g[o;eko dh ;{uh
w[zpJh d/ 12 ;kbk w[zv/ B/ tksktoD ;zpXh
ft ft ft ft ftSt gZXoh nfXnkge g[o;eko dh ;{uht gZXoh nfXnkge g[o;eko dh ;{uh w[zpJh d/ 12 ;kbk w[zv/ B/ tksktoD ;zpXh
t gZXoh nfXnkge g[o;eko dh ;{uh
w[zpJh d/ 12 ;kbk w[zv/ B/ tksktoD ;zpXh
gqki?eN bJh fiZfsnk nzsook
gqki?eN bJh fiZfsnk nzsook Noh g[o;ekoNoh g[o;eko
gqki?eN bJh fiZfsnk nzsook Noh g[o;eko
gqki?eN bJh fiZfsnk nzsookSNoh g[o;ekoNoh g[o;eko
u d' Gkosh nfXnkge
u d' Gkosh nfXnkge
u d' Gkosh nfXnkge
'u d' Gkosh nfXnkge u d' Gkosh nfXnkge Skwbkwb kwbkwb kwb gqki?eN bJh fiZfsnk nzsook
dh ;zGkb ns/ w[V ;[oihs' bJh 8 s'A
14 T[wo tor ftu shik ;EkB jk;b
ehsk.
T[j d[Bhnk Go d/ 25 B"itkB
tksktoD ekoe[BK ftu'A fJe jB
fijBK B{z 'n?eSB c"o B/uo' (nYA) B/
fJzNoB?SBb :zr fJe'-jho' g[o;eko
Bkb ;BwkfBs ehsk j?. fJ; g[o;eko
d/ sfjs tkstkoD gqsh ikro{e 8 s'A
16 ;kb dh T[wo d/ T[jBK B"itkBK B{z
;BwkfBs ehsk iKdk j? i' w[Seb
tksktoD ;wZf;nktK B{z jZb eoB bJh
nfjw edw u[Ze oj/ jB. gtJh Mhb d/
B/V/ ofjD tkb/ n:kB B/ fejk,''w/ok
T[d/S fJe ;kc ns/ gkDh d/ ihtzs ;o's
d/ s"o 's/ fJ; Mhb B{z gfjbK tKr
pDkT[Dk j?.'' fJj Mhb ed/ w[zpJh bJh
ghD tkb/ gkDh dk ;o's j[zdh ;h go
j[D fJZE/ e{Vk ns/ ;hto dk gkDh j?.''
n:kB d/ gqki?eN dk T[d/S gqd{SD,
bzvB (fpT{o') fpjko d/ Gkrbg[o d/ rfDs d/ nfXnkge ;Zfsnw fwSok ns/
Mhb B{z ;kc eoB ns/ T[; d/ tksktoD
nKXok gqd/S d/ j?dokpkd dh ;wkfie nfXn?B, nzro/zh ns/ rfDs dh nfXnkgek
dh oZfynk eoB ;zpXh ikro{esk g?dk
w/xBk w[;[B[oh B/ fJ; ;kb d/ 10 bZy vkbo d/ ftSt gZXoh nfXnkge g[o;eko
eoBk j?. ikro{esk g?dk eoB bJh r?o
bJh u'Nh d/ 50 nfXnkgeK 'u irQk pDkJh j?. 10 bZy vkbo d/ ftSt nfXnkgek
;oekoh ;zrmBK Bkb ezw eoB s'A
g[o;eko dk nk:'iB toeh ckT{Av/SB :{B?;e' Bkb fwb e/ eodk j?. fJ; d/ bJh
tkfSzrNB (fpT{o') tksktoD d/ y/ e'fSSK bJh '2021 fJzNoB?SBb :zr fJbktk, n:kB B/ Mhb dh ;fEsh pko/
121 d/SK s'A 8,000 s'A tZX BkwzdrhnK gqkgs j'JhnK.
so ftu ezw eoB tkb/ w[zpJh d/ 12 fJe'-jho'' fyskp Bkb ;BwkfBs ehsk fJZe toe fog'oN fsnko ehsh j? ns/
toeh ckT{Av/SB d/ ;z;Ekge ;zBh toeh B/ dZf;nk, šf;oc f;Zfynk B{z sozhj
;kbk w[zv/ B{z tksktoD Bkb ;zpXs frnk j?. fJe fpnkB w[skpe, n:kB fJ; ;w/A T[j g'tJh Mhb s/ fJZe
d/ e/ jh n;hA nkgDk eZb B{z ;[oZfyns eo ;ed/ jK. f;Zfynk ftStk; d/ Bkb
w[Seb ;wZf;nktK B{z jZb eoB dhnK SKesk B/ nkgD/ gqki?eN 'gtJh Mhb vke{w?ANoh 's/ ezw eo fojk j?.
GftZy dk ;kjwDk eoB dh e[zih j?.@ ;Zfsnw fwSok B/ d[Bhnk B{z d/yD d/ pZfunK
d/ sohe/ 'u pdbkn d/ ;zebg ns/ ftfdnkoEhnK bJh rfDs B{z tX/o/ fdbu;g
wkD dh rZb, Gkosh w{b d/ j/wzs XBih
wkD dh rZb, Gkosh w{b d/ j/wzs XBih
wkD dh rZb, Gkosh w{b d/ j/wzs XBih
wkD dh rZb, Gkosh w{b d/ j/wzs XBih
wkD dh rZb, Gkosh w{b d/ j/wzs XBih
pDkT[D bJh r[Dk d/ nk;kB ckow{fbnK B{z b? e/ fJ; ;{uh 'u EK pDkJh j?. w/xBk
w[;[B{oh B{z f;Zfynk d/ wkwb/ 'u fJZe GftZytkdh, goT[gekoh ns/ Gkt[e T[Zdwh
dZf;nk iKdk j?. T[j ckT{AN/Bj?Zv rb'pb ;e{b n?Av i{Bhno ekbi dh ;z;Ekge
nk;Nq/bhnk ;[gohw e'oN d/ pD/ iZi
nk;Nq/bhnk ;[gohw e'oN d/ pD/ iZi
nk;Nq/bhnk ;[gohw e'oN d/ pD/ iZi
nk;Nq/bhnk ;[gohw e'oN d/ pD/ iZi
ns/ gqXkB j? ns/ Bkb jh T[Zdwh wfjbktK B{z nkBbkJhB w"i{drh ;Ekfgs eoB
nk;Nq/bhnk ;[gohw e'oN d/ pD/ iZi
bJh T[BQK dk wkordoSB eoB tkbh, r{rb dh ;z;Ek 'thw?B n?ANogq/B:'o; nkB
fd t?Zp' (vpb:{HUHvpb:{H) dh j?dokpkd pqKu dh th gqXkB j?.
:{B/;e' 'u f;Zfynk bJh ;jkfJe vkfJo?eNo iBob ;N/c/Bhnk frnkfBBh B/
fejk,''f;vBh p?fo;No j/wzs XBih fBT{
fejk fe i/eo ;kB{z e'ftv-19 d/ wZd/Bzo fJe fpjso d[Bhnk dk w[V fBowkD
;kT{E t/bz ;[gohw e'oN d/ iZi fB:[es
eoBk j? sK ;kB{z jo pZu/ B{z r[DtZskg{oB f;Zfynk dk g?dkfJSh nfXeko d/D B{z
j'D tkb/ Gkosh w{b d/ gfjb/ nk;Nq/
gfjb d/Dh j't/rh. fJ; d/ Bkb jh gfjbh tko S[o{ ehs/ rJ/ u/rvkNUnkoih
bhnkJh pD rJ/ jB. T[j 1990 ftu
rb'pb ;N{v?AN g[o;eko 'u u'Nh d/ 50 ftfdnkoEhnK dh ;{uh 'u uko Gkosh
fJe ekB{zBh gq?efNSBo d/ s"o 's/ Gosh
ftfdnkoEh th Skwb jB. fJBQK 'u ikwhnk fwfbnk fJ;bkfwnk, BthA fdZbh d/
j'J/ ;B. j/wzs e'b fszB djkfenK s'A
tk;s[ebk d/ 21 ;kbk ftfdnkoEh e?c nbh, nkJhHnkJhHn?ZwH nfjdkpkd d/ 23 tZX dk ekB{zBh siopk th j?.''
;kb n?ZwHphHJ/H ftfdnkoEh nk:[S r[gsk, Mkoyzv dh 17 ;kbk ;hwk e[wko ns/
Gkos-nk;Nq/bhnk ftu
Gkos-nk;Nq/bhnk ftu
Gkos-nk;Nq/bhnk ftu
Gkos-nk;Nq/bhnk ftu
Gkos-nk;Nq/bhnk ftu
jfonkDk d/ e/Adoh :{Bhtof;Nh dk 24 ;kbk ftfdnkoEh ftfgB e[wko Sowk Skwb
fpjso j[zd/ ;zpzX
fpjso j[zd/ ;zpzX
fpjso j[zd/ ;zpzX
fpjso j[zd/ ;zpzX
fpjso j[zd/ ;zpzX
j?. fJ; g[o;eko sfjs 1,00,000 vkbo dh okSh fdZsh ikt/rh. u/rvkNUnkoih
fJZE/ dZ; dJhJ/ fe Gkos-nk;Nq/
dh w[yh bhbk Ekw; B/ fejk fe e'ftv d/ fJ; d"o 'u e?c, nk:[S, ;hwk ns/ ftfgB
bhnk d't/A d/S pj[s bzp/ ;w/A s'A fJe-
tor/ ftfdnkokEhnK B/ tZvhnK o[ektNK d/ pkti{d gVQkJh eod/ ofjDk ns/
d{i/ Bkb d';skBk ;zpzX ;KM/ eo oj/
fpjso GftZy bJh bVd/ ofjD dh tZvh fjzws fdykJh j?.
jB. fJ; d/ Bkb jh brksko d't/A d/SK
d/ ;zpzXK ftu soZeh j'Jh j?. d'-gZyh
tgko, oDBhse GkJhtkbh,ftfdnkoEh
9$11 jwb/ d/ 2 n?e;u/Ai gq'rokw, brksko ftek; bJh
9$11 jwb/ d/ 2 ;kb phs ikD s'A pknd ;kb phs ikD s'A pknd
9$11 jwb/ d/ 20 ;kb phs ikD s'A pknd ;kb phs ikD s'A pknd
9$11 jwb/ d/ 2 ;kb phs ikD s'A pknd
9$11 jwb/ d/ 2
;wkB tuBpZXsktK B/ Gkos ns/ nk;Nq/
bhnk d/ ;zpzXK B{z j'o fznkdk wzp{s
th phwko jB pukn eowukoh pDkfJnk j?. fJ; ftueko 11 ;szpo
th phwko jB pukn eowukoh
th phwko jB pukn eowukoh
th phwko jB pukn eowukoh
th phwko jB pukn eowukoh
B{z Gkos nk;Nq/bhnk ftueko N{-gbZ;-
N{ wzsoh gZXoh rZbpks th j'D tkbh
j?.fJ; rZbpks ftu oZfynk ns/
;[oZfynk ;zpzXK B{z j'o tXkT[D ns/ fjzd-
gqSKs y/so ftu oDBhse ;fj:'r B{z
tXktk d/D 's/ ftnkge o{g Bkb fXnkB
f;vBh (fpT{o') Gkosh w{b d/ j/wzs j/wzs B{z bzp/ ;w/A sZe dk siopk e/Adfos eoB dh nk; j?. whvhnk
j/wzs B{z bzp/ ;w/A sZe dk siopk
j/wzs B{z bzp/ ;w/A sZe dk siopk
j/wzs B{z bzp/ ;w/A sZe dk siopk
j/wzs B{z bzp/ ;w/A sZe dk siopk
XBih nk;Nq/bhnk ;[gohw e'oN d/ iZi j/wzs B{z ;kb 1980 ftu fJe ekB{zBh fog'oNK w[skpe ftd/S wzsoh n?Z;H
i?Szeo ns/ oZfynk wzsoh okiBkE f;zx
fB:[es j'J/ jB. f;vBh p?fo;No j/wzs gq?eNhSBo d/ s"o 's/ Gosh eokfJnk
XBih p[ZXtko B{z fBT{ ;kT{E t/bz frnk ;h ns/ T[jBK e'b fszB djkfenK nk;Nq/bhnkJh ftd/S wzsoh w"fo; gkfJB/
ns/ oZfynk wzsoh ghNo vZNB Bkb fJ;
(n?ZBHn?Z;HvpbT{H) d/ ;[gohw e'oN ftu s'A tZX dk ekB{zBh siopk j?. fJ; dh
iZi dh G{fwek fBGkT[D tkb/ Gkosh ikDekoh fdzd/ j'J/ Gkos ftu nk;Nq/ pko/ rZbpks eoBr/.
w{b d/ gfjb/ nk;Nq/bhnkJh pD rJ/ jB. bhnkJh jkJh efwSB B/ NthN eofdnK
g[Zso B/ fJe ;kb sZe xo
g[Zso B/ fJe ;kb sZe xo u b[e' e/ oZyh wK dh bku b[e' e/ oZyh wK dh bk , tiQk ikD j't'r/ j?okB, tiQk ikD j't'r/ j?okB
g[Zso B/ fJe ;kb sZe xo u b[e' e/ oZyh wK dh bk , tiQk ikD j't'r/ j?okB
g[Zso B/ fJe ;kb sZe xo
g[Zso B/ fJe ;kb sZe xo 'u b[e' e/ oZyh wK dh bku b[e' e/ oZyh wK dh bkS, tiQk ikD j't'r/ j?okB, tiQk ikD j't'r/ j?okB
i{Bvb{g (fpT{o') 9$11 d/ okjs ns/ pukn eowukoh nZstkdh jwb/ d/ 20 pofbB (fpT{o') nk;Nohnk g[b; B/ fejk j? fe fJe
ftnesh B/ g?BSB ns/ Bof;zr GZsk b?D bJh nkgDh wK dh
;kb phs ikD s'A pknd th f;js ;pzXh rzGho ;wZf;nktK dk ;kjwDk eo oj/
bkS B{z fJe ;kb s'A th fznkdk ;w/A sZe xo ftu b[e' e/
jB. pukn, pokwdrh ns/ ;ckJh ezwK d"okB 91,000 s'A fznkdk eowukohnK
ns/ ;t?-;/teK B{z eJh soQK d/ ysfonK dk ;kjwDk eoBk fgnk ;h. 21 wkou oZfynk. skJho'b ;{p/ dh g[b; B/ fejk fe SZe iskfJnk ik
fojk ;h fe ftnesh dh 89 ;kbk wK dh i{B 2020 ftu w"s
2021 sZe brGr 80,785 pukn eowukohnK B/ ftSt tgko e/Ado f;js gq'rokw
j' u[Zeh j?. fbjkik nfXekoh fgSb/ the?Av fJz;poe fJbke/
'u Bkwzdrh eotkJh ;h, fi; dh ;EkgBk jwb/ s'A pknd T[BQK dh f;js dh
ftu T[; d/ xo g[Zi/.
fBrokBh eoB ns/ T[BQK d/ fJbki bJh ehsh rJh ;h.
g[b; B/ fJe fpnkB ftu fejk fe g[ZSfrZS d"okB 66
fJ; ;zpzX 'u gqekfSs y'i do;kT[Adh j? fe pukn eowukohnK B{z j[D th
;ohoe ns/ wkBf;e f;js ;pzXh ;wZf;nktK dk ;kjwDk eoBk g? fojk j?. f;js ;kbk ftnesh B/ ;theko ehsk fe T[; B/ nkgDh wK dh w"s
d/ pknd T[; dh bkS B{z xo ftu b[e' fdZsk ;h sK fe T[; B{z
gq'rokw 'u 45 ch;dh T[ZsodkfsnK B{z ;kj-gkuD o'r (nfijh ;fEshnK i' ;kj
bkG fwbdk oj/. j[D sZe j'Jh iKu ftu gsk bZrk j? fe T[;
b?D-SZvD d/ nzrK ns/ T[Zgoh gkuD szso B{z gqGkfts eodhnK jB) jB. 16
B{z eJh jzko :{o' fwb u[Ze/ jB. nfXekohnK B/ p[ZXtko B{z
ch;dh B{z e?A;o j? ns/ j'o 16 ch;dh B{z wkBf;e f;js ;pzXh phwkohnK jB. f;js
wfjbk dh bkS dk g';NwkoNw ehsk, fi; ftu esb dh
;pzXh ;wZf;nktK tkb/ T[ZsodkfsnK 'u'A f;oc 40 ch;dh dh T[wo 45 s'A 64 ;kb
d/ dofwnkB j? ns/ 83 ch;dh wod jB. rZZb ;kjwD/ BjhA nkJh j?.
22
22
22 gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
22 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
22 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
ebuo ekr
eKro;h B/sktK u fSVh uouk, i/ 2 u uzBh j'Dr/ u uzBh j'Dr/ dk fujok sK f;ZX{ eh eoBr/ dk fujok sK f;ZX{ eh eoBr/
ebuo ekr u jh BjhA, ;r'Au jh BjhA, ;r'A
VIP ebuo ekr ebuo ekrzK K K K K 'u jh BjhA, ;r'Au jh BjhA, ;r'A eKro;h B/sktK u fSVh uouk, i/ 2
ebuo ekr u jh BjhA, ;r'A
eKro;h B/sktK u fSVh uouk, i/ 2 u uzBh j'Dr/ dk fujok sK f;ZX{ eh eoBr/
eKro;h B/sktK u fSVh uouk, i/ 2
eKro;h B/sktK u fSVh uouk, i/ 2022 22 22 22 22 'u uzBh j'Dr/ u uzBh j'Dr/ CM dk fujok sK f;ZX{ eh eoBr/ dk fujok sK f;ZX{ eh eoBr/
n;bhns u j't/rk ysw L ozXktk fJ; s'A pknd fSVh uouk d/ wZd/
n;bhns u j't/rk ysw L ozXktk
n;bhns u j't/rk ysw L ozXktk
n;bhns u j't/rk ysw L ozXktk
n;bhns u j't/rk ysw L ozXktk
Bzo eKro; jkJhewkB v?w/z ezNo'b
'u i[N rJh j?, fi; d/ sfjs y[d oDdhg
;{oi/tkbk B/ ;kc ehsk j? fe 2022 d/
ftXkB ;Gk u'D ftu uzBh jh eKro;
tZb'A ;hH n?ZwH dk fujok j'Dr/. fJ; B{z
T[BQK B/ dfbsK dh Bkokzrh s'A puD
dh etkfJd d/ o{g ftu d/fynk ik fojk
j?, fiBQK B{z y[S eoB bJh uzBh B{z
pDkfJnk frnk j? go fJ; s'A tZvk
;tkb yVQk j' frnk j? fe i/eo uzBh jh
eKro; dh nrtkJh eoBr/ sK fco f;ZX{
d/ ;hH n?ZwH pDB d/ ;[gB/ dk eh j't/
rk<
f;ZX{ tZb'A nkgDk o;sk ;kc eoB
bJh ozXktk dh irQk nZr/ ehsk frnk
;h uzBh dk BK
b[fXnkDk (fpT{o') gzikp 'u w[Zy dZf;nk iKdk j? fe f;ZX{ B{z 2022 eKro; tZb'A fi; soQK w[Zy wzsoh
wzsoh pdbD d/ Bkb jh fJ; rZb B{z b? d/ ftXkB ;Gk u'D 'u eKro; dk pDkT[D bJh ;[yfizdo ozXktk dh irQk
e/ xwk;kB S[o{ j' frnk j? fe 2022 'u fujok pDkT[D dk ftStk; fdtkfJnk uoBihs uzBh dk BK ckJhBb ehsk
eKro; tZb'A ;hH n?ZwH dk fujok e"D frnk j?, fi; 's/ gzikp fJzukoi johS frnk j?. T[; d/ fgZS/ Bti's f;zx f;ZX{
j't/rk. okts B/ n?stko B{z uoBihs uzBh B{z dh G{fwek dZ;h ik ojh j? feT[Afe f;ZX{
uzvhrVQ (fpT{o') ;kv/ e'b ;wK xZN j?, seohpB 90 fdB go w[Zy wzsoh uoBihs
fJj rZb j[D fe;/ s'A b[eh BjhA j? ;hH n?ZwH pDkT[D dk n?bkB eoB s'A y[d ;hH n?ZwH BjhA pD ;e/ ns/ i/eo
f;zx uzBh g{oh soQK Bkb T[sSkfjs jB ns/ n;hA s?n ehsk j? fe n;hA fJ; ;w/A
fe Bti's f;ZX{ dh bVkJh f;ZX/ s"o 's/ pknd w'jo brk fdZsh ;h. T[; B{z b? e/ ozXktk B{z e[o;hA fwb iKdh j? sK T[BQK
d"okB g{o/ ftT[AspZX sohe/ Bkb ezw eo e/ fdyktKr/. b'eK e'b u'DK bJh gj[zuKr/
e?gNB nwfozdo f;zx B{z jNkT[D dh ;h, fiZE/ fto'Xh gkoNhnK tZb'A ;tkb yVQ/ tZb'A uzrk ezw eoB iK eKro; 'u
sK e'Jh wbkb BjhA j't/rk fe n;hA fJj ezw BjhA eo ;e/ iK T[j ezw BjhA eo ;e/
fi; ftu T[j ekw:kp j' rJ/ jB. ehs/ ik oj/ jB fe eh uzBh vzwh ;hH wzp{s geV pDkT[D ekoB 2022 'u
. fJj efjDk j? uzBh e?pfBN d/ wzsoh ;[yfizdo f;zx ozXktk dk. T[j okiGtB ftu
jkbKfe y[d f;ZX{ th ;hH n?ZwH pDkT[D n?ZwH j'Dr/, id'Afe y[d ;kpek gqd/S T[BQK dk BK fgZS/ eoBk w[Sfeb j' ;edk
;j[z u[ZeD s'A pknd gzikp ;eZso/s ftu w[Zy wzsoh Bkb o;wh p?me bJh gj[zu/
bJh dknt/dkoh g/S eo u[Ze/ jB go gqXkB ;[Bhb ikyV B/ th okts d/ ;h, fi; d/ wZd/Bzo uzBh B{z nkT[D tkb/
;B.
e?gNB y/w/ tZb'A prkts eoB d/ vo'A fpnkB dh NkJhfwzr rbs dZ;d/ j'J/ ;w/A d"okB nk;kBh Bkb ;kJhv bkJhB
T[g w[Zy wzsoh ;[yfizdo f;zx ozXktk B/ fejk fe w[Zy wzsoh B/ fit/A fe gq?Z;
jkb dh xVh T[BQK B{z fgZS/ oZfynk ik ;hH n?ZwH dh nEkfoNh B{z ewz'o eoB eoB dhnK nNebK brkJhnK ik
ekBcoz; ftu th ;gZSN eo fdZsk j?, fJ; ;oeko dh fGqSNkuko gqsh zho' Nkbo?A;
fojk j?. dk :sB eoko d/ fdZsk j?. ojhnK jB.
dh Bhsh oj/rh. b'eK B{z fJ; ;oeko d/ c?;fbnK s'A ;gZSN Mbe/rk fe fJj gzikp
Sq'wDh nekbh db dh gzikp q'wDh nekbh db dh gzikp CM B{z nghb, B{z nghb, SC
d/ jo nkw pkfSzd/ dh nkgDh ;oeko j?. NqK;g/o?A;h ns/ fSekfJs fBtkoB bJh w[Zy
B{z nghb,
q'wDh nekbh db dh gzikp
B{z nghb,
q'wDh nekbh db dh gzikp
wzsoh ns/ g{oh e?pfBN fznkdk s'A fznkdk ;wK nkgD/ dcso ns/ chbv ftu q'wDh nekbh db dh gzikp B{z nghb,
fpskT[Dr/ sK fe b'eK B{z g/S nk ojhnK fSekfJsK dk fBgNkok S/sh j' ;e/. nkw
b'eK B{z ;eZso/s ftu gj[zuD bJh j'D tkbh gq/SkBh dk th jZb eZfYnk ikt/rk.
;ekbof
;ekbof g xgb/ g xgb/ u Xow;'s B{z eotkT[D frqcskou Xow;'s B{z eotkT[D frqcsko
;ekbof g xgb/ u Xow;'s B{z eotkT[D frqcsko
;ekbof
;ekbofSg xgb/ g xgb/ 'u Xow;'s B{z eotkT[D frqcskou Xow;'s B{z eotkT[D frqcsko
ozXktk B/ fejk fe eKro; jkJhewkB tb'A fdZs/ rJ/ 18 B[esh gq'rokw ftu'A
gfjbK 5 B[eksh gq'rokw B{z fbnk ikt/rk ns/ T[; B{z fJzgbhw?AN eoBk S[o{ eoKr/.
ozXktk B/ fejk fe thHnkJhHghH ebuo B{z ysw eoKr/ ns/ nfXekohnK B{z th fejk
fejk fe Xow;"s tZb'A dfbs
ikt/rk fe b'eK ftueko ikU ns/ T[BQK dhnK fSekfJsK d{o eo'.
ftfdnkoEhnK fybkc ehs/ ngokX pko/
nkdsK pdbD ftZu bZr/rk ;wK
;kpek n?vhSBb fgqz;hgb ;?eNoh B/
uoBihs f;zx uzBh d/ w[Zy wzsoh pDB d/ s[ozs pknd w[Zy wzsoh dcso ftu
;oeko B{z fdZsh nkgDh fog'oN 'u
whvhnk dh n?ANoh p?B ehs/ ikD ;pzXh g[ZS/ ;tkb dk itkp fdzd/ j'J/ ;[yfizdo f;zx
ikDekoh fdZsh ;h. T[BQK fejk fe
ozXktk B/ fejk fe nfijk BjhA j? fe ;kv/ tb'A e'Jh o'e bkJh rJh ;h. eJh tko
;hBhno nkJhH J/H n?Z;H nfXekoh, i'
w[bkzwK dh g[okDh nkds pDh j[zdh j?, fi;B{z pdbD ftu E'VQk ;wK zo{o bZr
T[; t/b/ ;wki GbkJh ftGkr dk gqSk;eh
iKdk j? go fJ; nkds B{z pdb fdZsk ikt/rk.
w[yh ;h, B/ Xow;"s 's/ 65 eo'V o[gJ/
dk xgbk eoB ns/ gqkJht/N ;z;EktK
11 ;kb dh cb'ok fJe fdB bJh pDh
11 ;kb dh cb'ok fJe fdB bJh pDh
11 ;kb dh cb'ok fJe fdB bJh pDh
11 ;kb dh cb'ok fJe fdB bJh pDh
11 ;kb dh cb'ok fJe fdB bJh pDh B{z bkG d/D d/ uZeo 'u nB/eK j'o p/
fB:whnK eoB d/ d'S brkJ/ ;B. T[BQK
fejk e uzBh B/ e?pfBN wzsoh j[zfdnK
bQk e[b?eNo , ikD' g{ok wkwbk
bQk e[b?eNo , ikD' g{ok wkwbk
bQk e[b?eNo , ikD' g{ok wkwbk
f f f f fzbQk e[b?eNo , ikD' g{ok wkwbkbQk e[b?eNo , ikD' g{ok wkwbk ed/ th ghVs dfbs ftfdnkoEhnK d/
jZeK 'u fpnkB BjhA fdZsk. T[BQK fejk
fe j[D T[BQK bJh ;wK nk frnk j? s/
T[j nkgD/ nkg B{z ;jh ;kps eoB s/
nkgDh gq?Z; ekBcoz; ftu ej/ nB[;ko
fe T[j ;ko/ wkchnk ysw eo d/Dr/, d/
dknt/ B{z ;kps eoB.
nekbh nkr{ B/ fJj th wzr ehsh
uzvhrVQ (fpT{o') Sq'wDh nekbh db eKro; jkJhewKv tZb'A dfbs w[Zy fe Bt/A w[Zy wzsoh fgSb/ fszB ;kbK dk
B/ nZi Bt/A pD/ w[Zy wzsoh uoBihs wzsoh ti'A e[dosh u'D BjhA jB s/ n?Z;H ;hH ftfdnkoEhnK dk ;ekbofSg
f;zx uzBh B{z nghb ehsh fe T[j s/zh ;wM"s/ d/ T[whdtko jB go T[BQK B{z w"ek ;ehw dk 1800 eo'V o[fgnk th ikoh
Bkb ubfdnK d' bZy n?Z;H ;hH ;zGkbDk ukjhdk j? ns/ nB[;{fus eoB d/ j[ew d/D. T[BQK fejk fe fJj
ftfdnkoEhnK dk GftZy ;[oZfyns ikshnK, yk; s"o 's/ dfbs pj[s jh wzdGkrh rZb j? fe gfjbK n?Z;H
pDkT[D bJh n?Z;H ;hH ;ekbofSg xgb/ ftfdnkoEhnK Bkb j'Jh XZe/Skjh B{z ;hH ;ekbofSg ;ehw dk e/Ado s'A
'u ;kpek ;wki GbkJh wzsoh ;kX{ f;zx do[Z;s eoBk ukjhdk j?. nkfJnk g?;k y[od-p[od ehsk frnk s/
Xow;"s fybkc n?ZcH nkJhH nkoH doi NhB{z B/ fejk fe ;wK popkd ehs/ j[D th ;ehw nzfSe s"o 's/ uZb ojh j?
eotk e/ T[BQK B{z frqcsko eotkT[D. pr?o Bt/A w[Zy wzsoh B{z ;kX{ f;zx Xow;"s s/ ;{pk dfbs ftfdnkoEhnK bJh nkgD/
nfjwdkpkd (fpT{o') r[ioks d/ nfjwdkpkd fty/ SBhtko 11 ;kb dh cb'ok uzBh, fiBQK B/ nZi nj[d/ dh ;j[z u[Zeh, fybkc n?Z;H ;hH ;ekbofSg xgb/ 'u e/ fjZ;/ dk g?;k ikoh BjhA eo fojk. NhB{z
n;'dhnk B{z fJe fdB bJh fzbQk e[b?eNo dh fzzw/tkoh ;"Agh rJh. n;b 'u cb'ok B{z tXkJh fdzfdnK nekbh db d/ p[bko/ ; doi eoB ns/ T[BQK B{z s[ozs frqcsko B/ uzBh B{z fejk fe T[j fJ; nfjw wkwb/
nkJhH J/H n?Z;H nfXekoh ns/ fzbQk e[b?eNo pDBk ukj[zdh j?. T[; dh fJ; fJZSk B{z gtB e[wko NhB{z B/ fejk fe Gkt/A uzBh eoB dk j[ew d/Dk ukjhdk j?. T[BQK 's/ c?;bk b?D 'u d/oh Bk eoB.
nfjwdkpkd d/ e[b?eNo B/ g{ok ehsk. T[BQK nkgDh e[o;h fJe fdB bJh cb'ok B{z
;"Ag fdZsh. cb'ok fgSb/ eJh wjhfBnK s'A pq/B fNT{wo Bkb i{M ojh j?. jkb jh 'u
nzvkD{ s/ [eokD{ ;[oZfyns oZyD dh fwnkd 1[eokD{ ;[oZfyns oZyD dh fwnkd 1 s'A tXk e/ 55 ;kb sZe eo/rk fpqN/B s'A tXk e/ 55 ;kb sZe eo/rk fpqN/B
nzvkD{ s/ S[eokD{ ;[oZfyns oZyD dh fwnkd 1[eokD{ ;[oZfyns oZyD dh fwnkd 10 s'A tXk e/ 55 ;kb sZe eo/rk fpqN/B s'A tXk e/ 55 ;kb sZe eo/rk fpqN/B
nzvkD{ s/ [eokD{ ;[oZfyns oZyD dh fwnkd 1 s'A tXk e/ 55 ;kb sZe eo/rk fpqN/B
nzvkD{ s/
nzvkD{ s/
T[; dk j;gskb 'u nkgo/SB j'fJnk.
e[b?eNo ;zdhg ;Krb/ p'b/,''w?A JhSto B{z gqkoEBk ehsh j? fe cb'ok f;jswzd
j't/ ns/ tZvh j' e/ e[b?eNo jh pD/.'' cb'ok dh e?A;o Bkb i[Vh ;oioh pko/ rZb bzvB (fpT{o') fpqN/B d/ b'eK e'b ibdh jh
eod/ j'J/ T[BQK fejk,''nr;s 'u T[; dh ;oioh j'Jh ;h. T[j j;gskb 'u ;h. T[d'A gfotko S[o{ eoB dh :'iBk pDkT[D bJh j'o ;wK
;kB{z w/e-J/-ftS ckT{Av/SB s'A fJe ;zd/S fwfbnk fe cb'ok e[b?eNo pDBk ukj[zdh j't/rk. fpqfNS ;oeko B/ ;'wtko B{z n?bkB ehsk fe
j?. fi; s'A pknd n;hA cb'ok d/ wksk-fgsk Bkb T[; B{z fJe fdB bJh e[b?eNo T[; dh :'iBk nzvkD{, S[eokD{ ns/ n?Afpq:' B{z
pDkT[D bJh ;zgoe ehsk. jkbKfe cb'ok d/ wksk-fgsk okih BjhA ;B. T[; d/ ;[oZfyns oZyD dh fwnkd tXkT[D dh j?. ;oeko
wksk-fgsk B/ fejk fe ;oioh s'A pknd cb'ok dh jkbs ftrVh ;h ns/ T[; B{z B/ dZf;nk fe fJ; ;kb iBsk s'A bJh rJh ;bkj
j;gskb 'u vkeNoK dh d/y-o/y 'u ofjDk ;h.'' ;Krb/ B/ fejk,''n;hA cb'ok d/ d/ nkXko 's/ T[j nzvkD{, S[eokD{ ns/ n?Afpq:' (Go[D
wksk-fgsk B{z okih ehsk ns/ n;hA T[BQK B{z wBkT[D'u ;cb oj/. id'A cb'ok s'A fwb/ dh S[o{nksh nt;Ek) B{z w"i{dk 10 ;kb ;[oZfyns
sK T[j y[S Bzo nkJh. T[; d/ f;o 's/ tkb BjhA pu/, feT[Afe ;oioh j'Jh j?.'' T[BQK oZyD dh fwnkd B{z ;kfonK bJh 10 ;kb dh
fejk,''j[D w?A gqkoEBk eodk jK fe GftZy 'u T[j e[b?eNo jh pD/.'' BthBheoB fwnkd d/ nkXko 's/ ;[oZfyns oZyD
T[ZE/ jh cb'ok dh wK ;'Bb B/ dZf;nk,''w/oh Xh 7thA 'u gVQdh j? ns/ e[b?eNo dk gq;skt ;z;d ftu g/S eo/rh. Bt/A gq;skt ftu
pDBk ukj[zdh j?. e[M fdB s'A T[; dh f;js mhe BjhA j?. ;kB{z vo j? fe T[j nkgDk fJ; fwnkd B{z tZX s'A tZX 55 ;kb sZe tXkT[D
fJj ;[cBk g{ok BjhA eo ;e/rh. nfjwdkpkd d/ fzbQk e[b?eNo ;kfjp B/ T[; dh dk gqktXkB j't/rk. BthA gqDkbh ftu Gkth wksk-
fJZSk g{oh ehsh, T[j fJe fdB bJh e[b?eNo dh e[o;h 's/ p?mh. T[; dk ;[nkrs fgsk B{z 10 ;kb d/ tec/ 's/ nzvkD{, S[eokD{ ns/
ehsk frnk, fJ; Bkb y[Sh fwbh.'' n?Afpq:' B{z oZyD iK BSN eoB dk pdb fwb/rk.
23
23
23 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
23 gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
23 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
p/ndph d/ o'; ti'A fBjzr f;zx fBSkB ;kfjp b? e/kB ;kfjp b? e/
p/ndph d/ o'; ti'A fBjzr f;zx fB kB ;kfjp b? e/kB ;kfjp b? e/
p/ndph d/ o'; ti'A fBjzr f;zx fB kB ;kfjp b? e/
p/ndph d/ o'; ti'A fBjzr f;zx fB uzBh ;kjwD/ 18 BjhA, gfjbK 5 ;{soh
p/ndph d/ o'; ti'A fBjzr f;zx fB
uzBh ;kjwD/ 18 BjhA, gfjbK 5 ;{soh
uzBh ;kjwD/ 18 BjhA, gfjbK 5 ;{soh
uzBh ;kjwD/ 18 BjhA, gfjbK 5 ;{soh
uzBh ;kjwD/ 18 BjhA, gfjbK 5 ;{soh
Nkto s/ ufVQnk, g[b; B{z gJh jZEK-g?oK dh
Nkto
Nkto s/ ufVQnk, g[b; B{z gJh jZEK-g?oK dhs/ ufVQnk, g[b; B{z gJh jZEK-g?oK dh
Nkto
Nkto 's/ ufVQnk, g[b; B{z gJh jZEK-g?oK dhs/ ufVQnk, g[b; B{z gJh jZEK-g?oK dh
J/izv/ B{z g{ok eoB dh oj/rh u[D"sh
J/izv/ B{z g{ok eoB dh oj/rh u[D"sh
J/izv/ B{z g{ok eoB dh oj/rh u[D"sh
J/izv/ B{z g{ok eoB dh oj/rh u[D"sh
J/izv/ B{z g{ok eoB dh oj/rh u[D"sh
f;zx f;ZX{ d/ eohph jB iK fJ; soQK
ejhJ/ f;ZX{ y/w/ d/ wzB/ iKd/ jB. nfij/
ftu T[BQK 's/ fJBQK B[efsnK B{z g{ok eoB
dk fznkdk dpkn oj/rk.
fJj jB 5 w[Zd/, i' w[Zy wzsoh
uoBihs f;zx uzBh bJh pDBr/ u[D"sh
1H gzikp d/ b'e gzikp dh o{j ;qh
r[o{ rqzE ;kfjp ih dh p/ndph ns/
e'Neg[ok, pfjpbebK ftu j'Jh g[b;
r'bhpkoh d/ w[Zy d'ShnK B{z S/sh s'A S/sh
;zk d/ o{g ftu fJB;kc wzr oj/ jB.
2H ;g?Sb Nk;e c'o; dh fog'oN
ftu doi BSk ;wZrfbzr d/ tZv/
wrowZSK B{z s[ozs frqcsko eo e/ ;zk
fdZsh ikt/.
3H y/sh gzikp dh ohVQ dh jZvh j?
ns/ ;ko/ e/Ado d/ y/sh ekB{zBK dk fto'X
eo oj/ jB. fJ; bJh gzikp ;oeko fszB/
y/sh ekB{zBK dhnK e[M XkoktK ftu
f;oc ;'X dh f;ckfoS Bk eo/ ;r'A fJ;
rZb dk n?bkB eo/ fe fJj fe;/ th ehws
;qh nBzdg[o ;kfjp (fpT{o') sys ;qh e/;rVQ ;kfjp fty/ tkgoh p/ndph dh
's/ gzikp ftu bkr{ BjhA j'Dr/.
xNBk s'A pknd f;Zy ;zrsK ftu xND dh pikJ/ o'; tXdk jh ik fojk j?. fJ;/
4H 2017 dhnK u'DK w"e/ B[e;dko
;pzX ftu ;EkBe g[b; gqSk;B B{z T[; ;w/A jZEK-g?oK dh g? rJh, id'A p/ndph dh
fpibh ;wM"fsnK B{z oZd eoB bJh
xNBk d/ o'; ti'A fJe fBjzr f;zx nkgD/ jZEK ftu fBSkB ;kfjp b? e/ sys ;qh e/
uzvhrVQ (fpT{o') uoBihs f;zx uzBh B{z ftS/S s"o 's/ w[bkeks eo e/ 5 ;{soh ;oeko tb'A ehs/ rJ/ tknfdnK B{z th
;rVQ ;kfjp d/ Bzdhe g?Ad/ w'pkfJb Nkto 's/ uVQ frnk.
d/ w[Zy wzsoh dk nj[dk ;zGkbD s'A J/izv/ dh ekgh ;"Agh ;h. f;ZX{ B/ fejk ;h s[ozs g{ok eoBk j't/rk sK fe gzikp d/
w"e/ 's/ gj[zu/ gZsoekoK B{z w'pkfJb Nkto ns/ uVQ/ fBjzr f;zx owBdhg f;zx
pknd j[D ;kfonK dhnK BzoK T[BQK fe gzikp Go d/ eKro; gkoNh toeoK yzkB/ ftu ;zBQ Bk bZr/.
wzr{wZm d/ d{;o/ ;kEh ikpoizr f;zx wzr{wZm i' e/ Nkto d/ EZb/ yfVQnk j'fJnk ;h
w;fbnK B{z jZb eoB 's/ jB, fiBQK B{z Bkb ;bkj-wSto/ s'A pknd gzikp 5H w"i{dk ;w/A ftu 20 s'A finkdk
B/ dZf;nk fe n;hA g[b; gqSk;B dh j[D sZe dh iKu s'A ns/ Sq'wDh ew/Nh d/
b? e/ uzBh y[d ;kpek w[Zy wzsoh e?gNB eKro; dh BthA Nhw jkJhewkB d/ 18 nfXnkge, vkeNo, Bo;, bkJhBw?B
otZJhJ/ s'A ;zs[SN BjhA jK. T[BQK fiZE/ Sq'wDh ew/Nh d/ wkV/ gqpzXK dh B[eskuhBh
nwfozdo f;zx 's/ fBSkBk ;kXd/ oj/ jB. ;{soh J/izv/ ftu'A 5 B[es/ fbye/ d/ ojh ;ckJh eowukoh tor/ ;zrmB ;{p/ Go
ehsh T[E/ jh sys ;kfjp dh wkD wfonkdk dh oytkbh eoB ftu Bkekw ofjD
T[AM sK eKro; jkJhewkB d/ 18 ;{soh j?, fiBQK 's/ ;oeko B{z s[ozs gfjb d/ ftu XoB/ d/ oj/ jB. fJ; bJh ;G dh
tkb/ iE/dko oxpho f;zx d/ n;shc/ dh wzr th ehsh.
J/izv/ B{z g{ok eoBk uzBh bJh u[D"sh nkXko 's/ ekotkJh eoBh ukjhdh j?. ;[DB bJh fsnko ns/ ;opZs d/ Gb/ dh
T[BQK wzr ehsh fe tko-tko tkgo ojhnK nfijhnK xNBktK fgZS/ v/ok ;Zuk
Gog{o oj/rk go ;G s'A tZvh u[D"sh f;ZX{ nfij/ ftu j[D uzBh ;kjwD/ gfjb ykso edw u[ZeD tkbh bhvofSg dh
;"dk, nkoH n?Z;H n?Z;H iK fJBQK s'A fJbktk j'o fejVhnK skesK jB ;pzXh fBogZysk
d/ 5 ;{soh J/izv/ B{z gfjb d/D dh oj/ d/ nkXko 's/ fJBQK B[efsnK 's/ zo{os j?. bkzwh j? fe ;oeko rZbpks
Bkb iKu ehsh ikt/, g{oh ;ZukJh ;kjwD/ fbnkT[D bJh p/ndph eoB tkb/ efEs
rh. ekotkJh eoB ns/ fJBQK B{z nwb ftu ns/ ;bkj-wSto/ d/ dotkz/ y'bQ/ ns/
d'Sh dk bkJh fvN?efNt N?;N j'Dk ukjhdk j?, p/ndph eoB t/b/ efEs d'Sh d/
Bti's f;zx f;ZX{ B/ g[okD/ w[Zy wzsoh fbnkT[D dh u[D"sh oj/rh. yk; rZb nkgD/ ftZsh ;kXBK B{z fXnkB ftu
Bkb sys ;kfjp fty/ d{;ok ftnesh e"D ;h ;pzXh ibdh s'A ibdh gsk eotk e/
nwfozdo f;zx Bkb 27 i[bkJh 2021 fJj j? fe uoBihs f;zx uzBh Bti's oZyd/ j'J/ s[ozs e[M eo/.
T[; B{z frqcsko ehsk ikt/.
T[BQK o'; zkfjo eofdnK fejk fe id'A id'A th nfijhnK p/ndphnK j[zdhnK jB
;[gogkto pDB bJh u'ohnK eo foj? uhB,
;[gogkto pDB bJh u'ohnK eo foj? uhB,
;[gogkto pDB bJh u'ohnK eo foj? uhB,
;[gogkto pDB bJh u'ohnK eo foj? uhB,
;[gogkto pDB bJh u'ohnK eo foj? uhB,
sK efEs d'ShnK B{z g[b; gqSk;B tZb'A gkrb ;kps eoe/ poh eo fdZsk iKdk j?
go fJ; wkwb/ ftu n;hA nfijk e[M th BjhA j'D d/tKr/ ns/ fJB;kc Bk fwbD
se ;kvk fJj SKswJh ;zxoS brksko ikoh oj/rk.
nyhoeko vhHn?Z;HghH ofwzdo f;zx ekjb'A ns/ ;g?;b poKu fibk o{gBro d/
nwoheh N?eBkb'ihnK B{z pDkfJnk fB
nwoheh N?eBkb'ihnK B{z pDkfJnk fB kBk !kBk !
nwoheh N?eBkb'ihnK B{z pDkfJnk fBSkBk !kBk !
nwoheh N?eBkb'ihnK B{z pDkfJnk fB kBk !
nwoheh N?eBkb'ihnK B{z pDkfJnk fB
fJzukoi fJz;g?eNo joehos f;zx tb'A Nkto 's/ uVQ/ fBjzr owBdhg f;zx wzr{wZm
ns/ T[; d/ ;kEh ipoizr f;zx B{z fJj Go';k fdZs/ ikD s'A pknd fe p/npdph d/
Sh, o{;h ;w/s) ijkzK ns/ iK fwzkJhb
d'Sh dk po/B w?fgzr ns/ bkJh fvN?efNt N?;N eotkT[D bJh ndkbs ftu nozh
N?eBkb'ih d/ pb{fgqzN; dh u'oh feT[A Bk
fdZsh ikt/rh ns/ fBjzr f;zx fybkc Nkto 's/ uVQD dh e'Jh ekotkJh BjhA ehsh
j't/. uhB nfijk eoB bJh ik;{;h dk
ikt/rh, s'A pknd fBjzr f;zx owBdhg f;zx Nkto s'A j/mK T[Zso frnk.
;jkok b? fojk j?.'' fog'oN 'u nZr/ fejk
frnk j?, šuhB dh fJj y[chnk w[fjzw
:{e/L ;ftzvB d/ fjzd{ wzdo nwohek dh okSNoh ;[oZfynk ns/
:{e/L ;ftzvB d/ fjzd{ wzdo
:{e/L ;ftzvB d/ fjzd{ wzdo
:{e/L ;ftzvB d/ fjzd{ wzdo
:{e/L ;ftzvB d/ fjzd{ wzdo
nkofEe y[Sjkbh bJh rzGho ysok j?.
ftu j'Jh u'oh ns/ GzBs'V
ftu j'Jh u'oh ns/ GzBs'V
ftu j'Jh u'oh ns/ GzBs'V
ftu j'Jh u'oh ns/ GzBs'V
ftu j'Jh u'oh ns/ GzBs'V ;Nkto'; B/ fbfynk j? fe nwohek s'A
nZr/ fBebD bJh uhB B{z nkgD/
nkofEe ftek; B{z ikoh oZyD ns/
seBheh s"o 's/ nwohek ns/ j'o gZSwh
d/SK B{z gSkVB dh zo{os j?. j?okBh fJ;
rZb dh j? fe uhB BthBsk ns/ y'i 's/
fBoGo ofjD dh pikJ/ 'N?eBkb'ih u'oh
eoBk s/ fco T[; dh Beb eoBk'g;zd
eodk j?. uhB e[nKNw ezfgT{fNzr,
nkN'Bkw; tQheb, nkoNh-fcShnb
fJzN?bhi?A;, pkfJUN?eBkb'ih s/ 5x
torh 'NoK;g'oN seBkb'ihnK'B{z
fBSkBk pDk fojk j? ns/ u'oh eo fojk
j?.
B?SBb ekT{ANo fJzN?bhi?A; n?Av
;feUfoNh ;?ANo d/ ekoiekoh fBod/Se
wkJhe nkob?Av' dh fJZe fJzNoftT{ dk
jtkbk fdzd/ j'J/ n?Nbkwkz'rb{ B/
fbfynk j? fe ''uhB dh fJ; u'oh Bkb
nwohek B{z seohpB 200 s'A 600
bzvB (fpT{o') :{e/ d/ Sfjo ;ftzvB ftu u'oK B/ fJe fjzd{ wzdo B{z gzithA tko phfizr (fpT{o') d[Bhnk dh ;G s'A wjkwkohnK s'A nDfrDs otkfJsh ns/
fpbhnB nwoheh vkbo dk B[e;kB j'
nkgDk fBSkBk pDkfJnk j?. fjzd{ wzdo dh fJwkos dh GzBs'V eoB, gftZso u"Aeh tZvh Sesh pDB dk ;[cBk d/yD tkbk r?o-otkfJsh ysfonK dk ;kjwDk
fojk j? ns/ fJj e[M nfijk j?, i' fgSb/
dh GzBs'V eoB s'A pknd u'o pj[s ;kok ehwsh ;wkB b? rJ/. ftbNSkfJo d/ uhB nkgDh bkb;k B{z g{ok eoB bJh eoBk g? fojk j?. fco th uhB fBofttkd
d' djkfenK s'A j' fojk j?. fJ; dk
;ftzvB fjzd{ wzdo ftu GzBs'V ns/ u'oh dk gsk ;Nkc B{z SBhtko B{z bZfrnk,fi; fe;/ th jZd sZe ik ;edk j?. uhB dh s"o 's/ nwoheh okSNoh ;[oZfynk bJh
wsbp fJj j? fe nwohek B{z j[D sZe
T[gozs wzdo d/ u/now?B gqdhg Gkodtki B/ fJ;dh ;{uBk g[b; ns/ ;ftzvB e"A;b fJZSk nwohek B{z gSkV e/ ftSt dh w[ZYb/ yso/ ti'A f;yo 's/ gj[zu frnk
seohpB 4 s'A 12 fNqbhnB vkbo dk
B{z fdZsh. T[jBK wzdo ftu brksko 24 xzN/ ;[oZfynk skfJBks eoB dh wzr ehsh. nrbh wjkSesh pDB dh j?. fJ; bJh j?.
B[e;kB j'fJnk j?.@ jkb jh 'u B?SBb
T[BQK ikDekoh fdZsh fe u'oK B/ wzdo d/ ;ko/ dotkz/ ns/ pj[s ;ko/ ewfonK dh vq?rB nwohek B{z nbZr-EbZr eoB fd B?SBb fJzNo?;N d/ fJe
ekT{ANo fJzN?bhi?A; n?Av ;feUfoNh ;?ANo
GzBs'V eoB d/ Bkb jzkoK g"Av Bedh ns/ j'o wfjzrhnK uhzK u'oh eo bJhnK d/ Bkb-Bkb fB:wK-nkXkfos UghBhnB gh; 'u ;Nkto';
d/ ;kpek fBod/Se fpb fJtkfBBk B/
nzsookSNoh gqDkbh B{z s'VB dh e'fSS
jB. fJ;d/ fJbktk u'o tZb'A wzdo dh w[Zy u"Aeh ftu dkyb j' e/ d/th d/tfsnK n?Nbkwki'rb{ B/ fbfynk, ''ftSt dh
;hB/N f;b?eN ew/Nh nkB fJzN?bhi?A; B{z
dhnK w{oshnK tkb/ y/so ftu th GzB s'V ehsh rJh j?, fiZE/ f;oc g[ikohnK B{z jh 'u j?, i' d{i/ ftSt :[ZX d/ nzs s'A pknd nrbh wjkSesh pDB bJh phfizr w[Zy
dZf;nk, ''uhB dh efwT{fB;N gkoNh
dkyb j'D dh fJikzs j?. gqdhg nB[;ko fJj xNBk ;ftzvB d/ jzkoK b'eK dhnK nwohek ns/ T[; d/ ;fj:'rh ;Ekfgs s"o 's/ nkofEe, T[d:'fre ns/ seBheh
tZb'A ;z:[es oki nwohek bJh ;w[Zuk
Xkofwe GktBktK B{z gqGkts eo/rh. fJ; g{o/ y/so ns/ ekT[ANh ftu fJj fJeb"sk eo u[Ze/ jB. fd B?SBb fJzNo?;N 'u NhfunK dk fgZSk eo fojk j?, i' uhB
ns/ ftnkge ysok fJe rzGho ysok j?
fjzd{ wzdo j? ns/ fJj fgSb/ 18 wjhfBnK d"okB fznkdkso ;w/A bJh pzd ;h. g[b; gqekfSs fJZe fog'oN nB[;ko nwohek dh noEftt;Ek ns/ nkJhH NhH y/so B{z
ns/ fJj ;kv/ d/S dk j[D se dk ;G s'A
ns/ c"o?Af;e NhwK B/ iKu eofdnK xNBk ;EkB 's/ eJh xzN/ fpskJ/ ns/ u'oh ;pzXh B{z o{;, T[Zsoh e'ohnk, JhokB, nZstkdh bkG gqdkB eo/rk. ukj/ T[j n?ZcH-35
r[zMbdko, jkBhekoe, jwbkto ns/
j'o g[ZSfrZS ikoh j?. ;zrmBK, ibtk:{ gfotosB ns/ iK n?Zc-22, fit/A nwoheh (ns/ ftd/
oDBhse ysok j?.
24
24
24 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
24 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
24 gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
fJ; wjhB/ dk s[jkvk ok
fJ; wjhB/ dk s[jkvk ok hcb
fJ; wjhB/ dk s[jkvk ok hcbhcb
fJ; wjhB/ dk s[jkvk ok
fJ; wjhB/ dk s[jkvk okShcbhcb
eoeL
s[bkL ;z;koe ezw ftuo[M/
s[bkL
s[bkL
w/yL
w/yL tgko wZXw oj/rk
s[bkL
w/yL
woeL g/N, Sksh
woeL
woeL
woeL
w/yL eoeL s[bkL woeL
eoeL fwjBs eoB Bkb jh
eoeL
eoeL
w/yL
;G ezw g{o/ j'Dr/. p/o[zrkoK Bz{ t/A tXDr/. eko'pkoh jkbks ns/ y{B d/ fteko j'
ns/ ezwK ftu o[ektN nkt/rh.
o[zrko fwb/rk ns/ B"eoh g/Sk ftu ;[Xko nkt/rk. Bt/A ;zpzX, ;ed/ jB. ykD-ghD
nkwdB Bkb'A youk finkdk
Bz{ soZeh d/ w"e/ fwbDr/. ns/ eKNq?eN pDBr/ gozs{ tZb ftS/S fXnkB
oj/rk. eko'pkoh jkbks
ftfdnkoEhnK dk ftZfdnk fXnkB oj/ j;skyo eoB t/b/ fdT[. ezweko ftu ;[Xko nkt/rk,
fBokSiBe j' ;ed/ jB. gozs{
ftu T[sSkj tX/rk ns/ T[j u"e;h dh b'V j?. :ksok BthnK :'iBktK pDBrhnK.
nkw ezw jz[d/ ofjDr/. fuzsk
nkgDk Nhuk gqkgs eoB ftZu ;cb ofjDr/. d[nkok bkG j't/rk. gsBh s'A ;Z[y fwb/rk. fJ;soh tor s'A ;jkfJsk fwb/rh
ns/ vo oj/rk. ftS/S eoe/ ;zskB ;zpzXh fuzsk oj/
gfotko ftu y[Sh dk w"ek nkt/rk. fJBPK fdBK gq'rokw ftu c/opdb eoBk fjsekoh BjhA ns/ ;Z[y f;XKsK ftu tkXk j't/
rh. u'N nkfd bZrD dk vo j?. e'Jh nS[G ;wkuko
ftu b?D-d/D d/ wkwb/ ftZu u"e; ofjDk gt/rk oj/rk. wjhB/ d/ nzs ftu eko'pkoh jkbks nkw rk. soZeh dk w"ek fwb/rk. wjhB/
;[DB Bz{ fwb ;edk j?. f;js dk yk; s"o s/ fynkb
BjhA sK s[jkv/ Bkb mZrh th j' ;edh j?. d{o dh tor/ ofjDr/. wksk fgsk dh f;js dk yk;
oZy' ns/ :ksok dk ftuko fcbjkb fsnkr fdU. d/ nzs ftu :ksok j' ;edh j?.
:ksok eoBk g? ;edh j?. s"o s/ fynkb oZy'.
ez[GL
ez[GL
ez[GL
ez[GL
fpqyL ez[GL gfotko ftu
fpqyL
fpqyL eko'pko ftu p/jsoh
fpqyL
fpqyL
f;zx L fpq fpq ueLueL
fpq fpq ueL
fpqSueLueL gfotkoe ezwK
f;zx L
f;zx L p"fXe T[bMDK
f;zx L
f;zx L
nkt/rh. wB-ukfjnk cb nkw ;Z[y-SKsh sK oj/rh
tXDrhnK ns/ nkofEe ;fEsh T[Zs/ youk j't/rk. eko'pko,
gqkgs j't/rk. fwjBs ns/ gozs{ eb/S ns/ nSKsh
fYZbh oj/rh. pj[sk ;wK gqshe{b B"eoh, o[zrko bJh GZi BZm
:sB Bkb jo ezw ftu ;cbsk d/ w"e/ th nkT[Dr/.
jh fdykJh fdzdk j?. xo s'A pkjo eoBh gt/rh ns/ ;cbsk th
ns/ bkG fwb/rk. fco th ;G ikfJdkd ;zpzXh fttkd
ofjDk g? ;edk j?, s[;hA ftd/S th fwb/rh. ;oekoh B"eoh fwbD yVQk j' ;edk j?.
e[M jz[d/ j'J/ fuzsk dk ;kE
ik ;ed/ j'. spkdb/ dk vo ofj dh ;zGktBk j?. ftnkj nkfd ikfJdkd d/ pNtko/ se dh B"ps
oj/rk ns/ e'Jh ewh wfj;{; jz[dh
;edk j?. f;js gqsh fuzsk oj/rh. fwjBs eoB ftu d/oh j' ;edh j?. xo dk tksktoD ;[Zyd nk ;edh j?. xo pdbDk g? ;edk
oj/rh. ezwK ftu o[ektN gt/rh. ftnoE ftu ;wK
Bkb ezw j' ikDr/. tgko nkw tKr oj/rk. wjhB/ oj/rk. XB dk b?D-d/D ;ktXkBh Bkb eoBk j?. eko'pko ftu ;[Xko nkJ/rk. Bt/
BSN j't/rk ns/ you/ dk Gko ;fjDk gt/rk. s[;hA
d/ nzs ftu spdhbh nkt/rh. ;fj eowhnK d/ mhe oj/rk BjhA sK s[jkv/ Bkb X'yk th j' ;edk A ;zpzX pDBr/. fe;/ gq/whiB Bkb
nkgDk e'Jh ezw nkg jh ftrkV bt'r/. f;js dk
;fj:'r Bkb XB bkG j't/rk. d?fBe ekor[ikoh j?. wjhB/ d/ nzs ftu ikfJdkd ;zpzXh ezw w/b fwbkg j't/rk. wjhB/ d/ nyho
yk; s"o s/ fynkb oZyDk io{oh j?.
gq/SkBh d/Dr/. fJ; ;pzXh :ksok th eoBh g? ftu p?Ae-p?bz; ftu e[M ewh nk
fwE[BL
fwE[BL
fwE[BL nkw tKr oj/rh. n"os fwZsoK s'A bkG j't/rk.
fwE[BL
fwE[BL ftfdnkoEh e[M
;edh j?. ;edh j?.
;kekokswe eo ;eDr/. fgsk ns/ wksk dh f;js dh fuzsk oj/rh.
whBL
whBL
whBL
whBL xo dk ;Z[y
XB[L
XB[L whBL
XB[L
XB[L Xkofwe ezw ftu
XB[L
ezfBnkL
ezfBnkL
ezfBnkL
ezfBnkL B"eoh ftu soZeh
ftZfdnk ftu T[sSkj tX/rk. ezfBnkL
o[uh tX/rh. fe;/ Xkofwe gqkgs j't/rk . ;KM/dkoh
xo ftu ;Z[y-;kXBK dk ;kwkB dhnK o[ektNK d{o j'DrhnK ns/
;EkB dh :ksok th j't/rh. bkGdkfJe f;ZX j't/rh.
s[jkBz{ soZeh dk w"ek fwb/rk. bkG
nk ;edk j?. zwhB ikfJdkd
tkbk ;wK j?, s[jkBz{ nk; nB[;ko xo ftu ;Z[y ;[ftXk dk d[SwD gZy nfs ewz'o
dhnK T[bMDK sK ofjDrhnK gozs{ jZb th
bkG fwb/rk. ezw dh EK iK dcso ;kwkB nkt/rk. B"eoh ekoB oj/rk. gq/wh$gq/fwek dhnK
fBebdk Bzo nkt/rk. S'N/ Gok tZb'A e'Jh fuzsk
ftu wkj"b uzrk pDkJh oZy'. ezw xo pdbDk th g? ;edk j?. w[bkesK tXDrhnK. ezwK
j' ;edh j?. wB-fuZs T[dk; oj/rk ns/ GftZy s'A
;obsk Bkb j' ikDr/. wjhB/ d/ fwjBs ns/ brB ;cbsk gqdkB eoBrhnK. ftu o[ektN g? ;edh j?. fwjBs ns/
s[;hA G?n-Ghs oj'r/. ekB{zBh wkwfbnK ftZu
nzs ftu youk e[ZM tX/o/ oj/rk. xo/b{ T[bMDK nkwdB tZX ;edh j?. wjhB/ d/ nzs d/ fdBK :sB Bkb o[ektN d{o j't/rh ns/
d;skt/iK dh uzrh soQK iKu gVskb ehs/ pr?o
ns/ wkVh f;js ekoB p/u?Bh ofj ;edh j?. :ksok ftu ezw g{oD j'Dr/. fwZsoK d/ Bkb ;wK ;cbsk fwb/rh. u'N-;ZN dk vo j?.
d;sys Bk eo'. fe;/ soQK dh ;kM/dkoh d/ ftuko
dk ftuko g{oh soQK fsnkr fdU ns/ nkT[D tXhnk fBeb/rk. fe;/ S'Nh w'Nh wB'ozie tkjB ubkT[D ;w/A ;ktXkB oj'.
s'A th fcbjkb d{o jh oj' sK s[jkv/ tk;s/ uzrk
tkb/ w[ekpfbnK dk vN e/ ;kwQDk eo'. ftd/S :ksok s/ ikD dk w"ek fwb/rk ns/ wjhB/ d/
j?. f;js dk yk; s"o s/ fynkb oZy' feT[Afe finkdk wjhB/ d/ nzs ftu ftd/S ;zpzXh ezw
:ksok eoBh g? ;edh j?. :ksok dk n;o th nzs ftZu gkoNh dk nk:'iB th j't/rk. fJ; ftu gqrsh j't/rh. ftd/S :ksok th
fwjBs d/ ekoB f;js T[Zs/ fJ;dk gqshe{b n;o
f;js s/ g? ;edk j?. d"okB f;js dk fynkb oZy'. j' ;edh j?.
g? ;edk j?.
gkfe;skB 'u p"X ftok;sK d/ ftBku p"X ftok;sK d/ ftBkS Bkb Bkb SqhbzekJh BkokqhbzekJh Bkokz uhBh :'Xk d/ p[Zs B{z pDkT[D s/ bZr/ 2 eo'V, eo'V,
uhBh :'Xk d/ p[Zs B{z pDkT[D s/ bZr/ 2
gkfe;skB u p"X ftok;sK d/ ftBku p"X ftok;sK d/ ftBk Bkb Bkb qhbzekJh BkokqhbzekJh Bkok
gkfe;skB
gkfe;skB
uhBh :'Xk d/ p[Zs B{z pDkT[D s/ bZr/ 200 eo'V, eo'V,
uhBh :'Xk d/ p[Zs B{z pDkT[D s/ bZr/ 2 eo'V,
gkfe;skB u p"X ftok;sK d/ ftBk Bkb qhbzekJh Bkok
uhBh :'Xk d/ p[Zs B{z pDkT[D s/ bZr/ 2
j[D jNkT[D u bZrDr/ 15 eo'V eo'V
j[D jNkT[D u bZrDr/ 15
j[D jNkT[D u bZrDr/ 150 eo'V eo'V
j[D jNkT[D u bZrDr/ 15
j[D jNkT[D u bZrDr/ 15 eo'V
fJ;bkwkpkd (fpT{o') gkfe;skB d/
p"X ftok;s ;EkBK d/ ftBkS B/ SqhbzekJh
b'eK B{z Bkokz eo fdZsk j?. gkfe;skB
ftu ftok;s ;EkBK ftu p"X BZekSh
ns/ ;s{gK ns/ p[ZX dhnK w{oshnK, ftS/
S s"o 's/ ;tks xkNh ftu ftnkge s"o
's/ spkj j'fJnk d/fynk frnk j?. fJ;
s'A fJbktk, uhB-ftZs g'fSs vkfJwo-
GkSk pzBQ gqki?eN gkfe;skB d/ epz/
tkb/ eSwho (ghH UH e/H) d/ frbfrs-
pkbfN;skB y/so ftu p"X w{b d/
30,000 eZuh BZekSh ns/ rqzEK B{z BSN
eo ;edh j?. 2020 ftu gkfe;skB d/
T[Zso-gZSwh ;{p/ y?po gys{Bytk ftu
e[M gkfe;skBh b'eK B/ 1,700 ;kb
g[okDh fJe w{osh B{z s'V fdZsk ;h. w{od
B{z ngftZso eoB dh g{oh xNBk B{z fJe
w'pkfJb c'B 's/ fcbwkfJnk frnk ;h.
phfizr (fpT{o') uhB 190 c[ZN d/ p[Zs B{z NoK;co eo fojk j? feT[Afe fJ; B/ y/
so d/ Bzko/ B{z yokp eo fdZsk j?. fJ; p[Zs B{z pDkT[D ftu 26 fwbhnB nwoheh
vkbo s'A tZX dh bkrs nkJh j?. fJ; d/ Bkb jh fBowkD d"okB fGqSNkuko d/ th
;ekNb?AvL g[b; eko dh NZeo B/ bJh phph dh ikB d'S jB. nfXekohnK dk nB[wkB j? fe p[Zs B{z fJe irQk s'A d{ih irQk fScN eoB
;ekNb?AvL g[b; eko dh NZeo B/ bJh phph dh ikB
;ekNb?AvL g[b; eko dh NZeo B/ bJh phph dh ikB
;ekNb?AvL g[b; eko dh NZeo B/ bJh phph dh ikB
;ekNb?AvL g[b; eko dh NZeo B/ bJh phph dh ikB
ftu 20 fwbhnB nwoheh vkbo you j'Dr/. fJB;kJhvo dh fJe fog'oN ftu
rbk;r' (fpT{o') ;ekNb?Av ftZu fejk frnk j? fe uhBh :'Xk-d/tsk r[nkB :{ d/ p[Zs B/ ;EkBe fGqSNkuko fto'Xh
g[b; dh fJZe eko Bkb NZeo j' nfXekohnK d/ r[Z;/ B{z T[ikro ehsk.
ikD d/ pknd fJZe phph dh w"s j' popkd j' rJ/ 3 fwbhnB :[nkB
popkd j' rJ/ 3
popkd j' rJ/ 3
fwbhnB :[nkB
fwbhnB :[nkB
popkd j' rJ/ 3
popkd j' rJ/ 300 fwbhnB :[nkB fwbhnB :[nkB
rJh j?. ;ekNb?Av d/ wdot?Zb ftZu nfXekohnK B/ 7 ;szpo B{z fJ; tZv/ gqki?eN B{z wBz{oh d/D s'A gfjbK ;ys
fJj xNBk n?stko oks B{z eohp iKu dh wzr eofdnK ;ys SpdK ftu fpnkB fdZsk. nfXekohnK B/ wZX uhBh ;{p/
8H20 ti/ w?oh ;NohN 's/ tkgoh. j[p/Jh ftu ;fEs p[Zs 's/ nkgDh fog'oN ftu fejk fe fJj 300 fwbhnB :[nkB
fJ; d"okB fJZe 58 ;kbk phph w?oh (3,41,88,39,000 o[gJ/) s'A tZX dh popkdh j?. gfjbK fJ; B{z r?o ekB{zBh Yzr
;NohN 's/ g?db ik ojh ;h, fi;B{z Bkb pDkfJnk frnk ns/ fco jNk fdZsk frnk.
o[NhB fvT{Nh dh fJZe c'ov NqKfzN fJ; bJh jNkJh ik ojh j? w{osh
fJ; bJh jNkJh ik ojh j? w{osh
fJ; bJh jNkJh ik ojh j? w{osh
fJ; bJh jNkJh ik ojh j? w{osh
fJ; bJh jNkJh ik ojh j? w{osh
t?B B/ NZeo wkoh. n;b ftu p[Zs efEs s"o 's/ T[; fJbke/ ftu ;fEs j? fiZE/ 78 c[ZN s'A tZX
fJ; g[b; tkjB dhnK BhbhnK T[Zu/ p[Zs d/ fBowkD dh wBkjh j? go ;EkBe fBowkD eosktK B/ fe;/ soQK fJ; d/
pZshnK iK ;kfJoB jkd;/ ;w/A ukb{ fBowkD bJh wBz{oh jk;b eoB ftu ;cbsk jk;b ehsh. r[nkB :{ uhB d/
BjhA ;B. fJ; phph B{z :{Bhtof;Nh wSj{o :[ZX ;?Bkgsh ;B fijBK B/ g{oph jkB okitzS bJh ;/tk fdZsh. uhB ftu
j;gskb fbikfJnk frnk go e[M ;w/ T[jBK B{z pjkdoh ns/ tckdkoh d/ gqshe d/ s"o 's/ ;BwkfBs ehsk iKdk j?.
A pknd T[;dh w"s j' rJh. ;ekNb?Av 8 feb'whNo d{o ;Ekfgs j't/rk p[Zs
8 feb'whNo d{o ;Ekfgs j't/rk p[Zs
8 feb'whNo d{o ;Ekfgs j't/rk p[Zs
8 feb'whNo d{o ;Ekfgs j't/rk p[Zs
8 feb'whNo d{o ;Ekfgs j't/rk p[Zs
g[b; dh o'v g[fbf;zr :{fBN B/ fJ; ;kT{E ukJhBk w'ofBzr g';N B/ fejk fe j[p/Jh ;{p/ d/ fizrM'T[ ftu
jkd;/ dh iKu S[o{ ehsh j? ns/ xNBk toeo gfjbK jh p[Zs d/ f;o B{z jNk u[Ze/ jB. xo['g B/ fJ; B{z 8 feb'whNo
B{z g[b; iKu ns/ ;whfynk efwSBo d{o sZe fJe BthA ;kJhN 's/ ;Ekfgs eoB dk ezw S[o{ ehsk j?. NftZNo 's/
(gh nkJh nko ;h) d/ jtkb/ eo fdZsk p[Zs dhnK s;thoK ns/ fJ; B{z NoK;co dhnK ypoK ;EkBe b'e S/no eo
frnk j?. oj/ jB.
25
25
25 gzikp NkJhw gzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
25 gzikp NkJhw gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
25 gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
e'o'Bk s'A pknd pb?e czr; Bkb ghVs ftnesh d/ r[od/ ns/ c/cV/ d/ fJe fjZ;/ B{z eZfYnk frnk
e'o'Bk s'A pknd pb?e czr; Bkb ghVs ftnesh d/ r[od/ ns/ c/cV/ d/ fJe fjZ;/ B{z eZfYnk frnk
e'o'Bk s'A pknd pb?e czr; Bkb ghVs ftnesh d/ r[od/ ns/ c/cV/ d/ fJe fjZ;/ B{z eZfYnk frnk
e'o'Bk s'A pknd pb?e czr; Bkb ghVs ftnesh d/ r[od/ ns/ c/cV/ d/ fJe fjZ;/ B{z eZfYnk frnk
gzikp
gzikp u dfbs, ikN s/ fjzd{ u dfbs, ikN s/ fjzd{
gzikp e'o'Bk s'A pknd pb?e czr; Bkb ghVs ftnesh d/ r[od/ ns/ c/cV/ d/ fJe fjZ;/ B{z eZfYnk frnk
gzikp 'u dfbs, ikN s/ fjzd{ u dfbs, ikN s/ fjzd{ 'uu uu u
gzikp u dfbs, ikN s/ fjzd{
fpnkB nB[;ko, wohz B{z ;kj b?D
'u go/SkBh ;h, s/z p[yko ;h ns/ pbrw
pDkfJnk frnk ;zs[bB
pDkfJnk frnk ;zs[bB
pDkfJnk frnk ;zs[bB 'u y{B nk fojk ;h. T[; B/ dZf;nk fe
pDkfJnk frnk ;zs[bB
pDkfJnk frnk ;zs[bB
fwT{eo (fJe soQK dk czr;) Bk f;oc
BZe d/ nzdo sZe dkyb j' frnk ;h
;r'A yZp/ c/cV/ ns/ ;Zi/ r[od/ B{z th fJ;
B/ gqGkfts ehsk ;h. fpnkB 'u dZf;nk
frnk fe c/cV/ dk fJe fjZ;k ns/ r[odk
p[oh soQK B[e;kB/ rJ/ ns/ fwT{eo d/
j'o c?bD dk ydSk ;h, fbjkik fwT{eo
dk ;zeqfws fjZf;nK B{z eZYD dh :'iBk
pDkJh rJh. dZ;D:'r j? fe
fwT{e'owkJhe'f;; iK pb?e czr; T[BQK
b'eK B{z j' iKdk j?, fiBQK dh e'o'Bk,
S{ro, r[od/, firo ns/ fdb Bkb
;zpzXs phwkohnK ekoB o'r o'e{
;woZEk xZN j?. j;gskb B/ dZf;nk
fe fwT{eo Bkb j'o nzrK d/ th
B[e;kB/ ikD dk ydSk ;h, fJ; bJh
s[ozs yZp/ c/cV/ dk fJe fjZ;k, g{ok
BthA fdZbh (fpT{o') fdZbh d/ fJe wkJhe'f;; (pb?e czr;) dk fJj wkwbk
;Zik r[odk eZY fdZsk frnk. T[;
fBZih j;gskb B/ e'o'Bk tkfJo; s'A mhe d[Bhnk 'u nkgDh soQK dk gfjbk
B/ dZf;nk fe ;oioh ifNb ;h ns/
j'D s'A pknd pb?e czr; Bkb ghVs wkwbk j? ns/ fJ; B{z w?vheb iBob
6 xzN/ sZe uZbh. T[; B/ dZf;nk fe
j'J/ 34 ;kbk Sy; dk fJe r[odk ns/ 'u gqekfSs ik fojk j?. fJ; 'u r[odk,
czr; ekoB wkJhB; dh th ;oioh
fJe c/cV/ dk fjZ;k eZY e/ T[; B{z BthA c/cVk ns/ ;kJhB; gqGkfts j'fJnk ;h.
ehsh rJh. j;gskb d/ nfXekohnK
fzzdrh fdZsh j?. ;o rzrkokw j;gskb j;gskb B/ fJe fpnkB 'u dZf;nk fe
B/ dZf;nk fe wohz dh ikB pu rJh
'u fJj ifNb ;oioh ehsh rJh ;h. r[nKYh rkzhnkpkd d/ ofjD tkb/ wohz
j? ns/ T[; B{z 45 fdBK d/ fJbki s'A
ibzXo (fpT{o') eKro; jkJhewkB B/ gzikp dk ;zeN jZb eod/ j'J/ ;{p/ ftu j;gskb B/ ;'wtko B{z dkntk ehsk fe B{z e'o'Bk s'A pknd dh ifNbsk ekoB
pknd j;gskb s'A S[ZNh d/ fdZsh
dfbs, ikN ns/ fjzd{ dofwnkB ;zs[bB ekfJw eo fdZsk j?. w[Zy wzsoh uoBihs e'o'Bk ;zeowD s'A pknd fwT{e'o- j;gskb fbnKdk frnk ;h.
rJh j?.
f;zx uzBh dfbs GkJhuko/ Bkb ;pzX oZyd/ jB. T[Zg w[Zy wzsoh ;[yfizdo f;zx
ozXktk ikN GkJhuko/ Bkb ;pzX oZyd/ jB sK d{i/ T[Zg w[Zy wzsoh UH ghH ;'Bh fjzd{
oks B{z ;"AD bZfrnk eh s[jkB{z th nkT[Adk j? g;hBk< sK EkfJokJhv ;D/ j' ;ed/ B/ fJj o'r
oks B{z ;"AD bZfrnk eh s[jkB{z th nkT[Adk j? g;hBk< sK EkfJokJhv ;D/ j' ;ed/ B/ fJj o'r
oks B{z ;"AD bZfrnk eh s[jkB{z th nkT[Adk j? g;hBk< sK EkfJokJhv ;D/ j' ;ed/ B/ fJj o'r
oks B{z ;"AD bZfrnk eh s[jkB{z th nkT[Adk j? g;hBk< sK EkfJokJhv ;D/ j' ;ed/ B/ fJj o'r
GkJhuko/ s'A jB. eKro;h ;{soK B/ dZf;nk fe gzikp ftXkB ;Gk dhnK nkT[AdhnK oks B{z ;"AD bZfrnk eh s[jkB{z th nkT[Adk j? g;hBk< sK EkfJokJhv ;D/ j' ;ed/ B/ fJj o'r
u'DK B{z t/yfdnK fszB'A GkJhukfonK dofwnkB ;zs[bB ekfJw eo fdZsk frnk j?.
gzikp eKro; dh gqXkBrh gfjbK jh ikN B/sk e'b j?. nfijh jkbs 'u eKro;
;w/A g;hBk nkT[Adk j?. fdB Go dh
jkJhewkB B/ dfbs d/ jZEK ftu w[Zy wzsoh dh ewkB cVk fdZsh j?. ;{soK nB[;ko
GZid"V s/ d/o oks ykDk ykD s'A pknd
w[Zy wzsoh uoBihs uzBh fiZE/ fJe gk;/ wkbtk y/so Bkb ;pzX oZyd/ jB sK UH
oks B{z ;"AD s'A pknd pbZv rb{e'z 'u
ghH ;'Bh wkMk y/so s'A jB. ozXktk th wkMk y/so Bkb ;pzX oZyd/ jB.
nukBe froktN nk iKdh j?. S{ro B{z
okj[b rKXh uzBh s/ ;'Bh Bkb p?me eo e/ b?Ad/ oj/ chvp?e
okj[b rKXh uzBh s/ ;'Bh Bkb p?me eo e/ b?Ad/ oj/ chvp?e
okj[b rKXh uzBh s/ ;'Bh Bkb p?me eo e/ b?Ad/ oj/ chvp?e
okj[b rKXh uzBh s/ ;'Bh Bkb p?me eo e/ b?Ad/ oj/ chvp?e
okj[b rKXh uzBh s/ ;'Bh Bkb p?me eo e/ b?Ad/ oj/ chvp?e
ezNo'b eoB bJh fJz;[fbB fzzw/tkoh j'
okj[b rKXh phs/ fdBhA uzvhrVQ nkJ/ j'J/ ;B. fJ; d"okB T[j w[Zy wzsoh uoBihs
;edh j?. fJ; bJh id'A rb{e'z gZXo
uzBh s/ T[Zg w[Zy wzsoh UH ghH ;'Bh Bkb p?me eod/ oj/. okj[b B/ d'tK B/sktK Bkb
'u n;zs[bB g?dk j' iKdk j? sK oks B{z
u'DK ;pzXh uouk ehsh. dZf;nk iKdk j? fe ;'Bh B/ okj[b rKXh dk T[Zg w[Zy wzsoh
;"Ad/ ;w/A pj[s g;hBk nkT[Adk j?. ;"D s'A
nj[d/ bJh XzBtkd ehsk ns/ fejk fe fJ; Bkb fjzd{ GkJhuko/ nzdo uzrk ;ze/s
gfjbK 140 fwbhrqkw$vhn?Zb d/ w[ekpb/
frnk j?.
xN j' ikt/ iK e[M xzfNnK 'u fJ; ftZu
froktN nk ikt/ sK e[M yk bU.
EkfJokJhv
EkfJokJhv
EkfJokJhv
EkfJokJhv
EkfJokJhv
9 wjhB/ gfjbK bt w?foi eokT[D tkb/ ;Beh
9 wjhB/ gfjbK bt w?foi eokT[D tkb/ ;Beh
9 wjhB/ gfjbK bt w?foi eokT[D tkb/ ;Beh
9 wjhB/ gfjbK bt w?foi eokT[D tkb/ ;Beh
9 wjhB/ gfjbK bt w?foi eokT[D tkb/ ;Beh
jkJhgoEkfJokfJfvzw Gkt
EkfJokJhv th oks B{z ;"Ad/ ;w/A g;hBk
gsh B/ gsBh dk r'bh wko e/ ehsk esb nkT[Dk dk gqw[Zy ekoB j?. EkfJokJhv
gsh B/ gsBh dk r'bh wko e/ ehsk esb
gsh B/ gsBh dk r'bh wko e/ ehsk esb
gsh B/ gsBh dk r'bh wko e/ ehsk esb
gsh B/ gsBh dk r'bh wko e/ ehsk esb
rqzEh ;kv/ w?Nkpkfbzw B{z ezNo'b eoB
'u wdd eodh j?. id'A EkfJokJhv rqzEh
fznkdk jkow'B pDkT[D brdh j? sK
;kv/ ;oho dk skgwkB tZX iKdk j?.
fJ; ;fEsh 'u G[Zy s/ fgnk; bZrdh j?.
Bpz s/z j' iKdh j? s/ jZE-g?o ezpD
bZrd/ jB.
n?f;v focbe; s/ dtkJhnK
n?f;v focbe; s/ dtkJhnK
n?f;v focbe; s/ dtkJhnK
n?f;v focbe; s/ dtkJhnK
n?f;v focbe; s/ dtkJhnK
ibzXo (fpT{o') rowh d/ w";w ftZu rZb j? go eJh tko jkJhgo jkJhvq';?; fYZv dh ;wZf;nktK ekoB th oks
g;hBk nkT[Dk fJZe nkw rZb j? . id'A s'A ghVs b'eK dhnK g;hB/ dhnK rqzEhnK B{z g;hBk nkT[Adk j?. pj[s ;kohnK
b'e pkjo X[Zg ftZu iKd/ jB ns/ ezw fznkdk fefonkShb j' iKdhnK jB. dtkJhnK fznkdkso p[yko bJh T[g:'r
eod/ jB T[; ;w/A g;hBk zo{o nkT[Adk jkJhgo jkJhvq';?Z; ;t?ZN rb?Av dh
ehshnK rJhnK dtkJhnK th oks B{z
j? go e[M b'eK B{z g;hBk jd s'A fznkdk rVpVh, fznkdk sDkn ftZu ofjDk,
;"Ad/ ;w/A g;hBk nkT[D dk ekoB
nkT[Adk j?. eh s[jkB{z oks B{z ;"Ad/ ;w/A w'Nkgk, dtkJhnK d/ n;o, e?chB iK pDdhnK jB. NqkJh;kJheb iK Nh;hJ/
g;hBk nkT[Adk j?, i/eo jK sK nfijk fznkdk w;kb/dko G'iB dh b'V s'A tZX tor/ g[okD/ n?ANhfvgq?z?AN; d/ Bkb-Bkb
s[jkvh f;js bJh ysoBke ;kfps j' tos'A ekoB j' ;edk j? . p[gq'fgnB s/ t/Bbkc?ef;B tor/ ;N/
fJzBc?e
;edk j?. don;b oks B{z ;'Ad/ ;w/A ;oho fJzBc?e okfJv ekoB th oks B{z g;hBk nkT[Adk
fJzBc?eSBB BB B
fJzBc?e
fJzBc?e
B{z g;hBk nkT[Dk th fJe ;wZf;nk j?. e[M soQK d/ p?eNhohnk d/ fJzBc?eSB
j?.
eJh tko sK id'A ewo/ 'u fznkdk rowh d/ ekoB th oks B{z g;hBk nkT[Adk j?. ngDkU fJj B[;yk
ngDkU fJj B[;yk
ngDkU fJj B[;yk
ngDkU fJj B[;yk
ngDkU fJj B[;yk
j[zdh j? sK s[jkB{z g;hBk nk ;edk j?. fJ; ;fEsh 'u fdb d/ tkb 'u ;'i, nfij/ 'u oks B{z ;"AD s'A gfjbK xZN
vkeNoK dk wzBDk j? fe oks B{z ;"Ad/ jZvhnK 'u fJzBc?eSB d/ Bkb jh ykDk ykU, oks B{z ykDk ykD s'A pknd
;w/A fznkdk g;hBk nkT[Dk iK p/u?Bh n?ZuHnkJhHthH (QhV) fJzBc?eSB th j'
e[M edw uZb', fznkdk c?N tkb/, sb/
wfj;{; j'Dk s[jkv/ bJh ysoBke j' ;edk j?. fJ; 'u s[ozs nkgD/ vkeNo
gkBhgs (fpT{o') jfonkDk d/ gkBhgs ftu fJe ;B;Bhy/z wkwbk ;kjwD/ j'J/ s/ NwkNo Bkb pD/ G'iB ykD s'A
;edk j?. oks B{z fznkdk g;hBk nkT[D dh ;bkj b?Dh ukjhdh j?. goj/z eo'. i/eo s[jkB{z fJ; d/ bZSD
nkfJnk j?. fJZE/ 9 wjhB/ gfjbK bt w?foi eoB tkb/ ;Beh gsh B/ wkw{bh nDpD
b'n pbZv {ro
b'n pbZv
d/ eJh ekoB j' ;ed/ jB L b'n pbZv {ro{ro fdykJh fdzd/ jB sK s[ozs nkgD/ vkeNo
b'n pbZv
b'n pbZv S{ro{ro
d/ uZbd/ r'bh wko e/ nkgDh gsBh dk esb eo fdZsk. nkb/-d[nkb/ d/ b'eK B/
nkdk g;hBk nkT[D d/ ekoB
nkdk g;hBk nkT[D d/ ekoB
f f f f fznkdk g;hBk nkT[D d/ ekoBnkdk g;hBk nkT[D d/ ekoB ;kv/ ;oho 'u pbZv S{ro d/ gZXo B{z fdykU.
nkdk g;hBk nkT[D d/ ekoB
T[; B{z dp'u fbnk ns/ g[b; jtkb/ eo fdZsk. fJj xNBk ;'wtko d[gfjo B{z
rowh ekoB w[VQek nkT[Dk nkw 'u froktN nkT[D Bkb th oks B{z ;"Ad/
tkgoh. fwbh ikDekoh w[skpe ;?eNo-29 gkoN 'u T[Zso gqd/S d/ Skwbh tk;h
fti/ B/ eohp 9 wjhB/ gfjbK w{b o{g Bkb gZSwh pzrkb d/ fdBkig[o fzbQ/ d/ fgzv
fBT{:koe u NkJhro fezr nkgD/ ngkoNw?AN u NkJhro fezr nkgD/ ngkoNw?AN u gkJ/ rJ/ fwqseu gkJ/ rJ/ fwqse
goskg[o tk;h w[;ekB Bkb bt w?foi ehsh ;h. T[; s'A pknd jh d't/A fJeZm/ ofj
fBT{:koe
fBT{:koe u NkJhro fezr nkgD/ ngkoNw?AN u gkJ/ rJ/ fwqse
fBT{:koe 'u NkJhro fezr nkgD/ ngkoNw?AN u NkJhro fezr nkgD/ ngkoNw?AN 'u gkJ/ rJ/ fwqseu gkJ/ rJ/ fwqse
fBT{:koe
oj/ ;B go e[M fdB gfjbK fe;/ rZb B{z b? e/ d'jK ftu nDpD j' rJh. fJ; ekoB
gsBh w[;ekB nkgD/ g/e/ xo uZbh rJh. fBT{:koe (fpT{o') pbkep;No B?ZNcfbe; ;hohz @NkJhro
e[M fdB gfjbK gsh fti/ B/ nkgDh gsBh w[;ekB B{z Xweh fdZsh ;h fe i/eo fezr@ fuVhnkxo d/ J/foe ekT[th (53) fBT{:koe d/ po[efbB
T[j S/sh BjhA gosh sK T[j T[; B{z wko e/ y[d th wo ikt/rk. d'Sh fti/ nkgDh ftu nkgD/ ngkoNw?AN d/ nzdo fwqse gkfJnk frnk. T[; dh
gsBh B{z fwbD bJh ;j[o/ xo gj[zfunk ns/ w[;ekB B{z nkgD/ Bkb uZbD bJh w"s e[dosh ekoBK eoe/ j'Jh j?.jkbKfe fJZe g';NwkoNw fJj
dpkn pDkT[D bZrk. fJ; dofwnkB T[; dh ;kbh SZs 's/ eZgV/ ;[ekT[D uZbh
fBoXkos eo/rk fe T[;dh nukBe w"s d/ fgZS/ eh ekoB ;h.
rJh. fti/ B/ w"ek t/y e/ d/;h eZN/ Bkb w[;ekB d/ f;o 'u r'bh wko fdZsh. fi; T[;B/ gfjbh tko eq/fr;fb;N d[nkok n?e;'fNe; fuVhnkxo
ekoB w[;ekB dh w"e/ 's/ jh w"s j' rJh. ftZu B"eoh ehsh ns/ wkou 2020 ftZu bVh dh S[o{nks s'A
r'bh dh nktkz ;[D e/ wekB wkbe wBhS T[BQK d/ ewo/ ftu nkfJnk sK fti/ pknd fJ;d/ gfjb/ 10 fdBK ftZu 34 fwbhnB d/ eohp s'A tZX
B/ T[; B{z d/;h eZNk ns/ fJe ekos{; fdzd/ j'J/ T[; B{z r'bh wkoB dh rZb nkyh go doSe T[; Bk; i[V/ ;B. d;skt/zh bVhtkoK ftZu eJh :kdrkoh
wBhS B/ nfijk eoB s'A fJBeko eo fdZsk. fJ; dofwnkB nkb/-d[nkb/ d/ b'e th
G{fwektK fBGkT[D tkb/ ekth B{z g{oph cb?Np[S d/ o/w;/B n?t/
xNBk tkbh EK 's/ gj[zu rJ/ ns/ fti/ B{z cV fbnk. ;{uBk fwbD 's/ ;?eNo-29 fBT[ B/V/ fJZe ngkoNw?AN d/ p?vo{w ftZu fwqse gkfJnk frnk.
EkDk g[b; w"e/ 's/ g[Zih ns/ d'Sh fti/ B{z fjok;s ftu b? fbnk.
26
26
26 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
26 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
26 gzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
j?okBhiBeL BjkT[Ad/ ;w/A nukBe nZr
j?okBhiBeL BjkT[Ad/ ;w/A nukBe nZr
j?okBhiBeL BjkT[Ad/ ;w/A nukBe nZr
j?okBhiBeL BjkT[Ad/ ;w/A nukBe nZr
nwohek L g[b; nfXekoh B/ pkbe'Bh s'A
nwohek L g[b; nfXekoh B/ pkbe'Bh s'A j?okBhiBeL BjkT[Ad/ ;w/A nukBe nZr
nwohek L g[b; nfXekoh B/ pkbe'Bh s'A
nwohek L g[b; nfXekoh B/ pkbe'Bh s'A
nwohek L g[b; nfXekoh B/ pkbe'Bh s'A
d/ r'b/
d/ r'b/ u pdfbnk 4 ;kbk wk;{w
d/ r'b/ u pdfbnk 4 ;kbk wk;{wu pdfbnk 4 ;kbk wk;{w
d/ r'b/
d/ r'b/ 'u pdfbnk 4 ;kbk wk;{wu pdfbnk 4 ;kbk wk;{w
bNed/ 1 wjhB/ d/ pZu/ dh pukJh ikB
bNed/ 1 wjhB/ d/ pZu/ dh pukJh ikB
bNed/ 1 wjhB/ d/ pZu/ dh pukJh ikB
bNed/ 1 wjhB/ d/ pZu/ dh pukJh ikB
bNed/ 1 wjhB/ d/ pZu/ dh pukJh ikB
jZd jbeh e[nkbNh dk ;kpD yohfdnk
ns/ id'A pZu/ B{z T[; ;kpD Bkb
B[nkfJnk frnk sK T[; d/ w{zj 's/ bZr/
;kpD dh MZr B/ nukBe nZr cVh
bJh, fi; Bkb pZuk p[oh soQK M[b;
frnk.
g[Zso d/ w{zj 's/ nZr d/y e/ fgsk
j?okB ofj rJ/. T[BQK B/ s[ozs gkDh gk
e/ g[Zso d/ w{zj 's/ bZrh nZr p[MkJh
ns/ frZb/ s"bhJ/ ftu T[; B{z bg/N fbnk.
fJ; d/ pknd T[j s[ozs nkgD/ g[Zso B{z
rZvh ftu b? e/ n?bvo j/ fubvoB
j;gskb gj[zu/ ns/ T[; B{z T[E/ dkyb
eokfJnk. j;gskb ftu w"i{d vkeNo
pZu/ B{z fpBK d/oh d/ poB ;?eSB ftu
b? rJ/, fiZE/ T[; dk fJbki ehsk frnk.
fcbjkb pZu/ dh jkbs ;fEo j? ns/
vkeNo T[; dk fJbki eo oj/ jB.
fgsk B/ dZf;nk fe T[j nkgD/ g[Zso
B{z pkEo{w ftu B[nk oj/ ;B ns/ T[E/
e[ZM w'wpZshnK fgxbhnK j'JhnK ;B.
fpqN/B (fpT{o') pZfunK dh uwVh fijh rbsh Gkoh g? ;edh j? go eJh nk;eo p/jZd y[S j' e/ Bjk fojk ;h.
ekch Bkz[e j[zdh j?. nfij/ ftu T[BQK B{z tko g?;/ pukT[D d/ uZeo ftu wkg/ nukBe T[; d/ ;oho ftu ;kpD Bkb
BjkT[Ad/ ;w/A ekch ;ktXkBhnK gq'veN dh e[nkbNh Bkb ;wM"sk eo pDh MZr w'wpZsh d/ ;zgoe ftu nk
fBT{io;h (fpT{o') phs/ fdB nwohek d/ ;{p/ fBT{io;h d/ io;h f;Nh d/ fJZe
tosDhnK g?AdhnK jB. fJZE'A sZe fe b?Ad/ jB. fJ;/ soQK dk wkwbk fJzrb?Av/ rJh. fJ; Bkb MZr ftu nZr bZr rJh.
g[b; nfXekoh B/ f;oc 1 wjhB/ dh T[wo d/ pZu/ B{z cV e/ T[; dh ikB puk bJh,
T[BQK d/ ;kpD dh u'D th pj[s ;'u ;wM d/ Sfjo fbtog{b s'A ;kjwD/ nkfJnk d/yd/ jh d/yd/ T[BQK dk 4 ;kbk g[Zso
fi; B{z fJZe ftnesh B/ fJZe fJwkos dh d{ih wzzb dh pkbe'Bh s'A bNek fdZsk
e/ eoBh ukjhdh j?, feT[Afe fJe S'Nh j?, fiZE/ 4 ;kbk pZu/ d/ wkfgnK B/ p/ nZr d/ r'b/ ftu pdb frnk.
;h. nfXekohnK B/ fJ; rZb dk y[bk;k ehsk. fJ; ;zpzX ftu io;h f;Nh d/ w/no
;NhtB c[b'g B/ fejk fe Btiks, fi;dh gSkD BjhA ehsh rJh ;h, B{z ;ohoe s"o
's/ e'Jh th B[e;kB BjhA gj[zfunk.
;ekNb?Av L 15thA ;dh dh w
;ekNb?Av L 15thA ;dh dh w
;ekNb?Av L 15thA ;dh dh wShBhhBh
;ekNb?Av L 15thA ;dh dh w hBh
io;h f;Nh d/ w/no B/ fJZe fJz;Nkrqkw g';N ftZu T[; g[b; nfXekoh dh gqSz;k ;ekNb?Av L 15thA ;dh dh w hBhhBh
ehsh ns/ T[; d/ BK dk jtkbk fdZsk, fi; dk BK n?v[nkov' wkN[N/ j?. w/no B/ T[;
dk pj[s XzBtkd ehsk ns/ T[; dh fJZe c'N' th gqekSs ehsh, fi; ftZu T[;B/ pZu/
B{z cfVnk j'fJnk ;h.
SgkJh dh feskp j't/rh Bhbkw
SgkJh dh feskp j't/rh Bhbkw
SgkJh dh feskp j't/rh Bhbkw
SgkJh dh feskp j't/rh Bhbkw
SgkJh dh feskp j't/rh Bhbkw
ed/ o'Adk BjhA j? fJj 6 wjhB/ dk pZuk, 30,000 g"Av s'A b? e/ 40,000 g"Av sZe
ed/ o'Adk BjhA j? fJj 6 wjhB/ dk pZuk,
ed/ o'Adk BjhA j? fJj 6 wjhB/ dk pZuk,
ed/ o'Adk BjhA j? fJj 6 wjhB/ dk pZuk,
ed/ o'Adk BjhA j? fJj 6 wjhB/ dk pZuk,
fteD dh T[whd j?.
vkeNo jkoNw?B S/v/b d[nkok
bkshBh GkSk 'u fbyh fJ; feskp dk
nihp phwkoh ekoB wK j'Jh go/
nihp phwkoh ekoB wK j'Jh go/
nihp phwkoh ekoB wK j'Jh go/SkBkB kBkB kB
nihp phwkoh ekoB wK j'Jh go/ pknd 'u iowB GkSk 'u nB[tkd ehsk
nihp phwkoh ekoB wK j'Jh go/
frnk ;h. d[obZG feskpK, jZE -fbysK,
BefSnK ns/ c'N'nK dh fteoh d/ fjZ;/
ti'A Bhbkw ehsh ik ojh j?. i'jkB;
r[N/Bpor d[nkok 1440 d/ djke/ 'u
eZYh rJh wShBh SgkJh gq?Z; dh ekY B/
SgkJh B{z jo/e gzB/ d/ bJh ftneshrs
s"o 's/ T[Zeoh j'Jh bZeV d/ SgkJh
pbkeK dh tos'A eoB dh pikJ/ iK jZE
Bkb fbyD dh pikJ/ pj[s s/z ns/
;;sk pDk fdZsk ;h.
rbk;r' (fpT{o') ;ekNb?Av d/ Sfjo funk ik fojk j?. fJj feskp i' fe T[; ;w/A d' tgkohnK, ;/pkbv Sq/no
1493 'u fsnko ehs/ rJ/ B{o/wpor ns/ ;/p/;fNnB ekwow/;No d[nkok czv
n?fvBpok 'u d[obZG feskpK, jZE -
eqkBheb (Jh;kJh fJfsjk; ih T[sgsh ehsh rJh B{o/wpor eqkBheb feskp,
fbysK, BeS/ ns/ c'N'nK dh fteoh d/
s'A b? e/ 1500 d/ djke/ sZe dh :{oghnB fgqzfNzr gq?; s'A SgD tkbhnK
fjZ;/ ti'A wShBh s"o 's/ Skgh rJh 15thA
;dh dh fJe feskp B{z Bhbkwh 'u t/ ikDekoh) dh ekgh j? ns/ fJ; dh feskpK 'u'A fJZe ;h.
;g/; n?e; dh T[vkD ;cb fw
;g/; n?e; dh T[vkD ;cb fwSBB BB B
;g/; n?e; dh T[vkD ;cb fw
;g/; n?e; dh T[vkD ;cb fw
;g/; n?e; dh T[vkD ;cb fw
UNktk (fpT{o') pZu/ dk iBw jo i'V/ bJh y[ShnK Gfonk gb j[zdk j?. i/eo
d/ pknd Xosh s/ tkg; gosh
d/ pknd Xosh s/ tkg; gosh
d/ pknd Xosh s/ tkg; gosh
d/ pknd Xosh s/ tkg; gosh
d/ pknd Xosh s/ tkg; gosh
pZuk fe;/ nihp phwkoh Bkb ghVs j't/A sK fJj y[Sh nX{oh ofj iKdh j?. nfijk jh
fJe wkwbk e?B/vk dk ;kjwD/ nkfJnk j?. e?B/vk ftu ofjD tkbh b[f;zvk dh fJe
go/SkBh ftfrnkB th d{o BjhA eo gk fojk. T[j vkeNoK B{z fJ; wkwb/ ftu j'o S'X
e?g;{b Skw 7 ti/ s'A pknd ;w[zdoh
eoB dh nghb eo ojh j? sK i' T[; d/ pZu/ dh phwkoh mhe j' ;e/.
sZN 's/ T[sfonk. tkg;h d"okB fJj
32 ;kbk b[f;zvk B/ p/N/ fbU B{z 5 wkou B{z iBw fdZsk ;h. b[f;zvk dh roG
e?g;{b 17,500 whb gqsh xzNk dh
nt;Ek pj[s ;XkoB ;h. pZu/ dk iBw j'D d/ pknd vkeNoK B/ d/fynk fe T[; d/
ocsko Bkb :ksok eo fojk ;h.
jZE-g?o fjZb BjhA oj/ ;B. T[; dk f;o th nkb/-d[nkb/ x[zw BjhA gk fojk ;h.
seohpB 18,000 c[ZN dh T[ukJh 's/
pknd ftu gsk uZfbnk fe pZu/ B{z fJe i?B/fNe phwkoh j? fi; ekoB T[; dk gq'NhB
g?okS{N y[ZbQD 's/ fJ;dh ocsko
gZXo gqGkfts j' fojk j?. fJj nihp ;fEsh fJzBh xZN d/yh rJh j? fe j[D sZe fJ;
seohpB 350 whb gqsh xzNk j' rJh s/
dk e'Jh Bkw th BjhA j?.
;w[zdo Bkb NeokT[D s'A gfjbK fJj
j[D b[f;zvk ukj[zdh j? fe fJ; 's/ j'o fo;ou j't/ sK i' T[jBK d/ p/N/ fbU dh
119 whb gqsh xzNk dh ocsko Bkb
fzzdrh ftu E'VQh spdhbh nk ;e/. fbU Bk sK o' ;edk j? ns/ T[; B{z ;kj b?D ftu
j"bh j' frnk. nyho 'u fJj nNbKfNe
th go/SkBh j[zdh j? fi; pko/ T[j y[d dZ; th BjhA ;edk. iBw d/ pknd s'A jh fbU
wjK;kro ftu T[Zso frnk.
B{z ekch fdBK sZe nkJhH;hH:{H ftu oZfynk frnk ;h. pknd ftu T[; B{z ftS/S d/
;g/; n?e; d/ 'fJz;gkJho?SB 4' Bkw
yGkb bJh G/fink frnk. Gkt/Afe pknd ftu fJj rZb ;kjwD/ nkJh fe fbU fJ;
d/ fJ; fwSB B/ fJfsjk; ou fdZsk j?
nihp ;fEsh dk fSeko j?. wK d/ roG s'A jh T[; dh fpwkoh T[; dk fiT[Dk w[Seb
feT[Afe fJ; 'u BkrfoeK B/ Xosh s'A
eo ojh j?.
pkjo nzsookSNoh g[bkV ;N/SB s'A th
fijV/ b'eK B/ iBw d/ pknd fbU B{z d/fynk T[jBK B{z fJj rZb nihp bZrdh
T[Zgo :ksok ehsh j?. ;g/; n?e;, N/
;h fe T[j o' BjhA ;edk. T[; B{z ;kj b?D ftu go/SkBh j[zdh ;h go fJ; ;fEsh pko/
;bk fJze fJb?efNqe tkjB fBowksk d/
o' e/ dZ; th BjhA ;edk ;h. nkgD/ pZu/ dhnK rshftXhnK B{z d/y e/ b[f;zvk y[S
;hH JhH UH n?bB w;e d[nkok ;Ekgs
ofjzdh j?. T[; dk efjDk j? fe fbU B{z fyv"Dk ejkDhnK uzrhnK bZrdhnK jB.
cfozB' (fpT{o') ;g/; n?e; d[nkok i'fe fszB fdBK dh g[bkV :ksok d/ ehsh rJh gqkJht/N oke/N ezgBh j?. ;g/
T[j T[jBK d/ nkJhg?v 's/ fJjBK B{z ekch d/o sZe d/yDk g;zd eodk j?. pkjo ike/
fpBK fe;/ g/S/to g[bkV :ksoh d/ uko pknd cb'fovk 'u ;cbskg{ote tkg; ; n?e; B/ fJ; fwSB bJh g[bkV :kB
o[ZyK tZb d/yDk T[; B{z g;zd j?. j[D b[f;zvk y[d th fJ; nihp phwkoh d/ pko/
BkrfoeK B{z ;g/; 'u G/fink frnk ;h. gos/ jB. fJBQK :ksohnK ;w/s vo?rB B{z cb'fovk s'A bKu ehsk ;h.
fo;ou eo ojh j? ns/ b'eK B{z th fJ; gqsh ikro{e eo ojh j?.
27
27
27 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
27 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
27 gzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
gqwkD{ pzp,
Gkos dh spkjh bJh 2
Gkos dh spkjh bJh 2 gqwkD{ pzp,
Gkos dh spkjh bJh 2 gqwkD{ pzp,
Gkos dh spkjh bJh 200 gqwkD{ pzp, gqwkD{ pzp,
Gkos dh spkjh bJh 2
eZgV/ dk wk;e fJe ;kb sZe j'
eZgV/ dk wk;e fJe ;kb sZe j'
eZgV/ dk wk;e fJe ;kb sZe j'
eZgV/ dk wk;e fJe ;kb sZe j'
eZgV/ dk wk;e fJe ;kb sZe j'
kJhbK pDkT[D
kJhbK pDkT[D u i[fNnk gkfe;skBu i[fNnk gkfe;skB
kJhbK pDkT[D u i[fNnk gkfe;skB
fw fw fw fw fwzkJhbK pDkT[D kJhbK pDkT[D 'u i[fNnk gkfe;skBu i[fNnk gkfe;skB
;ed? n;odko L nfXn?B
;ed? n;odko L nfXn?B
;ed? n;odko L nfXn?B
;ed? n;odko L nfXn?B
;ed? n;odko L nfXn?B
;kb 2025 sZe T[; d/ e'b 200 d/
eohp n?Nw pzp j' ikDr/. Gkos d/ ;G
s'A tZv/ d[SwB gkfe;skB d/ e'b ni/
brGr 165 gqwkD{ jfEnko jB. fJjh
BjhA, fJBQK gqwkD{ pzpK B{z ;[ZND bJh
gkfe;skB nkgDh fwzkJhb ns/ jtkJh
skes 'u brksko tkXk eo fojk j?.
gqwkD{ ftfrnkBhnK dh Nhw B/
;?N/bkJhN s;thoK dh wdd Bkb
gkfe;skBh c"i d/ fNekfDnK ns/ J/
noc'o; d/ nZfvnK dh iKu ehsh.
fJBQK 'u ;kc Bzo nk fojk j? fe
iBob ewo pkitk dh c"i Bt/A bKuo
ns/ ;[ftXktK pDk ojh i' T[; dh
gqwkD{ c'o; Bkb i[Vh j'Jh j' ;edh
j?. nwohek dh oZfynk y[chnk J/iz;h
d/ vkfJo?eNo B/ th ngq?b 'u nwoheh
eKro; d/ ;kjwD/ fdZs/ fpnkB 'u
fejk ;h fe gkfe;skB ;kb 2021
'u nkgD/ gqwkD{ jfEnkoK dk
zyhok tXk ;edk j?. gkfe;skB
fJ; fdSk 'u nZr/ tXd/ j'J/ eJh
fJ;bkwkpkd (fpT{o') skfbpkB d/ pDkT[D 'u i[ZN frnk j?. p[b/fNB nkc
nfijhnK gqDkbhnK dk ftek; eo
Bkb fwb e/ Gkos dh spkjh d/ ;[cB/ nNkfwe ;kfJzfN;N dh skzk fog'oN 'u
fojk j? i' T[; B{z gqwkD{ pzp B{z ;[ZND
t/y fojk gkfe;skB pj[s jh ysoBke fejk frnk j? fe gkfe;skB i/eo fJ;
tkfSzrNB (fpT{o') eZgV/ dk wk;e fJe ;kb sZe n;odko j' ;edk j? feT[Afe dh skes d/Dr/.
sohe/ Bkb gqwkD{ pzp ns/ fwzkJhbK s/zh Bkb gqwkD{ pzp pDkT[Adk fojk sK
tko-tko X'D ns/ ;[ekT[D Bkb fJBc?eSB c?bD tkb/ eDK B{z fcbNo eoB dh
T[BQK dh ;woEk xZN j[zdh j?. fJe nfXn?B 'u fJj fejk frnk j?. 'J/o';'b n?Av J/no
ezgBh B/ n"os B{z 1 xzN/ dh S[ZNh d/D s'A ehsk
e[nkfbNh fo;ou' y'i w?rzhB 'u gqekfSs y'i fgSb/ nfXn?BK dh th g[SNh eodk
ezgBh B/ n"os B{z 1 xzN/ dh S[ZNh d/D s'A ehsk
ezgBh B/ n"os B{z 1 xzN/ dh S[ZNh d/D s'A ehsk
ezgBh B/ n"os B{z 1 xzN/ dh S[ZNh d/D s'A ehsk
ezgBh B/ n"os B{z 1 xzN/ dh S[ZNh d/D s'A ehsk
j? fe ;ofieb wk;e d/ T[Zs/ ;{sh eZgV/ dk wk;e bkT[Dk, eZgV/ d/ fJe wk;e dh
s[bBk 'u fznkdk ;[oZfynk gqdkB eodk j?.
nwohek 'u e'b'okv' p'bv :{Bhtof;Nh 'u ;jkfJe gq'c?;o ns/ nfXn?B w[yh b/
fJBeko, j[D d/Dk gt/rk 2 eo'V dk w[nkt
fJBeko, j[D d/Dk gt/rk 2 eo'V dk w[nkt
fJBeko, j[D d/Dk gt/rk 2 eo'V dk w[nkt
fJBeko, j[D d/Dk gt/rk 2 eo'V dk w[nktzkk kk k
fyek wohB t?A; B/ fejk fe tksktoD d/ fbjkz Bkb th fJj tXhnk ypo j?. T[j fJBeko, j[D d/Dk gt/rk 2 eo'V dk w[nkt
ekNB wk;e fi; B{z s[;hA X'Ad/ j', ;[ekT[Ad/ ns/ d[pkok fJ;s/wkb eod/ nk oj/ j'.
fJj SkfJd ni/ th mhe j?. fJ; B{z ibdh ;[ZND dh zo{os BjhA j?. y'ieosktK B/
6 dh pikJ/ Skw 5 ti/ sZe ezw eoB
fejk fe e'o'Bk wjkwkoh d/ S[o{ s'A pknd o'zkBk nB[wkfBs s"o 's/ 7,200 NB
dh fJikzs wzrh ;h. ezgBh B/ T[; dh
w?vheb ofjzd-y{zjd j'Jh fiBQK 'u fJe tko fJ;s/wkb s'A pknd ;[ZN d/D tkb/
wzr B{z ykoi eo fdZsk ;h. n?fb;
wk;e th jB.
Ekw;B B/ p"; B{z nkgDh ;wZf;nk pko/
t?A; B/ fejk fe n;hA wjkwkoh dh S[o{nks d/ pknd s'A pkjo iKd/ ;w/A fJZXo-
dZf;nk ns/ fejk fe T[; dh fJZe S'Nh
T[ZXo ;[ZN/ rJ/ wk;e B{z d/y e/ gq/SkB ;h. y'ieosktK B/ ekNB dhnK d' gosK
pZuh j?, fi; B{z T[j ukJhbv e/no ftu
pDkJhnK, T[BQK B{z fJe ;kb sZe tko-tko X'D ns/ ;[ekT[D d/ okjhA gofynk ns/
SZvdh j?. feT[Afe fJj ukJhbv e/no
brGr jo ;Zs tko dh ;ckJh d"okB T[BQK dh iKu ehsh rJh. y'ieosktK B/
Skw 5 ti/ pzd j' iKdk j?, nfij/ ftu
tZy-tZy sohe/ Bkb wk;e d/ n;odko j'D dh iKu ehsh. egkj d/ o/S/ tko-tko
T[; B{z jcs/ ftu 4 fdB fJe xzNk
X'D ns/ ;[ekT[D s'A pknd N[ZND bZr/ go y'ieosktK B/ gkfJnk fe fJ; Bkb
gfjbK S[ZNh fdZsh ikt/. Ekw;B dh
eZgV/ d/ pkohe eDK B{z fcbNoeoB dh ;woZEk 's/ e'Jh yk; n;o BjhA fgnk.
dbhb B{z oZd eofdnK, p"; B/ ;gZSN
jkbKfe, nfXn?B 'u d/fynk frnk fe e[M ;w/A pknd fJ; soQK d/ wk;e Bkb ;kj
eo fdZsk fe fJe xzNk gfjbK ezw g{ok
b?D 'u E'Vh w[Seb j'D bZrh.
eoBk fJe gkoN-NkJhw B"eoh wzfBnk
ikt/rk ns/ T[; B{z nfijh S[ZNh BjhA
fdZsh ikJ/rh. ezgBh d/ fJBeko s'A
wkD tkbh rZb L fgzv ;ojkbk w[zvhnK dh
wkD tkbh rZb L fgzv ;ojkbk w[zvhnK dh pknd, n?fb; Ekw;B B{z nkgDh B"eoh
wkD tkbh rZb L fgzv ;ojkbk w[zvhnK dh
wkD tkbh rZb L fgzv ;ojkbk w[zvhnK dh
wkD tkbh rZb L fgzv ;ojkbk w[zvhnK dh
SZvDh gJh.
fJ; wro'A n?fb; Ekw;B B/ o[zrko
gzikpD nwoheh c"i u j'Jh Goshu j'Jh Gosh
gzikpD nwoheh c"i u j'Jh Gosh fNqfpT{Bb e'b ezgBh 's/ fbzr G/dGkt
gzikpD nwoheh c"i
gzikpD nwoheh c"i
gzikpD nwoheh c"i 'u j'Jh Goshu j'Jh Gosh
dk d'S bkT[AfdnK fSekfJs ehsh ns/
fejk fe T[j BjhA ukj[zdh fe T[; dh Xh
B{z T[j d[Zy MZbD/ g?D i' T[; B{z MZbD/
gJ/. fNqfpT{Bb B/ n?fb; Ekw;B dhnK
fpqN/B (fpT{o') S'N/ pZfunK dhnK xzN/ dh S[ZNh d/D s'A fJBeko eo fdZsk, dbhbK B{z ;theko eod/ j'J/ ezgBh d/
wktK bJh B"eoh eoBk ;"yk BjhA j[zdk fi;d/ bJh ezgBh B{z n"os B{z T[; d/
fttjko B{z r?o fzzw/tkokBk wzfBnk ns/
j?. T[BQK B{z ezw d/ Bkb-Bkb pZfunK ;kbkBk g?e/i s'A fznkdk w[nktzk d/
w[nktz/ ti'A 181,000 g"Av :kBh
's/ th fXnkB d/Dk g?Adk j? go Dk fgnk. brGr 2 eo'V o[gJ/ ndk eoB d/ j[ew
fznkdkso ezgBhnK n"osK dh fJ; fJe fog'oN nB[;ko, n?fb; Ekw;B fdZs/. fNqfpT{Bb B/ nkgD/ c?;b/ ftu
;wZf;nk B{z BjhA ;wMdhnK. fJ;/ soQK bzvB ;fEs fJe ohnb n;N/N ezgBh ;gZSN fejk fe Bo;oh nkw s"o 's/
dk fJe wkwbk fJzrb?Av s'A ;kjwD/ ftu fteoh w?B/io ;h. T[;dh fJe S'Nh
Skw 5 ti/ pzd j[zdh j?, fJ; bJh wK B{z
nkfJnk j?, fiZE/ fJe wfjbk eowukoh pZuh j?. nfijh ;fEsh ftu T[; B/
Skw 6 ti/ sZe ezw eoB bJh wzp{o
B{z fJe fpqfNS ezgBh B/ fdB ftu 1 nkgDh ezgBh s'A jcs/ ftu 4 fdB Skw eoBk g{oh soQK rbs j?.
nwoheh o?go B/ f;o
nwoheh o?go B/ f;o s/ brtkJ/ ;'B/ d/ tkb, i[bcK dh irQk bfjokT[Adk j? izs/ brtkJ/ ;'B/ d/ tkb, i[bcK dh irQk bfjokT[Adk j? iz
nwoheh o?go B/ f;o s/ brtkJ/ ;'B/ d/ tkb, i[bcK dh irQk bfjokT[Adk j? iz
nwoheh o?go B/ f;o 's/ brtkJ/ ;'B/ d/ tkb, i[bcK dh irQk bfjokT[Adk j? izs/ brtkJ/ ;'B/ d/ tkb, i[bcK dh irQk bfjokT[Adk j? izzhoKhoK hoKhoK hoK
nwoheh o?go B/ f;o
tkfSzrNB (fpT{o') nwohek d/ o?go v?B ;[o B/
j/no NoK;gbKN eotkfJnk j?. T[; d/ tkbK dh EK
;oioh eotk e/ f;o 's/ ;'B/ dhnK u/BK brtkJhnK
jB, fi; dhnK s;thoK T[; B/ fJz;Nkrqkw 's/
;KMhnK ehshnK jB. v?B dk dkntk j? fe nfijk
eotkT[D tkbk T[j d[Bhnk dk gfjbk ;y; j?.
fJe fog'oN w[skpe v?B B/ ;oioh zohJ/ gfjbK
nkgD/ ;ko/ tkb jNtkJ/ ns/ fco fJ; d/ pknd T[;
B/ wZE/ 's/ j[Ze brtk e/ ;'B/ dhnK u/BK brtkJhnK.
NKvk T[VwV (fpT{o') fzbQk j[fSnkog[o d/ fgzv ;ojkbk w[zvhnK Bkb ;pzXs
v/B d/ f;o 's/ bNedhnK fJBQK r'bvB u/BK B{z d/y
gzikpD nwoheh c"i 'u Gosh j'Jh j?. fJj wkD jk;b eoB tkbh Btdhg e"o
e/ jo e'Jh j?okB j?. o?go B/ gqSz;eK B{z dZf;nk fe
Skjh d/ fgsk eowihs Skjh, wksk r[ofizdo e"o B/ nkgDh Xh 's/ cyo wfj;{;
eofdnK dZf;nk fe Btdhg dk iBw nzfwqs;o 'u j'fJnk ;h ns/ T[j d' ;kb dh T[j bzp/ ;w/A s'A nfijh fe;/ uhz B{z eoB dh :'iBk
pDk fojk ;h, fi; Bkb T[j d{finK s'A tZy Bzo
T[wo 'u T[BQK Bkb nwohek nk rJh ;h.
nkJ/. v?B w[skpe d[Bhnk ftu nfijk j/no
Btdhg d/ dkdk s/ dkdh joihs f;zx Skjh s/ r[odhg e"o B/ ps"o nfXnkge
NoK;gbKN :kBh w/eUto eokT[D tkbk T[j gfjbk
;/tk fBGkJhnK jB. Btdhg dh fJ; gqkgsh 's/ fgzv ;ojkbk w[zvhnK d/ pkfSzd/
Sy; j?. fJ; ;oioh s'A pknd fJz;Nkrqkw 's/ T[; d/
cyo wfj;{; eo oj/ jB. Btdhg d/ fgsk B/ dZf;nk fe T[j c"i 'u w?vheb ;/
tktK d/t/rh. ckb'noz tZX rJ/ jB.
28
28
28 gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
28 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
28 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
coK; dh Bkok
coK; dh Bkok rh s/ nk;Nq/bhnkJh gqXkBrh s/ nk;Nq/bhnkJh gqXkB nk;Nq/bhnk
coK; dh Bkok
coK; dh Bkok rh s/ nk;Nq/bhnkJh gqXkB
coK; dh Bkokzrh s/ nk;Nq/bhnkJh gqXkBrh s/ nk;Nq/bhnkJh gqXkB
nk;Nq/bhnk
nk;Nq/bhnk u wjkwkoh d/ ;w/A tXh xo/b{ fjz;ku wjkwkoh d/ ;w/A tXh xo/b{ fjz;k
nk;Nq/bhnk u wjkwkoh d/ ;w/A tXh xo/b{ fjz;k
nk;Nq/bhnk 'u wjkwkoh d/ ;w/A tXh xo/b{ fjz;ku wjkwkoh d/ ;w/A tXh xo/b{ fjz;k
e?Bpok (fpT{o') ethA;b?Av
wzsoh B/ fdZsk fJj ;gZ :{Bhtof;Nh nkc seBkb"ih d/ y'iekoK
wzsoh B/ fdZsk fJj ;gZ NheoBNheoB
wzsoh B/ fdZsk fJj ;gZ
wzsoh B/ fdZsk fJj ;gZSNheoBNheoB
wzsoh B/ fdZsk fJj ;gZ NheoB
B/ fJe ;ot/yD ftu dZf;nk fe e'ftv-
19 wjkwkoh B/ nk;Nq/bhnk ftu xo/b{
ns/ gfotkoe fjz;k 62 ch;dh sZe tX
rJh j?. 67 ch;dh wzd{oK B/ wjkwkoh
d"okB gfjbh tko d[oftjko ehsk j?.
fJe ;oekoh nfXn?B B/ 2020 d/
wJh ftu g{o/ nk;Nq/bhnk ftu 15,000
n"osK dh fJzNoftT{ bJh fi; ftu
gkfJnk frnk fe 11H6 ch;dh n"osK
B{z fe;/ Bk fe;/ soQK d/ xo/b{ S'SD dk
fSeko j'Dk fgnk. d'-fsjkJh n"osK B/
dZf;nk fe e'ftv-19 wjkwkoh dh
S[o{nks s'A pknd d[oftjko iK sK S[o{
j' frnk ;h iK tX frnk ;h. wjkwkoh
B/ n;[oZfynk, ftZsh B[e;kB, B"eohnK
d/ B[e;kB ns/ gfotkoK d/ nzdo s/z
;zxoS, pZfunK d/ xo ofjD s'A e;os
ftu ewh j'Jh. xo/b{ fjz;k d/ ngokXh
wjkwkoh ns/ j'o f;js gkpzdhnK B{z
e?Bpok (fpT{o') nk;Nq/bhnk d/ gqXkB wzsoh ;e"N w"oh;B B/ fejk fe coK; B{z jfEnko pDk oj/ ;B.
gsk j't/rk fe nk;Nq/bhnk B{z fJZe @v{zxh ns/ rzGho fuzsk@ ;h fe g?fo; fijV/
gDv[Zph p/V/ B{z pDk fojk j? T[j nk;Nq/bhnkJh zo{osK B{z g{ok BjhA eo/rk. r"osbp
fBT{:koe
fBT{:koe u gzikph B"itkB dh r'bh bZrD Bkb w"su gzikph B"itkB dh r'bh bZrD Bkb w"s
fBT{:koe 'u gzikph B"itkB dh r'bh bZrD Bkb w"su gzikph B"itkB dh r'bh bZrD Bkb w"s
fBT{:koe
j? fe e?Bpok tZb'A g?fo; Bkb gDv[Zph pDkT[D d/ ;wM"s/ B{z oZd eoB s'A pknd fBT{:koe u gzikph B"itkB dh r'bh bZrD Bkb w"s
d'tK d/SK d/ ;zpzX sDkng{oB j' rJ/ jB.
coK; B/ nk;Nq/bhnk 's/ 12 otkfJsh vhzb-fpibh Bkb uZbD tkbhnK
gDv[ZphnK pDkT[D d/ B/tb ro[Zg Bkb 90 nop nk;Nq/bhnB vkbo (66 fpbhnB vokJhto e[bdhg f;zx phs/ fdBhA jkob/
vkbo) d/ ;wM"s/ s'A fgZS/ jND d/ nkgD/ fJokfdnK B{z b[ekT[D dk d'S bkfJnk j?. w fBT{:koe d/ fJbke/ 'u 15 ;kbk d/
nwoheh okSNogsh i'n pkJhv/B B/ nk;Nq/bhnk ns/ fpqN/B d/ Bkb fJe Bt/A rmi'V w[zv/ tZb'A ehsh rJh r'bhpkoh ftu zywh
dk n?bkB ehsk ;h fi; d/ sfjs gowkD{ T{oik Bkb uZbD tkbhnK nZm gDv[ZphnK j' frnk ;h. fJj r'bh e[bdhg f;zx d/
dh ;gbkJh eoB dk n?bkB ehsk frnk j?. w"oh;B B/ fJ; c?;b/ bJh fjzd-gqSKs y/ f;o ftu bZrh, fi; wro'A T[; B{z wkT[N
so ftZu ftrVdh oDBhse ;fEsh B{z ekoB dZf;nk. jkbKfe, T[jBk B/ jkb d/ f;BkJh wkofBzr;kJhv j;gskb ftu
;kbK ftZu fJ; y/so ftZu uhB d/ tZX oj/ dpdp/ dk fzeo BjhA ehsk. dkyb eotkfJnk frnk, fiE/ fJbki
w"oh;B B/ fejk fe nk;Nq/bhnk B{z fi; soQK dhnK gDv[ZphnK dh b'V j?, coK; T[; dh w"s j' rJh. e[bdhg f;zx g[Zso
d[nkok pDkJhnK ik ojhnK gDv[ZphnK T[; fe;w dhnK BjhA ;B. w"oh;B B/ phopjkdo f;zx dk gzikp s'A fgS'eV
fejk,šcoK; B{z uzrh soQK gsk ;h fe ;kB{z jwbkto Sq/Dh dhnK gDv[ZphnK pko/ fzbQk j[fSnkog[o d/ fgzv p?A;K Bkb
v{zxh ns/ rzGho fuzsk ;h feT[Afe T[j ;kv/ oDBhse fjZsK d/ nB[e{b BjhA ;B. n;hA dZf;nk iKdk j?.
fJj ;gZSN eo fdZsk ;h fe n;hA nkgD/ okSNoh fjZsK d/ nXko 's/ c?;bk btKr/ dZf;nk iKdk j? fe 21 ;kbk
.@ ;"dk oZd j'D s'A pknd, coK; B/ ;ys edw u[ZefdnK nk;Nq/bhnk ns/ nwohek e[bdhg f;zx fi; B/ seohpB 2 e[ wjhB/
s'A nkgD/ okid{sK B{z tkg; p[bk fbnk. gfjbK jh T[po ubkT[Dh S[o{ ehsh ;h.
coK; d/ ftd/S wzsoh ihB-:t/; b/ vqhnB B/ ;wM"s/ d/ nukBe oZd ehs/ ikD T[j T[po 's/ id'A 131thA ;NqhN d/ e'B/
dh nkb'uBk ehsh. uhB B/ th gqwkD{ seBkb'ih B{z NoK;co eoB bJh nwohek ns/ job/w ftu co?vfoe vrb; p[b/
ns/ fpqN/B dh fsZyh nkb'uBk ehsh. coK; B/ 2016 ftZu iowBh ns/ ikgkB B{z tkov 's/ oks 9L45 ti/ bzfxnk sK
fgZS/ SZv e/ fJj ;"dk jk;b ehsk ;h. nk;Nq/bhnk d/ oZfynk wzsoh ghNo vNB B/ T[j fJe eqk;ckfJo ftu c; frnk ;h
fejk fe T[BQK dh ;oeko gDv[ZphnK pDkT[D d/ Bkb-Bkb nwohek s'A gowkD{ ns/ r'bhpkoh dk fSeko j' frnk. g[b;
gDv[ZphnK bhz 's/ b?D bJh fsnko j?. fBT{:koe (fpT{o') phs/ fdBhA B"itkB e[bdhg f;zx (T[wo 21 ;kb) dk wzBDk j? fe fJe 15 ;kbk dh T[wo
gzikphnK dh ;zxDh nkpkdh tkb/ dh wkT[N f;BkJh wkofBzr;kJhv d/ w[zv/ B/ e[bdhg f;zx B{z r'bh wkoh ;h.
;g/B 'u cN/ itkbkw[yh B/ wukfJnk efjo, ju cN/ itkbkw[yh B/ wukfJnk efjo, jzkoKkoK koKkoK koK
;g/B
;g/B fBT{:koe d/ fJbke/ fouwzv fjZb 'u j;gskb ftu w"s j' rJh. g[b; ;{soK B/ Bkpkbr j'D ekoB efEs
;g/B u cN/ itkbkw[yh B/ wukfJnk efjo, ju cN/ itkbkw[yh B/ wukfJnk efjo, j
;g/B u cN/ itkbkw[yh B/ wukfJnk efjo, j
nkgD/ gfotko Bkb ofjzd/ gzikph fBT{:koe f;Nh 'u T[po dk d'Sh w[zv/ BKn BjhA dZf;nk j?.
b'eK B{z eZfYnk frnk ;[oZfyns
b'eK B{z eZfYnk frnk ;[oZfyns
b'eK B{z eZfYnk frnk ;[oZfyns
b'eK B{z eZfYnk frnk ;[oZfyns
b'eK B{z eZfYnk frnk ;[oZfyns
tQkJhN jkT{; s'A pkjo ezw eoB tkbh fJeb"sh n"os pDh fib pkJhv/B
tQkJhN jkT{; s'A pkjo ezw eoB tkbh fJeb"sh n"os pDh fib pkJhv/B
tQkJhN jkT{; s'A pkjo ezw eoB tkbh fJeb"sh n"os pDh fib pkJhv/B
tQkJhN jkT{; s'A pkjo ezw eoB tkbh fJeb"sh n"os pDh fib pkJhv/B
tQkJhN jkT{; s'A pkjo ezw eoB tkbh fJeb"sh n"os pDh fib pkJhv/B
fjZ;/ d"okB ezw ehsk. tQkJhN jkT{;
d/ nB[;ko Sqhwsh g/A;, fiBQK d/ gsh
T[g-okSNogsh wkJhe g/A; B/ 2017
ns/ 2020 'u ;/tk fBGkJh ;h, B/
2019 'u ebk;o{w ftZu tkg;
nkT[AfdnK fejk fe T[j 'ebk f;ykT[D
s'A y[zM rJh'.
tQkJhN jkT{; d/ nB[;ko p';NB
:{Bhtof;Nh d/ ;zuko gq'c?;o N?wh
ftihb B/ fejk, jkbKfe okSNogsh
d/ ihtB ;kEh ne;o gqSk;B 'u
fznkdkso G{fwektK fBGkT[Ad/ jB go
;g/B (fpT{o') n?NbKfNe wjk;kro 'u ;g/B d/ Nkg{ bk gkbwk 'u fJZe jcs/
w"i{dk okSNogsh i'n pkJhv/B dh
se G{ukb d/ MNfenK s'A pknd ftSkb itkbkw[yh cN frnk. fJ; s'A pknd
gsBh fib pkJhv/B tQkJhN jkT{; d/
nfXekohnK B{z ekjbh 'u jzkoK b'eK B{z T[ZE'A eZYDk fgnk. bkt/ B/ nkgDh bg/N
pkjo nkgDk eohno ikoh oZyD tkbh
'u nkT[D tkb/ pj[s ;ko/ xoK B{z spkj eo fdZsk. fJZe tZvk ysok fJj j? fe fJj
fJeb"sh gfjbh b/vh j?, fiBQK B/ gfjbh
bktk sZN sZe th gj[zu ;edk j?.
wfjbk fwS/b Upkwk ns/ w/bkBhnk
fJ; s'A gfjbK e[zpo/ ftJ/i gops bVh 'u fJj itkbkw[yh 1971 'u cfNnk ;h.
Nozg pko/ fJZe feskp th fbyh.
skzk xNBk s'A pknd ni/ th G{ukb d/ s/z MNfenK dk ysok pfDnk j'fJnk j?.
c;N b/vh J/b/B'o o{zt?bN B/
itkbkw[yh cND s'A gfjbK eJh fdBK sZe fJE/ G{ukb d/ MNe/ nkJ/. nfXekohnK tkfSzrNB (fpT{o') nwoheh 'NhH phH J/H' gq'c?;o ;{uh ekoB T[j nkgDh
nwohek dh :ksok ehsh, id'A T[BQK
B/ s[ozs fJZe jzko s'A tZX b'eK B{z T[ZE'A eZfYnk. ;g/B dh f;tb rkov c'o; dk okSNogsh i'n pkJhv/B dh gsBh fib ebk; B{z ;wK BjhA d/t/rh. vhB B/ fejk
d/ gsh okSNogsh co?AefbB vhH
pkJhv/B tkg; ezw 's/ ik ojh j?. c;N fe 'w?A 'NhH phH J/H'dh pikJ/ fib
efjDk j? fe 10,000 b'eK B{z pkjo eZYDk g? ;edk j?.
o{zt?bN g'bhU ekoB ;hws ;B ns/
b/vh ti'A T[j d[pkok gq'c?;o dh B"eoh 'pkJhv/B' oZyDk ukjKrkHHeh fJj
85,000 dh nkpkdh tkbk bk gkbwk, ncohek d/ gZSwh sZN d/ B/V/ ;g/B d/
;kpek gfjbh wfjbk fjb/oh efbzNB
eoB tkbh gfjbh n"os j?. ps"o s[jkv/ bJh mhe j?<@ nkfyoeko iBse
e?Boh nkJhb?Avz d/ 8 itkbkw[yh Nkg{nK 'u'A fJZe j?. bk gkbwk d/ gqXkB wkohnkB'
ns/ fwS/b Upkwk nkgD/ gshnK d/
joBkBzd/j B/ fejk fe fe;/ ikBh B[e;kB dh ypo BjhA j? go bkt/ d/ gqtkj B/ sZN nfXnkge fib pkJhv/B ftfdnkoEhnK nB[;{uh 'u 'fib NhH pkJhv/B' d/ Bkb
u[D/ ikD s'A gfjbK ezw eoB tkbhnK
d/ Bkb ;fEs nkpkdh tkb/ y/soK pko/ fuzsktK tXk fdZshnK jB. ;g/B d/ B?SBb B{z n;b 'u fgSb/ ;w?;No dh f;Zfynk ;t/o dhnK ebk;K dh T[BQK B{z ;{uh fdZsh
wktK ;B. d'tK B/ tQkJhN jkT{; 'u
d/ ojh ;h. T[j nkfyoeko T[Zsoh rJh.
fiUb'ih fJz;NhfuT{N d/ w[yh fJskfjik v'fwBr[J/z B/ fejk fe i[nkbkw[yh cND dh
nkgD/ eohno B{z ikoh oZyD d/ fto[ZX
toihBhnk d/ efwT{fBNh ekbi 'u T[BQK B/ ftfdnkoEhnK B{z tQkJhN
gqfefonk ed'A se ubdh oj/rh, fJj dZ;Dk ni/ w[Seb j? go fgSbh tko fJj fszB
c?;bk ehsk go Sqhwsh efbzNB B/
nkgD/ ebk;o{w 'u tkg; rJh. ;z:[es jkT{; Jh;N ftzr iK j'Nb d/ ewfonK
jcfsnK bJh ;h. T[E/ jh ;g/B d/ ;oekoh gq;koe NhHthHJhH d/ nB[;ko e[zpo/ ftJ/ik
B?SBb j?bE e/no fockow T[Zs/ Nk;e
itkbkw[yh foi s'A ekbk s/ ;c?d X{znK fBeb fojk j?. e?Boh nkJhb?Avz itkbkw[yh oki nwohek dh gfjbh wfjbk d/ s"o 'u nkgD/ dcso s'A jdkfJsK th
c'o; dh gqXkBrh ehsh ns/ Upkwk B/
;z;Ek B/ th itkbkw[yh 'u Xwkek j'D dh ;{uBk fdZsh j?. itkbkw[yh i'yw o'eEkw 's/ gVQkT[D d/ ;w/A d"okB ;e{b B/ uouk fdZshnK, id'A T[BQK B/ :ksok ehsh ns/
b?ZN; w{t dh S[o{nks eofdnK ezw
ehsh fe eh T[BQK dk BK nzro/zh ebk;K T[vkDK 'u ekrzK B{z rq/v ehsk.
:'iBk pko/ ftfrnkBe ew/Nh B/ fejk fe fJZe SeshSkbh G{ukb nk ;edk j?, fi;
eoBk ikoh oZfynk ;h go 70 ;kb dh
d/ ekoieqw 'u Skwb j't/rk. ;kpek T[g-okSNogsh dh gsBh
Bkb fJwkosK B{z B[e;kB gj[zu ;edk j?. ftfrnkBe wkfjoK dh fJZe ew/Nh B/
T[wo 'u fib pkJhv/B ni/ th nkgD/
go fJe wjhB/ pknd vhB B/ gfjbh d/S dh d{ih wfjbk e?oB g/A; B/ th
fejk j? fe n?NbKfNe Nkg{ d/ dZyDh-gZSwh sZN d/ fJZe fjZ;/ s'A gjkVK s'A uNkBK
eohno B{z SZvD bJh fsnko BjhA jB.
d/ j/mK fvZrD dh ;zGktBk j?. wfjbk B{z dZf;nk fe T[j 'fuzss' ;h fe nkgD/ gsh d/ T[g-okSNogsh d/ fJZe
29
29
29 gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
29 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
29 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
;b'tkehnk 'u tZyo/ nzdku tZyo/ nzdkz 'u Bu Bzoo oo o
;b'tkehnk
;b'tkehnk u tZyo/ nzdk u B
;b'tkehnk nwohek L X'ykXVh d/ d' u Gkosh
;b'tkehnk u tZyo/ nzdku tZyo/ nzdk u Bu B
nwohek L X'ykXVh d/ d'
u Gkosh
u Gkosh
nwohek L X'ykXVh d/ d'
nwohek L X'ykXVh d/ d'
nwohek L X'ykXVh d/ d'S 'u Gkoshu Gkosh
nkJ/ g'g cqKf;;, ;[DkJ/ u[Neb/
nkJ/ g'g cqKf;;, ;[DkJ/ u[Neb/
nkJ/ g'g cqKf;;, ;[DkJ/ u[Neb/
nkJ/ g'g cqKf;;, ;[DkJ/ u[Neb/
nkJ/ g'g cqKf;;, ;[DkJ/ u[Neb/
Bkrfoe B{z 22 ;kb i/bQ dh ;
Bkrfoe B{z 22 ;kb i/bQ dh ;
Bkrfoe B{z 22 ;kb i/bQ dh ;zkk kk k
Bkrfoe B{z 22 ;kb i/bQ dh ;
Bkrfoe B{z 22 ;kb i/bQ dh ;
NoK;co dk bkbu d/ e/ nkgD/ ikb
ftu c;kT[Ad/ ;B.
gmkB ns/ T[; d/ ;fj:'rh b'eK B{z
okSh G/iD bJh bkbu d/D tkbhnK eJh
:'iBktK dZ;d/ ns/ y[d B{z ekB{zB bkr{
eoB tkbhnK J/iz;hnK, ;zxh iKu fpT{o'
(n?ZcHphHnkJhH) ns/ voZr fJzgbhw?AN/SB
n?vfwfB;Nq/SB (vhHJhHJ/H) ns/ j'o
;oekoh J/iz;hnK d/ nfXekoh d/ s"o 's/
g/S eod/. Jh;NoB fv;fNqeN nkc
toihBhnk d/ ekoiekoh :{Hn?Z;H
nNkoBh oki gko/y B/ dZf;nk,''d'Sh
fJ; ngokX dk w[Zy ;kfiSeosk j?
ns/ T[; B{z ekb ;?ANo zohJ/ 4,000
tkfSzrNB (fpT{o') nwohek dh fJe ykB gmkB (40) nfjwdkpkd ftu fJe s'A tZX nwoheh BkrfoeK Bkb
ndkbs B/ Gkosh Bkrfoe B{z 4,000 ekb ;?ANo ubkT[Adk ;h ns/ fJE'A nwoheh X'ykXVh d/ z[ow ftu 22 ;kb i/bQ dh
s'A tZX nwoheh BkrfoeK s'A Gkos ftu BkrfoeK B{z c'B ehs/ iKd/ ;B. fBnK ;zk ;[DkJh iKdh j?.'' wkwb/ ftu
ekb ;?ANo zohJ/ 1 eo'V s'A tZX nwoheh ftGkr B/ dZf;nk fe c'B 's/ ;zgoe eoB gqdhg f;zx gowko (41) ns/ ;[w/o gN/
vkbo dh X'ykXVh eoB d/ z[ow ftu wro'A fJj T[jBK B{z Bedh ns/ b (38) th d'Sh jB ns/ T[jBK B{z 20
22 ;kb i/bQ dh ;zk ;[DkJh j?. Sfjikd fJb?eNq'fBe wkfXnw Bkb okSh d/ ;szpo B{z ;zk ;[DkJh ikt/rh.
nwohekL e'o'Bk wjkwkoh d"okB f nkdkso pZu/ j'J/ w'Nkg/ dk fnkdkso pZu/ j'J/ w'Nkg/ dk f
nwohekL e'o'Bk wjkwkoh d"okB f
nwohekL e'o'Bk wjkwkoh d"okB f nkdkso pZu/ j'J/ w'Nkg/ dk f
pqkfs;bktk (fpT{o') g'g cqKf;; ;b'tkehnk dh nkgDh :ksok d"okB fJZe nwohekL e'o'Bk wjkwkoh d"okB fnwohekL e'o'Bk wjkwkoh d"okB fznkdkso pZu/ j'J/ w'Nkg/ dk fnkdkso pZu/ j'J/ w'Nkg/ dk fSekoeko ekoeko eko
tZyo/ nzdkz 'u Bzo nkJ/. T[BQK B/ Bk f;oc nkgD/ S[ZGfuzseK dk ;tkrs ehsk
pbfe T[BQK B{z u[Neb/ ;[Dk e/ w[;eokT[D dk w"ek th fdZsk. g'g cqKf;; okSNogsh cfozB' (fpT{o') nwohek 'u ehs/ rJ/ fJZe Bt/A nfXn?B d/ nB[;ko e'o'Bk
GtB gj[zu/ s/ pknd 'u okiXkBh d/ ;/AN wkofNB e?E/vqb 'u rJ/. jzroh s/ ;b'tkehnk wjkwkoh d"okB fznkdkso nwoheh pZu/ w'Nkg/ dk fSeko pD/ jB. f;js wkfjoK
dh nkgDh uko fdBk :ksok d/ d{i/ fdB g'g cqKf;; T{oik Bkb Go/ fdy oj/ g'g nB[;ko pZfunK 'u w'Nkgk djkfenK s'A tZXdk nk fojk j?, go fgSb/ ;kb fJj
cqKf;; B/ i[bkJh 'u nzsVhnK dh ;oioh eotkJh ;h. fJ; ;oioh s'A pknd fJj tkXk s/zh Bkb j'fJnk j?. w'Nkgk fznkdk s/zh Bkb T[BQK pZfunK 'u tfXnk j?, i'
T[BQK dh gfjbh nzsookSNoh :ksok j?. wjkwkoh S[o{ j'D s'A gfjbK jh w'N/ ;B. ;hHvhH;hH d[nkok thotko B{z ikoh fJZe
fJZe fJNkbhnB gZsoeko tZb'A fJj g[ZS/ ikD 's/ fe T[j ;b'tke gkdohnK fog'oN nB[;ko fgSb/ ;kb nr;s 'u nzdkzB 22Ü pZu/ w'N/ ;B, i' fJZe ;kb
ns/ BBK Bkb ;Gk bJh froikxo 'u fJZe o?Ag 's/ uVQ e/ fej' fijk wfj;{; eo oj/ gfjbK 19Ü ;B.
;B, T[BQK fejk, ''w?A ni/ th fzzdk jK.'' T[BQK B/ fJ; s'A pknd eJh u[Neb/ ;[DkJ/ wjkwkoh s'A gfjbK, T[j pZu/ i' fJZe ;kb 'u n";sB 3H4 g"Av Gko Bkb tX oj/
, fi; s'A ;ze/s fwbdk j? fe T[j j[D mhe-mke jB. cqKf;; (84) nzsVhnK dh ;B, dk tzB wjkwkoh d/ d"okB tX e/ 5H4 g"Av j' frnk. idfe rzGho s"o 's/ w'N/
;oioh s'A pknd mhe j' oj/ jB. cqKf;; ;Gk d/ nzs 'u g[ikohnK ns/ fpSgK dk pZfunK bJh, ;kbkBk Gko tXD dh T[whd 8H8 g"Av s'A 14H6 g"Av j' rJh j?. fog'oN
;tkrs eoB bJh bzw/ ;w/A sZe yVQ/ oj/ ns/ T[BQK 'u'A bZrGr ;kfonK B/ wk;e gkJ/ nB[;ko 6 s'A 11 ;kb dh T[wo d/ pZfunK 'u w'Nkg/ dh do fznkdk tXh j?, i'
j'J/ ;B. pqkfs;bktk d/ okSNogsh GtB 'u fdB d/ nkgD/ gfjb/ gVkn 's/ cqKf;; nkgD/ wkfgnK 's/ fznkdk fBoGo jB. fJj fog'oN 2 s'A 19 ;kb dh T[wo d/
B/ ;b'tkehnk dh gfjbh wfjbk okSNogsh i[ikBk e?g[s'tk B{z fejk fe e'o'Bk 432,000 s'A tZX pZfunK ns/ feS'oK d/ w?vheb foekovK dh ;whfynk 's/ nXkos
tkfJo; wjkwkoh jkb jh d/ fJfsjk; 'u ;G s'A tZvh gqhfynk ;h go fJj GftZy bJh ;h, fiBQK d/ tzB B{z wjkwkoh s'A gfjbK xZN' xZN d' tko ns/ wjKwkoh d/ S[o{ 'u
fJZe ;pe th g/S eodh j?. xZN' xZN fJZe tko s'fbnk frnk ;h.
fdBk fw B s'A pknd Xosh
fdBk fw
fdBk fw B s'A pknd XoshB s'A pknd Xosh
9 9 9 9 90 fdBk fw fdBk fwSB s'A pknd XoshB s'A pknd Xosh
s/ gos/ uhB d/ g[bkV :ksoh
s/ gos/ uhB d/ g[bkV :ksoh
's/ gos/ uhB d/ g[bkV :ksohs/ gos/ uhB d/ g[bkV :ksoh
s/ gos/ uhB d/ g[bkV :ksoh
GLENWOOD MEDICAL CENTRE
phfizr (fpT{o') uhB B/ n?bkB ehsk fe T[; d/ j[D se d/ ;G s'A bzp/ g[bkV fwSB B{z g{ok eo e/ 90
fdBK pknd fszB uhBh g[bkV :ksoh Xosh 's/ gos nkJ/ ns/ T[; dk gfjbk g[bkV ;N/SB pDkT[D dk
fwSB g{oh soQK ;cb fojk. ukJhBk w?Bv ;g/; J/iz;h (;hH n?ZwH n?Z;H J/H) B/ fejk fe g[bkV :ksoh Bh
jkfJS/Ar, fbT{ p'fwzr ns/ N?Ar jKrp' S[Zeotko B{z ;EkBe ;w/A nB[;ko d[gfjo 1L35 ti/ 'S/BMkU-12'
g[bkV rZvh okjhA Xosh 's/ gos/. J/iz;h B/ fejk fe g[bkV ;N/SB pDkT[D dk fwSB g{oh soQK ;cb fojk.
;oekoh whvhnk d/ nB[;ko fszB'A g[bkV :ksoh Xosh T[Zs/ T[soB s'A pknd f;jswzd jB. T[BQK B/
Xosh s'A bZrGr 380 feb'whNo dh T[ukJh 's/ uhB d/ g[bkV ;N/SB 's/ fsnkBj/ wkfvT{b 'u 90 fdB
fpskJ/. fJ; s'A gfjbK S/BMkU-12 d/ oh-n?ANoh e?g;{b dk w[Zy g?okS{N ;cbskg{ote b?Av j'D s'A gfjbK
g[bkV rZvh nzdo{Bh wzr'bhnk y[dw[yfsnko y/so 'u T[soh. fszB/ g[bkV :ksoh g[bkV ;N/SB d/ eJh
fjZf;nK d/ fBowkD d/ fszB wjhfBnK d/ fwSB 's/ fJ; ;kb i{B 'u g[bkV ;N/SB d/ wkfvT{b 'u dkyb j'J/
;B. fJZe tko id'A fJj g[bkV ;N/SB g{ok j' iKdk j?, fJ; B{z uhB d/ B/Vb/ d/SK, fit/A gkfe;skB ns/ j'o
nzsookSNoh g[bkV GkJhtkbK bJh y'fbQnk ik ;edk j?.
gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
gzikp NkJhw
3 3 3 3 30 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
;ekNb?Av u bZyK g"Av dk ;'Bk j'D
;ekNb?Av
;ekNb?Av
;ekNb?Av u bZyK g"Av dk ;'Bk j'Du bZyK g"Av dk ;'Bk j'D
;ekNb?Av 'u bZyK g"Av dk ;'Bk j'Du bZyK g"Av dk ;'Bk j'D
nwohek L n?NbKNk fuVhnkxo
nwohek L n?NbKNk fuVhnkxo
nwohek L n?NbKNk fuVhnkxo
nwohek L n?NbKNk fuVhnkxo 'uu uu u
nwohek L n?NbKNk fuVhnkxo
dhnK ;zGktBktK, y[dkJh w[fjzw ikoh
dhnK ;zGktBktK, y[dkJh w[fjzw ikoh
dhnK ;zGktBktK, y[dkJh w[fjzw ikoh
dhnK ;zGktBktK, y[dkJh w[fjzw ikoh
dhnK ;zGktBktK, y[dkJh w[fjzw ikoh
eJh r[foZb/ j'J/ e'o'Bk ghVs
eJh r[foZb/ j'J/ e'o'Bk ghVs
eJh r[foZb/ j'J/ e'o'Bk ghVs
eJh r[foZb/ j'J/ e'o'Bk ghVs
eJh r[foZb/ j'J/ e'o'Bk ghVs
n?NbKNk (fpT{o') n?NbKNk
fuVhnkxo B/ dZf;nk fe fuVhnkxo
fty/ fznkdkso r[foZbk ikBtoK
dofwnkB e'o'Bk tkfJo; bJh gkz/fNt
N?;N doi ehs/ rJ/ jB. fuVhnkxo d/
j?AvboK nB[;ko pj[s ;ko/ r[foZb/
ikBto jbeh yzx, trdh BZe ns/ G[Zy
xZN bZrD d/ bZSD gqrN eo oj/ ;B.
fi; T[gozs fuVhnkxo nNbKNk d/
nfXekohnK B/ r[foZfbnK s'A c/eb Bw{B/
, BZe ns/ w"fye ;t?p Bw{B/ fJeZm/ eo
e/ ikoihnk :{Bhtof;Nh dh fJZe
vkfJrB';fNe b?p 'u G/i/, fi; B/
e'ftv-19 d/ ;zGkfts gkz/fNt Bshi/
tkg; ehs/.
fJ; s'A fJbktk fuVhnkxo tZb'A nw/
z, nkfJUtk 'u okSNoh t?NoBoh ;/tktK
gq:'rSkbk s'A th N?;N d/ BshfinK dh
rbk;r' (fpT{o') ;ekNb?Av ftZu wkjoK d[nkok d[Bhnk dhnK wfjzrhnK XksK
ftZu'A fJZe ';'B/' d/ Gzvko j'D dhnK ;zGktBktK gqrN ehshnK ik ojhnK jB. fJ;/ g[SNh j'D dh T[vhe ehsh ik ojh j?.
tkfJo; d/ fJj wkwb/ ;kjwD/ nkT[D
nk; ftZu ;'B/ dh y'i bJh ydkBK ftZu y'dkJh nfGnkB S[o{ ehs/ ik oj/ jB.
s'A pknd fuVhnkxo dhnK NhwK fJ;
;ekNb?Av d/ nofrb ftZu b'u b'w'Av ns/ Nq";ku; B?SBb gkoe dhnK gjkVhnK
dh g{oh r[foZbk nkpkdh s'A iKu bJh
ftZu fNzvow d/ e'b ;fEs e'B'fBS r'bv wkJhB ftZu wkJhfBzr fJzihBhnoK d[nkok
Bw{B/ fJeZm/ eo ojhnK jB.
Xwke/ ehs/ ik oj/ jB. fJ;/ ;pzXh b'ufrbgj/v d/ fJZe 29 ;kbk wkJhfBzr fJzihBhno
;N?Bb/ fb;No nB[;ko :{e/ ftZu fJeb"sh tgkoe ;'B/ dh ykD e'B'fBS r'bv
wkJhB d/ nzdo fdB ftZu xZN'-xZN d' tko d' tko Xwke/ ehs/ iKd/ jB.
Bk;k d/ o'to B/ gfjbh tko wzrb d/ Bw{B/ fJeZm/ ehs/
Bk;k d/ o'to B/ gfjbh tko wzrb d/ Bw{B/ fJeZm/ ehs/
fJ; ykD d/ nk;Nq/bhnkJh nkXkfos wkbeK ';ekNr'bv oh;'o;z' fJZE/ 200
Bk;k d/ o'to B/ gfjbh tko wzrb d/ Bw{B/ fJeZm/ ehs/
Bk;k d/ o'to B/ gfjbh tko wzrb d/ Bw{B/ fJeZm/ ehs/
Bk;k d/ o'to B/ gfjbh tko wzrb d/ Bw{B/ fJeZm/ ehs/
fwbhnB g"Av w[Zb sZe dk ;'Bk j'D dk dkntk eod/ jB ns/ jo/e ft;c'N d/ Bkb
fJziBhno ;'B/ dh ykD 'u fszB whNo j/mK nZr/ tZXd/ jB. ;ekNb?Av ftubh
e'B'fBS ;'B/ dh ykD i' fe 1980 d/ djke/ ftZu ;kjwD/ nkJh, G{-ftfrnkBhnK tkfSzrNB (fpT{o') Bk;k d/ o'to B/ wzrb
s'A gfjbh tko ;cbskg{ote uZNkB d/ Bw{B/
bJh fJZe froikxo j?. fJ; B{z fznkdkso ftfrnkBh ns/ wkjo fJZe fe;w d/
fJeZm/ ehs/ ns/ ftfrnkBe gfjbK s'A jh
yzkB/ dh Gkb ti'A t/yd/ jB.
fJ; y/so ftu BthA o"SBh gqkgs eo oj/
n?fvBpok s'A ;hBhno wfjbk G{-ftfrnkBh o?u/b gkb w[skpe, wkJhB ftZu S/
jB. Bk;k w[skpe 'w'ANv/Bhno' Bkwh nkgDk
sh jh ekoiK B{z 24$7 dh ;woZEk 's/ fbikfJnk ikt/rk. gkb w[skpe ykB dhnK
gosK ftZu 9 ;kbK d/ T[sgkdB bJh b'VhAdh ;'B/ dh Xks j? ns/ fJ;d/ jo NB ftZu gfjbk Bw{Bk fJeZmk eoB s'A pknd Nhw
B/ T[;/ uZNkB s'A d{;ok 'w'AN/rB?e' fJeZso
30 rqkw ;'Bk b[fenk j'fJnk j?. ;ekNb?Av ftZu ';ekNr'bv' fJeZb/ BjhA jB i'
ehsk.
;'B/ dh y'i ftZu jB. e'o'Bk skbkpzdh d"okB e[M BdhnK, MoB/ th fcfSzr ns/
T[BQK uZNkBK ;pzXh ikDekoh dk ftSb/
g?vfbzr nkfd s'A fJbktk ;EkBe b'eK bJh th ;'B/ nkfd XksK dh y'i ftZu
SD ehsk ikJ/rk, fiBQK Bkb 'w'AN/rB?e' d/
spdhb j' rJhnK jB.
Bw{B/ bJh rJ/ ;B ns/ o'to d/ fgSb/ Bw{B/
nwohek L fJvk s{ckB dh bg/N u nkJ/ Gkosh
nwohek L fJvk s{ckB dh bg/N dh e'fSS s'A ftfrnkB Nhw B{z y/so d/ phs/
nwohek L fJvk s{ckB dh bg/N u nkJ/ Gkoshu nkJ/ Gkosh
nwohek L fJvk s{ckB dh bg/N
nwohek L fJvk s{ckB dh bg/N 'u nkJ/ Gkoshu nkJ/ Gkosh
;w/A Bkb i'VB ftu wdd fwb ;edh j?,
fi; ftu itkbkw[yh ;orowh ns/ brksko
w{b d/ w[zv/ ns/ e[Vh dhnK fwbhnK bk gkDh dh w"i{drh B{z wkoe ehsk frnk ;h.
w{b d/ w[zv/ ns/ e[Vh dhnK fwbhnK bk
w{b d/ w[zv/ ns/ e[Vh dhnK fwbhnK bk
w{b d/ w[zv/ ns/ e[Vh dhnK fwbhnK bkSKKKKK
w{b d/ w[zv/ ns/ e[Vh dhnK fwbhnK bk
fttkdK u fxoh fpqN/B dh rqfj wzsohu fxoh fpqN/B dh rqfj wzsoh
fttkdK
fttkdK
fttkdK u fxoh fpqN/B dh rqfj wzsoh
fttkdK 'u fxoh fpqN/B dh rqfj wzsohu fxoh fpqN/B dh rqfj wzsoh
gqhsh gN/b, ikD' eh j? g{ok wkwbk
gqhsh gN/b, ikD' eh j? g{ok wkwbk
gqhsh gN/b, ikD' eh j? g{ok wkwbk
gqhsh gN/b, ikD' eh j? g{ok wkwbk
gqhsh gN/b, ikD' eh j? g{ok wkwbk
Bkb B/Vb/ ;pzX jB. T[BQK B/ ;kpek
uK;bo fcfbg j?wzv czv dkB ehsk ;h,
id'A T[j nkgD/ jbe/ d/ ;z;d w?Apo ;B.
fJj whfNzr jhEo' J/nog'oN d/ fjbNB
rkovB fJB fty/ j'Jh, i' no'Vk ;w{j
dh wbehns j?. bzu 'u d[pJh J/
nog'oN; d/ ;hHJhHUH gkb frqfcE; ns/
fpqfNS J/not/z d/ ekog'o/N wkwfbnK
dh vkfJo?eNo bhzk Nq/wpb Skwb j'J/.
wzsohnK bJh o{b p[Ze-fd wfB;Nqhnb
e'u d/ nB[;ko i/ ;oeko d/ eko'pko dh
uouk pkjoh ;z;EktK Bkb uouk ehsh
iKdh j? sK nfXekohnK dh w"i{drh
bkzwh j[zdh j?.
fto'Xh fXo B/ whfNzr B{z dZf;nk
fBT{io;h (fpT{o') nwohek d/ eJh fjZf;nK ftu 'fJvk' s{ckB ekoB nkJ/ jVQ
'bkgotkjh'
B/ Gkoh spkjh wukJh j?. fJ; soQK wkbh ns/ ikBh B[e;kB s'A pknd nfXekohnK
fJ; 'u fejk frnk j? fe i/ e'Jh
B{z g;kJ/e NkT{Bf;g dh Bdh ftZu d' bkSK fwbhnK jB. g?;kfJe d/ w/no j?eNo
wzsoh nfXekoh dh r?o-jkzoh 'u
b'ok B/ fJ; dh g[SNh ehsh fe T[BQK B/ e/oBh ns/ B/tkoe ftZu Bdh ftZu fwbhnK
;wkfie ;wkrwK pko/ fe;/ eko'pko pko/
d' bkSK dh gSkD eo bJh j? fi; w[skpe T[jBK dh SBkys fJe e[Vh fBXh ns/
ftuko-tNKdok eodk j?, sK T[; B{z T[;
d{ih w[zv/ nk:{S okDk ti'A j'Jh j?. bzvB (fpT{o') fpqN/B dh rqfj wzsoh j'D 's/ nfXekohnK dk w"i{d j'Dk iK
ftuko-tNKdo/ dh šzo{oh ikDekoh@ S/
fJj d't/A jVQ d/ gkDh ftu o[VQ rJ/ ;B ns/ id'A phs/ fdBhA s{ckB fJvk ekoB gqhsh gN/b fJBQhA fdBhA fttkdK 'u fxo T[BQK B{z ;{fus eoBk bkzwh j[zdk j?.
fsq-oki y/so ftZu Gkoh pkoS ns/ jVQ nkfJnk ;h. fJZe okjrho fBtk;h B/ fejk rJh j?. fJ; dk ekoB j? fJe 'bzu', jkbKfe gqhsh gN/b B/ fB:wK B{z s'VB sh s'A S/sh nkgD/ ftGkr B{z gj[zukT[Dh
;h fe T[;B/ 1 ;szpo B{z d' b'eK B{z gkDh ftu o[VQd/ j'J/ t/fynk ;h. fBT{io;h ;{p/ fi; 'u e[M T[d:'rgsh ns/ gqhsh gN/b s'A fJBeko ehsk j?. T[BQK B/ nkgD/ fBZih gt/rh. ';zv/ fwoo' d/ nB[;ko, bzu 'u
dh g;kJ/e Bdh s'A bkSK pokwd j'JhnK. s{ckB fJvk B/ T[Zso-g{op ftZu fJZe B/ fSoes ehsh go e'Jh th nfXekoh dcso B{z fJ; bzu pko/ ;{fus ehsk ;h. uouk ehs/ rJ/ ftfSnK 'u e'ftv
:ksok fB:w, jtkJh nZvk ns/ J/
fJvk s{ckB d/ o{g ftZu ikD s'A gfjbK nwohek d/ ;{p/ b{;hnkBk ns/ ykVh sZN 's/ w"i{d BjhA ;h. fJ; whfNzr dh fog'oN fzeo:'r j? fe nypko B/ nkgDh
nobkJhB fB:w Skwb ;B. fJ; whfNzr
Gkoh spkjh wukJh, fiZE/ fJ; B/ fBT{:koe ns/ fBT{io;h ftZu th pj[s xkse iBse j'D s'A pknd fto'Xh b/po gkoNh fog'oN 'u dZf;nk j? fe jhEo' jtkJh
jVQ g?dk eo fdZs/. B/ iKu dh wzr ehsh j?. fog'oNK nB[;ko nZv/ d/ fJZe j'Nb 'u j'Jh whfNzr 'u 'u e[nkoN/Ar fpBK nfXekohnK d/ fJ;
nfXekoh ni/ th fJ; s{ckB dh Sesh 's/ Bzo pDkJ/ j'J/ jB, fi;B/ rbhnK gqhsh gN/b d/ Bkb bzu 'u d' J/ et/;h e[nkoN/Ar th Skwb j'J/, i' fpqN/ whfNzr 'u Skwb j'J/. b/po gkoNh d/
B{z e[M wkwfbnK ftZu gzi c[ZN T[ZuhnK BdhnK ftZu pdb e/ oZy fdZsk ;h ns/ nobkJhBz ns/ fJZe j'Nb u/B d/ wkbe B d/ tgkoe ;eZso ns/ B/Vb/ jbe/ d/ T[g B/sk n?Ai/bk o/Bo B/ e?pfBN ;eZso
;kJhwB e/; B{z whfNzr dh iKu S[o{ eoB
fBT[{io;h ftZu xZN' xZN 27 w"sK j'JhnK jB. okSNogsh i'n pkJhv/B B/ fBT{io;h Skwb ;B. ;{soK d/ jtkb/ Bkb ';zv/ ;z;d w?Apo jB. fog'oN ftu fejk frnk
bJh p[bkfJnk j?. fJ; 'u fejk frnk
ns/ fBT{:koe d/ d"o/ d'okB d'B/ ;{fpnK bJh fJZe tZvh spkjh x'fSs ehsh ;h. fwoo' B/ fejk fe fgSb/ wjhB/ gqhsh gN/ j? fe fJj whfNzr no'Vk ;w{j d/
fJ; d/ Bkb jh T[jBK B/ s{ckB d/ ntS/SK d[nkok spkj j'J/ y/soK ftZu oki, b d/ bzu 'u e'o'Bk :ksok fB:wK pko/ ;z;Ekge ;[fozdo no'Vk d/ efjD 's/ j?, 'fw; gN/b B{z g[ZSD bJh e[M rzGho
nkfdtk;h ns/ ;EkBe foetoh :sBK B{z g{oe eoB bJh ;zxh d/ ;jkfJsk dk th uouk j'Jh. wzsoh gZXoh fB:wK d/ p[bkJh rJh ;h. ;[fozdo no'Vk fJZe gqSB jB.' fto'Xh B/sktK B/ fJ; B{z
nkd/S fdZsk. nB[;ko id'A ;oekoh ezweki 's/ uouk eko'pkoh jB, fiBQK d/ f;nk;sdkBK 'bkgotkjh' eoko fdZsk j?.
31
31
31 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
31 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
31 gzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
:ehBh pDkT[Dk j't/rk fe ncrkfB;skB dh Xosh dk fJ;s/wkb nZstkd bJh Bk j't/L w'dh
:ehBh pDkT[Dk j't/rk fe ncrkfB;skB dh Xosh dk fJ;s/wkb nZstkd bJh Bk j't/L w'dh
fog'oN u dkntk, 1u dkntk, 1 s'A tZX e?B/vhnB s'A tZX e?B/vhnB
fog'oN
fog'oN u dkntk, 1 s'A tZX e?B/vhnB :ehBh pDkT[Dk j't/rk fe ncrkfB;skB dh Xosh dk fJ;s/wkb nZstkd bJh Bk j't/L w'dh
:ehBh pDkT[Dk j't/rk fe ncrkfB;skB dh Xosh dk fJ;s/wkb nZstkd bJh Bk j't/L w'dh
:ehBh pDkT[Dk j't/rk fe ncrkfB;skB dh Xosh dk fJ;s/wkb nZstkd bJh Bk j't/L w'dh
fog'oN
fog'oN 'u dkntk, 1u dkntk, 100 s'A tZX e?B/vhnB s'A tZX e?B/vhnB
pDkT[Dk jh j't/rk.' T[BQK fejk fe
Gkos nkgDh nkzkdh d/ 75t/A ;kb ftu
ni/ th uhB dhnk i/bQK nkzkdh dk nzfwqs wj's;t wBk fojk
ni/ th uhB dhnk i/bQK
ni/ th uhB dhnk i/bQK u pzd
ni/ th uhB dhnk i/bQK u pzdu pzd
ni/ th uhB dhnk i/bQK 'u pzdu pzd
j? ns/ 75 nfij/ T[grqfj g[bkV ftu G/
iD dh fsnkoh eo fojk j?, i'
ftfdnkoEhnK ns/ SoBkoEhnK B/
fsnko ehs/ j'D. T[BQK fejk, 'T[E/ jh
d{i/ gk;/ forq/f;t (gZSVh) ;'u Bkb i'
d/S nZstkd dk okiBhse T[geoB d/
o{g ftu fJ;s/wkb eo oj/ jB, T[BQK B{z
fJj ;wMDk j't/rk fe nZstkd T[BQK
bJh th UBk jh tZvk ysok j?.'
gqXkB wzsoh B/ fejk fJ; bJh fJj
:ehBh ehsk ikDk pj[s zo{oh j? fe
nckfB;skB dh Xosh dk fJ;s/wkb
nZstkd c?bkT[D ns/ nZstkdh
;z:[es okSNo (fpT{o') gqXkB wzsoh dh w"i{dk ;fEsh dk fzeo ehsk ns/ jwfbnK bJh Bk j't/. T[BQK fejk, ';kB{z
Bfozdo w'dh B/ gkfe;skB 's/ nf;ZXk fejk fe fJj :ehBh ehsk ikDk pj[s fJ; rZb bJh th u"ezBk ofjDk j't/rk
jwbk eod/ j'J/ fejk fe fJe gk;/ Gkos zo{oh j? fe ncrkfB;skB dh Xosh dk fe T[E'A dhnK ;fEshnK dk e'Jh d/S
fiZE/ nkgDh nkzkdh d/ 75t/A ;kb ftu fJ;s/wkb nZstkd c?bkT[D ns/ nkgD/ ;[nkoE bJh fJe T[geoB dh
75 ;td/S fBofws T[grqfj g[bkV ftu nZstkdh jwfbnK bJh Bk j't/. soQK fJ;s/wkb eoB dh e'fSS Bk eo/.'
G/iD dh fsnkoh eo fojk j?, T[E/ jh T[BQK fejk, 'nZi d[Bhnk d/ ;kjwD/ T[BQK fejk fe fJj ;wK ncrkfB;skB
e[ZM d/S nZstkd dk okiBhse T[geoB gZSVh ;'u ns/ nZstkd dk ysok tXdk dh iBsk, T[E'A dhnK n"osK ns/ pfunK
d/ o{g ftu fJ;s/wkb eo oj/ jB. ik fojk j?. fJBQK ;fEshnK ftu g{o/ d/ Bkb jh T[E'A d/ xZN frDsh GkJhuko/
;z:[es okSNo wjk;Gk dh p?me B{z ftSt B{z ftfrnkB nXkfos soeShb dh wdd eoB dk j?. fJ; bJh ';kB{z
phfizr (fpT{o') uhB ns/ e?B/vk ftueko ;zpzX fcbjkb sDkng{oB pD/ j'J/
;zp'fXs eod/ j'J/ w'dh B/ ncrkfB;skB ns/ nrKjtX{ ;'u B{z ftek; dk nkXko nkgDh fzzw/tkoh fBGkT[Dh jh j't/rh.'
jB. e?B/vk d/ 2 BkrfoeK wkJheb e'tfor ns/ wkJheb ;g?to dh fojkJh s'A
pknd, ni/ th 100 s'A tZX e?B/vhnB jB i' fJ; t/b/ tZy-tZy ekoBK eoe/ uhB
fog'oN u y[bk;k, ;td/u y[bk;k, ;td/ h nk;Nq/bhnB b'eK B{z e'ftv-19 dk rzGho ysokh nk;Nq/bhnB b'eK B{z e'ftv-19 dk rzGho ysok
fog'oN 'u y[bk;k, ;td/u y[bk;k, ;td/Sh nk;Nq/bhnB b'eK B{z e'ftv-19 dk rzGho ysokh nk;Nq/bhnB b'eK B{z e'ftv-19 dk rzGho ysok
fog'oN u y[bk;k, ;td/ h nk;Nq/bhnB b'eK B{z e'ftv-19 dk rzGho ysok
fog'oN
dhnK i/bQK ftZu Bzopzd jB. fJe fog'oN ftu fJj ikDekoh fdZsh rJh. fog'oN
e?B/vk d/ gqXkB wzsoh i;fNB No{v' B/ fejk fe e?B/vhnB Bkrfoe wkJheb
e'tfor ns/ wkJheb ;g?to, fiBQK B{z eohp fszB ;kb gfjbK uhB ftZu frqcsko
e?Bpok (fpT{o') nk;Nq/bhnk e'ftv-19 bkr dh shih bfjo
ehsk frnk ;h, B{z fojkn eo fdZsk frnk j?.B?SBb g';N w[skpe, uhB ftZu fJ;
Bkb i{M fojk j?. fJ; d"okB fJZe nfXn?B ftZu gkfJnk frnk j? fe
t/b/ 119 e?B/vhnB Bzopzd jB, fiBQK B{z ftfGzB ekoBK eoe/ fjok;s ftZu
fznkdkso ;td/Sh nk;Nq/bhnkJh b'eK B{z e'ftv-19 s'A rzGho fpwkoh
oZfynk frnk j?. e[M B{z efEs okiBhfse iK Xkofwe @ngokXK@ bJh, idfe
dk tZX i'yw j?. nk;Nq/bhnB B?SBb :{Bhtof;Nh d[nkok gqekSs
eJhnK B{z BShb/ gdkoEK d/ ngokXK d/ sfjs ns/ e'ftqr s/ ;g?to d/ wkwb/ tKr
y'i B/ nkfdtk;h ns/ N'o/; ;Nq/N nkJhb?Avo b'eK ftZu
e[M B{z ik;{;h d/ d'SK bJh i/bQ G/fink frnk j?.
ekovhUt?;e[bo fpwkoh, S{ro, e?A;o ns/ f;roNB'Sh tor/ f;js
dZf;nk frnk j? fe fe e?B/vhnBK B{z uhB, jKreKr ns/ skJhtkB ftZu ši/
ekoeK d/ gq;ko dh iKu ehsh. fJ; ftZu gkfJnk frnk fe brGr
bQ, Bzopzdh e/AdoK iK w?vheb ;j{bsK@ ftZu oZfynk frnk j?. e?B/vk tb'A fusktBh
59 gqshSs ;td/Sh nk;Nq/bhnB b'eK ftu'A xZN' xZN fJZe nzdo{Bh
fdZsh rJh j?, šfJj nzeVk f;oc T[BQK ftneshnK dh ikDekoh fdzdk j?, fiBQK B/
f;js ;wZf;nk j?, i' T[BQK B{z e'ftv-19 dk fJBc?eSB Bkb ghVs
e?B/vk ;oeko B{z nkgDh ;fEsh pko/ dZf;nk j?.@ T[BQK e[M b'eK ftZu'A fiBQK dh
eoB ns/ Nhek Bk brtkT[D 's/ w"s d/ i'yw ftu gkT[Adh j?.nfXn?B
gSkD iBse s"o 's/ ikDh iKdh j?, T[jBK ftu j[;?B ;/fbb jB, i' nkgDh
dh w[Zy b/ye e/Nh Eopo B/ fejk fe BshfinK B/ fJ; rZb B{z j'o
T[fJro tekbs Bkb i[V/ nZstkd d/ d'SK ftZu brGr v/Y djke/ s'A i/bQ ftZu
gZek ehsk fe t?e;hB NhekeoB bkr{ eoB bJh ;td/Sh b'eK B{z
pzd jB ns/ ;B fe:kB, fi; B{z ckb{B r'Ar gq?eNhSBo j'D ekoB nZm ;kbK dh i/
soihj d/Dh ukjhdh j?.
bQ dh ;zk ;[DkJh rJh ;h.
nk;Nq/bhnk L Nhek brtkT[D s/ jh fwb/rk ezw,
nk;Nq/bhnk L Nhek brtkT[D s/ jh fwb/rk ezw,
nk;Nq/bhnk L Nhek brtkT[D s/ jh fwb/rk ezw,
nk;Nq/bhnk L Nhek brtkT[D s/ jh fwb/rk ezw,
nk;Nq/bhnk L Nhek brtkT[D s/ jh fwb/rk ezw,
;ysh fybkc ;VeK s/ T[so/ b'e
;ysh fybkc ;VeK s/ T[so/ b'e
;ysh fybkc ;VeK s/ T[so/ b'e
;ysh fybkc ;VeK s/ T[so/ b'e
;ysh fybkc ;VeK s/ T[so/ b'e
TANDA PEST CONTROL
w?bp"oB (fpT{o') nk;Nq/bhnk ftu e'o'Bk d/ tZX wkwb/ s/ o'zkBk j'D tkbhnK w"sK B{z b?e/ eJh tZv/
SfjoK ftu ;ys skbkpzdh brkJh rJh j? go e[M SfjoK ftu t?e;hB brtk u[Ze/ eowukohnK B{z ezw
eoB dh fJikzs j?.
;ooeko d/ fJ; c?;b/ fybkc fBowkD ezgBh d/ jzkoK eowukoh ;VeK 's/ T[so nkJ/. fJj b'e Nhek
fto'Xh gqdoSB eo oj/ jB. fJjBK b'eK dk efjDk j? fe fJe sK skbkpzdh B/ T[jBK B{z nkofEe s"o 's/
ewz'o eo fdZsk j? ns/ d{ik ;oeko B/ f;oc T[jBK eowukohnK B{z jh ezw eoB dh fJikzs fdZsh j? fijV/
t?e;hB dhnK d't/A y[okeK b? u[Ze/ jB. nfij/ ftu T[jBK d/ G[Zy/ woB dh B"ps nk ikt/rh.
d{i/ gk;/ w?bp"oB ftu s/z j[zd/ gqdoSB B{z o'eD bJh g[b; B/ gqdoSBekohnK 's/ opV dhnK r'bhnK
dkrhnK. fJ; d"okB g[b; ns/ eowukohnK ftueko fjz;e MVg th j'JhH j[D sZe fJ; ftu 72 b'eK B{z
frqcsko ehsk ik u[Zek j?.
32
32
32 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
32 gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
32 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
w'dh B/ etkv bhvo; ;fwN s'A gfjbK nk;No/bhnk
w'dh B/ etkv bhvo; ;fwN s'A gfjbK nk;No/bhnk
w'dh B/ etkv bhvo; ;fwN s'A gfjbK nk;No/bhnk
w'dh B/ etkv bhvo; ;fwN s'A gfjbK nk;No/bhnk
nk;Nq/bhnk B/ feq;w; sZe e"wKsoh ;ojZdK
nk;Nq/bhnk B/ feq;w; sZe e"wKsoh ;ojZdK w'dh B/ etkv bhvo; ;fwN s'A gfjbK nk;No/bhnk
nk;Nq/bhnk B/ feq;w; sZe e"wKsoh ;ojZdK
nk;Nq/bhnk B/ feq;w; sZe e"wKsoh ;ojZdK
nk;Nq/bhnk B/ feq;w; sZe e"wKsoh ;ojZdK
d/ ;ekN w"oh;B Bkb ehsh w[bkeks
d/ ;ekN w"oh;B Bkb ehsh w[bkeks
d/ ;ekN w"oh;B Bkb ehsh w[bkeks
d/ ;ekN w"oh;B Bkb ehsh w[bkeks
B{z y'bQD dh pDkJh :'iBkL ;?o-;gkNk wzsoh
B{z y'bQD dh pDkJh :'iBkL ;?o-;gkNk wzsoh d/ ;ekN w"oh;B Bkb ehsh w[bkeks
B{z y'bQD dh pDkJh :'iBkL ;?o-;gkNk wzsoh
B{z y'bQD dh pDkJh :'iBkL ;?o-;gkNk wzsoh
B{z y'bQD dh pDkJh :'iBkL ;?o-;gkNk wzsoh
oDBhse ;KM/dkoh ftZu soZeh dh
;whfynk ehsh, fi; ftZu jkfbnk 2-
2 tkosk th Skwb j?.
fJ; s'A gfjbK ghHn?ZwH w'dh B/ Gkos
ftZu ;zGkfte fBt/S bJh gzi rb'pb
;hHJhHUH Bkb w[bkeks ehsh. gqXkB
wzsoh B/ e[nkbekw d/ ;hHJhHUH
feq;fNnkB' nkoH nw'B Bkb rZbpks
ehsh ns/ fJb?eNqkfBe; ;w/s eJh
w[ZfdnK ns/ BthBskekoh Jhe'f;;Nw
B{z wzp{s eoB d/ T[gokfbnK 's/ uouk
ehsh.
gqXkB wzsoh B/ iBob n?N'fwe; d/
;hHJhHUH ftt/e bkb Bkb th w[bkeks
ehsh ns/ oZfynk T[;koh B{z nZr/ tXkT[D
ns/ T[ZGo ojhnK seBheK dh tos'A 's/
tkfSzrNB (fpT{o') etkv bhvo; w"oh;B B/ nk;No/bhnk, :{He/H ns/ uouk ehsh. T[BQK B/ nv'p d/ u/now?B
;fwN s'A gfjbK gqXkB wzsoh Bfozdo w'dh :{Hn?Z;H rZmi'V Bkb nZr/ tXD dh SKsB{ BkokfJD Bkb th w[bkeks ehsh.
B/ tkfSzrNB ftZu nkgD/ nk;No/ :'iBk pko/ ikDekoh d/D bJh ghHn?ZwH fJj rZbpks T[BQK p?meK dh bVh dk
bhnkJh jwo[spk ;ekN w"oh;B Bkb w'dh B{z th c'B ehsk ;h. 15 ;szpo B{z, fjZ;k ;h i' gqXkB wzsoh w'dh B/ ekog'o/
f;vBh (fpT{o') nk;Nq/bhnk B/ feq;w; sZe nkgDh e"wKsoh ;ojZd fco s'A
w[bkeks ehsh. d'BK B/sk tZy-tZy d'BK B/sktK ftukb/ N?bhc'B 's/ rZbpks NK d/ T[BQK u'Dt/A w[yhnK Bkb ehsh,
y'bQD dh :'iBk pDkJh j?. ;?o-;gkNk wzsoh v?B s/jkB B/ fejk fe fJe tko d/S
nzsookSNoh ;zw/bBK s'A gfjbK eJh tko th j'Jh, fi; ftZu d'BK B/sktK B/ fiBQK ftZu Gkos ftZu wjZstg{oD fBt/
ftu NhekeoB do 80 ch;dh j' ikt/ sK nk;Nq/bhnkJh fpBQK fe;/ gkpzdh d/ nkgDh
fwb u[Ze/ jB. fJ; s'A gfjbK, ghHn?ZwH Gkos-nk;No/bhnk ftukb/ ftnkge S eoB dh ;woZEk j?.
wzzb sZe gj[zuD bJh ftd/S :ksok eo ;eDr/. dZ; d/JhJ/ fe nk;Nq/bhnk dhnK
;ojZdK wkou 2020 s'A r?o-BkrfoeK ns/ r?o-t;BheK bJh pzd jB. s/jkB B/
nk;Nq/bhnk L fJ
nk;Nq/bhnk L fJzokfJbh Bkrfoe fybkcokfJbh Bkrfoe fybkc
nk;Nq/bhnk L fJ okfJbh Bkrfoe fybkcokfJbh Bkrfoe fybkc
nk;Nq/bhnk L fJ
fejk fe e'ftv-19 B{z ezNo'b eoB tkbh okSNoh :'iBk sfjs 'b'e fpBQK fe;/ nk;Nq/bhnk L fJ okfJbh Bkrfoe fybkc
gkpzdh d/ nk;Nq/bhnk d/ pkjo nkzkd o{g Bkb :ksok eoB d/ ;woE j'Dr/.'
s/jkB B/ fejk fe ;oeko fJeKstk; ;w/A B{z xNkT[D bJh No?tb ppb sfjs
:"B D d/ 7 K s/ j'Jh ;[DtkJh
D d/ 7 d' K s/ j'Jh ;[DtkJhK s/ j'Jh ;[DtkJh
:"B
:"B
:"B S'''''SD d/ 7D d/ 70 d' d' d' d'SK s/ j'Jh ;[DtkJhK s/ j'Jh ;[DtkJh
eJh d/SK Bkb ;zgoe ftu j? ns/ T[whd j? fe feq;w; s'A gfjbK xo/b{ fJeKstk; :"B D d/ 7
ukb{ j' ikt/rk. fzeo:'r j? fe fBT{ ;kT{E t/bz ns/ dZyDh nk;Nq/bhnk Nhek
brtk u[Ze/ :ksohnK B{z xo ftu fJeKstk; eoB bJh gkfJbN gq'rokw ubk oj/
nyho ftu ;ko/ d'SK s'A fJBeko ehsk.
jB. T[Xo, fJe nfXn?B ftu gkfJnk frnk j? fe fznkdkso ;td/Sh nk;Nq/
w?bp"oB dh wfi;Nq/N ndkbs ftu
bhnkJh b'eK B{z e'ftv-19 Bkb rzGho phwkoh dk ysok j? feT[Afe d/S fJBc?eSB
bhco fybkc d'S s?n eoB bJh b'VhAd/
dh sh;oh bfjo Bkb i{M fojk j?.
;p{s jB iK BjhA fJj s?n eoB bJh
;[DtkJh j' ojh ;h. bhco 's/ d'S j? fe
2004 s'A 2008 sZe w?bp"oB d/ ndk;
nk;Nq/bhnkJh ;ekN w"oh;B B/ fejk- ;ekN w"oh;B B/ fejk-
nk;Nq/bhnkJh fJzokfJb ;e{b ftu fgqz;hgb d/ nj[d/
nk;Nq/bhnkJh ;ekN w"oh;B B/ fejk-
nk;Nq/bhnkJh PM ;ekN w"oh;B B/ fejk- ;ekN w"oh;B B/ fejk- 'y/soy/so y/soy/so y/so
nk;Nq/bhnkJh
's/ ofjzd/ j'J/ T[; B/ f;;No d;h J/ofbu,
fBe'b w/no ns/ J/bh ;kgo dk S'SD
B{z w B{z w B{z w B{z w B{z wzp{s ns/ fp{s ns/ fznkdk y[nkdk y[Sjkb pDkJ/rk etkvjkb pDkJ/rk etkv' ehsk. ndkbs d/ pzd ewo/ ftu j'Jh
p{s ns/ f
p{s ns/ f nkdk y[ jkb pDkJ/rk etkv
p{s ns/ f nkdk y[nkdk y[ jkb pDkJ/rk etkvjkb pDkJ/rk etkv
;[DtkJh ftu fszB/ G?DK B/ thvhU fbze
zohJ/ bhco fybkc fpnkB fdZsk.
bhco th w?bp"oB ;fEs wfjbk i/
bQ dkw/ fcfb; ;?ANo s'A thvhU fbze zohJ/
;[DtkJh ftu Skwb j'Jh. w?bp"oB ftu
fcbjkb e'ftv-19 ekoB skbkpzdh
bZrh j'Jh j?. iZi wfi;Nq/N i'jkBk w/
Nekc B/ fejk fe T[jBK dk wzBDk j?
fe bhco B{z d'Sh mfjokT[D bJh T[jBK
fybkc b'VhAd/ ;p{s jB. fJjBK
w?bp"oB (fpT{o') fJzokJhb s'A S/ fgqz;hgb fybkc pZfunK d/ :"B S'SD d/
wkwfbnK ftu nrbh ;[DtkJh
;kb bzph uZbh ekB{zBh bVkJh d/ pknd 70 d'SK B{z b?e/ ;[DtkJh j'Jh. wbek
fteN'ohnk ekT{ANh dh ndkbs ftu 21
jtkbrh zohJ/ fbnKdh rJh fJe ;kpek bhco (55) B/ ndkbs ftu ;[DtkJh d/ nes{po B{z j't/rh.
gqsh s NhekeoD wro'A nk;Nq/bhnk s NhekeoD wro'A nk;Nq/bhnk
gqsh
gqsh s NhekeoD wro'A nk;Nq/bhnk
8 8 8 8 80 gqsh gqshSs NhekeoD wro'A nk;Nq/bhnk s NhekeoD wro'A nk;Nq/bhnk 'uu uu u
ysw j't/rh skbkpzdh L ;e"N w"oh;B
ysw j't/rh skbkpzdh L ;e"N w"oh;B
ysw j't/rh skbkpzdh L ;e"N w"oh;B
ysw j't/rh skbkpzdh L ;e"N w"oh;B
ysw j't/rh skbkpzdh L ;e"N w"oh;B
e?Bpok (fpT{o') nk;Nq/bhnk d/ gqXkB wzsoh
;e"N w"oh;B B/ oki ns/ y/so d/ B/sktK B{z
tkfSzrNB (fpT{o') nk;Nq/bhnkJh gqXkB wzsoh ;ekN w"oh;B B/ fejk fe 4
fejk j? fe feq;fw; sZe xo/b{ ;ojZdK d[pkok
b'eszsoh d/SK- nk;Nq/bhnk, Gkos, ikgkB ns/ nwohek dk r?o-o;wh ;w{j-
y'bQD ftu wdd bJh T[j nk;Nq/bhnkJh b'eK
etkv dk rmB y/so B{z fznkdk wzp{s, fznkdk y[Sjkb ns/ fznkdk ;fEo
d/ XzBtkdh jB. w"oh;B B/ fejk fe oki dhnK
pDkT[D bJh ehsk frnk j?. w"oh;B B/ fJ; B{z ';ekokswe' gfjb{ eoko fdzd/ j'J/
;ojZdK pzd ofjD dk e'Jh ekoB BjhA j? id'A
fejk fe fJ; B{z oDBhse o{g Bkb wjZstg{oB fjzd-gqSKs y/so d/ b'eK dh GbkJh
80 gqshSs pkbr e'ftv-19 fybkc g{oh soQK
bJh pDkfJnk frnk j?. w"oh;B B/ etkv fSyo tkosk dh ;wkgsh s'A pknd
NhekeoD eotk u[Ze/ jB. NhekeoB d/ wkwb/
tQkJhN jkT{; 'u gZsoekoK Bkb rZbpks eofdnK fejk fe etkv fJe GkJhtkb
ftu d/S d/ nrb/ wjhfBnK ftZu fJZe whb
j?, ukj/ T[j uhB bJh j't/ iK fe;/ j'o d/S bJh i' fjzd-gqSKs y/so ftu j?.
gZEo 's/ gj[zuD dh T[whd j?.
okSNogsh i'n pkJhvB dh w/zpkBh ftu j'Jh etkv fSyo tkosk ftu gqXkB
w"oh;B B/ fejk, @fJj wjZstg{oB j? fe
wzsoh Bfozdo w'dh ns/ T[BQK d/ ikgkBh jw-o[spk :'Shfjd/ ;[rk ns/ w"oh;B
n;hA nZr/ tXhJ/. n;hA d{i/ r/no ftZu BjhA
Skwb j'J/ ;B. nk;Nq/bhnkJh gqXkB wzsoh ;ekN w"oh;B B/ B/sktK B{z Bkb
ofj ;ed/. tkfJo; Bkb ofjD d/ bJh ;kB{z
fbnkT[D bJh pkJhvB dk XzBtkd eod/ j'J/ fejk fe T[BQK B{z gqXkB wzsoh
f;yob/ gZXo 's/ gj[zuDk gt/rk.@ w"oh;B
Bfozdo w'dh ns/ gqXkB wzsoh ;[rk Bkb rZb eoB dk w"ek fwfbnk. e'ftv-19
w[skpe,šw/ok ;zd/S nk;Nq/bhnkJh b'eK bJh
's/ w"oh;B B/ fejk fe fJj f;oc Nhe/ gqkgs eoB pko/ BjhA j?, ;r'A fJ; u[D"sh
tX/o/ j? fe w?A T[BQK B{z feq;fw; bJh i' e[M d/
Bkb BfiZmD dh oDBhsh 's/ j?.
Dk ukj[zdk jK T[; ftu T[BQK B{z ;XkoB fzzdrh
ncrkfB;skB d/ w[Zd/ 's/ j'Jh uouk-
ftu tkg; G/iDk j?.@ jkbKfe, e[M oki d/
;ekN w"oh;B B/ dZf;nk fe ;[oZfynk pko/ ftu ;kvh uouk ncrkfB;skB d/
gqhwhno ;oeko d/ uko-gVkth o'vw?g s'A pkjo
w[Zd/ Bkb S[o{ j'Jh. ftS/S o{g Bkb fJ; rZb 's/ fXnkB e/Adfos ehsk frnk fe n;hA
j' rJ/ jB feT[Afe d/S bkrK dh shih bfjo
fet/A T[BQK b'eK dh wdd eoBk ikoh oZy ;ed/ jK, i' ncrkfB;skB SZvDk ukj[zd/
Bkb i{M fojk j?.
jB. skfbpkB B{z fJj :ehBh eoB bJh fzzw/tko mfjokT[Ad/ jK fe T[j ;[oZfyns o{g
:'iBk d/ sfjs, xo/b{ ;ojZdK T[d'A
Bkb fBeb ;eD. fJj :ehBh eoBk fe n;hA ncrkfB;skB 'u skfbpkB 's/
y[ZbQDrhnK id'A 16 s'A tZX T[wo d/ 80 gqshSs
dpkn pDk e/ oZyhJ/ fe nkgDh tuBpZXsktK 's/ yoQ/ T[so/. w"oh;B B/ fejk fe w'N/
b'eK B/ Nhe/ dhnK d' y[okeK brtk bJhnK
s"o 's/ id'A ibtk:{ dh rZb nkT[Adh j?, sK n;b ftu ;zebg dh GktBk ;h, Bk fe
j'D.
f;oc 'nro-wro' pko/ ftu.
33
33
33 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
33 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
33 gzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
5 wzsohnK dh SKNh wro'A w[Zy wzsoh uzBh bJh
5 wzsohnK dh SKNh wro'A w[Zy wzsoh uzBh bJh
5 wzsohnK dh SKNh wro'A w[Zy wzsoh uzBh bJh
5 wzsohnK dh SKNh wro'A w[Zy wzsoh uzBh bJh
skfbpkB B/ 4 b'eK B{z o/nkw wkoh r'bh,o/nkw wkoh r'bh,
skfbpkB B/ 4 b'eK B{z 5 wzsohnK dh SKNh wro'A w[Zy wzsoh uzBh bJh
skfbpkB B/ 4 b'eK B{z So/nkw wkoh r'bh,o/nkw wkoh r'bh,
skfbpkB B/ 4 b'eK B{z o/nkw wkoh r'bh,
skfbpkB B/ 4 b'eK B{z
u"okj/ s/ eq/B Bkb bNekJhnK bk
u"okj/ s/ eq/B Bkb bNekJhnK bk fJei[ZN j' e/ ;oeko ubkT[Dk u[D"shg{oB ezw!
u"okj/ s/ eq/B Bkb bNekJhnK bk
u"okj/ s/ eq/B Bkb bNekJhnK bkSKKKKK
u"okj/ s/ eq/B Bkb bNekJhnK bk
fJei[ZN j' e/ ;oeko ubkT[Dk u[D"shg{oB ezw!
fJei[ZN j' e/ ;oeko ubkT[Dk u[D"shg{oB ezw!
fJei[ZN j' e/ ;oeko ubkT[Dk u[D"shg{oB ezw!
fJei[ZN j' e/ ;oeko ubkT[Dk u[D"shg{oB ezw!
B{z wBk e/ fJe pj[s tXhnk ezw ehsk
j?. fBSfus o{g s'A ikyV B{z fJ; rZb
dh okjs fwbh j? fe rKXh gfotko T[BQK
d/ Bkb uZNkB tKr yVQk ikgdk j?,
fi; Bkb T[BQK d/ GftZy dh okiBhsh
;[jktDh ofjD tkbh j?. ;[Bhb ikyV
gkoNh bJh fJZe wzp{s fjzd{ fujok j?,
fi;dh gzikp Go ftZu pj[s fznkdk
gj[zu j?. d'nkp/ d/ ftXkfJeK tZb'A okDk
r[oihs d/ ;pzX 'u fby/ gZso dk
whvhnk ftZu nkT[Dk gkoNh bJh
d[ydkJh j?, feT[Afe okDk r[oihs j[D
e?pfBN wzsoh pD rJ/ jB. fJ;/ bJh
fJ; w[Zd/ B{z gkoNh ysw eo d/t/.
f;nk;s 'u e[M th n;zGt BjhA, i/eo
uzvhrVQ (fpT"o') uoBihs f;zx uzBh bJh uzrk BjhA. w[Zy wzsoh d/ w'Y/ 's/
n;zs[SNh tXdh j? sK pj[ws yso/ ftZu
B{z gzikp dk w[Zy wzsoh pDB d/ eohp jZE oZyDk, jo/e w[bkeks ftZu o[ektN
j?.gzikp d/ Bt/A w[Zy wzsoh uzBh B{z nkgD/
fJZe jcs/ pknd j'Jh Gkoh Gkoh pfj; gkT[Dk ns/ cqh j' e/ ezw Bk eoB d/Dk
pj[ws B{z pukT[D bJh ;ys e'fSS eoBh
d/ uZbd/ jkJhewKv B/ nkyoeko nkfd dh uouk ;'Sb whvhnk 's/ pj[s
gt/rh fe fe;/ th jkbks ftZu 20-25
ekp[b (fpT{o') ncrkfB;skB 's/ skfbpkB d/ epz/ d/ pknd d/S dh s;tho e?pfBN pDkT[D dh wBz{oh d/ fdZsh, tkfJob j' ojh j?. fJBQK u[D"shnK d/
ftXkfJe e?gNB d/ XV/ ftZu Bk ikD,
pdbD bZrh j?.fijVh rZb dk vo ;h, skfbpkB T[jh eo fojk j?. eZNVgzEh fi; dk phs/ fdB ;j[z u[Ze ;wkrw g{ok pkti{d w[Zy wzsoh uzBh j[D nkgD/
BjhA sK ;oeko dk yso/ 'u g? ;edh j?.
skfbpkBh g[b; B/ b'eK ftu y"c ekfJw eoB bJh nrtk eoB d/ uko d'ShnK B{z j' frnk. e?pfBN d/ ft;Eko bJh eJh wzsoh wzvb Bkb ezw eoB dh uzrh
fJ; d/ Bkb jh okSNogsh dk nj[dk
So/nkw r'bh wko fdZsh ns/ ncrkfB;skB d/ j?oks Sfjo d/ tZy-tZy u"okfjnK tko w[Zy wzsoh uzBh B{z fdZbh ikDk fgnk ;fEsh ftZu j'Dr/ ns/ j"bh j"bh
;zGkbDk eKro; bJh yso/ dh xzNh
's/ fwqseK dhnK bkSK B{z eq/B Bkb bNek e/ SZv fdZsk. fJjBK ukoK 's/ d'S ;h fe ns/ e?gNB d/ gzi ;woEeK B{z Bt/A wzsoh Bekokswe ypoK, i' gkoNh dh XV/pzdh
;kfps j't/rk. fJ;d/ bJh jo fe;/ B{z
fJjBK ;ko/ B/ fevB?fgzr ehsh j?. pknd ftu skfbpkB tZb'A fejk frnk fe T[j wzvb ftZu irQk BjhA fwbh, fi; 'u B{z T[sSkfjs eoB tkbhnK B/, T[j xZN
nkgDh jT[w? B{z SZv e/ jo tZv/ iK S'N/
nfijk eoe/ fevB?fgzr eoB tkfbnK B{z ;pe f;ykT[Dk ukj[zd/ jB. okDk r[owhs f;zx ;'Yh, ;kX{ f;zx j'D dh T[whd j?. fJ;d/ bJh Bti's
B/sk B{z Bkb b? e/ uZbD dh b'V j[zdh
j/oks ;{p/ d/ fvgNh rtoBo wktbth fSo nfjwd w[jkfio B/ fejk fe bkSK B{z Xow;'s, r[ogqhs f;zx eKrV, Skw ;[zdo f;zx f;ZX{ B/ i' th nkgD/ ezw eotkT[Dk
j?. nrb/ fJZe-d' wjhfBnK ftZu i/eo
tZy-tZy iBse EktA 's/ fbikfJnk frnk. T[jBK B/ fejk fe nfijk eoe/ skfbpkB no'Vk ns/ pbpho f;ZX{ Skwb jB. gq?; jB iK J/izvk pDkT[Dk j?, T[;B{z god/
gkoNh fJZei[N ofjzdh j?, sK T[j 2022
dh ;oeko fJj ;zd/S d/Dk ukj[zdh j? fe d/S ftu nrtk eoB tkbhnK xNBktK ekBcoz; ftZu fi; sohe/ Bkb ;kpek d/ fgZS/ eoBk gJ/rk. T[; B{z fJ; rZb
dhnK u'DK B{z tXhnk Yzr Bkb bV
podkSs BjhA ehshnK ikDrhnK. fcbjkb fJj ;gZSN BjhA j'fJnk j? fe fJj uko/ wzsoh pbpho f;zx f;ZX{ ns/ eKrV B/ dk Xhoi oZyDk gJ/rk fe T[j fJ; tko
;edh j? ns/ Bt/A tknd/ eo ;edh j?.
g[b; Bkb r'bhpkoh ftu wko/ rJ/ iK fco frqcskoh d/ pknd T[jBK dk esb eo nkgDh rZb oZyh, T[; Bkb f;ZX{ dhnK th w[Zy wzsoh BjhA pD ;e/.
fJBQK d'-fszB wjhfBnK dh ekor[zkoh
fdZsk frnk. T[AM skfbpkB tZb'A s[ozs e'Jh fNZgDh BjhA ehsh rJh j?. nZyK 'u jzM{ nk rJ/. fJ; s'A ;fji/ i/eo eKro; gkoNh 2022 dhnK
B{z t/yD d/ pknd, i/eo b'eK ftZu uzBh
fJzM bNekJhnK rJhnK bkSK nzdkzk brkfJnk ik ;edk j? fe fJ; u'DK fiZs iKdh j? sK fJ;dk f;jok
d/ gqsh e'Jh T[whd ikrdh j? sK eKro;
;'Sb whvhnk 's/ fJ; xNBk d/ eJh thvhU tkfJob j' oj/ jB. fJZE/ d/fynk ik Bkb T[BQK dk ne; yokp j'fJnk j? ns/ w[Zy wzsoh uzBh ns/ T[;dh Nhw B{z jh
bJh fJ; s'A tZX ;[Zy tkbh ;fEsh e'Jh
;edk j? fe fJe NoZe d/ fgZS/ y{B Bkb bEgZE 4 bkSK gJhnK jB. fJjBK ftu'A T[j jkJhewKv s'A Bkokz jB. ikt/rk. nfij/ jkbks ftZu T[BQK B{z
BjhA j' ;edh. fJ; d/ bJh gzikp ;oeko
fJe B{z pknd ftu eq/B d/ ;jko/ bNek fdZsk iKdk j?. NoZe e'b jfEnkoK ;w/s dZ; d/JhJ/ fe fJj jkbks e?gNB nkgDh G{fweK 's/ ekp{ oZyDk gt/rk
B{z 2022 s'A gfjbK T[j edw u[ZeD/
skfbpkB d/ bVke/ yVQ/ jB. u"okj/ 's/ nkw b'eK dh GhV yVQh j?. fejk ik fojk j? ro[Zg bJh todkB jB. fJ; dk ekoB sKfe gkoNh B{z ckfJdk j' ;e/, BjhA sK
g?Dr/, i' T[BQK bJh ;jh j'D.
fe fJjBK bkSK B{z tZy-tZy u"okfjnK 's/ eq/B d/ ;jko/ Nzfrnk frnk. fJe j'o fJj j? fe fiBQ/ b'e jkJhewKv s'A Bkokz fJ; XV/pzdh dk bkG e?gNB XV/ B{z j'D
nekbh db-p;gk rZmi'V, Gkigk,
thvhU ftu d/fynk ik ;edk j? fe j/oks d/ fe;/ fpZih fJbke/ d/ u"okj/ 's/ bkS B{z j'Dr/, T[j nkyoeko e?gNB nwfozdo tkbk j?, i' f;ZX{ dh S'Nh fijh rbsh
nkw nkdwh gkoNh d/ Bkb-Bkb j[D
eq/B Bkb bNek fdZsk frnk j? ns/ T[; 's/ fJe gZNh bZrh j?,fi; 's/ fbfynk j? - f;zx tZb d/yDr/ fe T[j fejVh f;nk;h ekoB g?dk j'Jh ;fEsh dk bkG b?D dh
e?gNB XVk th fJ; w"i{dk ;oeko bJh
'fevB?fgzr eoB tkfbnK B{z fJ;/ soQK dh ;zk fdZsh ikt/rh'. oDBhsh pDkT[Ad/ jB. d{i/ gk;/ fdB- e'fSS eo/rk. fJ; d/ Bkb jh f;ZX{ ns/
yso/ dh xzNh j?. o'zkBk j'D tkb/
fJzM cV/ rJ/ fevB?go p-fdB b'eK d/ fdb 'u nkgDh EK pDk T[BQK d/ ;kEhnK B{z fJ; rZb dk wkD
f;nk;h ftSb/Se fJ; okiBhfse
fvgNh rtoBo w[jkfio B/ dZf;nk fe ;[oZfynk pbK B{z ;{uBk fwbh ;h fe oj/ Bt/A w[Zy wzsoh uzBh bJh fJ; ;w/A j'Dk ukjhdk j? fe T[BQK B/ e?gNB
rshftXh 's/ B/fVUA Bzo oZy oj/ jB.
SBhtko ;t/o/ Sfjo fJe tgkoh ns/ T[; d/ p/N/ B{z nrtk eo fbnk frnk j?. T[jBK ;G s'A tZvh u[D"sh fJj j? fe whvhnk nwfozdo dh ;oeko dk sysk gbN e/
w[Zy wzsoh dh u'D d"okB fi; Yzr Bkb
B/ dZf;nk fe g[b; B/ Sfjo d/ pkjo ;VeK pzd eo fdZshnK ns/ d'ShnK B{z cV ftZu T[BQK d/ uzr/ ezwK d/ Bkb Bkb fJZe BtK fJfsjk; f;ofink j?, fi;
eKro; jkJhewKv dh ewz'oh ;kjwD/
fbnk. w[jkfio B/ ;wkuko J/iz;h J/Hn?ZcHghH B{z G/i/ rJ/ fJe fpnkB ftu fejk,''e[M T[BQK d/ jo c?;b/ ftZu fe;/ j'o d/ gqGkt pko/ e'Jh ;'u th BjhA ;edk ;h. j[D
nkJh, T[j jo/e fe;/ B{z j?okB eo d/D
fwzNK dh bVkJh wro'A ;kvk NoZe w[ikfjdhB zywh j' frnk ns/ ;ko/ uko nrtk dh ypo T[BQK dh ;fEsh B{z gqGkfts eo/ fJj XVk S'NhnK -S'NhnK rZbK ftZu
eosktK wko/ rJ/. n;hA fJ;bkfwe d/S jKfe;/ B{z th ;kv/ d/S B{z B[e;kB BjhA rh. T[bM ikt/rk, fi; dk B[e;kB gkoNh tkbh ;h. j[D j"bh j"bh jkJh ewKv th
gj[zukT[Dk ukjhdk. fe;/ B{z th nrtk eoB dk ngokX BjhA eoBk ukjhdk. eKro; d/ gqXkB Bti's f;ZX{ fi; d/ Bkb-Bkb T[BQK B{z fBZih s"o th ;ktXkBh Bkb nkgDhnK ukbK y/v/rh.
soQK nkgDk gqGkt fdykT[D dh e'fSS gj[zukJ/rk. ;kfonK dhnK BzoK T[; 's/ th
eo oj/ jB, T[j w[Zy wzsoh d/ ne; d{i/ gk;/ jkJhewKv B/ ;[Bhb ikyV j'DrhnK.
fBT{:koe L dcso nZr/ fe;kB fjs?
fBT{:koe L dcso nZr/ fe;kB fjs?
dcso nZr/ fe;kB fjs?
fBT{:koe L
fBT{:koe L
fBT{:koe L UN dcso nZr/ fe;kB fjs?dcso nZr/ fe;kB fjs?Shhhhh
rktK Bkb wkV/ toskU bJh fBT{ hb?Av d/
rktK Bkb wkV/ toskU bJh fBT{
rktK Bkb wkV/ toskU bJh fBT{ hb?Av d/hb?Av d/
rktK Bkb wkV/ toskU bJh fBT{
rktK Bkb wkV/ toskU bJh fBT{zhb?Av d/hb?Av d/
b'eK tZb'A Bfozdo w'dh fto[ZX Gkoh w[
b'eK tZb'A Bfozdo w'dh fto[ZX Gkoh w[
b'eK tZb'A Bfozdo w'dh fto[ZX Gkoh w[
b'eK tZb'A Bfozdo w'dh fto[ZX Gkoh w[zkjokkjok kjokkjok kjok
b'eK tZb'A Bfozdo w'dh fto[ZX Gkoh w[
fe;kB B{z bZrk bZyK dk i[owkBk
fe;kB B{z bZrk bZyK dk i[owkBk
fe;kB B{z bZrk bZyK dk i[owkBk
fe;kB B{z bZrk bZyK dk i[owkBk
fe;kB B{z bZrk bZyK dk i[owkBk
fe;kB B{z 6 wjhB/ s'A tZX T[wo d/ 250
s'A tZX gS{nK ns/ 6 wjhB/ s'A xZN T[wo
d/ 60 tZfSnK B{z y/s 'u oZyD s'A nk:'r
eoko fdZsk frnk j?. ndkbs B/ fejk
fe ;fEsh B{z ezNo'b ehsk ik ;edk ;h
go fBr/b ikoi o'tB B/ nkgD/ y/s d/
jkbksK B{z ftrVB fdZsk.
2018 ns/ 2020 d/ ftueko T[;B{z
pj[s ;kohnK gkoNhnK s'A T[;d/ gS{nK
d/ ;oho dh ;fEsh ftu ;[Xko eoB dh
;bkj fwbh, fi; ftu T[;d/ T[d:'r
;zrmB ns/ y/sh ;bkjeko Skwb jB.
gqkfJwoh T[d:'rK d/ gS{ GbkJh wzsokb/
ns/ n?BHJ/HnkJhHNhH d/ y/soh gqpzXe
pq?AvB fwe/b;B B/ fejk fe gS{nK d/
fBT{:koe (fpT{o') Gkosh gqXkB wzsoh Bfozdo w'dh dh nwohek c/oh d"okB
wkbeK 's/ T[BQK dh d/yGkb dh fzzw/tkoh
Bfozdo w'dh B/ :{BkJhfNv B/SBz nkor/BkJhi/SB (:{H n?ZBH UH) 'u nkgDk GkSD
j[zdh j?. fwe/b;B B/ fejk, @;kv/ gS{
fdZsk go fJ; fdB Bfozdo w'dh B{z :{H n?ZBH UH ;?ANo nZr/ fJeZm/ j'J/ fe;kB fjs?Sh
GbkJh fJz;g?eNoK B/ ;ko/ 288 gS{nK
b'eK d/ fto'X gqdoSB dk ;kjwDk eoBk fgnk. fJ; w"e/ Gkosh$gzikph fe;kB
dh iKu ehsh.' ;gbhw?ANoh chv T[gbpX
fjs?Sh b'eK B/ Gkoh frDsh ftu fJ; w[zkjo/ 'u Skwb j' e/ fJ; B{z ;cb pDkfJnk.
;h go fJ; B{z T[; gZXo 's/ BjhA
fzeo:'r j? fe Gkos ftu fe;kB fto'Xh ekb/ ekB{zBK d/ wZd/Bzo w'dh ;oeko
y[nkfJnk ik fojk ;h fi; Bkb T[; d/
dk Gkos ftu fto'X j'D d/ Bkb Bkb ftd/SK 'u th fe;kB gZyh b'eK tZb'A fto'X
gS{nK dh ;fEsh ftu ;[Xko j' ;e/.
ehsk frnk j?. fi; d/ sfjs fJjBh fdBhA Bfozdo w'dh dh nwohek c/oh d"okB th
fwe/b;B B/ nZr/ fejk, @d[ZX d/n
Gkosh$gzikph GkJhuko/ d/ fe;kB gZyh b'eK tZb'A fe;kBh MzfvnK Bkb fto'X ehsk
t/fbzrNB (fpT{o') 300 rktK vkbo dh gS{ w?vheb bkrs dk G[rskB tkbhnK eJh rktK dk Gko pj[s xZN
ik fojk j?. SBhtko B{z fBT{:koe d/ :{H n?ZBH UH ;?ANo nZr/ ehsk frnk w[zkjok th
e[g'fSs j'D ekoB fBT{zhb?Av d/ fJe eoB dk th j[ew fdZsk frnk j?. fJj ;h ns/ fJBQK ftu'A e[M ewz'o ;B, id'A
fJ;/ jh bfjo dk fJZe fjZ;k ;h, fi; 'u fe;kB gZyh ftd/Sh GkJhuko/ B/ w'dh
fe;kB 's/ 9000 vkbo dk i[owkBk ikDekoh gqkfJwoh T[d:'r wzsokbk B/ fe j'oK 'u ftek; d/ o[eD d/ ;ze/s
;oeko fto[ZX nkgDk o'; gqrN ehsk.
brkfJnk frnk j? Bkb jh T[; B{z 1763 fJe fpnkB okjhA fdZsh. fJ; s'A fJbktk fdykJh fdZs/.
34
34
34 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
34 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
34 gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
gzikp wzsohwzvb
gzikp wzsohwzvb u 15 wzsohnK B/ u[Zeh ;jz[u 15 wzsohnK B/ u[Zeh ;jz[
gzikp wzsohwzvb u 15 wzsohnK B/ u[Zeh ;jz[
gzikp wzsohwzvb
gzikp wzsohwzvb 'u 15 wzsohnK B/ u[Zeh ;jz[u 15 wzsohnK B/ u[Zeh ;jz[
* 7 Bt/A fujo/ kfwb * 5 g[okD/ wzsohnK dh S[ZNhkfwb * 5 g[okD/ wzsohnK dh S[ZNh
* 7 Bt/A fujo/
* 7 Bt/A fujo/ kfwb * 5 g[okD/ wzsohnK dh S[ZNh
* 7 Bt/A fujo/
* 7 Bt/A fujo/ Skfwb * 5 g[okD/ wzsohnK dh S[ZNhkfwb * 5 g[okD/ wzsohnK dh S[ZNh
u[Ze e/ ;H Bti's f;zx e'b T[BQK dk
XzBtkd eoB s/ tXkJh b?D ik oj/
;B. ;wkrw ;pzXh fJe j'o fdbu;g
gfjb{ fJj ;h fe ;N/i 's/ okigkb
Bkb w[Zy wzsoh s'A fJbktk d't/A T[g
w[Zy wzsoh ;H ;[yfizdo f;zx ozXktk
s/ ;qh UHghH ;'Bh th p?m/ j'J/ ;B,
id'Afe nZr/ jw/Sk okigkb Bkb ;N/
i 's/ e/tb w[Zy wzsoh jh w"i{d
ofjzd/ ;B C nZi dk fJj ;j[z u[Ze
;wkrw oki GtB d/ y[ZbQ/ w?dkB 'u
brkJ/ rJ/ fJe tZv/ gzvkb 'u
oZfynk frnk ;h ns/ okiGtB tb'A
300 d/ eohp dkybk ekov ikoh
ehs/ rJ/ ;B ns/ nfXekohnK s/
;oekoh nwb/ ;w/s ;wkrw 'u 400
d/ eohp b'e jkzo ;B C fJj gfjbh
tko ;h fe whvhnk d/ e[M u'Dt/A
B[wkfJzfdnK B{z dkybk ekov ikoh
ehs/ rJ/ ns/ whvhnk dhnK e[o;hnK
th doSeK d/ fgZS/ ik e/
brtkJhnK rJhnK ;B. d{ihnK
oki;h fXoK d/ B[wkfJzd/ fJ; ;wkrw
s'A d{o oj/ id'Afe Gkigk d/ uzvhrVQ
s'A ;hBhno nkr{ ;qh ;Zsgkb i?B
;wkrw 'u zo{o jkzo ;B.
Bt/A pD/ ;ko/ wzsohnK 'u
ftGkrK dh tzv gkoNh jkJhewkB
dh gqtkBrh s'A pknd j't/rh, id'Afe
uouk fJj j? fe pj[s/ g[okD/ wzsoh
T[BQK d/ g[okD/ ftGkr 's/ jh ofjDr/
go e[M spdhbhnK zo{o j' ;edhnK
jB C
eKro; d/ gzikp wkwfbnK d/
fJzukoi ;qh johS okts B/ okDk
r[oihs f;zx fto[ZX, ;H ;[ygkb f;zx
yfjok ;w/s d[nkp/ d/ e[M nkr{nK
tb'A brkJ/ rJ/ d'SK dk itkp
fdzfdnK nZi fJZE/ fejk fe okDk
r[oihs f;zx fto[ZX e/tb d'S jh
jB, go fJj d'S edh ;kps BjhA
uzvhrVQ (fpT{o') gzikp d/ tb'A gzikp wzsoh wzvb d/ 15 fJe ftS/S ;wkrw d"okB nj[d/ dh fJBQK wzsohnK 'u 8 wzsoh fgSbh
j'J/ ns/ Bk jh T[BQK bJh T[BQK B{z
okigkb ;qh pBtkoh bkb g[o'fjs wzsohnK B{z gzikp okiGtB fty/ j'J/ ;j[z u[etkJh rJh C ;j[z u[ZeD tkb/ e?gNB nwfozdo f;zx dh tzkos tkb/
jh ;B, id'Afe 7 Bt/A fujo/ wzsoh d'Sh gkfJnk frnk j?. T[BQK fejk
wzvb 'u Skfwb ehs/ rJ/, id'Afe fe okDk r[oihs f;zx dh sK e/tb
gzi gfjb/ wzsohnK dh S[ZNh j'Jh. whvhnk NokfJb jh j'Jh ;h.
:{e/L okfJb Ne;kb B/ fjzd{ d/th dh s;tho
:{e/L okfJb Ne;kb B/ fjzd{ d/th dh s;tho ;j[z u[ZeD tkb/ wzsohnK 'u ;qh pqjw ;j[z u[Ze ;wkrw 'u gkoNh
:{e/L okfJb Ne;kb B/ fjzd{ d/th dh s;tho
:{e/L okfJb Ne;kb B/ fjzd{ d/th dh s;tho
:{e/L okfJb Ne;kb B/ fjzd{ d/th dh s;tho
wfjzdok, ;H wBgqhs f;zx pkdb, ;H jkJhewkB tb'A ;qh johS okts s/
fsÌ gs ofizdo f;zx pkitk, ;qhwsh ;qh johS u"Xoh th g[Zi/ j'J/ ;B, i'
no[Dk u"Xoh, ;H ;[yfpzdo f;zx ;[Zy fe fJ; t/b/ oki;EkB 'u wzsoh th
tkbk ;'B/ dk fp;e[N ehsk ikoh
tkbk ;'B/ dk fp;e[N ehsk ikoh ;oekohnk, ;qhwsh ozhnk ;[bskBk, jB. ;wkrw 'u gqd/S eKro; gqXkB
tkbk ;'B/ dk fp;e[N ehsk ikoh
tkbk ;'B/ dk fp;e[N ehsk ikoh
tkbk ;'B/ dk fp;e[N ehsk ikoh
;H Bti's f;zx f;ZX{ th fyZu dk e/
;qh fti/fJzdo f;zrbk s/ ;qh Gkos
Ado pD/ oj/. T[BQK Bkb T[BQK d/
G{SB nkS{ Skfwb ;B, id'Afe fiBQK
Bt/A fujfonK B{z wzsoh wzvb 'u ;bkjeko s/ ;kpek vhHihH ;qh
Skfwb ehsk frnk T[BQK 'u ;H w[jzwd w[;sck th jkzo ;B. gkoNh
gorN f;zx, ;H ;zrs f;zx d/ ;z;d w?Apo i;pho f;zx fvzgk s/
;kpek ;z;d w?Apo wfjzdo f;zx e/
frbihnK, okDk r[oihs f;zx, ;H
HghH th ;wkrw 'u fd;/. ;kpek w[Zy
r[oehos f;zx e'Nbh, vkH oki e[wko
t/oek, ;H nwfozdo f;zx okik wzsoh e?gNB nwfozdo f;zx d/ w[Zy
tfVzr, ;H oDdhg f;zx BkGk Skfwb ;bkjeko ;wM/ iKd/ oj/ ;H bkb
;B C eKro; jkJhewkB fi; tb'A f;zx th ;wkrw dh w{jobh esko
'u p?m/ j'J/ ;B. ;wkrw 'u ;hBhno
wzsoh wzvb d/ rmB 'u Xow s/ iksh
nfXekohnK s/ jkJhe'oN d/ iZiK
B{z th ekch wjZssk fdZsh rJh, B/
wzsoh wzvb 'u fJ; tko 4 fjzd{, 3 nkfd dh jkzoh xZN jh ;h.
nB[;{fus iksh s'A, 1 w[;fbw s/ fJe e?pfBN wzsoh ti'A ;j[z u[ZeD tkbh
gSVhnK Sq/DhnK d/ ftXkfJe B{z ;qhwsh ozhnk ;[bskBk B/ fJZE/
gZsoekoK Bkb rZbpks eofdnK fejk
wzsoh fbnk j?. fdbu;g rZb fJj
fe gzikp 'u fe;/ n"os B{z th w[Zy wzsoh
;h fe gqd/S eKro; d/ ;kpek gqXkB
;qh ;[Bhb ikyV s/ wzsoh wzvb 'u'A pDB dk w"ek fwbDk ukjhdk j?. T[BQK
SKNh ehs/ rJ/ 5 wzsohnK 'u'A 4 wzsoh fejk fe w/o/ fJj ftuko ;qh okj[b rKXh
;H pbpho f;zx f;ZX{, ;H r[owhs f;zx th ;[D oj/ j'Dr/.
gzikp wkwfbnK d/ fJzukoi ;qh johS
okDk ;'Yh, ;H r[ogqhs f;zx eKrV
okts B/ ;j[z u[Ze ;wkrw s'A pknd
s/ ;qh ;[zdo Skw no'Vk ;wkrw 'u
bzvB (fpT{o') :{e/ ftZu ofjzd/ ehsk j?, fi; 's/ fjzd{ d/th beSwh dh Ne;kb dh t?p;kJhN 's/ fteoh bJh BjhA fd;/ idfe ;H ;kX{ f;zx gZsoekoK Bkb rZbpks eofdnK fejk
Gkosh w{b d/ b'e fsT[jkoK dh o[Zs s;tho Bkb T[Zeoh j'Jh j?. bZr/rk. Xow;'s ;wkrw d"okB jkzo ;h s/ fe gkoNh jkJhewkB tb'A wzsohnK ;zpzXh
ftZu ;'Bk yohdD B{z S[G wzBd/ jB. fJ; fp;e[N dk tiB 20 rqkw d/ okfJb Ne;kb dk fJj gfjbk ;'B/ Bk jh ;kpek w[Zy wzsoh e?gNB i' ;{uh gqtkB ehsh rJh ;h, T[; 'u ed/
th pknd 'u spdhbh BjhA j'Jh ns/
fJjBK fdBK ftZu fsT[jkoK dk ;hiB eohp j?, fi; ftZu beSwh d/th dh dk fp;e[N j?, fi; ftZu fjzd{ d/th dh nwfozdo f;zx jh ;wkrw 'u g[Zi/ i'
fJj e/tb whvhnk dk gquko j?. SKNh
S[o{ j'D tkbk j?, fit/A fe XBs/o; s/ s;tho T[Zeoh j'Jh j?. fJ; B{z okfJb s;tho Skwb j?. Sqh ;tkwhBkokfJD nkgD/ c"i ;w/A d/ p?u d/ ;kEhnK dh
dhtkbh nkfd. fJ; S[G w"e/ 's/ Gkosh Ne;kb T[sgkd fvzkJhBo n?wk B'pb wzdo d/ dhtkbh ;wko'j ftZu 4 Btzpo nkgD/ ckow jkT{; 's/ uZb ojh j'D tkb/ wzsohnK pko/ fNZgDh eofdnK
b'eK tZb'A ;'Bk yohdD dh fsnkoh d[nkok ekofvc ftub/ Sqh ;tkwh B{z beSwh g{ik d/ fjZ;/ d/ o{g ftZu fJ; fJeZsosk 'u w;o{c oj/. T[BQK fejk fe gkoNh e'b wzsoh gd s'A
wzsoh wzvb d/ rmB 's/ gqd/S fJbktk j'o th pj[s nfjw fzzw/tkohnK
ehsh ik ojh j?. fi; bJh :{e/ d/ okfJb BkokfJD wzdo d/ ;fj:'r d[nkok fp;e[N B{z Skwb ehsk ikt/rk, fi; ftZu
jB, i' T[BQK B{z ;"AghnK ik ;edhnK jB.
Ne;kb B/ dhtkbh d/ wZd/Bzo bJh fsnko ehsk frnk j?. fJ; dh ehws okfJb Ne;kb d/ nfXekoh th jkzo eKro; gqXkB dk gqGkt ;gZSN Bzo
';'B/ dk fp;e[N' fteoh bJh fsnko seohpB 1,080 g"Av j? ns/ fJj okfJb j'Dr/. nk fojk ;h feT[Afe ;ko/ wzsoh ;j[z
35
35
35 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
35 gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
35 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
cbkto gkN; B{z th fdU
ukbh dh T[wo d/ pknd
cbkto gkN; B{z th fdU
ukbh dh T[wo d/ pknd
cbkto gkN; B{z th fdU
cbkto gkN; B{z th fdU
ukbh dh T[wo d/ pknd cbkto gkN; B{z th fdU
ukbh dh T[wo d/ pknd
ukbh dh T[wo d/ pknd
fByodh j? s[jkvh y{p;osh
fByodh j? s[jkvh y{p;osh
fByodh j? s[jkvh y{p;osh ebkswe fdZy
fByodh j? s[jkvh y{p;osh
fByodh j? s[jkvh y{p;osh
ebkswe fdZy
ebkswe fdZy
ebkswe fdZy
ebkswe fdZy
pdbkt d/y/ ik oj/ jB.
d/ pko/ ftZu gfjbK s[;h ed/ ;'u th BjhA ;edh ;h.
nkofN;fNe b[e d/D bJh fJjBK
s[jkv/ nzdo nkgD/ gqsh ;[oZfynk dk Gkt nk u[Zfenk
ftZu Bk f;oc N/e;uo toe d/fynk
j? ns/ eJh nfijhnK uhiK jB i' s[;hA nkgD/ nzdo
ik fojk j?, pbfe j[D 3vh feqJ/SB
bZGDhnK jB.
th fdZsk ik fojk j?. nfij/ ftZu fJj
s[;h y[d B{z ikD iKd/ j'
s[;h y[d B{z ikD iKd/ j'
s[;h y[d B{z ikD iKd/ j'
s[;h y[d B{z ikD iKd/ j'
s[;h y[d B{z ikD iKd/ j'
gfjbK s'A tZyo/ Bzo nk oj/ jB.
ukbQh d/ pknd s[;h y[d B{z uzr/ sohe/ Bkb ikB
3vh toe L
3vh toe L
3vh toe L
3vh toe L fJjBhA fdBhA gkN;
3vh toe L
gkT[Ad/ j'. s[jkB{z gsk uZb iKdk j? fe fejVhnK
ftZu 3vh fJc?eN th d/y/ ik oj/ jB,
rZbK dh s[jkvh fizdrh ftZu nfjwhns j? ns/
i' fJzNhfono dh S'Gk tXkT[Ad/ jB.
fejVhnK r?oio{oh uhiK B{z s[;hA nkgDh fizdrh s'A
fJ;d/ fJbktk n?bJhvh bkJhN fJc?eN
pkjo eZY ;[ZNDk j?. nyho T[BQK uhiK T[s/ ;w/A dh
tkb/ cbkto gkN; dk th yk;k eq/i
popkdh feT[A, i' s[jkB{z e[ZM BjhA fdzdhnK< fJ; ;w/
d/fynk ik fojk j?.
A sZe s[;h fJj th ikD iKd/ j' fe s[;h foSfsnK s'A
ekoftr toe L
ekoftr toe L
ekoftr toe L
ekoftr toe L cbkto gkN;
ekoftr toe L
eh ukj[zd/ j'.
ftZu ekoftr toe th d/yD B{z fwb
nkswft tk;tk;
nkswft
nkswftStk;tk;
nkswft tk;
nkswft
fojk j?. nZi eZbQ fJj ekch g;zd th
40 ;kb dk j'D dk ;G s'A tZvk ckfJdk fJj
ehsk ik fojk j?. Bkb jh gkN; ftZu
j[zdk j? fe fJ; T[wo ftZu s[jkvk nksw ftStk;
uwedko ozr Bzo nk oj/ jB.
ekch tZX iKdk j?. S'Nh T[wo ftZu s[;h i' uhiK
nkgD/ xo B{z ebkswe fdZy nkBbkJhB wkoehN ftZu th fJjBK
T[wo fit/A jh 40 dk nzeVk S{jdh j?, finkdkso n"osK B{z
eod/ j', s[jkB{z Go';k BjhA j[zdk fe s[jkB{z T[BQK ftZu
d/Dk ;kfonK B{z y{p GkT[Adk j?. nfij/ dh uzrh-yk;h fvwKv d/yh ik ;edh
fJjh bZrD bZrdk j? fe T[BQK dh y{p;{osh T[BQK d/ jZE s'A fc;b
;cbsk fwb/rh iK BjhA, gozs{ fJ; T[wo ftZu
ftZu cbkto gkN; fet/A SZv ;Zed/ j?.
ojh j?, T[j p[ZYhnK bZr ojhnK jB. n;bhns mhe fJ;d/ T[bNh
s[jkvk y[d T[s/ Go';k ekch tZX iKdk j?.
ebgBk
ebgBk
ebgBk
jB. fJjBK ftZu th ekch feqJ/fNt ebgBk
ebgBk
j?. ukbQh d/ gko j'Dk n;b ftZu pj[s jh y{p;{os uhi j?. fJ;
fizdrh B{z ;okj[d bZrd/ j'
fizdrh B{z ;okj[d bZrd/ j'
fizdrh B{z ;okj[d bZrd/ j'
fizdrh B{z ;okj[d bZrd/ j'
fizdrh B{z ;okj[d bZrd/ j'
Bkb s[jkv/ nzdo eJh uhiK nkT[AdhnK jBaaa.
fit/A jh s[;h 40 dh j[zd/ j', s[;h pj[s ;kohnK
b'eK dh gotkj eoBk SZv fdzd/ j'
b'eK dh gotkj eoBk SZv fdzd/ j'
b'eK dh gotkj eoBk SZv fdzd/ j'
b'eK dh gotkj eoBk SZv fdzd/ j'
b'eK dh gotkj eoBk SZv fdzd/ j'
u[B"shnK gko eo u[Ze/ j[zd/ j'. nfij/ ftZu fizdrh
fJZe d{i/ dh jhBGktBk B{z
fJZe d{i/ dh jhBGktBk B{z
fJZe d{i/ dh jhBGktBk B{z
fJZe d{i/ dh jhBGktBk B{z
id'A T[wo xZN j[zdh j? sK ;kB{z fJ; rZb dh pj[s gotkj j[zdh j? fJZe d{i/ dh jhBGktBk B{z
ftZu s[;hA j[D sZe i' ;ekokswe uhiK ehshnK
fe d{Zi/ ;kv/ pko/ ftZu eh ;'ud/ jB. n;h e'Jh th ezw eoB s'A jB, s[jkB{z T[BQK T[s/ wkD j[zdk j?.
BtK d"o S[o[o [o[o [o{
BtK d"o
BtK d"o
BtK d"o
BtK d"o
gfjbK fJjh ;'ud/ jK fe b'e fJ;d/ pko/ ftZu eh efjDr/. s[;h
d{o eoB gsh-gsBh
d{o eoB gsh-gsBh
d{o eoB gsh-gsBh
40 ;kb dk j' ikD dk wsbZp j? fe s[jkvh d{o eoB gsh-gsBh
eJh uhiK nfijhnK BjhA eod/, i' s[jkBz{ eoBhnK ukjhdhnK jB, d{o eoB gsh-gsBh
fizdrh dk BtK d"o S[o{ j' fojk j?. nZi dhnK n"osK
gozs{ b'eK dh tiQk Bkb BjhA eod/. ukbQh dh j[zfdnK jh s[;h T[j
g[okD/ d"o dhnK fJ; T[wo dhnK n"osK s'A tZy fbpk;
eoBk S[o{ eo fdzd/ j', i' s[jkB{z eoBk ukjhdk j?. s[jkv/ e'b fJzBk
gfjBdhnK jB. T[j fJ; soQK ofjzdhnK j? fe fe;/
nB[Gt j[zdk j? fe b'eK dh okJ/ Bkb s[jkB{z e'Jh yk; coe BjhA
B{z T[BQK dh T[wo dk gsk jh BjhA uZbdk.
g?Adk.
s[;h j[D th itkB j'
s[;h j[D th itkB j'
s[;h j[D th itkB j'
s[;h j[D th itkB j'
s[;h j[D th itkB j'
s[;h pj[s e[ZM f;y u[Ze/ j'
s[;h pj[s e[ZM f;y u[Ze/ j'
s[;h pj[s e[ZM f;y u[Ze/ j'
s[;h pj[s e[ZM f;y u[Ze/ j'
s[;h pj[s e[ZM f;y u[Ze/ j'
40 ;kb dk j' ikD dk wsbZp p[ZYk j' ikDk
fJ; T[wo ftZu nk e/ fJZe rZb ikD e/ s[jkB{z pj[s uzrk bZr/
BjhA j?. s[;h neb d/ fj;kp Bkb tZvh j' rJh j',
rk fe s[;h j[D sZe pj[s e[ZM f;y u[Ze/ j'. s[;h ikDd/ j' fe s[;h
gozs{ s[;h j[D th UBh jh n?efNt j' ns/ s[jkv/
eh eod/ j', eoBk ukj[zd/ j' ns/ eh BjhA ukj[zd/, s[jkvh gfjb eh ;kjwD/ j[D/ ekch bzpk ihtB fgnk j?. j[D nfijhnK
j? ns/ s[;h eJh nfijhnK uhiK d/ Bkb ;wZM"s/ eo ;ed/ j', fiBQK eJh uhiK jB, fiBQK B{z s[jkB{z gkT[Dk pkeh j?.
B/jk
B/jk
B/jk
B/jk
B/jk
s[jkvh y;hns B{z fByko/rk j?Avp?ry;hns B{z fByko/rk j?Avp?r
s[jkvh y;hns B{z fByko/rk j?Avp?r
s[jkvh
s[jkvh
s[jkvh Sy;hns B{z fByko/rk j?Avp?ry;hns B{z fByko/rk j?Avp?r
tkbh ;sQk T[s/ rzdrh iwK j' iKdh j?, fi;d/ Bkb
p?eNhohnk g?dk j'D dh ;zd/j ofjzdh j?.
gsh-gsBh rqfj;sh d/ d' gjhJ/ jB. fJZe-d{Zi/ d/ fpBK rqfj;sh dh rZvh
jo ;hiB ftZu pdb'
jo ;hiB ftZu pdb'
jo ;hiB ftZu pdb'
jo ;hiB ftZu pdb'
jo ;hiB ftZu pdb'
BjhA uZb ;edh. nfij/ ftZu nZi dh GZid"V Goh fizdrh ftZu fe;/ fJZe dk
s[;h fJZe jh p?r B{z g{o/ ;kb i/eo fJ;s/wkb
jhBGktBk Bkb rq;s j' ikDk g{o/ gfotko dh rZvh ftZu pq/e brk fdzdk j?.
eodh j? sK nkgDh nkds B{z pdb', yk; eoe/ fe i/
jhBGktBk dk ekoB ukj/ e[ZM th j't/ go gsh-gsBh B{z fJZe-d{Zi/ dh jhBGktBk
eo s[;h ;NkJhfbS b[e ukj[zd/ j'. jo w";w ftZu s[;h
B{z d{o eoB dh e'fSS eoBh ukjhdh j?.
BtK p?r e?oh eo'. fJ; Bkb s[jkB{z e[ZM BtKgD th
eJh tko n"osK ;ZwM jh BjhA gkT[AdhnK jB fe T[BQK d/ gsh jhBGktBk Bkb
bZr/rk. fJt/A th BtK ns/ ;NkJhfbS p?r s[jkv/
rq;s jB. fJ;d/ bJh T[BQK d/ ;[Gkn ftZu nkJ/ pdbkt B{z B'N ehsk ik ;edk
b[e pdbdk jh j?.
j?. i/eo gsh dcso s'A nke/ nkgD/ eZgV/ ns/ i[Zs/-i[okpK fJXo-T[Xo ;[ZN e/
tZy-tZy ozrK dh tos'A eo'
tZy-tZy ozrK dh tos'A eo'
tZy-tZy ozrK dh tos'A eo'
tZy-tZy ozrK dh tos'A eo'
tZy-tZy ozrK dh tos'A eo'
ewok n;s-ftn;s eo d/ sK ;ZwM ikU fe T[BQK B{z dcso ftZu e'Jh gq/SkBh j?.
pj[s n"osK j[zdhnK jB , i' p?r; sK Bt/A
eJh tko j[zdk fJj j? fe dcso ftZu n"os pk; nk ikt/ ns/ T[j ;ysh S[o{ eo/ sK
;NkJhb ns/ ;o{g dk yohddhnK jB , go ozr T[jh
wod T[;B{z nk;kBh Bkb ;fjD BjhA eo gkT[Ad/. n"os pk; dh fJZe-d' fMVeK Bkb
ofjzdk j?. fit/A fe;/ B{z i/eo fcZek pokT[B g;zd j?
jh wodK d/ wB ftZu jhBGktBk gBgD bZrdh j?.
sK ;NkJhb tZy oj/rk, go p?r dk ozr T[jh oj/rk.
eJh tko gsBh dh y{p;{osh th gsh ftZu jhBGktBk tXkT[D ftZu ;jkfJe
fJ; bJh nkgDh fJ; nkds B{z ysw eo' ns/ tZy -
j[zdh j?. jo e'Jh id'A gsBh dh y{p;{osh dhnK skohcK eodk oj/ ns/ gsh B{z g[ZS/
tZy ;NkJhb d/ Bkb tZy- tZy ozr d/ j?Avp?r; B{z
th Bk ns/ fJj ej/ fe s/oh sK bkNoh y[Zb rJh s?Bz{ fJzBh y{p;{os gsBh fwb rJh.
e?oh eo'.
nfij/ ftZu gsh d/ wB ftZu jhBGktBk gBgBk ;[Gkfte jh j?.
oZy' p?r B{z jbek
oZy' p?r B{z jbek
oZy' p?r B{z jbek
oZy' p?r B{z jbek
;NkJhbS j?Avp?r; n"osK bJh fe;/ ;NkJhb ;N/Nw?AN s'A xZN oZy' p?r B{z jbek nkgD/ gsh B{z jhBGktBk s'A eZYDk s[jkvk eosZt j?. gfjbK sK e'fSS eo'
BjhA jB. s[;h th ukj[zd/ j' fe s[jkv/ wfjzr/, poKfvv ns/ ;NkJhfbS jo uhi B{z e?oh eoB dk nkgDk fJZe sohek fe nfij/ b'eK s'A d{o oj/ i' s[jkv/ r[DK d/ ekoB BjhA ;r'A y{p;{osh d/ ekoB
j?Avp?r; s[jkvh Sy;hns ftZu uko-uzB brkT[Adk j?. fJ; bJh j[zdk, mhe T[;h soQK p?r B{z ;jh sohe/ Bkb e?oh s[jkvh skohc eod/ jB. nkgD/ gsh B{z fJj nfj;k; fdtkT[Dk io{oh j? fe s[jkvhnK
T[BQK B{z uzr/ sohe/ Bkb e?oh th eoBk th io{oh j?. j?Avp?r e?oh eoB eoBk B{z nkT[Dk ukjhdk j?. finkdkso n"osK nkgD/ BzoK ftZu y{p;{osh s'A fznkdk r[D wjZst oZyd/ jB ns/ s[;h T[BQK B{z fJ; bJh
d/ e[ZM fNg; j[zd/ jB, fiBQK B{z i/eo s[;h ngDkT[Ad/ j' sK fJj j?Avp?r B{z br/i p?r ;ZwMe/ jo uhi T[; ftZu Go ukj[zd/ j' feT[Afe T[BQK ftZu ;G r[D w"i{d jB. T[BQK B{z dZ;' fe s[;h T[BQK d/ e[ZM
j'o th fznkdk ;NkJhfbS bZrDr/. b?AdhnK jB. fi;d/ Bkb pkjo s'A d/yD ftZu p?r r[DK B{z ngBkT[Dk ukj[zd/ j'.
f;oc ;NkJhfbS b[e ns/ tZy ;o{g jh fJZe j?Avp?r B{z gqc?eN pj[s p[ok bZrdk j?. gsh dh T[dk;hBsk d/ eJh ekoB wzB/ rJ/ jB go ;G s'A tZvk ekoB nfjw
BjhA pDkT[Ad/, pbfe T[;B{z pDkT[D ftZu b?do, o?eihB tor/ s[;h id'A zo{os s'A fznkdk ;kwkB j?Avp?r ftZu j[zdk j?. id'A fe;/ nkdwh d/ nfjw B{z m/; g[Zidh j? sK T[j iK sK d[Bhnk s'A nkg
fe; wN/ohnb dk fJ;s/wkb ehsk frnk j?, ekch wkfJB/ Go b?Ad/ j' sK fJj p?r dh S' ns/ ;NkJhb d'BK B{z B{z eZN b?Adk j? iK d[Bhnk T[s/ jkth j' ikD dh e'fSS eodk j?. i' ftnesh jkth
oZydk j?. fJ; bJh p?r yohdd/ ;w/A jkJh etkbNh tkb/ go; B{z jh yokp eoB dk ezw eodk j?, Bkb jh s[jkvh f;js j' iKdk j? T[j nkgDh jhBGktBk dh e[VZsD B{z gqf;ZXh gkT[D dh e'fSS ftZu
yohd', feT[Afe fJ; Bkb T[j fe;/ w";w ftZu (whAj, ;odh nkfd T[s/ th fJ;dk p[ok n;o g?Adk j? (feT[Afe p?r d/ tos'A eo b?Adk j? ns/ i' ftnesh y[d B{z d[BhnK s'A tZy eoe/ fJZe irQk pzd j'
ftZu ) yokp BjhA j't/rk. d{Zi/ , uzrh etkbNh dk j'D d/ ekoB Gkoh j'D Bkb w'Y/ ns/ jZEK ftZu dod j' ;edk j?). iKdk j? T[;dh Sy;hns jh ysw j' iKdh j?. eJh tko gsBh dh S'jos Bkb Jhoyk
T[j s[jkvh go;BkbNh B{z th uzrk b[e d/t/rk. fJ; bJh p?r ftZu xZN ns/ io{os dk ;kwkB gkU. eoe/ th gsh d/ wB ftZu jhBGktBk nk iKdh j?.
s[jkvk ;NkJhb
s[jkvk ;NkJhb
s[jkvk ;NkJhb
s[jkvk ;NkJhb
;No?g dk fXnkB
;No?g dk fXnkB s[jkvk ;NkJhb gsh d/ wB ftZu i/eo jhBGktBk xo eo ikt/ sK T[j s[jkB{z Bionzdki sK
;No?g dk fXnkB
;No?g dk fXnkB
;No?g dk fXnkB
j?Avp?r yohdd/ ;w/A ;No?g dk fXnkB oZy' fe T[j fej' fijk j?. j?Avp?r p; fJ; bJh Bk yohd' fe T[j poKv?v j? eo/rk jh ns/ pZfunK dh soc th fznkdk BjhA fXnkB d/t/rk. fBSuk jh T[j
efjD dk wsbZp j? fe T[j fezBk wip{s j?, T[BQK B{z S'Nk-pj[s iK fco T[; g?NoB d/ p?r; dh wkoehN ftZu X[zw j?, nkgD/ bJh pkjo e'Jh ;jkok sbkS eo/rk. i/eo s[;h gsBh j' e/ gsh Bkb
ehsk ik ;edk j? iK fco T[j fezB/ gsb/ ns/ u"V/ jB, sKfe pknd ;r'A fJ; bJh yohd/ fi;d/ Bkb s[jkvh ;NkJhb ftZu nkgDk iBw fdB ns/ j'o yk; rZbK :kd oZyD B{z efjzd/ j' sK s[jkvk th coi
ftZu j?Avp?r e?oh eoB ftZu s[jkB{z w[Sfeb Bk nkJ/. uko-uzB bZr ikD. s[jkvh Sy;hns ftZu fByko pDdk j? fe s[;h gsh d/ Bkb edw Bkb edw fwbk e/ dzgsh ihtB B{z ;cb pBkT[
jw/ k oZy' ;kck oZy' ;kc nkJ/ ns/ fi;dh tiQk Bkb s[;h e?Achv/AN bZr'. s[jkvk Bk fe gsh d/ jhBGktBk Bkb rq;s j'D T[s/ T[BQK dk dkwB SZv e/ g/e/ uZbh
jw/
jw/
jw/Sk oZy' ;kck oZy' ;kc
jw/ k oZy' ;kc
;kc ;[Eok j?Avp?r s[jkBz{ fJZe uzrh fdZy fdzdk j?. fJ; bJh fJj ;NkJhfbS go; Bkb s[jkvh y{p;{osh ns/ ;N/N; ikU.
io{oh j? fe s[jkBz{ o'ikBk Bk ;jh, go jo d{Zi/ s'A sh;o/ fdB T[;B{z B{z ikfjo eoB dk ezw eodk j?. fJ; bJh nkgDh gsh-gsBh d'tK d/ jh e[ZM coi j[zd/ jB. id'A s[jkB{z gsh B/ e[ZM jZe fdzd/ jB
;kc eodh oj/. i/eo s[;h p?r B{z ;kc BjhA oZy'r/ sK rzdrh p?r T[s/ ;NkJhb ns/ go;BkbNh d/ fj;kp Bkb p?r e?oh sK T[;d/ Bkb s[jkv/ e[ZM coi th jB fiBQK dh gkbDk eoBk s[jkv/ bJh p/jZd
iwK j' e/ T[;dh uwe B{z ysw eo d/t/rh. p?r d/ j/mK tkb/ fjZ;/ eo'. io{oh j?. s[jkB{z ukjhdk j? fe gsh dh jhBGktBk d{o eoB bJh jo ;zGt e'fSS
f;o'i
f;o'i
f;o'i
f;o'i
B{z th ;kc eo', feT[Afe p?r B{z fes/ th oZy d/D Bkb T[;dh j/mK f;o'i eo'.
36
36
36 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
36 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
36 gzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
UBNkohU d/ f;Zy pZu/ B/ ehsk e?B/vk
gzikp dh f;nk;s
UBNkohU d/ f;Zy pZu/ B/ ehsk e?B/vk gzikp dh f;nk;s
UBNkohU d/ f;Zy pZu/ B/ ehsk e?B/vk
gzikp dh f;nk;s u tZvk G{ukb, Bti's f;ZX{ B/ gqXkB d/ nj[d/ s'A fdZsk n;shck
gzikp dh f;nk;s u tZvk G{ukb, Bti's f;ZX{ B/ gqXkB d/ nj[d/ s'A fdZsk n;shcku tZvk G{ukb, Bti's f;ZX{ B/ gqXkB d/ nj[d/ s'A fdZsk n;shck
gzikp dh f;nk;s 'u tZvk G{ukb, Bti's f;ZX{ B/ gqXkB d/ nj[d/ s'A fdZsk n;shcku tZvk G{ukb, Bti's f;ZX{ B/ gqXkB d/ nj[d/ s'A fdZsk n;shck
UBNkohU d/ f;Zy pZu/ B/ ehsk e?B/vk
UBNkohU d/ f;Zy pZu/ B/ ehsk e?B/vk
we;d Bkb ehsk j?. w[ZfdnK dh
ns/ gzikphnK dk Bkw o" f;nk;s 's/ ;N?Av b? e/ yVBk w/ok
ns/ gzikphnK dk Bkw o"
ns/ gzikphnK dk Bkw o"
ns/ gzikphnK dk Bkw o"SBB BB B
ns/ gzikphnK dk Bkw o"
we;d j?. w/oh fe;/ Bkb fBZih bVkJh
BjhA j?. w/oh bVkJh w[ZfdnK dh ns/
w;fbnK dh j?. gzikp d/ J/izv/ bJh w?A
jZe ;Zu dh bVkJh bVdk fojk jK ns/
bVdk ojKrk. w/o/ bJh nj[fdnK dk
e'Jh wkfJBk BjhA j?. f;ZX{ B/ fejk fe w/
o/ fgsk B/ fejk ;h fe e'Jh th ;wK j't/
;Zu dh okj BjhA SZvDh.
f;ZX{ B/ fejk fe fiBQK B/ S/ ;kb
gfjbK pkdbK B{z ebhB fuZNK fdZshnK
T[BQK B{z j[D fzzw/tkoh fdZshnK ik ojhnK
jB, fJj d/y e/ w/oh o{j e[obkT[Adh j?,
fiBQK B/ pb?Ae/N p/bK fdZshnK T[; B{z J/
H ihH brkfJnk frnk j?. fJE/ jh p;
BjhA f;ZX{ B/ fejk fe fijV/ b'e w;fbnK
dhnK rZbK eod/ ;B, T[BQK d/ w;b/ j[D
feZE/ rJ/ jB< eh fJBQK ;kXBK Bkb
n;hA nkgD/ w[ekw sZe gj[zu ;eKr/. w?A
Bk jkJhewkB B{z r[zwokj eo ;edk jK
uzvhrVQ (fpT{o') gzikp eKro; dh BthA pDh e?pfBN d/ wzsohnK B{z th
ns/ Bk jh j'D d/ ;edk jK.
f;nk;s ftu fJe tko fco tZvk G{ukb wfjew/ nbkN eo fdZs/ rJ/ jB ns/
UBNkohU (fpT{o') e?B/vk d/ ;{pk UBNkohU Bkb ;pzfXs 15 ;kbk f;Zy ftfdnkoEh nZr/ p'bfdnK f;ZX{ B/ fejk fe r[o{
nkfJnk j?. e[ZM fdB gfjbK gzikp fJ; s'A e[ZM xzfNnK pknd jh Bti's
B/ nzsookSNoh ;kfJz; w/b/ ftZu e?B/vk dk Bkw o"SB ehsk j?. tkNob{, UBNkohU d/ fJB;kc bJh ns/ gzikp dh fpjsoh
d/ ftfdnkoEh jofdZs f;zx tZb' fte;s ehs/ nkJh e/no gq'i?eN B{z :{oghnB eKro; d/ gqXkB pD/ Bti's f;ZX{ B/ f;ZX{ B/ nkgD/ nj[d/ s'A n;shck d/ fdZsk dh bVkJh bJh T[j fe;/ th uhz dh
:{BhnB ezN?;N c"o :zr ;kfJzfN;N; bJh SkoNfb;N ehsk frnk j? ns/ fJ; nkgD/ nj[d/ s'A n;shck d/ fdZsk j?. j?. fJ; d/ Bkb jh BthA pDh wzsoh e[opkBh d/D bJh fsnko jB go nkgD/
fJ; ;zpzXh Bti's f;ZX{ B/ pekfJdk oihnk ;[bskBk B/ th n;shck d/ fdZsk.
gq'i?eN B/ w[ekpb/ ftZu d{ik fJBkw fiZfsnk j?. f;XKsK Bkb ;wM"sk BjhA eo ;ed/.
nkgD/ ;'Sb whvhnk nekT{AN; 's/ fJ; s'A fJj ;kc j? fe e?gNB nwfozdo
:{oghnB :{BhnB :[tk ftfrnkBhnK tk;s/ fJ; wjhB/ dh S[o{nks ftZu w[ekpbk f;ZX{ B/ fejk fe fJ; s'A gfjbK dkrh
n;shc/ dh ekgh th ngb'v ehsh j?. f;zx dh ;oeko ;w/A g?dk j'fJnk gzikp
;g/B d/ ;bkwkBek ftZu nk:'fis ehsk frnk ;h, pj[s ;ko/ w[bek B/ nkgD/ bhvoK ns/ dkrh nc;oK dk f;;Nw
;op'Zsw gq'i?eN ftfrnkB-w/b/ B{z G/i/ ;B. fJ;/ jh w[ekpb/ ftZu e?B/vk d/ jofdZs n;shc/ ftu f;ZX{ B/ fbfynk j? fe T[j eKro; ftubk eb/S ni/ se uZb fojk fJ; bJh GzfBnk ;h sK i' fpjso ;oeko
f;zx d/ gq'i?eN B{z iZiK d[nkok GotK j[zrkok fdZsk frnk ;h ns/ jofdZs f;zx d/ gzikp d/ GftZy Bkb fe;/ th ehws 's/ j?. pD go d'pkok fco T[BQK B{z fbnk e/
n;shck d/D s'A pknd fJj p'b/
;wM"sk BjhA eo ;ed/ jB. n;shck d/D s'A pknd fJj p'b/
n;shck d/D s'A pknd fJj p'b/
n;shck d/D s'A pknd fJj p'b/
n;shck d/D s'A pknd fJj p'b/
gq'i?eN B/ w/b/ ftZu d{ik fJBkw fiZfsnk j?. jofdZs f;zx d[nkok ;g?e{bo Bkw j/ yVQk BjhA ehsk ik ;edk. w?A fJ; dk
Bti's f;ZX{
Bti's f;ZX{
dZ;D:'r j? fe Bti's f;ZX{ B/ 18 Bti's f;ZX{
Bti's f;ZX{
Bti's f;ZX{
m pDkfJnk frnk fJj nZyK dh d/yGkb tkbk gq'i?eN nZyK d/ fJbki B{z ;;sk ns/ fto'X eodk jK. fiBQK b'eK B/ tZv/
i[bkJh B{z gqXkBrh dk nj[dk ;zGkfbnk gzikp eKro; dh gqXkBrh d/ nj[d/
tX/o/ gj[zu :'r pDkT[D ftZu ;jkfJsk eo/rk. nc;oK d/ j[ewK 's/ T[BQK B{z ;[oZfynk
;h. f;ZX{ brksko fJj efjzd/ nk oj/ s'A n;shck d/D s'A pknd Bti's f;ZX{ fdZsh fiBQK B/ wKtK dhnK e[ZyK o'b
jB fe T[j gzikp d/ GftZy Bkb fe;/ B/ nkfynk j? fe T[j gzikp d/ w[ZfdnK fdZshnK T[BQK B{z gfjo/dko BjhA
ehws 's/ ;wM"sk BjhA eoBr/. 's/ fe;/ ehws 's/ ;wM"sk BjhA eo ;ed/ pDkfJnk ik ;edk. fJj w?B{z podkSs
nk;Nq/bhnk u e'o'Bk dh shih bfjo
nk;Nq/bhnk u e'o'Bk dh shih bfjou e'o'Bk dh shih bfjo fcbjkb Bti's f;ZX{ B/ eKro; gqXkB jB. nkgD/ ;'Sb whvhnk nekT{AN; 's/ BjhA Gkt/A e[ZM th j' ikt/. gzikp B{z
nk;Nq/bhnk
nk;Nq/bhnk
nk;Nq/bhnk 'u e'o'Bk dh shih bfjou e'o'Bk dh shih bfjo
;'Bhnk rKXh B{z th nkgDk n;shck thvhU ikoh eofdnK f;ZX{ B/ nkfynk
pukT[D bJh fe;/ th ehws 's/ ;wM"sk
G/i fdZsk j?. fe T[BQK 17 ;kb dk f;nk;h ;co fJe BjhA eo ;edk jK.
s'A gko
dk efjo, wkwb/ 1
dk efjo, wkwb/ 1 s'A gko
dk efjo, wkwb/ 1
dk efjo, wkwb/ 1
dk efjo, wkwb/ 100,,,,,000 s'A gko s'A gko
s'A gko
16 gzikph w{b d/ T[whdtko e?B/vhnB c?vob
16 gzikph w{b d/ T[whdtko e?B/vhnB c?vob
16 gzikph w{b d/ T[whdtko e?B/vhnB c?vob
16 gzikph w{b d/ T[whdtko e?B/vhnB c?vob
16 gzikph w{b d/ T[whdtko e?B/vhnB c?vob
u'DK fiZs/, tZX frDsh u fiZs/ fbpob
u'DK fiZs/, tZX frDsh u fiZs/ fbpob
u'DK fiZs/, tZX frDsh u fiZs/ fbpob
u'DK fiZs/, tZX frDsh u fiZs/ fbpob
u'DK fiZs/, tZX frDsh u fiZs/ fbpob
fdZshnK ;B s/ T[jBK ftu'A 13 B/ fiZs
doi ehsh j?. eziot/fNt tZb'A 13 u"D
bV/ ;B ns/ 2 fiZs/ jB. n?Bvhgh tZb'A
10 bV/ ;B ns/ fJZe fifsnk j?.
fgSbh tko gzikph w{b d/ ;K;dK
dh frDsh 19 ;h. fiZsD tkb/
T[whdtkoK ftZu joihs f;zx ;ZiD,
irwhs f;zx, podhS uZro, i;oki
jZbD, fNw T[Zgb,nBhsk nkBzd, ;[Zy
Xkbhtkb, o{ph ;j'sk, ;'Bhnk f;ZX{,
wfBzdo f;ZX{, ewb yfjok,nzi{ fYZb',
oDdhg ;okJ/, gow p?A;, fJeftzdo
rjho ns/ i"oi ukjb d/ Bkw Skfwb
jB. fJ; s'A fJbktk wkoyw-
:[BhnBftb s'A brksko fiZs oj/ ezzot/
UNktk (fpT{o') phs/ fdB e?B/vk ;hNK fbik ojh j? go 170 d/ pj[ws d/ fNt T[whdtko p"p ;o'nk fJ; tko u"D
dhnK 44thnK c?vob u"DK d/ Bshi/ nzeV/ s'A jkb/ th fgS/ j?. jko rJ/ jB. feuBo s'A fbpob
;kjwD/ nkT[D/ S[o{ j' rJ/. fJjBK gzikph w{b d/ T[whdtkoK dh rZb T[whdtko oki ;?Dh B/ nkgD/ 's/ bZr/
BshfinK w[skpe e?B/vk ftZu fbpob eohJ/ sK 47 T[whdtkok B/ tZy-tZy Sohoe S'SD d/ d'SK eoe/ nkgDk u'D
gkoNh dh nrtkJh j/m xZN frDsh dh gkoNhnK tZb'A u"D bVh ;h s/ 16 gquko o'e fdZsk ;h ns/ po?AgNB ;?ANo
;oeko pD/rh ns/ fe;/ th gkoNh B{z T[whdtkoK B/ fiZs doi ehsh j?. s'A ow/S ;zxk B{z fbpob gkoNh B/ pkjo
;gSN pj[ws BjhA fwfbnk j?. j[D sZe fbpob gkoNh B/ ;kfonK s'A tZX 17 dk o;sk fdykT[D s'A pknd Sces
d/ nzefVnk w[skpe fbpob gkoNh 158 gzikph w{b d/ T[whdtkoK B{z fNeNK nbh B{z fNeN fdZsh ;h.
po?AgNB fty/ fdB fdjkV/ uZbh r'bh u fJZe dh w"s, fJZe
po?AgNB fty/ fdB fdjkV/ uZbh r'bh u fJZe dh w"s, fJZe
po?AgNB fty/ fdB fdjkV/ uZbh r'bh u fJZe dh w"s, fJZe zywhywh ywhywh ywh
po?AgNB fty/ fdB fdjkV/ uZbh r'bh u fJZe dh w"s, fJZe
po?AgNB fty/ fdB fdjkV/ uZbh r'bh u fJZe dh w"s, fJZe
po?AgNB (fpT{o') e?B/vk d/ UANkohU
e?Bpok (fpT{o') nk;Nq/bhnk e'ftv-19 bkr dh shih bfjo Bkb i{M fojk
;{p/ d/ f;Nh po?AgNB ftu gzikphnK dh
j?.fJ; d"okB nk;Nq/bhnk B/ e'o'Bk tkfJo; d/ 100,000 g[SNh ehs/ e/;K B{z gko eo
;zxDh tZ;'A tkb/ fJbke/ po?AgNB dh J/
fbnk. f;js ftGkr tZb'A ngv/N ehs/ rJ/ skzk nzefVnK w[skpe, nk;Nq/bhnk
nog'oN o'v$ezNoh;kfJv fty/ uZbh r'bh
ftZu e'ftv-19 d/ 99,032 g[SNh ehs/ e/; ;kjwD/ nkJ/ ;B. wjkwkoh dh S[o{nks
ftZu fJZe ftnesh jbke j' frnk ns/
s'A pknd d/S ftZu g[SNh ehs/ e/;K dh frDsh 100,000 s'A gko j' rJh.
fJZe n"os zywh j'Jh j?. ypoK w[skpe
nk;Nq/bhnk dk ;G s'A tZX nkpkdh tkbk oki fBT{ ;kT{E t/bz fi; dh
woB tkbk ftnesh gftZso pk;h dk
okiXkBh f;vBh j?, d/ f;js fpnkB ftZu fejk frnk j? fe 16 i{B, 2021 s'A
SZeh eksb j' ;edk j? ns/ zywh n"os
n?BHn?;Hvpb:{H ftZu e'ftv-19 Bkb ;pzXs 316 w"sK j'JhnK jB.
T[;dh wK j? go fwqse dh SBkys dh
f;js wzsoh rq/r jzN B/ x'SDk ehsh fe nk;Nq/bhnB 1 Btzpo s'A xo ftZu jh
fcbjkb nfXekoe g[SNh BjhA j'Jh j?.
e'ftv -19 bJh y[d dh iKu eo ;eDr/ ns/ N?;N fBowksktK B{z xo/b{ tos'A bJh
jwbktoK dh frDsh fszB dZ;h ik
nozh d/ ;eDr/. T[jBK B/ gZsoekoK B{z fejk,šfJj nk;Nq/bhnkJh b'eK bJh fJZe
ojh j? w"e/ s'A coko j'D ftZu ekw:kp
wjZstg{oD tkX{ ;[oZfynk j?.@ E/o/g{fNe r[v; n?vfwfB;Nq/SB B/ fJZe whvhnk
j' rJ/ jB. jkd;/ s'A e[M d{o fJZe nZr
fobhz ftZu fejk j? fe ;t?-N?;NK dh ;[oZfyns tos'A B{z ;woEB d/D bJh, fJj
bZrh eko th pokwd j'Jh j?. fJ; eko
fJZe BtK fB:w pDkJ/rk, fi; Bkb ezgBhnK 1 nes{po s'A pknd o;wh s"o 's/
dk r'bhpkoh Bkb e'Jh ;pzX j? iK BjhA
NhihJ/ o?r{b/Noh gqtkBrh bJh nozh d/ ;eDrhnK.
fcbjkb g[b; iKu eo ojh j?.
37
37
37 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
37 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
37 gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
id'A ppoK dh djkV nZr/ d[nkp/ dk ;oekoh szso c/b j'fJnk
id'A ppoK dh djkV nZr/ d[nkp/ dk ;oekoh szso c/b j'fJnk
id'A ppoK dh djkV nZr/ d[nkp/ dk ;oekoh szso c/b j'fJnk
id'A ppoK dh djkV nZr/ d[nkp/ dk ;oekoh szso c/b j'fJnk
id'A ppoK dh djkV nZr/ d[nkp/ dk ;oekoh szso c/b j'fJnk
gzikpf tZu wjkokik oDihs f;zx (BBekDk ;kfjp) wjzsK e'b'A oitkV/ B{z ;"Ag fdZsk ikt/sK fe d[BhnK fJSfsjko SkgD tkbh gq?; dk fJzsikw
dh w"s s'A pknd gqpzXeK dh nkg;h r[odtkok ;kfjpK B{z w[es eotkT[D , ftZu ;oeko dh j/mh Bk j' ;e/. th ;h. pS"Vh fty/ fJbke/ d/ppoK tb'A
fyu'skD eoe/ tZyok d/S ejkT[D tkbk i?s'A w'ouk, r[o[ e/ pkr dk w'ouk, GkJh ppoK d/ c?;b/ nB[;ko e'oNK d/ ;ko/ gq'rokw T[bheD tkbhnK ekBcoz;K
gzikp th r'fonK dh frqfcs ftZu nk gho{ ek w'ouk, f;tb Bkc[owkBh bfjo, ;oekoh ezwK B{z o'e brk fdZsh rJh. ehshnK ikdhnK ;B. osB f;zx oZeV
frnk ;h. go r'fonK dh ;oeko pj[s fe;kB bfjo, goik wzvb bfjo nkfd ;oekoh gqkgoNh s'A j'D tkbh nkwdB B/ nkgD/ ekoBkfwnK Bkb r'oh ;oeko
u[;s ubke ns/ d{o nzd/Sh ;h. T[BQK B/ d/S ftZu S[o{ j' ojhnK ;B. gfjbh ;z;ko B{z th pzd eotk fdZsk frnk. fJ; s'A B{z pys gk fdZsk ;h. g[bh; tkb/ efjzd/
fJ; fyZs/ d/ pjkdo gzikphnK 's/gZb izr d/ pj[s/ c"ihnK B{z xo/ G/iD ;w/s fJbktk ppoK B/fJj c?;bk th ehsk fe ;B fJj osB f;zx fJZebk BjhA j? fJ;
gZb dh Bio oyD tkbk gqpzXeh YKuk ifbnK tkb/ pkr dh xNDk ;w/s pkpk fJbke/ d/w[ypo BzpodkoK i?bdkoK Bkb g{oh o?iw?AN j?. o[Veh yk; fty/ fe;/
pDk fbnk ;h. r'fonK B{z vo ;h feXo/ r[ofdZs f;zx ekwkxkNk wko{ Bkw tkb/ ;c?dg'SK dk ;'Xk bkfJnk ikt/. feT[Afe w[ypo B/ ;{j fdZsh ;h. fco th :'X/ B/
d[tkok s'A gzikph fJZem/ j' e/gzikp B{z ijki d/ w[;kfcoK dh e/B/vk s'A tkfg;h ppoK d/ezwKekoK dh ;koh ;{uBk fJj j"A;bk BjhA ;h Sfvnk. wekB nzdo tV/
tkfg; Bk b? b?D. fJ; eoe/T[BQK fgzvK t/b/ ebesk d/ pipi xkN 's/r'bhnK w[ypo ;oeko B{z fdzd/;B .fJ; Bkb :'X/ B{z g[bh; B/wekBB{z nZr brk fdZsh
ftZu nkgD/ ;{jhnK dhnK ps"o dh tkSV tkbh tkgoh wzdGkrh xNBk ;oeko B{z fwbD tkbh ikDekoh pzd j' ;h. :'Xk wekBK dhnK ;Zs ezXK uhodk
BzpodkoK, ;c?dg'SK, irhodko B/ d[nkp/ d/ nDyh b'eK d/ r[Z;/ B/ rJh ns/ ;oeko p/tZ; j' rJh. ppoK d/ j'fJnk pkjo fBefbnk. T[ZE/ yVh wkJh
i?bdkoK nkfd d/nkj[fdnK dhnK d[nkp/ d/ ftd/S'A ns/c"i dh B"eohUA j'A;b/ ns/ fJokd/ pj[s p[bzd t/y e/ B{z osB f;zx B/ fejk wkJh s{z w"e/dh
fB:[eshnK eoe/ nkw iBsk dh jo tkfg; gos/ B"itkBK ftZu ppo bfjo ;oekoh fwSBoh pj[s vo rJh. d[nkp/ rtkj pD e/ r'oh je{ws B{z fJj ;[B/jk
ypo oZyD dk f;;Nw g?dk ehsk frnk. B/ iBw fbnk. d/ ppoK B/ d[nkp/ dhnK ;VeK d/th Afe osB f;z xf ;zxoe Vn kgDh
Xkfofwe rshftXhnK tko/Bio oZyD fit/A fe Gkos B{z nikd eotkT[D j[fSnkog[o s'A o'gV ns/ibzXo'A tkfJnk r'bh Bkb nkg Sjhd j'fJnk j?. g[bh;
bJh th ;ko/Xkofwe ;EkBK r[odtkfonK ftZu gzikphnK dh pj[s tvh d/D j?. BtK Sfjo o'gV sZe d/ nzp ns/ikwDK T[;dk e[ZM th ftrkV BjhA ;eh. T[; t/
wzdoK w;fidK nkfd ftZu th nkgD/ ;ZG s'A tZX ekb/gkDh dhnK ;iktK, dh ;oekoh p'bh e'Jh th SyS Bk b? b/ T[j nZr d/ X{zJ/Bkb jkb'A ftjkb
wBw'jB f;zx y/bk
wBw'jB f;zx y/bk
wBw'jB f;zx y/bk
wBw'jB f;zx y/bk
;{jhJ/ w;zdK d/ o{g ftZu tkV fdZs/ rJ/ T[wo e?dK, p/nzs s;hj/ MbD tkb/ ns/ ;eD dk n?bkB ehsk ns/ fe;/ B/th j'fJnk ;h. go :'X/ B/ nkgDk gqD g[rk wBw'jB f;zx y/bk
. fiBQK dh jo soQK Bkb ;oekoh g[Ss cK;hnK 's/ uVQ e/ oZ;/ u[zwD tkb/ p'bh Bk fdZsh. fi; ;de/ nkw ;ko/b'e e/ d/S e"w B{z dkr BjhA ;h brD fdZsk.
gBkjh th ehsh iKdh ;h. fJ; t/b/;oeko gzikphnK dh frDsh p/S[wko j?. d/S dh fJj cb pj[s nk;kBh Bkb ykD bZr/. T[; t/b/ wksk Xow e"o, phph ;zs e"o,
f;n;sdkBK B/ eh ed/ ;'funk j?< fe
tb'A ekog'o/N xokfDnK ;w/s Skj{ekoK nikdh d/ fJsjk; ftZu gzikphnK B{z fJ; ekw:kph B/ nkw b'eK ;w/s ppoK phph nk; e"o, phph gqhsw e"o gsBh
fiBQK ;{ophoK B/ ;" e[ ;kb gfjbK nkgD/
f;;Nw B{z nkw b'eK dh b[ZN tko/ y[Zb e'Jh Y[ethA EK nZi sZe th d/S d/ B{z pj[s j[bkok fwfbnk ns/nkw b'e fw;soh r"Adk f;zx j'oK B/ ppo S/o osB
;oho B{z nfsnkuko 's/s;hfjnK Bkb
fdZsh ikD bZrh.d[nkp/d/b'eK gk; j[ewokBk ns/ e"wh fJsjk;ekoK B/ Bjh i[VB bZr/. d[nkp/ d/ ezvh fJbke/ dh f;zx oeVK p/N B{z g{oh soQK ;[ofyns
oZdh eotk e/ ysw eotkfJnk. XzBns/
gfjbK jh iwhBK dh pj[s xkN ;h. b'e fdZsh. ;r'A gzikphnK tb'A bVhnK Xosh ;kjdVk, pS"Vh, ;[iktbg[o, oZfynk ;h. fi; B{z pknd ftZu d' ;kb
iwhB ikfJdkdK e[oe eotkhnK. eh
nkgDhnK roiK g{ohnK eoB bJh rJhnK bfjoK B{z th Xkofwe bfjoK dh r[Zbg[o, e[Zbg[o w"i'tkb, wikok, i/b dh ;ik th j'Jh ;h. i' jkJhe'oN dh
fJBQK nikdh d/ gqtkfBnK tko/ iK fJBQK
Skj{ekoK iK ekog'o/N xokfDnK gk; jh ozrs d/ e/ gzikphnK dhnK wfjzdg[o, o[Veh yk;, fjnksg[o, o[Veh nghb ftZu S/ wjhB/ dh jh eNDh gJh.
d/ pu/ y[u/ gqhtkfoe w?ApoK tko/ fe;/th
iKd/ ;B. id'A S/ wjhB/ pknd c;b e[opkBhnK B{z Bekfonk ik fojk j?. okwrVQ, M{zrhnK, ;j{zrVk, XwkJh, fJ;/ soQK eow f;zx d"bsg[o, XzBk f;zx
gkoNh dh ;oeko B/ ed/ ;ko th bJh j?,
xo nkT[Dh j[zdh ;h Skj{eko T[d'A jh Gkos dh nikdh dh nK;kohnK jh bfjoK pekg[o ;w/s rVQSzeo, wkfjbg[o fJbke/ ;kjdVk, dbhg f;zx ;kjdVk, T{Xw
f;tkJ/gzdoK nr;s SZph iBtoh B{z
nkgDh pjh yksk b? e/ fj;kp feskp ftZu' AfJZe 'fJZe ppo bfjo nfijh ;h s'A fJbktk jfSnKog[o sfj;hb pbku"o f;zx e"brVQ, pktk f;zx e"brVQ,;[zdo
fJZe bZv{nK dk vZpk d/D ns/fJZe b'Jh
eoB xo nk e/ c;b nkgD/Bkb b? fi; bfjo ftZu 25 d;zpo 1922 B{z d/ fgzv oeVK t/N ns/fibQk ibzXo j[D f;zx e[b/tkb, joBkw f;zx rVQ
rb ftZu gkT[D d/ < idfe i' fJBQK B/
iKdk. Skj{eko ftnki 's/th ftnki ppoK B/iBob whfNzr ftZu c?;bk ehsk Sjhd Grs f;zx Bro d/ fgzv d"bsg[o ekB{zBr'nK, r[opuB f;zx ;KjdVk, ;[o
d/S tk;hnK bJh ehsk fJBQK ;w/s fJBQK
gkJh iKdk fe;kB fiwhAdko b'e fJ; fe j[D M'bh u[ZeK s'A pj[s ysok j' frnk ;w/s ppo wikok d/ Bkb brd/ b'eK d/ iB f;zx fjnksg[o o[Veh, Xow f;zx
dhnK ;kohnK nkT[D tkbhnK ghVQhnK
Skj{ekok f;;Nw s'A pj[s szr nk rJ/ j?. ;ZG s'A gfjbK fJBQK ;ko/M'bh u[ZeK B{z fJbke/ B/ g{ok ;kE d/ e/fJ; ppo bfjo fjnksg[o o[Veh, ;zs f;zx mkeo
B{z tihoK s'A th T[Zs/ d/S d/okSNogsh
;B. ed/ T[j d[ZX tkb/ vzro y'jb e/b? ;'fXnk ikt/. Bkb jh fJBQK M'bh u[ZeK B{z g{ok j[bkok fdZsk. ppo wikok d/ wzfvnkbh, tsB f;zx GkoNk rD/Sg[o,
tkbhnK ;j{bsK fwbDhnK ukjhdhnK
iKd/ ns/ iwhB B{z rfjD/ oZy b?Ad/. B{z e'oNK eu?fjohnK ftZu ikD s'A o'e ppo okw f;zx ns/ tfonkw f;zx d't/A fwbyk f;zx w'oKtkbh fJj ;ko/ jh B/Vb/
;B. fJ; d/S dh sok;dh j? fe d/S GrsK
Skj{ekoK dk eoik Bk w[edk t/y d[nkp/ e/ ;oekoh f;;Nw B{z Bekok ehsk ikt/ Gok ;[iktbg[o (uVQdk) fty/w"i{dk fgzvK tkb/ d/S e"w s'A wofwND tkb/
dhnK w[ypohnK eoB tkb/ b'e ;sk 's/
d/ b'e fJzrb?Av e/B/vk nwohek n;Nq/ fi; s'A Gkos dh nzro/i ;oeko sK Bzpodko so;/w f;zx dhnK G{nK B{z :'X/ ;B. fiBQK B/ nkgDh pjkdoh dhnK
ekpi jB. d/SGrsK d/ pu/y[u/ tko;
bhnk tor/ d/SK B{z o'ih o'Nh dh Gkb pj[s finkdk G?n Ghs j' rJh ;h. go ftnkj/ j'J/ ;B. fiBQK B{z g[bh; s'A cVQ X[zwK ;ko/ ;z;ko ftZu gk e/bzvB dh
fdjkVhnK eoB bJh wip{o jB.
ftZu fBebD bZr gJ/. pj[s ;ko/ d{i/ gk;/ fJzrb?Av p?m/ ;oekoh fpqfNS j'D s'A pukT[D bJh fgzv ;[iktbg[o d/ fpqfNS ;oeko B{z ezpBh S/V fdZsh ;h.
fwbNoh ftZu th Gosh j' rJ/. fiBQK B/ r'o/ ekoe[B th pj[s vo/ j'J/ ;B. fJ; b'eK B/ iBkBhnK d/ M[owN ftZu b[ek d[nkp/ d/ ppoK tb'A ubkJh fJ; ppo
nkgD/ nkg B{z pj[s wfjBsK eoe/ g?;/ tko/ 1923 ftZu r'oh ;oeko d/ tiho e/ pj[s tko pukfJnk. tZvk Gok S'N/ bfjo d/ BeS/ edw ubd/ j'J/ i/eo ;ko/
iBw-fdB dh tXkJh
iBw-fdB dh tXkJh
iBw-fdB dh tXkJh
iBw-fdB dh tXkJh
ewk e/ fgZS/ B{z G/iD/ S[o{ ehs/. fi; J/ Gkos ;oeko B/ fJe ;tkb d/itkp d/ ftnkj B{z nN?Av eoB ;[iktbg[o Gkos tk;h th i/eo fJ; 's/ nwb eo iBw-fdB dh tXkJh
Bkb d[nkp/ dh nkofEe jkbs ;[XoBh ftZu fejk ;h fe gzikp d/ d[nkp/ fJbke/ nkfJnk j'fJnk ;h. g[bh; B/ T[;B{z cVQB b?Ad/ sK Gkos d/S pj[s d/o gfjbK
S[o{ j'D bZrh. d/ fibQk j[fSnkog[o ns/fibQk ibzXo dk bJh ;ko/ ;[iktbg[o B{z x/ok gk fbnk nikd j' ;edk ;h. gzikp d/d[nkpk
fJ;/ d"o ftu ubfdnK ftd/SK ftZu ;EkfBe ;oekoh skDk pkDk Bekok j' ;h. fgzv d/ fBXVe d/S fgnko tkb/b'eK fJbke/ d/ d' fifbQnK d/pj[s jh E'Vh
ns/ c"i dh B"eoh t/b/ ns/ d[nkp/ d/ frnk j?. T[; t/b/ fe;/ j'o w?Apo B/ ppo B{z iBkBhnK okjhA fgzv d/ fijh frDsh tkb/ ppo S/o b'eK B/
ftd/S rJ/ gzikphnK Bkb ezwK ekoK gkobhw?AN B/ T[;d/itkp ftu fejk ;h dotki/ bkr/ itkb/ fdnkb d/ xo'A SZs Gkosh fpqfNS ;oeko B{z n?;k pys
ftZu r'fonK tb'A ftseok ehs/ ikD fe fJj d[nkp/ d/ pjkdo b'e ;oeko d/ 's/ uVQke/ fgzv d/ fgStkV tb'A j/mK gkfJnk j'fJnk ;h fi; Bkb ;koh d[BhnK
eoe/ d[nkp/ d/ gzikphnK ftu Bcos B/ ekp{ BjhA nkT[Dr/. n?t/A nkgD/ Go';/ T[sko e/ izrb gkDh pjkB/ BkBek w/b 's/oki eoB tkbh fJzrb?Av dh ;oeko
iBw fbnk. e[dosh fJscke sfjs fJ;/ :'r tckdko b'eK B{z wotk e/ehwsh d/ ;jko/ cVQ j'D s'A puk e/;[ofyns th nzdo'A g{oh soQK fjZb rJh ;h.
jh;w/Ar[odtkok ;kfjp oekprzi fdZbh ikBK Bk r[nkU. vo/ j'J/ ;oekoh b'eK pkjo eZY fdZsk ;h. u"jso ;kbK s'A ;sk dhnK e[o;hnK
;oeko tb'A ezX Ykj[D d/ w;b/ ;w/s B/ fejk fe d[nkp/ dk ;kok gqpzX fe;/ ;kjdVK fty/ubdh fcodh S'Nh fijh 's/ p?m/ nikdh dk fBZx wkD oj/;kohnK
r[odtkok ;[Xko bfjo, nekbh w'ouk j'o Bkb brdh b'eb fonk;s d/ gq?; okjhA ppoK dhnK ypoK ns/ jh f;nk;h gkoNhnK d/nfj;kB cokw'S
o{oh j? uzr/ d';sK dk ;kE
o{oh j? uzr/ d';sK dk ;kE
o{oh j? uzr/ d';sK dk ;kE
zo{oh j? uzr/ d';sK dk ;kEo{oh j? uzr/ d';sK dk ;kE
yk; SyShns dk iBw-fdB p?S
th yk; j[zdk j?.
fzzdrh oZp tZb'A pyfSnk ;G s'A jK. ;kvh fzzdrh ftZu d';sK dk j'Dk fe T[j ed/ th s[jkvh d';sh d/ ekfpb
nk d/y' y{p;{os fbpk; ftu,
y{p;{os s'jck j?. e[dos B{z g{oh BhM pj[s io{oh j?, ;e{b, ekbi ftZu BjhA ;B. nfij/ b'e fzzdrh d/ rfjo/ y{p;{os u/jok j[zdk j?.
bk e/ pDkT[D tkb/ ekdo B/ wB[Zyh gVfdnK ;kv/ d';s jh j[zd/ jB fizBk ;pe d/ e/ iKd/ jB. d';sh jw/Sk nkgD/ w'wpZshnK irkT[, G[rkB/ c[bkT[ s/
ikw/ B{z pqfjwzv dk ;otT[Zu gqkDh j'D Bkb T[j gb ;kvh fzzdrh d/ ;[fBjoh pokpo d/ iK nkgD/ s'A wkV/ Bkb eo' . e/e eNkT{ fJBQK s'A,
dk wkD pyfSnk. fJ;/ eoe/ wB[Zy d/ gb pD iKd/ jB. ;kv/ ihtB dhnK pokpo dh ftukoXkok, ebgBk, GkrK Go/ fdB s/ y[ShnK wBkT[,
n;h;K tko' fJBQK s'A
fjZ;/ e/tb ykD ghD s/ ;"Dk jh BjhA nfjw :kdK ;kv/ d';sK Bkb fpskJ/ nkofEe jkbks tkb/ b'eK dh d';sh
fJj ;[Gkrk fdB nkT[Adk, fJe tko
nkfJnk. wB[Zy d/ fjZ;/ izpks nkJ/, gbK dhnK jh ;owkfJnk j[zdhnK jB. bzp/ ;w/A sZe fBGdh j?. feT[Afe T[j
;kb pkd,
wB[Zy d/ fjZ;/ foSs/dkohnK nkJhnK, go fXnkB oj/ fe d';sK dh u'D fJZe d{;o/ dh jkbs ns/ GktBktK B{z
c/o feT[A Bk wBkJhJ/ d';s fwZsoK
GktBktK B{z ;wMD dh ;'Mh nkJh. i/ eoB ;w/A fJj goy io{o eo bJh ikt/ uzrh soQK ;wMD d/ ;woZE j[zd/ jB .
dhnK skbhnK Bkb.
eo izpksk dh rZb ehsh ikt/ sK fe eh ;kjwD/ tkbk fJB;kB s[jkvh ;kv/ ;kfonK dh fzzdrh ftZu e'Jh fJZe
o'wKue rb fJj j? fe, nZi y{p
;kvh fzzdrh ftZu jo foSs/ dh d';sh d/ ekfpb j?A iK BjhA< eh T[;dh d' d';s nfij/ io{o j'D/ ukjhd/ jB fgnko tzfvnk ikJ/,
nzs ftZu fJjh f;ZNk fBebdk j?
nkgDh fJZe nfjwhns j?. jo foSs/ ;zrs dk s[jkv/ T[Zgo e'Jh p[ok n;o fizBk T[Zgo s[jkB{z n?Bk Go';k j't/ fe n;h;K fdT[A fJBQK dk siopk, j'oK
fe d';sK dk ;kvh fzzdrh ftZu pj[s
dk nkgDk nkgDk o'b j?. wksk fgsk s/ BjhA j't/rk< eh T[j s[jkvk fiZE/ e'Jh s[jkvk ;kE Bk d/D tkbk bJh fw;kb pD ikJ/.
wjZst j?. fJj ;kvh fzzdrh d/ nkw
G?D GkJh ;ko/ jo fJZe d/ ;G s'A fgnko/ ftStk;gkso pDB d/ ekfpb j?< j't/ T[j gjkV tKr nv'b j'e/ s[jkv/ fgSb/ eb Bkb'A tZv/, nrb/ eb
gbK B{z yk; :kdK pDkT[D ftZu pj[s Bkb'A S'N/ s[;hA j' rJ/,
foSs/ j[zd/ jB. fJjBK s'A fJbktk fJZe fJjBK ;tkbK B{z iKu/ fpBk ;kB{z d';sh Bkb yV ;eD. w/ok wzBDk j? fe i/eo
tZvk :'rdkB gkT[Ad/ jB. fJZe jh ;w/A Bkb f;nkD/, s[jkv/ ;gB/ th
foSsk d';sh dk th j?. i' ;G s'A tZX eoB bJh edw nZr/ BjhA tXkT[Dk s[jkv/ e'b'A nfij/ fJB;kB jB sK s[;hA
ihtB j?, fJ; ihtB B{z p/o[y/ b'eK Bkb ;keko j' oj/.
Go';/:'r ns/ fgnko Gfonk wzfBnk ukjhdk. n;b ftZu fJZe uzrk d';s d[BhnK d/ nwho b'eK dh ;{uh ftZu
fJj wB GkfJnk BjhA, fe iBw fdB
ofj e/ Bk rtkfJnk ikt/, ;r'A T[jBK
iKdk j?. fJZe uzrk d';s fpgsk g?D ;kv/ bJh okj d;/ok pD ;edk j? ns/ j'.
u[g ukg wBkT[D,
b'eK Bkb ftuo e/ pshs ehsk ikt/
T[Zgo fgZS/ edw g[ZND tkfbnK ftZu'A fJZe wkVk d';s fzzdrh ftZu eJh pZu/ nfij/ j[zd/ jB i' pj[s
tvhnK gkoNhnK SZv' ih, :koK
fizBk dk ;kE s[jkvh o{j B{z ;e{B fdzdk
BjhA j[zdk pbfe d[Zy ftZu wkor doSB efmBkJhnK g?dk eo ;edk j?. xZN d';s pDkT[Ad/ jB iK pDkT[Ad/ d';sK Bkb y[ShnK tzvkT[D.
j?, fizBk d/ p'b jw/Sk s[jkv/ fujo/ T[Zgo
eoB tkbk j[zdk j?. d';s d/ o{g ftZu d';s dh goy w[;hps t/b/ j[zdh j? jh BjhA jB, nfij/ pZfunK d/ wkfgnK fJj fdB pko pko nkJ/, fJjh d[nk
w[;eokjN b?e/ nkT[d/ jB. ;' fejk ik
;kB{z fJZe nfijk fJB;kB fwbdk j?, . w[;hps ftZu ;kE d/D tkb/ d';s B{z nkgD/ pZfunK d/ d';s pDBk eod/ jK,
;edk j? fe uzr/ d';sK dk ;kv/ ihtB
fi; Bkb n;hA jw/Sk nkgD/ d[Zy ;[Zy uzr/ d';sK dh esko ftZu nk yVd/ ukjhdk j?, T[jBK B{z ;wMDk ukjhdk s[jkv/ iBw-fdB s/ bZy-bZy
ftZu j'Dk pj[s io{oh j?. tXkJh g/S eod/ jK.
;KM/ eo ;ed/ jK , p/fMie nkgD/ fdb jB. fpgsk g?D t/b/ ;kE SZvD tkb/ j? ns/ T[jBK d/ fttjko, ;[Gkn, T[wo
joehos e"o
joehos e"o jow'jB f;zx tkbhnkjow'jB f;zx tkbhnk
joehos e"o jow'jB f;zx tkbhnk
joehos e"o jow'jB f;zx tkbhnkjow'jB f;zx tkbhnk
d/ iipks fJZe d{;o/ Bkb tzv ;ed/ fJ; rZb dk nfj;k; eotk iKd/ jB d/ nB{e{b j'e/ rZb eoBh ukjhdh j?. joehos e"o
38
38
38 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
38 gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
38 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
jkbh d/ ;[gfBnK
jkbh d/ ;[gfBnK u p?mh fGqu p?mh fGq NkukohNkukoh
jkbh d/ ;[gfBnK u p?mh fGq Nkukoh
y[ y[ y[ y[ y[Sjkbh d/ ;[gfBnK jkbh d/ ;[gfBnK 'u p?mh fGqu p?mh fGqSNkukohNkukoh
w[csy'oh, dkBy'oh, ezwu'oh dk ;'XD dh b'V j? sK fe ;z;d ns/ ftXkB :'rsktK fBSfus ehshnK ikD. dhnK f;ckoSK bkr{ ehshnK ikDhnK
fGqSNkuko, fJBkw-g[o;ekoK ftubk ;GktK d/ nzdo ejhnK rJhnK rbs e/Adoh ns/ ;{pkJh ftXkfJe, w[Zy ukjhdhnK jB.
fGqSNkuko, f;nk;sdkBK d/ M{m/ rZbK, fGqSNkuko d/ fJbzkwK B{z pkjo wzsoh, wzsoh, gqXkB wzsoh, se d/ ftd/ okiBhse, nkofEe, ;ZfGnkukoe
tknfdnK, tuBK s/ fwbktNy'oh dk ndkbs ftZu u[D"sh fdZsh ik ;e/. Sh d"fonK dk wzst, you, gqkgshnK, ngokXhnK B{z gq?; ns/ NhHthH u?BbK T[Zs/
fGqSNkuko, nc;oK, nfXekohnK dk Gkosh ndkbsK fe;/ th foStsy'o, Bkb rJ/ ;ko/ ftneshnK ns/ foSs/ ftS/S ftneshnK ti'A g/S eoB T[Zs/
T[gobk efwSB s/ wjhBk b?D dk x[Nkb/pkz, w[zow B{z j[D se e'Jh ;ys dkoK d/ ;ko/ yofunK d/ t/oftnK dh o'e j'Dh ukjhdh j?.
;zk BjhA d/ ;ehnK. g{oh fog'oN ;z;d iK ;pzXs ftXkB ;Gk eo'VgshnK dh nkwdBh jZd
eo'VK o[gfJnK dh b[ZNh j'Jh ;zgsh ftZu N{o s'A S/ wjhfBnK d/ nzdo-nzdo fBSfus eoe/ ;zgsh N?e; brkfJnk
vkH nwoihs NKvk
vkH nwoihs NKvk
vkH nwoihs NKvk
vkH nwoihs NKvk
vkH nwoihs NKvk zps BjhA eotk ;ehnK. wzvhnK ftZu g/S eoBh bkzwh j't/. s/ y[ZbQh pfj; ikDk ukjhdk j?.
fe;kBK dh b[ZN, nkVQshnK, dbkbK, j't/. fgSb/ 64 ;kbK ftZu pD/, wzsohnK,
fGqSNkuko. w'NhnK sBykjK b? oj/ ;oekoh ;zftXkB ftZu ;'X ehsh ikt/ fe ;ko/ v/o/dkoK, m/e/dkoK, dbkbK,
f;Zfynk fGqSNkuko fi; ftZu g/go nfXekohnK, yohd J/iz;hnK, fe;/ th ;oekoh nc;o, c"ih nc;oK s/ ;BnsekoK, ;ko/ wzsohnK, iZiK,
bhe, rkJhvK w[bKeD, iknbh fJz;g?eNoK, p?AeK nfXekohnK d/ efEs iZi dh ;/tkw[esh s'A pknd d[pkok c/o u/now?BK, ;oekoh nc;oK, fBZih
fvrohnK, fJwfsjkBh Beb, fGqSNkuko fto[ZX ;ys s/ m'; ekotkJh w'NhnK ;j{bsK Bkb j'o e'Jh fB:[esh j;gskbK, feqeNoK, fcbw ndkekoK,
nekdwhnK fNT{SB pkzko nkfd Skwb j'Dh ukjhdh j?. Bk ehsh ikt/. ekog'o/NoK, XBkY tehbK, gqkgoNh
gzikp s/ ;ko/ Gkos 'u fGqSNkukoh
jB. fwbktN, v[gbhe/N s/ iknbh i/ nkozh fB:[esh eoBh bkzwh vhboK dhnK ;kohnK uZb-nuZb
feT[A j? feZE/ feZE/ j? s/ fe; soQK fJ; B{z
Xkofwe fGqSNkuko fi; ftZu bZyK ehN-BdhB-BkSeK d/ fBowksktK s/ j't/ sK T[j nkBo/oh fpBK sBykj ikfddkdK dh iKu eoe/ fog'oN ikoh
jNkfJnk ikt/-;G s'A tZvk w;bk j?-
ftjb/ ny"sh ;kXK, ;zsK, g[ikohnK dh vhboK, iknbh ykdK, phiK, ;go/nK, GZfsnK s'A j't/. ehsh ikDh ukjhdh j?.
;kfonK bJh o[zrko, o'Nh, eZgVk,
GhV, v/o/, wZm, ;z;EkB, nykV/, ;wkXK, fe;kBh ;zdK d/ fBowksktK, vhboK ns/ ykBdkBh okiBhsh dk fGqSNkuko nDewkJhnK ikfJdkdK zps eoe/
wekB, ;kc gkDh, f;js, f;Zfynk,
nkSowK, N/t/pkzK, gZsohtkuK, fGqSN wjhBk b?D tkb/ voZr fJz;g?eNoK s/ okiBhsh B{z w'N/ w[Bkc/ tkbk feZsk iB-fjZs ekoiK ftZu bkJhnK ikDhnK
nktkikJh ;j{bsK ;wkfie ;[oZfynk,
sKsfoeK d/ N'b/ gkJ/ rJ/ jB. ns/ foStsy'o vkeNoK, pBktNh pDB s'A o'eD bJh ;zftXkBe ;'X eoe/ ukjhdhnK jB.
pokpo fBnK, jkb/ ;[gBk jh j?.
uVQkftnK, r'beK, o;d-o;hdK, ;?AE?fNe :{ohnk tkbk d[ZX pDkT[D fJj rZbK bkzwh ehshnK ikD fe fJZe rohp p/o[zrko b'eK B{z d' vzr dh
fBZiheoB, ftStheoB, w[eswzvh B/
Xkofwe ;zgshnK nkfd ftubk eo'VK tkfbnK ns/ ehNBkSe dtkJhnK dh ykBdkB ftZu'A fJZe jh ftnesh ;[oZfyns o'Nh ukjhdh j?,
nkofEe gkVk j'o tZvk eo fdZsk frnk
dk fGqSNkuko j?. fwbktN tkb/ mzfvnK d/ wkbeK fto[ZX okiBhsh d/ feZs/ ftZu j't/. Bt/A jtkJh nZv/, n?e;gq?;t/z,
j?.
fJ; rzGho phwkoh d/ fJbki bJh ;ys ekB{zB gk; j'Dk ukjhdk j?. d' pZfunK s'A tZX ;zskB tkb/ r'bc w?dkB, J/H;hH pZ;K, w?No', feqeN
r[dkwK nzdo fgnk nBki ;[;oh s/
gqSk;B dhnK dcsoh ftXhnK, B/wK, u'DK ;w/A f;nk;h gkoNhnK ;kXkoB ftnesh B{z u'DK s'A tofis ehsk ikt/ w?dkBK, gzi skok j'Nb, Skfgzr wkbz
u{j/ sK yk jh oj/ jB go j[D sK oks'
f;XKsK B{z ;kXkoB pDkfJnk ikt/. b'eK ftZu w[cs fwbktNh BS/, Sokp f;nk;sdkB dh ;/tkw[esh 65 ;kb dh b'V BjhA.
oks nb'g th eo fdZsk iKdk j?. bZyK
;koh fbyD dZ;D fefonk fJZe ;c/ G[Zeh tzv e/, b'eK dk nkswpb ewz'o dh T[wo T[s/ bkzwh j't/. Gkos d/ 77 ch;dh b'e f;oc thj
NB pkjo fgnk nBki d[o-gqpzX, fGqSN
T[Zs/ w[Ze/ ns/ fJZe jh fyVeh, fJZe jh eoe/, T[BQK B{z fGqSN eodhnK jB. fJ; u'DK bVB bJh xZN'-xZN ph J/ gk; o[gJ/ ftZu gfotko ;w/s g{ok fdB eZNd/
nc;oSkjh eoe/ G[Zy Bkb i{M oj/ b'eK
fdB ftZu, ;koh ekotkJh w[ezwb j't/. s/ o'e bZr/ s/ ekB{zBh ekotkJh j't/ dh Sos j't/. jB s/ y[de[ShnK eo oj/ jB.
se BjhA gj[zu fojk ;r'A rb ;V fojk
;ko/ wzsoh, nc;o, nfXekoh b'eK B"eoSkjh, nc;oSkjh nkgD/ ezwK d/S dk gqXkB wzsoh, jo ftXkfJe, wzsohnK, ftXkfJeK, nc;oK B{z
j?. fBZih w[Bkc/ bJh fe;kBK dh T[gikT{
d/ ;/tkdko jB- sBykj d/ j[zfdnK T[j bJh itkpd/j j't/. okigkb, ;gheo, u/now?B, nc;o, jo ;kXkoB iB;w{j dhnK w[SebK dh fuzsk
zwhB zpod;sh ;;s/ w[Zb 's/ rqfjD
feT[A foSts b?D. fiZE/ u'oh vke/, esb, pbkseko, iZi bJh ;zftXkBe ftt;Ek j't/ fe T[; j'Dh ukjhdh j? Bk fe f;oc nkgDk
eoe/ fBZih ezgBhnK B{z fdZsh ik ojh
;oekoh ezwK ftZu g{oh gkodoSsk ipo, feoshnK-dfbs-n"osK fto[ZX B{z nkgDh ns/ nkgD/ nXhB gfotkoe ;tkoE t/yDk ukjhdk j?.
j?.;w[Zu/ Gkosh YKu/ B{z fGqSNkuko
j't/. z[bw, fcoe{ fjz;k tko-tko tkgodh j't/ w?ApoK dh ;koh uZb-nuZb ;zgsh dk jo fGqSNkuko dk ;EkJh jZb, gqSk;eh
nkgDh ieV ftZu b? u[Zek j?. bj{-
rbsh eoB tkb/, bkgotkjh, , ftek; ekoi e'Jh j' Bk j' fojk j't/, ;kb dk 31 wkou se fbysh iBse pDso ftZu ;[Xko s/ Sk;eh fB:wK d/
;zuko BkVhnK ftZu foStsy'oh, p/
e[skjh eoB tkb/ foStsy'o nc;oK s/ T[; y/so d/ f;tb s/ g[bh; nc;oK dh t/otk d/Dk bkzwh j't/ ns/ Bk d/D dh ;XkoBheoB, fGqSNkuko d/ ;'fwnK dh
JhwkBh, pdfJybkeh d/ fGqSN ehNkD{z
nfXekohnK B{z ;ys ;zk d/D dh ftXh fzzw/tkoh fBSfus eoe/ :'r ;zk dh gZeh ;{os ftZu T[; dh gdth ysw eo fdZsh fBSkBd/jh, gkodoSsk, itkpd/jh,
gqDkbh u gqt/S eo u[Ze/ jB. fJj ;ZukJh
s/z j't/- ftt;Ek j't/. ikt/. fBZi w[Bkckgq;s okiBhse gqDkbh dh
d/S d/ e"wh feodko s/ eko ftjko s'A
;woh NokfJb j't/, ;g?Sb ndkbsK nc;oK ns/ ;kXkoB iB ;w{j ftZu jo gkoNh tZb'A ikoh ehsk frnk w[Ybh spdhbh ns/ ftfrnkBe
T[ikro j[zdh ikgdh j?.
dk rmB j't/. d{oh xNkJh ikt/. u'D wB'oE gZso ekB{zBh d;skt/z j't/ ;wkitkdh BhjK T[Zs/ BthA T[;koh ftZu
;oeko dh ekoigkfbek,
r[bkwh t/b/ d/ ;ko/ ekB{zBK B{z wB;{y nc;oK B{z wfj;{; eotkfJnk ikt/ i/ fe;/ ftXkfJe dh ;z;d iK ftXkB j?.
ftXkBgkfbek s/ fBnKgkfbek dhnK
eoe/ BthnK b'VK nB[;ko ekB{zB gk; fe T[j b'eK d/ ;/te jB. ;Gk ftZu ekor[zkoh e[M th BjhA sK fGqSNkukoh dh iVQ B{z d/yfdnK s/
SkyktK d/ d; gqSk;eh Sk;eh
ehs/ ikD f;nk;h GkJh-Gshiktkd dk T[; ftXkfJe B{z nrbhnK fe;/ th gZXo bZSDK B{z ;wMfdnK j'fJnK fJ; B{z
nfXekohnK ftZu'A B"A foStsy'oh dh yZNh
efwSB nkc fJBe[nkoh n?eN fGqSNkuko o'eD bJh ;{fpnK ftZu p'ovK dhnK u'DK bVB s'A tzfus eo fdZsk ibdh s'A ibdh ekp{ eoBk ;oekoK dk
yKd/ jB. nfijk feT[A j't/ id fe T[BQK
1952 ftZu c"oh fJj ;'XK ehshnK ikD. d/ u/now?B, b'e ;/tk efwSB d/ w?ApoK, ikt/. s/ b'eK dk ezw j?.
B{z sBykjK fwbdhnK jB. Gkos ftZu
iKu efwSB dk ;wK fJZe ;kb T[g e[bgshnK ns/ j'o T[Zu nfXekohnK okiBhfse ngokXheoB B{z o'eD i/ nfijk BjhA ehsk ikt/rk sK
f;js ftGkr NoK;g/o/A;h fJzNoB?SBb
fBSfus j't/. dh fB:[esh bJh pkekfJdk fB:w ns/ bJh ;zEkBw ew/Nh ns/ t'jok ew/Nh d/S dh ;fEsh j'o fBtkD tZb tX/rh.
d/ ;ot/yD dh fog'oN nB[;ko ;G s'A
iKu eo oj/ iZi B{z sBykj GZs/
tZX fGqSN j?. nkw Gkosh wzsohnK,
f;oc fJZe ;kb bJh j'D.
nc;oK B{z ;kbkBk 26728 eo'V o[gJ/,
iKu fog'oN S/ wjhfBnK d/ nzdo-
nkgD/ ikfJz ezw eotkT[D bJh
nzdo, g{oh fog'oN ftXkB ;Gk iK ;z;d,
pZfunK dk fwv v/ whb yso/ ftZu
pZfunK dk fwv v/ whb yso/ ftZu
pZfunK dk fwv v/ whb yso/ ftZu
pZfunK dk fwv v/ whb yso/ ftZu
foSts ti'A fdzd/ jB. f;js ftGkr d/
;kjwD/ g/S eoBh bkzwh j't/. pZfunK dk fwv v/ whb yso/ ftZu
67 ch;dh eowukoh foSts b?Ad/ gkJ/
iZi dh iKu fog'oN d/ nkXko T[s/
rJ/ jB.
jh d'Sh fto[ZX c"oB e/; doi j't/.
fGqSNkuko ftZu Gkos dk fpibh Gkos ;oeko B/ fszB y/sh ekB{zB frnk. jfonkDk ;oeko B/ jo edw fJ; bJh T[j fJjBK ;ehwK B{z ukb{ Bjh
efEs d'Sh c"oB w[nZsb j't/ ns/
ftGkr d{i/ Bzpo 's/ j?. fpibh r?o;ztXkfBe Yzr Bkb fbnk fe f;ZX/ s/ nfVZe/ bkT[D dk :sB ehsk go oZy ;edh. Gkos ;kfJd d[BhnK dk
sBykj GZfsnK s'A tzfus oj/.
e[B?eSB, ;gbkJh fBoftxB b?D,
fGqSNkuko B{z o'eD bJh ndkbsh o{g ftZu ekog'o/N dh jwkfJs ns/ b'e ;esh nZr/ ;oekoh wShBoh fNe gfjbK d/S j? fi; B/ rohpK bJh T[es
fpibh u'oh bJh n?;HvhHUH, n?e;hn?BH
Gkos dh 80 eo'V iBsk d/ jZeK Bk ;eh. :'iBktK ukb{ oZyhnK j'JhnK jB. Gkos
gqpzX ftZu ;zftXkBe ;'XK ehshnK ikD.
ns/ S'N/ eowukoh ekch w'Nh foSts b?
iZiK dh fB:[esh fBnK efwSB fto[ZX ekotkJh ehsh j?. y/sh oki fe;kBK d/ r?o f;nk;h o'b B{z fiE/ ;oeko fJjBK :'iBktK s/ jo ;kb
e/ ezw eod/ jB.
d[nkok gkodoSh Yzr Bkb j't/, ;oekoK dk ftSk j'D d/ pkti{d fJ; Gkos Go ftZu j[zrkok fwfbnk T[jBK nopK o{gK you ojh j?. fte;s d/S th
f;Zfynk ftGkr fi; B/ fe b'eK B{z
iZiK dh frDsh tXkJh ikt/ ns/ B{z ekwo; ns/ No/v dh uk;Bh ukVQ jh fwbtosD pkjob/ d/SK ns/ n?B fJ; soQK dhnK :'iBktK nkgD/ d/Sk
f;Zfynk d/Dh j?, ftZu 57 ch;dh foSts
iZiK s/ tehbK B{z itkpd/j pDkfJnk e/ oki ;oekoK s/ E'g fdZsk frnk. nko nkJh dk th fwfbnk. c{v
v'B/SB dkyfbnK s/ fJwfsjkBK nkfd ftZu BjhA ubk ;e/. fJjBK :'iBktK d/
ikt/, oki ;oekoK i' bzp/ ;w/A s'A tZX fJzv;Noh s/ ekog'o/N dh v{zxh ukb
ftZu b?Adk j?. pzd j'D Bkb fiE/ rohp Gkos tk;h
fe;/ th ndkbs ftZu ;w/s ;[gohw
g[bh; ftGkr 1803 eo'V o[gJ/ dh nfXekoK dh wzr eo ojhnK ;B, nkw b'eK d/ ;wM nkT[D bZrh. fe;kB j'o G[Zywoh tZb XZe/ ikDr/ ns/ Gkos
e'oN d/ e'Jh th e/; fJZe ;kb s'A tZX
;kbkBk foSts b?Adk j?. Gkosh nkgDh pj[frDsh dh X"A; iwK d/ nzd'bB B/ fJBebkp dk o{g XkoB dk doik jzro fJzv?;e ftZu j'o BhtK
Bk bNe/.
fBnKgkfbek fJ; ;ot/yD ftZu gzit/A T[jBK dh rZb B{z Bzonzdkz eo fdZsk fbnk ns/ ;oekoh jZEezfVnk dk pVh j' ikt/rk, T[E/ Gkos d/ eo'VK ;e{bh
iZiK s/ tehbK d/ tko-tko skohy
Bzpo 's/ fGqSN gkfJnk frnk j?. iZi frnk. j'o th jk;'jhDh rZb fJj ;h fdqVsk Bkb Nkeok ehsk frnk.
pZu/ fwv v/ whb s'A tKM/ j' ikDr/. Gkos
d/D s/ b?D d/ o[MkBK T[s/ brkw brk
ns/ j'o fBnK nwbk 2510 eo'V o[gJ/ fe fiBQK ekB{zB B{z fe;kB nkgDh nzd'bB d/ ubfdnK gzi ;" d/ eohp ;oeko d/ f;fynk wzsoh ih d/ fpnkB
e/ jo e/; dk c?;bk fJZe ;kb d/ nzdo
foSts d/ o{g ftZu b[ZNd/ jB. w"s d/ tkozN d; oj/ ;B, ;oeko T[jBK fe;kB Sjhd j' rJ/. fe;kBk B/ nZs
bkzwh j't/. nB[;ko ni/ th 15 eo'V pZu/ ;e{bK
fBnKgkfbek d/ 8 w[Zy iZi ;kpek wzsoh ekB{zB okjhA fe;kBK dh nkwdB mzv/ ,nZs row w";w ns/ jB/oh MZyVk
;koh ndkbsh ekotkJh pfj;K, ftu BjhA nk ;e/. fwv v/ whb pzd j'
SKsh G{SD nB[;ko fGqSN ;B. d[rDh eoB dh fid eo ojh j?. ;bkwl dk ;kjwDk eod/ j'J/ nkgD/ w'ofunK
rtkjhnK, foekov, c?;bk fJbke/ dh ikD ekoB f;fynk dh eh ;fEsh j't/
fGqSNkuko dhnK nB/eK fe;wK
jkJh e'oN nkgDh ;{pkJh GkSk ftZu eo/ gzikp dh fe;kB bhvof;g B{z fiBQK s/ vN/ oj/. ;kohnK fto'Xh gkoNhnK rh fJ; dk fJzdkik fJe nkw nkdwh
gosK s/ sfjnK jB. ekbk XB, N?e;
s/ ;[gohw e'oN fjzdh ns/ nzro/zh ftZu ;oeko dh pj[s v{zxh ukb B{z pj[s B/ wkB;{B S?SB ftZu fe;kBk dk th brk ;edk j?. Gkt/ Gkos ;oeko B/
u'oh, wzvh u'oh, rpB, fpibh u'oh,
;koh ekotkJh eo/ sK fe ndkbsh pfj; ibdh ;wfMnk. bhvof;g B/ nkgD/ ;woEB eoe/ fe;kBh nzd'bB B{z f;yo
fwbktNy'oh fGqSNkuko d/ e[M ;'w/ jB. ;N'o/i fbwN B{z e[M jZd sZe ;'fXnk j?
B{z ;kXkoB e/; nXhB b'e, ;wM ;eD. ekov B{z ;wMkfJnk ns/ ;kohnK fto'Xh s/ gj[zuk fdZsk.
efEs fGqSNkuko bJh fzzw/tko go fJ; Bkb tZvk coe BjhA g?ADk.
e'Jh th e'oN fe;/ th e/; ftZu ;N/ gkoNhnK B{z Bkb b?D dk :sB ehsk. wko{ y/sh ekB{zB dk wko{ n;o Gkos
f;nk;sdkB, g[bh;, B"eoSkj, r'dkwK ftZu' tgkoh nkgD/ w[Bkc/ B{z w[Zy
n dk ;wK S/ wjhB/ s'A tZX Bk j't/. f;nk;h gkoNhnK B/ nkgDh otkfJsh dh nZ;h eo'V rohp ns/ wkfXnw tor
T[d:'rgsh, T[Zu-tgkoh, feqeNo, oZy e/ nkBki eZY e/ nkgD/ wkbK
bkn nc;oK dh ftXh ;wkgs ehsh
B"eohnK s/ spkdfbnK dk T[d:'r s/ ;'u okjhA rZb B{z f;nk;h fpnkBpkih s/ g?Dk fB;fus j?. fe;kB d/ Bkb jh
t/u/rk. wkbK ftu' ykd gdkoE yohd
ikt/.
e[Zb fBnK nfXekoh nkfd ej/ ik ;ed/ sZe ;hws oZfynk ns/ fdb'A ;fj:'r wid{o, S'N/ tgkoh, p/o[irko B'itkB e/ ykD dh Gkos d/ 80eo'V b'eK dh
id'A fe;/ eowukoh dk e'Jh e/; jZb
jB. BjhA fdZsk. ns/ ;e{bK d/ pZu/ th fJjBK ekB{zBK dh
j' ikt/ sK e'oN dk T[j c?;bk T[; tor ;woEk BjhA j?. b'e szso d/ Ezw nko Nh
fGqSNkuko dhnK nB/eK fe;wK f;nk;h gkoNhnK dk ;fj:'r Bk wko j/m nkT[Dr/. Gkos ;oeko tZb'A
d/ ;ko/ w[bkzwK bJh nkgD/ nkg bkr{ nkJh B{z ;'fXnk ik fojk j?. f;fynk d/
jB- dcsoh gqSk;eh fGqSNkuko, fwbdk d/y e/ fe;kB iE/pzdhnK B/ wkB:'r ;[gohw e'oN dhnK jdkfJsK
j' ikt/. Ezw nko Nh Jh ni/ nX{ok j?. Gkos
fB:[eshnK, T[BshnK s/ spkdfbnK dk nkgD/ s"o s/ nzd'bB S[o{ eo fdZsk. s/1995 ftZu ;e{bh pZfunK bJh w[cs
n?vt'e/N; n?eN 1961 ftZu ;'XK d/S dh fizBh tZvh nkpkdh fJjBK
fGqSNkuko, ftnkj SkdhnK, dhtkbh, fe;kB iE/pzdhnK d/ fBo'b r?o f;nk;h fwv v/ whb ns/ 2013 ftZu B?SBb
eoe/, tehbK dhnK ch;K fBSfus ekB{zBK d/ wko{ n;o j/m nkT[D dh
BtK ;kb nkfd fsT[jkoK ;w/s wzsohnK o'b B{z b'eK dk gzikp ns/ jfonkDk c{v ;?cNh fpb okjhA rohpK bJh Bkwkso
ehshnK ikD ns/ tehbK B{z nkgD/
nc;oK dk wfjzr/ s'jfcnK dk ftZu tZvk ;woEB fwfbnk ns/ o/NK s/ nBki ;gbkJh eoBk fB;fus ;zGktBk j?,T[zBh tZvh nkpkdh B{z ekB{zBK
w[tZeb gqsh itkpd/j pDkfJnk ikt/.
fGqSNkuko, wzsohnK, nc;oK dhnK fBZs d/ fybkc yV e/ ;zxoS ftZu fjZ;k
SxzoS fdB' fdB shyD j[zdk frnk. eotkfJnk frnk ;h. j[D fJjBK wko{
wkDjkBh e'oN n?eN 1971 ftZu
tXdhnK sBykjK, GZfsnK, g?BSBK gkT[Dk pDdk j?.
;'X eoe/ iZiK d/ c?;fbnK dh T[;ko{ gzikp dhnK f;nk;h fXoK x'b B{z fdZbh ekB{zBK okjhA ;kok nBki tZv/ tgkoh
ftubk fGqSNkuko. jopz; f;zx ;zX{
jopz; f;zx ;zX{
jopz; f;zx ;zX{
jopz; f;zx ;zX{
jopz; f;zx ;zX{
nkb'uBk dk whvhnk ns/ iBsk B{z b? ikD dk skjDk wkodhnK ojhnK. yohd e/ nkgD/ r'dkwK ftZu iwK eo
fJZe ftXkfJe e[Zb fwbk e/ eohp
nfXeko j'Dk ukjhdk j?. bzp/ ftuko tNKdo/ s'A pknd x"b B{z b?Dr/ ns/ ;oeko e'b pjkBk pDk
d' bZy o[gJ/ dhnK ;oeko gk;'A gqsh w?bpoB nk;Nq/bhnk
;zftXkB dh Xkok 105 (2) c"oh fdZbh fScN eoB dk c?;bk ehsk ikt/rk fe ;oeko gk; e'Jh nkBki BjhA
wjhBk ;j{bsK gqkgs eodk j?. 0452640039
39
39
39 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
39 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
39 gzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
G? ekj{ eT[ d/s Bfj Bfj G? wkBs nkB..
G? ekj{ eT[ d/s Bfj Bfj G? wkBs nkB..
G? ekj{ eT[ d/s Bfj Bfj G? wkBs nkB..
G? ekj{ eT[ d/s Bfj Bfj G? wkBs nkB..
G? ekj{ eT[ d/s Bfj Bfj G? wkBs nkB..
fJ; ;kb r[o{ s/r pjkd[o ;kfjp ihAd, jfonkDk) g[Zi/ . XwskB ftZu o'z ipoh w[;bwkB pDk fojk ;h. fJ; bJh T[j woB s'A BjhA vod/ . bZyh okJ/ tDikok dh ;h .
dk ¤00 ;kbk iBw fdjkVk GkJh dZr' f;Zy gzE dk w;zd ;h . eSwhoh gzfvs, rtoBo fJcfsyko r[o{ ;kfjp B/ n"ozrz/p B{z fejk r[o{ ;kfjp dh Sjhdh ftbZyD
wBkfJnk ik fojk j?. r[o{ ;kfjp d/ GkJh dZr' dk fJbke/ ftZu pVk uzrk ykB d/ z[bw s'A pj[s szr nk u[Ze/ fe Xow zpod;sh sbtkoK dh B'e ns/ ftS/SskL fJfsjk; ftZu r[o{
ihtB tko/ ;zy/g ikDekohl o;{y ;h . id'A r[o{ s/r pjkdo ;B . nkgDh ;jkfJsk bJh eSwhoh T[Zs/ BjhA pdbkfJnk ik ;edk . s/r pjkd[o ;kfjp dh Sjhdh
iBwL ¡ ngq?b ¡¦¢¡ JhH ;kfjp T[ZE/ g[Zi/ sK ;?AeV/ f;Zy r[o{ gzfvs e/dko BkE, pdoh BkE, fjzd{nK B{z zpod;sh w[;bwkB pDk ftbZyD ns/ ftS/S noE oZydh j?.
iBw ;EkBL nzfwqs;o (gzikp, ;kfjp B{z fwbD bJh nkT[Ad/ oj/ . d[nkoek g[oh, eKuh, wEok ns/ j'o e/ T[j Bk sK ;Zu/ w[;bwkB j'D dk ftbZyDsk fJ; rZb ftZu j? fe
Gkos) r[o{ ;kfjp fJE/ jo o'z dhtkB ;ko/ fjzd{ e/AdoK s/ rJ/ go fe;/ B/ ;ze/s d/ fojk j?, Bk jh oZp dh ozk fJj Sjhdh nkgD/ bJh BjhA, nkgD/
fgskL r[o{ jor'fpzd ;kfjp ;ikfJnk eod/ ;B. 28 nes{po, th T[BQK dh cfonkd fe;/ Bk ;[Dh . ftZu uZbD dk ns/ Bk jh T[j GkJhuko/ bJh BjhA pbfe wkBtsk
wkskL wksk BkBeh ih 1665 sZe r[o{ ;kfjp fJZE/ jh oj/ T[BQK B/ n"ozrz/p d/ fjzd{-okig{s nkgDh goik gqsh nkgD/ coz dk B{z pukT[D ykso fdZsh rJh . fJ;
GokL pkpk r[ofdZsk ns/ fco ehosg[o ;kfjp ub/ rJ/ . tzhoK sZe th gj[zu ehsh j? go gkbD eo fojk j? . pkdSkj j'D d/ r"otwJh Sjkds B/ Bk e/tb f;Zy
pkpk ;{oi wZb nzBdg[o t;kT[DkL T[BQK B/ th ngDh p/p;h zkjo eo Bks/ T[; dk coz j? fe T[j fjzd{nK, fJfsjk; B{z BtK w'V fdZsk ns/ d{i/
pkpk nDh okJ/ 16 i{B 1665 JhH ftZu, r[o{ s/ fdZsh . T[BQK dh nkyoh nk; e/tb ns/ j'o r?o w[;bwkBK B{z w[;bwkBK gk;/ g{o/ ;z;ko B{z jZe, ;Zu, fJB;kc
pkpk nZNb okJ/ r pjkd[o ;kfjp B/ fpbk;g[o d/ r[o{ BkBe ;kfjp s/ ;h . 25 wJh, d/ pokpo ;wM/. go T[; B/ fjzd{nK ns/ Xow bJh th wo-fwND dk
G?DL phph tho' oki/ Ghw uzd dh okDh ibkb d/th 1675 JhH B{z, ¡¦ eSwhoh gzfvsK B{z z[bw dk fSeko pDkfJnk j'fJnk izpk gqdkB ehsk . r[o{ ;kfjp dh
ftnkjL 14 ;szpo 1632 JhL s'A 500 o[gJ/ Bkb fgzv wky'tkb dk fJZe iZEk, GkJh feogk okw dZs j? . fJ; bJh T[BQK B/ wzb{wK dh
Sjkds B/ T[; ;w/A d/ wzb{wK,
B{z, byB'oh fgzv (eoskog[o, ibzXo) (o'gV) ftZu zwhB yohd e/ uZe dh nrtkJh ftZu, r[o{ s/r pjkdo pKj geV bJh j? .
fBskfDnK, fBUfNnK ns/
tk;h, bkb uzd ns/ fpSB e"o dh ;kfjp e'b uZe BkBeh nkfJnk . n"ozrz/p r[Z;/ ftZu ezp T[Zfmnk
fBwkfDnK d/ fjod/ ftZu fJZe BthA
;g[Zsoh wksk r[io e"o Bkb . GkJh feogk okw, eSwho ftZu f;Zy ns/ j[ew fdZsk fe r[o{ ;kfjp B{z
pbfpzdo f;zx
pbfpzdo f;zx
pbfpzdo f;zx
pbfpzdo f;zx o{j c{e fdZsh . r[o{ ;kfjp dh
pbfpzdo f;zx
n"bkdL r'fpzd okfJ (pknd ftZu Xow d/ ;ZG s'A tZv/ gqukoeK ftZu'A b'j/ d/ fgzio/ ftZu pzd eo fdZsk
e[opkBh Bk e/tb ;wekbhB ;wki
r[o{ r'fpzd f;zx) dk iBw 22 d;zpo BkBeh BK dk Sfjo t;kfJnk frnk fJZe ;B . id'A eSwhoh gzfvsK B/ ikt/ ns/ fJBQK d/ w[ohdK B{z s;hj/
bJh pbfe nkT[D tkbhnK ghVQhnK
1666 JhL B{z gNBk ftZu wdd bJh cfonkd ehsh sK r[o{ s/ d/ e/ wko fdZsk ikt/ .
. j[D fJ; dk Bkw nkBzdg[o ;kfjp
bJh th gq/oBk-;o's pD rJh .
r[ordhL 30 wkou 1664 j? . r pjkdo ;kfjp B/ gzfvsK B{z T[BQK n"ozrz/p d/ j[ew nB[;ko
21thA ;dh ftZu fJ; Sjkds dh
Jh;th r[o{ s/r pjkdo ;kfjpl wkou dh wdd eoB dk Go';k d/ fdZsk gfjbK GkJh wsh dk; B{z nko/ Bkb
wjZssk j'o th fdqVQ j' iKdh j?
SjkdsL 11 Btzpo, 1675 JhL, 1673 d/ nkyoh jcs/ s'A 10 i[bkJh ns/ fejk T[j n"ozrz/p dZ; d/D fe uhfonk frnk, fco GkJh ;sh dk;
feT[Afe nZi fco ;kvk ;wki GkSk,
uKdBh u"e fdZbh 1675 sZe uZe BkBeh ftZu oj/ . i/ T[j r[o{ s/r pjkdo ;kfjp B{z B{z o{z ftZu pzB e/ ;kfVnk frnk ns/
fJbke/ ns/ Xow nkfd d/ BK 's/
pkDhL 15 okrK ftZu e[Zb 59 r[o{ ;kfjp dh g{oph Gkos tb w[;bwkB pDk bt/ sK ;ko/ jh fco GkJh fdnkbk B{z T[pbdh d/r
nDfrDs fjZf;nK ftZu tzfvnk
Spd ns/ 57 ;b'e gqukoe :ksok eSwhoh gzfvs w[;bwkB pD ftZu ;[ZN fdZsk frnk . fJ; gqeko
j'fJnk j? . r[o{ ;kfjp dh bk;kBh
w[ZYbk ihtB n"ozrz/p B/ fjzd{nK T[Zgo ;ysh ikDr/ . T[BQK B{z nDwB[Zyh s;hj/ d/ e/ Skfjd
Sjkds dh o'SBh jh eZNVsk d/ BS/
r[o{ s/r pjkdo ;kfjp dk iBw eoBh S[o{ eo fdZsh sK r[o{ s/r Sjhdh eo fdZsk frnk .
ftZu nzBQ/ j'J/ fjz;ktkdhnK B{z ukBD
1 ngq?b 1621 B{z wksk BkBeh ih pjkd[o ihl fjzd{ iBsk B{z fdbk;k r[o{ s/r pjkd[o ;kfjp ;wM rJ/ 11 Btzpo, 1675 JhL B{z uKdBh
dh feoB d/ ;edh j? .
dh e[Zy'A nzfwqs;o fty/ r[odtkok d/D ns/ f;Zyh gquko bJh g{op d/S ;B fe T[; ;w/A Sjhdh dh b'V j? u"e fdZbh fty/ r[o{ s/r pjkd[o
r[o{ ;kfjp B{z SoXKibhL nZi
r[o{ e/ wfjb s/ j'fJnk . T[j S/t/A tZb uZb gJ/ . fi; Bkb v[Zpd/ Xow B{z pukfJnk ;kfjp B{z th Sjhd eoB bJh ekzh
d/ fdB r[o{ ;kfjp dh wjkB Sjhdh
r[o{, r[o{ jor'fpzd ;kfjp d/ gzit/A ¦ i{B ¡¦•¦ JhHL r[o{ ;kfjp B/ ik ;edk j? . T[BQK nkgD/ g[Zso, B/ cstk gVQ fdZsk . iZbkd
B{z ;kvh SoXKibh fJj jh j't/rh
ns/ ;ZG s'A S'N/ ;g[Zso ;B . T[BQK nBzdg[o s'A Gkos dk gqukfoe d"ok r'fpzd okfJ B{z dZf;nk fe n"ozrz/p ibkbdhB B/ sbtko Bkb tko
fe n;hA wB[ZyK d/ pDkJ/ XowK s'A
d/ pugB dk Bkw fsnkr wZb ;h . S[o{ ehsk . nBzdg[o s'A xB"bh, o'gV, d/ z[bw B{z o'eD bJh fe;/ wjKg[oy eoe/ r[o{ ;kfjp dk ;h; XV Bkb'A
1635 ftZu eoskog[o dh bVkJh w{b/tkb j[zd/ j'J/ sbtzvh ;kp' dh Sjhdh dh b'V j? . r'fpzd okfJ nbZr eo fdZsk fi; Bkb r[o{ T[Zgo T[Zm e/ ;op-;KM/ Xow
ftZu r[o{ jor'fpzd ih B/ pjkdoh g[Zi/ . ih B/ fejk fe T[BQK s'A fpBK j'o e'Jh ;kfjp Sjhd j' rJ/. noEks wkBtsk, nfjz;k, dfJnk,
B{z d/yfdnK T[BQK dk Bkw s/r ¢© wkou ¡¦•§ JhHL r[o{ ;kfjp wjKg[oy BjhA j' ;edk . fJ; soQK r[o{ ;kfjp dk ;z;ekoL nwB ns/ nyzvsk d/ o;s/ T[Zgo
pjkdo oZy fdZsk . jod[nko gj[zu/ ns/ T[E/ T[j v/Y r[o{ s/r pjkd[o ;kfjp B/ fjzd{ Xow r[o{ s/r pjkdo ;kfjp B{z Sjhd edw XohJ/ .
r[o{ ;kfjp B/ 9 ;kb d/ eohp wjhBk oj/ ns/ nk; gk; d/ dh oZfynk bJh Sjhd j'D dk c?;bk eoB dk j[ew d/D d/ Bkb-Bkb r[o{ ;kfjp dh pkDhL r[o{ rqzE
nzfwqs;o r[zko/ ns/ fco T[j eo fbnk . n"ozrz/p dk fJj th j[ew ;h fe r[o{ ;kfjp ftZu, r[o{ s/r pjkdo ;kfjp
fJbkfenK ftZu th gquko eoB
eoskog[o (fibQk ibzXo) ub/ rJ/ . T[; s'A pknd r[o{ ;kfjp r[o{ ;kfjp dh frqcskoh dk ;kfjp dh d/j d/ uko N[eV/ eo e/ d/ 15 okrK ftZu 59 Spd ns/ 57
rJ/ . XwXkB, e[oeS/so, wE[ok ns/ j[ewL id'A eSwhoh gzfvsK B/ r[o{ fdZbh Sfjo d/ uko/ gk;/ uko ;b'e doz jB . T[BQK dh pkDh, r[o{
r[orZdh T[Zgo fpokiwkB j'Dk nrok rJ/ . ;kfjp dk ;[B/jk n"ozrz/p B{z d/ fdZsk dotkfznK s/ bNek fds/ ikD go r'fpzd f;zx B/, 1706 JhH ftZu,
r[o{ jo feSB ;kfjp B/ nekb i{B ¡¦¦¡ JhHL r[o{ ;kfjp r:k sK T[; B/ r[o{ ;kfjp B{z frqcsko jB/ok j' ikD eoe/ T[; d/ fJ; j[ew dwdwk ;kfjp (;kp' eh sbtzvh)
ubkD/ d/ ;w/A nkyoh Spd @pkpk rJ/ . fJZE'A nkrok, ekBg[o, eoB d/ j[ew zkoh eo fdZs/ . dh gkbDk Bk j' ;eh . fty/, r[o{ rqzE ;kfjp ftZu uVQkJh .
pekbk@ ej/ ;B . fi;dk noE nbkjkpkd, gq:kr, eKSh nkfd 8 i[bkJh 1675 r'fpzd okfJ B{z GkJh i?sk r[o{ ;kfjp dk ;h; b? okrK nB[;ko r[o{ s/r pjkdo
nrbk r[o{ dk pkpk pekbk fty/ fjzd{ shoEK s/ rJ/ . fJeZm/ j'J/ b'eK r[orZdhL r'fpzd okfJ B{z r[orZdh e/ nkBzdg[o ;kfjp gj[zu frnk fiE/ ;kfjp d/ pkDh dk t/otk fJ; soQK
j'Dk ;h. fJ; soQK r[o{ s/r pjkdo B{z r[owfs fdqVQ eotkJh ns/ dZf;nk Ekg e/, r[o{ ;kfjpl GkJh wsh dk;, r[o{ r'fpzd f;zx ;kfjp B/ r[o{ s/r j?l
;kfjp B{z f;ZyK dk B"tK r[o{ wzB fe ;s;zrs jh ;Zuk shoE j? . GkJh ;sh dk;, GkJh i?sk ns/ GkJh pjkd[o ;kfjp d/ ;h; dk ;z;eko okr[ rT[Vh × 9 Spd
fbnk frnk. Xho wZb ns/ fgqEh uzd fdnkbk nkfd e[ZM f;ZyK Bkb eo fdZsk . r[o{ s/r pjkd[o ;kfjp
i[bkJh ¡¦¦¡ JhHL r:k s'A okr[ nk;k × 1 Spd
dh n"bkd B/ T[BQK dk fto'X ehsk. gNBk gj[zu/ . fJZE/ GkJh i?sk fdZbh tZb uZb gJ/ . d/ XV B{z GkJh bZyh Skj nkgD/ xo okr[ d/trzXkoh × 3 Spd
r[o{ ih d/ ftS/S ezw jbtkJh d/ xo wksk r[ioh ih (i' id' nkro/ gj[zu/ sK r[o{ ;kfjp, b? frnk . T[; B/ nkgD/ xo B{z nZr okr[ fpjkrVk × 1 Spd
r[orZdh s/ p?mD s'A pknd r[o{ wK pDB tkb/ ;B) B{z SZv e/ nkg GkJh wsh dk;, GkJh ;sh dk;, GkJh bk e/ r[o{ s/r pjkd[o ;kfjp dh
okr[ ;'ofm × 12 Spd
s/r pjkd[o ;kfjp B{z dopko ;kfjp g{oph Gkos uZb/ rJ/ . i?sk ns/ GkJh fdnkbk B{z frqcsko XV dk ;z;eko eo fdZsk ns/ T[BQK
okr[ XBk;oh × 4 Spd
nzfwqs;o ftZu dkyb BjhA j'D fdZsk g{oph GkosL r[o{ ;kfjp fpjko, eo fbnk frnk. nrok s'A T[BQK B{z dhnK n;EhnK B{z T[ZE/ jh dZp fdZsk
okr[ i?s;oh × 3 Spd
frnk . fiE/ r[o{ ;kfjp B/ fBtk; nk;kw pzrkb ns/ Ykek ftZu f;Zyh fdZbh fbnKdk frnk. r[o{ s/r . nZi fJ; n;EkB dk Bkw
okr[ N'vh × 1 Spd
ehsk ;h T[E/ nZi r[od[nkok Ezw dk gquko eoB ub/ rJ/ . pjkd[o ;kfjp B{z n"ozrz/p d/ r[od[nkok oekp rzi j? .
okr[ fsbzr × 3 Spd
;kfjp (EVk ;kfjp) SS'ps j?. fco g[Zso dk iBwL ;kjwD/ g/S ehsk frnk ns/ ikB r[o{ s/r pjkd[o ;kfjp d/ ;h;
okr[ fpbktb × 3 Spd
r[o{ ;kfjp B/ nzfwqs;o d[nkb/ Xow pySD bJh fszB SosK oZyhnK ns/ XV d/ ;z;eko pko/ GZN tjh
22 d;zpo 1666 JhL B{z gNBk
okr[ okwebh × 3 Spd
gquko bJh :ksoktK S[o{ eo rJhnKl ftZu fJj fbfynk j?, šbyhnk p/
ftZu jh r[o{ r'fpzd f;zx ;kfjp dk
okr[ wko{ × 3 Spd
fdZshnK. ;G s'A gfjbK T[j x[Ze/ iBw j'fJnk . ¡H fJ;bkw ep{bDk iK Nk r'X{ ek, Brkjhnk-j/wk-jkVh
okr[ p;zs[ × 5 Spd
tkbh rJ/. fJ; dk Bkw j[D 'r[o{ ek uZe BkBeh tkg; nkT[DkL ¢H e'Jh uwseko fdykT[Dk iK p/N/ byhJ/ e/, ikd' pz;hJ/, pVshJ/
okr[ ;kozr × 4 Spd
pkr' j?. soBskoB, yv{o ;kfjp, g{oph Gkos s'A r[o{ ;kfjp tkg; uZe £H Sjhd j'D bJh fsnko j'D eBkT[s, BkfJe X{zwk p/Nk ekBQ/ ek,
okr[ i?iktzsh × 4 Spd
r'fJzdtkb s'A pknd r[o{ ;kfjp BkBeh nk rJ/ ns/ gNB/ s'A gqtko r[o{ ;kfjp B/ T[Zso fdZsk fel s{zwo fpzibT[s, r[o{ s/r pjkdo ih
G? ekj{ eT[ d/s Bfj Bfj G?
wkbtk fJbke/ d/ sbtzvh ;kp', w'V B{z th fJE/ p[bk fbnk . fJE/ jh ¡H jo/e iht B{z nkgDk Xow wjb BKtK eh bkS T[mkJ/ bkJ/,
wkBs nkB..
wzvh, wfj;oykBk nkfd EktK s/ gfjbh tko r'fpzd okfJ B{z fwb/ . fBGkT[D dh nkzkdh j'Dh ukjhdh ;kb ;soK ;? pZsh;, wzrjo ;[dh
ej[ BkBe ;[fB o/ wBk frnkBh
f;Zyh dk gquko eoB bJh rJ/ . eSwhoh gzfvsK dh cfonkd j? ns/ Xow pdbD bJh fe;/ B{z SZN, r[o{tko e/ fdj[z . dkr ehnk
wkbt/ d/ tZy-tZy fJbkfenK n"ozrz/p pj[s jh :B{zBh ns/ wzp{o BjhA eoBk ukjhdk, o;hBk rkw w/A nkX xoh o?B ojh .š skfj pykfB ..¡¦.. gzBk ¡¤¢§
ftZu Xow gquko eod/ j'J/ r[o{ s/r ¢H uwseko fdykT[D/ r[o{ dh (GZN tjh ikd'pz;hnK eh, yksk
z[bwh pkdSkj ;h. T[; B/ r?o
tkfj r[o{ ih ek ykb;k..
tkfj r[o{ ih ek ykb;k..
tkfj r[o{ ih ek ykb;k..
tkfj r[o{ ih ek ykb;k..
tkfj r[o{ ih ek ykb;k..
pjkdo ;kfjp, ngq?b 1665 d/ w[;bwkBK ns/ eSwhoh gzfvs T[Zs/ ozk d/ T[bN j? ns/ pVshJ/ eBkT[ks'A ek) . T[d'A
tkfj r[o{ ih eh cfsj..
tkfj r[o{ ih eh cfsj..
tkfj r[o{ ih eh cfsj..
tkfj r[o{ ih eh cfsj..
nyho ftZu, XwskB (j[D fzbQk pj[s z[bw Ykfjnk. T[j T[BQK B{z jo £H ihT[Dk ns/ wkoBk oZp d/ j?, okfJ;hBk fgzv dh ;koh zwhB GkJh tkfj r[o{ ih eh cfsj..
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
4 4 4 4 40 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
e'e?r B/ w[cs w?vheb u?eng e?Ag brkfJnk
e'e?r B/ w[cs w?vheb u?eng e?Ag brkfJnk
e'e?r B/ w[cs w?vheb u?eng e?Ag brkfJnk
e'e?r B/ w[cs w?vheb u?eng e?Ag brkfJnk
e'e?r B/ w[cs w?vheb u?eng e?Ag brkfJnk
f;vBh (fpT{o') fwsh 28-09-2021 s'A nkJ/ vkH ;fosk d/t GkNhnk ns/ ;fosk d/t GkNhnk tZb'A cqh w?vheb e?Ag ;wMkfJnk ns/ BfSnK s'A puD bJh dZf;nk ns/ fgzv d/ ;ogzu ni/ e[wko
B{z e/no tzB e/no nkb ro[Zg nk;Nq/- ;[oihs f;zx B{z ;z;Ek tZb'A ih nkfJnK ns/ NhHphH fvgkoNw?AN d/ ;hBhno ;oekoh j;gskb ftZu cqh dtkJh fdZsh dk fJ; gq'rokw ftZu nkT[D s/ XzBtkd
bhnk ns/ wksk ihs' ih ;z;Ek tZb'A B{z fejk frnk. NohNw?AN ;[gotkJhzo ;[oihs f;zx tZb'A iKdh j? fJ; pko/ ikDekoh fdZsh. fJ; ehsk. fJ; cqh w?vheb e?Ag ftZu b'eK
ubkJ/ ik oj/ cqh fv;g?A;oh ftu gqXkB ;oekoh j;gskb GkJh i?sk ih ;qh NhHphH dh fpwkoh pko/ ns/ e'o'Bk d/ pko/ d"okB vkH ;fosk B/ nkJ/ j'J/ b'eK B{z B/ nkgDk u?Zeng eotkfJnk ns/ cqh
w?vw joihs e"o B/ ;oekoh j;gskb nkBzdg[o ;kfjp d/ j'fwUg?fEe vkH ft;Ekog{ote nkJ/ j'J/ fgzvK d/ b'eK B{z j'fwUg?fEe dtkJh d/ ckfJd/ pko/ dtkJhnK bJhnK.
f;vBh
f;vBh u o/bt/ w[bk wK dh jVskb, :ksoh j'J/ go/
f;vBh 'u o/bt/ w[bku o/bt/ w[bkzwK dh jVskb, :ksoh j'J/ go/wK dh jVskb, :ksoh j'J/ go/SkBkB kBkB kB
f;vBh u o/bt/ w[bku o/bt/ w[bk wK dh jVskb, :ksoh j'J/ go/wK dh jVskb, :ksoh j'J/ go/ fJNbh ftu o' h-o'Nh ewkT[D rJ/ gzikph B"itkB dh w"sh-o'Nh ewkT[D rJ/ gzikph B"itkB dh w"s
f;vBh
fJNbh ftu o'
fJNbh ftu o'zh-o'Nh ewkT[D rJ/ gzikph B"itkB dh w"sh-o'Nh ewkT[D rJ/ gzikph B"itkB dh w"s
fJNbh ftu o' h-o'Nh ewkT[D rJ/ gzikph B"itkB dh w"s
fJNbh ftu o'
fe i/ ;zGt j't/ sK ;ko/ iBse nktkikJh
dh tos'A Bk eoB. T[BQK B/ ;'wtko B{z
gZsoekoK B{z fejk,šfeogk eoe/ :ksok
d/ ftebge ;kXB bZG', i/ s[jkB{z eZbQ
:ksok BjhA eoBh g?Adh sK feogk eoe/
fJj ;[fBSfus eo' fe s[;hA xo oj' iK
ftebge ;kXBK dh tos'A eo'.'' f;vBh
Nq/BK d/ w[Zy ekoiekoh w?N b"Arb?Av B/
;'wtko B{z fejk fe T[; B{z wjkwkoh d/
d"okB NqK;g'oN eowukohnK dhnK e'fSSK
's/ wkD ;h fJ; bJh jVskb dk fJj
wkVk ;wK ;h. T[BQK fejk, ;kv/
cozNbkJhB ;Nkc B/ fJ; e'ftv ntXh
d"okB ;/tktK B{z ;[oZfyns Yzr Bkb
ubkT[D bJh SkBdko ezw ehsk j?. n;hA
pj[s fBokS jK fe T[BQK B/ fJj ekotkJh
ehsh j? feT[Afe n;hA ikDd/ jK fe zo{oh
eowukoh jo o'z ezw s/ ikD bJh o/b ;/
tktK 's/ fBoGo eod/ jB.
ebk;?A; B/ fejk fe n?ANogqkJhz
;wM"s/ dh fwnkd wJh ftZu ysw j' rJh
;h go b'Arb?Av ns/ n?Bn?;vpb:{ Nq/BK
d/ w[Zy ekoiekoh v/b w/foe B/ whfNzrK
B{z p/ofjwh Bkb Bzo nzdkz eo fdZsk o'w (fpT{o') fJNbh ftZu fJ; ;kb fiZE/ e'o'Bk d/ d?As B/ eJh xoK d/ dht/ p[Mk
ns/ T[BQK d/ ;EkB s/ i{Bhno ;Nkc G/ fdZs/ jB T[ZE/ Gkosh gzikphnK dh p/tesh e[dosh w"sK B/ th eJh xo T[ikV e/
fink. ebk;?A; B/ fejk, T[j nZi ;t/o/ oZy fdZs/ jB. w"sK dk fJj f;bf;bk o[ZeD dk Bkw Bjh b? fojk. fJNbh d/ Sfjo
f;vBh (fpT{o') f;vBh ftu o/b j'Jh j?, fiZE/ fXoK nkg; ftZu bVdhnK
fJZe gq?; ekBcoz; bJh pkjo nkJ/ go to'Bk B/V/ Gkosh B"itkB fi;dh ezw d"okB nuBu/s w"s j'D dk ;wkuko gqkgs
:ksohnK B{z nkT[D-ikD ftZu go/SkBh jB. o/b, Nokw ns/ pZ; :{BhnB
T[BQK B/ ;kv/ Bkb rZbpks eoB s'A j'fJnk j?.
dk ;kjwDk eoBk fgnk. w[bkzwK dh n?Bn?;vpb:{ d/ ;eZso nb?e; ebk;/
fJBeko eo fdZsk. :{BhnB 3H5 gqshSs fJ; ;pzXh ikDekoh fdzfdnK fwqse d/ d';s byftzdo f;zx bZeh e;shfbT[B/
jVskb sBykj tXkT[D B{z b? e/ ;h. A; B/ fejk fe i/eo w[Zy ;hBhno j;shnK
sBykj tkX/ dh wzr eo ojh j? id'A fe (wkBs'tk) B/ dZf;nk fe pbd/t f;zx (43) ;g[Zso bkj"oh f;zx i' fe E'VQ/ fdB
vokJhto fpjso sBykj ns/ SosK bJh B/ rZbpks B{z Bzo nzdkz eoBk ikoh
n?Bn?;vpb:{ ;oeko Bt/A T[d:'r gfjbK jh ezw 's/ bZrk ;h, d[gfjo d/ ykD/ s'A pknd id'A T[j ezw 's/ bZrk sK E'VQ/
jVskb eo oj/ ;B. oZfynk sK nrb/ 30 fdBK ftZu nkw
;wM"s/ d/ gfjb/ ;kb bJh 0H3 gqshSs NkJhw pknd jh p/j'S j' e/ fvZr frnk. fi; s/ s[ozs fJNbh d/ f;js ftGkr B{z
:{BhnBK dk efjDk j? fe T[BQK B/ nkdwh gkoNh dhnK j'o T[d:'fre
dh g/SeS eo ojh j?. j'o w[ZfdnK ftZu c'B ehsk frnk. E'VQ/ ;w/A pknd n?Ap{b?A; d/ Bkb nkJ/ vkeNoK B/ iKu gVskb
jcfsnK dh :'iBk pDkJh ;h, yk;eo ekotkJhnK j' ;edhnK jB.
b'eK B{z j'o G{fwektK ftZu g[Borfms d"okB pbd/t f;zx B{z fwqse eoko d/ fdZsk. fwqse pbd/t f;zx gzikp d/ fzbQk
zo{oh eowukohnK B{z ezw s/ nkT[D ns/ NoK;g'oN cko n?Bn?;vpb:{ d/
eoBk, e'ftv-19 ;ckJh B"eohnK dh ns/ BtKSfjo d/ fgzv rVQh nihs f;zx dk tk;h ;h. ;wki ;/th ;z;Ek Sqh r[o{ BkBe d/
fbnkT[D pko/ ;h. fJj jVskb fJZe Bt/ w[Zy ;zukbB nfXekoh jktov e'fbB;
;kJhN s/ bkzwh tkfJo; N?;fNzr dh t ih ;opZs dk Gbk u?foNh NoZ;N B/ fJNbh dhnK ;wki;/th ;z;EktK e'b fwqse
A T[Zdw ;wM"s/ bJh rZbpks d/ d"okB B/ f;vBh d/ :ksohnK B{z nghb ehsh
nDj'Ad Skwb j?. Soho B{z Gkos G/iD bJh nZr/ nkT[D dh nghb ehsh j?.
;[Bfjoh GftZy bJh fBT{
;[Bfjoh GftZy bJh fBT{ hb?Av rJ/ gzikph
;[Bfjoh GftZy bJh fBT{ hb?Av rJ/ gzikphhb?Av rJ/ gzikph
;[Bfjoh GftZy bJh fBT{
;[Bfjoh GftZy bJh fBT{zhb?Av rJ/ gzikphhb?Av rJ/ gzikph
B"itkB o"fpBgqhs f;zx dh nuBu/s w"s
B"itkB o"fpBgqhs f;zx dh nuBu/s w"s
B"itkB o"fpBgqhs f;zx dh nuBu/s w"s
B"itkB o"fpBgqhs f;zx dh nuBu/s w"s
B"itkB o"fpBgqhs f;zx dh nuBu/s w"s
nkeb?Av (fpT{o') fBT{zhb?Av tZ;d/ tkfbnK B/ id' T[; B{z ;[Zs/ gJ/ B{z thi/ 's/ nkfJnk ;h. w"s dk ekoB ni/
gzikph GkJhuko/ 'u fJj ypo pV/ jh d[Zy T[mkT[Dk ukfjnk go T[j Bjh j;gskb tZb'A n?bkfBnk Bjh frnk.
Bkb gVQh ikt/rh fe nkeb?Av d/ gkgkN'J/ p'fbnk.T[; B{z s[ozs n?p{b?A; zohJ/ o"fpBgqhs d/ xo fJsbkj d/ fdZsh rJh
N'J/ 'u ofj oj/ eohp 23$24 ;kb d/ j;gskb gj[zukfJnk frnk fiZE/ fJ; j? ns/ T[;dh fwqse d/j B{z T[;d/ xo G/
gzikph B"itkB o"fpBgqhs f;zx dh w"s B{z fwqse x'fSs ehsk frnk. iD bJh Gkosh jkJh efwSB ns/
j'D dk d[Zy Gfonk ;wkuko gqkgs j'fJnk fJj B"itkB ;qh soBskoB ;kfjp efwT{BNh ;z;EKtK tZb'A wdd ehsh ik
j?. fJj B"itkB fi; xo ftZu ftZu o?AN d/ B/Vb/ fgzv Bkobk Bkb ;pzXs ;h ojh j?.o"fpBgqhs wkfgnK dk fJeZbk
's/ ofj fojk ;h nZi ;t/o/ Bkb ofjD ns/ ;kb 2017 'u fBT{ihb?Av ;NZvh g[Zso ;h ns/ T[; dh fJe tZvh G?D j?.
gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
gzikp NkJhw
4 4 4 4 41 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
ejkDh
ejkDh
ejkDh
ejkDh
ejkDh
G?D ih
G?D ih n?;H ;keh
G?D ih
G?D ih
G?D ih
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
shj tfoQnK ftu ;oeko tb'A nkJh go pkjo fBebdh dk gsk Bk brdk d/fynk ;h. B{z gzi toQ/ bzx rJ/. T[j bzpodko d/
gfjbh fuZmh d/yfdnK jh r[odhg e"o d/ ns/ p/ukoh g[fb; y/s d/ u[soc/ jh uZeo ''XzBtkd g[Zso s{z ;kv/ i[nkeK dh xo jh ojh. fi;dh e[Vh nZeh dk j[D
p[bQK s/ w[;eokjN fyb T[mh. T[; B/V/ eZNdh jzG iKdh. i{Bh ;[XkoB nk rJh. N/Y/ okj gJ/ T[j ftnkj j' frnk ;h ns/ bzpodko dhnK
yfVnk ;e{b dk ugVk;h ;[yd/t f;zx r[odhg e"o d/ fgT[ B{z T[; fgzv dh th s/o/ Bkb Bkb tkN N[o E'VQ/ pj[s/ BzoK ftu j[D T[j nZeh Bkb'A th pj[sh
th nkgDh y[Sh ;zxDhnK w[ZSK ftu b[e' jo fJe rZb dk gsk ;h. i[nkB e[Vh f;ZX okj g? ikDr/. fgnkoh pD rJh ;h. T[;B{z ykD ghD
fBwQK fBwQK w[;eokD bZrk. w'N/ ShfSnK d/ jZE ftu B"eoh dh fuZmh d/y fJe bzpodko B/ fgnko fGZi/ SpdK Bkb dh e'Jh E[V BjhA ;h. d't/A t/b/ d[ZX bZ;h
tkb/ uSw/A okjhA fuZmh gVQdh j'Jh r[odhg tkoh sK T[;dk nzdo ezp e/ ofj frnk, fJj efjzfdnK r[odhg e"o B{z nkgD/ s/ d/;h fxT[ Bkb u'gVh o'Nh ns/ dkb
e"o nkgD/ nkg B{z Bkb b? shj toQ/ fgZS/ fJj' ;'ufdnK fe T[; fgzv ftu ik e/ B/V/ wzih s/ fpBk T[;h w[zv/ d/ jZEhA ;e{b ;pzh bzpodkoK d/ xo'A fwbdh.
w[V rJh. T[;B{z wJh wjhB/ dh fszB skohy eh T[j T[E'A d/ b'eK d/ jE'A ;[Zuh pDh d/ u"ehdko ;[yd/t f;zx B{z ;Zd xZfbnk. id'A gfjb/ fdB r[odhg e"o ;e{b
u/s/ nkJh. T[;B/ ;Zi/ jZE ftu fJe S'Nk oj/rh< go nkzkd fynkbK tkbh s/ ;[yd/t f;zx d/ nkT[AfdnK she ;ko/ fdB rJh sK fJe e[Vh d/ w{zj'A nkgD/ nkg B{z
fijk Noze cfVnk j'fJnk ;h. fi; d/ fBvo e[Vh ;kjt/A fgT[ B{z jK efjDh jh d/ s"Vh ftu eV/ wbkJh tkb/ d[ZX dk G?D ih ;[D T[;B{z pj[s nihp fijk
fJe e[zv/ s/ b'VhAd/ nkeko Bkb'A fes/ gJh. ezrBh tkbk frbk; fJe ;hoh r[odhg bZrk. go c/o j"b/ j"b/ T[j fJ;dh nkdh
tZvk fizdok pZfink j'fJnk ;h. s/z X[Zg c/o e[M zo{oh ;kwkB fJeZmk eoe/ e"o d/ jZEhA cVk frnk. fJzBh T[wo ukj j' rJh. e/tb ;e{b d/ w[zv/ e[VhnK jh
j[;V ns/ g;hB/ Bkb T[;dk ;kok fgzvk r[odhg e"o B/ Noze u[Ze T[u/ fgzv bJh d/ eZgK d/ ;jko/ eZND tkbh r[odhg BjhA ;r'A ;kok fgzv jh T[;B{z j[D G?D
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
fGZfink j'fJnk ;h. Noze dk j?Avb T[;d/ p; cV bJh. ;Ve'A fgzv S/ e'jK dh d{oh e"o fgnko w[xX j'Jh gsk BjhA fet/A, ih efj p[bkT[D bZrk. T[BQK ftu ;Zm
jZE dhnK T[ArbK ftu rZv rZv g? fojk s/ ;h. p;'A T[so N[ofdnK N[ofdnK id'A ihtB ftu gfjbh tkoh fJe' ;kj ftu ;kb d/ pz[or th j[zd/ ;B. T[j fgzv d/ nkgD/ jZEhA nkNk SkB e/ wktk
;h. fJ;h bJh T[j T[;B{z pko pko ed/ Bt/A ;?Avb B/ T[;dk ;Zik g?o tZY ;[fNnk d[ZX dk Gfonk frbk; ykbh eo rJh. jo fJe S'N/ s'A b? e/ tZv/ she dh G?D pDkfJnk. e?Auh Bkb ekrz eN e/ pj[s
;Zi/ ns/ ed/ yZp/ jZE pdb ojh ;h. sK T[j Noze fJe gk;/ oy e/ tZN s/ E'V/ fuo pknd fJe bzwk bzMk ih jh ;Zdh iKdh ;h. fesBk gftZso ;kohnK MzvhnK fsnko ehshnK rJhnK.
Bt/A ;?Avb d/ ;ys uwV/ B/ T[;dk ;Zik pfj rJh. ghV Bkb T[; dhnK nZyK i[nkB w[zvk r[odhg e"o ;kjwD/ yVk foSsk ;h T[BQK dk T[; Bkb. c/o id'A pj[s fdBK pknd T[;B/
ShS/ ftu uzrh soQK nkgDk w{zj d/fynk
g?o fJe Ekt/A fSZb fdZsk ;h fi; s/ ftu gkDh Go frnk. T[;dk wB ehsk ;h. bzpodko d/ fJj d;D s/ fe fJj Sfjo ofjzd/ fgT[ B/ fJe d' tkoh
sK T[j nkgD/ f;o d/ fyuVh j'J/ tkbk
w[Vek brD eoe/ ibD j' ojh ;h. d{i/ xo tkg; w[V ikt/ go c/o T[;B{z fJ; ;e{b dh BthA wk;NoBh j? sK ;[yd/t r[odhg e"o B{z T[; EK s'A pdbh eotkT[D
B{z d/ydh jh ofj rJh. T[;B{z gfjbh tkoh
gj/ dk sZsk o/s ;?Avb Bkb orV yk soQK bZrk fit/A T[j nfijk eoe/ fgT[ f;zx B/ T[;B{z fJt/A M[e e/ d't/A jZE i'V/ bJh fejk th go T[j T[uk fgzv SZvD
fJ; rZb dk nfj;k; j'fJnk fe T[;dh
T[;B{z j'o fSZb fojk ;h go sK th T[j ;kjt/A fe; w{zj Bkb ikt/rh. fit/A T[j r[odhg e"o nZr/ BjhA ;r'A fe;h B{z fsnko Bk j'Jh.
T[wo d/ pj[s ;ko/ fdB bzx rJ/ B/. c/o
;Zi/ yZp/ jZE Noze pdbdh gj/ gj/ N[odh soekbK YZb ubhnK ;B id'A T[;B{z r[o{dtko/ ftu yfVnk ;h. ;[yd/t f;zx ''ed/ e'Jh nkgDk xo th SZvd?<
T[;B/ g/Nh y'bQh, T[; ftu'A egV/ pkjo
j'Jh fgzv tZb ik ojh ;h. T[;dh fuZNh d{o'A T[uk fgzv fdf;nk, fi;d/ r[jkfonK dh SoXk s/ fgnko B{z d/y r[odhg e"o nkgD/ b'eK Bkb'A th ed/ e'Jh tZyok
eZY/ ns/ nyho nkgD/ ftnkj t/b/ dh
;btko d/ d't/A g"Au/ o/s Bkb wNw?b/ j[zd/ ftu'A X{znk T[go T[m n;wkB B{z S'j fojk ;'uhA g? rJh fe vzroK d/ u'o, eZuh Sokp j[zd?< w?A jh ikDdh jK fezBh b'VhAdh jK
fJe ;kVQh T[;d/ jZE bZr rJh, fi; s/
ik oj/ ;B. gj/ d/ d't/A gk;/ T[r/ cowkjK ;h. bfjzd/ tZb oZs/ nkekS ftu v[Zpdk eZYD tkb/ ns/ ;zBQ brkD tkb/ T[j w?A T[BQK B{z. i/ w?A jh T[BQK B{z SZv rJh sK
ifVnk ;[Bfjoh r'Nk eJh Ekt'A tes
d/ o[Zy ;K ;K eod/ fit/A nktkz Bkb ;{oi fJ; soQK bZr fojk ;h fit/A fe;h ;ko/ feZE/ ub/ rJ/ fiBQK pko/ xo'A N[oD eh c/o T[j fJeZb/ BjhA ofj ikDr/. w/o/
Bkb ekbk g? frnk ;h. ;kVQh tZb
nktkz fwbk e/ e'Jh T[dk; rhs rkT[Ad/ B/ sKp/ dh Ekbh ftu ;'B/ dh o'Nh go'; bfrnK fgT[ B/ fezBk e[M fejk ;h< fpBKHHH.''
d/yfdnK T[;B{z nkgD/ ftnkj d/ fdB
gqshs j' oj/ ;B. r[odhg e"o p;'A T[so fdZsh j't/. gkbh ;kok fdB o'jhnK 'u bzpodko d/ xo nk T[;B{z nkgD/ r[odhg e"o d/ w{zj'A fJj N[ZNh rZb
u/s/ nkJ/ ns/ T[; dhnK nZyK gkDh Bkb
fJe pzd/ gk;'A 'T[u/ fgzv' dk okj g[ZS vzro uko e/ fgzv tZb w[V oj/ ;B. xo Bkb'A th pj[sk fgnko fwfbnk. ;[D fgT[ T[;d/ u/jo/ tZb d/ydk ofj
Go rJhnK. c/o T[j rVp/ ftu wxd/
T[ZXo B{z N[o gJh ;h. gS{nK d/ rbhA pzBQhnK NZbhnK r[odhg bzpodkoBh ns/ T[;dh i[nkB e[Vh nZeh frnk fi; s/ bZrhnK d' nZyK wzwsk
r'j/ gk nkgDhnK v[ZpvpKdhnK nZyK
r[odhg e"o B/ fJ;h ;kb ekfbi'A phH e"o B{z fJe wX[o ;zrhs g?dk eodhnK sK T[;B{z fpbe[b jh ikJ/ bZr/, fit/A ftu v[ZphnK nzdo'A frZbhnK j[zdhnK ik
bJh T[; ;kVQh d/ tZN eZYD bZrh.
J/H gk; ehsh ;h s/ T[;B{z T[u/ fgzv d/ ikg ojhnK ;B. fJe tkoh ghVk B{z G[Zb r[odhg e"o sK T[BQK e'b'A ;oho j[dkok ojhnK ;B.
okshA y[bQh SZs s/ b/fNnK T[;B{z BhAd
gqkfJwoh ;e{b ftu nfXnkge dh B"eoh wB w[xd j' rJh. b? e/ jh Xosh s/ nkJh ;h. tes bzxdk frnk. r[odhg e"o dk
Bk g?Adh. eJh tkoh T[;B{z fJzi brdk
fwbh ;h. uzr/ fdB ;B T[j id'A phHJ/H Noze u[Zeh N[odh N[odh id'A T[j fgzv gfjb/ fdB fgzv dk ;e{b d/y ftnkj j' frnk. go sK th T[;B/ fgzv fit/A uhc wfB;No ;kfjp T[; ;kjwD/
gk; eofdnK fpBK Nq/fBzr d/ B"eoh fwb bkr/ gj[zuh sK pkjob/ tZv/ dotkz/ ftu r[odhg e"o dk wB pj[s yokp j'fJnk. Bk SZfvnk. fgzv tkfbnK T[;B{z Xh pDk yV/ j'D ns/ T[BQK nkgDk ;Zik jZE
iKdh ;h. T[; t/b/ e'Jh f;ckfoS dh th T[;B{z u"Aso/ s/ eJh wod p?m/ fdZ;/. T[BQK Gkt/A ;[yd/t f;zx B/ T[;d/ nkT[D s'A fbnk ns/ T[;dk gsh fgzv dk itkJh fwbkD bJh r[odhg e"o tZb eo fdZsk
n?Bh b'V BjhA ;h g?Adh. r[odhg e"o Bkb ;kfonK B/ fJe tkoh BtK ;{N gfjBh gfjbK ;e{b B{z ekch MkV g{zM fdZsk ;h ;fdnk iKdk. d'jK B{z nkgD/ nkgD/ j't/, go r[odhg e"o B/ nr'A d't/A jZE
th fJ;h soQK j'fJnk. T[BQK fdBK ftu Sfjo dh fJe i[nkB e[Vh B{z N/Yh fBrkj go sK th ;koh EK pj[s rzdh ;h. w?b/ foSfsnK nB[;ko wzfBnk iKdk. fgzv i'VfdnK fejk j't/,
e[VhnK xZN jh gVQdhnK ;B. pj[sk j[zdk Bkb d/fynk. e[u?b/ gzdoK thj w[zv/ e[VhnK G[zi/ p?m/ tkfbnK T[BQK bJh fszB ewfonK dk fJe '';o, ;kv/ pj[sk gVQ/ fby/ j'D dk
sK d;thA gk; eoe/ xo d/ ezw eki @fejd/ xo ikDk Bh e[VhJ/<'' ;B. T[BQK tZb d/y r[odhg e"o B{z fJe gZek xo pDk e/ d/ fdZsk. r[odhg e"o fJj wsbp sK BjhA fe nkdwh ns/ n"os
ftu bZr iKdhnK ;B, iK S'Nh T[wo/ u"so/ s/ p?fmnK ftu'A fJj fJZe dh tkoh sK pj[s rfbnkBh fijh nkJh. dk xo tkbk ;t/o/ Sfjo B"eoh bJh niBph j[zfdnK th fJe d{i/ dk jZE
cV b?D.''
T[BQK d/ ftnkj eo fdZs/ iKd/ ;B. go nktkz ;h. ;e{b nk ;G s'A gfjbK T[;B/ ;kfonK B{z iKdk ns/ Skwh fgzv w[V nkT[Adk. j"bh
r[odhg e"o nfij/ NZpo ftu'A BjhA ;h. ''w?A bzpodko ih d/ xo ikD?.' ;[yd/t f;zx Bkb y{j s/ G/i T[BQK d/ w{zj j"bh fJ;h soQK shj toQ/ bzx rJ/. r[odhg fJ; ;'u d/ Bkb jh r[odhg e"o wzi/
s/ b/Nh nkgD/ nkg ftu w[;eok g?Adh.
xo d/ nkzkd fynkbK d/ ;B. ;e{b Noze u[Zeh N[odh r[odhg e"o B/ e[M s/ pkjK NzrK X[nkJhnK. e[M fdBK ftu e"o d/ pZu/ tZv/ j' Sfjo gVQ Sfjo ik
''s{z pj[s pjkdo e[Vh j?A fi; B/
gk; eoe/ T[;B/ ekfbi gVQBk ukfjnk. gb yb' itkp fdZsk. jh T[;B/ ;e{b dk w{zj w[jKdok pdb e/ tZ;/ go T[j T[u/ fgzv jh ojh. fJBQK shj
nfij/ fgzv ftu ;kok ihtB eZN fdZsk,
fgT[ B{z e'Jh fJsokz Bk j'fJnk. c/o phH ''eh ezw j?< eh brdh j? s{z T[BQK oZy fdZsk. tfoQnK ftu wfjew/ dk e'Jh th pzdk
J/H gk; eoe/ id'A T[;B/ B"eoh eoB dh dh<'' wB[Zy fJe tkoh fiE/ nk e/ w'j i'Vd? ed/ T[BQK d/ fgzv Bk nkfJnk. T[j nkg fiE/ f;oc u'o iK ;zBQ brkT[D tkb/
b'e ofjzd/ B/. s{z T[BQK dk ihtB pdb
fJZSk zkfjo ehsh fJe tkoh sK fgT[ fJj nktkz c/o T[;h pzd/ dh ;h c/o T[;/ EK dk jh j' e/ ofj iKd?. Gkt/A jo wjhB/ nkfc; ik e/ sBykj b?
e/ oZy fdZsk. w?A ;oeko gk;'A s?B{z fJe
;'uK ftu g? frnk, go d{i/ jh gb T[;B/ fi;B/ fJ; tkoh d' fJeZm/ ;tkb g[ZS/ T[j Xosh T[;dh nkgDh j't/ iK Ugoh. nkT[Adh. j"b/ j"b/ fgzv dk ;e{b gZek
tZvk fJBkw fdbktKrk.@ fit/A uhc
jkwh Go fdZsh. ;B. r[odhg e"o B/ d/fynk T[; ;kjwD/ Gkt/A UE'A d/ b'r T[jd/ nkgD/ j'D iK pD frnk. T[; ftu pZu/ th j[D pj[s
wfB;No ;kfjp dh nktkz T[;B{z ;[DkJh
r[odhg e"o nkgD/ jZEhA nozh fby p?m/ ;ko/ iB/ fJe NZe T[; tZb d/y oj/ gokJ/. fJj' jkb r[odhg e"o dk j'fJnk. ;kc ;[Eo/ pD e/ nkT[Ad/. ;[yd/t f;zx
fdzdh.
e/ fJB;g?eNo d/ dcso ubh rJh, ;B. ;kfonK d/ u/jo/ sBkT[ Bkb eZ;/ u'oK vke{nK d/ fgzv vo Bkb Goh nkJh th fJzB/ toQ/ r[odhg e"o Bkb B"eoh eodk
jo o'z fJBQK fynkbk ftu r[nkuh
fi;B/ s[ozs jh T[;B{z T[u/ fgzv d/ ;e{b j'J/ ;B. r[odhg e"o T[BQK dh jh j' e/ ofj rJh. fojk. T[;B/ th pdbh Bk eotkJh.
r[odhg e"o ;"A iKdh. d' fszB fdB pZfunK
ftu Nhuo pDB dk ngkfJzNw?AN b?No 'w?A fgzv d/ ;e{b ftu BthA wk;NoBh fJzBh fJZis fwbh T[;B{z T[; fgzv ftu c/o nZi shj tfoQnK pknd Sfjo'A
B{z pko pko MzvhnK cVk e/ gq?efN;
cVk fdZsk. sBykj wfjzrkJh GZsk fwbk bZr e/ nkJh jK.' fe T[j T[BQK dh jh e[Vh pD rJh. d' nkJh gfjbh ;oekoh fuZmh d/y r[odhg
eotkJh rJh. fe;h tZv/ g[oS ;kjt/A
e/ e[b 75 o[gJ/. id'A r[odhg e"o B/ r[odhg e"o d/ fJj efjzfdnK jh T[BQK toQ/ bzx rJ/ go wikb BjhA ed/ fe;h e"o d/ p[bQK s/ y[Sh dhnK o/yktK c?b
f;ZX/ yV/ j'D dk Yzr df;nk frnk.
fgT[ B{z fJj ypo fdZsh fJe tkoh sK ;kfonK d/ eZ;/ u/jo/ fYZb/ g? rJ/. B/ nZy u[Ze e/ th T[; tZb d/fynk j't/. rJhnK. fuZmh ftu fbfynk ;h fe T[j
uhc wfB;No dk wsbp Bk ;wMd/
fgT[ dk w{zj jh bZE frnk. T[u/ fgzv ''s{z gfjbK feT[A Bk df;nk GbhJ/ T[j wB jh wB ;'udh, ;e{b d/ ;ko/ pZfunK B{z ;kc ;[Eo/ egV/
j'fJnK th pZu/ pj[s y[S ;B. r[odhg
pko/ e"D BjhA ;h ikDdk. xZro ezY/ b'e/. n;hA sK vo jh rJ/ ;K fe s{z fes/ ''fJj p[o/ ezw eoB tkb/ b'e wB d/ gfjBk, jZE ftu ozr pozr/ ekrzK dhnK
e"o B{z gsk ;h fe uhc wfB;No d/ nkT[D
pf;nk fJj fgzv d{o d{o she d/ fJbke/ g[fb; dh w[ypo Bk j't/< i/ ;kB{z gsk fezB/ uzr/ B/. SkfJd nfijh e'Jh wip{oh MzvhnK cVk e/ ioB?bh ;Ve s/ b? dk t/bk ;t/o/ B" ti/ dk ;h, go T[;B/
ftu u'oK dk fgzv ;Zfdnk iKdk ;h. T[; j[zdk s{z ;kv/ fgzv ;e{b wk;NoBh pD jh j'Dh fi; B/ fJBQK B{z u'o pDkfJnk nkt/, feT[Afe T[; fdB uhc wfB;No pZfunK B{z ;t/o/ S/ ti/ jh ;Zd fbnk.
ftu pj[s/ gS{ u'oh eoB tkb/, ;zBQ e/ nk ojh ojh j?A sK GbhJ/ n;hA s?Bz j't/rk. eZuh Sokp eZYDh iK ;zBQ ;kfjp B/ T[; EK nkT[Dk j?. gVQkJh dk ;ko/ Bjk e/ jZEK g?oK B{z ;oj'A d/ s/b
brkT[D tkb/, eZuh Sokp eZYD tkb/ fJzB/ e'j gj/ dh o/s ftu g?db feT[A brkDk f;ykfJnk j't/rk.@ wfjewk ukj[zd? fe T[j th uhc wfB;No Bkb uwek e/ nkJ/ ;B. r[odhg e"o B/
iK nchwuh ofjzd/ ;B. y/sh pkVh eoB N[oD fdzd/. s/o/ bJh ;Ve s/ rZvk Bk d' tfoQnK ftu r[odhg e"o fJe d' B{z fdyk ;e/ fe d/S dh soZeh ftu T[j th go?; ehsh ;kVQh pzBQ e/ pj[s tfoQnK
d/ Bkb Bkb T[j fJj ;ko/ Xzd/ th eod/ G/i fdzd/. tkoh xo th rJh. T[;B/ fgT[ B{z T[u/ fe;h gkf;T[A xZN BjhA. fuZmh gVQfdnK pknd fYZbh r[Zs dh EK s/ i{Vk pDk
;B. g[fb; fdB oks fgzv d/ ;ZEK 'u fJ; tkoh fJj gfjbK tkb/ dh BjhA fgzv pko/ ;G e[M dZf;nk. T[BQK d/ fdbK jh r[odhg e"o d/ wB ftu fezB/ ;ko/ fbnk. w[zv/ ;t/o/ ;Zs pi/ s'A gfjbK jh
wzi/ vkjh fe;h Bk fe;h e/; dh scshS ;r'A fe;/ d{;o/ T[wo ykX/ pzd/ dh nktkz dh feskp d/ ;ko/ gzB/ fgT[ ;kjt/A y'bQe/ ftuko ikr gJ/. jZE ftu MzvhnK cV ioB?bh ;Ve tZb
bJh fNeh ofjzdh. go eh wikb T[BQK ;h. fJ;d/ Bkb jh fJe rGo{ u"so/ s'A fJj f;ZX eo fdZsk fe z{ooh BjhA p[o/ ''uhc fwB;No ;kfjp w?B{z fwbDk N[o gJ/. ;t/o/ w";w mzvk ;h fJ; bJh
T[BQK B{z NofdnK e'Jh w[Sfeb Bk bZrh.
ed/ fe;h u'o B{z cfVnk j't/. gS{ u'oh j/mK T[so r[odhg e"o tZb tfXnk ns/ ezw eoB tkfbnK d/ fdb th uzr/ Bk ukj[zd/ B/< w/o/ ;e{b d/ pZfunK Bkb
eoB ftu sK T[j fgzv ;ko/ fJbke/ ftu fpBK e[M ej/ T[;d/ jZE'A Noze cV nZr/ j'D. T[BQK dk pkjoh o{g Gkt/A fezBk jh rZbpks eoBk ukj[zd/ B/<'' ;kY/ nZm pi/ she T[j ;ko/ ioB?bh
;Ve s/ gj[zu rJ/ ;B. r[odhg e"o B/
gfjb/ Bzpo s/ nkT[Adk ;h. oks'A oksh nZr/ N[o fgnk. xo'A N[oB bZfrnK fgT[ ekfby Gfonk ;h, go T[BQK d/ wB ;tZS fJj ;'ufdnK fezBk uzrk bZrk
T[BQK B{z fJe esko ftu yV/ eo fdZsk
pbdK dh i'Vh wkfbe d/ y{zN/ s'A y'bQ e/ B/ r[odhg e"o B{z pj[s vok fdsk ;h. ;B. r[odhg e"o d/ wfjew/ dk e'Jh th T[;B{z fe T[j fe;h B{z dZ; th Bk ;eh.
ns/ nkg go; ftu'A o[wkb eZY w{zj s/
thj thj e'j nZr/ eZY fdZsh iKdh. go fJzBh sK T[j Noze d/ Gko iK bzwh tkN pzdk ed/ T[BQK d/ fgzv d/ ;e{b BjhA ;h T[jd/ wB ftu nkfJnk fe Gkt/A fJj
izwh fwZNh dh gos ;kc eoB bZrh.
u'o g[fb; d/ jZE Bk g?Adk. pbd y'bQ e/ N[oD eoe/ BjhA fizBh fgzv d/ b'eK d/ nkfJnk feT[Afe T[BQK B{z u'oK ns/ ;zB bzp/ no;/ pknd ;jh go sK th T[;dh
;[yd/t f;zx th T[BQK Bkb nkfJnk ;h.
T[BQK d/ rbhA gJhnK NZbhnK ftu r[zfBQnk vo Bkb g;hB' g;hBk j'Jh fgzv dh i{j brkT[D tkfbnK d/ fgzv iKfdnK vo g[ZS sK j'Jh, BjhA sK SkfJd fe;/ B{z
T[;B/ th tfoQnK pknd y[bQh dkVQh pzBQ
nkNk Go fdZsk iKdk. fJe iBk oZ;h tVh ;h. go id'A T[;B/ BhthA gkJh Bkb brdk ;h. T[BQK dk dcso B/V/ d/ e;p/ gsk jh Bk bZrdk fe r[odhg e"o BkT[A
e/ w[ZSK B{z wo'V e[zvb pDkJ/ j'J/ ;B.
cV e/ nZr/ nZr/ N[o g?Adk ns/ d{ik ;kEh N[od/ iKd/ T[; rGo{ dh fgZm tZb ftu ;h fiZE/ wjhB/ ftu fJe tkoh ik dh fe;h e[Vh B/ nkgD/ ihtB d/ shj
pZu/ ;Ve s/ yV/ rZbK eo oj/ ;B.
fgS/ fgS/. fgzv'A pkjo c/o T[j fe;h rzB/ d/fynk sK T[;dk ;kok vo T[;h t/b/ e/ r[odhg e"o sBykj b? nkT[Adh ;h. toQ/ fet/A fe;/ fgzv B{z d/ fdZs/ ;B<
B" pZiD s'A e[M fuo gfjbK r[odhg e"o
d/ y/s ftu T[; i'Vh B{z b? tVd/, go T[Zv frnk. T[; bJh T[;B{z j[D cowkjK d/ o[ZyK Bkb Gkt/A ni/ ioB?bh ;Ve s/ ikD dh
B/ T[BQK B{z u[Zg eotk fdZsk. c/o T[;d/
id'A d{i/ gkf;T[A pkjo fBebd/ sK T[BQK bzpodko dk nzdobk xo S/sh jh fxo/ o/s ;N/ gj/ ftu g?db BjhA ;h s[oDk skohy ftu uko fdB pkeh ;B go
nkd/S nB[;ko pZu/ ozr pozrhnK MzvhnK
ftu'A fgS/ fgS/ N[fonk nkT[Adk T[j pzdk nk frnk. wzih s/ p?m/ gzikjK s'A T[go g?Adk, ;r'A bzpodko rZvk i'V e/ nkgD/ r[odhg e"o sK gfjbK jh fceoK ftu
tkb/ jZE T[go u[Ze e/ nkgDhnK SkshnK
y/s ftu pbdK d/ y[oK Bkb pD oj/ d/ bzpodko B{z T[; rGo{ B/ j"b/ d/ e/ yk; pzd/ B{z Bkb xZb fdzdk ;h. id'A v[Zp rJh. T[;B/ T[;h fdB f;yo d[gfjo/
;kjt/A b? nkJ/. fgzv ftu r[odhg e"o B/
fBSkB Xosh s/ pfj jZEK Bkb fwNKdk e[M fejk fi; eoe/ T[;dk u/jok fgnko she r[odhg e"o nkfcS ofjzdh T[j pzdk pbdh X[Zg ftu ;[yd/t f;zx B{z ozr pozr/
T[BQK B{z fJ;h soQK eoB bJh fejk ;h.
ofjzdk. g[fb; fgzv'A y[o/ dh N'j b?Adh j'Jh s/ y[Sh Bkb fyV T[fmnk. r[odhg e"o rZvk bJh pkjo yfVnk T[;dh T[vhe r[Zvh ekrz b?D bJh Sfjo G/i fdZsk.
c/o T[j nkg th T[BQK Bkb esko ftu
rzB/ d/ y/s she gj[zu iKdh. T[BQK B{z B/ ihtB ftu fgT[ B{z SZv gfjbh tkoh eodk ofjzdk. xZro d/ ezfYT{A ;oezv/ d/ ekB/ s'VD
yVh j' rJh. T[;B/ xVh tZb d/fynk.
pbdK dh i'Vh nzdo iKdh sK fd;dh fe;h dk fJzBk fgnko Gfonk u/jok fJ;h soQK fgzv ofjzfdnK r[odhg e"o bJh pZu/ xZb/ rJ/. wbwb d/ egV/ ftu'A pkeh ;ck 48 s/
pkeh ;ck 48 s/
pkeh ;ck 48 s/
pkeh ;ck 48 s/
pkeh ;ck 48 s/
42
42
42 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
42 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
42 gzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
BkBe gqG ;oDkrsh efo gq;kd[ r[od/t ..¡..
BkBe gqG ;oDkrsh efo gq;kd[ r[od/t ..¡..
BkBe gqG ;oDkrsh efo gq;kd[ r[od/t ..¡..
BkBe gqG ;oDkrsh efo gq;kd[ r[od/t ..¡..
BkBe gqG ;oDkrsh efo gq;kd[ r[od/t ..¡..
r[o{ rqzE ;kfjp ftZu ;kohnK r[Dtzsk jfo jfo dfJnkb[ efo dod fBtkofj ik e/ nkg/ .. j/ iht ! fi; B/ s?B{z jZE, g?o, ezB, j/ wB! fi; gqG{ dh feqgk Bkb s/ok
pkDhnK fJZe bVh ftZu fbyhnK j'JhnK feogk pyf; ntrD ;fG w/o/ BkBe s/ s/ r[ow[fy Xqkg/ ..£¤.. nZyK, ihG nkfd fdZs/ jB, T[; gqG{ B{z Xow ekfJw ofjzdk j?, T[; gow/So B{z s{z
jB. eJh b'e ;wMd/ jB fe fJj ..¡..ojkT[.. gzBk ¢•§ ft;ko e/ s{z j'oQK Bkb w;s j?A . ;dk f;wo.
pkDhnK fJe'bsqhnK jB. Gkt fJBQK feS[ o{g[ Bjh feS[ ikfs Bkjh feS[ gd noEL dk;fj-dk;K B/l fJj w{oy nzBQ/ iht GbkJh ft;koB j/ BkBe ! gowkswk dk GiB eoB
pkDhnK dhnK fGzB-fGzB gT[VhnK dk Yzr[ B w/ok.. fBjkfonk-t/fynk j?l nXko-nk;okl tkb/ fJj' fij/ n"r[DK ftZu c;/ j'J/ jB.
Bkb, gqG{ dh dorkj ftZu wkD gk
fJZe d{i/ Bkb e'Jh foSsk BjhA j? ns/ fenk w[j[ b? p'bj r[D fpj{B Bkw[ nrBs-i' frD/ Bk ik ;eDl d?Bjko[- j/ BkBe ! fJBQK ihtK tk;s/
bt/Ark ns/ fJZzs Bkb gob'e ftZu
T[j ty-ty ftfSnK T[Zs/ fbyhnK j'JhnK ifgnk B s/ok.. dkskol pzX[-o'el Xqkg/-oZi iKd/ jB . nodk; eo ns/ nky j/ gqG{ ! fJBQK B{z
ikt/Ark .
jB. fJ; wB"s eoe/ jh T[j b'e jw gkgh ;zfr r[o T[po/ g[zB[ ;fsr[o noEL j/ BkBe ! gqG{ d/ ;/teK B/ nkg fJBQK n"r[DK ftZu'A eZY b? .
fij gq;kfd nko'r ezuB d/jh..
r[opkDh d/ rbs noE eod/ jB. e/ok ..¢.. t/y e/ fJj fB;uk eo fbnk j? fe jo/e rT[Vh ;[ywBhL S/thA n;Ngdh..
fbt bktj[ fs;[ okw ;B/jh..
T[dkjoD d/ s"o s/ ;koh ig[ pkDh dh ;G[ ihT[ fgzv[ w[y[ Be[ dhnk tosD dks gqG{ nkg jh d/D tkbk j? . fJ; ;b'e[ ..
fij gq;kfd s/ok Ubk ojs..
;zy/g ikDekoh fJ; soQK j?l eT[ gkDh.. bJh T[j ;/te wkfJnk dh N/e oZyD d/ ekw eq'X no[ b'G w'j fpBf; ikfJ
wB ;[y[ gktfj jfo jfo i;[ ejs..
gqSBL iht dh oZp Bkb'A gJh j'Jh nzB[ ykDk egV[ g?BD[ dhnk o; EK gqG{ d/ dhdko B{z nkgDh fzzdrh dk njzw/t..
fij gq;kfd s/o/ ;rb fSdq Yke/..
ftZE fet/A jN ;edh j? < nfB G'rkDh .. nk;ok pDk e/ ;[nk; ;[nk; gowkswk BkBe gqG ;oDkrsh efo gq;kd[
wB ;oBh go[ mke[o gqG sk e?..
T[ZsoL oZp dk j[ew wzBD Bkb, T[; fifB dhJ/ ;[ fufs B nktJh g;{ B{z :kd eod/ jB. r[od/t ..¡.. gzBk ¢¦©
d/ ;[Gkt Bkb nkgDk ;[Gkt obkT[D jT[ efo ikDh ..£.. gT[VhL fJe gqG{ jh n?;k dksk j? i' gd noEL fpBf; ikfJ-d{o j' fij gq;kfd s[M[ e' B gj{u?..
Bkb iht dh oZp Bkb'A ftZE jN ;edh ;G[ ehsk s/ok tosdk s{z nzsoikwh.. ;G ihtK B{z foze ngVkT[D d/ ;woE ikt/l njzw/t-jzekol ;oDkrsh-SoD wB ;kf; ;kf; f;woj[ gqG T{u/..
j? . dkB eoB Bkb, shoEK s/ fJSBkB jw izs ftuko/ fenk eoj ;G[ y/b[ j?, T[; d/ p/nzs yzkB/ Go/ j'J/ jB fiBQK nkfJnk jKl gq;kd[-feqgkl r[od/t-j/ fij gq;kfd gkJh dq[bG d/j..
iK gqkDk:kw Bkb T[wo tXkT[D Bkb s[w ;[nkwh .. B{z tzvD Bkb yzkfBnK ftZu s'N BjhA r[od/t! BkBe sk eh Grfs eo/j ..£..
fJj ftZE d{o BjhA j' ;edh . iB BkBe[ jkfN ftjkfMnk jfo nkT[Adh. noEL j/ BkBe ! p/Bsh eoe/ nky gzBk ¢§0
gT[Vh 1 s'A 7 j/ w{oy wB! s{z ;dk jh dksko, i' fe j/ r[od/t! j/ gqG{! w?A s/oh SoD
gd noEL nko'r-o'r-ofjs ns/
gqSBL j[ew wzBD dk sohek eh j?< ;dk s/o/ f;o s/ w"z{d j?, B{z feT[A G[bkT[Adk nkfJnk jK. w/o/ T[Zs/ w/jo eo fe w/ok Bo'nkl ezuB d/jh-;'B/ tork ;ohol ;B/
pbfpzdo f;zx
pbfpzdo f;zx
pbfpzdo f;zx
pbfpzdo f;zx
pbfpzdo f;zx
T[ZsoL r[o{ d/ dZ;/ j'J/ okj s/ s[o e/ j?A< ekw, eq'X, b'G, w'j ns/ jzeko d{o j'
jh-fgnko eoB tkbkl Ubk-godkl
gowkswk dk GiB eoB Bkb iht B{z go j/ fwZso ! fe;/ iht B{z fJj d'S ikt/.
fSdq-n?pl gj{u?-nZgV iKdk ns/
gqG{ dh ozk fwZmh bZrD bZr g?Adh j? . r[bw r[bkwh ..¤..¦..¡¢..Ø0.. Gh BjhA fdZsk ik ;edk fe wkfJnk d/ n;Ngdh..
pokpoh eodk j?l ;kf; ;kf;-dw-p-
gT[Vh 8 s'A 15) gzBk ¡¦§ w'j ftZu c; e/ s{z dksko B{z feT[A ft;ko fij gq;kfd Sshj nzfwqs ykfj..
dwl dq[bG-i' pVh w[Seb Bkb bZG/ .
;[os i'VB dk fJj f;ZNk ed/ Gh noEL j/ w/o/ okw ! w/o/ joh ! w/o/ fojk j?A, n;b rZb fJj j? fe iht d/ fs;[ mke[o eT[ oy[ wB wkfj..
noEL j/ wB ! fi; gqG{ dh feqgk
BjhA fBeb ;e/rk fe iht gowkswk fJj Bhu ezw jB . go s{z r[DK dk wkbe nkswe ihtB d/ okj ftZu gqG{ B/ nkg fij gq;kfd ;[rzXs sfB bktfj..
Bkb, ;'B/ tork s/ok Bo'nk fi;w j?,
dk iK T[; dh ouBk dk nzs gk ;e/l j?A, s{z dfJnk dk xo j?A, fwjo eo ns/ jh wkfJnk dh w'j dk pzBQ pDk fdZsk fs; eT[ f;wos gow rfs gktfj..
oZp nkg ns/ T[; dh ouBk Gh p/nzs w/o/ ;ko/ nT[rD pyS b? .¡. ojkT[ . j?. fij gq;kfd p;fj ;[y wzdfo.. T[; fgnko/ gqG{ Bkb fbt i'V .
j?. f;cs-;kbkj ftZu ;[os i'VB dk w/oh fizd ;'B/ ns/ fJ;sqh d/ w'j ftZu j/ BkBe ! nky fe j/ gqG{ ! fiBQK fs;fj fXnkfJ ;dk wB nzdfo.. j/ wB ! fi; gqG{ dh fwjo Bkb s/ok
f;ZNk fJZe' jh j't/rk fe T[; dh ozk c;h j'Jh j? . wkfJnk dk w'j w?B{z fwZmk ihtK d/ fdb ftZu'A s{z nkg jh wkfJnk fij gq;kfd frqj ;zfr ;[y p;Bk.. godk pfDnk ofjzdk j? ns/ s/o/ ;ko/
ftZu ofjD dk ;[Gkn gZe/rk . bZr fojk j? . xo, gZe/ wjb, x'V/ nkfd d/ w'j dhnK u'GK d{o eodk j?A, T[j iht nkm gjo f;woj[ fs;[ o;Bk.. n?p YZe/ ofjzd/ jB, T[; gqG{ mke[o dh
gT[Vh 16 s'A 27 t/y e/ w?B{z ukT[ uVQdk j? . w/ok wB j'o jh r[o{ dh SoB g? e/ wkfJnk tb'A oZi fij gq;kfd ozr o; G'r.. SoD g? ik.
fit/A dkB, shoE-fJSBkB, gdkoEK d/ o; ftZu bZfrnk j'fJnk j?. iKd/ jB ns/ nkgDh fsqSBk w[ek b?Ad/ BkBe ;dk fXnkJhn? fXnktB
j/ wB! fi; gqG{ dh feogk Bkb e'Jh
gqkDk:kw s/ Bk ouBk pko/ T[gfBSdK j/ w/o/ joh ! j/ w/o/ okiB ! j/ gowkswk! jB . i'r ..¡.. gzBk ¢¦©
s/oh pokpoh BjhA eo ;edk, T[; T[Zu/
dh fcbk;ch iht dh oZp Bkb'A ftZE d{o s{z ed/ w/o/ fuZs ftu BjhA nkT[Adk . w?A iiH rT[Vh ;[ywBhL u"Eh n;Ngdh dh gd noEL fij gq;kfd-fi; gqG{ dh
gqG{ B{z ;`k;-;`k; :kd eo.
eoB d/ ;woZE BjhA j?, T[;/ soQK i'rhnK fJ; w'j ftZu'A fet/A fBebK< gfjbh ns/ d{ih gT[Vh.. feqgk Bkbl nzfwqs-;[nkdb/ G'iBl ykfj-
j/ BkBe ! fi; gqG{ dh feogk Bkb
d/ w[zdqk, fyzpk nkfd Gh fJj ftZE d{o Bk w/ok ;[zdo o{g j?, Bk w/oh T[Zuh owJhnk e/ r[B u/fs gokBh .. s{z yKdk j?Al ;[rzXs-;'jDh fwZmh tkSBk
s?B{z fJj d[bZG wB[Zyk-;oho bZfGnk ns/
BjhA eo ;ed/ . gqG{ f;woB ns/ T[; dh iks j? ns/ Bk jh w/o/ ftZu e'Jh uZi j? etB w{b s/ etB fdq;NkBh .. tkbhnK uhzKl sfB-;oho T[Zs/l gow-
fwbdk j?, j/ wB ! T[; gqG{ dh Grsh
:kd jh fJZe t;hbk j? fi; Bkb iht . j/ gqG{ ! w?A r[DK s'A ;ZyDk jK . w?A s/ok fifB s{z ;kfi ;tkfo ;hrkfonk.. T[Zuhl rfs-gdthl wzdfo-xo ftZul
dh oZp Bkb'A ftE d{o j' ;edh j? . id'A Bkw BjhA ifgnk . w?A fejVk w{zj b? e/ roG nrfB wfj fiBfj T[pkfonk.. fs;fj-T[; B{zl ;zfr ;[y-;[y Bkbl eo .
gqG{ dh fwjo j't/, iht 'nkgk' fwNk e/ s/o/ ;kjwD/ rZb eoB i'rk jK < ;fsr[o{ pko fpt;Ek s[Mfj fgnko? d{X.. o;Bk-ihG Bkb . fij gq;kfd nkG{yB gfjohi?..
f;woB eodk j? sK iht dh oZp Bkb'A dh fwjo Bkb w?A gkgh, r[o{ dh ;zrs Gfo i'pB G'iB ;[y ;{X.. noEL j/ GkJh ! T[; gqG{ B{z wB ftZu wB fs;[ f;wos feT[ nkb;[ ehi?..
ftZE fwN iKdh j? . gT[Vh 28 s'A 33 ftZu ofj e/ gkgK s'A pu frnk jK . fpofX GfJnk T{gfo ;ke ;?B.. u/s/ oZy, fi; gqG{ dh feqgk Bkb s{z eJh fij gq;kfd n;` j;fs n;tkoh..
gqG{ dh fwjo Bkb iht ;kXkoD fJj fizd, ;oho, w{zj, BZe nkfd w[fy nfgnkT[ p?m eT[ d?B.. fe;wK d/ ;[nkdb/ ykD/ yKdk j?A . wB fs;[ gqG eT[ epj{ B fp;koh..
jkbs s'A T[Zuk j' e/ gfjbK fJj ;{M nzr, fJj ;G e[ZM gowkswk B/ jh w?B{z fJj[ fBor[B[ r[B[ eS{ B p{M?.. j/ GkJh ! fi; gqG{ dh fwjo Bkb s{z fij gq;kfd pkr fwby XBk..
jk;b eodk j? fe ;z;ko ftZu T[; d/ fdZsk j?. gkDh, jtk nZr nkfd pyf; b/j[ sT[ BkBe ;hM? ..¡.. nkgD/ ;oho T[Zs/ ;[rzXhnK bkT[Adk j?A,
oky[ go'fJ gqG[ ng[B/ wBk..
nkT[D dk wB'oE eh j?, fe; coz ndk gowkswk B/ w?B{z tosD bJh fdZs/ jB. gzBk ¢¦¦-¢¦§ T[; gqG{ B{z :kd eoB Bkb s{z T[Zuk dozk
fifB s/oh wB pBs pBkJh..
eoB bJh fJj G/fink frnk j?l fJj gowkswk B/ w?B{z nzB ykD B{z ns/ eZgVk noEL j/ iht ! ;'jD/ okw d/ r[D jk;b eo bt/Ark .
T{ms p?ms ;d fs;fj fXnkJh..
;{M nkT[D Bkb iht nkgD/ fBZe/ fij/ gfjBD B{z fdZsk j? ns/ j'o nB/eK :kd eo. w[ZY s'A T[; gowkswk B/ s?B{z j/ GkJh ! fi; gqG{ dh dfJnk Bkb
fs;fj fXnkfJ i' J/e nby?..
NZpo d/ w'j dh szr fdbh ftZu'A fBebdk ;[nkdb/ gdkoE G'rD B{z fdZs/ jB. go feBQK ;'jDk pDk fdZsk j? . s{z ;[yK d/ wjbK ftZu tZ;dk j?A, T[;
Jhjk T{jk BkBe s/oh oy? ..¤..
j?, ;kok ;z;ko T[; B{z gowkswk-fgsk fi; gowkswk B/ fJj ;ko/ gdkoE fdZs/ j/ iht ! s{z T[; gqG{ B{z u/s/ eo, fi; gqG{ B{z ;dk wB ftZu :kd eo .
gzBk ¢§0
dk fJZe tZvk NZpo fdZ;D brdk j?l jB, T[j w?B{z ed/ u/s/ Gh BjhA nkT[Adk . gqG{ B/ s?B{z pDk ;ztko e/ ;'jDk ehsk j/ GkJh! fi; gqG{ dh feqgk Bkb s{z
gd noEL nkG{yB-rjD/ ns/ z/tol
fco T[j fJ; tZv/ gotko dh ;/tk bJh w?A w{oy-gS{ nkgD/ nkg B{z tZvk eoe/ j?, fi; B/ s?B{z g/N dh nZr ftZu Gh xo ftZu w"zK Bkb tZ; fojk j?A, T[;
xkb-ewkJh eodk j?, wkbe dh :kd ikDdk jK. pukfJnk j? . gqG{ B{z ihG Bkb nZm/ gjo :kd eo . gfjohi?-gfjB/ iKd/ jBl n;`-x'V/l
ftZu i[Vdk j?, ykbe dh :kd ns/ j/ gqG{ ! ;kv/ ihtK d/ tZ; Gh eh j?< j/ iht! s{z T[; gqG{ B{z u/s/ eo, i' j/ BkBe! fi; dh pySS Bkb u'i- j;fs-jkEhl fwby-zwhBlfifB-fi;
ybes dh ;/tk Bkb id'A iht ;[nkoE ;z;ko ftZu i' e[ZM j' fojk j? ;G s/ok pkb T[wo ftZu s?B{z d[ZX fgnkT[Adk j?, swkS/, ;[nkdb/ ykD/ ns/ gdkoE fwbd/ gqG{ B/l pBs-pBktNl s/oh pBs pBkJh-
dhnK jZdK NZg e/ p/nzs ftSkb j[zdk j?, ehsk j' fojk j? . s{z jo/e iht d/ fdb Go-i[nkBh ftZu G'iB ns/ ;[yK dh ;{M jB, T[; fXnkT[D-i'r gqG{ B{z ;dk jh s?B{z ;kfink ns/ pDkfJnk j?l nby-
sK gqG{ dh pySS dk dotkzk fJ; T[Zs/ dh ikDdk j?A . n;hA fBwkD/ iht s/o/ fdzdk j? ns/ id'A s{z p[ZYk j' iKdk j?A sK fXnkT[Dk ukjhdk j? . fi; dk fpnkB BjhA ehsk ik ;edkl
y[bQdk j?, gqG{ Bkb fJZe o{g j' iKdk j? e'b'A nkeh j' e/ e[M BjhA eo ;ed/ . j/ ;/tk eoB B{z ;ke, ;ZiD ns/ fwZso fij gq;kfd gkN gNzpo jYktfj..
Jhjk-fJ; b'e ftZul T{jk-gob'e ftZu.
. go, fit/A ;[fBnko/ dh e[mkbh ftZu ;[nkwh ! fJj ;kok s/ok jh y/b j? . fsnko eo fdzdk j?, i' s?B{z p?m/ j'J/ B{z fs;fj fsnkfr es nto b[Gktfj..
noEL j/ wB ! fi; gqG{ dh feogk
;'Bk skT[ ;jkodk j?, nfjoD T[Zs/ ;ZNK wzvh ftZu'A yohd/ j'J/ r[bkw tKr s/ w{zj ftZu uzr/ G'iB fdzd/ jB. fij gq;kfd ;[fy ;/i ;'Jhi?..
Bkb rjD/ gfjB/ iKd/ jB, T[; gqG{ dk
yKdk j?, T[; soQK iht B/ Gh f;woB dh ok dk; BkBe ;kX-;zrs dh jZNh ftZu j/ BkBe ! nky j/ gqG{ ! r[D-jhD wB nkm gjo sk ek i;[ rkthi?..
f;woB eoB bJh nkb; BjhA eoBk
;Zuh Ne;kb ftZu wB B{z xVBk j? . s/o/ ;'jD/ Bkw s'A ftfenk j'fJnk, s/o/ iht s/ok e'Jh T[geko BjhA ;wMdk . i/ fij gq;kfd s[M[ ;G[ e'T{ wkB?..
ukjhdk.
is, Xhoi, ws, frnkB, GT[, xkb ns/ r[bkwK dk r[bkw j? . s{z nkg w/jo eo/A sK fJ; dk iBw- w[fy sk e' i;[ o;B pykB?..
j/ wB! fi; gqG{ dh w/jo Bkb s{z
gq/w fJBQK dh Ne;kb j? . ¢H r[o{ noiB ;kfjp wB'oE ;cb j' ;edk j?. fij gq;kfd s/o' ojsk Xow[..
x'V/ ns/ jkEhnK dh ;tkoh eodk j?A,
gT[Vh 34 s'A 38 iH rT[Vh pktB nyoh dh £¤thA fij gq;kfd Xo T{gfo ;[fy p;fj.. wB ;dk fXnkfJ e/tb gkopqjw[..
rT[Vh ;[ywBh dhnK ;kohnK gT[Vh ftZu r[o{ noiB ;kfjp T[gd/S ;[s Gqks whs pfBsk ;zfr j;fj.. gqG ih igs dorj wkB[ gktfj.. T[; gqG{ B{z s{z ed/ Bk ft;kohA .
nSNgdhnK d/ ftfSnK dk ;zy/g t/otk eod/ jB fe gqG{ ;G ihtK B{z foze fij gq;kfd ghtfj ;hsb ibk.. BkBe gfs ;/sh xfo iktfj ..¢.. j/ wB ! fi; gqG{ dh dfJnk Bkb
n;hA fgSb/ b/y ftZu d/ u[Ze/ jK . rT[Vh ngVkT[D d/ ;woE j? . T[; d/ p/nzs ;[ydkJh gtB[ gkte[ nw[bk.. gzBk ¢¦©-¢§0 s?B{z pkr, zwhBK ns/ XB nkfd B;hp
;[ywBh dh nSNgdh 4, 5 ns/ 6 dk yzkB/ Go/ j'J/ jB . fJj yzkB/ tzvD fij gq;kfd G'rfj ;fG o;k.. gd noEL gNzpo-o/Swh eZgV/l es j'J/ jB, T[; gqG{ B{z s{z nkgD/ wB ftZu
ftSk gqG{ dh w/jo j? fiE/ fJj dZf;nk Bkb, yzkfBnK ftZu s'N BjhA nkT[Adh. ;rb ;wrqh ;zfr ;kfE p;k.. nto-fe;/ j'o EK< b[Gktfj-s{z b'G eo gq' e/ oZy .
frnk j? fe wkfJnk ftZu c;/ iht T[Zs/ ý ;fsr[o gq;kfd .. dhB/ j;s gkt eoB B/sq o;Bk.. fojk j?Al ;'Jhi?-;" ikJhdk j?l rkthi?-
j/ wB! fi; gqG{ B/ s?B{z ;kfink j?,
i/ oZp tb'A jh w/jo j't/ sK jh T[; B{z rT[Vh pktB nyoh wjbk • .. fs;fj fsnkfr nto ;zfr ouBk.. rkT[Dk ukjhdk j?l ;G[ e'T{-jo/e ihtl
T[; gqG{ B{z s{z T[Zmd/-p?md/ Gkt, jo t/b/
Bkw dh dks fwbdh j? . ;b'e[ .. n?;/ d'y w{V nzX fpnkg/.. wkB?-nkdo eodk j?l w[fy-w{zj Bkbl
:kd oZfynk eo.
fJ; b/y ftZu n;hA e[ZM SpdK ns/ dk;j J/e[ fBjkfonk ;G[ eS[ d/ BkBe ekfY b/j[ gqG nkg/ ..¢.. o;B-ihG Bkbl pykB?-p'b/l gfs ;/sh-
j/ BkBe! T[; gqG{ B{z f;wo, i' fJZe
S/thA nSNgdh okjhA oZp dh w/jo d/ ftS/ tBjko .. gzBk ¢¦§ fJZzs Bkb.
j? ns/ p/nzs th j? . b'e ns/ gob'e
s/ fynkb g/S eoKr/ . ;kf; ;kf; f;wos ojfj BkBe do; noEL j/ iht! fi; gqG{ dh feqgk noEL j/ wB! fi; gqG{ dh feqgk Bkb
ftZu T[j gqG{ jh s/oh bki oZyD tkbk
¡H r[o{ okw dk; ;kfjp nXko ..¡.. Bkb s{z Xosh T[Zs/ ;[yh tZ;dk j?A, g[Zso, s{z o/Swh eZgV/ jzYkT[Adk j?A, T[; gqG{ B{z
rT[Vh p?okrfD wjbk ¤.. gT[Vh .. Gok, fwZso ns/ fJ;sqh Bkb jZ;dk j?Al ft;ko e/ j'o feZE/ b'G bG fojk j?A < j?.
ezuB Bkoh wfj ihT[ b[Gs[ j? w'j[ ddk dksk J/e[ j? ;G eT[ d/tBjko.. j/ iht ! fi; gqG{ dh w/jo Bkb s{z j/ wB ! fi; gqG{ dh fwjo Bkb ;/i fij gq;kfd eofj g[zB pj[ dkB..
whmk wkfJnk.. d/Ad/ s'fN B nktJh nrBs Go/ mzYk gkDh ghAdk j?A, ;[y d/D tkbh jtk T[Zs/ ;[yh j' e/ ;"Adk j?A, T[; gqG{ dk i; wB nkm gjo efo fs; ek fXnkB
xo wzdo x'V/ y[;h wB[ nB of; Gzvko.. ns/ nw'be nZr tosdk j?Al nZm/ gjo rkT[Dk ukjhdk j? . fij gq;kfd s{ nkuko fpT[jkoh..
bkfJnk.. d?Bjko[ ;d ihtBjkok.. j/ iht! fi; gqG{ dh feogk Bkb s{z j/ wB ! fi; gqG{ dh w/jo Bkb jo/e fs;[ gqG eT[ ;kf; ;kf; fuskoh..
jfo gqG[ fufs B nktJh feT[ S{Nk wB w{oy feT[ skfj fp;kok.. ;ko/ o; ns/ ;ko/ gdkoEK d/ Bkb s{z iht s/ok nkdo eodk j?, T[; gqG{ dh fij gq;kfd s/ok ;[zdo o{g[..
w/o/ jfo okfJnk ..¡..3 d';[ Bjh ekj{ eT[ whsk.. ofjzdk j?A Gkt, ;ko/ gdkoE tosD bJh tfvnkJh nkgD/ w{zj s'A ihG Bkb ;dk ;' gqG[ f;woj[ ;dk nB{g[..
w/o/ okw fJj Bhu eow jfo w/o/.. wkfJnk w'j pzX[ gqfG ehsk .. s?B{z fwbd/ jB ns/ efonk eo.
pkeh ;ck 43 s/
pkeh ;ck 43 s/
pkeh ;ck 43 s/
pkeh ;ck 43 s/
pkeh ;ck 43 s/
43
43
43 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
43 gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
43 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
frnkBh fwjo f;zx
frnkBh fwjo f;zx
frnkBh fwjo f;zx
frnkBh fwjo f;zx
frnkBh fwjo f;zx
gfjbk gqekS
gfjbk gqek
gfjbk gqek
gfjbk gqek
gfjbk gqek
;qh r[o{ rqzE ;kfjp ih dh ;zgkdBk ftZu ;qh r[o{ noiB d/t ih dh pkDh ;[o ehsk. Skw dk tes ;h. pVh wX[o sT[ Bk fsqnk fBjko. ekw[ eq'X[ b'G[ w'j[ fBtko/ fBto/ ;rb
;qh r[o{ noiB d/t ih B/ ;zB 1604 j?. w[Zy nkSk e/tb fJjh ;h fe ;qh ;[o s/ b?n ftZu rT[Vh okr dk fJj fJT[A jh wko fbiktjh fiT[A pb'uK p?okJh..
ftu ;qh nzfwqs;o ftu/ ehsh ns/ ;qh r[o{ r[o{ rqzE ;kfjp ftZu doi ehsh ikD Spd T[ukoB ehsk L- dh XkV. ;d ji{fo jkio[ j? Bkio[ esfj B
r'fpzd f;zx ih B/ ;qh dwdwk ;kfjp fty/ tkbh pkDh f;Zy Xow dh XkoBk d/ w'jB s/o/ T{u/ wzdo wjb ngkok.. ekBQk T[ufonk L- Ujh o/ w? Ujh o/.. GfJU d{okJh..2..
;zg{oB eoe/ r[orZdh 1708 JhL ftu ;qh nB[e{b j't/. fi; s'A jT{w/ N[ZN/, fwZms, w'jB s/o/ ;'jfB d[nko ihT[ Xow;kbk.. ikeT[ ;[o Bo w[B iB y'is G/d B ;[y ;hsb ;oXk ;G g{oh j'J/ ;zs
ji{o ;kfjp fty/ fdsh. gq/w, fgnko fBwosk, fwbtosB s/ Xow;kb ngko d/nko mke[o ;dk gkts e'Jh o/.. ;jkJh..
;qh r[o{ rqzE ;kfjp ;koh wB[ysk d/ ;op ;KMhtkbsk dk gqdoSB j't/. fi; ehosB rktj/.. Skj j[;?B p'fbnk L- u[g t/ nfVnk gktB gfss ehJ/ fyB Ghsfo wfjwk
ofjpo jB, wB[ysk d/ ;KM/ nkswe ftZu wkBtsk bJh ;Zu s/ SKsh dk ij ;kX ;zs fJesq j'tfj sjk u[g t/ nfVnk.. eEB[ B ikJh..3..
Gzvko ns/ nfij/ w'shnK dk yikBk jB ;zd/S j't/. fi; d[nkok nksfwe s[Mfj fXnktj/.. p'bD dh BjhA ik t/ nfVnk.. fBoGT[ GJ/ ;rb G? y'fJ r'fpzd
i' wkBth nkswk B{z uwek fdzd/ jB. fsqgsh s/ ;wkfie GbkJh j't/. eo dfJnk wfJnk dfJnkb ;[nkwh ;gZSN jh j? fe fJBQK GrsK dh uoD UNkJh..
;qh r[o{ rqzE ;kfjp ih
;qh r[o{ rqzE ;kfjp ih
;qh r[o{ rqzE ;kfjp ih
wB[y wkso B{z nekb g[oy Bkb o;kJh ;qh r[o{ rqzE ;kfjp ih j'j[ dhB feqgkok.. pkDh r[o{ nkS/ s/ g{oh Bk T[soB eoe/ BkBe[ i;[ rkt? mke[o ek o?fD fdB;[
;qh r[o{ rqzE ;kfjp ih
dh wfjwk eh j?
dh wfjwk eh j?
dh wfjwk eh j?
eoB dh bk;kBh f;Zfynk ;qh r[o{ rqzE dh wfjwk eh j? fpBtzs BkBe do; fgnk;/ fwb ;qh r[o{ rqzE ;kfjp ih ftZu ;EkB gqkgs fbtbkJh..4..6..
dh wfjwk eh j?
;kfjp d/ 1430 gzfBnK ftu nzes j?. o{jkBh SKsh bJh nzfwqs d/ nw[Ze do;B ;[y[ ;kok.. eo ;eD s'A tKMh ofj rJh. (gzBk 1000)
pkothA ;dh s'A b? e/ ;skothA ;dh se ;'w/, Grsh, frnkB ns/ t?okr d/ Gzvko fJj Spd ;[D e/ w'jB ih dh ;wkXh ;qh r[o{ rqzE ;kfjp ih dk gfjbh r[o{ ih B/ j[ew ehsk
d/ gzi ;" ;kb d/ no;/ ftu ftuo/ 36 pkDh d/ p'fjE ns/ ;ZukJh d/ gqekS jB. y[ZbQ rJh. u[pko/ dh pkoh y'bQ e/ T[BQK B/ tko Gkdo'A ;[dh 1, ;zws 1661 fpeowh nkfrnk GJh nekb eh sGh
wjKg[oSK dh pkDh Sqh r[o{ rqzE ;kfjp r[opkDh B{z phV o{g ftZu fsnko eoB EZb/ t/fynk sK gzuw gksSkj r[o{ B{z gqekS ehsk frnk. T[; ;w/A pkpk p[ZYk ubkfJT[ gzE..
ftu ;[GkfJwkB j?. fJBQK wjKg[oSK ftu dk wkD ;qh r[o{ noiB d/t ih wjkoki noiB d/t ih yVQ/ ;B. nkg ih B{z t/y ih B/ gfjbk w[Zy tke fbnk i' fJj ;G f;yB e' j[ew j? r[o{ wkfBU
6 r[o{ ;kfjpkB ns/ Gkos d/ tZy tZy B{z gqkgs j?. gfjb/ r[o{ ;qh r[o{ BkBe e/ pkpk w'jB ih B/ fejk L- nkfJnk L- rqzE..
fjZf;nK ftu ftuodhnK 15 fjzd{ d/t ih dh pkDh GkJh wB;[Zy s'A gqEw jwkoh t;s bJh fgsk gk; ;zsK e/ ekoi nkfg yb'fJnk jfo f;Zy Xow ftu fJe gowkswk dh
w[;bwkB, j;shnK jB. 4 r[of;Zy fbytkJh rJh. ;qh r[o{ nzrd d/t ih B{z s/. ezw[ eoktfD nkfJnk okw.. g{ik dk jh ftXkB fbys o{g ftu gqf;ZX
;kfjpkB ns/ 11 GZNK dh pkDh th r[orZdh fwbD ;w/A ;qh r[o{ BkBe d/t e[b Gfb:B eh j[sh i' r[o ik; Xofs ;[jth skb[ ;[jktk ftfu j' e/ gquZbs j' u[fenk j? L-
doi j?. fe;/ wjKg[oy dh pkDh doi ih dh pkDh th Bkb jh gqkgs j'Jh. s/.. nzfwqs ib[ SkfJnk okw.. gouk Spd ek.. dhdko ykb;/ ek..
eoB bJh T[; dh iks, Xow, eow, d/ d{;o/ r[o{ ;qh r[o{ nzrd d/t ih dh bki Bk Xfoj[ nkg np/ ufb nzfwqs ib SkfJnk g{oB ;ki[ g{ik nekb eh..
S, GkSk nkfd dk fynkb BjhA oZfynk pkDh GkJh g?V/ w'y/ gk;'A fbytkJh rJh. nkfJT[.. eokfJnk ;rb wB'oE g{o/..
frnk. e/tb T[;dh pkDh r[o{ nkS/ sh;o/ r[o{ ;qh r[o{ nwodk; d/ ;w/A pkpk ;G r[o{nB e/ ;pd b?B fjs i? i? eko[ GfJnk ir nzsfo bkE/ phph GkBh d/ nZy d/ sko/ B/, ;kv/
nB[;ko j't/. w'jB ih d/ ;g[Zso ;jz; okw B/ r[o{nK XkfJT[.. ;rb ft;{o/.. s/ goT[geko ehsk.
;qh r[o{ rqzE ;kfjp tor/ oZph rqzE dh pkDh fbyh i' ;?AuhnK d/ o{g ftZu fJj ;[D e/ r[o{ ih B/ Spd dk d{ik g{oB g[oy nu[s nfpBk;h i;[ t/d r[o{ BkBe i' i's irkJh ;h, j'o
ftu e/tb f;Zy r[o{ ;kfjpkB dh pkDh pkpk w'jB ih d/ gk; ;qh r'fJzdtkb nze T[ukoB ehsk L- g[okDh rkfJnk.. T[;B{z o[SBko ehsk.
jh nzfes BjhA ehsh rJh pbfe 6 r[o{ ;kfjp fty/ w"i{d ;h. ;qh r[o{ noiB d/ w'jB s/o/ puB nB{g ukb fBokbh.. ngBk fpod[ ofynk gow/;fo BkBe pkDh r[o{nK s/ GrsK dh, fJZmh eo
;kfjpkB d/ Bkb Bkb 30 j'o t ih 1657 s'A 1662 fpeowh sZe ;qh w'jB s{z wkBfj J/e[ ihn nto ;G Bkw[ fXnkfJnk..1.. fJe ;fseko ehsk.
wjKg[oyK dh pkDh B{z th Ujh nzfwqs;o ih ftZu oj/. fJ;/ ;w/A ftZu okbh.. i'sh i's ;wkT[D ;w/A r[o{ r'fpzd GkJh r[odk; dh ebw Bkb nkfd
;fsekos doik fdsk frnk j? phV fsnko ehsh rJh. pkpk w'jB ih fJ; Spd d/ d' nze j'o ;[D e/ w'jB f;zx ih B/ fJ; ;o{g B{z jh r[orZdh s/ rqzE ;kfjp fsnko ehsk.
fijVk r[o{nK dh pkDh B{z gqkgs j?. gk;'A ;?AuhnK fbnkT[D bJh pkpk p[ZYk ih dk wB g;hi frnk. fBwosk ns/ gqekSwkB eoe/ ftneshrs p[fonkJh fco nzfwqs;o d/ jfowzdo ftu,
fJBQK30 wjKg[oSK ftu oki/ th ;B s/ ih s/ GkJh r[odk; ih B{z G/fink go gq/w d/ tZ; j' e/ nkg B/ ;?AuhnK d/ dh ohs B{z ;wkgs eo fdZsk. gfjbk fJ;dk gqekS ehsk.
oze th. ny"sh T[uhnK iksk tkb/ s/ r[o{ pkDh tork gdkoE e"D d/t/. pkpk fdZshnK. fJBQK B{z r[o{ ih ;fseko ;fjs ;qh r[o{ rqzE ;kfjp ih B{z ;zws 1765 fJ;B{z T[uk doik d/D bJh, nkg
S'NhnK iksK tkb/ th ;B. i/ gzikp w'jB ih B/ fJBeko eo fdZsk. fJ; go ;qh nzfwqs;o b? nkJ/. okw;o d/ feBko/ B{z BKd/V fty/ r[orZdh fdZsh s/ Sy;h gfjbK goDkw ehsk.
d/ wjKg[oS fJ; ftu ;EkB gqkgs eo nkg ;qh r[o{ noiB d/t ih Bzr/ g?ohA p?m e/ GkJh r[odk; ih gk;'A ;qh r[o{ rqzE g{ik pzd eo fdZsh s/ nkfynk fe nZi r[o{ r'fpzd f;zx ih B/ id g{ok f;yh
;e/ sK wjKokSNo, oki;EkB, ;zrs ;w/s ;qh r'fJzdtkb g[Zi/. fi; ;kfjp ih dh phV fbytkT[Dh nkozG s'A w/ok f;Zy r[o{ rqzE ;kfjp s'A fpBK dk wfjb pDk fdsk.
r[ioks, :{HghH, wZX gqd/S nkfd d/ u[pko/ ftZu w'jB ih ofjzd/ ;B T[; d/ ehsh. ;qh r[o{ noiB d/t ih id'A GkJh fe;/ nZr/ f;o BjhA M[ekJ/rk. T[; ;w/A f;Zyh d/ r'ow fto;/ ftu nBw'b
wjK g[oSK dh pkDh B{z th fJ; ftu EZb/ ik yb's/. w'jB ih w;skBh fposh r[odk; gk;'A X[o eh pkDh fbytk oj/ j[ewBkwk nkfJnk yikBk gk fdsk.
U;/ GktBk Bkb doi ehsk frnk j?. d/ ns/ ;wkXh ftZu bhB ;B. T[BQK B{z ;B T[; tes w"e/ s/ Grs nkJ/ s/ wko{ wjbk 5.. ;h; M[ek e/ rqzE ;kfjp B{z, fco fJj
;qh r[o{ s/r pjkdo ih dh pkDh fgZS'A e"D p[bkt/< X/n fJZe tkfjr[o{ ns/ efjD bZr/ fe ;kvh pkDh th fby'. r[o{ y[fbnk eow[ feqgk GJh mke[o j[ew ;[Dk fdsk.
;qh r[o{ r'fpzd f;zx ih B/ ;zB 1706 X/nsk w'jB ih ;B. fNZeh j'Jh ;{os B{z ih B/ fejk fe fbytkU. ehosB[ jfo jfo rkJh.. r[o{ wkfBU rqzE ykb;k, Spd d/ bV
ftZu doi ehsh. fJ; wjkB rqzE ftZu ns/ fXnkB B{z e"D T[y/V ;edk ;h< gzuw ghb{ B/ nkfynk L ghb{ n;kE'A ;/ Gb/ ;qw[ Ekek gkJ/ fpq;kwk fwfN rJh bk fdsk.
5871 Spd ns/ pzd jB. fJBQK ftZu'A gksSkj B/ ;'funk fe SkfJd w'jB ih i' izwfdnk wo rJ/. ;rbh XkJh..1.. ''pkDh r[o{ r[o{ j? pkDh'' ;G B{z ;pe
gzit/A r[o{ ih d/ 2218 Spd jB. ;ko/ Bk p'bD fJ; bJh feT[A Bk ;z;ko fuZeV gkT[A B p'fVnk Bk nkb{d np w'fj ihtB gdth gkJh.. gVQk fdsk.
r[o{ rqzE ;kfjp ftZu e[b 31 w[Zy okrK ftnkgh w'jB B{z nktkz wkohJ/ fi;d/ GJ/.. uhfs nkfJU wfB g[oy[ fpXksk id ikD fbnk f;Zy ;wM rJ/, sK
ftZu Spd jB fiBQK ftZu'A 30 okrK fXnkB ftZu T[j p?m/ jB. nkg B/ f;ozdk SZi{ B/ fejk L- ekrd ;zdh g{soh ;zsB eh ;oDkJh..1..ojkT[.. d/jXkoh r[o{ fwNk fdsk.
BkBe gqG ;oDkrsh efo gq;kd[ r[od/t ..¡..
BkBe gqG ;oDkrsh efo gq;kd[ r[od/t ..¡..
BkBe gqG ;oDkrsh efo gq;kd[ r[od/t ..¡..
BkBe gqG ;oDkrsh efo gq;kd[ r[od/t ..¡..
BkBe gqG ;oDkrsh efo gq;kd[ r[od/t ..¡..
;ck 42 dk pkeh
;ck 42 dk pkeh
;ck 42 dk pkeh fij gq;kfd ;[fy ;ji/ p;Bk.. j?A, ;ko/ ezw f;o/ uVQd/ jB, T[; gqG{ B{z s{z Bkw igdk j?, fi; iht s'A T[j gqG{ nkg
;ck 42 dk pkeh
;ck 42 dk pkeh
fij gq;kfd s/oh Bheh ikfs.. fij gq;kfd j;s eo ubfj.. j/ wB ! fi; gqG{ dh pySS Bkb ;dk nzr ;zr ikD . nkgDk Bkw igkT[Adk j?,
;' gqG[ f;wfo ;dk fdB okfs.. fij gq;kfd ;zg{oB cbfj.. s?B{z T[Zuk dozk fwbdk j? ns/ s{z ;[y j/ w/o/ wB! fi; dh poes Bkb s?B{z j/ wB! T[j jh iht joh d/ r[D
fij gq;kfd s/oh gfs oj?.. fij gq;kfd gow rfs gktfj.. ns/ p/-fceoh ftZu w;s j?Al nfijk gqG{ ;Zu gokgs j[zdk j?, T[; gqG{ Bkb s{z rkT[Adk j?, fi; B{z T[j gqG{ rkT[D bJh
r[o gq;kfd BkBe i;[ ej? ..Ø•.. fij gq;kfd ;[fy ;jfi ;wktfj.. ft;ko e/ s{z j'o fe; gk;/ bZr fojk j?A < ;dk i[fVnk ofj . gq/odk j?.
gzBk ¢§0 n?;k gqG[ fsnkfr nto es bkrj[.. j/ BkBe ! r[o{ dh poes Bkb, wB fi; gokwswk dh dfJnk Bkb jo/ j/ wB! gqG{ dh w/jo Bkb wB ftZu
gd noEL eofj-s{z eodk j?Al r[o gq;kfd BkBe wfB ikrj[ ..¦.. ftZu j[fSnko j' e/ gqG{ dk Bkw f;woB e iht dh T[; sZe gj[zu j' iKdh j?, frnkB dk gqekS j[zdk j? ns/ T[; gqG{
nkuko-o;w fotkzl fpT[jkoh-ftjko gzBk ¢§0 eo. T[; gqG{ dk s{z ;dk ikg[ eo . dh dfJnk Bkb fjodk-o{g eT[b c[Zb
ns/ o;w fotkz eoB tkbk, nB{g[- gd noEL ;[Bfj-s{z ;[Ddk j?Al eoB- fij gq;kfd s{z gqrN[ ;z;kfo.. j/ BkBe ! fi; iht B{z gqG{ dh fJj fyV iKdk j?.
T[gwk-ofjs, fi; tork e'Jh BjhAl ezBK Bkbl Bkd-o;hbh nktkzl g/yfj- fs;[ gqG eT[ w{fb B wBj[ fp;kfo.. dks fwbdh j? T[j iht jh joh dk ikg j/ wB! gqG{ T[; iht d/ wB ftZu jh
Bheh-uzrhl gfs-fJZzs . s{z t/ydk j?Al fp;wkd-nuoi Bzko/l fij gq;kfd s/ok goskg[.. jh igdk j?. tZ;dk j?, fi; iht T[Zs/ T[j gqG{ nkg
noEL j/ wB ! fi; gqG{ dh feqgk nzfwqs-fwZm/ p'bl o;Bk-ihG Bkbl ;ji/ o/ wB w{V s{ sk eT[ ikg[.. nkfg igkJ/ ig? ;' BkT[.. sZo[mdk j? ns/ gqG{ dh w/jo Bkb iht
Bkb s{z pj[s dkB g[zB eodk j?A, T[; -;[Gkte jhl j;s-jZEl eo-jZEl fij gq;kfd s/o/ ekoi g{o/.. nkfg rktkJ/ ;[ jfo r[B rkT[.. dh wZs uzrh j[zdh j?.
gqG{ B{z s{z nZm/ gfjo u/s/ eo . ubfj-uZbd/ jBl ;zg{oB-jo/e eko- fs;fj ikB[ wB ;dk ji{o/.. gqG feogk s/ j'fJ gqrk;[.. j/ gqG{! s/oh w/jo dh Bzo ftZu
j/ wB ! fi; gqG{ dh fwjo Bkb s{z ftjko ftZu ns/ jo gk;/l cbfj- fij gq;kfd s{z gktfj ;ku[.. gqG{ dfJnk s/ ewb fprk;[.. d[BhnK d/ ;ko/ yzkB/ jB. nkgD/ isB
ohsK o;wK eoB i'rk j' frnk j?A, T[; ekw:kp j[zdk j?Al ;jfi-nv'b nt;Ek o/ wB w/o/ s{z sk f;T[ oku[.. gqG ;[gq;zB p;? wfB ;'fJ.. Bkb fe;/ iht B/ Gh e[ZM BjhA bZfGnk
gqG{ B{z s{z ;`k;-;`k; :kd eo. ns/ p/-fceoh ftZul ;wktfj-s{z fNfenk fij gq;kfd ;G eh rfs j'fJ.. gqG dfJnk s/ wfs T{sw j'fJ.. Gkt, iht dk T[Zdw T[d'A jh ;cb j[zdk
j/ wB ! fi; gqG{ dh dfJnk Bkb s/ p?mk j?Al nto es-j'o feE/ < ikrj[- BkBe ikg[ ig? ig[ ;'fJ ..§.. ;op fBXkB gqG s/oh wfJnk.. j? id'A gqG{ nkg jh ;tZbh Bzo eodk
oh ;'jDh Seb pDh j'Jh j?, T[; ;'jD/ j[fSnko j't'. gzBk ¢§0 nkgj[ eS{ B feBj{ bfJnk.. j?A.
wkbe gqG{ B{z s{z ;dk f;wo. noEL j/ wB! fi; gqG{ dh feqgk Bkb gd noEL fi; gq;kfd-fi; dh fis[ fis[ bktj[ fss[ brfj jfo j/ joh! j/ BkE! fi; gk;/ s{z ihtK
j/ wB! fi; gqG{ dh feogk Bkb s?B{z s{z nkgD/ ezBK Bkb nktkz ;[Ddk j?A feqgk Bkbl gqrN[-wSj{o, ;'Gk tkbkl BkE.. B{z bkT[Adk j?A T[; gk;/ jh fJj iht bZr
uzrh wB[Zyk-zksh fwbh j?, T[; gqG{ B{z Gkt, s?B{z ;[DB dh skes fwbh j?, ikg[-:kd eol ekoi-ezwl g{o/-f;o/ BkBe fJB e? eS{ B jkE ..•..¦.. iKd/ jB.
s{z ;dk, fdB-oks :kd eo. j/ wB! fi; gqG{ dh w/jo Bkb nuoi uVQd/ jBl ji{o/-nzr-;zrl oku[-i[fVnk gzBk ¢§¡ j/ BkBe! fJBQK ihtK d/ tZ; e[ZM
j/ wB! fi; gqG{ dh w/jo Bkb ;z;ko Bzko/ t/ydk j?Al ofjl ;'fJ-Ujh ihtl ;G eh-jo/e iht gd noEL rktkJ/-rkT[D bJh BjhA.
ftZu s/oh fJZzs pDh j'Jh j? T[; gqG{ dk j/ wB! fi; gqG{ dh poes Bkb s{z dhl rfs-gj[zu. gq/odk j?l gqrk;[-ukBDl ewb fprk;[- nkU nkgK th gqwkswk d/ Bkw-
s{z ;dk f;woB eo. ihG Bkb fwZm/ p'b p'bdk j?A, noEL j/ wB! fi; gqG{ dh feqgk Bkb fjod/ o{gh eT[b c[Zb dk fyVkT[l gq;zB- f;woB dk T[dw eohJ/. fJ; soQK eoB
j/ BkBe! r[o{ dh poes Bkb j/ wB! fi; gqG{ dh feogk Bkb s{z s/oh ;z;ko ftZu S'Gk j?, T[; gqG{ B{z s{z y[Sl ;'fJ-T[j gqG{l fBXkB-yzkB/l Bkb n;hA r[o{ dh feogk d/ gkso pD
tvGkrh iht T[; dh f;cs-;kbkj ;[Gkte jh ;[yh tZ; fojk j?Al ed/ Gh wB'A Bk G[bk . wfJnk-gqSzBskl nkgj[-nkgD/ T[Zdw iktKr/ ns/ ;kvk wB[yk ihtB ;cb j'
eodk j?. j/ wB! fi; gqG{ dh dfJnk Bkb s/ j/ w{oy wB ! fi; gqG{ dh w/jo Bkb Bkbl feBj{-fe;/ B/ Ghl jfo BkE-j/ joh! ikt/rk.
fij gq;kfd ;[Bfj eoB Bkd.. o/ jZE nkfd ;ko/ nzr ezw d/ oj/ jB, s?B{z tfvnkJh fwbh j'Jh j?, s{z T[; gqG{ j/ BkE!l fJB e? jkE-fJBQK ihtK d/ t;
fij gq;kfd g/yfj fp;wkd.. j/ wB! fi; gqG{ dh fwjo Bkb s{z dk ;dk ikg eo . ftZu . tkfj r[o{ ih ek ykb;k..
fij gq;kfd p'bfj nzfwqs o;Bk.. jo/e eko-ftjko ftZu ekw:kp j[zdk j/ wB ! fi; gqG{ dh feqgk Bkb s/o/ noEL j/ wB ! T[j iht jh gqG{ dk tkfj r[o{ ih eh cfsj..
44
44
44 gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
44 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
44 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
ozr Go'
fdwkrh e;os
ozr Go' fdwkrh e;os
fdwkrh e;os
ozr Go'
ozr Go'
ozr Go'
fdwkrh e;os
fdwkrh e;os
pZfuU, gzSh d/ pZfunK sZe gjz[uD ftZu wdd eo'.
pZfuU, gzSh d/ pZfunK sZe gjz[uD ftZu wdd eo'.
pZfuU, gzSh d/ pZfunK sZe gjz[uD ftZu wdd eo'.
pZfuU, gzSh d/ pZfunK sZe gjz[uD ftZu wdd eo'.
pZfuU, gzSh d/ pZfunK sZe gjz[uD ftZu wdd eo'.
pZfuU\ nkgDhnK ozrdko g?A;bK u[Ze' ns/ ozr Go'.
pZfuU\ nkgDhnK ozrdko g?A;bK u[Ze' ns/ ozr Go'.
pZfuU\ nkgDhnK ozrdko g?A;bK u[Ze' ns/ ozr Go'.
pZfuU\ nkgDhnK ozrdko g?A;bK u[Ze' ns/ ozr Go'.
pZfuU\ nkgDhnK ozrdko g?A;bK u[Ze' ns/ ozr Go'.
pkb ejkDh
pkb ejkDh
pkb ejkDh T[vD yN'bk
T[vD yN'bk
T[vD yN'bk
pkb ejkDh
T[vD yN'bk
pkb ejkDh
T[vD yN'bk
;Zuh okie[wkoh
;Zuh okie[wkoh
;Zuh okie[wkoh
;Zuh okie[wkoh
;Zuh okie[wkoh
fJe tko dh rZb W fJe ;'jDk s/ ftu w/ok oE vZ[p frnk.'' e[M gb uZ[g T[Zs/ fJe o/Swh ukdo ftSkJh ikt/.
okie[wkoh B{z Skjh ;BwkB Bkb oks
pjkd[o okie[wko ofjzdk ;h. ftnkj
ofjD s'A pknd T[jB/ p'bDk ikoh
d/ :'r j'D d/ pkti{d th T[j e[nkok oZfynkF ''y?o, w?A s[jkv/ r[nKYh oki B{z T[jd/ fp;so/ se gj[zukfJnk frnk.
nrb/ fdB ;t/o/ id'A T[j T[Zmh sK
;h, feT[Afe T[jdh Sos ;h fe T[j
ftu'A jh nkJh jK. w?B{z gsk bZrk ;h
f;oc ;Zuh okie[wkoh Bkb jh ftnkj fe s[;] ;Zuh okie[wkoh dh Gkb eo dk;hnK B/ T[jdk ;tkrs ehsk. fco
okie[wko y[d jkbFukb gZ[SD bJh
eotkJ/rk. T[jdh Sos nZr/ oki/ s/
oj/ j'. w?A ;Zuh okie[wkoh jK. w/ohnK
okiwksk dh th Bj] ;h uZb ojh. eJh orK ftu S[ZX oki;h bj{ W.'' jkzo j'fJnk.
''w?B{z T[whd W fe s[jkB{z pj[s tXhnk
d/SK d/ okfinK B/ nkgDhnK
okiwksk B/ fNZgDh ehshF ''s?B{z
okie[wkohnK d/ foSs/ T[; okie[wko fJwfsjkB d/Dk gt/rk. fJj gqwkfDs B]d nkJh j't/rh.'' T[jB/ nkfynk.
''B]d sK nk rJh ;h, go pj[sh uzrh
bJh xZb/, go T[jB{z e'Jh th g;zd Bk
eoBk gt/rk fe s{z T[jh ;Zuh
nkfJnk. okie[wkoh J/, fi; dh sbkS ftu n;] soPK Bj].'' okie[wkoh p'bh.
fJ; rZbpks d/ d"okB okiwksk th
;wK bzxdk ik fojk ;h. GNe oj/ jK.''
fJe Skw B{z id'A ;wZ[uk oki gfotko okiwksk B/ nkgD/ ;/teK B{z j[ew T[E/ gj[z[u rJh. T[jB/ j?okB j' e/ T[vD yN'bk T[vdk ikt/, gzSh tKr T[vkoh bkt/.
nkfynkF ''okie[wkoh, n;] sK pV/
oks dk ykDk yk u[Zek ;h sK fJe gfjo/
fdZsk fe okie[wkoh B{z Skjh wfjwkB
dko nzdo nkfJnk s/ efjD bZrkF ewo/ ftu mfjokfJnk ikt/ ns/ T[jd/ fXnkB Bkb s/o/ bJh e'wb s/ dZp/ g?ohA ed/ j? nkT[Adk, ed/ fJj g{ok y"o{ gkT[Adk.
;[ftXkiBe fp;sok ftSkfJnk ;h.
''wjkoki, pkjo fJe e[Vh nkJh W,
gkT[D bJh ;Z[e/ s/ tfXnk eZgV/
fijVh f;o s'A b? e/ g?oK se frZbh fbnKd/ ikD ns/ Bkb fJj th j[ew fco th s?B{z uzrh soPK B]d feT[A Bj] rz{ rz{ eoe/ ed/ vokt/, gb ftZu ;kE'A d{o fJj ikt/.
Waaaas/ T[j wjkokDh B{z fwbDk uj[zdh nkJh <'' e[M d/o pknd T[j fco p'bhF
fdZsk fe okie[wkoh bJh Skjh w/i 's/
W.'' G'iB ;ikfJnk ikt/. ''oks B{z j'Jh sebhc bJh n;] s/o/ bzph g{S d' yzGK tkbk, nzpo dk j? fJj oytkbk.
e'b'A wkch ukj[zd/ jK.''
wjkokDh Gkt okiwksk B/
e[M d/o pknd okie[wkoh ;'jD/ eZgV/
g[ZfSnkF''ekjd/ bJh fwbDk ukj[zdh gk e/ Skjh w/z s/ nk rJh. w/z 's/ ;'B/ okie[wkoh B/ B]d GohnK nZyK Bkb j/mK T[Zso/ gjhJ/ bkT[Adk, T[Zs/ uVPdk yzG c?bkT[dk.
Waaaeh efjzdh J/ T[j <'' s/ uKdh d/ GKv/ ;Zi/ j'J/ ;B ns/ w/z nkfynkF ''wjkokDh ih, w?A s[jkvh
''wjkokDh ih, T[jdk efjDk W fe 'tZyFtZy soPK d/ ykD/ ;Zi/ j'J/ ;B. gqkjDkukoh bJh XzBtkdh jKaaafco th
T[j fJe ;Zuh okie[wkoh W.'' gsk Bj] feT[A ;koh oks fp;sok okshA bzx/ bkJhNK wZuD, johnK bkb fJj pVhnK iZuD.
okie[wkoh B/ f;oc d' t;sK jh
oki gfotko j?okB j' frnk. u[ZehnK ns/ jo/e t;s dh T[jB/ f;oc u[Gdk fojk. w?A ;koh oks gk;/ pdbdh
ojh.'' gb ftZu ;ZG Bz{ d{o g[ukt/, fwZsoK d/ fJj w/b eokt/.
''T[jB{z g{o/ nkdoFwkD Bkb nzdo
fJeFfJe p[oeh jh ykXh s/ efjD
fbnKdk ikt/.'' oki/ B/ j[ew fdZsk. bZrhFp;, w?A J/Bk jh yk ;edh jK. okiwksk w[;eokJhF ''okie[wkoh, s{z
Y'Ajdk j? fJj ed/ ;kwkB, gb ftZu xz[wdk fJj ijkB.
gfjo/dko T[jB{z pV/ nkdo s/ ;fseko XzBtkd.'' fJwfsjkB ftu ;cb j'Jh J/Aaaaas{z f;ZX
Bkb nzdo b? nkfJnk. okiwksk pj[s gqGkfts j'Jh. eo fdZsk W fe s/ok ;oho fJe ;Zuh
T[j e[Vh ;'jDh s/ ;[Shb ;h. T[j okie[wkoh d/ ;oho fizBk jh ;zt/ oD ftZu eodk ed/ uVPkJh, t?oh d/ Bkb eo/ bVkJh.
okiwksk B/ fJ;/ d"okB dk;hnK B{z
pVh jbhwh Bkb p'bhF ''wjkokDh ih, j[ew fdZsk fe okie[wkoh bJh ftS/S dBShb W fe thj jbe/ ns/ gzikj
gfjbK sK w? frZb/ eZgfVnK ftu w'N/ rZfdnK j/mK gJ/ wNo th s?B{z u[Gd/ izp{ i?N s/ fwZr B/ nkT[Ad/, jzNo ed/ XwkbK gkT[Ad/.
fp;sok fpSkfJnk ikt/. bZeV d/ wzi/
nkT[D bJh wkch wzrdh jKaaarZb T[Zs/ ;G s'A j/mK gfjbK wNoK d/ ;Z[e/ oj/. s{z jh ;kvh sbkS dh nkyoh wzfzb
don;b fJj W fe :ksok d"okB w?A J/A.'' T[vD yN'b/ s/ T[Zv ikDk, d[BhnK dk j? uZeo bkDk.
dkD/ oZy/ ikD. T[BPK dkfDnK T[Zs/
s[jkv/ wjb ftu gj[zuD s'A gfjbK jh gzikj rZd/ fJe d/ T[go fJe oZy/ ikD. aaaans/ fJ; soPK okie[wko B{z ;Zuh
w{;bkXko w]j ftu fxo rJh ;K. okie[wkoh fwb rJh. T[vD yN'bk T[vdk ikt/, gzSh tKr T[vkoh bkt/.
T[BQK rZfdnK d/ T[Zgo e'wb yzGK d/
s[jkv/ wZjb d/ Bkb tfj ojh Bdh tho e{b/ rZd/ ftSkJ/ ikD. fco T[jd/ nwoihs e"o gtB jouzdg[oh
gtB jouzdg[oh
gtB jouzdg[oh
gtB jouzdg[oh
gtB jouzdg[oh
gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
4 4 4 4 45 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
gzikp NkJhw
Bktb
Bktb
Bktb
Bktb ;'bthA fe
Bktb
;'bthA feSss ss s
;'bthA fe
;'bthA fe
;'bthA fe
fJe skok uwfenk
fJe skok uwfenk n?;H ;keh
fJe skok uwfenk
fJe skok uwfenk
fJe skok uwfenk
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
špkT{ ih BkSsk sK j' frnk. j[D šphih w?A ftnkj g/wK Bkb eotk T[; fdB dhge j'D tkb/ ;Z;-;j[o/ fJj nky okw SoB mjkek wko e/
w?A nkgDh n;bh rZb tZb nkT[Adk fojK, s[jkvhnK fdZshnK uhzK Bkb d/ g?ohA jZE bk ns/ fgSb/ ewo/ ftu jZ; fgnk. go e[M fuo o[e T[j c/o p'bD
jKHHHs[jkvh fuZmh fwbD pknd w?A T[;/ BjhA. id'A s[;hA Xh jh w?B{z d/ fdZsh sK GohnK nZyK BhthnK eoh yV'sh g/wK d/ bZrk,
fdB fgzv ubk frnk ;h. fes/ nkT[D- pkeh d/D tkbk j'o eh ofj frnk. w'Y/ B{z jZE Bkb S[j s/ fJj nky @;G širs okw ih, s[;hA ;ko/ gfotko
ikD bJh ;kB{z fwbNoh dh rZvh ns/ šw/ohnK sK pkT{ ih fJj' d' SosK B/ mhe j' ikt/rk@ xo'A pkjo fBeb frnk d/ nkT[D dh rZb ehsh j?. pJh n;hA
vokfJto fwb iKdk. w?A fgzv ik wK ns/ . nkg id'A fgsk ih B{z fwb'r/ sK T[BQK ;h. fit/A T[j ekjb ftu nkfJnk ;h fszB ihn sK nkg B{z fwb jh bJ/. pkeh
fgsk ih Bkb rZb ehsh ;h. T[BQK B{z sK dh th e'Jh wzr BjhA j't/rh. T[BQK ;koh T[t/A jh ekjb Bkb w[V frnk ;h . ftnkj bJh foSsk sK dhge gZek eo
fpBK t/fynK e[Vh g;zd j?. T[BQK dh fJZSk T[wo JhwkBdkoh Bkb B"eoh ehsh j?. ns/ pkjo ikD s'A gfjbK fJ;/ wjhB/ jh frnk ;h. T[; ftu ;kfonK dh eh
ns/ u'D w/o/ Bkb w/b yKdh j?. j[D fgsk pZfunK B{z gVQkfJnk, nkg ;koh T[wo dh nkT[Adh gzdoK B{z dhge nkgD/ fgsk b'V< i/ ;Zu wzB' n;hA ;ko/ ikD p[ZM e/
ih ns/ Gok nrb/ jcs/ nkg ih B{z Gkt/A ;e{b-wk;No pD fgzvK ftu XZe/ okw ;oB ns/ tZv/ GoktK d/ T[BQK xo s[jkv/ xo BjhA nkJ/. irs okw ih fJj
fwbD nk oj/ B/. ftnkj dh ;koh rZb yKd/ oj/, go T[BQK d/ gVQkJ/ fezB/ ;ko/ nkT[D dh sohe gZeh eo frnk ;h. fszB ;'u fe w[zv/ tkb/ e[Vh tkfbnK s/
pks ns/ sohe T[j gZeh eoBr/. fJj ftfdnkoEh tZv/-tZv/ nj[fdnK s/ gj[zu fdB gfjbK s'A jh okiokDh ns/ g/wK BikfJz p'M Bk gkT[D. id'A ftnkj j't/
;G e[M sK w?A T[BQK s/ SZv fdzdk jK. rJ/. T[j vkeNo pD/, T[j fJzihBhno xo dh ;ckJh ftu bZr rJhnK. wj/S rk n;hA ;ko/ nkg/ fJe d{i/ B{z fwb
w?B{z gs? nkg ih B{z th j[D e'Jh fJsokz pD/, c"i 'u eoBb pD/, go w/ok nkdoS B/ th pkjobh p?me d/ g[okD/ god/ pdb btKr/ .@
e'fSS eoKr/.
BjhA j't/rk. go fJ; s'A fJbktk w/ohnK sK w/o/ fgsk ih jh B/. T[j wjkB Bt/A brtk fdZs/ ;B. nkgD/ pkT{ ih d/ fJj nkydk j'fJnk okw SoB pj[s
th pkT{ ih d' SosK B/ fijVhnK nkg fJB;kB B/ . i' e[M w?B{z fwfbnk T[BQK wzi/ bJh BthA ukdo yohd bJh ;h. o{z rzGho j' frnk ;h . šd{ih rZb dhge B/ th s[jkB{z dZ;
fdZsh j't/rh fe T[j ftnkj fwbNoh d/
ih B{z wzBDhnK g?DrhnK .@ eoe/ jh fwfbnk. fJj d{ih Sos sK dk f;ojkDk pdb T[; dh EK s/ c'w dk fJzB/ ftu ftfdnk nkgDh EK s'A
ebZp ftu eoBk ukj[zdk. fgzv'A nk e/
dhge d/ fJj nkyfdnK jh ;kfonK T[BQK dh j?. BtK f;ojkDk yohd fbnk ;h. p?me ftu T[Zmh ns/ fgSb/ ewo/ tZb ubh rJh
ftu fit/A fJe u[Zg fijh Sk rJh. e[M @p; w?A sK pkT{ ih fJe' rZb gJ/ ysK d/ g[okD/ ;'c/ B{z ;fgoN Bkb fiZE/ g/wK p?mh ;h. T[; B{z nzdo nkfJnk ni/ th T[j nkg fpbe[b T[;/ soQK dk j?
fijk ;kv/ gfotko Bkb'A nZv j' e/ fdZbh
fuo gfjbK y[Sh Go/ wkj"b ftu fJe vo ukjKrk fe T[; fJB;kB d/ nkdo ftu ;kc eoe/ T[; s/ BtK egVk uVQtk t/y g/wK B/ nkgDh j'D tkbh ;Z; d/ g?o
B"eoh eoB nkfJnk ;h. T[; ftu e'Jh
fijk x[b frnk . dhge B{z SZv pkehnK fe;/ soQK dh ewh Bk ofj ikt/. w/oh fdZsk ;h. S{j/. ftfdnk B/ T[; B{z iZch gk bJh.
d/ wB ftu fJe' rZb ;h fe gsk BjhA pkT{ ih j'o e'Jh ukj BjhA.'' G?D bJh n?vk tZvk ns/ fJzBk uzrk 'i[Zr-i[Zr iht/A XhJ/ ! oZp ;ko/ ;[Zy pdbkt BjhA nkfJnk. pj[s ;kT{ ns/
T[j T[BQK B{z nfijk e[M Bk efj d/t/ fJj ;[D eh irs okw, eh foSsk fwbD s/ T[j pj[s y[S ;h, gozs{ d/t/ s?B{z.' f;ZX/ ;[Gkn dk j? T[j. wB dk pj[s
;kc. gkfJbN pD e/ th T[j G'ok BjhA
fi; dh g{osh T[BQK e'b'A j't/ jh Bk! fes/ okiokDh, eh wj/S s/ eh g/wK ;ko/ jh fJj ;G eofdnK gsk BjhA T[; B{z fJj nky T[j g/wK B{z th Bkb b?
pdfbnk. i/ T[j ebZp ftu ftnkj
fJ; d/ wkg/ fJzBk dki Bk wzr b?D fit/A T[; d/ ekfJb j' rJ/. ebeZs/ tkbh T[j w[;bwkB e[Vh ;phBk pkjo nk rJh. nkgD/ ewo/ 'u'A pkjo
fijVk fJBQK dh gj[zu s'A pkjo j't/. u[Zg dhge yk;k fuo T[BQK Bkb rZbK fet/A u/s/ nk rJh ;h fi; Bkb nkgDh nk g/wK nkgD/ pkT{ ih e'b p?m/ Ugo/ eoBk ukj[zdk sK fJ; dk th fJe ekoD
j?. T[j sK s[jkB{z wkVh fizBh th sebhc
B{z s'VfdnK rZb w[V dhge B/ jh S[o{ eoe/ T[m yV'sk ns/ ftdk b? e/ ikD phih dh ;fjwsh Bk j'D eoe/ T[j wodK B{z t/y T[;/ soQK nZyK BhthnK
BjhA d/Dk ukj[zdk.
ehsh, bJh fsnko j' frnk. ftnkj BjhA ;h eotk ;fenk. eohA o;'Jh ftu ubh rJh. fiZE/ okiokDh
@gfjbh Sos sK pkT{ ih fJj j? fe g/wK ni/ th fgSb/ ewo/ ftu ;h. šnZi i/ ;phBk w/o/ Bkb j[zdh <@ xo nkJ/ wfjwkBK bJh ukj fsnko eo @i/ s[;hA ftnkj fJZXo eo'r/ sK
;kok fJzszkw s[jkB{z nkg eoBk
ftnkj fdZbh ftu j't/rk ns/ T[j th dhge ftjV/ ftu yV'sk nukBe fgSb/ T[j ;'uD bZrk. ojh ;h.
gt/rk. Gkt/A ftnkj ftu sK n;hA fgzv
fwbNoh ebZp ftu, feT[Afe poks ftu ewo/ tZb N[o fgnk. T[; B/ gsk BjhA fJ; t/b/ ;phBk feZE/ j't/ j[D ftjV/ ftu e/tb g[oS ofj rJ/
w/oh :{fBN d/ eJh gkfJbN fwZso, eJh t/fynk g/wK GohnK nZyK BhthnK wzi/ rh < fet/A j't/rh < ;B fijV/ rZbK eoB bZr/ ;B. d/ e[M jh pzd/ j'tKr/ go fJ; ftu T[jd/
eJh ;kEh ns/ S'N/-tZv/ nc;o th Skwb
nc;o, T[BQK d/ gfotko ns/ w/o/ xo d/ e'b yV'sh ;h. B/V/ ik fJ; tkoh c/o T[; nzdo fJj d' ;tkb j'o T[gi 'okw SoB ih, ftnkj pko/ e'Jh
j'Dr/. ebZp T[BQK dh fojkfJS d/ B/V/
e[M ihn j'Dr/. w?A ukjKrk fJ; w"e/ s/ dhge B/ T[; d/ w'Y/ B{z nkgD/ ;Zi/ jZE gJ/ ;B. yk; rZb eoBh j't/ sK j[D/ y[ZbQ e/
j'D eoe/ T[j n;kBh Bkb T[; ftu
T[BQK dk g{ok fynkb oZfynk ikt/. T[BQK Bkb S{fjnk, tfoQnK s'A fo;d/ fJ; zyw B{z T[j dZ; d/t'. n;hA Bjh ukj[zd/ ;kv/ e'b'A
B{z fe;/ soQK dh th e'Jh xkN wfj;{; Bk š;G mhe j' ikt/rk g/wK.@ nkgDh G?D g/wK dk y[Sh-y[Sh ftnkj eZbQ B{z G[Zb Bkb th nfijk e[M j' Skwb j' ;eDr/. b/feB fJZXo nkT[Dk
T[BQK bJhHH!@
j't/. fJ; J/ohJ/ ftu ftnkj eoB bJh fJj nky T[j ewo/ 'u'A pkjo fBeb eoe/ Go d/Dk ukj[zdk ;h. ikt/ fijVk pokdoh ftZu fe;/ B{z th
p'bdk j'fJnk wk;No okw SoB e[M
T[BQK ;kfonK dk nkT[Dk w[Sfeb j't/ pkjob/ p{j/ tZb N[o fgnk. fJ; tkoh th Gkt/A T[; e'b g?;/ ;hfws ;B go sK uzrk Bk bZr/ .@
rk. T[j fit/A fJe MZyV pD e/ nkfJnk ;h th T[j fet/A eo-eok e/ fJe BtK Nh- irs okw dh rZb w[ZeD pknd e[M fuo bJh o[e frnk. T[j d{ih n"yh rZb
B{z S/sh Bkb efj d/Dk ukj[zdk ;h. nkgDh
šfJ; ftu nkg ih B{z e'Jh n"y ns/ T[;/ soQK xo'A pkjo fBeb frnk ;?ZN, eJh BthnK gb/NK ns/ Bt/A uwu fuo bJh ;ko/ u[Zg j' rJ/ . go okw SoB
u[Zg s'Vdk j'fJnk T[j w[V p'bD bZrk,
wfj;{; BjhA j't/rh. ftnkj dk ;kok ;h. fejk ;h T[j MZyV fi; d/ nkfJnK wfjwkBK bJh yohd fbnkfJnk ;h. p'bD bZrk,
''gqzs{. HH!''
fJzszkw nkg/ j' ikt/rk. nkg B/ ftnkj sK fit/A ;G e[M SKs j' frnk ;h . n?stko dk fdB ns/ gzdoK sohe @ BjhA GkJh ;kfjp yk; rZb sK
okw SoB dh ubdh rZb eZN e/
tkb/ fdB e/tb gj[zuDk jh j? T[; bJh nkgDh EK s/ yV's/ T[j uko'A ihn ;h. irs okw s/ xo d/ pkeh ihn th e'Jh th BjhA. e'Jh yk; j? th sK T[j
irs okw B/ ni/ fJe Spd jh fejk
th nkg xo d/ ihnK dh frDsh dZ; d/ pZ; T[; pko/ jh ;'u oj/ ;B. ;t/o s'A jh nkT[D tkb/ wfjwkBK dh dhge gfjbK jh s[jkv/ Bkb ;KMh eo
;h. b/feB T[j nkfynk 'gqzs{' Spd sK
t'r/ sKfe nkg ;kfonK B{z ebZp she ni/ ;t/o d/ nZm jh tZi/ ;B fe T[vhe eoB bZr/ ;B. gzvs irs okw frnk j't/rk. n;hA sK GkJh ;kfjp
b?ikD bJh w?A fwbNoh dhnK rZvhnK G/ fwbNoh dhnK uko rZvhnK rbh d/ f;o/ ns/ wj/S dk fynkb ;h fe dhge Bkb s[jkv/ Bkb fJe nfijk foSsk i'VDk fit/A okw SoB B{z ;[DkJh BjhA fdZsk
pZ; T[j sK nkgDh o"A ftu p'bdk fojk,
i ;eK. T[BQK c"ih vokfJtoK Bkb w/ok s/ nk e/ o[e rJhnK. gfjbK T[BQK ftu'A T[; d/ fgsk, wK, G?D-Gok ns/ T[BQK ukj[zd/ jK fijVk d'tK gfotkoK B{z fJe
šg[Zs dhge dh sK fJj' fJZSk j? fe
fwZso fJzdo th j't/rk fijVk ;G e[M fJzdo pkjo fBefbnk. fwbNoh d/ uko'A d/ gfotko d/ pkeh ihn nkT[Dr/. eo d/t/. fi; ftu ed/ e'Jh ftxB Bk
e[Vh B{z e/tb T[BQK egfVnK ftu jh G/
nkg/ ;KG vokfJto rZvhnK ftu jh p?m/ oj/. SkfJd T[j fgzv d/ pzfdnK B{z th Bkb gt/.
fink ikt/ fijV/ T[; B/ ftnkj tkb/
bt/rk .@ dhge d/ dZ;/ gs/ nB[;ko fJzdo gzvs b? e/ nkT[D gozs{ fJ; soQK BjhA @gfjbh rZb sK fJj' j? fe n;hA
fdB gfjB/ j'D!
nkgDh gfjbh Sos oZy dhge e[M irs okw d/ xo tZb j' fbnk. gzvs j'fJnk. fJe gqkJht/N eko rbh s'A s[jkvh Xh B{z nkgDh pj{ pDk e/ BjhA
pkeh nrb/ nze ftu
pkeh nrb/ nze ftu
pkeh nrb/ nze ftu
pkeh nrb/ nze ftu
fuo bJh o[e frnk. T[; t/b/ gzvs irs irs okw d/ xo ftu ftnkj tkbh o"De pkjo nk e/ o[eh. gzvs okw SoB, T[; ;r'A p/Nh pDk e/ b? iktKr/. ;kv/ xo pkeh nrb/ nze ftu
okw, wj/S, okiokDh ns/ g/wK d/ wB ;h. ;kok i[fVnk w/b ftnkj dh fsnkoh dh gsBh ftfdnk ns/ T[BQK dk tZvk ftu T[; dk g{ok nkdo j't/rk. fizB/ n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
ftu fJe' rZb ;h fe eh T[j fwbNoh ftu bZfrnk j'fJnk ;h. wodK B/ Bt/A g[Zs T[; ftu'A pkjo fBeb gzvs irs i'r/ n;hA jK, T[; s'A th tZXe/ eoB dh
ebZp d/ w[skpe ;G e[M f;o/ ukVQ egV/ s/ n"osK B/ BthnK ;kVQhnK ns/ okw d/ xo tZb N[o gJ/. pkjo dh xzNh
;eDr/< fJzB/ you/ dk Gko u[Ze Bt/A ;{N ;ik oZy/ ;B . ftnkj ftu tZih . dotkzk wj/S B/ y'fbQnk. pkjo
;eDr/< tZv/ xo ftnkjh ikD tkbh okiokDh d/ fszB ihn yV's/ ;B. dhge B{z T[BQK
;t/o d/ goSKt/
;t/o d/ goSKt/
;t/o d/ goSKt/
;t/o d/ goSKt/
;t/o d/ goSKt/
e[Vh bJh T[BQK B{z dki th tZX d/Dk gt/ d't/A Gok nkgD/-nkgD/ gfotkoK Bkb Bkb Bk nkfJnk t/y T[; B{z nihp
rk. go fJ; u[Zg ns/ ;'u B{z s'V gzvs nkJ/ j'J/ ;B. irs okw dk S'Nk Gok fijk bZrk. xzNh dh ntkz ;[DfdnK
irs okw B/ fJ; rZb dh jkwh Go Xow dZs th ftnkj ftu Skwb j'D jh g?wK dk fdb s/z-s/z XVeD bZrk w?A frDdk fwDdk ofjzdk .
fdZsh . bJh yk; s"o s/ uko fdB gfjbK jh ;h. T[j BZ; e/ fgSb/ ewo/ ftu ubh
fdZb dh fJe B[Zeo/, ukBD j'fJnk,
@mhe j? g[Zs s{z fit/A ej/Ark n;hA ebeZs/ s'A nk frnk ;h. Gkt/A nZi she rJh. pkjo dbhzK Zu yV's/ gzvs okw
T[;/ soQK eo btKr/ .@ T[; Bkb Bk sK ed/ T[; dh gsBh wkbsh ;oB ns/ T[BQK gsBh ftfdnk d/ wj/S bfrnk e'Jh ;{oi ufVQnk,
;t/o dk goSKtk, j'o r{Vk ekbk
gzvs irs okw dh jkwh tkbh rZb fdZbh nkJh ;h ns/ Bk jh T[; d/ pZfunK B/ g?o S{j/ ns/ T[j T[BQK B{z nkgD/ xo
j' e/,
;[D dhge B/ sd/ nkgDh d{ih Sos T[BQK B/ ed/ skJ/ d/ xo nkT[D pko/ ;'funk nzdo b? nkfJnk.
w/o/ nzdo tfVnk .
w{jo/ Xo fdZsh. ;h. feT[Afe j[D she T[j nkgD/-nkg @gzvs okw SoB ih, nkg ;ko/
šftnkj ftu nkg ih tZb'A fdZsh B{z nkgD/ skJ/ d/ gfotko Bkb'A fes/ gfotko B{z feT[A BjhA Bkb b? e/ nkJ/
gZj[ c[Nh ukBD j'fJnk,
rJh e'Jh th uhz ;theko BjhA ehsh tZvk, fes/ pj[s T[Zuk ;wMd/ nkJ/ ;B n;hA th T[BQK B{z fwb b?Ad/. c/o dhgeHHH<@
fJe ekbk goSKtk, ukBD o'eD
ikt/rh wsbp nkg fe;/ th soQK dk . T[BQK d/ nzdo nkfJnK s/ fJj g[ZS bJh,
dki BjhA d/t'r/. g/wK B{z w?A T[BQK egfVnK go id'A T[BQK B{z g/wK d/ ftnkj dk irs okw B/ rZb nX{oh SZv fdZsh . uVQd/ ;{oi nr/ nkfJnk,
ftu nkgD/ xo b? iktKrk fijV/ T[; ekov t/y fJj gsk bZrk fe irs okw @pJh irs okw ih, dhge dh rZb ;Zu/ fdZb 'u'A, d[Zy d/ fBeb/ d' jzM{nK
B/ ftnkj t/b/ gfjB/ dh Xh dk ftnkj fe;/ gkfJbN w[zv/ Bkb Bk eo'. T[j sK ;kv/ xo 'u nkgDh B/,
j'Dr/. nkg fe;/ th soQK dk b?D-d/D j' fojk gfjbK sK T[BQK B{z fJj rZb jzw wozh dk wkbe j?. w?A sK pE/ok fejk gk;k jh gbNkfJnk .
BjhA eo'r/.@ jh BjhA j'Jh. T[j g/wK dh fJj y[Sh ;fjD pJh ;kv/ Bkb ub go brd? T[; B/ sK
fdb d/ t/jV/, pV/ jB/oQ/,
gZj[ c[Nh ukBD j'fJnk,
go g[Zs fJj fet/A j' ;edk< g/wK BjhA eo ;e/. T[j e/tb fJj t/yD bJh pjkBk wko e/ rZb jh ysw eo fdZsh . ukBD dh nk;/,
fco th fdZb d/ t/jV/, pV/ jB/oQ/,
;kvh fJeZbh Xh j?.@ Xow dZs Bkb fdZbh ftnkj ftu Skwb efjzdk, ;oeko tZb'A S[ZNh BjhA fwbh. fvrdk Yfjzdk, Yfjzdk fvrdk,
nzzdo ukBD j'D dh nk;/,
fJ; tkoh rZb okiokDh B/ nkyh j'J/ fe SkfJd gkfJbN w[zvk t/yD ftu šgo jK, fJe rZb j'o s[jkv/ okjhA w?A wzfib tb s[odk ofjzdk .
fvrdk Yfjzdk, Yfjzdk fvrdk,
;h fijVh gsk BjhA ed'A dh g/wK bJh pZ; n?t/A eotkJ/ BkSs/ B{z T[j G[Zbdk BjhA. id'A
w?A wzfib tb s[odk ofjzdk .
xo i'Vdh nk ojh ;h. fezBhnK jh j't/rk iK T[; ftu e'Jh eZi j't/rk th ;kv/ xo nkT[Adk, wK B{z efjzdk, w?B{z uVQ Nh;h T[go, 'eb/ o[Zy tKro,
s[odk ofjzdk, s[odk ofjzdk
S'NhnK-S'NhnK uhzK T[; bJh fJeZmhnK fijVk rohp xo dh e[Vh Bkb ftnkj th T[j' fij/ nkb{ d/ go"Am/ y[nkU, fij/ jB/oh oks w[ZeD d/ gb,
r[opuB f;zx irgkb
r[opuB f;zx irgkb
r[opuB f;zx irgkb
r[opuB f;zx irgkb
r[opuB f;zx irgkb
nzB/ tKr{z N'j N'j e/,
eo ojh ;h, ;KG-;KG oZy ojh ;h. eotkT[D bJh okzh j' frnk. w?A g/wK d/ xo ykX/ ;B .
46
46
46 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
46 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
46 gzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
ejkDh
ejkDh
ejkDh
ejkDh
ejkDh
EzwhnK tkbk e'mk
EzwhnK tkbk e'mk
EzwhnK tkbk e'mk
EzwhnK tkbk e'mk
EzwhnK tkbk e'mk
eoB?b f;zx tihokpkd
eoB?b f;zx tihokpkd
eoB?b f;zx tihokpkd
eoB?b f;zx tihokpkd
eoB?b f;zx tihokpkd
@wyK, Xho/ d/ pkg{HHH p'bdk Bh, gsk gkDh BjhA frnk ;h. d't/A ih finkdk sK ezw eko dh ocsko pzd j' jh iKdh whs' th T[BQK gk; nk rJh. whs' B/ Xho'
Bh fJjB{z fet/A BhAd nk iKdh J/ oks B{z jh gq/SkBh ftu ;B. T[BQK B{z fcod/ d/y J/. Bk xo 'u e'Jh ezw j[zdk f;tkJ/ ykD B{z nkgDh p[Zeb 'u b? e/ g[ZfSnk, šXho',
MVh 'u.' nwo' nkgD/ T[go g?Ad/ fsgekT{ Xh th T[m e/ T[BQK BKb ;zd-GKvk ;KGD ghD s/ c;bK dk th ekch T[ikVk j' eh rZb j' rJhHHHs{z o'Adh feT[A J/ < xo
ekoD gq/SkBh ftu fBnkfDnK d/ pkg{ bZr gJh. pkeh pZu/ x{e ;[Zs/ gJ/ ;B. iKdk J/. ukok y/sK 'u gkDh Bkb rb th ;[Zy J/, s/ok pkg{ feT[A Bh nkfJnk
;zs{ B{z T[mkb ojh ;h. ;kT[D dh MVh B/ špkg{, T[Zgo ike/' rbhnK pzd eo ;V ikD eoe/ fiwhAdko sK ewkd tZY s?B{z eZbh B{z feT[A x'fbnk J/<@
g{o/ gzikp 'u BjhA g{o/ T[Zsoh Gkos 'u nkU, BjhA sK ;kok xo gkDh Bkb Go e/ gS{nK d/ fYZv Go fdZs/ iKd/ go rohp šskJhAHHHHHpkg{ gfjbK e'm/ 's/
efjo YkfJnk j'fJnk ;h. brksko gzi ikt/rk. Bkb/ ykD tkbk ;wkB th ;[Zeh s{Vh gkT[Ad/. jo xo ftu sK nkNk rbhnK pzd eoB frnk ;h go T[j EZb/
fdBK s'A whAj g? fojk ;h. ;ko/ y/s fJe yokp j' ikt/rk.@ Xho' B/ gq/SkBh 'u th w[Ze iKdk J/. f;nkDhnK ;[nkDhnK Bh T[sfonk. fco p/p/ T[;B{z T[go d/yD
soQK dfonk tKr Bzo nk oj/ ;B. eZu/ fejk. uZeh T[Zs/ p?m e/ ;/o d' ;/o nkNk eZY rJh, T[j th EZb/ Bh nkJh. n;hA ;ko/
e'fmnK tkfbnK dk sK pkjbk jh p[ok šg[Zs fet/A iktK e'm/ go, pkjo sK b?AdhnK. nzdo p?m/ o' oj/ jK. skfJnk s[;hA w/o/
jkb ;h. eZu/ e'm/ brksko u' oj/ ;B. B/oQk J/ s/ ezXK th fMZbhnK B/. w?E'A ;zs{ dk j[D sZe e'Jh E'j gsk Bh Bkb uZb e/ pkg{ p/p/ B{z N'b e/ fbnkU.
fdB/ sK e'm/ uVQ e/ fwZNh dk vbk oZy ufVQnk th Bh ikDk.@ bZr fojk. T[jdk gfotko xpokjN ftu'A ;kvh sK ikB fBebdh ik ojh J/HHHH.@
e/ rbh pzd eo fdzd/ ;h go oks B{z rohp oks dk fJe tZi u[Zek ;h. MZyV bzx fojk ;h. šwjK fGzd/ d/ pkg{ ikU e[Vh Bkb
ftuko/ eh eoB. eZu/ e'm/ uVQB B{z bZeV o[eD dk BK Bh b? fojk. jtk th s/i šp/p/ uoB/ skJ/ B{z p[bk fbnk, T[j nkgD/ T[go po;ksh b? bU. d't/A iD/
dhnK g"VhnK sK NKt/ NKt/ xoK 'u jh trdh gJh. ;kok NZpo bkbN?D b? e/ d/y b{ pkg{ B{z.@ Xho' B/ nkgDh wK B{z po;ksh T[go bU. gsk Bh oZp B/ eh
j[zdhnK ;B go ;zs{ d/ e'b g"Vh e'Jh uhiK ;KGdk fcodk. j"bh j"bh pkeh fejk. eosk j'Dk. oZp B/ sK nZi b'jVk
f;zx B/ fdbk;k fdzfdnK fejk.
BjhA ;h. oks th nZXh bzx u[Zeh ;h go pZu/ th ikr gJ/. T[j th gkDh tkb/ šBh T[j ftukok whAj 'u feZE/ YkfJnk j'fJnk J/. gsk Bh eh pdbk b?
šuZb XhJ/, s?B{z s/o/ xo SZv nktK
nwo' B{z fceoK 'u BhAd fet/A nkt/< T[jd/ GKfvnK B{z pkjo v'bD bZr gJ/. nkyo fvrdk fco/rk. T[BQK th sK e'mk nkgD/ fojk J/HHHH.@ uoB/ d/ xo tkbh fceo 'u
fes/ s/o/ xo d/ th s/o/ tKr xpok Bk
Bkb d' i[nke th gJ/ j'J/ ;B ns/ d' ;zs{ B/ firok eo BhthA ezX okjhA e'm/ tKr{ u'Adk j't/rk. Bkb T[j fejVk p'b ojh ;h.
ikD. fej' fijh gq/SkBh oZp B/ E'v/ T[go
i[nke ;zs{ Bkb fbgN e/ ;[Zs/ gJ/ ;B. go uVQB dk jhnk ehsk. fJe jZE ftu seVk J/ pJh GZi e/ e'm/ uVQ ikt/rk.@ uoBk nkgD/ s/ Xho' T[go po;ksh
gkJh J/.@
i[nkB e[Vh nbZr wzi/ s/ eZmh j'Jh gJh fwZNh d/ vb/ cV e/ e'm/ T[go trkj nwo' B/ fceo 'u fejk. skD jZE ftu ;'Nh cV p{fjUA pkjo j'
šskJ/, w?A fJeZbh jh ubh iktKrh
;h go fsgek sK T[; 's/ th g? fojk ;h. wko/ fco j"bh j"bh ezX T[go uVQe/ šp/p/, fco nkgK jh d'B' iDhnK rJ/. gkDh xoK 'u tVdk ik fojk ;h.
fit/A w?A nkJh ;h. T[d'A fejVk w?A voh
šp'bdk Bh, w?A fezBk pysK dh tkiK fet/A Bk fet/A e'm/ 's/ uVQB ftu uVQdhnK e'm/ T[go d/yh ikT{. w?A EZb/ šskJ/ gfjbK nkgK nkgD/ xo d/ fgSb/
;hHHHHHnkj sK xo J/ ;kvk. w?A j"bh j"bh
wkodh gJh nK gJh ;kok e'mk u'Adk ekw:kp j' frnk. wktK XhnK p'oh dhnK yVQ e/ s?B{z ;jkok d/tKrh s/ s{z j"bh gStkV/ tZb j' nkJhJ/ feT[Afe ;kv/ xo
nZgV iktKrh, s[;hA nkgD/ xo ub'.@
fgnk J/, e[ZS eo' T[Zm e/ HH fiZE/ fiZE/ M{whnK wko pkjo ;zs{ B{z fJSkok eodhnK j"bh e'm/ uVQ ikthA, d/yh ikT{ p/p/. nkgK s'A sK w?A nkJh jK. fgSbk xo BkJhnK
šj?A ewbh Bk j't/, w?A fJ; ftgsk
u'Adk J/. w?A GKvk oZy fdzdh jK. j'o dZ; ojhnK fe fejVh w'oh pzd j' rJh s/ pkg{ B{z d/yDk sK gT{, n?t/A E'VQk nzdo dk J/. T[j xo ;kv/ xo s'A E'VQk fijk 'u s?B{z fJeZbh B{z BjhA SZv ;edk. w?A
GKv/ feZE'A fbnktKHHHHHHT[m', r[nKYhnK fejVh w'oh ni/ pzd BjhA j'Jh. nwo' B/ tVe/ ;o ikT{, uZb ubhJ/HHHH.@ Xho' B/ BhtK J/. fes/ T[jBK d/ xo ftuHHHHH.@ s?B{z xo pkV e/, Bkb/ s/o/ wK pkg Bkb
dh g"Vh wzr b' fiZE/ fiZE/ u'Adk J/ vbk d' vb/ fwZNh d/ e'm/ go ;[ZN fdZs/. ;zs{ nkgDh wK B{z j";bk d/ e/ nkgD/ Bkb Xho' rZb eodh j'Jh u[Zg j' rJh. d' uko yVQk yVQk rZbK eo btKrk pJh
oZy e/ jZE c/o nkU fBwkD/ sK okw B/ T[j th nzdkz/ Bkb Xo e/ jZE c/o pkjo s'o fbnk. d'jK d/ f;o T[go p'oh šxpokJhdk Bh XhJ/. fJj' fijhnK s[;hA fBnkfDnK B{z eZb/ ekjs'A SZv e/
Bkb BhAd g{oh eo b?Dr/. nkgK sK Gbk fdZsk. j[D seohpB ;kohnK w'ohnK pzd dhnK M{whnK b? bJhnK. Xho' ezX dk fpgsk sK ;G 's/ jh nkT[AdhnK B/. j";bk rJ/ ;h.@
uoBk ns/ Xho' tkg; j"bh j"bh xo
ikr e/ oks eZN b?Dh J/HHHHH.@ nwo' ;zs{ j' rJhnK ;B go whAj brksko ikoh ;jkok bk e/ yVQ rJh. nwo' Xho' B{z cV oZy T[j fe;/ d/ xo p?m/ j'D/ B/, nkgK
B{z nk oj/ ;h. ;t/o/ d/ d' ti/ dk tes
B{z jb{D e/ T[mkb ojh ;h. ;h. f;nkD/ efjzd/ B/ fe rohp B{z whAj e/ j"bh j"bh ezX T[go uVQe/ e'm/ 's/ ubh ub e/ d/y b?Ad/ jKHHHHT[BQK j'o feZE/
;h. whAj d/ yVe/ s'A f;tkJ/ oks B{z e'Jh
;zs{ fJZe dw T[Zfmnk pkjo nkbk- B k rJh. whAj o[eD dk BK Bh b? fojk. ikDkHHHH.@ uoBk fJe gk;/ Xho' B{z
S'o BjhA ;h. e'fmnK d/ gsBkfbnK B/
d[nkbk d/fynk, fco nzdo nk frnk. d/t/ s/ wkbh B{z n"V. 'p/p/HHHp/p/, pkg{ eh eodk J/ T[jB{z fdbk;k d/ fojk ;h s/ d{i/ gk;/ vo th
g{ok S'o wukfJnk j'fJnk ;h. rbh ftu
špkjo sK jZE wkfonk th fdydk wktK XhnK nzdo ubhnK rJhnK efj EZb/ T[so nkt/. gkDh u'Dk pzd j' fojk ;h fe e'm/ T[go frnk pzdk feZXo
gkDh tXdk ik fojk ;h. N'p/ Go Go
Bh. pkjbk jh BQ/ok fgnk J/. w?E'A sK ezX s/ xo 'u fco e/ d/yD bZr gJhnK fe frnk. efj d/JhA n;hA s/o/ fceo 'u rkfJp j' frnk. T[j sK rkfJp j'fJnk
T[ZSb oj/ ;B. xoK 'u rbhnK dk gkDh
s/ th Bh ufVQnk ikDk. n?t/A fsbe e/ feZE/ sge{nk g?Adk J/. ykD ghD d/ ;wkB xpokJ/ j'J/ gJ/ jK.@ Xho' T[Zuh T[Zuh ;h ;r'A T[jd/ wro nwo' th r[nku
tVBk S[o{ j' frnk ;h. Xho' dk xo ni/
u{bk GzBk b{zrk. g? ik ;t/o/ d/y bKr/. dk ;ko/ NZpo B{z fceo ;h. Xho' dh fBrkj p'bh ik ojh ;h. T[go'A fe;/ dh th ntki rJh. uoBk s/ Xho' d'B'A po;ksh T[go
uko xo nZr/ ;h fe nukBe Xho' dh
j[D p?m e/ oks eZN btKr/. ;zs{ th nkgD/ p;s/ go rJh T[j ;kok jh gkDh Bh nk ojh. b? ;zs{ s/ nwo' B{z bZGD s[o gJ/. MVh
bZs s/ fe;/ ikBto B/ eZN fbnk. Xho'
gq/SkBh ftu p'b fojk ;h. Bkb frZbk j' frnk. ekghnK s/ feskpK Xho' xpokJh j'Jh nzdo rJh nkgD/ o[eD dk BK Bh b?Adh ;h. uko/ gk;/ S'o B/ i'o dh uhe wkoh, šjkJ/ Bh wK, w/oh
;zs{ Sfjo ftu ik e/ d[ekBK s'A fxU frZbhnK j' u[ehnK ;B. p;s/ B{z d/y e/ GoktK B{z pKj'A cV p?mk e/ fejk, šnkgD/ s/ fpibh dh eVe j'o th vokT[Adh ;h. bZs tZY bJhHHHHHt/ skJ/ w?B{z puk, w/oh
ns/ s/b b? e/ ykbh ghg/ b? e/ xo Xho' o'D bZr gJh. rzih go r'b/ th g? pkg{ p/p/ e'm/ dhnK w'ohnK pzd eoB rJ/ r'v/ r'v/ gkDh rbhnK ftu w/bdk bZs uZb Bh ojhHHHHt/ skJ/ w?B{z u[Ze e/
fbnkT[Adk s/ T[BQK B{z row gkDh Bkb rJ/. ;zs{ ni/ sZe e'm/ s'A j/mK BjhA w[V e/ EZb/ BjhA T[so/. s[;hA uko/ iD/ fcodk ;h. vZv{ th nkgDk okr nbkg w/o/ xo SZv d/, w/oh sK ikB fBebdh
ik ojh J/HHHHH.@ Xho' dk ubDk w[Seb
;kc eoe/ fbSek e/ fco d[ekBdkoK B{z T[sfonk. fJe wzi/ s/ p?m' w?A nkgD/ uoB/ skJ/ B{z oj/ ;h.
j' frnk ;h. id'A uoB/ B/ Xho' dh bZs B{z
tkg; t/u fdzdk ;h. fJ; soQK T[;B{z šXho' s/ok pkg{ ni/ sZe T[so e/ Bh p[bk e/ fbnkT[Adh nK. s[;hA ikrd/ ''skJ/, fgSb/ jcs/ n;hA ;kohnK fgzv
T[sKjk u[Ze e/ d/fynk sK fJZe jZE fizBk
o[fgnk d' o[fgnk fwb iKdk ;h. T[j pkD nkfJnk. pki wko pkjo yVQ e/HHHH.@ ofjDk, w?A j[D/ rJh s/ j[D/ nkJh. s[;hA dhnK e[VhnK B/, r[Zvh c{e e/ oZp s'A
bzpk ;Zg Xho' dh bZs B{z fbgfNnk j'fJnk
d/ wzi/ p[DB dk th ekohro ;h. fJbke/ šp/p/ j"bh j"bh T[so e/ nkT[Dr/. xpokT[Dk Bh.@ z'o dh whAj dh wzr ehsh ;h. fes/ oZp
;h. uoB/ B/ ;Zg dh g{S cV e/ bZs s'A
d/ fgzvK tkfbnK B{z gsk ;h fe ;zs{ pkD frZbh ezX eoe/ j"bh j"bh jh T[sfonk fJzBh efj Xho' p'oh dh G{wh wko ;'Nh B/ e[VhnK dh g[eko sK Bh ;[D bJh sK
d{o ehsk. tko tko fpibh fbSeD Bkb
d/ wzi/ tXhnk p[D b?Adk J/. g[Zmk f;ZXk, ik ;edk. n?t/A Bh fceo eohdk.@ cV d/bhUA pkjo j' rJh. rbhnK 'u jh sK oZp B/ efjo wuk ofynk J/
jh ;Zg gSkD j'fJnk ;h. ;Zg s/i gkDh
c'eVk fSeVk, ;G soQK d/ wzi/ p[D b?Adk št/ w[zfvU, nkgD/ pkg{ B{z pki wko' sb' skb gkDh fco fojk ;h. ed/ ed/ skJ/HHH@ Xho' uoB/ B{z fgSb/ jcs/ r[Zvh
d/ tjkn 'u o[V frnk. uoBk Xho' B{z
;h. pZfunK d/ d[ZX bJh T[; d/ gk; fJe j[D sZe Bh nkfJnk. whAj th s/i j' fpibh th eVedh ojh. uko/ gk;/ whAj c{eD dk fsT[jko dZf;nk. nkgDk ;jkok d/ e/ j"bh j"bh T[; d/
pZeoh s/ fJe rT{ oZyh j'Jh ;h. nwo' frnk J/HHHHH.@ w[zfvnK B/ e'Jh ntki Bk dk S'o iK fco e'fmnK d/ gsBkfbnK ''fgzv dhnK e[VhnK dh g[eko oZp xo sZe b? frnk.
fdB/ eZy ezvk y's e/ gS{nK B{z gk fdzdh wkoh. nwo' nkg T[m pkjo B{z d/yD br dk S'o. e[Zs/ sK nkgD/ nkgD/ fe;/ x[oB/ E'VQk ;[Ddk J/. Bkb/ jo fgzv dhnK šU ;zs{, Bh nwo' iok dotkik sK
;h. gJh s/ i'o dh ntko wkoh, šwyK Xho' d/ 'u tVe/ p?m/ j'J/ ;B. T[jBK B/ sK eh e[VhnK B/ r[ZvhnK E'VQk c{ehnK j'DhnK y'bQ' S/sh.@ ;zs{ B/ p{jk y'fbQnk, Xho' uoB/
dhnK pkjK 'u fBYkb j[zdh ik ojh
tZvh e[Vh d;thA 'u gVQdh J/ s/ S'N/ pkg{ j[D nk ph ikUHHHHHj[D Bh e'Jh G"AeDk ;h. ;Zs nZm xo NZg e/ rbh d/ B/. XhJ/ fJj sK e[dos dk fB:w J/
šeh j'fJnk w/oh Xho' okDh B{z, fJj
d'-d' pZu/ i'V/ w[zv/ ;B. tZv/ ;ZsthA s[gek frodk. n?t/A mzv Bk bpk fbUHHHH d{i/ gk;/ uoB/ dk xo ;h. fes/ ;'ek g?Adk J/ fes/ jo o'z whAj.@
p'bdh feT[A BhHHHHuoB/ pkJh s{z jh dZ;
;ZsthA 'u ns/ S'N/ u"Eh u"Eh iwksK zok puk e/ j"bh j"bh T[so e/ nkDk, uoBk c"i ftu'A g?BSB b? e/ uko T[j rbh d/ gkDh ftu'A j"bh j"bh s[o oj/
fJjB{z eh j' frnk <@
ftu gVQd/ ;B. fgzv ;e{b Bk j'D eoe/ n?t/A Bk fsbe e/ fro ikfJUHHHH.@ ;kb gfjbK nkfJnk ;h, b'eh T[;B{z ;{p/ ;B.
š;zs{nK j[D/ j[D/ fJZe ;Zg B/ fJ;
bkrb/ fgzv ftu iKd/ ;B. bVeh pkeh go ;zs{ ni/ se EZb/ Bh T[sfonk. dko efjzd/ ;h. T[j ;{p/dkoh dh g?BSB ;zs{ d/ xo d/ fgStkV/ fJe xo nZr/
dh bZs B{z bg/Nk wkfonk s/ fJ; B{z eZN
fgzv dhnK bVehnK Bkb ;kfJeb s/ ;ko/ NZpo dh fuzsk tX rJh. nwo' B/ b? fojk ;h. T[j dk fJe bVek fe;/ ik e/ uoB/ B/ ntki fdZsh, šs/b{ okw,
th fbnk.@
Sfjo gVQB iKdh j?. gzi/ pZu/ gVQkJh p'oh dh M{wh wko pkjo fBeb e/ ntkiK Sfjo ftu fe;/ ekbi dh ezBNhB dh U s/b{ okwk, iok e[zYk sK y'bQ. uoB/ B/
špkJh j[D eh eohJ/ nZi sK fdB
gZy'A j[fSnko ;B. wkoB bZr gJh. Xho' th wK d/ gk; nk m/e/dkoh eodk ;h. ;'jD/ g?;/ ewkT[Adk i'o dh ;'Nh th dotkz/ B{z wkoh go nzdo'A uVQB B{z pkjbk N?w fgnk J/. j[D fJ;
;zs{ Gkt/A rohp ;h go pZfunK B{z e/ nkgD/ pkg{ B{z p[bkT[D bZr gJh. ;h. fJZe bVeh fe;/ wfjew/ d/ ugVk;h G'ok Go th ntkz Bk nkJh. pkjo ;r'A tes fejV/ vkeNo B{z p[bkJhJ/. jkJ/
T[;B/ ed/ G[Zyk BjhA oZfynk. eZgV/ th šp/p/, j[D nkgK ehjB{z p[bkJhJ/, B{z ftnkjh j'Jh j?. xo d't/A ihn fJeZb/ vZv{nK B/ g{oh o"De pzBQh j'Jh ;h. Xho' U w/fonk oZpk. Xho' dh wK nk e/ d/y
tXhnk gkT[Ad/. fwjBs wzd{oh eoe/ pkg{ B{z d/yD bJh, fes/ fgSb/ ygtkV/ ofjzd/ B/. xo tXhnk pfDnk j'fJnk ;h. dk fdb j'o th xpokT[D bZr frnk. nkgDh Xh B{z HHHH.@ ;zs{ nkgDh Xho' B{z
fJe pkD d/ wzi/ 's/ fbNkT[Adk j'fJnk
tXhnk r[zkok j' fojk ;h. nwo' th fgzv ftu sK Bh fsbe frnk j'Dk. fgSbk xo Gkt/A eZuhnK ezXK dk ;h go SZs šukuk, j[D nkgK ehjdk pko
efj fojk ;h.
'u wzi/ p[DB dk ezw eodh. T[;B/ nkgD/ BkJhnK dk e'mk th sK BhtK J/. p/p/ 'u fJZN pkbk gkfJnk j'fJnk ;h. vzro yVekJhJ/<@ fJZe j'o xo i' ;zs{ d/
šeh j' frnk w/oh Xho' B{z. fJjB{z sK
gk; dohnK p[DB dk nZvk th oZfynk w/ok sK fuZs xpok fojk J/ HHHH.@ Xho' T[j e'Jh oZyd/ BjhA ;h. ;[Gkn T[jBK fgStkV/ jh g?Adk ;h. T[jd/ w{jo/ ik e/
w?A uzrh Gbh B{z SZv e/ rJh ;h. fJj
j'fJnk ;h. id'A fgzv dh fe;/ e[Vh eZsoh d/jbh 'u yVQe/ nkgDh wK B{z efj ojh d'jK ihnK dk tXhnk s/ fwbtosD pko yVek fdZsk s/ ntki th wko
ewbh xo'A fBebh jh feT[A < woB ekb
B/ doh p[DBh j[zdh sK nwo' gk; ik e/ ;h. tkbk ;h. T[j ;zs{ dk tZvk Gok ;h. fdZsh, šU fBZfenk, fBZek f;zjK zok
fpgsk sK nkg ;j/Vh J/ HHH Xho' HHH Xho'
p[D b?Adh. eJh tko d' iK fszB e[VhnK šj/ ;Zu/ gksSkj w/jo eohA, j/ ekbh Xho' Xe/ yKdh fvrdh g?Adh B/ uoB/ pko sK y'bQ nzdo'A.'' uoB/ B/ fco ntki
T[Zm g[Zs w?B{z dZ; s?B{z ehjB/ e[;
th ob e/ dohnK pDk b?AdhnK feT[Afe wK w?A s/ok d;thA B{z gzi o[gJ/ dk gq;kd d/ xo dk p{jk yVek fdZsk, šskfJnk, wkoh, wyK fBZek f;jK pkjo nkJhA
ehskHHH.@ nwo' th nkgDh Xh pko/ fceo
e[VhnK B{z sK nkgDk dki fsnko eoB uVktKrh, j/ S/oK tkbh ;kv/ rohp skJh, skJhHHHHHs[;hA ikrd/ U. s[;hA p'bd/ iok.@ nzdo E'VQh pj[sh fjbD dh ntki 'u sVg ojh ;h.
dk S"Ae j[zdk jh j?. bVeh dh wK dk p'M gfotko s/ w/jo eohA. pZfuU, s[;hA th feT[A BhHHHHskfJnk w?A Xho' p'bdh nK p{jk nkJh. fBZek f;zx B/ p'oh dh M{zwh b? e/ uoB/ B/ Xho' Bkb tkgoh xNBk pko/
th jbek j' iKdk j? ns/ nwo' bVehnK ghoK dh ;[ZyK ;[Zy bU, yto/ e'Jh Sesh y'b' iokHHHHH.@ gfjbK sK fe;/ Xho' dh pko y'bQ fdZsk, šeh rZb J/ GkJh, ;[Zy nwo' B{z th dZ; fdZsk s/ fejk, šs[;hA
s'A dohnK d/ Bw{B/ dZ;D d/ ns/ nZv/ w/jo eo d/t/HHHHHH.@ nwo' ;ko/ pZfunK ntki Bh ;[Dh fco uoB/ dh xo tkbh th J/HHHHuofBnK s{z fJ; tes nZXh oks fuzsk Bk eo' fJjdh bZs T[Zgo fe;/ egV/
d/ g?;/ b?Adh fi; eoe/ xo tXhnk ub B{z fJeZm/ eoe/ ;[ZyK ;[Zy ojh ;h. pkjo dh nZy y[b rJh. T[; B/ uoB/ B{z jb{D Bkb/ nkj e[Vh e"D J/HHHH< fBZek f;zx Bkb x[ZN e/ pzBQ fdU sK fe ;Zg dh
zfjo g{o/ ;oho B{z ubh Bk ikt/. w?A e?gNB
fojk ;h. fBebD dk fe;/ th ihn dk j";bk Bk e/ irk e/ fejk, špkjo e'Jh iBkBh fJZe' ;kj 'u fezB/ ;tkb eo frnk.
tfonkw f;zx d/ xo ik e/ gsk eodk
fJe y{zi/ pZeoh s/ rK B/ th e'mk g?Adk. pkiK wkodh gJh, iok pkjo p{jk y'bQe/ šfBZek f;zjK, fJj Xho' J/ ;zs{ dh
i/ T[jBK dh rZvh fwb rJh sK nkgK
u'D eoe/ ;koh oks yVQ e/ r[ikoh. jo xo 'u'A dhftnK dh wZXw fijh d/y e"D J/ ftukoh.@ uoBk j"bh j"bh Xh. fJjd/ wK s/ pkg e'm/ 's/ w'ohnK pzd
fJjB{z okfizdok j;gskb b?
fijVk th GKvk whAj d/ gkDh Bkb Go o"SBh nk ojh ;h. eJh tko sK ;kT[D T[Zfmnk, i[Zsh gkJh, ;'Nh cVh, fco eoB rJ/ ;h go ni/ sZe EZb/ Bh
uZbKr/.' uoBk fJj efj T[BQK d/ xo'A
iKdk ;zs{ s/ nwo' T[;B{z pkjo v'bQ dh MVh efjo pDe/ ikB wkb bJh bkbNB irk e/ p{j/ e'b frnk. T[so/. pZu/ xpokJ/ gJ/ B/. fJj fpukoh
fBeb e?gNB d/ xo B{z ub fgnk i'
fdzd/. nwo' B/ nkN/ tkbk ghgk spkjh wukT[Adh J/. seV/ xo sK ;zGb še"D J/ GkJh s{zHHHH<'' w/o/ gk; xo nkJh ;h.''
fgzv s'A d{i/ gk;/ y/s ftu jh e'mh gkJh
d/fynk. T[j gkDh Bkb Go frnk c/o iKd/ B/ go rohp sK e'Jh eJh ;kb šskJ/ w?A Xho' jKHHHHHskJ/ ibdh e[zvk šGkJh ;zs{ sK s/b{ okw d/ xo'A j[D/ j'Jh ;h.
SZeo tkb/ s'b/ ftu jZE wko e/ d/fynk. sZe sK ;zGbd/ th BjhA. dkD/ cZe/ dk, y'b'HH.@ jh frnk J/. T[jd/ xo tkbh th yto/ ;t/o/ sZe Xho" B{z e'Jh j'S Bk nkJh.
T[j th gkDh Bkb nZXk Gfonk fgnk vzro tZS/ dk, e'fmnK dk sK B[e;kB uoB/ B/ nokw Bkb p{jk y'fbQnk. Bkb jh ;h. s/b{ okw d/ d' yD fvr gJ/ ed/ wK p[bkT[Adh s/ ed/ pkgHHHHS'N/ GkJh
;h. eDe tkb/ GV'b/ T[go gkDh dhnK j' jh iKdk go edh edh ikB wkb dk Xho' nzdo nk e/ o'D bZr gJh. T[; dh B/, dkD/ cZe/ dk ekch B[e;kB j' frnk. T[jd/ ;okjD/ p?m/ o' oj/ ;B.
pkeh ;ck 47 s/
pkeh ;ck 47 s/
pkeh ;ck 47 s/
pkeh ;ck 47 s/
pkeh ;ck 47 s/
sshohnK g? ojhnK ;B go T[; ftu th ekch B[e;kB j' iKdk J/. fgzvK 'u o'D dh ntki ;[D uoB/ d/ xo tkbh w?A th T[ZE/ ik e/ nkfJnk jK.@ fBZek
47
47
47 gzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
47 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
47 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
n?wHn?;HghH ns/ n?wHnkoHghH ;[Xko ;edhnK B/ noE ftt;Ek dk YkuK
n?wHn?;HghH ns/ n?wHnkoHghH ;[Xko ;edhnK B/ noE ftt;Ek dk YkuK
n?wHn?;HghH ns/ n?wHnkoHghH ;[Xko ;edhnK B/ noE ftt;Ek dk YkuK
n?wHn?;HghH ns/ n?wHnkoHghH ;[Xko ;edhnK B/ noE ftt;Ek dk YkuK
n?wHn?;HghH ns/ n?wHnkoHghH ;[Xko ;edhnK B/ noE ftt;Ek dk YkuK
id'A d/ y/sh ekB{zB gk; j'J/ jB fJe fwjBs Gh i'V fdZsh iKdh j?. fJ; nkT[Adk j? fJjBh sK ;kB{z nkg B{z BjhA u[Zg eo iKdh j?, ekoB ;G ikDd/ jB.
Spd pj[s finkdk uouk ftZu j?, n?w t/b/ i' n?w n?; gh sfj ehsh iKdh j? g?Adh :kBh efjD dk wsbp j? fe fJj ;oekoK fJ; t/b/ nkw b'eK B{z rohph s'A
n?; gh :kBh xZN' xZN ;woEB w[Zb. T[j A2OFL d/ ckow{b/ Bkb j[zdh j?. ;kvk xZN' xZN w[Zb j?. c/o o/N fb;N pukT[D dk e'Jh jhbK Bjh eo ojhnK
fe;kBK dk soe j? fe fszB ekB{zBK d/ go n;b ;tkwhBkEB fog'oN dk th fdyk fdZsh iKdh j? fe nkj ;kvh jB. fJBK io{o j? fe t'NoK B{z ;fjed/
bkr{ j'D Bkb n?w n?; gh ysw j' ikJ/ ckow{bk j? A2OFL+C2, C2 :kBh yohd ehws j?. nro pkeh uhzK dh oZyD bJh 5 feb' gqsh wjhBk nBki
ftnkge bkrs (Comprehensive
rh fi; dk T[jBK B{z f;ZXk B[e;kB j't/ n?w n?; gh :kBh xZN' xZN w[Zb s?n io{o d/ ojhnK jB go SkfJd fJj G[Zb
rk. T[jBK d/ fJ; Szek ftZu ekch tZvh Cost) fi; ftZu A2OFL yofunK s'A ehsk iKdk j? sK c/o fe;kBK dhnK rJhnK jB e/ nZs dh rohph ftu'A i'
;ukJh th Bzo nkT[Adh j?. go T[Xo fJbktk T[; dh e?ghNb (g{zih) dk fiB;K s/ xZN' xZN w[Zb s/ o'bk feT[A ;wZf;nktK T[sgB j[zdhnk jB T[BQK dk
;oeko efj ojh j? fe n?w n?; gh j? s/ ftnki , iwhB dk m/ek, wShBoh dh g?Adk j?. fJ; B{z ekB{zBh ikwk jZb bZGDk n'yk j' iKdk j?.
ubdh oj/rh, Bt/A y/sh ekB{zB fJ; d/ x;kJh (Depreciation) nkfd gk e/ gfjBkT[D ftZu eh fdZes j? feT[A ;' ;oeko B{z ;'uDk ukjhdk e/
Bkb pokpo ubDr/ s/ fe;kB dh wozh bkrs w[Zb eZfYnk iKdk j?. fw;kb ;oekoK fJ; s'A GZi ojhnk jB. fJj fte;s d/S yk; eoe/ :[og d/ ftZu
j't/rh fe T[j fe; f;;Nw B{z ngBkT[Dk d/ s"o s/ ;kb 2020 ftZu gzikp ;tkb b'eK s/ ;oeko ftZu tX ojh p/ th fcBb?Av, iowBh, fBdob?Av nkfd
ukj[zdk j?. go fJ; rZbQ s/ id'A fe;kB ;oeko B/ C2 d/ fj;kp Bkb M'B/ dk Go';/:'rh B{z iBw fdzd/ jB. ;G s'A B"ofve wkvb tosd/ jB , fi; ftZu
iE/pzdhnK B/ ;oeko nZr/ g/Se; oZyh bkrs w[Zb 2900 o[gJ/ gqsh e[fJzNb tZvh rZb ekoykBk wkfbe sK nkgDh g{ziheoB ns/ wkofeN e[Sbsk d/ Bkb
e/ s[;hA efj oj/ j' e/ n?w n?; gh oj/rh wzfrnk ;h go ;oeko B/ 1868 o[gJ/ uhz dh n?w n?; gh th nkg s?n eod/ Bkb ;wki GbkJh B{z th fXnkB ftZu
sK fJ; dk ekB{zB pBk fdT[ sK fe gqsh e[fJzNb :kBh A2OFL Bkb fdZsk jB go fe;kB dh fiB; dh n?w n?; oZfynk iKdk j?, Gkt fe jo tor dh
fe;kBk dh fiB; n?w n?; gh s'A xZN ;h. rZb pVh j?okBhiBe bZrdh e/ gh ;oeko s?n eodh j?. fJ; ftZu nkwdB B{z th fXnkB ftZu oZfynk
Bk fte/. go ;oeko fJ; rZb s/ nkT[Adh iKdk. yohd ehws Gh c;b gZeD id'A ekoykfBnK ftZu pDB tkbhnK soe nkT[Adk j? fe fe;kBk B{z ;pf;vh iKdk j?. nZi uhB Gh fJ; gk;/ ;'u
jh Bjh ns/ T[Xo ;oekoh t/b/ ;zGkts g?dktko d/y e/ jh dZ;h uhzk dh bkrs ehws eZYd/ jK sK fdZsh iKdh j? fJ; t/b/ d' soQK dhnK fojk j? fe nwho ns/ rohp b'eK ftZu
noESkSsohnK d/ fpnkB ;oeko dk iKdh ;h. eJh ;kb sK fJj' fij/ th C2 Bkb eZYh iKdh j? c/o y/sh ;pf;vhnK fe;kBK B{z fwbdhnk jB, gkVk xNDk ukjhdk j?. ;kv/ d/S ftZu
itkp fdzd/ jB fe n?w n?; gh ekoB d/ jB id'A o/N tXkT[D d/ Bkw s/ wzke g?dktko ftZu ftseok feT[A< eh fpibh ns/ :{ohnk ykd s/. go fJ; 2017 ftZu fizBh d"bs g?dk j'Jh T[;
S dk B[e;kB j' fojk j? fJ; B{z pzd jh ;h fit/A 1983-84 ftZu f;oc 1 fe;kBK d/ No?eNo, NokbhnK, ;zd, soQK ekoykB/ wkbeK B{z th fpibh dk 73 gqshSs fjZ;k T[gob/ 1 gqshSs
eoe/ fiB;K T[gB wkofeN :kBh y[Zbh o[gJ/ e[fJzNb Gkn tXkfJnk frnk, w'NoK BjhA x;dhnK! ;pf;vh, N?e; j'bhv/ (Holiday) b'e jh b/ rJ/. 2019 ftZu d/S dh
wzvh ftZu fteD sK ygseko B{z ckfJdk 2002-03 fJe fBZek g?;k th BjhA nkw fJB;kB, n?w n?; gh ns/ fBo:ks s/ n:ks s/ fvT{Nh coh j[zdh e[Zb d"bs dk 80 gqshSs fjZ;k T[gob/
j't/rk. ;' ;G s'A gfjbK sK n;hrZb tfXnk. fJ; s'A pknd th fJe tko ;oekoh yohd L- nZi sok;dh j? fe j?. go n;b ftZu fJj ;wkBsk Bjh 10 gqshSs b'eK e'b jh ;h ns/ f;oc
eod/ jK fe n?w n?; gh j? eh< eDe dk w[Zb f;oc 1 o[gJ/ jh tfXnk ;oeko s/ ;oekoh noESkSsohnK dk ftseok j?.n;b ftZu ;dhnK s'A pj[s/ 20#Ü fjZ;k 90#Ü b'ek e'b ;h. fJ;
n?w n?; gh eh j? L- xZN' xZN ;h. T[;/ d"okB jh wSj{o n?rohebuo gquko fJ; soQK j? e/ nkw fJB;kB B{z fe;kB rohp ns/ nBgVQ j'D eoe/ dk ekoD jo irQk s/ n?chS?A;h d/
;woEB w[Zb fJZe n?;k o/N j? i' c;b ;kfJz;dkB n?w n?; ;tkwhBkEB dhnK brdk j? fe fe;kB B{z n?w n?; gh sK oZp d/ GkD/ B{z wzB e/ ubd/ oj/ ns/ Bkw s/ nkN'w/SB fbnkdh ik ojh
dh g?dktko d/ bkrs w[Zb Bkb i[fVnk f;ckfoSK nkJhnK ;h. fwb ojh fco o'bk feT[A < don;b nkgDh e'Jh ntkz p[bzd Bjh eo ;e/ fi; Bkb p/o[zrkoh tXh ik ojh j?
j? ns/ fe;kBK B{z ;[Zofynk fdzdk j? ;tkwhBkEB fog'oN dhnK SkfJd ;kv/ ;wMkT[D ftZu coe j't/ . i/ e'Jh :{BhnB pDdh ;h sK T[;d/ ns/ nwho rohp ftZu gkVk Gh tXh
fe T[j nkgDh T[gi s/ e[M xZN' xZN f;ckfoSkL- fJ; ftZu fejk frnk ;h e/ feT[Afe 23 c;bK s/ n?w n?; gh s?n nkr{nK B{z e'Jh Bk e'Jh bkbu d/ e/ ik fojk j?. nkN'w/SB nwho d/SK
w[Bkck sK ewk ;eD sK i' T[j fJ; n?w n?; gh c;b dh fpikJh s'A gfjbK sK ehsh iKdh j?, go fwbdh f;oc gkV fbnk iKdk ;h. fJj d/S ftZu dh b'V ;h fiE/ npkdh xZN j?, T[E/
feZs/ B{z ngDkJh oZyD, i/ y[Zbh wzvh sfj ehsh ikDh ukjhdh j?. fJ; ftZu T[jBK c;bK s/ j? fiBQK dh ;oekoh gfjbh tko j'fJnk j? e/ d/S d/ fe;kB Bjh fiE/ beK dk o'irko y[;/,
ftZu Gkn fvrd/ jB sK ;oekoh yohd i' nzdkiD bkrs nkT[Adh j? T[; s/ yohd j?, :kBh eDe, M'Bk. ;G s'A fJZe w[Zm j' e/ nkgD/ jZeK dh bVkJh gfjbK o'zrko y'j bT[ fco wBo/rk,
;[o{ j' iKdh j?. fJ; dk fgS'eV 1965 50# w[Bkck fdZsk ikt/. go T[; ;w/A dh tZvh rZb e/ n?w n/; gh B{z e'Jh th bV oj/ jB. T[ibk, coh NkfJbN, w[cs nBki
dh bVkJh Bkb i[Vdk j?, id' n;h ;oeko fJ; s/ u[Zg Xko rJh fJE'A sZe ;oeko ekB{zB ftZu gkT[D B{z iK n?w nko gh L- nZi wfjzrkJh f;o ns/ pZ;K torhnK ;ehwK ubkU.
nBki nwohek s'A dokwd eod/ ;h s/ e/ fe;kBK d/ i'o gkT[D s/ th ;oeko pDkT[D B{z fsnko Bjh. ;r'A fJj uVQ u[Zeh j?, b'eK dhnK pusK sK ysw nZi SfjoK ftZu gkJhgv r?;
nwohek B/ bVQkJh o[etkT[D bJh ;kv/ fJ; fog'oN s'A g?o jh fgZS/ fy;ek rJh Bt/A y/sh ekB{zB fbnk e/ ;oekoh yohd j' jh rJhnK jB. ;r'A b'e xo dk youk ;gbkJh bJh gkJhgK ftSkJhnK ik
nBki s/ o'e bkJh ;h go T[; s'A ns/ w"i{dk e/Ado ;oeko B/ 2014 dhnK s'A yfjVk S[vkT[Dk ukj[zdh j?, c/o n?w th T[Xko b? e/ ubkT[D bJh wzp{o jB. ojhnk jB i' NoZeK tkb/ foefSnK
pknd Gkos ;oeko B/ nkgD/ fe;kBK b'e ;Gk u"DK ftZu fJ; fog'oN B{z u'D n?; gh j't/ Bk j't/ e"D wzB/rk id'A fJ; wfjzrkJh ftZu ;G s'A finkdk tkb/ ftjb/ j'Dr/ T[jBK bJh ;oeko
B{z T[sSkfjs eoe/ nBki ftZu nksw w[Zdk pDkfJnk ns/ fejk e/ i/ T[jBK ekB{zB jh Bjh j?. fejVk gqkJht/N ehwsK tXhnk jB, ykD ghD dhnK B/ eh ezw ;'funk j?. d/S ftZu
fBoGosk bJh y/sh T[giK d/ Gkn s?n dh ;oeko pDh sK T[j ;tkwhBkEB tgkoh fe;kBK B{z n?w n?; gh d/t/rk t;s{nK dhnK. id fe d{i/ gk;/ fJ; nkofEe wzdh dk Gh fJj' jh ekoD
ehs/ ns/ fe;kBK s'A otkfJsh c;bK fog'oN bkr{ eoBr/. ;Zsk ftZu nkT[D id'A fJ; s/ e'Jh ekB{zB jh Bjh j?. ;G ftZu n;hA ;oekoh nzeV/ d/yd/ jK j? fe g?dk ehshnk t;s{nk dh ygs
S[vk e/ eDe M'B/ d/ uZeo ftZu s'A pknd ;oeko fJ; s/ u[Zg Xko rJh. The Hindu nypko dh 19 nes{po sK gsk brdk j? fe ykD ghD dh uhz Bjh j' ojh.
gkfJnk ;h. fJj n?w n?; gh jo ;kb fe;kB iZE/pzdhnK B/ ;[gohw e'oN dk 2020 dh fog'oN w[skpe 68# c;bK dh g?dktko Gh tXh j?. fJ; dk f;ZXk go fJZE/ ;'uD dh b'V j? e/ i/ b'eK
ftZu 2 tko efwSB cko n?roh o[Zy ehsk sK ;oeko B/ jbchnk fpnkB n?w n?; gh s'A j/mK ftZehnk jB. eDe noE j? fe fe;kBK s'A xZN Gkn s/ b? e/ e'b g?;k j'T{rk sK jh T[j yohd
ebuob ek;N n?Av gokfJ; fdZsk fe T[j fJ; B{z bkr{ Bjh eo dh n?w n?; gh 2020-21 ftZu 1925 iwQKy'oh eoe/ e[ZM tZv/ xokD/ fJ; B{z ;eDr/ s/ i/ b'eK B{z pukT[Dk j? sK
(Commission for agricultural cost ;ed/. id'A 2019 dhnK t'NK nkJhnK o[gJ/ ;h. fpjko fJjBK fszB ekB{zBK d[ZrDh fsZrDh ehws s/ t/u oj/ jB. ;G s'A gfjbK n?w n?; gh s/ n?w nko
and price) dh f;ckfoS s/ 23 c;bK T[d'A ;oeko B/ bzrVh n?w n?; gh bkr{ B{z gfjbK jh bkr{ eoh p?mk j? T[E/ fit/A ;o'A dk s/b 100 o[gJ/ s'A 225 o[gJ/ gh B{z fce; eoBk j'T{rk sK i' fe;kB
ns/ wzd{o ygseko fijBK dh pj[
bJh s?n ehsh iKdh j?. ;' n;b ftZu eo fdZsh :kBh e/ c;b dh bkrs dk eDe th 1200 s' 1400 o[gJ/ e[fJzNb j' frnk. j[D ;oeko B{z ukjhdk j? fe
frDsh j? T[jBK B{z pukfJnk ik ;e/.
j[zdk eh ;h, id sZe pj[uofus w[Zb eZYD dk ckow{bk jh pdb fdZsk ftZeh j?. gzikp ftZu wZeh fi;dh n?w n?; gh d/ Bkb Bkb gq'of;zr d/
;' fJ; soQK dk gqpzX j't/ e/ w[cs dh
;tkwhBkEB fog'oN BjhA ;h nkJh T[d'A ;h. fco n?w n?; gh eZYD d/ fszB ckow{b/ fBoXkfos ehws 1860 o[gJ/ gqsh nzdkzB you/ gk e/ n?w nko gh th s?n
okiBhsh pzd j't/ sK jo fJe bJh
CAPC nkgDh fog'oN ;oeko B{z fdzdh fJiks ehs/ rJ/. e[fJzNb j?, go fteh 1000-1200 o[gJ/ eoBh ukjhdh j?. j[D d/y"A eDe sK tXh
o'zrko d/ n?B/ e[ w"e/ g?dk ehs/ ikD
;h. ;oeko fco yohd ehws nkgD/ gfjbk ckow{bk A2+FL fi; ftZu gqsh e[fJzNb. fJE/ f;oc d' T[dkjoBK 50 g?;/ feb', go po?v fijVh 400 rokw
fe T[j nkgDh o'Nh ewk e/ yk ;e/.
fj;kp Bkb g?dktko B{z w[Zy oZy e/ phi, ehV/wko dtkJhnK iK vhzb i' jh fdshnk jB pkeh c;bK dk th fJj' dh j? T[; ftZu seohpB 200 rokw
n?w n?; gh ns/ n?w nko gh d'B' Bkb
sfj eodh ;h id' sZe d/S ftZu nBki uhzK s/ fe;kB dk youk j[zdk j? Gkt jh jkb j?. nkNk j? T[; dh ehws fJeZmh jh 5 o[gJ/
Bkb ;oeko dh fBrokBh j/m uZbD
dh ewh ojh T[d' sZe fe;kBK B{z y/sh T['gi bJh i' fe;kB pzko'A yohdd/ eh n?w n?; gh fe;kB dk jZe tXk fdZsh rJh. eh fJj ikfJi j?-
sK fe fe;kB B{z T[;dh c;b dk
T[sSkj d/D tkbh ehws fdZsh iKdh jB. :kBh e/ fJ; ftZu fe;kB dh nkgDh j? L- nro n;hA j'o uhz fit/A cfoz, ;oekoK fJ; s/ u[Zg jB feT[Afe T[jBK
w[Zbfwb/ T[Xo tgkoh B{z Gh ikfJi
;h. go fit/A fit/A d/S nBki ftZu fwjBs dk you Gh Bjh frfDnk iKdk c'B iK efonkB/ dh b? bT[ T[; s/ n?w B/ gkoNh czv b?D/ jB. i/ fiB; dh
w[Bkck fwb/ sK fe T[;dk Gh u[ZbQk
nksw fBoGosk tZb tfXnk T[t/A j?. nko gh fbyh j? s/ i/ s[;h fv;ekT[AN ehws tXdh j? sK ;oeko efjzdh j? fJ;
ubdk oj/ ns/ ygseko B{z Gh tkip
T[t/A fJzB;/BfNt gokJh; dh pikJ/ d{ik ckow{bk j? A2OFL fi; ftZu wzr bt' sK E'Vk fijk eo fdzd/ jB. Bkb wfjzrkJh tX/rh go id' T[; fiB;
w[Zb s/ ykD dhnK t;s{nk fwbD.
fBr{Dk tkXk eoe/ th ;ko fdZsk gfjbK dZ;/ yofunK Bkb gfotkoe go i/ s[;h j'o ej' sK nZr' itkp d/ gq'veN wfjzr/ fted/ jB sK ;oeko
vkH nwBgqhs f;zx pokV
vkH nwBgqhs f;zx pokV
vkH nwBgqhs f;zx pokV
vkH nwBgqhs f;zx pokV
vkH nwBgqhs f;zx pokV
EzwhnK tkbk e'mk
EzwhnK tkbk e'mk
EzwhnK tkbk e'mk
EzwhnK tkbk e'mk
EzwhnK tkbk e'mk
;ck 46 dk pkeh
;ck 46 dk pkeh o' fojk ;h. j";bk fdzdk. fwZNh ;w/Nh ikt/rhHHH.@ ;zs{ e?gNB nkgD/ fNZph tkb/ y/s 'u fJj ezw
;ck 46 dk pkeh
;ck 46 dk pkeh
;ck 46 dk pkeh
;ko/ tko' tkoh T[; d/ fYZv s/ jZE Xho' dh wK Xho' B{z r'dh 'u b? ftobkg j[D rZb Xho' d/ ;;eko dh uZb tfonkw f;zx d/ nZr/ fJeZmk j'fJnk o' jofri BjhA j'D d/Dk.@ e?gNB
oZyd/ fe ;kj ubdk J/ fe BjhA. ;t/o d/ eo ojh ;h. xo ftu gkDh tV u[Zek gJh. ;ko/ fgzv 'u r'v/ r'v/ gkDh yVQk o' e/ d[yVk c'b fojk ;h. tfonkw f;zx dh xo tkbh Bfozdo e"o
;Zs tZi u[Ze/ ;B fe fJe rZvh T[BQK d/ ;h. EZb/ p?mD dh e'Jh EK th BjhA ;h. j?. wVQhnK tkbh EK 's/ bZe bZe gkDh š;zsk f;jK e'Jh fceo Bk eo. eo dh x[oeh B/ e?gNB dh jwdodh fwZNh
xo w{jo/ nk yV rJh. uoBk s/ e?gNB eDe tkbk GV'bk gkDh Bkb frZbk Gfonk fgnk j?. ;ko/ fgzv dhnK bZeVK s{z d' uko pzd/ w/oh e'mh G/id/ w?A Nokbh 'u o'b fdZsh.
dh rZvh dk vokfJto Xho' B{z rZvh ftu j'D eoe/ cZN frnk s/ GV'b/ ftubh th frZbhnK j' rJhnK B/. pZuh dk 'u bZeVK bZd e/ w/o/ fJZe fNZph tkb/ ;zs{ B{z th ;[B/jk gj[zu frnk fe
fpmkT[D bJh nzdo nk rJ/. whAj eDe gkDh 'u s?o ojh ;h. ykD ghD ;;eko eohJ/ sK feZE/ eohJ/ s/ fet/A y/s G/i d/tKr/. id'A th whAj Ezfwnk e?gNB d/ y/s 'u Xho' dk ;;eko BjhA
brksko to fojk ;h. dk ;wkB pkoS d/ gkDh Bkb iK frZbk eohJ/. xo sK pZuh B{z fznkdk d/o sZe T[;h tes ;;eko eo d/tKr/.@ e?gNB j'Dk. fco fe;/ f;nkD/ pzd/ B/ fejk,
fiT[A jh ;zs{ B/ Xho' B{z nkgDhnK j' frnk iK fco yokp j' u[Zek. oZfynk th BjhA ik ;edk. Ssoh b? e/ B/ ;zs{ d/ w'Y/ 's/ jZE oZy j";bk fdZsk. šGkJh fJ; pZuh B{z Nokbh 'u gk e/
pkjK 'u u[Zfenk T[; dh rodB fJe fiT[A fiT[A fdB uVQdk frnk Xho' d/ e?gNB tfonkw f;zx th ;zX{ d/ xo Xho' id'A e?gNB xo tkg; gj[zfunk s/ nkgK Sfjo 'u ik e/ ;;eko eo
gk;/ B{z bwe rJh. woB dh ypo fgzv 'u c?b rJh. jo xo d/ nc;'; bJh nk frnk. T[j yVQk yVQk T[; B/ nkgD/ pZfunK Bkb s/ xo tkbh d/tKr/. nkgK ekjB{z e?gNB dk y/s
špkJh ;zs{nK fJjB{z EZb/ jh bkj d/ 'u'A e'Jh Bk e'Jh pzdk iK shthA ;zs{ d/ jh ;zs{ Bkb rZbK eodk fojk. Bkb rZb ;KMh ehsh, Xho' d/ ;;eko ;kVBk. tZfvnK dhnK rZbK T[go'A e[M
fJj nkgK B{z SZv e/ ubh rJh.'' uoB/ xo nc;'; eoB pj[V oj/ ;B. ;zs{ dk ših, ;odko ih, s[;hA sK nkgDh pko/ sK xo tkbh nZr pp{bk j' T[mh, j'o j[zdhnK B/ s/ ftu'A e[M j'o.@
B/ th Xkj wko fdZsh. eZuk e'mk b'eK Bkb Go frnk. ;G b'e rZvh G/ie/ w/oh Xh B{z pukT[D dh g{oh šn;hA Bh nkgD/ y/s 'u fe;/ ewhD dk toQd/ whAj ftu Xho' B{z Nokbh 'u
šXho', pZuhJ/ s{z w?B{z j";bk d/ ojh yVQ/ yVQ/ jh ;zs{ s/ nwo' B{z fdbk;k d/ tkj bkJh go w/oh Xh dh fe;ws wkVh ;;eko eoBk. T[j G{s pDe/ w/o/ pZfunK gk Sfjo B{z s[o gJ/.
;h fe w?A fJeZbh jh xo/ ubh iktKrh. oj/. e'Jh pZfunK B{z xo'A ukj fbnk e/ fbyh j'Jh ;h. ;kv/ Bkb sK pkjbh rohp B{z vokfJnk eo/rh. i/ ;zs{ B/ Xh dk
w?B{z s{z xo B{z s'o ojh ;h. go nkj eh d/ fojk ;h. e'Jh rkoV{ B{z p[bkT[D dh wko j' rJh. ;odko ih j[D n;hA fe;/ ;;eko Bh eoBk sK ;;eko dh pikJ/
eoB?b f;zx t hokpkdhokpkd
eoB?b f;zx t
eoB?b f;zx t
eoB?b f;zx tzhokpkdhokpkd
eoB?b f;zx t hokpkd
GkDk tos frnk J/HHHHH. s{z sK ;G B{z ;bkj d/ fojk ;h. e'Jh e[M efjzdk s/ i'r/ Bh oj/. gsk Bh whAj ed'A jN/rk s/ ubd/ gkDh 'u o'VQ d/t/. nkg// jh ;;eko
48 241 242
48
48 241 242 241 242
048480 241 242 241 242
SZv e/ s[o rJh J/.'' uoBk G[ZpK wko e/ e'Jh GkDk fwZmk wzBD dh rZb eoe/ Xosh ;[Ze/rh fco fes/ ike/ w/oh Xh dh dhnK o;wK g{ohnK j' ikDrhnK. go w?A
48
48
48 gzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
48 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
48 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
Meet Dr. Rattan Lal: An Outstanding World Soil Scientist
Dr. Rattan Lal was born on Earth for granted’ while depleting Prof Lal states that when the
September 5, 1944 in western the natural reserve for nutrients. health of soil is degraded, that
side of the Punjab (now in In this context, Prof Lal says, of everything else follows a
Pakistan). His entire work “The biggest challenge is the domino effect. “People are mirror
focused on the regenerative mindset about the importance of images of the land. When people
agriculture. He was awarded the soil. There is a need to change are desperate, hungry and
2019 Japan Prize for his work on our values and thinking with miserable, they pass their
the sustainable soil management regards to the importance of soil sufferings to the land, and the
practices for the global food and the environment. Education land reciprocates. The vicious
security and mitigation of climate in soil, agriculture and cycle can only be broken by
change. On June 11, 2020, environments must be reversing the degradation spiral
Professor Lal was named the respected as much as or more and promoting soil health through
recipient of the prestigious World than the traditional subjects.” judicious management of soil
Food Prize-2020. His research Prof Lal developed his love for resources.” His priority research
diverged from the conventional Soil Science from an early age, areas have been the climate
1970s soil fertility strategy of when such a subject was change and land use, soil
heavy reliance on commercial considered trivial and non- processes and greenhouse
chemical fertilizers. His research rewarding. He is well-aware of effect, soil erosion greenhouse
led to a better understanding of the skepticism he received but gas emission, soil Carbon
how no-till farming, cover crops, he says “Persistence, hard work, sequestration, sustainable
crop residues, mulching and renewability, world peace and products. There is a need to sincerity, transparency and management of soils and water
agroforestry can restore the stability. According to him the develop a carbon market. In professional courtesy are the only resources, restoration and
degraded soils, increasing organic solutions to these issues lie in soil, addition, farmers can also be strategy. Skepticism must not habitation of the degraded lands
matter by sequestering both directly and indirectly. With rewarded through payments for lead to frustrations. These are and mine lands, soil and water
atmospheric carbon in the soil, regards to climate change, soil is ecosystem services at a societal challenges which must be conservation, soil structure and
and help combat rising carbon the largest reservoir of carbon value of soil carbon estimated at overcome through dialogue and compaction tillage, natural
dioxide levels in the air. He has among the terrestrial pools. As US$30 to US$35 per tons of commitment to excellence. The resources management with
donated the honoraria from all per his estimate, the ice-free carbon dioxide.” It is a win-win world is already changing. Policy- particular emphasis on food
awards to an Endowment at lands contain 1,500 billion tons option with many co-benefits. It makers are taking note of soil and security in relation to
Ohio State University to support of organic carbon and 750 billion is a bridge to the future until no- its management. Soil Science and environment quality, soil
research and education in soil tons of inorganic carbon. The carbon fuel sources take effect. agriculture have bright futures degradation and food security.
science. permafrost soils contain another Being an educator, he agrees ahead. More positive changes will Prof. Rattan Lal was
Dr. Rattan Lal received his 1,700 billion tons of carbon; while that the coming generations happen between now and 2050 awarded the Padma Shree
B.Sc. (Agri.) from Punjab the atmosphere contains around have to uphold a great than ever before.” Award 2021, Borlaug Award
Agricultural University, Ludhiana 880 billion tons of carbon and all responsibility, not only through Around the world, Dr. Lal has 2005, Von Liebig award 2006,
in 1963 and was a Gold Medalist vegetation about 620 billion tons. action but also through promoted agricultural techniques Glinka World Soil Prize 2018,
(OGPA basis); M.Sc. (Soils) from According to him, soils of the communication and commitment including eliminating plowing, Japan Prize 2019, The World
Indian Agricultural Research world have lost about 135 billion too. “Translating science into retaining crop residue left after Food Prize 2020, GoodWill
Institute, New Delhi in 1965 and tons of carbon since the action to reverse the harvest, planting cover crops, Ambassador of IICA,
was a (Gold Medalist); Ph.D. from beginning of agriculture. Thus, degradation spiral implies a strong minimizing the use of chemical Interamerican Institute for
the Ohio State University (USA) restoration of soil carbon stocks and an objective dialogue fertilizers by reducing losses, and cooperation on Agriculture,
in 1968. He worked as a Senior in degraded and depleted soils between scientists, and the setting aside some land and 2020. He has been awarded
Research Fellow with the of the world is an important general public and the policy water for nature, rather than for the Doctor of Science degree
University of Sydney from 1968- strategy to mitigate global makers". He insists, “The goal is agriculture or other purposes. (Honoris Causa) by nine
69, and then as a Soil Physicist warming. Sequestration of to promote awareness about the Each practice comes at low cost, universities from around the
at IITA, Ibadan, Nigeria, from atmospheric carbon in soil and importance of soil by revising the affordable even to farmers in the world. As of Dec.2020, he has
1970 to 1987. In 1987 he trees is the most cost effective school curricula at all levels and developing world. contributed about 2622
returned to Ohio State University option to mitigate global include education about soil and To honor the World Food publications in the form of
in the USA, where in 2011 he warming. It is a win-win option environments from primary Prize laureate and renowned books, edited books, chapters
was a Distinguished University with many co-benefits. It is a school onward. There is also a Ohio State Scientist Dr. Rattan in the books, journal articles,
Professor of Soil Science .The bridge to the future until no- need to enhance environmental Lal, Punjab Agricultural keynote presentations,
Carbon Management and carbon fuel sources take effect. laws to respect quality of soil, University in Ludhiana (India); conferences papers, etc. He
Sequestration Center, for which As the fight for a greener water and air.” He concludes, soil renamed their Department of organized 42 international
he is the founding director since future is catalyzed by various protection resolution is needed Agronomy as Dr. Rattan Lal conferences and held the office
1999/2000, was renamed in NGOs’ works and collective public on local, state, national, Laboratories. “By honoring Dr. 38 times in the professional
2021 as CFAES Rattan Lal Center scrutiny, more startups are continental and global scale. Rattan Lal, we are honoring societies. He visited more than
for Carbon Management and molding themselves towards an Prof. Rattan Lalbelieves that ourselves,” said the Vice 100 countries in the world and
Sequestration. equally conscious business the planet’s soil is like a bank Chancellor Baldev Singh Dhillon had cooperation with 66
He believes the Soil Science model. Prof Lal brings up the account; wherein you cannot in his remarks. It is a matter of universities and institutions. He
holds the industries across the value of a potential carbon withdraw nitrates, phosphates, great pride and privilege to be was also awarded 16 times the
board accountable for their market, “Farming carbon in soil potassium and other nutrients associated with one of the institutional and employment
impact on the environment. He (growing carbon stocks in soil by more, than what you put in and most illustrious alumnus of awards.
explains that the global issues of retention of crop residues and that the balance must be Punjab Agriculture University, Gurmail Singh Sangha
the present time are climate recycling of bio-wastes) is a new carefully calibrated. If you do not who brought laurels to our (Sydney)
change, food and nutritional commodity that can be traded replace these precious resources, University as well as the Ohio email:
security, water scarcity and like grains, milk, meat and other it is an example of ‘taking the State University. [email protected]
G?D ih
G?D ih
G?D ih
G?D ih
G?D ih
;ck 41 dk pkeh fojk ;h go T[j nkgDh G?D ih s'A vod/ wfB;No ;kfjp fJe tkoh T[;s'A g[ZS jh c/o T[j T[Xo ;Ve tZb d/yD bZrh T[j id'A EZeh N[ZNh j"b/ j"b/ N[odh
;ck 41 dk pkeh
;ck 41 dk pkeh
;ck 41 dk pkeh
;ck 41 dk pkeh
B" tZiD ftu d' fwzN pkeh ;B. wko/ e[M BjhA ;B p'b oj/. fit/A fit/A b?D, fiXo'A g[fb; dh Mzvh tkbh fJe ihg fgzv tZb w[Vh nk ojh ;h sK soekbK
T[;B/ c/o fJe tkoh w{zj s/ nkJ/ w[Ve/ B{z tes nZr/ N[odk ik fojk ;h r[odhg ''r[odhg e"o s{z sK ewkb dh e[Vh nk ojh ;h. u"e ftu ;t/o dk fvT{Nh
Yb u[ZehnK ;B. ;kok u[sock bkbh
o[wkb Bkb g{zfMnk. go; ftu'A S'Nk r'b e"o dk T[sSkj fcZek g?Adk ik fojk ;h. j?A. fJj s/ok jh firok j? i' s{z n?vk s/ yfVnk f;gkjh N'gh mhe eoe/
oZsk j[zdk ik fojk ;h. gkbh vzrok
ShSk pkjo eZY nkgDk fujok pkoK pZi rJ/. c/o ;kY/ pkoK. ;{oi tZvk fsnkr ehs?.@ nN?ASB g'zhSB ftu nk frnk. g[fb;
B{z jZeh xoK tZb w[V/ nk oj/ ;B.
B[jkfonk. B" pi-rJ/ go uhc wfB;No fJe dw f;o T[s/ frnk ;h. s/j Bkb ni/ T[j fJj ;'u jh ojh ;h fe tkbh ihg jkoB piKdh B/V/ nk rJh.
r[odhg e"o dk wB T[dk;h Bkb
Bk nkJ/. j"b/ tes nZr/ ;oedk frnk. pZfunK dh ikB fBebdh ik ojh ;h. f;gkjh B/ d{o'A uhc wfB;No d/ nkT[D c/o T[; fgS/ ekoK dk fJe ekcbk
Gfonk j'fJnk ;h. c/o T[;B{z d{o'A fgzv
d; pi rJ/. ;{oi uVQd/ tb'A f;o T[go w[VQek T[BQK d/ fgzv/ B{z fGT[Adk j'fJnk dk fJSkok ehsk. r[odhg e"o d/ fJe fijVk c[oo eodk j'fJnk T[BQK ;G
d/ jkfonK ftu'A T[mdk X{znK ekby
B{z nkT[Adk fdf;nk. fijVk ;t/o t/b/ bZsK she gj[zu frnk ;h. go T[j T[;h tkoh pZfunK dh pDh esko tZb ;kjwD/ s'A fBeb nZr/ tZb ubk
cVd/ ik oj/ nkekS B{z S{zjdk
nkgD/ x/o/ ftu'A bkb s/ ;[Bfjoh ozr EK fgnk;/yV/ ;B. d/yfdnK jh ;ko/ pZu/ f;ZX/ yV/ j' frnk. u"e ftu yV/ f;gkjh B/ z'o dk
fdf;nk. fJ; tkoh T[; nkekS S{zjd/
dhnK GohnK guekohnK u[soc/ fpy/o ;[yd/t f;zx fJ; bzp/ tes ftu eJh rJ/. T[BQK d/ jZEhA cVhnK MzvhnK d/ ;b{N wkfonk ns/ T[; ekcb/ d/
X{zJ/ tZb d/y shj toQ/ gfjbK dh rZb
ekfJBks B{z oZsk pDk fojk ;h, T[jh tkoh u"e ftu fvT{Nh s/ yV/ f;gkjh shb/ T[BQK d/ jZEK ftu z'o dh e;/ rJ/ fBebd/ jh f;o s/ bJh N'gh bkj e/
;{oi j[D nZr tKr sgdk w{zj b? T[go e'b'A ik g[ZS nkfJnk ;h fe wfB;No . r[odhg e"o B/ nkgDh ;kVQh mhe nkgDh g?AN dh i/p ftu gk bJh. e[M u/s/ nkT[AfdnK jh T[;dk wB fe;h
nkekS s/ uVQ nkfJnk ;h. pZfunK B{z ;kfjp fezB/ pi/ nkT[Dr/, go jo tkoh ehsh ns/ T[; w{zj s/ nkJ/ g;hB/ B{z d{oh s/ f;gkjh B/V/ yV/ ;[yd/t f;zx B/ T[sSkj Bkb Go frnk ns/ c/o
rowh bZr ojh ;h go T[j G?D ih d/ T[; gk;'A 'e[M gsk BjhA' j'D dk itkp S/sh S/sh o[wkb Bkb g{zfMnk. fJe gb nk id'A r[odhg e"o B{z fJj df;nk fe nkgD/ g?oK B{z gj/ d/ e';/ o/s ftu
nkd/S nB[;ko fJe' EK yVQ/ ;B. T[BQK d/ fwfbnk. r[odhg e"o wB ftu fJe tkoh bJh T[jdk wB ehsk fe T[j go; ftu'A uhc fwB;No ;kfjp sK fpBK o[e/ nZr/ fgzv tZb Xoheh bJh nkT[Adh r[odhg
MzvhnK cV/ ;Zi/ jZE ni/ she T[BQK dhnK sK nkfJnk fe pZfunK B{z Bkb b? fgzv S'Nk r'b ShSk pkjo eZY nkgDk bzx rJ/ sK r[odhg e"o B{z fit/A z'o e"o, ;e{b d/ pZfunK B{z Bkb b? s/z
SkshnK ;kjt/A ;B. w[V ikt/ go T[j fJ; nk; Bkb ni/ fujok th fBjko bt/, go tes xZN dk XZek bZrk ns/ T[j e[M gbK bJh
s/z edwK Bkb N[oB bZrh.
pfunK dk fgnk; Bkb p[ok jkb j' she th T[;/ EK yVh ;h fe SkfJd uhc j'D eoe/ T[j nfijk Bk eo ;eh. s/ u[Zg yVh ofj rJh.
**********
**********
**********
**********
**********
49
49
49 gzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
49 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
49 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
ekw/vhnB Gkosh f;zx B/ y'fbQnk 15
ekw/vhnB Gkosh f;zx B/ y'fbQnk 15
ekw/vhnB Gkosh f;zx B/ y'fbQnk 15
ekw/vhnB Gkosh f;zx B/ y'fbQnk 15
ekw/vhnB Gkosh f;zx B/ y'fbQnk 15
w"s s'A 6 fdB gfjbK f;XkoE
w"s s'A 6 fdB gfjbK f;XkoE [ebk B/ ehsk ;h fJj B/e[ebk B/ ehsk ;h fJj B/e
w"s s'A 6 fdB gfjbK f;XkoE
w"s s'A 6 fdB gfjbK f;XkoE S[ebk B/ ehsk ;h fJj B/e[ebk B/ ehsk ;h fJj B/e
w"s s'A 6 fdB gfjbK f;XkoE [ebk B/ ehsk ;h fJj B/e
feb' Gko xNkT[D dk okz
feb' Gko xNkT[D dk ok
feb' Gko xNkT[D dk ok
feb' Gko xNkT[D dk ok
feb' Gko xNkT[D dk ok
ezw, fejk ;h f
ezw, fejk ;h f zdrh fezBh ;;sh j' rJh j?zdrh fezBh ;;sh j' rJh j?
ezw, fejk ;h f zdrh fezBh ;;sh j' rJh j?
ezw, fejk ;h fzzdrh fezBh ;;sh j' rJh j?zdrh fezBh ;;sh j' rJh j?
ezw, fejk ;h f
'u fbfynk, ''fJe nfijh d[Bhnk 'u
fiZE/ wkBt ihtB fJzBk ;;sk j' frnk
j?HHH fJj d/y e/ y[Sh j[zdh j?. ntkok
e[ZfsnK 's/ so; eo'.''
f;XkoE NftZNo 's/ ;h ekch ;orows/ ;h ekch ;orow
f;XkoE NftZNo
f;XkoE NftZNo
f;XkoE NftZNo s/ ;h ekch ;orow
f;XkoE NftZNo s/ ;h ekch ;orows/ ;h ekch ;orow
dZ; d/JhJ/ f;XkoE S[ebk NftZNo
's/ ekch ;orow ;B ns/ ;'Sb whvhnk
's/ nkgD/ gqSz;eK B{z itkp th fdzd/ ;B.
f;XkoE S[ebk B/ gfjbK th fJZe gqSz;e
B{z nghb ehsh ;h fe d[Bhnk ftu fgnko
c?bkU. T[j jw/Sk nkgD/ nzhzK B{z ;jh
o;sk fdykT[Ad/ ;B. f;XkoE S[ebk dk
fJ; nzdkz c?Bz B{z pj[s g;zd ;h ns/
b'e T[BQK d/ dhtkB/ ;B. id'A th T[j
fes/ Bzo nkT[Ad/ ;B sK T[j nkgD/
gqSz;eK B{z yk; stZi'A fdzd/ ;B.
w[zpJh (fpT{o') wSj{o ekw/vhnB Gkosh f;zx fi; B/ fe jkb jh ftZu 15 feZb'
f;XkoE
f;XkoE
f;XkoE [ebk B/ fejk d[Bhnk B{z
f;XkoE [ebk B/ fejk d[Bhnk B{z[ebk B/ fejk d[Bhnk B{z
f;XkoE S[ebk B/ fejk d[Bhnk B{z[ebk B/ fejk d[Bhnk B{z
d/ eohp tzB xNkfJnk j?. fi; s'A pknd jo e'Jh Gkosh s'A T[; d/ tzB xNkT[D
nbftdk
nbftdk
nbftdk
nbftdk
nbftdk
B{z b? e/ T[; d/ ;heq/N; ikBDk ukj[zdk j?.
f;XkoE S[ebk d/ gqSz;eK ns/
fJ; d/ Bkb whvhnk tkb/ th tko-tko T[; s'A g[ZS oj/ jB fe fJBK Gko T[; B/
gfotkoe w?ApoK bJh fJj tZvk MNek
fe; soQK xZN eo fbnk. fi; s'A pknd whvhnk B{z itkp fdzd/ j'J/ Gkosh B/ fejk
j?. f;XkoE fpbe[b szdo[;s ;B, nfij/
fe nfijk e[M th yk; T[; B/ BjhA ehsk. pbfe T[; B/ NkJhw d/ Bkb ykDk ykXk
ftu nukBe j'J/ fdjKs B/ gfotko ns/
ns/ nkgD/ ykD 's/ ezNo'b ehsk. w?A Bk sK fizw rJh ns/ Bk jh e'Jh :'r ehsk j?.
T[; d/ nzhzK B{z s'V fdZsk j?. p[ZXtko
Gkosh f;zx d/ fJ; NqK;c'ow/SB B{z t/y e/ jo e'Jh j?okB j? ns/ jo e'Jh Gkosh dh
oks B{z f;XkoE S[ebk B/ e[M dtkJh
e'fSS dh skohc eo fojk j?.
ykdh ;h go T[; s'A pknd T[j T[Zm BjhA
Gkosh f;zx d/ toe cozN dh rZb eohJ/ sK nkgDh ekw/vh d/ Bkb ;G d/ fYZvhA
;fenk, fi; s'A pknd T[; B{z j;gskb
ghVK gkT[D tkbh Gkosh B/ bkcNo u?b/Ai d/ Bkb nkgDh gSkD fJzv;Noh 'u
fbikfJnk frnk. e{go j;gskb B/ T[;
pDkJh ;h. fi; s'A pknd T[; B/ ed/ th fgZS/ w[V e/ BjhA t/fynk.
dh w"s dh g[SNh ehsh ;h.
fJ; S'n Bkb xo-xo w'n Bkb xo-xo wSj{o j'J/j{o j'J/
fJ; 'n Bkb xo-xo w'n Bkb xo-xo w j{o j'J/j{o j'J/
fJ; 'n Bkb xo-xo w j{o j'J/
fJ;
fJ;
;B f;XkoE
;B f;XkoE
;B f;XkoE
;B f;XkoE
;B f;XkoE
ndkeko jho jho /y pD/ fgsk,/y pD/ fgsk, 12 d;zpo 1980 B{z w[zpJh ftu iBw/
ndkeko
ndkeko
ndkeko jho /y pD/ fgsk,
ndkeko Sjho jho S/y pD/ fgsk,/y pD/ fgsk,
f;XkoE S[ebk B/ nkgD/ eohno d/ S[o{
fon?fbNh NhH thH S'n 'fpZr p"; 13' fzzdrh B{z b? e/ rZb ehsh ;h. ftu wkvfbzr ehsh ;h. T[BQK B/ nkgDh
gsBh B/ fdZsk Xh B{z iBw
gsBh B/ fdZsk Xh B{z iBw d/ i/s{ f;XkoE S[ebk dk 2 ;szpo B{z B/e ezw eoe/ c?B S[o{nks ;kb 2004 ftu ehsh ;h. ;kb
gsBh B/ fdZsk Xh B{z iBw
gsBh B/ fdZsk Xh B{z iBw
gsBh B/ fdZsk Xh B{z iBw
B/e ezw eoe/ c?B B{z fdZsk ;h B{z fdZsk ;h
B/e ezw eoe/ c?B
B/e ezw eoe/ c?Bz B{z fdZsk ;h B{z fdZsk ;h
B/e ezw eoe/ c?B B{z fdZsk ;h
;zd/
;zd/
;zd/
nukBe fdjKs j' frnk j?. 40 ;kb dh ;zd/S 2008 ftu T[j 'pkp{b ek nKrB S{N/
;zd/
Bk' BK d/ fJZe NhH thH ;hohnb ftu
T[wo ftu f;XkoE B/ d[Bhnk B{z nbftdk f;XkoE S[ebk B/ nkgDh w"s s'A
fdykJh fdZs/. T[BQK B{z 'pkfbek tX{' ftu
efj fdZsk j?. ndkeko f;XkoE S[ebk f;oc 6 fdB gfjbK fJZe B/e ezw ehsk
fSt d/ feodko s'A n;b gSkD fwbh.
dh fdb dk d"ok g?D Bkb w"s j' rJh. ;h. f;XkoE S[ebk B{z 27 nr;s B{z fJZe
fJ; S'n Bkb gqf;ZX j'J/ f;XkoE S[ebk
f;XkoE S[ebk fJBQhA fdBhA nkgD/ ftnesh d[nkok N?r ehsk frnk ;h ns/
B/ eJh fon?fbNh S'nz ftu th fjZ;k
eohno d/ f;yo 's/ ;h. T[; B/ pj[s ;ko/ dZf;nk frnk ;h fe f;XkoE ntkok
fbnk. T[j 'yso'A e/ fybkVh' ns/ 'Mbe
NhH thH S'n ns/ fcbwK ftu ezw ehsk. e[ZfsnK bJh fJZe w[fjzw ubk fojk ;h
fdybkik' tor/ S'n d/ fti/sk oj/ ;B.
NhH thH ;hohnb 'pkfbek tX{' s'A f;XkoE ns/ T[j ikBtoK d/ G'iB dk g{ok gqpzX
f;XkoE S[ebk nkyoh tko SfjBkz frZb
S[ebk oks'-oks ;Nko pD frnk ;h. eodk ;h. T[; ftnesh B/ f;XkoE dk
Bkb 'vK; dhtkB/' ftu Bzo nkJ/ ;B.
dZ; dJhJ/ fe f;XkoE S[ebk B/ nkgDh XzBtkd ehsk. f;XkoE B/ fJ; ftnesh
w"s s'A 6 fdB gfjbK fJB;kBK dh B{z itkp th fdZsk ;h. f;XkoE B/ itkp
J/esk eg{o B{z MNek, ykoi j'fJnk fJj tZvk gq;skt
J/esk eg{o B{z MNek, ykoi j'fJnk fJj tZvk gq;skt
J/esk eg{o B{z MNek, ykoi j'fJnk fJj tZvk gq;skt
J/esk eg{o B{z MNek, ykoi j'fJnk fJj tZvk gq;skt
J/esk eg{o B{z MNek, ykoi j'fJnk fJj tZvk gq;skt
J/esk dh sBykj u tkXk ykoiu tkXk ykoi
J/esk dh sBykj
J/esk dh sBykj
J/esk dh sBykj u tkXk ykoi
J/esk dh sBykj 'u tkXk ykoiu tkXk ykoi
pb{wpor fetzN d/ w[skpe, ''fJ;
bJh whfNzr 31 nr;s B{z j'Jh ;h s/
fco 2 ;szpo B{z fJ; dk n?bkB ehsk
frnk ;h. fJ; whfNzr 'u 55H4 ch;d
t'N J/esk d/ fwjBskB/ d/ fybkc ;B.
idfe 56H7 ch;d t'N S'Gk d/ gq;skt
d/ fybkc ;B.''
fpzB?; ;N?Avov w[skpe, gqw'No
ro[Zg fi; dh ezgBh 'u 34H34 ch;d
fjZ;/dkoh j?, B{z t'fNzr bJh o'e fdZsk
frnk. gqekSB B/ fJj th dZf;nk fe
fobkfJz; fJzv;Nohz, fi; dh ezgBh 'u
24H92 ch;d fjZ;/dkoh j?, B/ th fBt/S
;zebg t'fNzr 'u fjZ;k BjhA fbnk.
w[e/S nzpkBh dk th ezgBh 'u fjZ;k
ezgBh dh ;kbkBk fog'oN w[skpe,
ihs/Ado dh gsBh S'Gk eg{o B{z e[Zb
2H09 eo'V o[gJ/ dh sBykj fwbh j?,
fi; 'u 1H95 eo'V o[gJ/ sBykj, Bkb
jh 7H62 bZy o[gJ/ dh j'o b'V Skwb j?.
dZ; d/JhJ/ fe pkbkih N?bhfcbwz 'u
nopgsh eko'pkoh w[e/S nzpkBh dh
ezgBh fobkfJz; fJzv;Nohz fbfwNv dh
24H91 ch;d fjZ;/dkoh j?.
w[zpJh (fpT{o') Nhth d/ wSj{o ndkeko Sjho S/y d/ xo febekohnK r{zihnK
e'o'Bk Bkb j'fJnk B[e;kB
e'o'Bk Bkb j'fJnk B[e;kB
e'o'Bk Bkb j'fJnk B[e;kB
e'o'Bk Bkb j'fJnk B[e;kB
e'o'Bk Bkb j'fJnk B[e;kB
jB. e[M fdB gfjbK jh Sjho S/y dh gsBh o[uhek eg{o d/ p/ph Skto dhnK
J/esk eg{o s/ T[BQK d/ gfotko B/
s;thoK ;'Sb whvhnk 's/ tkfJob j'JhnK ;B fi; s'A pknd j[D ypo nkJh j? fe
1994 'u pkbkih N?bhfcbwz dh
o[uhek eg{o ns/ Sjho S/y wksk-fgsk pD rJ/ jB. Sjho ns/ o[uhek d/ xo Xh B/
;EkgBk ehsh ;h. pb{wpor B/ dZf;nk
iBw fbnk j?. fJj ypo nkT[Ad/ jh Sjho ns/ o[uhek d/ c?Bz T[BQK B{z tXkJhnK d/
fe ezgBh fgSb/ ;Zs ;kb s'A xkN/ 'u
D 'u i[ZN rJ/ jB.
BthA fdZbh (fpT{o') c/w; gq'fvT{;o- pkbkih N?bhfcbwz d/ S/no XkoeK B/ uZb ojh j? s/ e'o'Bk wjkwkoh B/ B[e;kB
ypoK nB[;ko o[uhek eg{o B/ 10 ;szpo B{z Xh B{z iBw fdZsk j?. xo 'u Xh d/
vkfJo?eNo s/ NhH thH S'n dh e[JhB wzBh ezgBh dh gqpzX fBod/Se S'Gk eg{o s/ j'o tXk fdZsk j?. fgSb/ ;kb, J/esk B/
iBw Bkb Sjho ns/ o[uhek dk gfotko pj[s y[S j?. jkbKfe d'tK 'u'A fe;/ B/ th
ikD tkbh pkbkih N?bhfcbw dh ;z:[es ;z:[es gqpzX fBod/Se J/esk eg{o dh nkgD/ eowukohnK B{z ftZsh ;jkfJsk
fJ; dh j[D sZe nfXekfos o{g Bkb g[SNh BjhA ehsh Bk jh ;'Sb whvhnk 's/ e'Jh
gqpzX fBod/Se J/esk eg{o B{z jkb jh sBykj 'u tkX/ d/ gq;skt B{z ykoi d/D bJh 2H5 eo'V dh sBykj SZv
g';N S/no ehsh j? go fJ; ypo d/ nkT[Ad/ jh Sjho ns/ o[uhek d/ c?Bz ftueko
'u tZvk MNek bZrk j?. dZ; d/JhJ/ fe eo fdZsk j?. fdZsh ;h.
ekch y[Sh d/yh ik ojh j?. ;ko/ T[BQK d'tK B{z tXkJhnK d/ oj/ jB.
gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2 21
gzikp NkJhw , f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 2 2121
5 5 5 5 50 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, nes{po 2, f;vBh, nes{po 202121
gzikp NkJhw
;'Bh ok
B;ho{dhB kj B/ kj B/ kjo[y, ;bwkB s/kjo[y, ;bwkB s/
B;ho{dhB ;'Bh ok dkB Bkb ftnkj bJh wj/dkB Bkb ftnkj bJh wj/ GZN B/ ngDkfJnk ;h w[;fbw Xow GZN B/ ngDkfJnk ;h w[;fbw Xow
;'Bh okzdkB Bkb ftnkj bJh wj/dkB Bkb ftnkj bJh wj/S GZN B/ ngDkfJnk ;h w[;fbw Xow GZN B/ ngDkfJnk ;h w[;fbw Xow
B;ho{dhB kj B/ kjo[y, ;bwkB s/
;'Bh ok
;'Bh ok dkB Bkb ftnkj bJh wj/ GZN B/ ngDkfJnk ;h w[;fbw Xow
B;ho{dhB
B;ho{dhB Skj B/ kj B/ Skjo[y, ;bwkB s/kjo[y, ;bwkB s/
'jw j?A okjhA fgnko e/' Skwb jB. fJzBk
nkfwo ykB s/ ftzfBQnk fBs/ ftzfBQnk fB jh BjhA, wj/S GZN B/ eJh gqf;ZX NhH thH
nkfwo ykB
nkfwo ykB s/ ftzfBQnk fB
nkfwo ykB
nkfwo ykB 's/ ftzfBQnk fBs/ ftzfBQnk fBSkBkkBk kBkkBk kBk
;hohnbz fit/A ';tkfGwkB', 'eGh-eGh'
s/ 'BkweoB' dk fBod/SB th ehsk j?.
fcbwK s'A fJbktk wj/S GZN nkgDh
fBZih fzzdrh B{z b? e/ th ;[oyhnK 'u
pD/ ofjzd/ jB. nkgD/ ekbi d/ fdBK
d"okB T[BQK B{z b'ohnB pqkJhN Bkw dh
fJe e[Vh Bkb fgnko j' frnk. b'ohnB
pqkJhN B/ pknd 'u nkgDk BK pdb e/
feoB GZN oZy fdZsk. feoB, g{ik GZN
s/ okj[b GZN dh wK j?. jkbKfe fJj
foSsk T[d'A N[ZNDk S[o{ j'fJnk, id'A wj/
S GZN s/ wSj{o ndkekok gothB pkph
w[zpJh (fpT{o') wSj{o fBod/Se, S[ZNhnK d"okB B"eoh S[o{ ehsh. wj/S GZN d/ nc/no dhnK ypoK ;kjwD/ nkT[D
fBowksk s/ ;feqgN okJhNo wj/S GZN B/ 20 ;kb dh T[wo 'u fJSfsjkoK bJh bZrhnK.
B/ pkbht[Zv B{z j[D sZe pj[s ;kohnK fbyDk S[o{ ehsk ;h. wj/S T[; ;w/A d"okB id'A gothB pkph Bkb T[BQK d/ foSs/
SkBdko s/ fjZN fcbwK fdZshnK jB. ;fwsk gkfNb s/ ftB'd yzBk d/ ;eZso ftrV rJ/, ;'Bh ozdkB B/ T[BQK dh
T[j T[BQK fcbw fBowksktK 'u'A fJe jB, ti'A ezw eod/ ;B, id'A T[j ;zxoS eo fzzdrh 'u n?ANoh ehsh. ;'Bh Bkb nc/
i' pke; s'A pkjo dhnK fcbwK pDkT[Ad/ oj/ ;B. T[BQK B/ fcbw 'e?guo' Bkb no d/ ;w/A wj/S s/ feoB fJeZm/ ofjzd/
jB. wj/S GZN dk iBw 20 ;szpo, fBowksk d/ o{g 'u ezw eoBk S[o{ ehsk. ;B. wj/S s/ feoB dk ekB{zBh s"o 's/
1948 B{z w[zpJh 'u j'fJnk ;h. T[BQK d/ 26 ;kb dh T[wo 'u wj/S GZN B/ sbke BjhA j'fJnk ;h go wj/S B/ ;'Bh
fgsk dk BK BkBkGkJh GZN s/ wksk dk pkbht[Zv 'u fcbw 'wzzhb/A n"o Gh j?A' okzdkB Bkb ftnkj eotk fbnk. wj/
BK SohB w[jzwd nbh j?. wj/S GZN B/ Bkb ps"o fBod/Se S[o{nks ehsh. fJ; S B/ fJ; ftnkj bJh w[;fbw Xow
nkgDh ;e{bh gVQkJh v"B p';e' jkJh s'A pknd T[BQK B/ eJh fjZN fcbwK dk ngDkfJnk ;h. fJ; ftnkj s'A wj/S d/
;e{b, wkN[zrk s'A ehsh. fBod/SB ehsk, fiBQK 'u 'bj{ e/ d' ozr', d' pZu/ jB, SkjhB GZsoh s/ nkbhnk
nkgD/ ;e{b d/ fdBK d"okB T[BQK B/ 'noE', ';koKS', 'Bkw', 'v?vh', GZN. nkbhnk GZN nZi pkbht[Zv dhnK
w[zpJh (fpT{o') pkbht[Zv fJzv;Noh d/ fdZri ndkeko B;ho{dhB Skj B/ Skjo[y
g?;k ewkT[D bJh rowhnK dhnK 'nkfSeh', 'fdb j? e/ wkBsk BjhA' s/ ;[gofjZN ndkekoK 'u'A fJe j?.
ykB, ;bwkB ykB s/ nkfwo ykB 's/ fBSkBk ftzfBQnk j?. T[BQK dk efjDk j? fe fJj
fszB/ ;wkfie-okiBhse w[ZfdnK 's/ p'bD bJh ;N?Av BjhA b?Ad/ jB. T[BQK B/ fJj th
kj B/ oke/
kj B/ oke/ pkgs B{z fejk pkgs B{z fejk i'o{ ek r[bkwi'o{ ek r[bkw, ;kpek gsBh B/ GVefdnK fdZsk itkp, ;kpek gsBh B/ GVefdnK fdZsk itkp
kj B/ oke/ pkgs B{z fejk i'o{ ek r[bkw, ;kpek gsBh B/ GVefdnK fdZsk itkp
e e e e eSwhok whok whok whok whok Skj B/ oke/kj B/ oke/S pkgs B{z fejk pkgs B{z fejk 'i'o{ ek r[bkwi'o{ ek r[bkw', ;kpek gsBh B/ GVefdnK fdZsk itkp, ;kpek gsBh B/ GVefdnK fdZsk itkp
fejk fe fJj fszB/ pkbht[Zv 's/ ni/ th oki eod/ jB. B;ho{dhB Gkos iK ftd/SK
'u Xkofwe G/dGkt d/ wkwfbnK 's/ y[ZbQ e/ p'bD bJh ikD/ iKd/ jB.
jkb jh 'u B;ho{dhB Skj T[BQK b'eK dh fBzfdnk eoB bJh fttkdK 'u fxo fJe-d{i/ d/ fto[ZX nkgDk r[Z;k th zkfjo
rJ/ ;B, i' ncrkfB;skB 'u skfbpkB Sk;B dh tkg;h dk iSB wBk oj/ ;B. ehsk. don;b ';zv/ ek tko' n?gh;'v
jkbKfe Skjo[y, ;bwkB s/ nkfwo tor/ f;sko/ ncrkfB;skB 's/ skfbpkB d/ 'u Nk;e eofdnK eSwhok Skj B/
Sk;B 's/ e[w?AN eoB s'A pZud/ Bzo nkJ/. B;ho{dhB B/ j[D fejk j? fe T[j u[Zg nkgD/ nfXekos NftNo neKT{AN 's/
ofjDk g;zd eod/ jB feT[Afe T[BQK d/ wkwb/ 'u gqf;ZXh tZvh j?. i/eo T[j e[M oke/S pkgs, Sfwsk S?ZNh s/ fdftnk
efjzd/ jB sK T[BQK B{z gq/SkB ehsk ik ;edk j?. nrotkb dh fJe s;tho ;KMh ehsh
B;ho{dhB B/ fejk, 'zkfjo j? fe T[j fJ; rZb s'A fuzfss jB fe T[BQK B{z fe; j?. fJ; 'u fJe Nk;e 'u oke/S ;ko/
jZd se gq/SkB ehsk ikt/rk. w?A T[BQK bJh BjhA p'b ;edk go w?A ebgBk eo w[Sfeb ;tkbK d/ itkp d/D bJh
;edk jK fe T[BQK e'b r[nkT[D bJh pj[s e[M j?, Bk f;oc g?;k, ;r'A T[BQK dk jo fdftnk dk BK b?Adk j? s/ Sfwsk Bkb
gkf;UA, jo soQK Bkb S'SD ehsk ikt/rk.' bVkJh s'A puD bJh ;Zs tko fdftnk
B;ho{dhB Skj B/ fejk fe Gkosh fcbw fJzv;Noh 'u j[D se Xkofwe G/dGkt dk fujok gkDh 'u v[pkT[Adk j?. oke/S
s/ fJ;bkw'c'phnk BjhA fojk j? go j[D gq' n?;N?pfbSw?AN fcbwK pDkT[D bJh pkgs d/ fJ; fttjko B{z t/yfdnK
;oeko fcbw w/eoz B{z T[sSkfjs eo ojh j?. fJzBk jh BjhA, B;ho{dhB B/ ;oeko eSwhok Skj B/ nkgD/ NthN 'u
dh s[bBk Bkih iowBh Bkb th ehsh. NhH thH 9 w[skpe B;ho{dhB Skj B/ fejk, fbfynk, 'tXkJh oke/S pkgs, s[;hA
'Bkih iowBh 'u nfijk jh j[zdk ;h. T[E/ ;oeko fcbw w/eoz B{z Bkih dh ftukoXkok d[pkok 'i'o{ e/ r[bkw' pDB dh okj 's/
B{z gquko eoB tkbhnK fcbwK B{z pDkT[D bJh efjzd/ ;B. j[D Gkosh f;B/wk pko/ j'.' ndkekok d/ fJ; NthN 's/ foXh
ni/ w/o/ e'b wZe/ ;p{s BjhA jB go fi; soQK dhnK fcbwK fJBQhA fdBhA nk ojhnK v'rok B/ nkgDk r[Z;k zkfjo ehsk j?.
jB, T[; s'A s[;hA nzdkzk brk ;ed/ j'.' eSwhok Skj d/ fJ; NthN 's/
w[zpJh (fpT{o') 'fpZr p"; UH NhH NhH' pko/ okJ/ j? fe T[j T[t/A jh eodk j?,
fNZgDh eofdnK T[BQK fbfynk, 'd[pkok<
'u Sfwsk S?ZNh s/ oke/S pkgs dh B/ fit/A Sfwsk S?ZNh T[; B{z eoB bJh efjzdh
w?B{z w[nkc eoBk. feogk eoe/ nfijhnK
j[D fdbihs d';KM s/ okie[wko okU
j[D fdbihs d';KM s/ okie[wko okU Vsk j[D ;gZSN j' ojh j?. d't/A ne;o j?. oke/S d/ nfij/ fttjko B{z t/yfdnK wkVhnK fNZgDhnK Bk eo'.' eSwhok Skj
j[D fdbihs d';KM s/ okie[wko okU
j[D fdbihs d';KM s/ okie[wko okU
j[D fdbihs d';KM s/ okie[wko okU
fJe-d{i/ Bkb yk; ;wK fpskT[Ad/ d/y/
jkb jh 'u eSwhok Skj B/ T[; B{z 'i'o{
s/ foXh v'rok d/ NthN ;'Sb whvhnk
iKd/ jB. 'fpZr p"; UH NhH NhH' d/ pkjo ek r[bkw' efj fdZsk. oke/S pkgs dh
's/ s/zh Bkb tkfJob j' oj/ jB.
Sfwsk S?ZNh s/ oke/S pkgs d/ foSs/ B{z ;kpek gsBh ndkekok foXh v'rok
ndkekok s/ oke/S pkgs d'tK d/ gqSz;e
fwb e/ eoBr/ tZvk Xwkek!
fwb e/ eoBr/ tZvk Xwkek! b? e/ th uouktK ;[DhnK iKdhnK jB. eSwhok dh fJj rZb ;[D e/ r[Z;/ j' rJh T[BQK d'tK d/ NthN 's/ nkgDh
fwb e/ eoBr/ tZvk Xwkek!
fwb e/ eoBr/ tZvk Xwkek!
fwb e/ eoBr/ tZvk Xwkek!
jkbKfe Sfwsk S?ZNh 's/ S'n d/ nzdo s/ s/ T[BQK B{z nfijh fNZgDh Bk eoB dh
gqshfefonk d/ oj/ jB. fzeo:'r j? fe
pkjo fJbzkw brkfJnk frnk j? fe ;bkj fdZsh.
NhH thH d/ ;Nko i'V/ oke/S pkgs s/
T[j jo ;w/A oke/S pkgs 's/ jkth ofjzdh fJj ';zv/ ek tko' n?gh;'v 'fpZr p";
foXh v'rok B/ ;kb 2011 'u fJe-d{i/
j? s/ T[; s'A nkgDh rZb wzBtkT[Adh UH NhH NhH' d/ xo 'u j'fJnk. fJ;
Bkb ftnkj ehsk ;h go ;kb 2019 'u
ofjzdh j?. n?gh;'v 'u xo 'u w"i{d gqsh:'rhnK B/
d'tK B/ sbke b?D dk c?;bk eo fbnk.
fJ; d/ Bkb jh e[M b'eK dh oke/S Nk;e ehsh. fJ; d/ Bkb jh T[BQK B/
;'B{z ;{d B{z d' gkoNhnK s'A fwfbnk oki ;Gk dh ;hN bJh nkco
;'B{z ;{d B{z d' gkoNhnK s'A fwfbnk oki ;Gk dh ;hN bJh nkco
;'B{z ;{d B{z d' gkoNhnK s'A fwfbnk oki ;Gk dh ;hN bJh nkco
;'B{z ;{d B{z d' gkoNhnK s'A fwfbnk oki ;Gk dh ;hN bJh nkco
;'B{z ;{d B{z d' gkoNhnK s'A fwfbnk oki ;Gk dh ;hN bJh nkco
w[zpJh (fpT{o') pkbht[Zv ndkeko ;'B{z ;{d fJBQhA fdBhA N?e; u'oh d/ d'SK Bkb
fxo/ j'J/ jB. dZ; d/JhJ/ fe nkJhH NhH nfXekohnK B/ ;'B{z ;{d 's/ 20 eo'V o[gJ/ dh
N?e; u'oh dk d'S brkfJnk j?. ;'B{z ;{d B/ fJ; wkwb/ 's/ nkgDh u[Zgh s'Vh j?. jkb
jh 'u fJZe fJzNoftT{ 'u ;'B{z B/ fejk fe, ''w?A ed/ th e[M rbs BjhA ehsk, w?B{z d'
tko oki ;Gk ;hN dh g/SeS th fwbh j?.''
w?A ;ko/ gq BK d/ fdZs/ ;jh T[Zso
w?A ;ko/ gqSBK d/ fdZs/ ;jh T[ZsoBK d/ fdZs/ ;jh T[Zso
w?A ;ko/ gq BK d/ fdZs/ ;jh T[ZsoBK d/ fdZs/ ;jh T[Zso
w?A ;ko/ gq
w?A ;ko/ gq
uzvhrVQ (fpT{o') T[Zx/ gzikph rkfJe s/ fcbw ndkeko fdbihs d';KM ne;o
fJ; w[Zd/ 's/ ;'B{z ;{d B/ AXmV Bkb y[ZbQ e/ rZbpks ehsh. jkb jh 'u fJZe
;[oyhnK 'u ofjzd/ jB. fJ; ;w/A doSe fiZE/ T[BQK dh n?bpw 'w{B ukJhbv fJok' dh
fJzNoftT{ 'u ;'B{z ;{d B/ fejk fe, ''w?A e'Jh ekB{zB BjhA s'fVnk j?. fco th N?e;
fuoK s'A T[vhe eo oj/ jB ns/ tZvhnK-tZvhnK nk;K oZy oj/ jB, T[ZE/ fdbihs
nfXekohnK B/ brksko 4 fdB w/o/ s'A g[ZSfrZS ehsh j?. g[ZSfrZS d"okB T[BQK i' th
d';KM nkgD/ pj[s ;ko/ pkbht[Zv s/ gkbht[Zv d/ gq'i?eNK 'u o[ZM/ j'J/ jB.
gqSB g[ZS/, w?A T[BQK B{z ;jh T[Zso fdZs/, w?A T[BQK B{z T[j ekrz fdZs/, i' T[j ukj[zd/
j[D nfijhnK th e[M ypoK nk ojhnK jB fe fdbihs d';KM fJZe BthA t?Zp
;B.''
;hohz bJh b/ye fBod/S oki fBdhw'o{ s/ feqSBk vhe/ Bkb th ezw eo ;ed/ jB.
d' tko fwbh oki ;Gk ;hN dh g/See ee eS
d' tko fwbh oki ;Gk ;hN dh g/
d' tko fwbh oki ;Gk ;hN dh g/
d' tko fwbh oki ;Gk ;hN dh g/
d' tko fwbh oki ;Gk ;hN dh g/
'fd c?fwbh w?B' d/ fJj d't/A vkfJo?eNo nkgDh t?Zp ;hohz bJh nkgD/ Bt/A gq'i?eN
T[BQK nZr/ dZf;nk fe, ''w?B{z d' gkoNhnK tZb'A oki ;Gk ;hN dh g/SeS fwbh j?
bJh fdbihs d';KM iK okie[wko okU B{z w[Zy G{fwek fBGk ;ed/ jB.
go w?A fJ; B{z m[eok fdZsk. ;'B{z ;{d B/ fJj th fejk j?, ''w?A nkgDk ezw ehsk, T[BQK
id'A fJ; pko/ g[ZfSnk frnk, sK n?;';hJ/N gq'fvT{;o ns/ vhe/ dh gsBh B/ t?Zp
nkgDk ezw ehsk. T[BQK i' th gqSB ehs/, n;hA T[BQK 'u'A jo/e d/ g{o/ ekrzK Bkb
;hohz dh sK g[SNh ehsh go Bkb jh fJj th fejk fe T[j okie[wko okU s/
T[Zso fdZs/ ns/ fJj w/ok coz th j?.''
fdbihs B{z w[Zy G{fwek d/D pko/ ftuko eo oj/ jB. T[BQK fejk fe jkb/ fe;/ B{z
;'B{z ;{d B/ okiBhsh d/ ;tkb 's/ s/ So/nkw nkyhnK fJj rZbKo/nkw nkyhnK fJj rZbK
;'B{z ;{d B/ okiBhsh d/ ;tkb s/ o/nkw nkyhnK fJj rZbK
;'B{z ;{d B/ okiBhsh d/ ;tkb
;'B{z ;{d B/ okiBhsh d/ ;tkb s/ s/ o/nkw nkyhnK fJj rZbKo/nkw nkyhnK fJj rZbK
;'B{z ;{d B/ okiBhsh d/ ;tkb
;kJhB BjhA ehsk frnk j?. ;{soK B/ th dZf;nk fe okie[wko okU s/ fdbihs
fJBQK fgZS/ 'f;nk;h wB'oE' j'D d/ ;tkb 's/ ;'B{z ;{d B/ fejk, ''w?A ni/ fe;/ f;ZN/
d';KM t?Zp ;hohz eo oj/ jB.
's/ BjhA gj[zfunk jK ns/ w?A f;Zfynk 's/ ezw eo fojk jK. w?A y[ZbQh ;'u tkbk jK. id'A
dZ;D:'r j? fe fdbihs d';KM s/ fBwos yfjok dh nkT[D tkbh gzikph fcbw
th e'Jh oki w?B{z p[bkJ/rk, w?A T[BQK dh wdd zo{o eoKrk. ;'B{z B/ dZf;nk fe i' e[M
'i'Vh' 'u 16 rhs j'Dr/. i/ fdbihs d';KM d/ nkT[D tkb/ gq'i?eNK dh rZb eohJ/
j'fJnk j? w?A T[; s'A fpbe[b th gq/SkB BjhA j'tKrk s/ Bk jh w?A o[eD tkbk jK, ezw
sK T[j S/sh jh nbh nZpk; zco d/ 'fvN?efNt S/ofdb' d/ Bkb-Bkb gzikph
ikoh oj/rk. ni/ whb d{o ikDk j? s/ w?A b'eK dh wdd bJh fdB oks fwjBs eodk
fcbwK, fSeok, j"A;bk oZy, i'Vh s/ j'o pj[s ;kohnK fcbwK 'u ftykJh d/Dr/.
ojKrk.''