รวมเล่มวิชาการอ่านเเละการเขียนอักษรล้านนา

บทที่ ๖ วรรณยุกต์ในภาษาลา้ นนา ๔๗

หลักการผันวรรณยุกต์

ในภาษาล้านนาไม่มีพยัญชนะกลุ่มใดที่จะผันวรรณยุกต์ได้ครบท้ัง ๕ เสียง คงผัน
วรรณยุกต์ได้เพียง ๓ เสียงเท่านั้น หากจะผันให้ครบทั้ง ๕ เสียง จะต้องใช้อักษรต่ำท่ีมีเสียงคู่กับ
อกั ษรสงู มาช่วยในการผัน ดงั ตัวอย่างต่อไปนี้

เสยี งวรรณยกุ ต์ จัตวา เอก ตรีเพีย้ น สามญั โท ตรี

รูป กา กา กา คาฯ คา่ ฯ 8่ๅ

คำอา่ น กา กา่ กา้ กา กา้ กา๊

รูป เตัา เตาั่ เต้าั เทัา เทา่ั เทั้า

คำอา่ น เต่า เต่า เต้า เตา เต้า เต๊า

รปู หฯาว ยฯ หฯวายฯ หาฯว ยฯ วาฯยฯ ว่าฯยฯ วา้ ฯยฯ

คำอ่าน หวาย หว่าย หวา้ ย วาย ว่าย ว้าย

๔๘ แบบฝกึ หัดอ่านเขยี นภาษาล้านนาเบื้องตน้

แบบฝึกหดั

ตอนที่ ๑ จงเติมอกั ษรตำ่ ท่มี ีเสยี งคกู่ บั อกั ษรสูงต่อไปนี้
๑. ก
ก ……………… …………………..
…………………..
๒. ข ฃ ขฃ ……………… …………………..
…………………..
๓. จ จ ……………… …………………..
…………………..
๔. ฉ ฉ ……………… …………………..
…………………..
๕. ฏ ต ฏต ……………… …………………..
…………………..
๖. ฐ ฐ ……………… …………………..
…………………..
๗. ถ ถ ……………… …………………..
…………………..
๘. บ ป บป ……………… …………………..
…………………..
๙. ผ ผ ……………… …………………..

๑๐. ษ ศ ส ษ ศ ส ………………

๑๑. ห ห ………………

๑๒. หงฯ หง ………………

๑๓. หนฯ หน ………………

๑๔. หฯม หม ………………

๑๕. หยฯ หย ………………

๑๖. หลฯ หล ………………

๑๗. หฯว หว ………………

บทท่ี ๖ วรรณยกุ ต์ในภาษาล้านนา ๔๙

ตอนที่ ๒ จงระบุชนดิ ของอักษรของพยญั ชนะต่อไปนี้ …………………………
๑. ค ………………………… ๑๑. ด …………………………
…………………………
๒. ่่อ ………………………… ๑๒. ่ณ …………………………
…………………………
๓. ข ………………………… ๑๓. น …………………………
…………………………
๔. ่จ ………………………… ๑๔. ่ธ …………………………
…………………………
๕. ่ฉ ………………………… ๑๕. ฮ …………………………

๖. ต ………………………… ๑๖. พ …………………………
…………………………
๗. ถ ………………………… ๑๗. ร …………………………
…………………………
๘. ผ ………………………… ๑๘. ่ง …………………………
…………………………
๙. ษ ………………………… ๑๙. ฌ …………………………
…………………………
๑๐. ห ………………………… ๒๐. ่่ม …………………………
…………………………
ตอนท่ี ๓ คำตอ่ ไปนี้มเี สยี งวรรณยุกต์ใดในภาษาลา้ นนา
๑. ตา ………………………… ๑๑. แม่

๒. งา ………………………… ๑๒. เงือก

๓. นา ………………………… ๑๓. บ้า

๔. เกดิ ………………………… ๑๔. ยก

๕. แจก ………………………… ๑๕. สงู

๖. ถูก ………………………… ๑๖. หมู

๗. ฝาก ………………………… ๑๗. ย่อย

๘. หมาก ………………………… ๑๘. เกยี่ ว

๙. เก้า ………………………… ๑๙. เป็น

๑๐. ตน้ ………………………… ๒๐. เหม็น

บทท่ี ๗
เครอ่ื งหมายในภาษาลา้ นนา

เครื่องหมายต่าง ๆ ที่ใช้ในการเขียนภาษาล้านนานั้น มีผู้รู้ได้กล่าวถึงไว้ดังต่อไปนี้ (เกษม
ศริ ริ ตั น์พิริยะ, ๒๕๔๘, หนา้ ๘๔ - ๘๘; เรณู วิชาศิลป์, ๒๕๔๓, หน้า ๘๙ - ๙๑; มหาวทิ ยาลัยมหา
จุฬาลงกรณร์ าชวิทยาลยั วิทยาเขตเชียงใหม่,มปป., หน้า ๔๐ - ๔๓)

เครอ่ื งหมาย ชอ่ื วิธกี ารใช้
๑. ใช้เป็นไม้หันอากาศ เม่ือคำนั้นประสมด้วยสระอะและมี
-็ ไม้ซดั
ตวั สะกด เช่น ตัก ( ตกฯั ) มดั ( มฯดั ) จับ ( จบัฯ )
- ะ ไมก้ ะ (ก๋ะปยู๋ าด)
๒. ใช้เป็นตัวสะกดแทนตั๋วก๋ะ ในกรณีท่ีมีเน้ือที่ไม่พอเขียน
ตัวก๋ะ เช่น วอก ( วัอฯ ) ลูก ( ลู ) เรียก ( รัยฯ ) หากคำน้ัน

ประสมด้วยสระอุหรือสระอู นิยมใส่เคร่ืองหมาย
ก๋ะปู๋ยาด ( - ะ ) ไว้หลังพยัญชนะต้น เพื่อป้องกันไม่ให้ไม้
ซัดเป็นไม้โท เช่น สุก ( สุะ ) ลูก ( ลูะ ) ลุก ( ลุะ ) มูก
( มะู )
๓. ใช้เป็นไม้กั๋ก ( -กั ) กับพยัญชนะ ๓ ตัว คือ จ ( จ ) ม
( ม ) ร ( ร ) เช่น จัก ( จั ) มกั ( มั ) รัก ( รั )
๔. ใช้เป็นไม้ไต่คู้ เช่น เล็ก ( เลักฯ ) เก็บ ( เกับฯ ) เห็ด ( เหัดฯ )
เดกิ ็ ( เด็ิกฯ )

๑. ใช้เขียนไว้หลังพยัญชนะและใช้เฉพาะเมื่อต้องการเน้นคำ
เทา่ นน้ั เช่น กะ ( กะ ) จะ ( จะ ) ปะ ( ปะ )

๒. ใช้บังคับเสียงให้ส้ันลงเหมือนมีเคร่ืองหมายไม้ไต่คู้ เช่น
เล็ บ ( เล บฯะ ) ลุ ( ลุ ะ ) เข็ น ( เข ะฯน ) ด็ อ ก แ ด็ ก
( ดกอฯ ะแดฯกะ)

บทที่ ๗ เครื่องหมายต่าง ๆ ในภาษาล้านนา ๕๑

เครือ่ งหมาย ช่ือ วิธกี ารใช้
๑. ใช้เขียนบนพยัญชนะต้นเพ่ือแสดงว่าคำน้ันประสมด้วย
- ฿ ปฏิย๊อก
สระโอะ เชน่ ตก ( ตก฿ฯ ) ลด ( ลฯด฿ ) ตม้ ( ต฿ม )
-ๆ ไม้ซำ้
๑. ถ้าเขียนไว้บนพยัญชนะท้ายคำ บังคับให้อ่านคำนั้นออก
- รฯ ระหา้ ม เสียงซ้ำกันเหมือนกับไม้ยมกของภาษาไทยกลาง เช่น
ไป ๆ มา ๆ (ไพมๆ า)ๆ ตา่ ง ๆ (ตา่ ๆฯง)
-ํ ไม้กังมน
-· ไม้ก๋ังไหล ๒. ถ้าเขียนไว้บนพยัญชนะท่ีไม่ใช่พยัญชนะท่ีอยู่ท้าย จะ
บังคับให้คำนั้นออกเสียงเป็นอักษรนำ เช่น ถนอม (ถมนฯอๆ )
ถน่ี (ถ่ีน)ฯ แสวง (แสงฯวๆ ) ขนาน (ขนาๆฯ )ฯน สวรรค์ (สัๆรฯว )ฯร สนุก
(สนๆฯกุ )

๓. บังคับให้พยัญชนะตัวสะกดท่ีมีไม้ซ้ำกำกับอยู่ออกเสียง
อะและเพื่อแสดงให้รู้ว่าคำน้ันมาจากภาษาบาลี เช่น
เวทนา (เวทๆานฯ ) เทสนา (เทสๆาฯน )

๑. ใช้เป็นตัวการันต์ เพ่ือบังคับไม่ให้ออกเสียงตัวซ้อน (ตัว
ตาม) เช่น องค์ ( อง฿ คฯร) ขันธ์ ( ขนรฯธ ) นิมนต์ (นิม฿นฯตร)
มคั ค์ (มัคฯ)คร ทุกข์ (ทุกข)ฯร กมั ม์ (กมั ฯ)มร

๒. ใช้บงั คบั พยญั ชนะให้เปน็ ตัวสะกด โดยเฉพาะคำท่ีประสม
ด้วยสระอุและสระอู เช่น สุข ( สุข์ ) ปูด (ปูด์) ดอก
( ดอกฯ ์ ) เมอื ก ( เมืฯกอ ์ )

๓. ใช้เป็นเครื่องหมายลบคำผิด โดยเขียนบนพยัญชนะของ
คำหรือข้อความที่ต้องการลบ

๑. ใชเ้ ขยี นคำที่มาจากภาษาบาลี ทำหนา้ ท่ีอยา่ งนิคหิต เชน่
สรณํ (สรณํ) หติ ํ (หิตํ) อหํ (อหํ) สังฆงั ( สํฆํ )

๑. ใช้เขียนคำท่ีมาจากภาษาบาลี ทำหน้าที่อย่างนิคหิต เช่น
สังฆา (สฆา· ) สังขาร (สข·ารฯ) ปังสุ (ปสุ)· พระสังฆา
(พรฯสฆา· )

๕๒ แบบฝึกหดั อ่านเขยี นภาษาล้านนาเบือ้ งตน้

เครื่องหมาย ช่อื วธิ กี ารใช้
๑. ใช้เขียนบนพยัญชนะในภาษาบาลี ออกเสียง –ิ ง เชน่ กิง
-็ิ ็ํ ไม้กิ๋ง
(กิ๊ ) ยั ส มิ ง (ย ส๊ิ ฯม) ตั ส มิ ง (ต ส๊ิ ฯม) ต า ว ติ ง ส า
-็ํุ ไม้กุ๋ง (ตาวต๊ิสา)
-็ ไม้เก๋าหอ่ หนงึ้
-็ิ ไมเ้ ก๋าจจู้ ี้ ๑. ใช้ประกอบพยัญชนะในคำภาษาบาลี ออกเสียง -ุ ง เช่น
สาธุง (สาธุ๊)

๑. ใช้เขียนบนพยัญชนะแทนเสียงสระเอา เช่น เอา (อ) เขา
(ข)

๑. ใช้เขียนบนพยัญชนะแทนเสียงสระเอา เช่น พระเจ้า
(พรฯจู)ิ

บทที่ ๗ เครอ่ื งหมายต่าง ๆ ในภาษาล้านนา ๕๓

แบบฝกึ หดั

ตอนที่ ๑ จงจับค่เู ครื่องหมายในภาษาลา้ นนาต่อไปนีใ้ ห้ถูกต้อง
๑. -· ก. ไม้ซดั

๒. - ะ ข. ปฏยิ ๊อก

๓. -ๆ ค. ไม้ก๋ิง

๔. -ํ ง. ไม้เก๋าหอ่ หน้งึ

๕. -็ จ. ไม้กังมน

๖. -ฯร ฉ. ไม้กุ๋ง

๗. -ุ๊็ ช. ระหา้ ม

๘. -็ ซ. ไม้ก๋ังไหล

๙. -฿ ฌ. ไมก้ ะ (กะ๋ ปู๋ยาด)

๑๐. -็ิ ญ. ไม้เก๋าจู้จ้ี

๑๑. -ิ็๊ ฎ. ไมซ้ ำ้

ตอนที่ ๒ จงบอกเครื่องหมายในภาษาลา้ นนาทีใ่ ช้ทำหน้าทต่ี อ่ ไปนี้

หน้าท่ี เคร่อื งหมาย

๑. ใช้เปน็ ไม้ไตค่ ู้ …………………………………

๒. ใช้เป็นตัวการนั ต์ …………………………………

๓. ใช้บงั คบั พยญั ชนะใหเ้ ป็นตัวสะกด …………………………………

๔. ใช้เขียนบนพยญั ชนะแทนเสยี งสระเอา …………………………………

๕. ใชเ้ ขยี นคำที่มาจากภาษาบาลี ทำหนา้ ท่แี ทนนิคหิต …………………………………

๖. ใช้เขยี นบนพยัญชนะในภาษาบาลี ออกเสยี ง - ง …………………………………

๗. ใชเ้ ขียนบนพยญั ชนะตน้ เพื่อแสดงว่าคำนน้ั ประสมดว้ ย …………………………………

สระโอะ

๕๔ แบบฝึกหดั อ่านเขยี นภาษาลา้ นนาเบื้องตน้

๘. ใช้เปน็ ไมห้ นั อากาศ เมื่อคำน้ันประสมด้วยสระอะและมี …………………………………
ตวั สะกด

๙. ใช้เขียนไวบ้ นพยัญชนะท้ายคำเพอื่ บังคบั ให้คำนนั้ ออก …………………………………
เสียงซ้ำกนั

๑๐. ใชเ้ ขยี นไว้บนพยัญชนะที่ไม่ใช่พยญั ชนะที่อยทู่ ้ายเพ่ือ …………………………………
บงั คับให้คำนน้ั ออกเสียงเป็นอักษรนำ

บทท่ี ๘
โครงสรา้ งของคำที่ไมม่ ตี วั สะกดในภาษาลา้ นนา

โครงสร้างของคำท่ีไม่มีตัวสะกดในภาษาล้านนามีวิธีการวางรูปพยัญชนะและสระ
ดังต่อไปนี้

๑. การวางรูปสระไว้หน้าพยัญชนะต้น สระท่ีอยู่ในตำแหน่งน้ีได้แก่ สระเอ ( เ - ) สระ
แอ ( แ - ) สระโอ ( โ - ) สระไอ ( ไ - ) สระใอ ( ใ - ) โดยสามารถเขียนเป็นโครงสร้างของคำได้
ดังนี้

สระ พยัญชนะ

ตวั อย่างคำ แพ้ ( แพ้ ) ไฟ ( ไฟ )
เท ( เท ) โอ่ ( โอ่ ) ไม้ ( ไม้ )
เห ( เห ) โภ้ ( โภ้ ) ใส่ ( ใส่ )
แก้ ( แก้ )

๒. การวางรูปสระไวห้ ลังพยญั ชนะตน้ สระที่อยใู่ นตำแหน่งน้ี ได้แก่ สระอะ ( - ะ ) สระ
อา ( - า ) สระอำ ( -๊า ) โดยสามารถเขียนเปน็ โครงสร้างของคำไดด้ งั นี้

ตวั อยา่ งคำ พยญั ชนะ สระ ตา ( ตา )
หะ ( หะ ) สระ คำ ( คา )
ฝา ( ฝา )
ปะ ( ปะ )
กำ ( กา )

๕๖ แบบฝึกหัดอ่านเขียนภาษาลา้ นนาเบื้องตน้

๓. การวางรูปสระไว้บนพยัญชนะต้น สระท่ีอยู่ในตำแหน่งน้ีได้แก่ สระอัง ( -๊) สระอิ
( -๊๊) สระอี ( -๊๊) สระอึ ( -๊๊) สระออื ( -๊๊) โดยสามารถเขยี นเป็นโครงสร้างของคำได้ดงั น้ี

ตัวอยา่ งคำ สระ ริ ( ร )
สรณํ ( สรณ ) ผี ( ผ )
จิ ( จ ) พยญั ชนะ มอื ( ม )
คึ ( ค ) สระ

เตสํ ( เตส )
มี ( ม )
อึ ( อ )

๔. การวางรูปสระไว้ใต้พยัญชนะต้น สระที่อยู่ในตำแหน่งนี้ได้แก่ สระอุ ( -๊) สระอู
( -๊) โดยสามารถเขียนเปน็ โครงสร้างของคำได้ดงั นี้

ตัวอยา่ งคำ พยญั ชนะ สู้ ( สู้ )
จุ ( จุ ) สสรระะ

พยญั ชนะ

สระ
พุ ( พุ )

๕. การวางรูปสระไว้ข้างหน้าและหลังพยัญชนะต้น สระที่อยู่ในตำแหน่งน้ีได้แก่
สระโอะ ( โ - ะ ) สระเอียะ ( เ – ยฯะ ) สระเอีย ( เ – ยฯ ) สระเอา ( เ -๊า ) โดยสามารถเขียนเป็น
โครงสรา้ งของคำไดด้ งั นี้

สระ พยัญชนะ สระ
พยญั ชนะ

ตวั อย่างคำ โหะ ( โหะ ) เพยี ะ ( เพยฯะ )
โตะ ( โตะ )

บทที่ ๘ โครงสรา้ งของคำทไ่ี ม่มีตัวสะกดในภาษาล้านนา ๕๗

เปยี ะ ( เปยฯะ ) เมยี ( เมยฯ ) เสยี ( เสยฯ )
เมา ( เมัา ) เผา ( เผัา )

๖. การวางรูปสระไว้ข้างบนและข้างล่างพยัญชนะต้น สระท่ีอยู่ในตำแหน่งนี้ได้แก่
สระอัว ( -๊วฯ)฿ สระออ ( -๊อฯ ) โดยสามารถเขยี นเปน็ โครงสร้างของคำได้ดังน้ี

ตวั อยา่ งคำ สระ กอ ( กอฯ )
บัว ( บว฿ฯ ) พยญั ชนะ
ฅอ ( ฅํฯอ )
สระ

ตวั ( ตฯ฿ว )

๗. การวางรูปสระไว้ขา้ งบน หลัง และลา่ งพยัญชนะตน้ สระท่อี ย่ใู นตำแหนง่ นไ้ี ด้แก่
สระอวั ะ ( -๊฿วฯะ ) โดยสามารถเขยี นเป็นโครงสรา้ งของคำได้ดังน้ี

สระ สระ

พยญั ชนะ
สสรระะ

ตัวอย่างคำ ภัวะ ( ภะฯว฿ )
กวั ะ ( กะวฯ฿ )

๕๘ แบบฝึกหดั อา่ นเขียนภาษาล้านนาเบอ้ื งต้น

๘. การวางรปู สระไว้ขา้ งหน้า บน และลา่ งพยัญชนะต้น สระทอ่ี ยู่ในตำแหนง่ นีไ้ ดแ้ ก่
สระเออ ( เ -๊ฯอ ) โดยสามารถเขียนเปน็ โครงสร้างของคำได้ดงั นี้

สระ
สระ พยญั ชนะ

สสรระะ

ตวั อยา่ งคำ เนอ ( เนอฯ )
เออ ( เออฯ )

๙. การวางรปู สระไว้ขา้ งหนา้ ล่าง และหลังพยัญชนะตน้ สระท่ีอยใู่ นตำแหน่งนไี้ ดแ้ ก่
สระเอาะ ( โ –ฯอ ะ ) โดยสามารถเขยี นเปน็ โครงสร้างของคำไดด้ งั นี้

สระ พยัญชนะ สระ
สสรระะ
ตวั อยา่ งคำ
เซาะ ( โซอฯะ ) พยญั ชนะ
สระ

เหาะ ( โหะอฯ )

๑๐.การวางรูปสระไว้รอบพยญั ชนะต้น สระที่อยูใ่ นตำแหนง่ น้ไี ดแ้ ก่ สระเออะ ( เ -๊อฯ ะ )
สระเอือ ( เ -อฯอ๊ ) โดยสามารถเขยี นเปน็ โครงสร้างของคำได้ดงั น้ี

สระ

สระ พยญั ชนะ สระ
สสรระะ

พยญั ชนะ
สระ

บทที่ ๘ โครงสรา้ งของคำท่ไี มม่ ตี ัวสะกดในภาษาล้านนา ๕๙

ตัวอยา่ งคำ เทอะ ( เทฯะอ ) เรือ ( เรฯออ )
เปอ๋ ะ ( เปอฯะ )
เสือ ( เสฯออ )

จากทีก่ ล่าวมาข้างตน้ สามารถสรุปเปน็ แผนภูมเิ พ่ือให้เหน็ ภาพรวมของการวางรปู สระ
และพยัญชนะสำหรบั คำทีไ่ มม่ ีตวั สะกดในภาษาลา้ นนาได้ดงั นี้

-- - -

เ แ โ ใ ไ พยัญชนะ ะ า
- ุ - ู -อฯ -ฯว

๖๐ แบบฝึกหดั อา่ นเขียนภาษาล้านนาเบอื้ งต้น

แบบฝกึ หัด

ตอนที่ ๑ จงอ่านคำในภาษาล้านนาต่อไปน้ี

๑. ตวาฯ ……………………………………………………….
๒. เทห่ฯอ ……………………………………………………….
๓. พฯอแ่ ม่ ……………………………………………………….
๔. ชด่ ……………………………………………………….
๕. ขโ้ อ่ ……………………………………………………….
๖. ฅํอฯไก่ ……………………………………………………….
๗. มาเภ้ ……………………………………………………….
๘. สแู พ้ ……………………………………………………….
๙. แสม้ ้า ……………………………………………………….
๑๐. รูแย้ ……………………………………………………….
๑๑. ลา้ ไพ ……………………………………………………….
๑๒. จาใจ ……………………………………………………….
๑๓. ไฝฝ้า ……………………………………………………….
๑๔. แน่แท้ ……………………………………………………….
๑๕. ขไ้ ห้ ……………………………………………………….

บทที่ ๘ โครงสรา้ งของคำทีไ่ ม่มตี ัวสะกดในภาษาลา้ นนา ๖๑

ตอนที่ ๒ จงเขยี นคำต่อไปนเี้ ป็นภาษาลา้ นนา

๑. ขอเคาะ
๒. มวั ตา
๓. ขือ่ คา
๔. เปี ยะแท้
๕. ตะไหล
๖. มาเทอะ
๗. อาเภอ
๘. ยาเทา
๙. เยยี ะใด
๑๐. หวั ขวั
๑๑. น้าครุ
๑๒. เลาะตา
๑๓. เขา้ สาลี
๑๔. เสือเถา้
๑๕. ช่อฟ้า

๖๒ แบบฝกึ หดั อา่ นเขยี นภาษาลา้ นนาเบ้อื งต้น

ตอนที่ ๓ จงอ่านคำในภาษาลา้ นนาต่อไปนี้

๑. ข้จุ ……………………………………………………….
๒. แว่ดู ……………………………………………………….
๓. นาฯโตะ ……………………………………………………….
๔. ชผ้ ่ฯอ ……………………………………………………….
๕. ว่าหฯ ้ ……………………………………………………….
๖. ถา้ หา ……………………………………………………….
๗. เมอ่อฯ เช้าั ……………………………………………………….
๘. โละเละ ……………………………………………………….
๙. สา้ ยา ……………………………………………………….
๑๐. ข้แอ่ ……………………………………………………….
๑๑. มเฯว฿ มัา ……………………………………………………….
๑๒. เตัาไฟ ……………………………………………………….
๑๓. ยูไ้ ส่ ……………………………………………………….
๑๔. นาฯท่า ……………………………………………………….
๑๕. บแพ้ ……………………………………………………….

บทท่ี ๘ โครงสร้างของคำท่ีไมม่ ีตัวสะกดในภาษาลา้ นนา ๖๓

ตอนท่ี ๔ จงเขยี นคำต่อไปน้ีเปน็ ภาษาลา้ นนา

๑. ปะเลอ้ ปะเตอ
๒. กวั ะเขา้
๓. น้าหน่อ
๔. ใจม่อ
๕. แม่เหียะ
๖. ไมเ้ คยี ะ
๗. แนถา้
๘. เผ่อื เหลือ
๙. เพอะฝา
๑๐. กลา้ ชา
๑๑. ฅาเจ้ีย
๑๒. ยา่ ต่า
๑๓. ดามอซอ
๑๔. เมาะขา
๑๕. ปี เถาะ

๖๔ แบบฝกึ หดั อา่ นเขยี นภาษาล้านนาเบอ้ื งต้น

ตอนที่ ๕ จงอ่านคำในภาษาล้านนาตอ่ ไปนี้

๑. ผา้ ป่า ……………………………………………………….
๒. ไสอ้ ฿วฯ ……………………………………………………….
๓. โซะอฯ ถ฿วฯ ……………………………………………………….
๔. ไก่เหงฯาั ……………………………………………………….
๕. ไมภ้ ฿ะวฯ ……………………………………………………….
๖. บ่าเขออฯ ……………………………………………………….
๗. ฅํ่าเข ……………………………………………………….
๘. เปยฯะนาฯ ……………………………………………………….
๙. โสะอฯ หา ……………………………………………………….
๑๐. สโดฯอะ ……………………………………………………….
๑๑. หฯเน มยฯ ……………………………………………………….
๑๒. เมัาหฯ฿ว ……………………………………………………….
๑๓. นาฯอยฯา ……………………………………………………….
๑๔. งวฯ฿ลฯอ ……………………………………………………….
๑๕. หมฯาไหยฯ ……………………………………………………….

บทที่ ๘ โครงสรา้ งของคำทไี่ มม่ ตี ัวสะกดในภาษาล้านนา ๖๕

ตอนที่ ๖ จงเขียนคำต่อไปนเ้ี ป็นภาษาล้านนา

๑. มาเทาะ
๒. พระเจา้
๓. ใจเสาะ
๔. ไมส้ ะหลี
๕. แผแ้ หล้
๖. พร้าโต้
๗. งวั ไผ
๘. เขา้ ข้วั
๙. น่ากลวั
๑๐. เพยี ะดู
๑๑. เพอ้ เวอ้
๑๒. เสียไพ
๑๓. เหอะเหอ
๑๔. ข้ีเปอะ
๑๕. กะเบอ้

๖๖ แบบฝึกหดั อ่านเขียนภาษาล้านนาเบื้องตน้

ตอนที่ ๗ จงอา่ นคำในภาษาลา้ นนาตอ่ ไปน้ี

๑. ผกะ ……………………………………………………….
๒. เกะกะ ……………………………………………………….
๓. หเู บาั ……………………………………………………….
๔. จหอฯ ฯอว ……………………………………………………….
๕. ขแ่ ป ……………………………………………………….
๖. ดาคล ……………………………………………………….
๗. ดแท้ ……………………………………………………….
๘. แชะแมะ ……………………………………………………….
๙. ท่าแพ ……………………………………………………….
๑๐. เคัา้ ไม้ ……………………………………………………….
๑๑. โมโห ……………………………………………………….
๑๒. บา่ โอ ……………………………………………………….
๑๓. มาแล่ ……………………………………………………….
๑๔. แพะหวฯแ฿ บะ ……………………………………………………….
๑๕. แวะดู ……………………………………………………….

บทที่ ๘ โครงสร้างของคำท่ไี มม่ ีตัวสะกดในภาษาลา้ นนา ๖๗

ตอนที่ ๘ จงเขียนคำต่อไปนเี้ ป็นภาษาลา้ นนา

๑. ไพมาหาสู่
๒. แดะหนา้ แดะตา
๓. พ่อเถา้ แม่เถา้
๔. แอข้ ะแหม้
๕. หอเจา้ ที่
๖. หนาใจแท้
๗. เขาบ่กลวั
๘. งวั ขาเสีย
๙. เมียคูผ่ วั
๑๐. หมอ้ ข้ีขว้า
๑๑. สะเหลาะเบาะแบะ
๑๒. ซะเลซะลา
๑๓. กระแสน้า
๑๔. โผเผโซเซ
๑๕. ไพริไพหา

๖๘ แบบฝกึ หดั อา่ นเขียนภาษาล้านนาเบือ้ งตน้

ตอนที่ ๙ จงอ่านคำในภาษาลา้ นนาต่อไปน้ี

๑. มาไถนาฯ ……………………………………………………….
๒. สมู าเหยฯเทะอฯ ……………………………………………………….
๓. ปให่มฯใสน่ าฯ ……………………………………………………….
๔. อ่แมอ่ ยฯไ๊หนฯ ……………………………………………………….
๕. อยฯใ๊นป่าช้า ……………………………………………………….
๖. ปู่เสัาเกาั หฯว฿ ……………………………………………………….
๗. ใจให่ยฯล้าไพ ……………………………………………………….
๘. ภาษาเรัาเนอฯ ……………………………………………………….
๙. สรุ าพาไพ ……………………………………………………….
๑๐. เยยฯะไรใ่ ส่นาฯ ……………………………………………………….
๑๑. กลฯาตาหนฯ ……………………………………………………….
๑๒. มหมมฯ หฯาม ……………………………………………………….
๑๓. ในนาฯในนาฯ ……………………………………………………….
๑๔. ใจสหู้ ่เฯม ราั ……………………………………………………….
๑๕. ไพมๆ าๆ ……………………………………………………….

บทที่ ๘ โครงสรา้ งของคำทไ่ี ม่มีตัวสะกดในภาษาล้านนา ๖๙

ตอนที่ ๑๐ จงเขียนคำตอ่ ไปน้เี ป็นภาษาล้านนา

๑. พอ่ นา้
๒. บ่าเป้ี ยะ
๓. กาพอ
๔. ตายา
๕. เมาเงอ้
๖. ไมไ้ ผ่
๗. ใส่ไฟ
๘. ใบลาไย
๙. ไพไถไร่
๑๐. พือฅอ
๑๑. ใส่ในไห
๑๒. พาวา
๑๓. ไพไหนมา
๑๔. เยยี ะจะได
๑๕. บ่ใช่เนอ้

๗๐ แบบฝึกหัดอา่ นเขียนภาษาล้านนาเบื้องต้น

ตอนท่ี ๑๑ จงอา่ นคำในภาษาลา้ นนาตอ่ ไปนี้

๑. อยฯาไพอู้ ……………………………………………………….
๒. อยฯถ้าผฯอไผ ……………………………………………………….
๓. ปูชาแมน่ าฯ ……………………………………………………….
๔. เสยฯใจไพมา ……………………………………………………….
๕. พอฯแ่ มป่ ตา ……………………………………………………….
๖. หอฯฅําเจาั้ ฟา้ ……………………………………………………….
๗. ข้ามาผ่ฯหอ ้นฯา ……………………………………………………….
๘. เคหาเราั นาฯ ……………………………………………………….
๙. ข้ามาห฿นฯว ……………………………………………………….
๑๐. ผ่ตอฯ าห้นาฯ ไส ……………………………………………………….
๑๑. เสยฯใจแท้ว่าฯ ……………………………………………………….
๑๒. บได้บหฯน ……………………………………………………….
๑๓. มาแอ่มวฯ าอู้ ……………………………………………………….
๑๔. วสาห้นฯาไส ……………………………………………………….
๑๕. มสุ าวาทฯ าฯ ……………………………………………………….

บทท่ี ๘ โครงสรา้ งของคำทไ่ี ม่มีตัวสะกดในภาษาลา้ นนา ๗๑

ตอนท่ี ๑๒ จงเขียนคำตอ่ ไปน้ีเปน็ ภาษาล้านนา

๑. บ่ดีเอาไพ
๒. ยา่ ใส่ข้ีไก่
๓. ไข่ไก่เก่า
๔. ข้ตี งั นี
๕. มือขวาเสีย
๖. ใชไ้ ดด้ ี
๗. ไมข้ อ่ื ไมเ้ สา
๘. ยาแกไ้ อ
๙. ลาไยเน่า
๑๐. กาแฟดา
๑๑. ไพไร่มา
๑๒. แม่ด่าวา่
๑๓. มีเสือในป่ า
๑๔. อาไพดูปู
๑๕. อีกาสู้งู

๗๒ แบบฝกึ หัดอา่ นเขียนภาษาลา้ นนาเบ้ืองตน้

ตอนที่ ๑๓ จงอา่ นคำในภาษาลา้ นนาต่อไปนี้

๑. ซ้ําเถา้ั ซํ้าแก่ ……………………………………………………….
๒. ดารามาหา ……………………………………………………….
๓. ไฟไห้มนฯ าฯ ……………………………………………………….
๔. ถา้ ผ่ฯเอ ทฯะอ ……………………………………………………….
๕. พ่ปา้ นาฯอา ……………………………………………………….
๖. มาสู่ต฿ฯวเก่ัา ……………………………………………………….
๗. มาไลมาลา ……………………………………………………….
๘. ผขู้ ้าขไอฯ หวฯ้ ……………………………………………………….
๙. ปมู่ าข้เหั้ลฯา ……………………………………………………….
๑๐. ขาแช่นาฯ ……………………………………………………….
๑๑. ไพไหฯมน าคาฯ ……………………………………………………….
๑๒. ร่ารร่าไร ……………………………………………………….
๑๓. มงใู นรู ……………………………………………………….
๑๔. ขา้ มาใช ……………………………………………………….
๑๕. ฟูจ่ าฮาเฮ ……………………………………………………….

บทท่ี ๘ โครงสร้างของคำทไี่ ม่มีตัวสะกดในภาษาลา้ นนา ๗๓

ตอนท่ี ๑๔ จงเขียนคำต่อไปน้ีเป็นภาษาล้านนา

๑. ไปเซาะหนูนา
๒. ตาเขตาเซ้
๓. สามะเลเทเมา
๔. เอามาท่ีน่ี
๕. มีงตู วั ใหญ่
๖. ในไร่ในป่ า
๗. น่ากลวั ตวั เก่า
๘. หวั ราน้า
๙. เชา้ ค่าประจา
๑๐. ทานาเกลือ
๑๑. เหนือฟ้าหนา้ ใส
๑๒. ใจเสาะล้าไพ
๑๓. เพราะไมก่ ลา้
๑๔. ปรานีเอ้ือเฟ้ื อ
๑๕. เช้ือพระเช้ือเจา้

๗๔ แบบฝกึ หัดอ่านเขียนภาษาล้านนาเบอ้ื งต้น

ตอนท่ี ๑๕ จงอ่านคำในภาษาลา้ นนาตอ่ ไปนี้

๑. เยยฯะใดชา ……………………………………………………….
๒. ผ่ฯอตากาดา ……………………………………………………….
๓. เวลากา่ พฯอ ……………………………………………………….
๔. คาฯอู้คาจฯ าฯ ……………………………………………………….
๕. ผ่ฯอหนฯา้ ผ่ฯตอ า ……………………………………………………….
๖. ขาไผหา ……………………………………………………….
๗. แลหาตาผ่อฯ ……………………………………………………….
๘. มาถูมาไถ ……………………………………………………….
๙. ไฟไห้งฯม า ……………………………………………………….
๑๐. ภาวนาฯอยฯ ……………………………………………………….
๑๑. โซฯอะห฿ลฯวในป่า ……………………………………………………….
๑๒. ขเ้ ปะฯอ ไหลฯมา ……………………………………………………….
๑๓. ขเ้ หั้ลฯาคเู่ วลา ……………………………………………………….
๑๔. คาถฯ าดรู า ……………………………………………………….
๑๕. ไฟฟา้ บ่มา ……………………………………………………….

บทท่ี ๙
ตวั สะกดและโครงสรา้ งของคำที่มตี ัวสะกดในภาษาล้านนา

ตวั สะกดในภาษาล้านนา

เรณู วิชาศิลป์ (๒๕๔๓, หน้า ๙๖) ได้กล่าวว่า ล้านนาเรียกตัวสะกดว่า “มิตรไสร” เช่น

เรียก “ก” ทเี่ ป็นตัวสะกดว่า “กอ มิตรไสร” พยัญชนะทเ่ี ป็นตัวสะกดหรือเป็นพยัญชนะทา้ ยน้นั มี

ทั้งท่ีเป็นพยัญชนะเต็มรูป และตัวเชิงของพยัญชนะเต็มรูป ตัวหนังสือล้านนานิยมเขียน

ตัวสะกดไว้ใตพ้ ยัญชนะต้นหรอื สระที่วางต่อท้ายพยัญชนะต้น ยกเว้นแต่จะมพี ยัญชนะอ่นื หรือสระ

วางอยแู่ ลว้ จงึ จะเขียนถดั ไปในบรรทัดเดยี วกนั กบั พยัญชนะต้น

ตัวสะกดในภาษาล้านนามี ๘ แม่เช่นเดียวกับภาษาไทยกลาง สามารถแบ่งออกเป็น ๒

กล่มุ ไดด้ ังน้ี

๑. ตัวสะกดที่ไมม่ ีการเปลย่ี นรปู ได้แก่ แม่กก แม่กด แม่กง แมเ่ กอว

มาตรา รูป รูป ตัวอยา่ งคำ

ตวั สะกด ตัวสะกด ตัวสะกด

หลัก อนื่

แม่กก -กฯ ข ค กก ( ก ก฿ฯ ) จาก ( จาฯก ) โกรก ( โกรฯ กฯ ) พริก ( พรฯ ฯกิ) ลุก
กอ มติ รไสร ฆ ( ลุก )

แม่กด -ฯด จ ฉ กอด ( กอดฯ ) ขด ( ขด฿ฯ ) โสด ( โสฯด ) ตลาด ( ตลๆ ฯาดฯ ) ขวิด
ดอ มิตรไสร ช ฌ ( ขวดฯ )

ฏฐ

ดฒ

ตถ

ทธ

ศษ

ส

๗๖ แบบฝึกหดั อ่านเขยี นภาษาล้านนาเบื้องตน้

มาตรา รปู รูป ตัวอยา่ งคำ
ตัวสะกด ตวั สะกด ตวั สะกด
โกง ( โกฯง ) กางเกง ( กาเงฯ กงฯ ) พุง ( พุง ) เพลง ( เพลฯง )
แม่กง หลกั อ่ืน แข็งแรง ( แขัฯงแรงฯ )
งอ มติ รไสร กาว ( ก าวฯ ) แหวว ( แ ห ฯวว ) เอว ( เอ ฯว ) สิ่ว ( ส่ ฯว )
-งฯ ชวั่ คราว ( ช฿ฯิคว รฯาวฯ )
แม่เกอว
วอ มิตรไสร -วฯ

๒. ตัวสะกดที่มีการเปลี่ยนรปู ได้แก่ แม่กน แม่กม แม่กบ แม่เกย

มาตรา รปู รูป ตัวอยา่ งคำ

ตวั สะกด ตัวสะกด ตัวสะกด

หลัก อ่ืน

แม่กน ๑. -นฯ ญิิิณ กนิ ( กนฯ ) วัน ( วนฯั ) นาน ( นาฯนฯ ) ตน้ื ( ต้ืฯน ) แขน ( แข)นฯ
นอ มติ รไสร ๒. -ร ล ฬ กวน ( ก รฯว ) เรียน ( ร ยฯร ) เขื่อน ( เข่ื ฯอร ) กลอน

( กลฯอร ) พูน ( พูร )

แมก่ ม ๑. -ม เทียม ( ทยฯม ) เสื่อม ( เสื่มฯอ ) ตุ้ม ( ตุ้ม ) ร่วม ( รวมฯ )
มอ มติ รไสร กลมุ้ ( ก้ลฯิม )

๒. -มฯ เกม ( เกมฯ ) ลืม ( ลืมฯ ) เค็ม ( เคัมฯ ) แตม้ ( แต้มฯ ) เรมิ่ (เร่ฯ)ม

แมก่ บ ๑. -บ ผ ิิพ กอบ ( กบฯอ ) รวบ ( รบฯว ) ลูบ ( ลูบ ) เงียบ ( งยฯบ )
บอ มติ รไสร
ภ เกอื บ ( เกฯอบื )

๒. -บฯ จีบ ( จบีฯ ) สืบ ( สบืฯ ) ลาบ ( ลาบฯ ) ตบ ( ต฿บฯ ) โอบ ( โอบฯ )

แมเ่ กย -ยฯ ยาย ( ยายฯ ) ลอย ( ลอฯยฯ ) รวย ( รฯยว ฯ ) เม่ือย ( เม่ืฯยอ ฯ ) เคย
ยอ มติ รไสร ( เคยฯ )

นอกจากภาษาล้านนาจะใช้พยญั ชนะตวั เต็มเป็นตัวสะกดแล้ว ภาษาล้านนายังสามารถใช้
ฐานหรือเชิงของตัวอักษรเป็นตัวสะกดได้ด้วย ซ่ึงภาษาล้านนาเรียกว่า “หาง” ส่วนมากจะพบใน
การเขยี นคำทม่ี าจากภาษาบาลี โดยมรี ายละเอียดดังน้ี

บทท่ี ๙ ตัวสะกดและโครงสร้างของคำท่ีมีตัวสะกดในภาษาล้านนา ๗๗

หาง ช่อื เรยี ก การใช้

- หวั ตัวญะ ใช้เขียนซ้อนบนพยัญชนะญ ( ญ ) จะเท่ากับมีตัว ญ สะกด ๒ ตัว เช่น

สญั ญา ( สญญฯา ) ปญั ญา ( ปญญฯา ) กัญญา ( กญญฯา )

- หางฐะ ใช้เขียนแทนตัว ฐ ( ฐ ) เมื่อเป็นตัวตามในวรรคผะ ( ผ ) เช่น สัณฐาน

( สณฯฐาฯน ) รฐั บาล ( รฏฐฯาลฯ )

- ถะซ้อน ใช้เขียนข้างล่างพยัญชนะวรรคตะ ( ต ) เมื่อตัว ถ ( ถ ) เป็นตัวตาม เช่น

สัตถา ( สตาฯถ ) อตั ถาธบิ าย ( อตาถฯ ธบายฯ )

- หางนะ ใช้เขียนข้างล่างพยัญชนะแทนตัว น ( น ) เมื่อเป็นตัวสะกดหรือตัวตาม เช่น

วันนนั้ ( วันนฯ ฯนั้ ) บานเมนิ นาน ( บาฯนเมฯนนาฯนฯ )

- หางบะ ใช้เขียนตามพยัญชนะตัวอื่น เมื่อเป็นตัวสะกดในมาตราแม่กบ เช่น รบ (ร฿บฯ)

รูปภาพ ( รูบภาบฯ ) เสพสร้าง ( เสบฯสรฯ้าิ งฯ )

- หางผะ ใช้เขียนแทนตัว ผ ( ผ ) เม่ือใช้เป็นตัวตามในวรรคปะ ( ป ) เช่น บุปผา

( บุบ า ) ปปั ผาสัง ( บบ าสํ )

- หางพะ ใช้เขียนไว้ล่างพยัญชนะที่ พ ( พ ) เป็นตัวตาม เช่น สัพพะ ( สพฯพ ) คพพะ

( คพฯพ ) สมั พทุ ธ ( สมทฯพ ธฯ )

- หางมะ ใช้เป็นท้ังตัวสะกดและตวั ตาม เขียนไว้ข้างล่างพยัญชนะแทนตัว ม ( ม ) เช่น

สมั มา ( สมมาฯ ) ธัมมา ( ธมมฯา )

- หางยะ ใช้เขียนไว้หลังพยัญชนะเป็นได้ท้ังตัวสะกดตัวตาม ใช้แทน ย ( ย ) เช่น

ไชยา ( ไชยฯา ) อโรคยา ( อเราั คยฯา ) ไทย ( ไทยฯ )

จากตารางข้างต้น จะเห็นว่า หางระฐะ กับ หางป๊ะ มีลักษณะเหมือนกัน คือใช้ –

เพราะฉะน้ันในการอ่านคำภาษาบาลี วิธีการสังเกตว่าเป็น หางระฐะ หรือ หางปะ๊ ก็คือ ให้ดูท่ี ตัว
ข่ม หากตัวข่มอยู่ในวรรคใด หางซึ่งเป็นตัวซ้อนก็จะอยู่ในวรรคเดียวกันกับตัวข่มน้ันเสมอ เพราะ
คำภาษาบาลี จะไม่ซ้อนคำตา่ งวรรคกัน

๗๘ แบบฝึกหดั อ่านเขยี นภาษาลา้ นนาเบอ้ื งตน้

โครงสรา้ งของคำที่มีตัวสะกดในภาษาลา้ นนา

โครงสร้างคำที่มีตัวสะกดในภาษาล้านนา สามารถแบ่งออกเป็น ๒ ลักษณะใหญ่ ๆ คือ
วางตัวสะกดไว้ดา้ นล่าง กบั วางตัวสะกดไวด้ ้านขา้ ง โดยมีรายละเอยี ดดงั น้ี

๑. ตัวสะกดอยูด่ ้านลา่ ง มี ๔ ลักษณะขึ้นอยูก่ บั สระทปี่ ระสม
๑.๑ ประสมกับสระอะ ( -ะ ) สระอิ ( - ิ) สระอี ( - ีิ) สระอึ ( - ิ) สระอือ ( - ืิ)

สระโอะ ( โ - ะ ) จะมีโครงสรา้ งของคำดังน้ี

ตวั อยา่ งคำ สระ มดี ( มดฯี )
ลัก ( ลกฯั ) พยัญชนะ นก ( นกฯ฿ )
อึด ( อฯด ) ตัวสะกด
พยญั ชนะ

จิบ ( จบฯ )
จืดชดื ( จืชดฯ ืฯด )

๑.๒ ประสมกับสระอา ( -า ) สระโอ ( โ- ) จะมีโครงสร้างของคำดงั น้ี

พยัญชนะ สระ
สระ พตยัวญัสะชกนดะ
พยญั ชนะ
พยญั ชนะ

ตวั อย่างคำ ลาก ( ลากฯ ) กราบ ( กรฯาบฯ )
หาม ( หามฯ ) หลาก ( หลฯากฯ )
พราน ( พรฯานฯ )

บทท่ี ๙ ตัวสะกดและโครงสรา้ งของคำที่มีตัวสะกดในภาษาลา้ นนา ๗๙

๑.๓ ประสมกับสระเอ ( เ- ) สระแอ ( แ- ) และมีพยัญชนะต้นเป็นพยัญชนะต้น
เด่ยี ว จะมโี ครงสร้างของคำดงั นี้

สระ พยัญชนะ
พยญั ชนะ พพตยยัวสญญััสระชชะกนนดะะ

สระ

พยญั ชนะ

ตัวอย่างคำ เหตุ ( เหตฯิ) แขก ( แขกฯ )
เขต ( เขตฯ ) แฟบ ( แฟบฯ )
แกง ( แกฯง )

๑.๔ ประสมกับสระเอะ ( เ - ะ ) สระแอะ ( แ - ะ ) สระเออ ( เ –อฯ ) จะมีโครงสร้าง
ของคำดงั น้ี

สระ

สระ พยัญชนะ

ตวั สะกด
พยญั ชนะ

ตัวอยา่ งคำ แป๊ก ( แปัฯก ) เกิด ( เกดฯ )
เป็ก ( เปกฯั ) เหดิ ( เหฯด )
เลิศ ( เลฯศ )

๒. ตัวสะกดอย่ดู ้านข้าง มี ๖ ลักษณะขน้ึ อยู่กบั สระทปี่ ระสม
๒.๑ ประสมกบั สระเอยี ( เ –ิยฯ ) สระไอย ( ไ - ) จะมีโครงสร้างของคำดงั นี้

พยัญชนะ สระ ตัวสะกด
สระ พยญั ชนะ พยญั ชนะ

พยญั ชนะ

๘๐ แบบฝึกหดั อ่านเขียนภาษาล้านนาเบื้องต้น

ตัวอยา่ งคำ เสยี ม ( สยฯม ) เปยี่ ม ( ปยฯม )
เวียง ( วยฯง ) ไชย ( ไชยฯ )
ไทย ( ไทยฯ )

๒.๒ ประสมกับสระเอียะ ( เ – ยฯะ) จะมีโครงสร้างของคำดังน้ี

สระ สระ ตัวสะกด
พยญั ชนะ พยญั ชนะ
พยัญชนะ
ตัวอยา่ งคำ สระ
เกยี ก็ ( กั ก )
พยญั ชนะ

๒.๓ ประสมกับสระอุ ( -ิ) สระอู ( -ิ) สระออ ( -ํิอฯ ) สระอัว ( - ฯว฿ ) จะมีโครงสรา้ งของ
คำดังน้ี

พยญั ชนะ ตวั สะกด
สสรระะ สระ

ตวั อย่างคำ จบู ( จูบ ) กรอง ( กรฯงฯอ )
สดุ ( สดุ ) พวก ( พกฯว )
พรอ้ ม ( พรฯ้ิมอฯ )

๒.๔ ประสมกับสระอิ ( - ิ) สระอี ( - ีิ) สระอึ ( - ิ) สระอือ ( - ืิ) สระโอะ ( โ - ะ )
และมพี ยัญชนะต้นเป็นพยญั ชนะควบกลำ้ หรืออกั ษรนำ จะมีโครงสร้างของคำดังน้ี

สระ ตวั สะกด
พพยยสสญัญั รรชชะะนนะะ พยญั ชนะ

สระ

บทท่ี ๙ ตัวสะกดและโครงสร้างของคำที่มตี วั สะกดในภาษาลา้ นนา ๘๑

ตัวอยา่ งคำ หลบื ( หลื ฯบ ) หลกึ ( หลฯก )
กลีบ ( กีลฯบ ) หล่น ( หลฯ฿ร )
หมน่ ( หฯมร฿ )

๒.๕ ประสมกบั สระเอาะ ( โ –อฯ ฯะ ) สระอวั ะ ( - ฯะ฿ว ิ) จะมีโครงสร้างของคำดงั น้ี

สระ ตัวสะกด
พยญั ชนะ

สระ

ตัวอย่างคำ ซ็วก ( ซกฯวั ) ด็อด ( ดฯอัด )
กอ็ ด ( กัดฯอ )
ป็อก ( ปัฯกอ )

๒.๖ ประสมกับสระเออื ะ ( เ – ืิฯอ อะ) สระเอือ ( เ – ือิฯ อ) จะมโี ครงสรา้ งของคำดังนี้

สระ

สระ พยญั ชนะ ตวั สะกด
สระ พยญั ชนะ

ตัวอย่างคำ เมอื ง ( เมือฯง ) เหมอื ง ( เหืฯมงอ )
เดือน ( เดือรฯ )
เหมือน ( เหือมรฯ )



บทที่ ๙ ตวั สะกดและโครงสร้างของคาทีม่ ีตวั สะกดในภาษาล้านา ๘๓

แบบฝกึ หัด

ตอนท่ี ๑ จงเขียนคำต่อไปนี้เปน็ ภาษาล้านนา

๑. ปอกเผือก
๒. เลือกมาก
๓. ปากนกั
๔. มกั บอก
๕. ยอกอก
๖. ยกออก
๗. นอกคอก
๘. วอกแวก
๙. แยกโลก
๑๐. โบกตึก
๑๑. ฝึกฝาก
๑๒. ถากเถิก
๑๓. เลิกบวก
๑๔. หมวกเสก
๑๕. เลก็ มาก

๘๔ แบบฝึกหดั อา่ นเขียนภาษาลา้ นนาเบ้ืองต้น

ตอนที่ ๒ จงอ่านคำในภาษาล้านนาตอ่ ไปน้ี

๑. มานกฯ กัฯ ……………………………………………………….
๒. รกฯหั ลฯอก ……………………………………………………….
๓. หยฯอกหยฯก ……………………………………………………….
๔. หลฯกหลฯก ……………………………………………………….
๕. จุกอกฯ฿ ……………………………………………………….
๖. ย฿เกฯ ลฯก ……………………………………………………….
๗. เหวฯกหฯาว กฯ ……………………………………………………….
๘. ซาฯกเกฯกอื ……………………………………………………….
๙. เชืกอฯ แขกฯ ……………………………………………………….
๑๐. แตฯกหักฯ ……………………………………………………….
๑๑. สฯกหั มฯก ……………………………………………………….
๑๒. ยยฯก ฯกั ……………………………………………………….
๑๓. หัอกฯ กฯ฿ ……………………………………………………….
๑๔. จักฯตอฯก ……………………………………………………….
๑๕. กลฯอกเกอฯกื ……………………………………………………….

บทที่ ๙ ตัวสะกดและโครงสร้างของคาท่ีมตี ัวสะกดในภาษาล้านา ๘๕

ตอนท่ี ๓ จงเขยี นคำตอ่ ไปนีเ้ ป็นภาษาล้านนา

๑. แดดจดั
๒. ซดั ทอด
๓. ยอดสุด
๔. ขดุ หาด
๕. วดั ลวด
๖. สุดโหด
๗. อิดเอียด
๘. เบียดเสียด
๙. เยยี ดยดั
๑๐. ตดั ขาด
๑๑. กาดเปิ ด
๑๒. มีดบาด
๑๓. ขาดเลือด
๑๔. เหือดหด
๑๕. ลดงวด

๘๖ แบบฝึกหดั อา่ นเขียนภาษาล้านนาเบอื้ งต้น

ตอนท่ี ๔ จงอ่านคำในภาษาล้านนาตอ่ ไปน้ี

๑. ปดัฯกวฯาวฯด ดัฯ ……………………………………………………….
๒. ลฯดลั อฯด ……………………………………………………….
๓. วฯดอ แวดฯ ……………………………………………………….
๔. แสฯดสดฯ฿ ……………………………………………………….
๕. รรฯด฿ าฯด ……………………………………………………….
๖. ขาดฯขูด ……………………………………………………….
๗. ปดู เปดฯ ……………………………………………………….
๘. เกดมฯ ดฯมื ดฯ ……………………………………………………….
๙. ผดเฯ ผือดฯ ……………………………………………………….
๑๐. เลือฯดสาฯด ……………………………………………………….
๑๑. อาอฯด ดฯว ……………………………………………………….
๑๒. ลดวฯ โลฯด ……………………………………………………….
๑๓. โดฯดด ดฯี ……………………………………………………….
๑๔. ขีดฯขัดฯ ……………………………………………………….
๑๕. อดฯัยดัฯยยฯด ……………………………………………………….

บทที่ ๙ ตัวสะกดและโครงสร้างของคาทม่ี ตี วั สะกดในภาษาล้านา ๘๗

ตอนที่ ๕ จงเขยี นคำตอ่ ไปนเี้ ปน็ ภาษาลา้ นนา

๑. ซูบซาบ
๒. ลาบกบ
๓. งบลบั
๔. พบั เพียบ
๕. เงียบเก็บ
๖. เจ็บแสบ
๗. แอบซ่อน
๘. รอบคอบ
๙. บูบบีบ
๑๐. สิบขวบ
๑๑. ทวบทบั
๑๒. หลบั เหลือบ
๑๓. เกือบจบ
๑๔. พบปอบ
๑๕. กรอบแกรบ

๘๘ แบบฝึกหดั อา่ นเขียนภาษาล้านนาเบือ้ งต้น

ตอนที่ ๖ จงอา่ นคำในภาษาลา้ นนาตอ่ ไปนี้

๑. น฿บนฯ อบฯ ……………………………………………………….
๒. ตอบฯ รบัฯ ……………………………………………………….
๓. กับฯลาบฯ ……………………………………………………….
๔. จาบฯจูบ ……………………………………………………….
๕. ราบฯรยฯบ ……………………………………………………….
๖. สยฯบสฯบว ……………………………………………………….
๗. ยบฯว ยาบฯ ……………………………………………………….
๘. อาบฯเอบฯ ……………………………………………………….
๙. เนบฯนาฯบฯ ……………………………………………………….
๑๐. แอบฯเกบัฯ ……………………………………………………….
๑๑. ยับฯยบุ ……………………………………………………….
๑๒. หยฯบหยฯบ ……………………………………………………….
๑๓. ยยฯบยอฯบ ……………………………………………………….
๑๔. หฯอมบพับฯ ……………………………………………………….
๑๕. นบัฯสบฯ ……………………………………………………….

บทท่ี ๙ ตัวสะกดและโครงสร้างของคาทม่ี ตี วั สะกดในภาษาล้านา ๘๙

ตอนท่ี ๗ จงเขยี นคำต่อไปนีเ้ ปน็ ภาษาล้านนา

๑. เครื่องลง
๒. ดงลิง
๓. สัง่ ยงิ
๔. หลงั เอียง
๕. เคียงคง
๖. โหรงเหรง
๗. โทงเทง
๘. โรงหนงั
๙. ฟังเพลง
๑๐. หลงทาง
๑๑. กวา้ งขวาง
๑๒. คางแดง
๑๓. ล่องแก่ง
๑๔. เหลืองม่วง
๑๕. ห่วงของ

๙๐ แบบฝึกหดั อา่ นเขียนภาษาลา้ นนาเบ้อื งตน้

ตอนท่ี ๘ จงอา่ นคำในภาษาล้านนาตอ่ ไปนี้

๑. ลงแฯ฿ ดงฯ ……………………………………………………….
๒. แยฯชง งฯ ……………………………………………………….
๓. กล้ ฯงหวงฯ ……………………………………………………….
๔. ดฯงว้ ดฯง฿ ……………………………………………………….
๕. หลฯวงเมอฯงื ……………………………………………………….
๖. เรืงฯอ รฯอง ……………………………………………………….
๗. มยฯงมงฯอ ……………………………………………………….
๘. สยงฯ เพลฯง ……………………………………………………….
๙. ชงชฯ ังฯ ……………………………………………………….
๑๐. ยงุ เหยฯง ……………………………………………………….
๑๑. โมมฯงๆ าๆฯง ……………………………………………………….
๑๒. โมงฆฯ งฯอ้ ……………………………………………………….
๑๓. นฯงอ้ สูง ……………………………………………………….
๑๔. โครฯเงฯ ครฯฯง ……………………………………………………….
๑๕. หาดงฯ ฿งฯ ……………………………………………………….

บทที่ ๙ ตวั สะกดและโครงสร้างของคาที่มตี วั สะกดในภาษาล้านา ๙๑

ตอนท่ี ๙ จงเขียนคำต่อไปนเี้ ปน็ ภาษาล้านนา

๑. แขนอ่อน
๒. ง่อนแงน่
๓. เป็นคน
๔. บนดิน
๕. กินแดน
๖. หม่ืนแสน
๗. เมินนาน
๘. บา้ นเพอ่ื น
๙. เป้ื อนฝ่นุ
๑๐. ขนุ่ แคน้
๑๑. มว่ นงนั
๑๒. คนื ด่วน
๑๓. ฝืนทน
๑๔. โอนออ่ น
๑๕. เปลี่ยนกนั

๙๒ แบบฝึกหดั อา่ นเขยี นภาษาลา้ นนาเบอ้ื งตน้

ตอนท่ี ๑๐ จงอ่านคำในภาษาลา้ นนาต่อไปนี้

๑. ดดนฯ าฯน ……………………………………………………….
๒. งาฯนเดฯน ……………………………………………………….
๓. เงฯนน ฯอร ……………………………………………………….
๔. ขฯอรแกฯน ……………………………………………………….
๕. แดฯเน ดืรฯอ ……………………………………………………….
๖. กฯรอ เพฯรอื่ ……………………………………………………….
๗. หฯรว ฅืนฯ ……………………………………………………….
๘. ต่ืเฯน ต้นฯ ……………………………………………………….
๙. ขเฯน฿ มั่ฯน ……………………………………………………….
๑๐. บนพฯ฿ นฯ้ื ……………………………………………………….
๑๑. เมเนฯ กฯน ……………………………………………………….
๑๒. ก้รอฯ หนฯ ……………………………………………………….
๑๓. กนเฯ พลฯร ……………………………………………………….
๑๔. เดนวฯ ยฯรทยฯร ……………………………………………………….
๑๕. ขยฯรอานฯ ……………………………………………………….

บทท่ี ๙ ตัวสะกดและโครงสร้างของคาทมี่ ตี วั สะกดในภาษาล้านา ๙๓

ตอนท่ี ๑๑ จงเขยี นคำต่อไปนี้เป็นภาษาลา้ นนา

๑. โฉมงาม
๒. หา้ มเยยี่ ม
๓. เสียมคม
๔. ส้มน่วม
๕. สว้ มหลุม
๖. หอ้ มลอ้ ม
๗. ยอ้ มคราม
๘. ลา่ มค่าม
๙. ยม้ิ แยม้
๑๐. แถมเพ่ิม
๑๑. เติมหอม
๑๒. ตอมรุม
๑๓. ซุ่มซ่าม
๑๔. ลามปาม
๑๕. ดื่มนม

๙๔ แบบฝึกหัดอา่ นเขยี นภาษาล้านนาเบ้อื งต้น

ตอนที่ ๑๒ จงอ่านคำในภาษาล้านนาต่อไปนี้

๑. ดม฿ดฯ อฯม ……………………………………………………….
๒. ผมอฯ งาฯม ……………………………………………………….
๓. มฯมอ แมฯม ……………………………………………………….
๔. ห฿ฯจม ยฯม ……………………………………………………….
๕. ยยฯมโยมฯ ……………………………………………………….
๖. ห้าปมฯ รฯาฯ ฯม ……………………………………………………….
๗. ลฯมถื ามฯ ……………………………………………………….
๘. งมฯอ แงมฯ ……………………………………………………….
๙. แต้รฯม มฯว ……………………………………………………….
๑๐. มมู มามฯ ……………………………………………………….
๑๑. โหฯมดฯมื่ ……………………………………………………….
๑๒. ช฿มฯรฯม฿ ……………………………………………………….
๑๓. ตมส฿ฯ ม฿ฯ ……………………………………………………….
๑๔. ฅ฿ฯมเขัฯม ……………………………………………………….
๑๕. ลฯจม฿ ฿มฯ ……………………………………………………….

บทที่ ๙ ตวั สะกดและโครงสร้างของคาที่มตี ัวสะกดในภาษาล้านา ๙๕

ตอนที่ ๑๓ จงเขียนคำตอ่ ไปนเี้ ปน็ ภาษาล้านนา

๑. งอ่ ยเปล้ีย
๒. เสียดาย
๓. ขายหวย
๔. รวยเลย
๕. เขยยาย
๖. ชายนอ้ ย
๗. ปลอ่ ยชาย
๘. ปลายดอย
๙. เลยยยุ่
๑๐. มยุ หนอ้ ย
๑๑. ยอ่ ยงา่ ย
๑๒. ตายเวย
๑๓. เสยทา้ ย
๑๔. เหนื่อยหน่าย
๑๕. ก่ายเกย

๙๖ แบบฝึกหดั อา่ นเขียนภาษาล้านนาเบื้องตน้

ตอนที่ ๑๔ จงอา่ นคำในภาษาลา้ นนาตอ่ ไปนี้

๑. เงยฯหงาฯ ยฯ ……………………………………………………….
๒. ขายฯก้ลวฯยฯ ……………………………………………………….
๓. สวยฯ ฯห้นอฯยฯ ……………………………………………………….
๔. หงยอฯ ฯเฉ่ืยฯอ ฯ ……………………………………………………….
๕. อ้ยอฯ ฯเอ่ืยอฯ ฯ ……………………………………………………….
๖. ลายฯถวฯย้ ฯ ……………………………………………………….
๗. ชยฯว ฯขายฯ ……………………………………………………….
๘. ฉยฯฉายฯ ……………………………………………………….
๙. หายฯสยฯอ ฯ ……………………………………………………….
๑๐. ดอฯยฯปยฯ ……………………………………………………….
๑๑. สยฯเมยฯ ……………………………………………………….
๑๒. บายฯซา้ ยฯ ……………………………………………………….
๑๓. วาฯยฯรา้ ยฯ ……………………………………………………….
๑๔. เฉยฯเมยฯ ……………………………………………………….
๑๕. ฅวฯายฯหายฯ ……………………………………………………….