51
« Ф е ъ л -а т в о р ва е л у в »
эътибор каратишга интилмайди. У уз зьтик^одида мар
кам туради. Унда э^тимол маълум кобилият бордир,
аммо у улар туррида биладилар. Бу эса уни тула-тукис
кониктиради.
Баъзан бош царфлар нафацат майда щажмда,
балки чапга ция ёзилган вклады. Бу эса узини узи
х,урмат килмаслик ва уз ишини кадрламасликдан дало-
латдир. Одам уз муваффакиятларидан уялади ва онгли
равишда улардан бош тортишга интилади.
Энсиз илмоцяи, баланд бош царфлар — маррур-
ликни билдиради. Бунда манманликдан асар ^ам йук,:
одам уз ишлари, уии, оиласидан фахрланади.
Баъзи одамларда босма бош ^арфлардан фойда-
ланишга интилишни кузатиш мумкин. Уларда ижодий
феъл-атвор, мослашувчан акл ва яхши таъсирчанлик
мавжуд булиб, улар анча топкирлар.
Бошида илмоги бор бош щарфлар —нафак>ат мар-
рурлик, балки уз кадр- кимматини билиш киссидан ни-
шонадир.
Баъзи бош царфларга крзга ташланувчи гажак-
лар ¡фиилган булади. Бунда хам аклнинг романтик
хусусияти ва эътиборни жалб килиш хо\ишини куза
тиш мумкин.
52
И н сон и и урганиш илми
МАТННИНГ
БОРОЗДА ЖОЙЛАШИШИ
Одамнинг салоэдаяти нафакат ало^ида *арфлар-
ни, сузларни ёзишда, балки сузлар ва сатрлар орасида-
ги масофа, шунингдек, каторлар энини райриихтиёрий
тарзда танлашда х;ам билинади. АС.Пушкин куркам ва
нафис, дайрой коларли дастхатлари билан к о ро з н и н г
талай кисмини эгаллаган. У кайфиятнинг узгариши,
заиф куч-кувват хусусиятлари, пастга к^араб тушувчи
узун гажаклар билан уз дастхатини тасвирларди.
М.Горький варакни узига хос хотиржамлик билан, бир-
хил масофада жойлашган сатрлар чизиб, бир маромда
ва зич килиб тулдирган.
Баъзи ёзувларда, сузлар уртасидаги оралик, йук.
сатрлар эса бири бирининг устига чикиб кетгандай. Бу
эса шубх;асиз тежамкорлик, э^тимол зикналикнинг рав-
шан нишонасидир. Н.В.Гогол асари кдорамонларидан
бири Плюшкинни эсга олайлик. Сатрлар ва сузлар урта-
сидаги оралик, кднча кам булса, одам тежамкорлиги
шунча равшан намоён булади.
Одамларнинг бошк;а бир гурух^да матнда бутун-
лай буш жой булади. Сузлар орасида катта оралиц,
сатрлар ¥ртасида к?п жой мавжуд. Ушбу оралик,
цанча куп булса, одам игу кадар катта сахийликка зга
булади. Ораликларни катталаштириш билан исрофгар-
чиликка булган ошкора мойилликни курамиз. Баъзан
уз тажрибасизлиги сабаб х,айрон цоларли шаклга утади.
Жуда куп лолларда майда ёзадиган одамларга те-
жамлилик нисбати берилади, йирик ёзув эса олийх,-
иммат одамларга тааллукдидир. Шунга карамаи, тежам
корлик ёки олиюдамматлиликни намоён килиш билан
53
* Феъл-ат вор ва ё»уа»
ёэув шакллари орасидаги оралик; ва цаторлар энлилиги
уртасидаги маълум алока белгиланган.
Баъзи бир одамлар ёзувида майда царфлар б и -
рикмаси, срзлар ва сатрлар орасида кичик оралик
кузатилади. Кичик ва майда х,арфлар истакларнинг
эврилишидан далолат беради. Майда оралиц билан кел-
ган бирикма нафакат узига, балки бошк,алар хаража-
тига х;ам зюдеалик килишдан гувозсглихдир.
С^злар ва сатрлар орасидаги нисбатан катта
оралах, билан келган майда щарфлар бирикмаси — бо-
шкдларга уга олию^иммат булган. аммо узига нисбатан
них,оятда зикналикни намоён килувчи одамларга хосдир.
Бу баъзи одамларнинг узига ва уз болаларига нис
батан муносабатининг яккол далилидир. Одатда бун-
дай одамлар узок вакт болаларига барча нарсаларни бе-
ришади, аммо кунларнинг бирида уларда норозилик
кайфияти орта бошлайди. Уларга муносабатларини к,ад-
рлашмаётгандай туюлади, улар тутакиб кетадилар ва
к,упол равишда таъна кила бошлайдилар. Сунгра хо-
тиржамланади ва х;аммаси бошидан бошланади.
Йирик ёзувнинг с^злар ва сатрлар орасидаги
кичик оралицлар билан бирикиб келиши жуда кизик-
Бу киришимли, дустлар даврасининг юраги булган одам
ларга хосдир. Бундай одамлар диктат марказда булган
х,олда маблагни аямасдан сарфлайди. Улар дУстларининг
з^аммаси з^ам пайкай олмайдиган даражада кунглида жуда
тежамкор. Э^тиёждан ортик ва журттага килинган
*отамтойлик юзаки хусусиятга эга, куп лолларда у
юракдан чикмайди, бинобарин бундай *улкнинг тес-
кари томони з<;ам мавжуд.
Йирик ёзув, с^злар ва сатрлар орасида анча
катта оралик, булган ёзувга эга одамлар х;ам учрайди.
Х,аддан ошиб кетувчи з(,отамтойлик, сахийлик э(дкида
ran боради бу ерда. Бундай исрофгарчилик аянчли якун
топиши мумкин.
Алоз^да бир белги — ёзув ва феъл-атворнинг
ах,амиятини солиштириш имконини бермайди. Бир
54
И н сон н и урганиш ил ми
канча белгиларни бир вакхнинг узида к^риб чикиш —
одам феъл- атворидаги кандайдир бир хислатни ажра-
тувчи мукаррарликни косил килади.
Х^ОШИЯЛАР КАТТАЛИГИ
Х,ар бир ёзувда доимо мавжуд булувчи ва куп нарса
борасида гувоклик берувчи яна бир оралик мавжуд. Бу
ерда цошиялар энлилигини кузда тутаяпмиз. Мактаб-
да хдммаси жуда оддий булган. Дафтарда кошия мав
жуд ва бажарилиши шарт булган катъий коида бор:
кошиядан чикиб кетиш мумкин эмас. Улгайишимиз
биланок. кошиясиз дафтар пайдо булади. К^андай иста-
санг, шундай ёзишинг мумкин. Х,ошияларнинг ихтиё-
рий танлови анча чиройли.
Х>ошиялар энлилиги — тежамкорлик ва сахий-
ликнинг намоён булиш даражасини унинг ёрдамида ой-
динлаштириш мумкин булган кушимча маълумотни
беради. Х>ошия х,айрон коларли хусусиятни узида му-
жассам килади. Агар кимнингдир кулидан ёзилган короз
варагини олиб, уни узингиздан нарига суриб куйсан-
гиз, у колда рупарангизда — манзара пайдо булади.
Х,01пиялар эса —манзара рамкаси. Буюк ва унча машк-
ур булиб улгурмаган рассомлар томонидан чизилган
какикий суратларда рамка бир бутун яхлитликни косил
килади. Уни танлашда маълум даража дидга зга булиш
лозим. Ёзув кам худди шундай бир ran. Х,ошия ичига
олинган ёзув табиий рамкани косил килади.
Коптина вазиятларда с?злар ва сатрларни fpa6
турувчи х,ош11я энли булади. Бу эса жуда баланд дид,
нафисликка беихтиёр эргашиш, асл нарсаларни кулга
киритишда катга пул сарфлай олиш кобилияти бора
сида гувоклик беради. Цар тарафдан %ошияларнинг
баробарлиги энг кимматбако нарсаларни харид килишга
ундовчи баъманиликдан далолатдир. Энли щошиялар —
рупарангизда жуда эктиёткор одам турганидан огок-
лантиради. У четга чикишга одатланмаган. Табиий экти-
55
« Ф еъл-ат аор ва ёзув»
ёткорлик уни бундай вазиятлардан олиб к,очади. У х,ам-
масини чамалаб, диадат билан улчаб куради ва *ар к,ан-
дай хавф-хатар камайади.
Энли щошиялар фацат чапда ва фнгда брлиши
мумкин. Юцррида ва пастда улар деярли йфц. Яна
сахийлик, олий*имматлик борасида гапириш мумкин.
Фак;ат мулох,оза борасида бирор нарса дейиш кдшин.
Бундай одамда эхтиёждан ортик, диктат хаёлга жамла-
нади. У маълум здемоясизликни, балки *атто тушкун-
ликни бошдан кечиради. Балки хсггамтойлик манби х;ам
шундандир.
Баъзан энли щотиялар чапда щолади, фнгда эса
тор хоимиялар жойлашади. Бу келажакка интилувчи
одам юриш-туришининг ифодасидир. У хаёллар ору-
шида яшайди. Утмиш тажрибасини кам зътиборга ола-
ди. Уни орзулар узоц-узомарга олиб кетади. Исроф-
гарчилиги х,ам шундан. У утмиш хатоларини етарлича
англаб улгурмаган. Шунинг учун барчаси яна такрор-
ланаяпти.
Чап томонда тор щошияларнинг учраши, вацо-
ланки, энли щотиялар Унгда цолдирилган. Бу одам уз
х,аётини режалапггиришга одатланмаган. У бугунги кун
билан яшайди. Пулини аямай сарфлайди, кейин бир-
дан бу одати яхши иш эмаслигини эслаб к,олади. Бун
дай одамлар исрофгар эканликларини биладилар. Бу
уларни безовта килмайди. Чунки улар учини учига аранг
етказишга мослашганлар.
Ёзув жараёнида щошиялар катталаштирилган
ёки кичрайтирилган щолатлар куп учрайди. Бу
ж^ш^ин интилиш нимадан далолат? Бундай узгарув-
чанлик нимадан дарак беради?
Баъзи кишилар юцоридан тор х,ошия цолдирган
ж;олда ¿за бошлайдилар. Цошиялар тобора энли брла
бошлайди. Бу пулни сарфлашни ёктирувчи одамнинг
ёзуви. У узини тухтатишни билади. Ё *аёт шароити
ёки тарбия о^илона к;арор килишга ургатган. Харажат-
ларни назорат остига олиш одати унда шаклланган.
56
И н сон н и ургаы иш ил ми
Пулни олиб, у бироз миедорини сарфлаши мумкин,
лекин уз мабларини йига бошлайди. Ва яна пул сарф-
лайди. Охир о^ибатда у тежашга харакат *илса-да, унга
бу базур эришганини эслайди.
Ю^орида айтиб утганимиз — энли дошил цолди-
рувчи, кейан эса дар бир янги ссипрда уни кичрай-
тириб борувчи одам узини боищача тутади. Ундаги
исрофгарчиликнинг алохида фаоллиги сусаяди. У илк
танишганида сахийлигини курсатиши мумкин. Маса-
лан, бирор нима ваъда беради. Аекин унинг уз ваъда-
сини эслаши жуда хийин. У буни истайди, аммо феъл-
атворидан ^очиб, к;аерга хам борарди...
Баъзи одамларда дошиянинг турри чизицлари
fpnura зигзакни эслатувчи шаклларни ёзадилар. Бу
хаяжонсиз одам табиатга хосдир. Улар куп пул сарф-
лайдилар. Уз харажатларини жуда синчиклаб назорат
^иладилар. Бу тур вакиллари хает шартларига мосла -
шишнинг хайрон к,оларли куринишини яратадилар.
Уларни пулнинг м^ллиги хурсанд к>илади. Маблато кам
вацтида хам хеч хандай кулфат йухлиги хахида уйлаб
^ам курмайдилар. Бундай одамларга хатти-харакатнинг
режали эканлиги хос эмас. Уларни тинч ва тоза хаво-
дан кура кичик пуртана ханоатлантиради. Чунки пуртана
улар хаётига хизихиш ва райрат олиб келади.
Бутун цорозни ёзув билам банд этишга харакат
хилувчи одамлар камдан кам учрайди. Бунда уларнинг
тежашга интилиши намоён булади. Лекин у идрок би-
лан мустахкамланмайди. Бундай одамлар купрох санаш-
да хатоликка йул хуядилар. Яна бир тафсилот: бутун
бир х о ро зн и тулдириб, бундай тур вакиллари бошк>алар
учун буш жой холдирмайдилар. Улар х,еч хандаи ишни
боищалар билан бахам куришни истамайдилар. Фак^ат
узигагина ишонадилар. Гарчи узларига чухуррох на-
зар ташлаб курсалар, уларнинг ишончсизлиги аввало
уЬларидан бошланади. Кейин бошхаларга утади. Шу-
нинг учун хам фахат узларини хисобга олиб, хаётда
жуда куп хатоларга й^л хуядилар.
57
•Феъл-атш ор
Уз ёзувингиз ёки к,ариндошлар ва танишлар ёзуви
^а^ида холис маълумсгг олиш учун к;орознинг катта ва-
раКуЛаридан фойдаланинг. Х,ошия одам феъл-атвори
х.ак^а анча батафсил гувоздик беришига амин б^ла-
сиз. Шунинг учун х;ам баъзида к,орознинг кичик була-
гидаги ёзувни топиб у^иш — жуда мушкул б^лади.
58
Имеомми урглниш илми
МИЖОЗ ВА ЁЗУВ
ФЕЪЛ-АТВОР
ХУСУСИЯТЛАРИ ВА ЁЗУВ
Бугунги кунда графология билан бутун дунё
*изи*мо*да. Уларнинг негизини асосан з^у*у*шунос-
рузциунослар ташкил *илади. «Одам сурати мента нима
учун керак, деб ёзади мапгхур француз антропологи
Тард. — менга у ёзган ёзув жуда муздемдир. Модомики,
ёзувда унда мавжуд булган хурсандчилик, разаб, шаф*-
атсизлик, ру* кайфияти тасвирланган булади».
Ёзувда феъл-атворнинг узига хос зсусусиятлар акс
этганлигига *уйида мисоллар келтирамиз.
—Ацп. Турри, кичик, жимжимасиз з^арфлар. Сузлар
уртасида бир зсил орали*. Бош з^арфлар асосан мавжуд
булмайди. Булиши мумкин, аммо чаплашиб кетади. Х^р-
флар юмало*. Одатда «с», «в», «г» тули* ёзилмай *олади,
— Адмодлшс. Чузи*. Асл безатилган жимжималар
билан камдан кам *уйилган х,арфлар. Сузлар уртасида
бир зсил булмаган орали*. Баъзан уларни меъморий
чи*аришга з^аракат *илинса, бош з^арфларни босиб ёзиш,
юмало* шакл бериш ва уларни нозик ва нафис *илиш.
Умуман, аздоо*ликни намоён *илувчи барча ёзувларда
жазавага тушиш ва ута тириш*о*лик сезиларлидир.
— Зийраклик. Бири бирига *ушилиб келган зсира,
*ия *арфлар. Баъзан узук-юлу* ва титрагандай к^рин-
ган жойлари бор босимлар, шунингдек, ёзиб булинма-
ган з^арфлар кузатилади.
—Жиззакилик. К,аггорлар устида чи*иб *олган з^ар-
флар, суз охирида кичик, узук-узук з^арфлар. К^атордан
пастга тушувчи гажаклар билан туговчи охирги здерфлар.
59
шФвъл-атаор ва вау»»
— Совуцщонлик. Турри х,арфлар, улар жойлашу-
вида сузлар уртасидаги оралик бир хил булмаса-да, пух-
та уйланганлик куриниб туради. Х^р бир кдгордаги охир-
ги суз узига жой топади ва чизикдан пастга тушмайди.
Х,арфлар чузик, булса-да, бири бирига кушилади.
—Сангвиник. Кескин чизикдарга эга уэилган ёзув,
кучма ва чиройли. К^йшик, чизикли каторлар ва тез
ёзилган х;арфлар.
— Флегматик. Куп лолларда йугон ёзув, баъзи
жойларда задфларнинг йуронлашуви, зодфлар орасида
бир хил булмаган оралик. Х,уснихатли х,арфлар чузик
ва безакли.
— Меланхолик. Уиноки, хира. Чизик^ари чузик
здерфлар. Х,ошияни х,ар хил колдирувчи катта ораликли
суз кучириш.
— Холерик. Сузлар орасидаги *ар хил оралик; ва
читал чизиклар. Кучли ва узгача босим билан ёзилган,
чапланган х,арфлар. Туташ ва язслит, унг тарафга кия.
—Довюраклих. Асабий ва титровчи белпслар би
лан здерфлар чизикдан пастга тушади. Тушунарсиэ ёзув.
Цийин ёзилувчи х,арфлар озшригача ёэилмаган. Э^арф-
лар тутри бурчакка эга ва заиф ёзилган.
— Жиноийлик. Япалок, ралати чузилгая, фю^а,
ёйсимон, баъзан кучли гажаклар ва тагяда чиэш^лари
бор з^арфлар. К,упол, йугон ёзув.
— Ирода, турри чизикли, катьий, бир текис ёзув.
Х,арфлар охири борланган ва туташ. Баъзи чизимар
катта, лекин чизиксиз, бурро, гажаклар ва безаклар йук-
—Истеъдод. Х,арфлар чузик, оддий, аммо чиройли
ва нозик. Сатрлар унг тарафга кутарилади.
— Б^Ьилищ. Юмалок,, киска, баъзан чиройли, ле
кин тумток з^арфлар. Урии келганда бетакрорлик бер-
гандай чузик гажакли, силтамли ва босиб ёзилган ало-
зода зедзфлар мавжудлиги.
— Вазминлик. Э^арфлар туташган, донмо бир хил
(баробар) бутон кучирилади, чаплашиб кетган, текис
сатрлар ва доимо бир хил гажаклар.
60
И н сон н и ¡р гл н и ш ил ми
ИНТРОВЕРТ, ЭКСТРОВЕРТ
ВА АМБИВЕРТ
Интроверт — а*л заковатини уз ичига йунал-
тирган одам.
Экстроверт — бутун *изи*ишларини ^зини ураб
турган оламга йуналтирган одам.
Амбиверт — интроверт ва экстроверт уртасидаги
одам.
К,огозга ручка ёки кдлам билан ёзамиз. Ёзув бо-
симини та\лил *илган холда одам ушбу гурухлардан
*айси бирига тааллукди эканлигини к^риб чш^амиз.
Уз-узидан равшанки, босим ёзиш даражаси
к^пинча ёзув воситасига борлик; б^лади. Шунинг учун
та\лил учун хулай ва оддий болтан асбобни *уллашни
назардан четта *олдирманг.
Бу долда китобнинг аввалидаги расмда тасвирлан-
ган босиб ёзишнинг уч турини ёки ушбу турлар би-
рикмасни олишингиз мумкин.
1. Биринчи мисолда биз енгил босиб ёзилган ёзув-
ни куриб чиедик- Ёзув чизик^ларининг иплар сингари
Уралганлиги одамларга, атрофдагиларга сезгир табиат
эгасининг ёзувидан гуво\лик беради. Бундай одамга
атрофидагилар катта таъсир курсатади. Улар нима га-
пирса *ам, нима иш *илса х,ам хдммаси унга таъсир
*илмай цолмайди.
Бундай одам дунёни идеаллаштиришга мойил. Унда
нозик дид ва татдедий а*л мавжуд. Шу сабаб енгил
босиб ёзиш ру^ияти билан борли* кечади. Шунингдек,
зиммасига жавобгарликни олган, одамлар ва иш устада
бошцарувни амалга оширувчи, яхши натжжаларга эри-
шувчи одам — юзаки босиб ёзишини билиб олиш мум
кин.
Юзаки босиб ёзадиган одам муваффаждот к,озо-
нувчи савдогар булиши мумкин. Ак^ли ва бош*а к;оби-
лиятлари унга бош*а жабх;аларда дам муваффа*ият
цозонишга имкон беради. Бунинг натижасида у дои-
61
• Ф е ъ л -а т в о р ва ё » у в » ______________________________________________________
мий эътибор ва одамлар куршовида б^лиши мумкин.
Шу тарифа, у доимий алок;а зарур болтан ва маълум
райрат бор жойда намоён булади. Бундан ташдори, у
интроверт булгани сабаб, фётнинг бундай томони би-
лан куникиб кетиши осон кечмайди. Вазиятга мосла-
шиш мак,садида шахсий здессиётларини иккиланган куч
ку»ват билан ник,облашига тутри келади.
2. Анча кора ва йукж чизш^ларни намоён *илув-
чи ва катьий табиатни мужассам долувчи кучли босиб
ёзиш. Атрофидагилар ва фаол кишиларга кизюдешини
намоён этувчи сергайрат одам шундай ёзади. Унинг учун
х,аётнинг моддий тарафига к?нгил к$йиш хосдир. Ишк,-
му^аббат бобида бундай одамлар кучли э^тиросни на
моён этадилар.
Улар уятчанлигн билан ажралиб турмайдилар.
Бундай ёзув эгасинн экстроверт деб агат мумкин. Ле-
кин интроверт деб атаб булмайди. У одамлар билан му-
омила килишни ёцтиради. Умидсизлик уни издан чи-
каришига аело йул куймайди. У олдинга караб кетаве-
ради. Бундан ташк,ари, муваффадаггсизлик уни фа-
катгина фаолликка етаклаши мумкин. У уэил-кесил
жавоб учун «йук» деб бирдан айтмайди.
3. Енгил ва кучли босиб ёзиш Уртасидаги ^рта
турни узида мужассам этган /ржача босиб ёзиш жуда
куп ёзувларда намоён булади. Бу енгил босиб ёзил-
ганликнинг ута сезилувчанлиги билан кучли босиб
ёзишнинг моддийлиги уртасидаги Урта ёзувдир. Бун
дай одамда муваффакиятли бирикма мавжуд. Шу са-
бабдан бундай ёзув содобини амбиверт дея аташ мум
кин. Уларни тушуниш жуда осон.
Ручка ёки к,алам билан босиб ёзишда риоя килиш
зарур булган умумий коидалардан ташодж эътибордан
четта колдирмаслик керак болтан бошка шартлар х,ам
мавжуд.
Чунки донм айнан бир турдаги ёзув —енгил. кучли
ва урта босим билан ёзилган ёзувни топа олмаймиз.
Бунга мувофик, равишда, тула тукис интроверт, экст-
62
И н сомни урганиш илми
роверт ёки амбиверт болтан одамни топа билмаймиз.
Билишимизча, ёзувда ^еч кдодай белгини асосийлаш-
тириб, мутлок^лаштириб булмайди. Хусусиятларининг
тасдиманишини ёки шахсда кдрама- х^ршилик мавжуд-
лигини очиб бериш учун бошк,а хусусиятларни я;ам тац-
к,ослаб куриш лозим.
Баробар ёзилган, бежаыдор б]Глмаган, майда,
бош х,арфлар бидон гфиилиб келглн, енгил босиб
ёзиш —тартибга солинган аж^лдан далолат беради. Бун
дай одам янги гояларни мустадол ишлаб чициши мум-
кин. Ёзув ру^ий даража рнвожининг юк,ори даражаси-
ни акс эттиради. Шунингдек, енгил босиб ёзувчи одам-
ларга хос сезувчанлик ифодасини топтан.
Агар енгил босиб ёзиш тагига чизилган ифода-
лардан мосуво, юмалоц. катталашган бош ша кичих
щарфларда маяжуд б?лса — худбинликдан холи, бош-
хдларга ёрдам беришга шай ва улар билан х;амкорлик
кдлишни истовчи одам билан муносабатда булган була-
миз. Бундай одам тажовузкор эмас. Бошх,а одамлар би
лан муносабати яхпт. Унинг учун маж^ум роялар эмас,
инсоний муносабатлар катта а^амият касб этади.
Агар енгил босимли ёзувда сатрлар нотекис
тузилган, баъзи щарфлар чаплашиб кетган, #7• ра-
щамини чизиб-учиршб ташловчи чизищлар кичих ва
енгил босиб ёзилган брлса —бу одам ташаббус к^рса-
тувчи кимнидир кутаётганидан дарак. Унинг узи ирода
кучини намоён ^ила олмайди. Бундай ёзувда нозиклик
ва таъсирчанлик бор. Лекин уша вах^тганг узида тан
олинган нуфуз сабабли тиришдоклик билан х;аракат
■далади.
Гоздда енгил босим кучли босиб ёзилган ёзув
билан бирикади. Баъзи щарфлар аниц ва равшан
ёзилган булади. Бу одамда сезувчанлик ва идеализм
мавжуд. Узи бошк,ариш унинг рудоятни тушириб
юбормайди. Шунинг учун ^ам баъзан унда чидамсиз-
лик пайдо булиши ва руэрытида кутилмаган портлаш-
лар руй берипш мумкин.
63
•Ф в% л -а т вор »в ёл у а »
Баъзида графолог х,айрон к;олиб, енгил боси б
ёзилган ёзув «учли босим билан имзоланттни куради.
Бу шуни англатадики, одам к;албан зргссиётга бой ин-
сон булса-да, у анча мустазрсам, к,атъий шахе булиб
куринишни истайди. Шунга к,арамасдан, бундай ури-
нишлар факатгина бах,она булиб здесобланади. Бу ба-
х,она графологии алдай олмайди: у уз таз^лилини имзо-
ларга асосланиб эмас, балки ёзувга асосланиб амалга
оширади.
Царфларни ёзишда кучли яа аник, босим асосан
бош царфни ёзишда кузаяилса — одам куч-к,уввати
эз^тимол ижодий ёки бошдорув фаолиятига йуналти-
рилганлигидан далолат беради. Бундай одам киск,а
куламда уйлаш ёки здракат килишни ё^тирмайди. Фа-
олиятида к,анча кулам кенг булса, унинг иштироки шу
кдд,ар сергайрат булади.
шИфлосш туюлган кучли босиб ёзиш — уз куч-
к,увватини тиришиб назорат килувчи одамга тегишли.
Унга «угириб килинадиган» иш турри келмайди. Бун
дай одамга уз эътиборини ало\ида нарсаларга каратиш
осон эмас. У куп х,олларда чидамсизлик кд«лади ва сурал-
маган маслахатларга бирдан муносабатини билдиради.
Ёзувдаги кучли босим яа тагидаги имзо енгил
босиб ёзилган булса — таищаридан юмшок, куриниш-
ни истовчи одамга тааллукдидир. Аслида унда кучли
феъл-атвор мавжуд. Ёзувларнинг аксарияти мавжуд
булмаган силолик ва вазминликка таклид килган *олат-
лардан мустаснодир.
Баъзан перпендикуляр чизицлар енгил ёки
уртамиёна босим билан, ётищ чизицлар — кучли бо
сим билан ёзилган ёзувни куриш мумкин. Бундай одам-
нинг кучли иродаси бор. У здессиётларини щондирувчи
нарсаларга ^изюршжни намоён этади. Бу купинча унгта
*ия, йирик ёзувларда учрайди. Ёзув экстровертнинг
серрайрат табиатли одамига тааллукли.
Аксинча, перпендикуляр чизицлар кучли босим
билан, ётик, чизицлар эса — заиф босиб ёзилган ёзув
64
И мсомни урглниш илми
бамайлихотир булишни истовчи, аммо уз шижоатини
тийувчи одамга тегишлидир. Бу интровертнинг асосий
ёзувидир.
Ёзувни тах^ил ^илишда унинг барча хусусиятла-
рини мувофиКуЛаиггириш зарурлиги доимо таъкидлан-
са-да, босиб ёзишни мустак^ил белги, хислат деб к,араш
мумкин. Ручка ёки к;алам билан ёзилган ёзувда кучли,
заиф ёки Уртамиёна босиб ёэиш — аввало жисмоний
омилни намоён к,илишдир. Кучли босим учун зарур
булган куч енгил ёки уртамиёна босиб ёзишда мавжуд
булмайди.
Енгилдан фртамиёнага, срнгра кучлига мун-
тазам узгарувчи босиб ёэиш —одам феъл-атвори шак-
лланмаганлигидан дарак беради. Бундай ёзув жисмо
ний усиш, аядай ва рухий таравдиёт жараёнида булган
одамларга тааллумидир. Графолог игуни кузда тутиши
керакки, босиб ёзишдаги ^ар хиллик идеализм ва мате
риализм, эх^гирос ва вазминлик, оптимизм ва песси
мизм уртасидаги зиддиятдан келиб чик,ади. Бундай ёзув
ни тахдил к^лишда унинг бошж,а белги, хусусиятларига
диздатни жалб ^илмок лозим.
Доимо фзгарувчан босимли ёзуя —таддик,от учун
к^зик.арли манбалардан далолат беради. Ички низонинг
давомийлиги ёки феъл-атворнн бардерор килиш бора-
сида бир-икки йилдан сунг бу ёзув намунасини олиш
мудомдир. Устамон графолог далиям шакллаииш жа
раёнида булган катта одамлар ёзуви билан таниш (улар-
дан боищалари анча кекса ёшга етиб к,олган). Айнан шу
сабабга кура, ёзувндан ёзаётган одамнинг ёшини аник,-
лаш мумкин эмас.
Биз босиб ёзишдаги хнлма-хилликни фарклаган-
да, тиришиб ёки тиршпмасдан ^илинган, чизик^ар би-
риккан хуснихат ёзушши кузда тутмаймиз. Кучли бо
сиб ёзшп ва унинг мавжуд эмаслигига риоя килинади.
Нима учун болалар кучля, катталар эса — озркгга
босим билан ёзадялар, деган савол тез-тез берилади.
Бундай кенг таркалган тасаввур дорщатга мос келмай-
65
«Ф еъл-ат вор ва еяув»
ди. Хушчахча*, уйинни севувчи бола одатда кучли бо-
сим билан ёзади. Сезувчан интроверт эса енгил босим
билан ёзади. Узи учун туриб бера олмайдиган ва инт
роверт хисобланган кекса одам га хам енгил босим хос-
дир. Экстровертнинг явдол тасвирланган хусусиятла-
рига эга кексайган аёл кучли босим билан ёзиши-да,
табиий.
РУ^ИЯТ с и н о в и бУй и ч а м и ж о з т у р и
Энди эса руз;ият синови буйича уз мижоз ту-
рингизни анш^^шга х,аракат дилинг.
Меланхолихлар —осон дили огрувчи, нозик эркли
ва з^ссиётга бой шахслар. Улар берараз ва доимо ёрдамга
шайдирлар.
Флегматихлар — вазминлик ва секинлик асосий
хислатлари булган шахслар.
Холерихлар — ирода ва куч-цувватини тарк,атиб,
*аёт узра парвоз ^илувчи «тезучар ^ушлар». Улар мун-
тазам зури^ишда яшайдилар.
Сангвинихлар — булар энг табиий товуслардир.
Узларини катта дустлар даврасининг марказида булган-
дай *ис этишни ёк,тирадилар. Ь^ийинчилихларга дуч кел-
ганларида — фаолиятини узгартириш, курашишни аф-
зал курадилар.
66 Инсонни урганиш илми
Синов
ОДАМЗОТ
МИЖ ОЗИНИНГ Х,УЖЖАТИ
Шахснинг ижобий жавоб берувчи сифатларини
« + » белгиси билан белгиланг. Уз мижозингизни би-
лиш сизга х;аётда урнингизни тезроц топишингизга
ёрдам беради. Фак,ат узок, уйламай, тезрок, жавоб бе-
ринг. Шундай кделиб, сиз:
1. Тоцатсиз ва чидамсиз.
2. "Узини тута олмаган, к»изишиб кетувчи.
3. Чидамсиз.
4. Оддмлар билан муносабатда кескин ва очикдан очик,.
5. Кдгъий ва ташаббускор.
6. "Ужар.
7. Бахеда топцир.
8. Силтов билан ишлайдиган.
9. Хавф-хатарга мойил.
10. Адоват са^овчи эмас ва таъби нозик эмас.
11. Тутилувчи ох;анли, таъсирчан нуттуа эга.
12. Салга ловуллаб кетувчи, цизувчанликка мойил.
13. Кескин реакцияларга мойил.
14. Атрофдагиларнинг камчиликларига чидамсиз.
15. Ифодали имо-ишорага эга булган.
16. Тез харакат ^илишга ва к;арор ^илишга к;одир.
17. Янгиликка тинмасдан интилувчан.
18. Кескин, шиддатли ^аракатлар кдоадигаи.
19. К,уйилган мак,садга эришишда саботли.
20. Кайфиянинг тез-тез узгаришига мойил.
21. Хушчадчак, ва шодмон.
22. Сергайрат ва ишга чечан.
23. Баъзан бошлаганларини охиригача етказмай-
диган.
24. Узини кайта бахолашга мойил.
67
«Ф съ л -а т е о р ва ¿ л у в »
25. Вактги-вак,ти билан миянгизга шундай фикр
келадики, яхшиси уни айтиб утиришнинг кераги йущ.
26. Янги нарсаларни илиб олишга щодир.
27. К^зик^иш ва мойилликларда узгарувчан.
28. Нохушликлар ва муваффа^иятсизликларни
осон кечирадиган.
29. Шароитга осон мослашадиган.
30. Х,еч к,ачон х,ак,ик,атни айтмайдиган.
31. Янги ишга ^изи^иш билан шунтйдиган.
32. Агар иш кизи*;тирмай к,уйса, дардол совиб
к,оладиган.
33. Янги ишга киришувчан ва бир ишдан бочща-
сига дарров утадиган.
34. Киришимли ва кунгилчан, янги одамларга мой-
иллик \ис к^илмайдиган.
35. Баъзан (вак,ти-вак,ти билан, го^ида) дарразаб.
36. Х,ар кунлик ва сердиадат ишларнинг бир хил-
лигидан кийналадиган.
37. Бардошли ва ишчан.
38. Ифодали юз ишораси, жонли имо-ишора би
лан бирга келган тез, баланд, дона-дона нут* эгаси.
39. Кутилмаган мушкул вазиятда дадилликни сак,-
лаб коладиган.
40. Разабланиш (дарразаб булиш) мумкин, но*а*
айбловларни эшитишга ток,ат кила олмайдиган.
41. Доимо тетик кайфиятда юрадиган.
42. Тез ухлаб цоладиган ва тез уйгонадиган.
43. Купинча фикри чалкаш, царор килишда шо-
ш^алок,.
44. Баъзан юзаки муло^аза юритишга, чалриб ке-
тишга мойил.
45. Сезиб цолмасликларини билганида, кинофиль-
мни куришга чиптасиз борадиган.
46. Хотиржам ва совуадон.
47. Ишларда мулох;азали ва изчил.
48. Эхтиёткор ва мулоэдезали.
49. Кута оладиган.
68
Инсомни урганиш илми
50. Нуфузини ошириш учун танишлар ичида та-
ни*ли кишилар билан яхин булишга х,аракат хиладиган.
51. Камгап ва бекорга валдирайвермайган.
52. Хотиржам, бир текис, тухтаб-тухтаб, *еч *ан-
дай ифодали хиссиётларсиз, имоларсиз, ишораларсиз
нут* сузлайдиган.
53. Вазмин ва саботли.
54. Бошлаган ишини охирига хадар етказадиган.
55. Билганларидан барчаси хам ёкдвермайдиган.
56. Бекорга куч сарфламайдиган.
57. Ишлаб чи*илган кун тартибига хатъи риоя
хиладиган.
58. Э^иссиёт, энтикиш ва шижоатлардан узини осон
тиядиган.
59. Танбех ва махтовларга кам бериладиган.
60. Гохида (вахти-вахти билан) бироз рийбат хила
диган.
61. Кунгилчан, захархандалик хилишларига идти-
фотли.
62. К^зихиш ва муносабатларда мухим.
63. Бир турдаги фаолиятдан бошхасига секин ÿ T a -
диган.
64. Барча билан муносабатларда бир хил.
65. Баъзан одамларга яхши бахо беришда уларни
жуда кам биладиган.
66. Х,амма нарсада тартибни ёхтирадиган.
67. Янги вазиятга хийинчилик билан мослашадиган.
68. Фаолиятсиз, кам харакатли, бушашган ва суст.
69. Вазмин.
70. Ихтиёрий х^зилга кулган пайтлари булган.
71. Тортинчох ва уятчан.
72. Янги вазиятда узини йухотадиган.
73. Янги одамлар билан алоха хилишда хийнала-
диган.
74. Уз кучига ишонмайдиган.
75. Баъзан сукинишни истаб холадиган.
76. ё л р и з л и к н и осон енгадиган.
69
•Ф еъ л -вт во р ва ёяув»
77. Муваффакуиятсизликлард* ру*ий тушкунлик ва
сароскмаликни *ис этадиган.
78. Уз уй-хаёлига ботишга мойил.
79. Тез толик,адиган.
80. Газеталардаги бош мак,олаларни х,ар куни х;ам
У^инвермайдиган.
81. Баъзан пичирлашгача ухшайдиган, заиф ва тинч
нут* сузлайдаган.
82. Суцбатдош феъл-атворига беихтиёр мослаша-
диган.
83. Йиглагудай даражада тез таъсирчан.
84. Танбех, ва ма^товларга ута таъсирчан.
85. Баъзан бугун *илиниши мумкин нарсани эр-
тага *олдирадиган.
86. Узингизга ва атрофдагиларга юк,ори талабни
намоён Куиладиган.
87. Гумондорлик ва сохталикка мойил.
88. Ортик, даражада таъсирчан ва тез жиззакила-
шувчи.
89. Нвдоятда таъби нозик.
90. Х,улк,и мезунондагидай унча яхши эмас.
91. Киришимсиз, уз фикр-мулох,азаларини х,еч ким
билан ба^ам курмайдиган.
92. Сусткаш ва журъатсиз.
93. Итоаткор ва гапга кирадиган.
94. Атрофдагилар ёрдами ва ^амдардлигини даъ-
ват кдолишга интиладиган.
95. Уйинда ют*азишдан кура ютиш марон^ирок,.
25-саволдан бошлаб «0» ва «5» разами билан якун-
ланувчи рак,амларни айлантириб чизинг, яъни цуйида-
ги ра^амларни: 25, 30, 35, 40, 45, 50, 55, 60, 65, 70, 75, 80,
85, 90, 95. Сиз алла*,ачон фа^млаганингиздек, бу 15 са-
вол — сохталикни ани*ловчи детектор. Лжедетектор
буйича учдан зиёд салбий жавоб берилганида суровно-
мани ишлаб, битириш х,еч к,андай мантивда зга эмас.
Модомики, саволларга юракдан жавоб берилмаган. Яна
70
И нсонни урганиш илми
синовдан утиш мумкин. Лекин энди анча юракдан,
турри жавоб бериб.
Агарда 1-20 саволларга ижобий жавоб берган
булсангиз, сиз — холерик, 21-44 — сангвиник, 46-69 —
флегматик, 71 -94 — меланхолик.
Сунгра мижоз формуласидан фойдаланиб, мижоз -
нинг барча тури буйича фоизини *исоблаб чик;асиз ва
уларнинг накдлигини микдорларда намоён к^иласиз
Ах X 100% Ас X 100% Аф X 100% Ам X 100%
Ф т = -------------- + -----------------+ ----------------+ ----------------.
АА АА
Эслашма:
Ах, Ас, Аф, Ам — мижоз маълумотлари дужжати-
да ижобий жавоблар сони (тегишлича).
А — синов саволларининг умумий сони — 80, сох-
таликни билувчи детектор саволлар х^исобга олинмайди.
ПИКНИК ВА АСТЕНИК
Коптина олимлар, жумладан россиялик ёзувшу-
нослар Д.М.Зуев-Инсаров ва В.Д.Берлов тад*и*отлари
курсатганидай, *уйидаги ру^ият турлари х>а*уида гапи-
риш мумкин: астеник, пикник, атлетик. Пикникнинг
рудой типи одамлар билан осон я*инлашиш, мулоцот-
га э^тиёж, янги муэрггда узини бемалол тута олмаслик,
сергаплик ва очи*кунгиллик билан изохланади. Асте
ник —мутло* *арама-*арши феъл-атворли, камгап одам.
Ру^ият турини етарлича аниклашни тахдил ёрдамида
амалга ошириш мумкин.
Юриш-туриппшнг айтиб утилган хусусиятлари-
га зга булиш эодида *укм юртизиш мумкин. Бунинг
учун манба берувчи графологик белгилардан бири ёзув-
даги дарфларнинг юмалокди ёки *ирралилиги санала-
ди. Шундай *илиб, ёзувни таджик; *илаётиб, профессор
Р.И. Черановский пикник ёзув тепасининг юмалокди-
71
•Ф еъ л -а т во р
ги, эгилишдан эгилишга утишнинг равон хусусияти
билан ва бурилиш, эгилишларнинг нисбатан кам сон-
лилиги билан характерланади. Мижоз хусусиятининг
бир мунча умумийлигини бирлаштирувчи атлетоидлар
ва астеникларда, эгри чизик^ар кескин бурчакли хусу-
сиятга эга. Эгри чизи*ларнинг тепаси чузилади ва би-
ридан бошх,асига кескин ^тиши к^риниб туради.
Мисол учун, Бисмаркнинг, яъни табиий астеник-
нинг дастхатини рус ёзувчиси В. Ивановнинг равшан
ифодаланган ёзуви билан солиштириб к^рилса, бири-
бирига мос келувчи эгри чизи*ларнинг ни*оятда
ухшашлигини куришимиз мумкин.
Жумладан, пикник ёзуви алох,ида чиздан *арф-
ларнинг мавжуд эмаслиги билан ифодаланади. Улар то-
монидан ёзилган сузлар эса узида бир туташ, равон
бир бутун, бир ва икки мураккаб *ия чизиклардан ту-
зилган ёзувни мужассам этади. Катталиги, шакли ва
кдалиги буйича баробар *арфлар юмалок; шаклда. Ёзув-
нинг умумий енгиллиги, эркинлиги, равонлиги, мик-
рографиядан холилигининг умумий таассуротида пик
ник ёзувининг бир-бирига ^хшашлиги кузатилади.
Астеникнинг ёзуви бир ёки бир неча щуйидаги
хусусиятлар билан ифодаланади:
- сузнинг бир неча кисмга, ^арфларга ёки бир-
бири билан борланмаган *арф б?лакларига б^линган-
лиги;
- х а р ф л а р борланган б^лса, жимжимадорлик ва
нотекислик касб этиши;
- алохида х;арфлар нотекис, катталиги, шакли,
*иялиги буйича нот^рри, юмалок; эмас, учи киррали
эканлиги билан;
- баъзан одэфларнинг юмалок; ва равон, лекин
алоэдеда х;арфларни киритишда ортик,ча ди*к;атлилик ва
анимик кузатилади;
- маълум «болага хослик», янглиш, ишончсиз
ёзиш;
- микрография;
72
Инсонни урганиш илми
- ёзувнинг тошдай к,отиб к,олганлиги, унинг на
зоиссиётда, на ёзув тезлигида узгармаслиги;
- х,арфларнинг райритабиий *иялиги.
Астеник «фикрловчилар» ва пикник «сух,батдош-
лар» ёзувидан фаркди ^ларок,, атлетик ёзуви анча фа-
олдир. Маълум даражада турли вазиятларда атлетек
«амалиётчи» узи учун танлаган рол билан боклик,. Бир
ролдан бошк,асига «амалиётчи» атлетикни утказиб, гав-
далантириш тегишли ёзувда намоён булади.
Пикник ва астениклар ёзувини тад*и* *илишда
босиб ёзишдаги фар*, босим маромидаги, босиб ёзиш
кучини ифодаловчи *ия ёзув хусусияти кузга ташла-
нади.
Профессор Д.Гуревич ёзув хусусиятининг физи
ологик изо^ини топади: пикникларда явдол кайфият-
нинг тезда узгаришига мойиллик ифодаси мавжуд.
САХИЙЛИК ЁКИ ТЕЖАМКОРЛИКНИ
АНИЦЛАШ УСУЛЛАРИ
Графолог мижозига: «Сиз куп пул сарфладингиз,
аммо мижозингизда ма*танадиган бир тийин дам йу*»,
деб айта олмаса керак. Лекин исрофгарчилик ёки зи*-
наликка мойнллмк ёзувда намоён булади. Пули йу* одам
нидоятда сахий булиши дам мумкин. Киссасида мил
лион долларга зга одам эса анча тежамкор булиши эдти-
моли дам бор. Шу сабабдан, сиз ёзувда сахиилик ёки
ажиб исрофгарчилик хислатлари намоён булганини
курганингизда ва тадлил дилганингизда, ушбу хислат-
ларнинг мавжудлигига эътибор беришингиз мумкин.
Шуни пайдаш мумкинки: «Сизда пул сарфлаш истати
мавжуд» ёки «Сизда сахийликка, олийдимматликка мой
иллик бор».
Мижозингиз дамёни маркам дулфланган ёки ланг
очи* эканлигини анидлашга ёрдам берувчи иккита усул
мавжуд: бу сузлар ва сатрлар уртасидаги орал ид,
шунингдек, цошиялар катталиги, энлилиги буйича
73
«Ф еьл-ат вор ва с»ув-*
маълум. Графолог х;ошиялар энлими, торми, улар гохи-
да тор, гохида энли булишига ахамият бериши лозим.
Агарда сузлар уртасида оралиц булмаса ва сатрлар
бири-бирининг устига чициб кетса, бу тежамкорлик-
нинг яадол белгисидир. Агар сузлар ва сатрлар ораси-
даги оралиц катта булса, бу одамнинг сахийлиги,
олийхимматлигидан далолат. Ушбу оралиц цанча кат
та булса, харажатлар номувофик, ва гайриотадий б^лма-
гунча исрофгарчиликка мойиллик кучаяди.
К^пинча одамлар киши майда ^арфларда ёзса у
тежамкор ёки \атто к,урумсок, б?лади, деб хисоблайди-
лар. Йирик квадрат шаклда ёзувчи одамни сахий, дея
санайдилар. Бу аслида ундай эмас. Х^рфлар катталиги
сахийлик ёки тежамкорликни анихлашда сузлар ва х«Р
бир с^здаги харфлардай ахамиятли рол уйнамайди.
Агар суз ва сатрлар бири-бирига зич жойлаш-
ган, царфлар эса майда булса, бундай ёзув нихоятда
тежамкорликдан нишона беради. (16-расм). Бундай одам
нафакат бошцаларга ёки ташхи махсадларга, хатто узи
учун ^ам пул сарфламайди. Агар майда ёзув сузлар
Уртасида катта оралиц билам бирга келса, унда одам
узига куп сарфлашга мойил б^лади (кичик харфлар ис-
такнинг жиддийлигидан далолат беради). У бошк,а одам-
ларга нисбатан жуда сахий.
Агар одам сузлар ва сатрлар орасида кичик ора
лиц цолдирса, царфларни эса йирик ёзса — у хам те
жамкор саналади. Шунга харамай, йирик царфларда
ёзувчи киши анча бамайлихотир ва майда царфлар-
'
16-расм
74
И м сонни урганиш илми
ХСС*
о9с>Я,
и^^оо^ои/шш »ьссриилушг 6га-
аллаА* фи.сллААмУ
Ф*ф*£' У-
/ и** асос &*м/ ^
л! Фг> . и^ &уЬр&'У.и1и* 4х& зошзб ТОи**/ь-
17-раем
да ёзувчи одам сингари вазмин эмас. Гоэода одамлар
жамиятнинг жони дили булган одамлар *урумсок* зи*на
эканлигидан хдйратда к,оладилар. Бу йирик дарфларда
ёзадиган, лекин сузлар ва сатрлар орасида оз жой крл-
дирадиган одамдир. У ^амманинг куз олдида сахийлик
билан пул сарф *илади. Лекин пулни совуришдан шах-
сий ^узур-х;аловат олиш имкони йук; булиши биланок»
унинг иерофгарчилик харжлари тухтатилади.
Агар царфлар йирик, улар орасидаги оралиц эса
анча булса, бу *олда одам сахийлиги чегара билмасдир
(18-раем). Бундай одам узига ва бопндарга харж *илишга
шайдир.
Шунинг ало^ида таъкидлаш керакки, одамнинг са
хийлиги ва тежамкорлиги борасида фа*ат х>арфлар кат-
талиги буйича хукм *илиш ярамайди.
Х^ОШИЯЛАР КАТТАЛИГИ
^ошиялар катталиги графологга одамнинг иероф-
гарчиликка мойиллик даражасини аникдашига имкон
берувчи кушимча курсатгич ^исобланади. К,о р о з н и н г
ёзиб тулдирилган варатга к;аранг. Рупарангизда рам-
кадаги сурат ва х;ошия мутаносиб равиша энли ёки тор
эканлигини аникдашга интилинг.
Варакринг х,ар тарафидан энли цошия (чап, унг,
паст ва тепа) билан ёзилган ёзув —яхши дид, к>иди-
75
« Ф съ л ~ а т вор ва с з у в »
рилган нарсага сезувчан майл ва нодир нарсаларни хулга
киритиш учун пул сарфлаш истагидан нишон беради.
Варацни дар тарафдан пропорционал fpa6 олувчи
энли х;ошияларнинг мавжудлиги — нафак»ат сахийлик
белгиси, балки пулга анча химматли нарсаларни хулга
киритишга имкон берувчи баъманилик белгиси хам-
дир. Пастда ва юцордида ^ошиялар йуц булган т>ол-
ларида чапдаги ва унгдаги энли ж,оихиялар мавжуд
лиги хам сахийлик белгиси. Лекин баъманиликдан ни
шон бермайди. Фацатгина чапда тухтаган энли
дошиялар (унгдан тор дошияларда) —курашишга ин-
тилган хулхнинг исрофгарчиликка мойиллигини намоён
хилади. Охир охибатда киши йирик харжларни майда
тежамкорлик билан тиклашга интилиб, «бир тийин ус-
тида халтираш»и «минг сум йухотиш» даги каби холатни
юзага келтиради.
Чапда цолдирилган тор дошиялар (чапда энли
дошиялар мавжудлигида) —киши узини тежашга маж-
бур хилишини, аммо у маблагаи тежаш эмас, балки
сарфлашни анча яхши куриши сабабли бунинг уддаси-
дан чихолмаслигини англатади. Эхтимол« бундай одам
оиланинг хатъий бюджети хахида сафсата сухишни
ёххирар. Аммо у бунинг уддасидан чихиш ёки чихмас-
лиги анча шубхалидир.
Купинча одамлар пулни сарфлашда тежамкорли-
ги зарурлиги борасида ran тархатганини эшитиш мум-
кин. Аекин аслида уларнинг узлари бундай хилмайди-
лар. Шунингдек, одамлар хулхи аксинча булса хам, уз
сахийлиги, олийхимматлиги билан махтанадилар. Эхти
мол, бундай одамлар пулни хандай сарфлаш борасида
яедол тасаввурга зга эмаслар.
Киши варакринг четига яцин ёза бошлаб, аста-
секин унга сурилса, цошия энли булиб цолади. Таби-
атан пулни харж хилишни ёхтирадиган одам шундай
ёзади. Бундай одам уз харажатларини маош кунида маъ-
лум пулни ажратиб хуиган холда ёки хар ойнинг би-
ринчи кунида хатъий назорат остига олади. Лекин кей-
76
И н сон н и урганиш ил ми
ин узининг пул са*ланадиган жойига хужум бошлай-
ди. Натижада ойнинг охирида пул са*лайдиган разнаси
бум-буш *олади. Кенгайган дошаяларда ёзувчи одам
умидсизликка тушмайди. У *айтадан тежашни бош-
лайди. Шуб*асизки, унинг табиий исрофгарчиликка
мойиллиги улар устидан усгун келади.
Бопща бир одам варацнинг тепасида чапда крл-
дирилган, секин-аста кичраювчи ва бутунлай й ^ о -
лувчи цошияни энли ццлади. Мазкур х;олатда исрофгар-
чиликнинг ва*тинчалик кутарилиши, тежамкорликка
ички чорлаш билан тезда босилади. Го^ида бундай одам-
да сахийлик кучайиши вужудга келади. Биринчи учра-
шувда одам пулни унта, сулга сарфлагандай туюлади. Э^ти-
мол, у уз мабларларини ба*ам куришга ваъда берган ва бу
вагьдани берган вацтда уларни амалга ошираман, деб ишон-
ган. Шунга *арамасдан, *ошиядан олинган маълумот у
бундай мажбуриятларга соди* *ола олмаслиги ва унда
тежамкорликка ииггиёк; голиб келишини курсатади.
Яна бир мисол. Ёзув жараёнида цошия (айниц-
са, чап тарафдан) баробар ццррага эга эмас: у ё энли
ёки тор, щарра год бу томонга, год у томонга бура-
лади. Бундай *ошия пулга талвасали муносабатни бил-
диради. Бундай одамлар ички туртки таъсирида пулни
сочадилар. Уз бюджетини уйлаб утиришга ва уз харж-
ларини назорат цилишга *одир эмаслар. Уларда х;озир-
ча пул бор экан, уни харжлайди. Агар пули куп булса,
улар вацтини чор утказади. Улар узларининг беташ-
виш *аётини узгалар билан бах;ам куришга шайдирлар.
Биро* пулсиз *олганларидан сунг сипо *аёт тар-
зига тез куникадилар. Бундай кимсалар *аётни ва одам-
ларни ба*о курсатгичлари билан улчамайди. Улар пул-
ларда мабларни курадилар, ма*садни эмас. Биринчи на-
муна буйича ёзган киши сингари бу одамлар *ам ре-
жалар тузади. Узига маблар, яшаш борасида ваъдалар
беради. Лекин режали харж *илишларда хеч *андай
рушнолик курмайдилар. Камдан кам бюджет борасида
уз режаларни бажарадилар.
77
«гФ еъл~ атвор ва слув»
Чапдан ва унгдан баробар тор щошиялар —киши
тежамкорлиги ва харидларида о*илона баъманилигини
намоён *илади. Агар бутун варац ёзув билам т$ла,
яъни дошшг деярли булса ёки умуман булмаса —
бу уз пулларидан имкони борича фойдаланишга инти-
лишдан нишона. Бундай одамлар нима *иммат, нима
арзонлиги ва уларни *андай тежаш лозимлиги бораси-
да нотурри тасаввурга зга буладилар. Шунингдек, уз
хатти-*аракатларида жиддий хатоларга йул *уядилар.
Хатога йул *уймаслик учун * о ро з н и н г катта ва-
рарида та*лил утказган маъ*ул. Одатда катта *ошия,
суз ва сатрлар орасида бушли* *олдирувчи одамлар
*ошиясиз ёза бошлашади. Улар кичик * ороз парчасига
ёзишга мажбур булишса, сузлар ва сатрлар орасидаги
орали*ни си*иб борадилар. Сизга кичик *огоздаги ёзув
намунасини беришса, катта *ороздаги бош*а намуна
суранг. Агар бундай намунани олиш мумкин булмаса,
катта вара**а ёзганда сузлар ва сатрлар уртасида шун-
дай орали* ва шундай *ошия *олдирадими ёки йу*ли-
гини сураш керак.
Купинча биз бир хил ми*дордаги пулга зга икки
киши хариддан сунг турлича натижа билан *айтишини
кузатишимиз мумкин: бири бош*асига *араганда анча
куп ва *иммат нарсалар сотиб олади. Биз болалар пулга
*андай ёндашишини *ам кузатишимиз мумкин: бир-
лари пулни дар*ол сарфлашни мулжаллайди, бош*аси
уларни а*чадонга солиб са*лайди.
Уларнинг пулга муносабатини олдиндан ани*лаш
ма*садида сузлар ва сатрлар уртасида *андай орали*
*олдириши ва *анчалик *ошия *олдиришига назар со-
лиш кифоя.
78
И и со и н и ургам иш илми
ТАШЦИ КУРИНИШ ВА УНИНГ
ЁЗУВДА АКС ЭТИШИ
Баланд б$й. Сатрлар охиридаги харфлар баробар
чизи*лар билан тугайди, ёзув узгарувчан, лекин жойи-
жойи билан босиб ёзилган. Чалкаш булмаган *арфлар
ва бир хил *атор буйлаб кетган; сузнинг катта *исми
боища сатрга утмайди.
Паст б^й. Безатилган гажакли чизик^ли, худди
унта буй беришига интилгандай ута чузик* х;арфлар; буш
жой к,олдирган долда суз охири ёзиб тугатилмайди ёки
бошк»а сатрга утказилади.
Урта буй. Сатр охиридаги учта х*арф тушириб
крлдирилади; сатр бошида эдрфлар старик;, баробар, охи-
рида эса сийраклашиб ва пасайиб боради.
Тулалик. Босиб ёзишнинг катта *исми харфлар-
нинг иккинчи *исмида *илинади; майда, чаплашиб кет
ган ва тугалланмаган х;арфлар учрайди.
Озгинлик. Баъзи х*арфлар г^ёки чизилгандай, с^злар
чузиб ёзилган; тиниш белгилари жуда ингичка ва майда.
К>ора сочлилар. Юк;орига кутарилувчи сатрлар; ай-
ни*са бош харфлар гажакларида курсатилганидай чи-
ройли шакл бериш истаги билан анча *унт билан чузил-
ган; х,арфларнинг узи эса кутарилган.
Саргиш сочлилар. Равон сатрлар, майда харфлар;
сатр охиридаги харфлар энсизрок, булиб к>олади; ёзув
нозик, чузилмаган.
Ёшлик. Х,арфлар чузилган, равон; тутри чизикди
сатрлар; янгиликни курсатувчи шакл бир хил интилиш
билан харфларга берилган.
Кексалик. Х,арфлар — оддий ва равон; илдам ва
равон кетган, тажрибали хулда ёзилгани каби чиройли,
тиришмасдан ёзилган; баъзан титрашлар сезиларди ва
ёзувда табиий нотекислик пайхалади.
Яцинни куриш. Сикуик; харфлар, чапланган, май
да; аста-секин кичраювчи харфлар тугашида ишонч-
сизлик, баробар хатор буйлаб жойлашган.
79
«Феъл~атвор ва е щ е »
Узокди крриш. Х>арфлар турри, кутарилган, кат-
талашувчи, эркин, юмало*, шаклларнинг чироили ту-
гатилиши билан изохланади. Нук>талар кучли тарзда
цуиилган.
Х,ИССИЁТ ВА ЁЗУВ
Ацл ва юрак уйгунлиги. Графолог учун ёзувдаги
*иялик (унгта, чапга ёки *андайдир бир *ияликнинг
мавжуд эмаслиги) жуда мухим. Я*инлик даражаси ва
уларни ифода к,илиш к,обилияти «хиссиёт шкаласи»
билан улчанади. Ёзувларни Урганаётиб, уларни улчаб
утиришингиз лозим б^лмайди ва сиз дархол *иялик
катталигини ани*лашга к,одир буласиз.
Унгта циялик. Бу ёзувдаги энг одатий *иялик-
дир. У или*, дустона табиатни очиб беради. Уз \исси-
ётларини очи* ойдин ифода этувчи ва уз *иссиётлари-
ни назоратда ушловчи одам шу тари*а ёзади. Шунга
*арамай, бу жудаям ички туртки сабабли юзага кела-
диган табиат эмас. Бундай *иялик билан ёзувчи одам
бош*а одамлар билан чи*ишиши мумкин. Чунки унинг
феъл-атворида муло*атга киришишга самимий мойил-
лик бор. У узок; ва*т ёлризликда булса, хурсанд булмайди.
Бундай одам севиб *олса, уз эдессибтларини яшир-
майди. Уз *иссиётларига жавоб талаб *илишади. Унгга
*ия ёзувчи одам уйланса (ёки турмушга чи*са) — уйда
утиришни истамайди. Аксинча у жамоат хаётидан
х,узурланади ва уз уйига дУстларини ча*иришни ё*ти-
ради.
Чапга *иялик. Бу ерда анча кескин хислатлар на-
моён булади. Бундай *иялик я*инликиинг мавжудлиги
ва уз хисларини куз-куз *илиш истаги мавжуд булга-
нида, бу хислатлар унгта *ия ёзилганга нисбатан анча
я**ол ифодаланган булади. Унгта *ия ёзиш янги роялар-
ни *абул *илишда кггтта куч-*увват ва райратни акс
эттиради. Бу ерда романтик ички турткилар анча *из-
ри н . Агар бундай ёзувда ёзган одам севиб *олгудай булса
80
И н сон н и урганиш илми
—у бир бо*ишда «*атти* севиб *олади». Севган киши-
си ундан бош*асига эътибор берса, у уз ожизлигини,
заифлигини намоён *илади.
Унгга *иялаб бзиш —рашкка ва севги муносабат-
ларини шахсан бошлашга мойиллиги мавжудлигини акс
эттиради. Х,амма одам *ам узларида *атто ёзув та*ли-
лида мутахассис эътироф этганида *ам бундай хислат-
лар борлигини тан олмайдилар. Ёлтазлик бундай одам-
ларга *арама-*арши *уйилган. Улар доимо фаолликка
му*тож ва турли хил одамлар билан учрашишни ис-
тайдилар.
Унтта *иялатиб ёзувчи одам севги дардига мубта-
ло булса — у3ига шундай *исобот бериши керакки, у
ани* ва *изи*арли *уршовга, му*итга му*тожлигини
билдирсин. Бундай романтик ва *иссиётли табиат уни
икки тарафлама зав* олишга ундайди. Э*тимол хушо-
мадга учлиги сабабдир бунга.
Ор*ага *иялаб ёзиш. Ор*ага *иялаб ёзиш — а*л
*иссиётни назорат *илишидан далолат. Агар сиз ор*ага
*иялатиб ёзувчи *ар *андай одамнинг *албини эгал-
лашни истасангиз, унутмангки, бу *албга й^л унинг
а*ли ор*алидир. Бундай одам севишга *одир. Лекин
бунга а*ли йул *уйсагина, у севиб *олади. Шунинг учун
бундай одам учун *исси@тларни таш*арига чи*ариш
хос эмас. Иштиё* эса уз-узидан тийилади.
Улар ёзувини та*лил *илувчилар учун бир ого*-
лантиришни айтиб утиш жоиз. Бу хилдаги ёзувни ёш
одамларда учратсангиз — ёзувларини унгга *иялатиш-
дан — чапга *иялатишга алмаштирганида *ам шундай
ёзган, ёзмаганликларини сураб билинг. Ёшлар (айни*-
са, ёш *излар) *иссиётлардан баланд булиши учун узла-
рини а*лли *ис зтадилар. Улар ута заковатли. Иш*-
му*аббат каби «ерга борли*» нарсалардан узларини
баланд *исоблайдилар. Графолог эса бу ёшдаги одам-
ларнинг ор*ага *иялатиб ёзишларидан *еч *айратлан-
майди. Лекин улар ёши учун узига хос булган *арф-
ларнинг йирик ва юмало* шакллари, болаларча, ёш *олда
81
«Ф съл-ат вор
долган ёзувлари билан уз феъл-атворларини очиб бе-
ришади.
Куп лолларда бундай «ясама» ^олатдан бош тор-
тиш (\арфларни opeara ^иялатиб ёзиш билан ифодалан-
ган) — ёзув биринчи — унгга ^ияланган шаклга утади.
Куп оналар ташвишланиб, сурашадики: «Бола уз ёзувини
узгартиришга к;атъий тиришиши ва opilara циялатиб ёза
бошлаши нимадан дарак беради?» Графолог уларни тин-
члантириб, уларнинг зурриёти усиш жараёнида зканли-
гига, унинг акди тараедий зтаётганига, шу боис у уз му-
стак*иллигини намоён ^илаётганига ишонтиради.
Турри ёзув. Орцага к^иялатиб ёзишда акднинг юрак
устидан назорати худди шу ерда намоён булади. Аммо
бу вазиятда *иссиётлар тушкунлиги анча равшан ифо-
даланган. Турри, циялатмасдан ёзган одам —чапга цияла-
тиб ёзган киши каби ^иссиётга бой булиши мумкин.
Унта кескин ^иялатиб ёзувчи одам —уз *иссиёт-
ларини очиц-ойдин намоён к^илса, турри ёзувчи одам
— уз *иссиётларини ифода ^илишда анча босиедир.
Турри ёзув — сирлиликка мойилликни курсатади.
Бундай одамнинг таипде ник;оби ортида эдессиётлар ту-
рёни яширинса-да, совук^онлик ва яширинлик таассу-
рсггини беради.
Купинча opeara киялатиб ёзувчи одамни тушу-
ниш мушкул. Сиз бундай ^иялатиб ёзувчи одам билан
муносабатда булсангиз, миссий портлаш белгиларига дуч
келишингиз мумкинлигига шай туринг. Совуадон та
шкой куриниш орггида з^тирослар вулцони турён уриши
мумкин. Х>еч кимса вулцон отилиши к;ачон содир були-
шини билмайди.
Унгта киялатиб ёзувчи одам сингари туррига ^ара-
тиб ёзувчи одам *ам миссий муносабатда шахсий ин-
тилишларини намоён к^илиши мумкин. Агар ундан етар-
ли зътибор курмаса — буёри рашк...
Унинг атрофидагиларни тупгуниши осон эмас. К*и-
зищ ии ва севгисини из^ор килиш учун ташаббусни
кулига олишига имкон бериш лозим.
82
И н сон н и урганиш ил ми
Юцорига кутарилувчи тик ёзув ёки с?з. К>ачон-
ки ёзув тик — на унгга, на чапга к>ияланмаган булса —
акд ва кунгил уртасида мувозанат мавжудлигидан да-
лолатдир. Бундай одамнинг узини тутиши к,атгик> на-
зорат остида. У дамма нарсани ок>илона тарозига тор-
тиб куришни, улчашни истайди. Узгарувчан дисларга
ва тасодифий даракатларига гирифтор булмайди.
Тик ёзадиган одам севгига гирифтор булса —мис
сий туйгуларини очик,-ойдин, дардол ифода дилишини
кутмаслик даркор. У билан ядинлигингиз дар кунги
яхши муносабатларнинг купайиши билан ижобий туе
олиши мумкин.
Тик ёзувчи умр йулдош хурсандчиликни ва рузрор
ташвишларини хотиржамлик билан дабул дилади. Бу
адл ва кунгил уйрунлигидан далолат. Уларда адл дам,
юрак дам бир-бирига дарши турён урмайди.
Балки дулингиздаги ёзув юдоридагиларнинг деч
бирига мос келмас. Яъни чапга, унгга ва тик диялатиб
ёзилган дарфлар бирикмасини узида мужассам этган
ёзувдир у. Унутмангки, бутун бир сатр бир тарафга
диялатиб, ундан кейингиси бошда тарафга ёзилган
долатлар дам булади. Куп долларда дар бир суз уз
диялигини узгартади. Бу ёзув муаллифи кайфиятининг
дулидир. Бу вазиятда а м ва диссиёт низода булади.
Яъни: адл — юрак билан, эдтиёткорлик — таъсирчан-
лик билан курашади. Улар узгарувчанлиги ва тирнод
остидан кир излашлари билан ажралиб туради. Бу улар-
нинг яхши ёки ёмон ниятидан эмас. Балки назорат
дилинмаган диссиётлар дурбони булганлигидандир.
Бундаи ёзув содиблари ёлриз буладилар. Купинча бе-
такрор табиатли одамларга айланадилар.
Ёзув бир тарафга дияланганини, лекин ёзилган -
ларни диктат билан кузаггилса, илмодли дарфлар («в»,
«д», «з», «у», «ц», «щ ») бошда тарафга диялатиб ёзилган
доллар дам булади. Маслан, суз унгга дия ёзилган, ил-
моми дарф зса чапга. Ёки суз opeara, илмодли дарф
лар эса унгта дия ёзилган. Бу — одам датъиятсизлиги-
83
«Ф е ъ л - а т в о р ва емув »
дан далолат. Янги танишлар, улар билан учрашиш ва
янги гояларни к;абул куилиш улар учун к^иймат касб эт-
майди.
Баъзан графологлардан сурашади: «Менинг ёзу-
вимдан севиб колганимни билиш мумкинми?» Ёки
«Унинг ёзувидан мени севиш-севмаслигини аникдаса
буладими». Бундай саволларга ижобий ёки салбий жа-
воб бериб булмайди. Ёзувда одам севишга ^одирми ёки
йу1^лиги акс этади. У кимнидир севиши ёки севмасли-
гини билиш мумкин эмас. Бундай саволларга берилган
жавоб гумон ва тахминлар доирасига мансуб. Бу гра-
фологлар ваколатига кирмайди.
Бир тарафга к^иялик та\лилида ^иссиётга бойлик,
узини узи бошк>ариш даражасини билиб булмайди. Ёзув
кдалигини бошк^а курсатгичлар билан солиштириш за-
рур. Мисол учун, чапга ^иялатиб ёзиш (оловли к>алб ва
турёнли *иссиёт белгиси) вазминликни англатувчи —
майда \арфлар, киришимли табиатни ифодаловчи —кат-
та *арфларни ёзишда ^улланилади. Бу ^иялатиб ёзиш
—одам кескинлигини очиб ташловчи кучли босиб ёзиш
билан куп лолларда бирга келади. Шунингдек, миссий-
лик, таъсирчанликдан далолат берувчи салгина босиб
ёзиш билан бирга келиши ^ам мумкин. Шу сабаб, чап
га к>иялатиб ёзувчи одам — очик,, самимий ва ^айно^
к>албдир. У жуда таъсирчан булиши *ам мумкин. Та-
жовузкор ва тийодсиз б^лса-да, эдессиётларини изх;ор
к>илишда у жудда к>урк;ок;. К,иялатиб ёзиш одамни а*л
ёки юрак бошдаришининг к^рсатгичи эмас. Бундай хис-
латларни оширувчи ёки заифлапггирувчи бош^а бир
бутун белгилар мавжуд.
Айтмо^чи, Куиялатиб ёзилган ёзув фак;ат ишц-му-
х,аббат сифати билан чекланмайди. Бундай ёзувларнинг
Узгариши бирга ишловчи, бир синфда у^увчи ёки бир
гуруздаги одамлар бир-бирлари билан келишиб кета
олиш, олмасликларини аникдашга *ам имкон беради.
Ёзувдаги ^иялик иш муносабатларида *ам муэ^м
саналади. Бирорта ширкат узига киришимли ва эркин
84
И н со н н и ургам иш ил ми
одамлар зарурлигини таъкидлайди. Шунинг учун ^ам
биринчи навбатта номзодларнинг аник» унгта ёки сулга
^иялатилган к>улёзма хужжатларига эътибор к;аратади-
лар. Купинча йирик х;арфларда, кучли босиб ёзилган,
тик ёзувга эга номзодга ижобий ба^о берилади.
Битта жойда ишлайдиганларнинг бири — opeara,
боищаси олдинга к>иялатиб, учинчиси — тик, туртин-
чиси — турли куияликлар бирикмасида ёзади. Хулоса
чик;ариш мумкинки, бу корхонадагиларнинг бир фик-
рга, битта келишувга келиши жуда к>ийин. Устоз ва та-
лаба, ота-она ва фарзанд борасида ^ам худди игу фикр-
ни айтиш мумкин.
Барча вазиятларда одамлар як>ин алок.ада булади-
лар, аммо бир- бирларини тушунмайдилар. Бунда гра-
фологнинг роли нидоятда му^имдир. У кимнинг к>ай-
нок; к,алблигини, кимнинг совуедонлигини ва кимнинг
*ар иккаласи уртасида бир хил туришини айтиб бера
олади.
Агар жамоат иштирокчилари уз феъл-атворлари
асосини тушунсалар, уйгун муносабатларга эриша ола-
дилар.
ОПТИМИЗМ ЁКИ ПЕССИМИЗМ
Ёзувнинг TyFpH тахлил Куилинишида сатрлар йуна-
лишига эътибор царатилади. Демак, матн чизик»сиз
догозга ёзилган булиши зарур.
Кимнингдир ёзувини тахдил *илмо*чи булсан-
гиз, вараеда ёти^ чизик, утказилганлигини тасаввур
дилинг. Тасаввурингиздаги чизиеда риоя этилган ёки
ундан бош тортилганлигига эътибор беринг.
Турри чизик> буйлаб йуналган ёзув — майда нохуш-
лик ва шикоятлардан хафа булиши мушкул одамга те-
гишлидир. Бундай одам уз фикрлари ва юриш-туриши
хдкрад уйлайди. Уз кайфиятини назорат остита олади.
Агар ёзув чизи1^лари юк,орига кутарилса —бу оп-
тимиздан нишона.
83
щфеъл-атаор ва сдув»
Бундай одам рухини туширмайди. Ишонч ва уми-
дини сахлаб к,олади. Олдинга интилади ва бунинг ба-
робарида шухратпараст саналадилар. У хайрихох
дустдир. Шунинг учун хам атрофдаги вазиятга яхши
мослашади.
Баъзан сатрлар катта бурчак остида юцорига чи-
хиб кетади. Бошини баланд к^тариб, ерда юрганини
унутиб хУювчи одам шундай ёзади. Атрофидаги вази-
ятни пайхамаслиги сабаб, к^пинча хатоликка йул х^яди.
бу оптимист. Бундай одам узича бахтлидир.
К,арама-харши к^ринишдаги мунтазам пастга ту-
шувчи сатрлар хам мавжуд. Бу — барчата шубха билан
харовчи пессимистнинг ёзуви.
Агар сатрларнинг пастга тушиши ноаних ифода-
лаиган б?лса, пессимизм ^зида бироз эхтиёткорлик ва
танхидийликнинг хамоханглигини мужассам этади. Бу
ёмон хислат саналмайди.
Сатрларнинг бирдан пастга тушиши —тушкун кай-
фиятдан олиб чихиш хийин б?лган, ?зига ишонган пес
симистнинг белгисидир. Т^рри, бу вахтинчалик холат.
Унинг тахлилдан олдинги ёзув намунасини к^риб чихиш
ва сатрлар бундан аввал кдндай б^лганлигига зътибор бе-
риш яхши самара беради. Дадил одамнинг вахтинчалик
сорлири яхши б^лмаслиги мумкин. Ёки тушкунлик кел-
тирувчи во*еа юз берган холагглар учрайди. Бундай холат-
ларда унинг ёзувидаги сатрлар беихтиёр пастга йфналади.
Шароит ^згариши билан сатрлар тезлик билан равон ёки
юхорига урмаловчи холатига хайтади.
Келиинг, биргаликда сатрларидаги сфзлар год
юцорига, та* пастга сакровчи узгарувчан кайфиятда-
ги одамнинг ёзувини тахлил хиламиз.
Бундай одамда вахт, жой, кайфият атрофдаги ки-
шиларга борлих равишл* мунтазам фзгариб туради. У\ар-
нинг хатьий бир й^на,\и1!1и йуь Т'лртиб талаб хилувчи
Хар хандай ишга, уй ёки моббига мослашишлари хийин.
Куплаб одамларда муваффахиятга интилмаслик
холатлари гчрайди. Узи хам. атрофидмгилар хам унинг
86
И н сон н и урганиш ил ми
муваффакуиятга к>андаи эришганидан здорон к,олади-
лар. Бундай одамларда сатрлар йуналиши ва х>арфлар
^иялиги доимийлик билан ажралиб турмаса-да, узга-
риб туради. Улар ушбу вазиятга эътиборини жалб этиш-
лари лозим. Шунингдек, узгарувчан кайфиятларини
назорат ^илишлари керак.
Ёш графолог сатрлардаги йуналиш к>андай бири-
киши ва х,арфлардаги к^иялик *осил булишига эътибор
бериш лозим. Х,арфлар кгиялигини (го* opeara, гох* унгга,
го* тик) узгартирувчи одам — сатрлар йуналишини
(юк>орига, пастга, туррига) *ам узгартиради. Доимий
к>иялик билан ёзувчи киши —сатрларни бир хил йуна
лиш билан ёзади.
Графолог ало^ида *арфларни урганишга кириш-
гунча, асосан сатрлар йуналишига к^араб таллил олиб
боради. Бу бир оила аъзолари ёзувини тад^и^ ^илишда
жуда муз^им. Агар ота-оналардан бирининг сатри
юк^орига, боища бириники эса пастга цараб кетса —баз^с
беришда келишмовчилик юз бериши тайин. Бу келиш-
мовчилик нафак>ат эр ва хотин уртасидаги муносабатда
акс этади. У болаларга *ам тегишлидир.
Айтайлик, сгга-онада сатрлар йуналиши бир зсил.
Уларнинг фарзандларидаги йуналиш бунинг акси. Яъни
ёзувдаги сатрлар йуналиши турли-туман. Бундай х;ол
фарзандлар феъл-атворидаги турлилик моз^штини ота-
она тушуниши 1^ийин эканлигидан далолат беради.
Мустаз^кам умумий манфаатлар асосига цурилган
дустлик гоз^да нотурри тушинилган кайфият туфайли
зури^ишга дучор булади. Инсоний муносабатларнинг
барча жабз^алар — уйда, ишда, мактабда ёки гуруз^арда
улар атрофидагилар таъсирланишини здесобга олишла-
ри даркор.
87
*Феъл-ат вор ва ёяув»
Х^АМКОРЛИК ЁКИ
PAKJOBAT РУХ,И
Ёзишни урганган пайтимизда бизга юмалок, х,ар-
фларни ёзишни ургатишади. Чунки бундай харфларни
ёзиш осонрок- Уша вактлар куснихатда тасвирлангани-
дек ёзганимиздан рурурлангандирмиз, э\тимол. Аекин
юмалоксимон харфларимиз бора-бора бурчаксимон
хусусиятга эга булади. Ёзувдаги бундай узгариш онг-
нинг ривожланиши ва фаолиятнинг узгариши билан
руй берди. Бирок юмалок харфлар билан ёзадиган кат-
та ёшдаги одамлар *ам мавжуд.
Юмалоц царфлар —х&мкорликка мойил киши би
лан муносабатда булаётганимизни англатади. Бундай
одам бошкалар билан шодлик ва каируларини бахам
куришни ёктиради. Ёки мехнат фаолияти, ижтимоий
фаоллигини узгалар билан бадам к^ргандагина каноат
хосил килади. Улар уз карашларини тасдиклашда кать-
ият курсатишга мойил эмас. Шунинг учун хам кимдир
ташаббус курсатишини кутади. Бундай одамлар учун
ёлриз яшаш — ^аКуИКуИй бахтсизлик. Тажовузкор шид-
датни, босимни талаб зтувчи фаолият уларга мутлако
хос эмас. Юмалок ёзадиган одамларни тушуниш кир-
рали ёзув эгаларига Караганда анча осон.
Циррали ёзув —тортишув, кимузарга мойил рух~
дан нишона беради. Бундай одам учун мустакилликка
интилиш, тафаккур, уз режаларни тузиш ва амалга оши-
риш хосдир.
Юмалок ва киррали ёзадиган одамлар уртасидаги
асосий фарк бошкалар билан якин алокага борликлик
ва рук мустакиллигидан иборат. Бундай умумий фарк-
лардан ташкари юмалоксимон ва киррасимон ёзувнинг
турли йуналишлари мавжуд. Бу мавжудликларда намо-
ён булган феъл-атворнинг бошка тахлил усуллари хам
киймат касб этади.
Агар юмалоц ёзувда бош *арфлар орасида юма-
лоцлари цам пайдо б^лса — билингки, бу одам юмшок
88
И н со н н и урган иш ил ми
феъл-атворли. Унта «бировнинг хиёфасига кириш» ва
тажовузкорона куринишга эга булиш муаммо эмас.
Циррали майда щарфлар учрайдиган юмалоц ёзув —
хамкорликка мойил кишига тегишли. Шу билан бирга,
бундай ёзув эгасида мустахилликка мойиллик ва озги-
на муромбирлик хам бор.
Юмалоц царфлар жуда йирик ёзилган б^лса-
чи?! У ход уз шахсиятини намоён хилишга мойил одам
уларни ёзганлигидан далолат беради. Бундай одамнинг
хатъий эътиходи йух- Одатий хаёт тарзининг бузили-
ши уни ташвишлантирмайди. Бундай харама- харши-
лик эхтиёткорлик ва узига ишонмаслик булиб хисоб-
ланади. Унинг билан хилинадиган хамкорлик хахида
жиддийрох уйлаб куринг.
Юмалоц ва майда ёзилган ^арфлар йирик юма-
лох харфлар каби куп учрамайди. Бундай бирикма ёзув
муаллифида аних ва равшан, эхтиёткор ак>л мслжудли-
гини курсатади. У диххат талаб хилувчи ишни бемалол
амалга ошириши мумкин. Бундан ташхари, бундай ёзув
эгаси хамкорликка хобиллик ва холис иш куриш хусу-
сиятига эгадир.
Циррали, асосан йирик ва кучли босим билан
ёзилган %арфлар — ёзув эгасининг тиришхох ва шух~
ратпарастлик табиатига эгалигини курсатади. Бундай
одамда муросага келмайдиган хадриятлар тизими мав-
жуд. У ишда ва шахсий муносабатларда тобе вазиятда
холишни ёмон куради.
Жуда майда ва ута равшан циррали ёзув —
ишни аъло д ар аж ад а уддалайдиган мутахассис ахлидан
нишонадир. У истаган натижасига эришмагунча фик-
рини чалритмайди. Бундай одам хеч нарсани «К^или-
ниши шарт!» деб хабул хилмайди. Унта асоснинг му-
химлигига етиши, баён хилинган роя ни тахлил хилиши
марокдидир.
Баъзан харфларнинг ралати ёзилганлигига гувох
булиш мумкин. Циррасимон бош * арфлар, уз ноте-
кислиги билан ажралиб турувчи майда царфлар бун-
«ГФсъл 89
га як^ол мисолдир. Бу ралати куриниш — катта ички
х;аракат кучига эга одамга тегишли. Бундай одам ода-
тий мутаассибликка риоя ^илмайди. Уни купинча *ис-
сиёт боищаради. Унинг шахсияти ноодатий ва 1^изи-
к>арли. Унда яшаш ииггиё^и баланд ва купинча одатий
тартибларга тескари. Бундай одамда кимузарлик рухи
ривожланган. У лок>айдликка йул ^уйиши мумкин эмас.
Айни пайтда узи интилаётган мацсадларга фикрини
жамлай олмайди.
К^иррасимон ёзувчи одам юмалок; *арфлар билан
ёзувчи кишига нисбатан шоищалок*. Унинг асаби билан
хазиллашманг. Йу^са янги рояларнинг охиргиси каби
секин *абул зтилишига замин яратасиз. Юмалок» ёза-
диган одам го^ида нафрат ила ^иррасимон ёзувчини
к»абул килади. У купинча узидаги ён бермаслик «фази-
лат»ини намоён этади ва журабошилик килишга инти-
лади.
Юмалок ва ^иррасимон ёзувчи одамларнинг фик-
рлаши, одатлари ва феъл-атворидаги хусусиятлари бир-
биридан мутлацо фарк; ^илади. Улар дид, к»араш ва *ара-
катларда уйрунликка эришииш жуда к^и й и н . Бундай ёзув
тахдилига оид яна бир фойдали далилни таъкидлаб
утиш жоиз. Яъни бу фар^ларни ошкор долиш одамлар
уртасида энг яхиш узаро муносабатларга эришиш им-
конини беради. Шунингдек, урнатилган муносабатлар
давомийлиги ва холислиги билан *ам зътирофга лойик*.
Мисол учун, кдфрасимон ва юмало* х^арфлар би-
рикмасини оламиз. «Т», «и», «ш», «а» ^арфлари бир-
бирига жуда ухшаш. Х,арфларда юк>ори ёйлар анод кел-
тирилмаган. Дастлаб бундай ёзувни у^иш кийин. Шунта
царамасдан, сиз унта урганиб колганингиздан кейин
уни ук>иш к^ийин булмай к»олади. Бора-бора унинг кури-
ниши ё^имлилик касб этади. Уста графологлар бу ёзув-
ни гирлянд ёзув дейишади (15-расм). У тахдил учун
жуда к*изик>арли. Х,узур, шинамлик ва дабдабани севув-
чи одам феъл-атвори унда намоён булади. Бундай ёзувга
эга одамларга бу эодда гапирилганида, улар бу фикрни
90
И м сонни урганиш ил ми
дар*ол рад к^иладилар. Курсатилган к,аршилик су*бат
давомида чик,арилган хулосанинг турри эканлигини тан
олиш билан якунланади. Бу ёзув эгалари купинча юзини
тер босганча ме*нат ^илувчи, деярли *узур нималиги-
ни билмай утувчи одамлар тоифасига мансуб. Таъкид-
лаш жоизки, гирлянд ёзув и — хузур -*аловатга туда,
енгил *аёт истагини намоён этади. Аввал таъкидлаб
утганимиздек, графолог одамнинг к,андай яшашини айта
олмайди. У ёзуви та*лил ^илинаётган одамнинг к;айси
*аётга мослигига изо* беради.
Бундай ёзув эгаларининг яна бир фазилати игун-
даки, тароват ва фусункорлик бобида уларга тенг ке-
лиш жуда к^ийин. Гирлянд ёзуви эгаларининг яна бир
сири шундаки, уларга жамоатга 6 орлик>ва ё^имли одам
лар билан учрашишга имкон берувчи иш ёкдди. Одатда
улар ме*мондуст мезбон хисобланадилар. Уй ^урилишда,
буюм, жи*оз ва кийим-кечак танлашда узларининг ноёб
дидларини якдол намоён 1деладилар.
^АМКОРЛАРНИ ТАНЛАШ
Сиз ёзувдаги 1^иялик, *арфларнинг ^иёфаси ва
катталиги, шунингдек, ёзувдаги босим, яъни — босиб
ёзиш даражаси, сатрларнинг й^налиши каби сифат-
лардан бохабар булдингиз. Улар буйича одам феъл-ат-
ворини очиб берувчи асосий фаркдар борасида били-
мингиз бор. Ю^оридаги манбаларга таяниб, уларни му-
*окама ^илишингиз мумкин. Куйида сиз учун ^изи-
*арли булган бошца мавзулар борасида фикр юрита-
миз. Демак, мавзумиз *амкорликлар борасида.
Нико* борасида, иш ёки ижтимоий фаоллик буйи
ча *амкор булган икки кишининг ёзув намунасини
кулимизда дея тасаввур килайлик. Улар бизга нималар-
ни сузлайдилар? Нималардан ого* этадилар? К,андай
сирларини бизга ошкор этмовдалар?
Таъкидлаш жоизки, бу икки ёзув намунасидаги
ухшаш жи*атлар уларнинг бир-бирига якдш хусуси-
91
«Ф еъл-вт вор ва ё*ув»
ятлари борлигидан далолат. Ёзув намунаси твдлилида
уларнинг феьл-атворида умумий хусусиятлар борли-
гини аниедаш жуда к,изик,арли машрулсггдир. Аввало бу
икки ёзувни таадослаганда, уларнинг х,ар биридаги
*ияликни солиштириб куриш лозим.
Олдинга циялатиб ёзилган ёзув — одамда мех;-
рибонлик табиати мавжудлиги белгиси. Яна ёзув эгаси
Уз фгссиётларини яширнб утирмаслигини «таъкидла-
япти». Унутмангки, бу тоифадаги одамлар уз э^иссиёт-
ларини к,ай даражада бахш этса — сиздан шунчалик
или^лик ва эътибор олишни истайднлар. Х,арфлар
*иялиги канчалик кучлн булса —одам табиати шу к,адар
к,айнок, шу *адар уз ^иссиётлари акс-садосига ташна
булади. Бундай одам ёлгазликни ёк,тирмайди. Унта му-
лок,от зарур. Уларнинг *илаётган иши, айтайлик гапи-
риши хам одамларда *изи*иш уйготади.
Орцага щиялатиб ёзилган ёзув — уз фгссиётла-
рини ифода Куилишни истамайдиган одам ёзуви. У со-
вуедонлик ила олдинга *иялатиб ёзадиган одамга феъл-
атвор жи^атидан я*инроедир. Тасодифий равишда
уларнинг ёзуви ва хусусиятлари бир-бирига ухшаб ке-
тади. Аслида бундай *иялатиб ёзувчи одам олдинга
*иялатиб ёзувчи одамга нисбатан кучлирок, севиб дол
ган булиши х,ам мумкин. Шунга к,арамасдан, унинг к,алби
аКуЛнинг к,атъий назорати остидадир. Шу сабаб у уз
э^ссиётларини очик,-ойдин ошкор килмайди. Бундай
одам гоэцида ёлриз к,олишни истаб к,олиши мумкин.
Унинг учун одамлар билан купро* гаплашиш, муло-
к;отда булиш му^им эмас. Шунингдек, чап томонга
киялатиб ёзувчи одамлар ташна булган фаолиятдаги
турли-туманлик х;ам уни *изи*тирмайди.
Агар х,ар иккала х,амкор бир хил кияликда ёзсалар
— улар бир-бирларига осон ва тез куникадилар. Вак,т
утиб ёзувлари турли киялик касб этганида х;ам улар
бир-бирларини турри тушунадилар. Феъл-атворлари-
ни тушуниш борасида муаммолар деярли вужудга кел-
майди.
92
Инсомни урганиш илми
Эр-хотин ёзувидаги цияликнинг фарцини графо
лог дархол илгайди. Графолог бутун эътиборини вази-
ятга царатади. Унинг вазифаси уларга ёзувидаги фарк,-
лар борасида муфассалрок, маълумот беришдир. У «анча
дозивдон, *айно*» эр ёки хотин бошк,асининг «совук,-
к,он» лиги — фащатгина юзаки эканлигини англаб ети-
шини таъкидлайди. «Вазмин» ининг «цизиедон» умр
йулдоши учун ^иссиётларга эрк бериши табиий экан
лигини тушунтиришга х,аракат *илади.
Аёллар анча *изик;увчандир. Улар куп лолларда уз
мвдбуби феъл-атворини тушуниб оладилар.
ЭРКАК КИШИ ЁЗУВИДАГИ
«НИЦОБ»ЛАР
Чаплашиб кетган ёзувга эга эркаклар, рухдпу-
нослар фикрига кура, биргина аёлга боглангандир.
Х,аётида боища аёлларга урин булмайди. Уларнинг х;аёти
бетухтов, алтов-далров, шошилинч, лекин кам муваф-
фа^ият хозонувчи фаолият билан утади. Жуда ишчан
ва пухталиги уларни майда-чуйда ташвишлардан халос
этади. Ишидаги бир-бирига уланиб кетувчи муваффа-
киятсизликларига ортик,ча ишончсизлик ва игубх;а к^или-
ши сабабдир. Чаплашиб кетган ёзув эгаларининг яна
бир фазилати —улар ёмонликни я^инларига *ам, бего-
наларга х,ам раво курмайдилар. Шунга к^арамасдан го-
*ида уларнинг хатти-^аракатларини тушуниб булмай
колади. Бу кутилмаган вазиятларда, ички туртки сабаб
ёки уларни бошк>араётган кимнингдир таъсирида юз
беради.
Хуснихат ёзувига эга эркак кишиларни графо-
логлар заиф ва феъл-атворсиз одамлар жумласига
цушади. Жамиятнинг к>айси синфига тегишли були-
шидан, к>андай х,аёт шароитида яшашидан к;атъи назар,
улар хаётини турли бахтсизликлардан х;имоя к^ла ола
дилар. Уларнинг ёнида кимнингдир борлиги жуда
93
«Ф еъл-ат вор ва ёлув-»
ахамиятлидир. Балки шунинг учун *ам бу каби одам-
ларнинг *аёти хотиржам ва равон, туппсунликларсиз ва
парвозларсиз окиб боради. Ра*барлар чиройли ёзув эга-
лари — икки киши учун ишлашини яхши биладилар.
Чиройли ёзув эгаларининг яна бир хислати шундаки,
орада жиддий салбий вазият юзага келмаса, улар иш-
дан бош тортмайдилар. Оилада эса улар бенук,сон со-
Хибдирлар.
Йирик ёзув серрайрат, фаол, жуда киришимли эр-
как кишиларга хосдир. Аекин бироз бефаркдик улар
учун хосдир. Бундай одам жуда акдли. Эзгулиги,
ра*мдиллиги, мардлиги, баъзан бепарволиги туфайли
айёрликдан холи.
Ёзув унгга ута ция булса — тез хафа булувчи,
^илинган ёмонликни *ар доим эсида сакдовчи, кек ту-
тувчи эркак киши царшингизда турганини англашин-
гиз мумкин.
Чап томонга ция болтан ёзув —узини ута юк»ори
бвдолайдиган, доимо диадат марказида б^лишни ис-
тайдиган тоифага тегишли эркак кишиларга хосдир. Улар
намойишкорлиги ва айни вак^гда узларини камтарин
тутишлари билан *ам ажралиб турадилар.
Цатъий тик жойлашган царфлардан иборат
ёзув — кучли ирода со*ибига хосдир. Улар режалари
устида мукаммал ишлайдиган, уларни амалга ошириш-
га астойдил х,аракат ^иладиган, жиддий одамлардир.
Бу ёзувни турма етакчининг ёзуви, дея та\лил ^илинса,
муболарага йул к»уйилмаган булади.
Юмалоц ёзув — узига одамлар эътиборини жалб
Куилишни истаган эркак кишилар ёзувидир. Уларда из-
зат-нафсини к>ондириш, к>улоч ёйиш истаги аник, ва рав-
шан ифодаланган. Бир суз билан айтганда у —тажриба-
сиз. Шунингдек, одатийликдан холи. Юмалок; ёзув —
узига бино к>уйиш, мулок;отда эркинлик, сергайратлик
ва иззатталаблик нишонаси булиб х»ам *исобланади.
Майда ёзув — эркак кишининг вазминлиги ва
э*тиёткорлигидан далолат беради. Х,арфларнинг си*и*
94
И н сон н и урганиш илми
ёзилиши эса унинг тежамкор ва э^тиёткорлигидан да-
лолатдир.
Илдам ва чаплашаб кетган ёзув — эркак киши-
нинг уддабуронлиги, фаоллиги, *ар к,андай вазиятда
осон йул топа олиши эодида «мацтанаяпти». Нима *ам
дердик, бу жуда т^рри.
Тушунарли, равон ва аниц ёзувда узун чизгщ-
лар йук^ х>арфлар баландлигининг жойлашуви бир хил
б^лса —доимий нук^таи назарга эга булган, вазмин эр
как киши ^улингиздаги матнни ёзганлигидан бохабар
булаверинг.
Camp охирида бушлиц цолдирилган ёки сузла-
ри бошца цаторга кучирилмайдиган ёзув —анча э*ти-
ёткор, айтиш мумкинки, к;урк,ок; эркак кишига хосдир.
Цаторлари охиригача тулдирилган, охирги
с^злари царфларни сшщш эвазига ёзилган ёзув —сев-
ги, хамдардлик бобида я^инларидан илтифот ва эъти-
бор кутмайдиган эркак кишининг ёзувидир. У *еч кимга
юрагини оча олмайди. Кимгадир йирлаб мурожаат
к^лиш зарурияти уни цаноатлантирмайди.
Кучли босиб ёзилган ёзув — сабр-то^атли, *ар
бир нарсага жиддий ёндошадиган, а*амиятсиз санал-
ган ишларга *ам иштиё^ билан киришувчи эркак ки-
шилар ёзувидир.
%арфлари деч цандай босимсиз ёзилган ёзув —
эркак кишининг узига хос феъл-атвор эгаси эмаслиги-
дан, куникувчанлиги «хабар беради».
95
« Ф е ъ л - а т в о р ва емув »
ТА\ЛИЛЛАР АСНОСИДАГИ
ТАЖРИБАЛАР
Орцага ция ёзувчи + Олдинга ция ёзувчи =
\АМКОРЛИК
К^ия ёзишда намоён буладиган феъл-атвордаги
фарк, ишдаги *амкор уртасида узаро тушунмовчилик-
ларга сабаб булиши мумкин.
Х,амкорлари орасида уз совуодонлиги билан аж-
ралиб турувчи ишчан одамнинг орцага ццялатиб
ёзиши бизга маълум. У уз хамкори нимадан ташвиш
^илаётганини анод билади. Фаол ижтимоий фаолиятга
у осонлик билан эришади.
Киришимли, яъни олдинга щия ёзувчи ишбилар-
мон ошна-орайнигарчиликка токкат ^ила олмайдиган
хамкорининг вазминлигига к;ул силтаб *уя к>олади. Агар
улар уз ёзувини графологга такдим ^илсалар, узлари
хд^ида цуйидаги маълумотларни оладилар: «Сиз узаро
хамкорлигингизнинг му*им жодатларини тушунтириб
бериш сало*иятига эгасиз. Самарали хдмкорлик учун
ёрдам берувчи кдддмларни амалга оширишни таклиф
к^илишга журъатингиз етади. Асосийси ишни аник,
йуналишга йуллай оласиз».
Бундан танщари, олинга ва opeara кия ёзувчи *ам-
корлар уз мажбуриятларини *ай тарзда яхши так,сим-
лай олишларини билганларида эди, тахмин ^илганидан
*ам купрок; муваффа^ият крзонган булар эдилар. Яъни:
киришимли киши одамлар билан купрок, учрашиб, кор-
хонанинг тайней ишларини юритса, вазмин киши унинг
ички ишларини амалга оширган булар эди.
Интроверт + Экстроверт = Д9СТЛИК
Узаро дустона муносабатга ухшаб куринадиган
икки одам уртасидаги арзимаган (э^гимол, кенг кулам-
даги) тушунмовчилик нимадан иборат? Агар уларнинг
96
Инсом м и урганиш ил ми
ёзувидаги кд*ялик урганилса, бу тушунмовчилик бард
ам топишига кафолат бор. Агар интроверт (ам-зако-
ватини уз ичига йуналтирган одам) экстроверт (*изи-
^ишларини узини ураб турган оламга йуналтирган одам)
муносабатларининг ухшаш ва к;арама- *арши томонла-
ри тахдил ^илинса — муаммо бартараф эпгилади. Гра
фолог эса уларнинг муносабатлари учун й^л таклиф
^илиши мумкин. Уз навбатида экстроверт уз дусти-
нинг *ул*и сохта эмас, балки унга хос булган табиий
одатларнинг о^ибати эканлигини англаб етади.
Циррали ёзувчи + Юмалоц ёзувчи =
МУЦАББАТ
Кунгилларнинг якдшлигини коррали ва юмалок,
ёзувдаги харфларнинг к^ринишидан *ам топиш мум
кин.
Циррали ёзув со*иби юмалок, ёзувчи кишига нис-
батан к>айнок, *иссиётга эга булади. Жушцин *исла-
рини уз болалари ёки уй *айвонларига эмас. балки уз
ма^буби (мвдбубаси) га таедим к,илади. У вазмин ва
сипо куринса-да, молпараст ва рашкчи булиши мум
кин. Уз ма*буби (мадбубаси) дан айрилса — орир ва
чукур жудоликни бошидан кечиради.
Юмалоц ёзув эгаси *иссиётларни унчалик чу^ур
*ис этмайди. Чунки у хаёлпарастликдан йиро^. Лекин
у *иссиётга берилувчандир. Бундам одам уз хиссиётла-
рини так,симлайди. Яъни *иссиётларининг анча *ис-
мини болаларига, уйига, уй х,айвонларига, дустларига
ажратади. Бу тоифадагиларга эоди^ий ота ёки оналик
хосдир.
Хулоса киладиган булсак, коррали ва юмалок; *ар-
флар билан ёзувчи кишилар уртасидаги никох, бир-би-
рини туигунишни ва муросага келишга шай туришни
талаб этади. Юмалок, х;арф билан ёзувчи одам —талаб-
чан ва вазмин табиатли. У х,ар бир нарсани к>андай булса
—пгундайлигича кабул к^лади. Бундай одам мавжуд ва-
97
«Ф еъл-ат вор ва ёвув»
зиятни тушуна олмайди, барчасини наддай б^лса, шун-
дай к,олдиради.
К,иррали ёзувчи + Юмалоц ёзувчи —
Х^АМКОРЛИК
Агар узаро тушунмовчилик з^амкорлик борасида
сакданиб к,олгудай б^лса — к^п лолларда iщррали цар-
фларда ёзувчи киши муносабатларда танаффус излиш
ни лозим топади. Айни вазиятда бундай феьл-атвор
эгаси учун танаффус *илиш осон эмас.
Юмалоц ёзув эгаси бу вазиятда ташодридан ваз-
мин куринса-да, деярли уйк,усини й^котади. Бутун ха-
ёлини айни вазиятдан к,андай к,утилиш фикри чулмб
олади. Китоб титади, якинлари билан маслаздетлашади,
э^ух;ук,ий имкониятларини чамалаб куради.
К,иррали ёзувчи бошлиц +
Юмалоц ёзувчи ходим — Х^АМКОРЛИК
Худди шундай та^лил ва ёндашувни узаро тушу-
ниш ва з^амкорлик борасида *ам амалга ошириш мум-
кин. Бошлицнинг циррали ёзувда ёзиши унинг талаб-
чанлигидан далолат. Ва билингки, у юмалоц ёзувда ёза-
диган ходимига нисбатан доимо сабр—гокатли б^ла-
вермайди. Бунинг сабаби тушунарли: юмалок, зодзфларда
ёзувчи киши юмалок, ёзувни матнда акс эттирувчи ки-
шиларга нисбатан шошилмасдан ва пухта фикр юрита-
дилар. Юмалок, ёзув создеблари «Акдда paco», дея таъ-
рифланади. Улар узларига ухшаган а*л-заковатли ки-
шиларни хурмат киладилар.
Юмалоц ёзувчи бошлиц +
Циррали ёзувчи ходим =%АМКОРЛИК
Энди эса юмалоц царфларда ёзувчи бошлиц
феъл-атворини тах,лил к,иламиз. Фараз килайлик,
98
Инсонни урганиш илми
унинг ж$л остида ццррали ёзулда ёзувчи ходим иш-
лайди. 1^иррали ёзувчи ходим а^лли ва райратлилиги,
тиришкокдиги билан боищалардан ажралиб туради.
Эхтимол, назарида латтачайнар булиб куринган одам-
нинг буйрук бериши унинг разабини келтирар. Кор
рали ёзувда ёзадиган ходим юмалок, ёзадиган бошли-
ри талабларини камдан-кам адо этади. Бошлик, анвд-
лик ва райрат талаб этувчи ишга ёки булимга ра*бар
цилиб кул остидаги бошк,а катъийятли ходимини
к;уяр...
Графолог барчанинг эътиборини ёзувдаги фа
рада к;аратса, бу тарафлар учун фойдали булиб чадади.
Юмало* ёзувда ёзувчи бошлад ходимининг секин иш-
лашини тушуниши мумкин. К,иррали ёзувда ёзувчи
ходим хар бир х,арфни юмалок, адлиб ёзадиган уз бош-
лирига нисбатан токатини намоён кила олишга куч топа
олади. Бупдай узаро тушуниш *ар икки тарафга фойда
келтиради.
Энг адзири, адррали ёзув эгаси худди никохдаги
каби *амкорликда *ам муносабатларни узгартиришга
биринчи булиб *аракат адлади.
Циррали ёзувчи + Юмалоц ёзувчи =
ДУСТЛИК
Дустлар уртасидаги муносабатлар хам енгил були-
ши эхтимол. Бундай вазиятда улардан бири иккинчи-
сига нисбатан ута катти* талаб хуяди. Униси итоатко-
роналикни лозим топади. Х^айратланарлиси шундаки,
юмалок адлиб ёзувчи жуда куп одамлар киррали ёзувга
эга дустларининг амри олдида итоаткорона таслим була-
дилар.
Уз-узидан равшанки, юмалок, цилиб ёзадиган
одамлар учун яхши. Чунки уларнинг крррали ёзади
ган дустлари бор. Дустларидан вазминлик, уз аклини
ривожлантириш ва хаётий сабокдар борасида «даре
олишлари» мумкин.
99
* Ф е ъ л -а т в о р ва емуа *
Шунга карамай, дустона муносабатлар бир
дустнинг боищасига тобелигини инкор килади. Графо
лог уз масла*атлари билан дустларга тент *ук;уклилик-
ка эришишига ёрдам бериши мумкин.
Йирик царфларда ёзувчи +
Майда царфларда ёзувчи =%АМКОРЛИК
Ёзувда *арфлар киялиги ва шаклидан ташцари
феъл-атвордаги фар^ни очиб ташловчи боища хусусу-
ятлар *ам мавжуд. Масалан, *арфлар *ажми.
Биринчи одам йирик царфларда ёзади ва у жуда
киришимли инсондир. Иккинчиси эса майда дарфлар-
да ёзди ва уз вазминлиги билан барчанинг зътиборига
тушган. Улар орасидаги вазиятга ба*о берайлик. Урта-
даги фарк, ручка ёки к^аламни босиб ёзишда намоён
булади. Кучли босим билан ёзувчи х;амкор катта тажо-
вузкорликка, заиф босим билан ёзувчи киши эса *ис-
сиётли табиатга эга.
Йирик ва жимжимадор бош %арфда ёзувчи +
Майда ва одатий бош царфда ёзувчи =
ЦАМКОРЛИК
Биринчиси йирик ва жимжимадор бош щарф-
ларда, иккинчиси майда ва одатий бош дарфларда
ёзадиган хдмкорлар бирикмаси кдавдарли натижа *осил
килади.
Уларнинг биринчиси эътиборталаб, *амманинг
*урматига сазовор булишга интилади. Узининг ута ки-
ришимлилиги билан ажралиб туради. Бошк;алардан фарк,
килиш истаги уни турли кумиталарга, нуфузли клуб-
ларга етаклайди. Бош х,арфлар йириклигидан ташк»ари
турли гажаклар билан безатилган булса — бу акднинг
романтик йириндисидан дарак беради. Бундай одамлар
расмда уйни тасвирлаб, кириш эшигини чапга жой-
лаштирадилар. Уз портретини ён томондан чизаётиб,
100
Инсонны урганиш илми
юзни чапга буриб тасвирлайди. Бу утганларни с о р и н и -
шидан далолатдир. Уларда чукур англаб етилмаган узи-
дан каноатланмаслик кисси мавжуд. Шунинг учун х;ам
улар боищаларнинг эътиборини тортувчи хатти-*ара-
катларини намоён киладилар.
Нисбатан майда бош дарфлар — одам узига ор-
тикча эътиборни каратишни истамаслигини ифодалай-
ди. У *аётида ва фаолияти давомида э^тиёткорлик би-
лан олра боришни истайди. Уз фикрини айтишга, янги
дустлар орттиришга шошилмайди. Шунга к;арамай, унда
турри муло*аза юритиш, ривожланган интеллект, бо-
цща одамларни тушуна олиш кобилиятлари мавжуд.
Уни кузга ташланмасликка нима мажбур этади?
Бу какда ёзувининг бошка жвдатлари гувохдик беради
Равшанки, у соя остида к,олиб кета олмайди. У улкан
режалар муаллифига айланиши мумкин. Аммо режала-
рининг амалга ошиши амри ма*ол. Лекин режалар-
нинг вужудга келиш жараёни ва уларни чукур муло-
*аза килиш одамнинг ру*иятини кутаради. Унинг уз-
узини ба*олаши жиддий равишда ортади. Бундай фик-
рлар парвозидан сунг ишга киришиш ва кузга ташлан-
майдиган булиш жуда кийиндир.
Оила даврасида бундай одамлар уз муваффакият-
ларидан намуна келтирган *олда, уз якинларини кан-
дай 5ииаш какида укитиши мумкин. Иш ва ишбилар-
монликда эришилган ютукдарни интилишлар самара-
си, деб хисоблайдилар.
Бу иккала тоифанинг *амкорлиги катта муваф-
факиятларга асос булади. Ва уларнинг муваффакиятли
натижаларга эришганлигига жуда куплаб мисоллар кел-
тириш мумкин. Биринчиси узига вакиллик, матбуот
билан учрашиш вазифасини олади. Унинг *ар доим
кули остида ишлайдиганлар билан алокада булишига
турри келади.
Иккинчиси сиёсат масалаларга, стратетя, турли
хил режалаштириш, янги корхоналар тузиш ва фаолият
йуналишларини ташкил килишга диккатини каратади.