202 3 2023 DÖNEMİ TMO HUBUBAT ALIM ŞARTLARI, BAREMLERİ VE DEPOLAMA İŞLERİ TOPRAK MAHSULLERİ OFİSİ
2 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 İÇİNDEKİLER 4 7 19 2023 Dönemi Hububat Alım Şartları, Baremleri ve Depolama İşleri A - Randevu İşlemleri B - Alım, Fiyat, Ödeme Usul ve Esasları İle Barem Uygulamaları 1- Alım Esasları 2- Barem Uygulamaları 3- Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) 4- Numune A l m a / A n a l i z İşlemleri 5- Tartı İşlemleri
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 3 44 67 55 70 61 72 B - Alım, Fiyat, Ödeme Usul ve Esasları İle Barem Uygulamaları C - Elektronik Ürün Senedi ile Alım Esasları E - Geçici Alım Merkezleri Ç - Ticaret Borsası Spot Piyasasında Alım İşlemleri F - Bilgi İşlem Konuları D - Depolama Prensipleri G - Genel Hükümler
4 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 2023 Dönemi Hububat Alım Şartları, Baremleri ve Depolama İşleri Emanet alım yapılmayacaktır. 19/05/2023 tarihli ve E-46095028-106.01-1120774 sayılı talimatımızda belirtildiği üzere; ÇKS belgesi olan üreticilerden taahhütname karşılığı teslim edilen ürünlerin müdahale alım fiyatlarının açıklandığı tarihten itibaren 10 takvim günü içinde teslim ettiği miktar kadar (son kamyon hamulesi dahil) geri alınması veya TMO’ya satılması gerekmektedir. Ürün sahiplerinin bu süre içerisinde ürününü teslim ettiği TMO iş yerine müracaat etmesi gerekecektir. 2023 dönemi buğday, arpa, çavdar, tritikale ve yulaf alım fiyatları 6 Haziran’da açıklanmıştır (Ek-1). Peşin alımlara 7 Haziran 2023 itibariyle başlanacak, 30 Nisan 2024 itibariyle son verilecektir.
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 5 Bu kapsamda taahhütname karşılığı teslim ettikleri ürünlerini 17/06/2023 tarihi mesai saati bitimine kadar geri çekilebilecekler veya ÇKS belgesindeki üretim miktarı kadarını TMO’ya satılabileceklerdir. Ürün sahiplerinin taahhütname karşılığı teslim ettikleri ürünler için 17/06/2023 tarihi mesai bitimine kadar iş yerlerimize müracaat etmemeleri hâlinde, ürünlerinin tamamı peşin alım işlemine tabi tutulacaktır. Bu Genel Yazı’nın alınmasını müteakip, taahhütname karşılığı ürün bırakan üreticilerin ürünü TMO’dan geri çekmesi hâlinde; ürünün depoya girdiği tarihten itibaren geri çekildiği tarihe kadar olan (ürünün girdiği ve çekildiği gün dahil) süre için 1 TL/Ton/Gün+KDV depo kira ücreti alınacaktır. ÇKS’de belirtilen miktar kadar ürünün peşin alıma dönüştürülmesi hâlinde ise depolama ücreti alınmayacaktır. Taahhütname karşılığı alınan ürünlerin iadesinde oluşan noksanlıklar, o iş yerindeki stoklardan karşılanacaktır. Noksanlık oluşan ürün, o işyeri stoklarında bulunmuyorsa ürün bedeli TÜRİB’de aynı cins ve grupta işlem gören ve iade talebinin yapıldığı tarihten önceki 5 işlem gününde oluşan ağırlıklı ortalama fiyattan ürün sahibine ödenecektir.
6 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 2023 dönemi hububat alımlarında uygulanacak usul ve esaslar aşağıda belirtilmiştir: Hububat (buğday, arpa, çavdar, tritikale ve yulaf) peşin alımları, geçtiğimiz yıllarda olduğu gibi randevulu olarak yapılacaktır. 2023 alım döneminde; buğday, arpa, çavdar, yulaf ve tritikale ÇKS kaydı bulunan üreticilerden ürün bazında ÇKS’de kayıtlı üretim miktarı kadar peşin olarak alınacaktır. Depolardan optimum faydalanılması, atıl kapasite oluşumunun önüne geçilmesi, ekmeklik buğday alım analizlerinin kolaylaştırılması ve oluşan tereddütlerin bertaraf edilmesi amacıyla, 2023 alım döneminde ekmeklik buğdaylarda çeşit ayrımı yapılmayacak olup renk hakimiyetine göre kırmızı ve beyaz olarak alınacaktır. Önceki yıllarda matbu form olarak kullanılan “Ürün Analiz Fişi” yürürlükten kaldırılmıştır. 2023 alım sezonundan itibaren matbu ürün analiz fişi yerine stok modülünden alınacak “Ürün Belgesi” kullanılacak olup A4 boyutundaki boş kağıda 2 nüsha halinde yazdırılacaktır. Tüccar ve şirketlerden peşin alım yapılmayacaktır.
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 7 2023 A - RANDEVU İŞLEMLERİ
8 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 1-Randevular, internet üzerinden www.tmo.gov.tr veya randevu.tmo.gov.tr adresinden alınabileceği gibi başmüdürlük ve şube müdürlükleri ile ajans amirliklerinden de alınabilecektir. 2-Randevu alma işlemi, gerçek kişiler için T.C. kimlik numarası; ÇKS belgesi olan tüzel kişiler için vergi numarası ile yapılacaktır. 3-Üreticilere, ürün bazında Çiftçi Kayıt Sistemi’nde (ÇKS) kayıtlı ürün miktarı kadar randevu verilecek ve sistem ÇKS bilgilerini otomatik olarak sorgulayacaktır. 4-Üreticiler, randevu almadan önce İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüklerinden ÇKS bilgilerini güncelleyeceklerdir. 5-Randevu alma işlemlerinde “Kuruma Vereceğiniz Ürün” bölümünde, ekmeklik ve makarnalık buğday ayrımı bulunmamakta olup sadece buğday randevusu verilecektir. 6-Üreticiler, randevu almak istediklerinde “Kuruma Vereceğiniz Ürün” hanesinde sadece seçtikleri ürün için randevu alabilecek, ayrıca ÇKS’de kayıtlı seçtiği ürüne ait alan ve üretim bilgilerini görebileceklerdir.
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 9 Örneğin; ÇKS’de buğday kaydı olan bir üretici “Kuruma Vereceğiniz Ürün” hanesinde buğday ürününü seçmesi durumunda sadece buğday için randevu alabilecek ve sadece ÇKS’de kayıtlı buğdaya ait bilgileri görebilecektir. 7-Randevu programında iş yeri bazında yönlendirme ve limit girişi gibi düzenlemelerin yapılması hususlarında başmüdürlükler yetkilidir. İş yeri kapasitesinin tamamı ÇKS belgesi olanlara tahsis edilecektir. 8-Alım noktası bilgilerine ait tüm veri girişleri başmüdürlüklerce yapılacaktır. Buğday, arpa, çavdar, yulaf ve tritikale ürünlerinin her biri için ayrı bir limit girişi yapılacaktır. 9-Randevu alma aşamasında, ÇKS’de tanımlı bulunan ilçeye göre ürünün teslim edilebileceği iş yerleri otomatik olarak ekranda görülecektir. 10-Üreticiler, asgari 5 ton için randevu alabileceklerdir. Ancak, ÇKS’de kayıtlı toplam üretim miktarı 5 tonun üzerinde olup son randevu için kalan miktar 5 tondan düşük ise bir kez randevu alabilecektir. Örneğin; ÇKS’de 14 ton buğday olan bir üretici 6 ton + 6 ton olmak üzere 2 randevu alacak, kalan 2 ton
10 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 hakkı için sadece bir defaya mahsus olmak üzere 2 tonluk randevu alabilecektir. 1 ton + 1 ton olarak randevu verilmeyecektir. 11-Bir üretici, bir günde, bir kez randevu alabilecektir. 12-Üreticiler, bir iş yeri için günlük en fazla 120 ton randevu alabileceklerdir. Ürün sahibi günlük aldığı randevu miktarından daha fazla ürün teslim etmek istemesi durumunda iş yeri yoğunluğuna göre randevulu bekleyen üreticilerden sonra alınabilecektir. 13-Üreticiler, ÇKS’de bulunan kayıtlı üretim yerine göre ürününü verebileceği her bir iş yeri ve ürün için gün içerisinde en geç saat 14:00’a kadar randevu alabileceklerdir. 14-Günlük Randevu Listeleri tüm işyerlerinde sadece isim, soy isim ve TC kimlik numaralarının son 3 hanesini içerecek şekilde (Örneğin; TC: ********731) herkesin göreceği bir noktaya asılacaktır. 15-Bir üretici farklı günlerde en fazla 3 adet randevu alabilecektir. Bu 3 randevudan 1 tanesine gelinmesi veya iptal edilmesi durumunda yeni bir randevu alınabilecek, randevunun 1 tanesine gelinmeden ya da iptal edilmeden 4. randevu alınamayacaktır.
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 11 16-Ürün sahibi ÇKS’deki üretim miktarı kadar teslimat yapması durumunda (son araç hamulesi alınacak) sonraki günler için randevusu varsa alınan randevular sistem tarafından otomatik olarak iptal edilecek ve bir daha randevu alamayacaktır. Örneğin; ÇKS’de 50 ton üretimi olan üretici, 20 ton, 20 ton ve 10 ton olmak üzere 3 ayrı randevu almış olsun. 1. randevusuna 20 ton, 2. randevusuna ise 30 ton ürün teslim etmiş toplamda teslim etmiş olduğu ürün miktarı ÇKS’deki üretim miktarı kadar yani 50 ton olduğu için 3’üncü randevusu sistem tarafından otomatik olarak iptal edilecektir. 17-Üreticinin teslim ettiği ürün miktarı ÇKS miktarını aştığı (-muhasebeleşmeden- ürün depoya dökülmeden Eksper/Ziraat Mühendisi tarafından depo teslim fişine girilen tahmini kilo ÇKS limitinden düşecek şekilde sistem programlanmıştır.) durumda o gün kalan randevusu varsa ve toplam teslim ettiği miktar toplam ÇKS limitini aştıysa sistem uyarı verecek ve üreticinin ürünü alınmayacaktır. Örneğin; üreticinin ÇKS’den kalan 15 ton randevusu olsun, aynı güne 20’şer ton 2 kamyon getirmiş olsun. İlk kamyon tartıldığında tahmini kilo ÇKS limitinden düşecek, 2. kamyon ÇKS limitini aştığı için sistem uyarı vererek alım işlemine tabi tutulamayacaktır.
12 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 18-Günlük ve sezonluk randevu miktarları, iş yerinin maksimum alım kapasitesi ve diğer hususlar göz önünde bulundurularak sisteme hasat öncesi girilecektir. Randevu sisteminde alım noktası, açılış-kapanış tarihleri, aktif-pasif durumu, alım noktasındaki hinterland (il-ilçeler), günlüksezonluk alım miktarlarına dikkat edilecektir. Günlük, sezonluk ve cari gün alım kapasitelerini arttırma ve azaltma, alıma başlama, son randevu alınacak tarihleri belirleme ve randevu yönetimi yetkisi başmüdürlerdedir. Bu yetki, başmüdürce uygun görülen diğer personele de (başmüdür yardımcısı, şube müdürü, servis şefi, ajans amiri vb.) devredilebilecektir. Yetkilerin kullanımında suiistimale meydan verilmeyecek, suiistimale sebep olan kişi hakkında gereken işlem yapılacaktır. Randevu yönetimindeki gereksiz kullanıcılar var ise acilen pasife alınacaktır. 19-Ticaret borsaları üzerinden alım yapan işyerlerinde üreticiler ürünlerini, hem borsa üzerinden hem de doğrudan iş yerine gelerek TMO’ya satabileceklerdir. Bu kapsamda doğrudan iş yerimize gelerek ürünlerini satmak isteyen üreticilerden alım randevulu yapılacaktır. Randevusu olmayan ancak TMO’ya borsada ürün satmış olan üreticiler, randevulu üreticilerden sonra iş yerinde randevu alarak ürünlerini teslim edebileceklerdir. Aynı gün boş kapasite olmaması durumunda ise
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 13 ertesi gün veya günlerde ürün verebileceklerdir. Alımlarda, randevu alarak doğrudan işyerlerimize gelen üreticilere öncelik tanınacaktır. 20-Alımlar, TMO ile protokol imzalayan lisanslı depoların bulunduğu noktalarda lisanslı depolar üzerinden de yapılabilecektir. Üreticilerin herhangi bir nedenle (lisanslı depo dolduğunda veya lisanslı depoda o koddan depo yoksa) ürünlerini Kurumumuza getirmeleri durumunda randevu sistemi açılarak alımlar randevulu olarak yapılacaktır. 21-Randevu alarak iş yerlerine gelen ürün sahiplerinin ürününü herhangi bir nedenle TMO’ya vermekten vazgeçmesi veya analiz neticesinde ürününün reddedilmesi durumunda; üreticinin reddedilen ürün miktarı için tekrar randevu alabilmesi amacıyla düzenlenmiş olan ürün belgesinde TMO RED veya Üretici RED mutlaka yapılacaktır. Ürün belgesinde TMO RED veya Üretici RED yapıldığında; red gerekçelerinin takibi stok modülünde yapılabilmektedir. Stok İşlemleri → Alım → Alım İşlemleri → Raporlar → Red Edilen Ürün Belgelerinden görülmektedir. TMO tarafından RED edilen ürün için Stok Modülünün Ürün Belgesi bölümünde RED yapılmasına müteakip açılan panelde ürünün RED gerekçesi mutlaka yazılacaktır.
14 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 22-Randevular, randevu tarihinden bir gün önce saat 18.00’e kadar internet üzerinden veya iş yerlerine müracaat edilerek iptal edilebilecektir. İş yerine yapılan başvurularda ise kimlik beyan edilmesi şartıyla dilekçe alınacaktır. 23-Üreticiler, almış oldukları randevularını iptal etmeden iki kez gelmemeleri durumunda sistemden bir daha randevu alamayacak; daha sonraki tarihler için alınmış olan randevuları da iptal edilecektir. Bu husus, ikaz olarak randevu sayfasında yer almaktadır. 24-Herhangi bir nedenle alımlara ara verilmesi durumunda, mevcut randevular gün içerisinde mutlaka bitirilecektir. Randevuların bir gün sonraya sarkıtılmamasına gayret gösterilecektir. Ancak herhangi bir sebeple (yağış, elektrik kesintisi, cihaz arızası vb.) alımlara ara verilmesi durumunda, alınan randevular mümkün olan en kısa sürede bitirilecektir. 25-Randevu verilirken üreticilerle iletişim kurmak amacıyla mutlaka güncel cep telefon numaraları sisteme girilecektir. Ülke genelinde hasadın yoğunlaşmasıyla birlikte iş yerlerinin randevulu dolu gün sayısı artacağından randevulu dolu gün sayısını azaltmak ve randevuların gerçekleşme oranını arttırmak amacıyla randevu takip sistemi
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 15 uygulanacak; bu kapsamda başmüdürlüklerde randevu alanlarla iletişim sağlanacak, diksiyonu düzgün bir personel görevlendirilecektir. Ancak alımı yoğun olmayan işyerlerinde ürün sahiplerinin aranmasına ihtiyaç olmayacaktır. Görevlendirilen personel; *İçinde bulunulan günden sonraki 3 güne ait başmüdürlük, şube ve bağlı iş yerlerinin randevu listelerini alacak, randevu alan kişilerle telefonla tek tek görüşüp randevularını hatırlatarak gelip gelmeyeceklerini soracaktır. Örneğin; 7 Haziran günü 8-9-10 Haziran günleri için randevu alanları, 13 Haziran günü 14-15-16 Haziran günü için randevu alanları arayacaktır. Bu şekildeki aramalar, dolu gün sayısı bitirilene kadar devam edecektir. *Yapılan görüşmelerin kayıt altına alınması amacıyla hazırlanan Randevu İletişim Formu, yazı ekinde gönderilmektedir (Ek-2). Söz konusu form bir defter hâline getirilecek olup Randevu Defterinde her sayfanın takip eden numarası olacaktır. Randevu Defterinin her sayfasına iş yeri kaşesi vurulacak ve defter başmüdür tarafından imzalanacaktır. Randevu Defteri tarih bazında tüm iş yerlerini kapsayacak şekilde günlük olarak doldurulacaktır.
16 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 *Yapılan görüşmelerde, görüşmenin güvenlik açısından kayıt altına alındığı belirtilerek görüşülen kişinin randevu alan kişi olup olmadığı teyit edilecektir. Görüşülen kişi randevu sahibi değil ise mutlaka randevu sahibi ile görüşme sağlanacaktır. *Ayrıca randevu sahipleri ile yapılan görüşmelerde; üreticilerin randevularını iptal etmeden iki kez gelmemeleri hâlinde 2023 döneminde bir daha randevu alamayacakları ve daha sonraki günler için almış oldukları randevularının da sistem tarafından otomatik olarak iptal edileceği hatırlatılacaktır. *Ürün sahiplerine randevu alınıp randevuya gelinmemesi hâlinde, iş yerinin randevu alınıp getirilmeyen miktar kadar atıl kalacağı ve randevunun iptal edilmemesi nedeniyle atıl kalan bu kapasitenin diğer üreticiler tarafından kullanılamayacağı belirtilecektir. Bu nedenle randevu alıp gelemeyeceklerin randevularını iptal ederek diğer üreticilerin randevu almalarına imkân sağlamaları gerektiği vurgulanacaktır. *Randevu sahibiyle yapılan görüşmede randevuya geleceğini bildirmesi hâlinde, ekli listede bulunan “Randevu Durumu (Gelecek/Gelmeyecek)” sütununa “Evet” yazılacak ve herhangi bir işlem yapılmayacaktır.
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 17 *Randevu sahibinin randevusuna gelemeyeceğini bildirmesi hâlinde, ilgili kısma “Hayır” yazılacak ve ürün sahiplerine almış oldukları randevularını randevu tarihinden bir gün önce saat 18.00’e kadar internet üzerinden iptal etmeleri veya aynı saate kadar iş yerine gelerek iptal ettirmeleri gerektiği söylenecektir. *Aranacak tüm ürün sahiplerinden net bilgi alınacak ve randevu iletişim formunda yer alan bilgiler eksiksiz doldurulacaktır. Başmüdür tarafından her gün Randevu Defterine kaydedilen görüşme bilgileri incelenerek iş yeri kapasitesinin atıl kalmaması sağlanacaktır. *Belirtilen saate kadar randevularını internet üzerinden veya iş yerine gelerek iptal etmemeleri durumunda randevusuna gelmeyeceğini beyan eden ürün sahiplerinin randevuları, başmüdür tarafından görevlendirilen personelce iptal edilecek ve iptal edilen randevu listesi başmüdür tarafından onaylanarak klase edilecektir. 26-Pazar günleri için randevu verilmeyecek olup ihtiyaç duyulması halinde pazar günleri için randevu verilmesi hususunda başmüdürler yetkilidir.
18 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 27-Kamu Kurum ve Kuruluşlarından yapılacak alımlarda randevu şartı aranmayacaktır. 28-TMO’nun 2023 alım döneminde de hububat alımlarının iş yerlerinde randevulu sistemle yapılacağı hususunun Tarım ve Orman İl ve İlçe Müdürlüklerine, Ziraat Odası Başkanlıklarına, Ticaret Borsalarına, iştigal alanı tarımsal üretime yönelik olan resmî ve özel kuruluşlara, köy muhtarlıklarına, üreticilere ve diğer paydaşlara duyurulması sağlanacaktır.
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 19 2023 B- ALIM, FİYAT, ÖDEME USUL VE ESASLARI İLE BAREM UYGULAMALARI
20 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 Kurumumuz ile lisanslı depo şirketleri arasında protokol imzalama süreci devam etmekte olup protokol imzalanan lisanslı depo şirketlerine ait bilgiler, Kurumumuz web sayfasında “Anlaşmalı Lisanslı Depolar” bölümünde yer almaktadır. Protokol imzalanan lisanslı depoların bulunduğu yerlerdeki işyerlerimizde alım yapılabilecektir. Uzun süreli kiralama (USK) garantisi kapsamında Kurumumuz kullanımında olan depoların bulunduğu yerlerdeki alımlar, bu depolarda yapılabileceği gibi lisanslı depolar üzerinden ELÜS yoluyla da yapılabilecektir. Kurumumuz tarafından 2023 dönemi için uygulanacak hububat alım fiyatları Ek-1’dedir. Alım fiyatları sisteme Genel Müdürlük tarafından girilmiş olup iş yerlerince alım fiyatları ile ilgili herhangi bir giriş yapılmayacaktır. 2023 döneminde de her ürün koduna ait tek bir alım fiyatı belirlenmiş olup bilgisayar otomasyon programına girişi yapılmıştır. Dolayısıyla analiz değerlerinin doğru bir şekilde girilmesi gerekmektedir. Ödemeler ürün teslimatına (TMO ve ELÜS) müteakip 30 gün içerisinde yapılacaktır.
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 21 1.1-2023 dönemi itibariyle ekmeklik buğday bareminde çeşitler kaldırılmıştır. Bu itibarla alımlarda önceki yıllardan farklı olarak sert ekmeklik buğday ve diğer ekmeklik buğday ayrımı yapılmayacaktır. Ekmeklik buğdaylar renk hâkimiyetine göre kırmızı ve beyaz ekmeklik buğdaylar olarak sınıflandırılarak depolanacaktır. 1.2-Pazar günleri alım yapılmayacaktır. Ancak ihtiyaç duyulması halinde pazar günleri alım yapılması konusunda başmüdürler yetkilidir. 1.3-Kurumumuza yapılacak ürün teslimatı sadece ürün sahipleri tarafından yapılacaktır. İnternet üzerinden randevu alınırken de sistem uyarı vermektedir. Söz konusu uygulamadan randevusu bulunan üreticiler öncelikle haberdar edilecek ve konu tüm alım noktalarında ürün sahiplerinin görebilecekleri şekilde ilan edilecektir. Ürün sahibinin herhangi bir sebeple ürün teslimatı yapamayacak olması durumunda teslimat, vekâlet (noter onaylı) verdiği kişi tarafından yapılabilecektir. 1.4-Eski yıl mahsulü veya ithal ürünler (ELÜS dahil) kesinlikle alınmayacaktır. 1- Alım Esasları
22 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 Eski yıl mahsulü veya ithal ürünün Kurumumuza satışının yapıldığı ya da yapılmaya çalışıldığının tespit edilmesi halinde üreticinin Kurumumuza ürün satışı 2 yıl engellenecektir. Randevu almak isteyen üreticiler bu hususla ilgili hazırlanan taahhütname metnini Kabul etmeden/ onaylamadan randevu alamayacaklardır. Bu durumun tespit edilmesi halinde işyerince bir tutanak düzenlenecek ve üreticinin stok modülüne “Yasaklı Üretici” olarak girişi yapılacaktır. Yasaklı Üretici girişi; Stok İşlemleri → Alım → Alım İşlemleri → Ürün Belgesi menüsü içinde “Yasaklı Üretici” bölümünden yapılacaktır. Kayıt işlemi yapıldıktan sonra, tespitin yapıldığı tarihteki ve sonraki günler için almış olduğu tüm randevular ile lisanslı depolardan gelen tüm alım emirleri iptal edilecektir. Aynı zamanda sistem, üreticinin ülke genelinde iki yıl süreyle TMO’ya ürün (haşhaş kapsülü hariç) satmasını (ELÜS dahil) engelleyecektir. Stok Modülünün Ürün Belgesi bölümünde Yasaklı Üretici butonunun seçilmesini müteakip açılan panele yasak gerekçesi, tutanak tarih ve sayısı da mutlaka yazılacaktır. Yasaklı üreticiler; Stok İşlemleri → Alım → Alım İşlemleri → Raporlar → Yasaklı Üretici listesinden de görülmektedir.
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 23 Bu şekilde alım yaptığı tespit edilen lisanslı depolar için yine bir tutanak düzenlenerek konu Genel Müdürlüğe bildirilecektir. Genel Müdürlük tarafından söz konusu lisanslı depo ile imzalanan protokol tek taraflı feshedilecektir. Ayrıca lisanslı depoların lisans iptalleri ve yetkili sınıflandırıcı personelleri ile ilgili Ticaret Bakanlığı’na Genel Müdürlüğümüzce bildirimde bulunulacaktır. Bu husus üreticilere, lisanslı depolara ve yetkili sınıflandırıcılara işyerlerimizce duyurulacaktır. 1.5-Alımlarda, her araçtan ürünü temsil eden numune alınacak ve analize tabi tutulacaktır. 1.6-Alımların analizle yapılması esastır. Protein cihazı ile analiz 1 (bir) kez yapılacaktır. TMO’ya ürün getirenler dışındaki üçüncü şahıslara protein cihazıyla analiz, kesinlikle yapılmayacaktır. Stok modülünde barem sınırları içerisinde olan buğdayın düşük vasıflı olarak alınmasını önlemek amacıyla doğrudan düşük vasıflı buğday kodu seçilerek alım yapılması engellenmiştir. Bu nedenle stok modülünden ilk önce ana ürün kodu seçilecek, analiz neticesinde herhangi bir had yönüyle barem sınırları dışında olan ancak satın alma sınırları içerisindeki buğdaylar düşük vasıflı buğday kodu ile satın alınacaktır.
24 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 1.7-Başmüdürlük hangi lisanslı depo üzerinden alım yapacaksa stok modülü giriş ekranından “alım noktası” olarak söz konusu lisanslı deponun ismini mutlaka seçmesi gerekmektedir. 1.8-Buğday, arpa, çavdar, yulaf ve tritikale ürünlerine ait ÇKS kaydı olan üreticiler, üreticilerin ortağı olduğu kooperatif ve birlikler ile diğer kesimlerden bu ürünlerde ÇKS’de kayıtlı üretim miktarı kadar alım yapılacaktır. 1.9-Kamu Kurum ve Kuruluşlarından yapılacak alımlarda ÇKS belgesi istenmeyecek olup üretim yaptıkları arazi varlığına ait verim ve ekilen alanın gösterildiği resmi bir belge talep edilerek alım yapılacaktır. Söz konusu belge, resmi nitelik taşıdığından ilgili servis tarafından kayıt altına alınarak klase edilecektir. Bu kapsamda gerçekleştirilecek alımlarda randevu şartı aranmayacaktır. 1.10-ÇKS’ye kayıtlı üreticinin vefat etmesi durumunda ürün alımları 21/07/2017 tarih, E.189538 sayılı talimatımızda belirtildiği şekilde yapılacaktır. 1.11-İş yerlerimizde alımı yapılan ürünler; öncelikle kapalı depolara ve MAYDÜ tipi depolara depolanacaktır. Bu depoların yeterli olmaması hâlinde; piyasadan kiralanacak uygun kapalı depolara, yoksa açık yığınlara alım yapılacaktır.
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 25 1.12-2023 döneminde de ÇKS belgesi olan kesimler ve Kamu Kurum Kuruluşları üretici olarak değerlendirilecek boşaltma ücreti alınmayacaktır. 1.13-Ürün alımlarında damperli ve dampersiz araç ayrımı yapılacaktır. Eksper/ziraat mühendisi tarafından ürün belgesi tanzim edilirken aracın damperli ve damperinin çalışır durumda olduğu ürün sahibi ya da araç şoförüne sorulacak, alınacak cevaba göre boşaltma şekli damperli veya dampersiz olarak ürün belgesinde belirtilecektir. Ürün belgesinde yer alan “Boşaltma Şekli” bölümüne eksper/ziraat mühendisi tarafından girilen damperli, dampersiz vb. boşaltma şekli depo teslim fişine otomatik olarak yansıyacaktır. Depo teslim fişinde yer alan boşaltma şekli (damperli, dampersiz vb.) ürünü teslim alan depo teknisyeni/ ambar memuru tarafından kontrol edilecektir. Depo teslim fişinde yer alan boşaltma şeklinin hatalı olması durumunda, ürünü teslim alan depo teknisyeni/ambar memuru tarafından depo teslim fişinin üzerine el ile doğrusu yazılacaktır. Depo teslim fişinde yer alan “Boşaltma Şekli”nde herhangi bir değişiklik var ise eksper/ziraat mühendisi tarafından ürün belgesinde yer alan boşaltma şekli kısmında gerekli düzeltme yapılarak ürün belgesi yazdırılacaktır.
26 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 Ürünün depoya boşaltılması sırasında depoya ürün almakla görevli personel, depo teslim fişinde araçların boşaltma şekliyle ilgili hususa dikkat edecek, damperli olan ancak herhangi bir nedenle damper çalışmayan araçlar için eksper/ ziraat mühendisi ile görüşerek boşaltma şeklinin dampersiz olarak değiştirilmesini sağlayacaktır. 1.14-İşyerlerimizce yapılan ilk alıma ait ürün belgesi Genel Yazı ve eklerinde belirtilen hükümler kapsamında işyerlerimizce kontrol edilecektir. Herhangi bir hata görülmesi durumunda yeni bir ürün belgesi oluşturulmadan Genel Müdürlüğe bildirilecektir. 2 - Barem Uygulamaları 2.1-Alımlar, Ek-3’teki “Hububat Alım Baremi ve Satın Alma Şartları”na göre yapılacaktır. Alım ve depolamada kullanılacak kod ve gruplar Ek4’te belirtilmiştir. 2.2-Canlı haşere (ambar zararlısı) ihtiva eden ürünler kesinlikle alınmayacaktır. Fumige edilmiş ürünler, fumigasyon belgesi varsa alım işlemine tabi tutulacaktır.
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 27 2.3-Beyaz / Kırmızı Ekmeklik Buğday ve Makarnalık Buğday, çeşidine bakılmaksızın kendi kodu ile alınarak depolanacaktır. Ekmeklik ve makarnalık buğday baremi sınırları dışında kalmasına rağmen satin alma sınırları içinde olanlar, düşük vasıflı ekmeklik / düşük vasıflı makarnalık buğday kodu ile alınacaktır. 2.4-Ekmeklik buğdaylar da, çeşidine bakılmaksızın renk durumuna göre beyaz olanlar beyaz ekmeklik buğday kodu ile kırmızı olanlar ise kırmızı ekmeklik buğday kodu ile satın alınacaktır. Ekmeklik buğday satın alma şartlarında belirtildiği gibi 1210 kodlu beyaz ve 1220 kodlu kırmızı ekmeklik buğdayda zıt renk oranı %25,01’den %50,00’a kadar olanlar renk hakimiyetine göre 3.grup kırmızı veya beyaz ekmeklik buğdaylar grubunda değerlendirilir. Alım analizi sonucunda 3. grup (1213 ve 1223) çıkan ekmeklik buğdaylarda zıt renk oranı grup belirlemeyecek, renk hâkimiyetine göre kendi grubundan barem uygulanarak satın alınacaktır. Örneğin; Alım analiz sonucu kodu 1210-1 olarak belirlenen beyaz ekmeklik buğdayın içinde %28 kırmızı ekmeklik buğday olması durumunda bu ürünün kodu 1210-3 olarak satın alınacaktır. Örneğin; Alım analiz sonucu kodu 1220-3 olarak belirlenen kırmızı ekmeklik buğdayın içinde %35 beyaz ekmeklik buğday olması durumunda bu ürünün kodu yine kalite grubu değişmeden 1220- 3 olarak satin alınacaktır.
28 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 Örneğin; Alım analiz sonucu kodu 1210-2 olarak belirlenen beyaz ekmeklik buğdayın içinde %55 kırmızı ekmeklik buğday olması durumunda bu ürün artık kırmızı ekmeklik buğday olduğundan 1220-3 kırmızı ekmeklik buğday kodu ile satın alınacaktır. 2.5-Arpa, beyaz ve siyah-çakır ayrımı yapılmaksızın 2110 koduyla; Çavdar, barem uygulanarak 2210 koduyla; buğday ve çavdar melezi olarak yetiştirilen Tritikale, Çavdar baremiyle alınacak olup 2220 kodu ile ayrı olarak; Yulaf, barem uygulanarak 2310 koduyla alınarak depolanacaktır. 2.6-Tüm iş yerlerinde makarnalık ve ekmeklik buğday, arpa, çavdar, tritikale ve yulaf alımlarında protein analizi yapılacaktır. Protein analiz değeri, sadece makarnalık ve ekmeklik buğdaylarda bareme göre fiyatlandırılacak ve gruplamaya esas olacaktır. Diğer ürünlerde ölçülen protein değeri bilgi amaçlı olup söz konusu değerin fiyatlandırma ve gruplamaya etkisi olmayacaktır. Ancak bu değerler, ürün belgesinde yer alacaktır. Hububat alımlarında, rutubet ve hektolitre değerleri de protein cihazı ile belirlenecektir. Makarnalık ve ekmeklik buğdaylarda sedimantasyon ve yaş gluten değerleri protein cihazıyla ölçülecek olup ölçümlerin fiyatlandırma ve gruplamaya etkisi olmayacaktır.
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 29 2.7-Protein cihazının doğru ölçüm yapıp yapmadığının tespiti amacıyla alıma başlamadan önce her gün mutlaka şahit numune ile cihazın kalibrasyon kontrolünün yapılması gerekmektedir. Bu konuda iş yeri amiri ve eksper/ ziraat mühendisi sorumludur. Alım döneminde protein cihazının kalibrasyon kontrolünün yapılmaması durumunda ilgili personel hakkında cezai müeyyide uygulanacaktır. Kalibrasyon kontrol işlemi için kullanılacak şahit numune, ağzı hava almayan özel kabında, güneş görmeyen yerde saklanacak ve her gün alıma başlamadan önce eksper/ziraat mühendisi tarafından cihazda okutularak alınacak çıktı, imzalanıp klase edilecektir. Okuma sonucunda rutubet, hektolitre ve protein sonuçlarının şahit numune etiketinde belirtilen sınırlar dışında kalması halinde alım yapılmayacak ve firma ile iletişime geçilecektir. Sorun giderildikten sonra alıma başlanacaktır. Protein cihazının kurulumu hususunda verilen 16.05.2011 tarihli ve 493 sayılı talimat ve bakımonarım, kalibrasyon ve arızaların giderilmesi işi için yapılan sözleşme sonrasında verilen cari talimatlar doğrultusunda hareket edilecektir. 2.8-Protein cihazları, ölçüm yaptığı verileri otomatik olarak bilgisayara aktaracak şekilde programlandığından protein cihazından çıktı alınmayacaktır. Ancak stok modülü ile protein cihazı arasındaki iletişimde aksaklık söz konusu
30 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 olduğunda protein cihazı ile alıma devam edilecek ve veriler bilgisayara elle girilecektir. Bu şekilde alım yapılması durumunda protein cihazı ölçümlerini gösteren belgenin çıktısı protein cihazından alınarak eksper/ziraat mühendisi tarafından paraflanıp mutlaka ürün belgesine eklenecektir. Protein cihazında ölçülen verilerin, ürün belgesine girişinin manuel veya otomatik olarak yapıldığı; Stok İşlemleri → Alım → Alım İşlemleri → Raporlar → Ürün Belgesi Listesi → Perten sütununda kontrol edilebilmektedir. 2.9-Alımlarda protein cihazıyla analiz esas olmakla birlikte buğday dışında arpa, çavdar, yulaf ve triticale için protein değeri fiyata ve gruplamaya etki etmediğinden protein cihazının arızalanması hâlinde; buğday alımı yapılmayacak, buğday dışındaki ürünlerin alımına ise devam edilecektir. Buğday dışındaki ürünlerin alımlarında, protein değeri fiyata ve gruplamaya etki etmediğinden hektolitre ve rutubet ölçümleri farklı bir cihaz ile yapılabilecek ve bulunan değerler ürün belgesine elle girilecektir. Ürün belgesindeki protein hanesine arıza tarihine kadar olan alımların ortalama protein değeri, arıza tarihine kadar alım yapılmamış ise önceki yıllarda yapılan alımların laboratuvar analiz sonuçları ortalamasına göre bulunan bir değer girilecek olup cihaz faaliyete geçirilinceye kadar alımlara bu şekilde devam edilecektir. Ancak bu hallerde kullanılacak rutubet ve hektolitre cihazlarından alınacak sonuçların
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 31 protein tayin cihazı ile uyumlu olabilmesi için gerekli kalibrasyonlarının yapılmış olmasına dikkat edilmelidir. 2.10-Protein ölçüm cihazında aynı ürün belgesi seri numarası ile bir defa analiz yapılacak olup kesinlikle mükerrer analiz yapılmayacaktır. Ancak analiz sırasında protein cihazında meydana gelebilecek aksaklıklardan (elektrik kesintisi, internet ve ağlardan kaynaklanan aksaklıklar, cihazın kendisinden kaynaklanan arızalar vb.) dolayı o an için işlem yapılan numune ile ilgili ürün belgesi seri numarası ile tekrar analiz yapılması durumunda iş yeri tarafından ayrıntılı bir tutanak (arıza ve aksaklığın ne olduğu, neden mükerrer analiz yapıldığı, mükerrer analiz yapılan ürün belgesi seri numarası, aksaklığın nasıl giderildiği vb. hususlar tutanakta belirtilecektir) tutularak kayıt altına alınacaktır. 2.11-Perten cihazlarının yetersiz kalması durumunda hâlihazırda iş yeri laboratuvarlarında bulunan ve aktif (faal ve kalibreli) olan FOSS marka protein tayin cihazları kullanılacaktır. Bu cihazların da yetersiz kalması durumunda NIR teknolojisiyle çalışan morfin analiz cihazları ile buğday alımı yapılması hususunda iş yeri amirleri yetkilidir. Sistemde Ürün Belgesine; Ekmeklik Buğdayda Sedimantasyon değeri 0 (sıfır), Makarnalık Buğdayda ise Yaş Gluten değeri 0 (sıfır) sabit değeri girilecektir. Kalibrasyon ve ürün analizi
32 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 yapılırken cihazın numune kabı tam doldurularak otomatik olarak bir tam tur döndürülecektir. NIR cihazlarında hektolitre ölçümü yapılamadığından buğday dışındaki diğer ürünlerin alımları klasik yöntemle ve hızlı ölçüm cihazlarıyla yapılacaktır. Bu cihazlarla yapılacak alımlarda da perten cihazlarında olduğu gibi her gün alıma başlamadan önce şahit numune ile kalibrasyon kontrolü yapılacak, alınacak çıktı eksper/ ziraat mühendisi tarafından imzalanarak klase edilecektir. Ayrıca cihaz ile yapılan her alım analizinin çıktısı alınarak eksper/ziraat mühendisi tarafından paraflandıktan sonra ilgili ürün belgesine eklenecektir. 2.12-Protein cihazlarında veri bütünlüğü sağlanması ve aynı kullanıcı hesabı ile farklı kişilerin çalışması ihtimalinin önüne geçilmesi için protein cihazını kullanmaya yetkili personel, kullanıcı adı ve şifresini kesinlikle diğer personel ile paylaşmayacaktır. Gün sonunda alım ve analiz işlemlerinin tamamlanmasını müteakip protein cihazı mutlaka kapatılacaktır. Gün içerisinde alım işlemleri devam ederken eksper/ziraat mühendisinin kısa süreli de olsa protein cihazının bulunduğu ortamdan uzaklaşması durumunda cihazın bulunduğu oda mutlaka kilitlenerek alım odasına personel, üretici ve diğer kişilerin girişleri engellenecektir.
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 33 2.13-Ürün sahiplerinin ürününü herhangi bir nedenle TMO’ya vermekten vazgeçmeleri veya analiz neticesinde ürünün reddedilmesi durumlarında; düzenlenmiş olan ürün belgesi kaydedilerek yazdırılacaktır. Şayet reddedilen ürüne ait ürün belgesi yazdırılmayıp bir sonraki ürün protein cihazında analiz edilirse iptal edilmeyen belgenin seri numarası ile işlem yapılacağından aynı seri numarası ile birden fazla analiz yapılmış olacaktır. Bu nedenle reddedilen ürünün ürün belgesi mutlaka kaydedilerek yazdırılacaktır. Rutubetten dolayı reddedilen ürün için sadece protein cihazından alınan değerlerin olduğu ürün belgesi tanzim edilerek yazdırılacaktır. Reddedilme sebebiyle düzenlenen ürün belgesi ilgili serviste diğer ürün belgeleri ile birlikte seri ve sıra numarasına göre klase edilecektir. Reddedilen ürünün numunesi (rutubet ve canlı haşere nedeniyle reddedilen hariç) bir ay süre ile saklanacak ve süresi dolduğunda ilgili depoya boşaltılacaktır. 2.14-Ürün sahiplerinin yapılan analize veya verilen fiyata itiraz etmeleri durumunda, Hububat Alım ve Satış Esaslarına İlişkin Uygulama Yönetmeliği’nin “Fiyatlandırma ve Ödeme Esasları” bölümünün 11’inci maddesine göre işlem yapılacak ve bu bölüm üreticilerin anlayacakları şekilde düzenlenerek iş yerlerine asılacaktır.
34 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 3.1-2023 döneminde, internet bağlantısı olan iş yerlerimizde Bakanlığımız ÇKS sunucusu ile Kurumumuz arasında kurulan bağlantıyla üretici bilgilerinin alım programına aktarımı yapılabilecektir. Üreticinin ÇKS kayıtlarına internet ortamında ulaşılamıyor ise İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünce onaylanmış olan ve üretici tarafından getirilen 2023 yılı verilerini içeren ÇKS belgesi bilgisayara elle girilecek olup belgenin bir nüshası iş yerince muhafaza edilecektir. 3.2-İnternet bağlantısı olmayan alım merkezlerinde, üreticilerden ÇKS belgesi istenecek ve bu durum hazırlık aşamasında yöre üreticisine duyurulacaktır. 3.3-ÇKS kayıt formu, İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünce onaylanmışsa ÇKS belgesi olarak değerlendirilecektir. 3.4-Üreticiler tarafından ibraz edilen ÇKS belgesi, diğer kurumlardan gelen evrak olarak değerlendirilecektir. Bu süreçte üzerinde tahrifat yapılmış belgeye rastlanması durumunda formun işleme konulmaması ya da gerekli düzeltmenin ilgili kuruma yaptırılması, herhangi bir kuşku duyulması hâlinde ise gerekli kontrollerin yapılması sağlanacaktır. 3 - Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS)
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 35 3.5-ÇKS belgesi olan şirketler, üretici olarak değerlendirilecek ve alım buna göre yapılacaktır. 3.6-Bakanlığımızın İl ve İlçe Müdürlüklerince ÇKS veri girişlerinin alım öncesinde tamamlanıp tamamlanmadığı iş yerlerimiz tarafından mutlaka kontrol edilecek olup veri girişinin tamamlanmaması durumunda gerekli girişimlerde bulunulacaktır. 4.1-Alımlarda uygulanan numune alma ve analiz işlemleri Ek-5’te belirtilmiştir. 4.2-Alım sırasında ürünün niteliklerini belirlemek için gerekli numune eksper/ziarat mühendisi tarafından alınır. İşin yoğunluğuna göre eksper/ ziraat mühendisi gözetiminde diğer personele de numune aldırılması konusunda iş yeri amiri yetkilidir. Numunenin doğru alınmamasından doğacak olumsuzluklardan eksper/ziraat mühendisi ile iş yeri amiri sorumludur. 4.3-Ürün analizleri, mutlaka alım esnasında araçtan alınan ve ürünün tamamını temsil eden numunede yapılacaktır. Gelen ürüne ait olmayan 4 - Numune Alma/Analiz İşlemleri
36 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 başka bir numune kesinlikle kullanılmayacaktır. İş yeri yetkilileri bu konuya gerekli hassasiyeti gösterecek, olası ihtilaf ve suistimallere meydan verilmeyecek şekilde tedbir alacaktır. Araçlardan ürün temsili numunesi alma yöntemleri: 15 tona kadar olan araçlardan en az 5, 15-30 tonluk araçlardan 8, 30-50 tonluk araçlardan ise 11 noktadan, Alım ve Muhafaza İşleri İzahnamesi’nin Cilt I./I.Bölüm/Madde 22-A’da belirtilen şekilde numune alınacaktır. 4.4-Sağlam hububatın dışındaki maddeler içerisinde yer alan bütün hadlere ait analiz değerleri virgülden sonra 2 (iki) hane (0,01g hassasiyetle) hesaplanacak ve stok modülüne virgülden sonra iki hane girilecektir. Örneğin; Kırık Tane %: 2,39, Yabancı İnorganik Maddeler %: 0,16. 4.5-Arpada cılız, buruşuk tane oranını belirlemek için rutubet oranına bakılmaksızın sadece 2,0 mm’lik uzun delikli metal elek kullanılacaktır. Ekmeklik buğday için 2,0 mm’lik, makarnalık buğday için 1,9 mm’lik, arpa için 2,0 mm’lik, çavdar için 1,8 mm’lik ve tritikale için 1,9 mm’lik uzun delikli metal elek kullanılacaktır.
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 37 4.6-Her araçtan ürünü temsil eden tek bir numune alınacak ve bu numune analize tabi tutulacaktır. Alım odasında sadece analizi yapılan araçtaki ürüne ait numune bulunacak bunun dışında kesinlikle başka bir numune bulundurulmayacaktır. 4.7-Alım ile ihracat ve iç satışlarda sorun yaşanmaması için depo temsili numunelerinin alınmasında ve analizlerinde azami titizlik gösterilecektir. İş yeri amirleri, depolardan zamanında ve usulüne uygun numune alınıp alınmadığını sürekli kontrol edeceklerdir. Numunelerin vaktinde alınmaması veya hiç alınmamasından, hatalı alınmasından veya partisini temsil etmemesinden başta iş yeri amiri olmak üzere eksper/ziraat mühendisi ve tüm ilgili personel sorumlu tutulacaktır. 4.8-Alım esnasında araçlardan alınan numuneler, analizi yapılıp fiyat verildikten sonra araca geri dökülecektir. Analizi yapılan numune, kesinlikle üçüncü şahıslara verilmeyecektir. Ancak tank kapasitesi büyük, transfer hızı düşük silolarda yapılacak depolamalar için 1 kg’lık ölçekler ile küçük araçlardan 1 ölçek, büyük araçlardan 3 ölçek numune alınarak alım binasındaki çuvallarda biriktirilecektir. Karışıklığa meydan verilmemesi için tamamlanan depolardan alınan numuneler, gününde bölünecektir. Numune
38 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 bölücüde küçültülerek beş (5) er kg’lık 3 ayrı numune hazırlanacaktır. Numune torbalarının içinde ve dışında usulüne uygun etiket bulunacaktır. Bu numunelerin ikisi iş yerinde saklanacak, diğeri ise analizi yapılmak üzere başmüdürlükçe görevlendirilecek bir araçla iş yerlerinden periyodik olarak toplanarak ilgili laboratuvara gönderilecektir. Analiz sadece ilgili laboratuvar tarafından yapılacak ve değerler bilgisayara girilecektir. Çuvallarda kalan numune iş yerinin ilgili deposuna boşaltılacaktır. 4.9-Alım ve satış kodunun kontrolü için otokontrol sistemi uygulanacaktır. Böylece iş yerlerimizin ne derece sağlıklı alım yaptıkları, alım ve satış grubu arasındaki sapmalar göz önüne alınarak belirlenecektir. Otokontrol uygulaması aşağıda açıklandığı şekilde yapılacaktır: Protein ve hektolitre ölçümleri, protein cihazıyla yapılarak ürün belgesine aktarılacak olup bu değerlerin depo ünitesinin dolmasını müteakip yapılan analiz ile sapma göstermesi beklenmemektedir. Bu nedenle depoyu temsil edecek numunelerin titizlikle alınması gerekmektedir. İş yerlerindeki depo ünitelerinin dolması veya alımların bitmesini müteakip bilgisayardaki ilgili
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 39 panelden her deponun depo ağırlıklı ortalamaları alınacaktır. Bu değerler daha sonra başmüdürlük laboratuvarında yapılan aynı deponun analiz değerleri ile kıyaslanacaktır. Kıyaslama sonunda; Ürün belgesi depo ağırlıklı ortalamalarına göre oluşan alım grubu ile laboratuvar analiz değerlerine göre oluşan satış grubunun aynı çıkması hâlinde, bu stoklar laboratuvar analiz neticesine göre oluşan satış koduna göre satışa verilecektir. Protein ve hektolitre dışında kalan diğer hadler yönüyle no. 1 sapma olduğunda yine bu stoklar, laboratuvar analiz neticesinde oluşan satış kodu esas alınarak satışa verilecektir. İş yeri depo analiz ortalamaları ile laboratuvar analiz değerleri arasında protein ve hektolitre hadleri yönüyle no. 1, diğer hadler yönüyle no. 2 sapma olması hâlinde; laboratuvar tarafından başmüdürlük o iş yerinin deposuna ait ikinci numune talep edilecek, ikinci numune ile depo analiz ortalamaları arasında yine farklılık bulunması hâlinde, durum söz konusu deponun bulunduğu iş yerinin bağlı olduğu başmüdürlüğe bildirilecektir. İlgili başmüdürlük söz konusu depolardan kontrolör nezaretinde oluşturulacak bir heyet marifetiyle alacağı üçüncü numuneyi, analizlerin yapıldığı başmüdürlük laboratuvarına gönderecektir. Söz konusu depoların başmüdürlük tarafından alım yönüyle incelenmesi sonucunda hazırlanan
40 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 inceleme raporu ile deponun ürün belgesi ağırlıklı ortalamaları ve laboratuvarda yapılan üçüncü analiz sonuçları Genel Müdürlüğe bildirilecek ve alınacak talimata göre hareket edilecektir. 4.10-Alımların tamamlanması veya depo ünitelerinin dolmasını müteakip analizlerin yapılması için depolardan aşağıda belirtildiği şekilde numune alınacaktır. Açık Yığınlardan Numune Alma: Alım sırasında, yığının her 10 metresi teşekkül ettikçe numune alınacaktır. Teşekkül etmiş bu 10 metrenin her metresine, yığının iki yanından ve yığının eğimine dik olarak numune alma sondası sokulmak suretiyle numune alınacaktır. Böylece her 10 metrede, 20 noktadan numune alınmış, alınan numune 8-10 kg civarında, 100 metre uzunluktaki bir yığın için bu rakam 80-100 kg civarında olacaktır. Eksper/ziraat mühendisinin alım yoğunluğu nedeniyle numune almada sıkıntı yaşaması durumunda, iş yeri amirinin görevlendireceği bir personel tarafından usulüne uygun şekilde numune alınacaktır. Numunenin doğru alınmamasından doğacak olumsuzluklardan eksper/ziraat mühendisi ile iş yeri amiri sorumludur. Silolardan Numune Alma: Silolarda numune, silo kuyusunun dolması veya
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 41 silo kuyusunda alımın tamamlanmasını müteakip kuyudaki ürünün kendi üzerine bir saat transferi suretiyle alınacaktır. Alınacak numune miktarı, silo kuyusundaki ürünü temsil edecek kadar olacaktır. Ancak numune alma işlemi, yukarıdaki maddelerde açıklandığı gibi tank kapasitesi büyük, transfer kapasitesi düşük silolarda uzun zaman alacağından alım esnasında küçük araçlardan 1 ölçek, büyük araçlardan 3 ölçek olarak alınan numune; çuvallarda biriktirilecek ve depo ünitesinin dolmasını müteakip numune bölücüden geçirilerek hazırlanacaktır. Yatay Depolardan Numune Alma: Alım ve Muhafaza İşleri İzahnamesi’nin Cilt I/I. Bölüm/Madde 22-B’de belirtilen şekilde depolar dolduktan veya alımın tamamlanmasından sonra numune alınacaktır. MAYDÜ’lerden Numune Alma: a)Oval MAYDÜ Depo ünitesi tamamlandığında, pnömatik numune alma cihazları ile usulüne uygun olarak numuneler alınarak numune bölücüden geçirilmek suretiyle hazırlanacaktır. b)Dairesel MAYDÜ Alım esnasında küçük araçlardan 1 ölçek, büyük araçlardan 3 ölçek numune alınarak çuvallarda biriktirilecek ve depo ünitesinin dolmasını müteakip
42 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 numune bölücüden geçirilerek hazırlanacaktır. Tahıl Torbalama Ünitelerinden Numune Alma: Alım esnasında küçük araçlardan 1 ölçek, büyük araçlardan 3 ölçek numune alınarak çuvallarda biriktirilecek ve depo ünitesinin dolmasını müteakip numune bölücüden geçirilerek hazırlanacaktır. 4.11-Sevk, tesellüm ve temizleme sırasında Alım ve Muhafaza İşleri İzahnamelerinde belirtilen esaslara uygun olarak temsili numune alınacak, bu numuneler depoların tasfiyesine kadar saklanacaktır. İş yerinde bulunan ve işlemleri biten her türlü numune, bir tutanakla başmüdürlükten yetki alınarak kendi kod ve grubundaki depolara dökülecektir. İş yerine ait son numune bir sonraki yıl oluşacak stoka kadar bekletilecek, bir tutanak ile başmüdürlükten yetki alınarak yeni oluşan stoklardaki kendi kod ve grubundaki depoya dökülecektir. Geçici alım merkezlerine ait son numune ise geçici alım merkezi kapandıktan sonra bağlı olduğu iş yerine gönderilerek bir tutanakla ve başmüdürlükten yetki alınarak kendi kod ve grubundaki depoya dökülecektir. Depolara dökülecek numunelerin haşeresiz olmasına dikkat edilecek, haşereli olması durumunda söz konusu numuneler fumigasyon işlemine tabi tutulduktan sonra ilgili deposuna dökülecektir.
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 43 5.1-Tartıların, Ofis araç basküllerinde yapılması esastır. Araç basküllerinin doğru tartıp tartmadığı, alım öncesinde kontrol edilip tutanağa bağlanacaktır. 5.2-Talep olması hâlinde; araç basküllerimizde alımları aksatmayacak şekilde ve başmüdürlüklerce belirlenen ücretler çerçevesinde, üçüncü şahıslara ait (TMO tarafından alımı yapılan ürünler dışındaki mal vb.) tartılar yapılabilecektir. 5.3-Geçici alım merkezlerinde üçüncü şahıslardan araç baskülü kiralamaya başmüdürlük yetkilidir. Kiralanacak araç basküllerinin doğru tartıp tartmadığı kontrol edilip tutanağa bağlandıktan sonra tartı işlemi yapılacaktır. 5.4-Çekici ve dorsesi bulunan TIR tipi araçların tartım işlemlerinde, çekici ve dorseye ait plakaların her ikisi de ürün belgesine stok programından; depo ve kantar çeki defterine ise elle girilecektir. 5.5-Araç kantarı ve kantar modülü arasında veri alışverişi yapılabilen alım noktalarında kantar çeki defteri kullanılmayacak, veri alışverişi yapılamayan noktalarda ise kantar çeki defterinin kullanılmasına devam edilecektir. 5 - Tartı İşlemleri
44 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 2023 C-ELEKTRONİK ÜRÜN SENEDİ İLE ALIM ESASLARI
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 45 1-Kurumumuz Elektronik Ürün Senedi (ELÜS) yoluyla ürün alımlarını sadece protokol imzalanan lisanslı depo firmalarıyla yapacaktır. 2-Protokol imzalanan lisanslı depolara bırakılan ürün için lisanslı depoculuk şirketi tarafından Elektronik Ürün Senedi (ELÜS) oluşturulmaktadır. Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) tarafından saklanan ELÜS, Türkiye Ürün İhtisas Borsası’nda (TÜRİB) işlem görecektir. 3-Lisanslı depo tarafından stoklanan ürünler ve düzenlenen tüm ELÜS’lere ilişkin, her türlü iş ve işlem (stoklar dâhil) lisanslı deponun bulunduğu hinterlantta faaliyet gösteren TMO Başmüdürlükleri aracılığı ile yürütülecektir. 4-ELÜS yoluyla yürütülen alım işlemlerinin stok modülünde ve YKD (Yönetim Karar Destek Programı) ‘de izlenmesi önem arz etmekte olup hinterlandınızda bulunan lisanslı depolardan yapılacak alımların sağlıklı raporlanabilmesi için 08/04/2020 tarih ve E.79924 sayılı talimata göre hareket edilecektir. 5-Eski yıl mahsulü ve ithal ürünlere ait ELÜS’ler kesinlikle alınmayacak olup lisanslı depolardan gelen ilk emirlerin eski mahsul ürüne ait ISIN kodu içerip içermediği kontrol edilecektir.
46 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 ISIN kodunun mahsul yılı ve ürün bilgisinin MKK kayıtları ile uyumlu olup olup olmadığı kontrol edilecek, herhangi bir uyuşmazlık tespit edilmemesi halinde ilgili ISIN’a ait emirler onaylanacak ve alım işlemine devam edilecektir. Aksi takdirde alım emri onaylanmayacaktır. 6-ELÜS işlemlerinin ifası, lisanslı depoculuk şirketlerinde bulunan stokların takibi Elektronik Ürün Senedi ve Lisanslı Depo Takip Sistemi (ELDES) üzerinden yapılmaya devam edilecektir. Söz konusu sisteme https://lidas.tmo.gov.tr adresinden ulaşılacak olup iş ve işlemler bu sistem üzerinden gerçekleştirilecektir. 7-Protokol imzalanan lisanslı depolara ürün bırakan üreticiler, yetkili sınıflandırıcı tarafından yapılan analize göre oluşan TMO alım fiyatını ve güncel ÇKS bilgilerini lisanslı depoda öğrenebileceklerdir. 8-Satış talebinin lisanslı depo yetkilisine bildirilmesine müteakip Kurumumuz tarafından üreticinin lisanslı depo sistemindeki kayıtlı cep telefonu numarasına “Satış Onay Kodu” SMS olarak gönderilecektir. “Satış Onay Kodunun” lisanslı depo yetkilisine bildirilmesi durumunda, teslim edilen ürünün TMO’ya satılmasına dair elektronik ortamda “Satış Emri” verilmiş olacaktır.
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 47 9-Üreticilerce lisanslı depoya teslim edilen ürünler için TMO’ya “Satış Emrinin” verilmesine müteakip söz konusu emir, lisanslı deponun ilişkilendirildiği Başmüdürlük ekranına yansıyacaktır. Lisanslı depolardan gelen ilk emirler onaylanmadan önce ELDES kayıtlarındaki ve emirlerdeki ISIN kodunun mahsul yılı ve ürün bilgisinin MKK kayıtları ile uyumlu olup olmadığı kontrol edilecek, herhangi bir olumsuzluk tespit edilmemesi halinde ilgili ISIN’a ait emirlerin alım işlemine devam edilecektir. TMO görevlisi tarafından üreticiye ait kimlik ve ÇKS bilgileri ile analiz bilgilerine göre oluşan TMO fiyatı kontrol edilecek olup bilgilerin doğru olması halinde TÜRİB (Türkiye Ürün İhtisas Borsası) platformuna TMO tarafından “Alım Emri” gönderilecektir. Alım emri ile ilgili bilgilerde hata/yanlışlık olduğunun belirlenmesi durumunda alım emri “İşlemler” bölümünden “Sil” sekmesi kullanılarak silinecek, söz konusu emrin silindiği lisanslı depoya bildirilecek ve hatanın düzeltilerek emrin yeniden gönderilmesi sağlanacaktır. Lisanslı depolardan yapılan alımlarda buğday, arpa, çavdar, yulaf ve tritikale ÇKS kaydı bulunan üreticilerimizden ÇKS’de kayıtlı üretim miktarı kadar ürün için ELÜS alım emri gönderilebilecektir.
48 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 Herhangi bir nedenle iptal edilen satış emirlerinin durumlarında bir değişiklik gerekmesi halinde Genel Müdürlüğümüz ile iletişime geçilerek durumun değiştirilmesi sağlanacaktır. Lisanslı depolar aracılığıyla gelen satış emirleri “Kayıt Tarihinden” itibaren 30 (otuz) gün içerisinde onaylanacak ve alım emri oluşturulacaktır. 10-TÜRİB platformuna gönderilen “Alım Emrine” ait takasın gerçekleşip gerçekleşmediği sistem üzerinden kontrol edilecek olup takasın herhangi bir nedenle gerçekleşmemesi durumunda, [email protected] mail adresi üzerinden TÜRİB ile irtibata geçilerek sorun giderilecektir. 11-ELDES üzerinden gelen alım emirlerine ilişkin işlemlerde stok modülünde giriş ekranında “alım noktası” alanında hangi lisanslı depo üzerinden alım yapılacaksa alım noktası olarak söz konusu lisanslı deponun ismini mutlaka seçmesi gerekmektedir. Daha sonra “Stok Modülü/Alım İşlemleri//TMO Onayı Bekleyen Senetler Listesi/ On-Line Lidaş Verisi Al/Fiyat, Ürün ve ÇKS Limit Kontrolü” bölümünden ÇKS ve fiyat kontrolü yapılacaktır. Yapılacak kontrolde hatalı olan emirler Kırmızı renkte görülmektedir. İşyerlerinizce hatalı olan emirler hata durumuna (Fiyat/Ürün/ÇKS) göre “Sil” ya da “İptal” edilecektir. 12-Takas işleminin gerçekleşmesine müteakip Stok Modülü/Stok İşlemleri/Alım/Alım İşlemleri/ Ürün Belgesi/Ürün Senedi Alım bölümünden
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 49 Kurumumuza satılmak istenilen ELÜS’e ait analiz bilgileri “ Elüs Liste” bölümünden alınarak toplu olarak “Ürün Belgesi” oluşturulacak olup Ürün Belgesi çıktısı alınmayacaktır. Bunun yerine ELDES üzerinden alınacak “Ürün Analiz ve Sınıflandırma Belgesi” ile MKK tarafından düzenlenerek yatırım hesaplarına gönderilen “ELÜS Alım Satım Belgesi” çıktıları klase edilecektir. “ELÜS Alım Satım Belgesi İşlem Tarihi” ile “Ürün Belgesi Düzenleme Tarihi” aynı olacaktır. 13-Lisanslı depoya teslim edilen ürünler, ürün teslimi sırasında değil de ileri bir tarihte Kurumumuza satılmak istenilmesi durumunda ürün sahibi tarafından lisanslı depoya veya iş yerimize müracaat edilmesi gerekmektedir. 14-Yetkili sınıflandırıcı tarafından belirlenen analiz değerleri TMO’nun otomasyon sistemine otomatik olarak aktarılacaktır. Yetkili sınıflandırıcı analiz değerleri ile ürün belgesinde yer alacak analiz bilgileri aynı olacaktır. 15-ELÜS’ün TMO tarafından satın alındığı (takasın gerçekleştiği) güne kadar olan süreyi kapsayan fire ücreti ve depo kira ücreti (ürüne göre değişmekte) ile lisanslı depoculuk tazmin fonu payı, borsa tescil ücreti ve aracılık hizmetleri kesintilerinin yapılacağı ELÜS sahiplerine duyurulacaktır. ELÜS’ün satın alınmasından tasfiye tarihine kadar olan süre için oluşan fire ve depo kira ücreti ile diğer ücretler TMO tarafından ödenecektir.
50 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 16-Kurumumuz tarafından ödenen depo kira ücreti tutarlarının kontrol edilebilmesini teminen lisanslı depoculuk şirketlerince Kurumumuza kesilen depo kira ücreti faturalarında; ELÜS no, ürün miktarı, depolama gün sayısı, söz konusu lisanslı depoculuk şirketinin depo kira ücreti ve tutarı gibi bilgilerin yer alması sağlanacaktır. Lisanslı depoculuk sisteminde depo kira ücretleri Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Yönetmeliğinin 39. maddesinin “Lisanslı depo ücret tarifesi Bakanlıkça onaylanarak Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yayımlanır ve yayımlandığı tarihte yürürlüğe girer (…). Yeni ücret tarifesi, tarifenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra depolanan ürünler ve yeni tarifenin yürürlüğe girmesinden önce depolanıp tarifenin yürürlük tarihinden sonra Borsada alım satıma konu olan ürünler için geçerli olur. Bu durumda, ürünün Borsada alım satıma konu olduğu tarihe kadar eski ücret tarifesi, bu tarihten itibaren ise yeni ücret tarifesi uygulanır.” hükmü doğrultusunda hesaplanmaktadır. Bu kapsamda Kurumumuz ile protokol imzalayan lisanslı depoların depo kira ücret tarifelerinin Ticaret Sicil Gazetesinde yayınlandığı tarihe dikkat edilecek olup depo kira ücreti hesaplamaları buna göre yapılacaktır. Lisanslı depolarda stoklanan ürünlerin fire hesaplaması 09/09/2022 tarihli ve E.863322 sayılı talimatta belirtildiği şekilde yapılacaktır.