TMO Hububat Alım Şartları / 2023 51 17-Kurumumuza satılmak istenilen hububata ait ELÜS’ler, 30 Nisan 2024 tarihinden sonra alınmayacaktır. 18-ELÜS ile alım kapsamında işlem gören ürünler, peşin alımda olduğu gibi TMO stoklarında yer alacak ve stok durum cetvellerinde gösterilecektir. ELÜS’ler işyerleri tarafından ISIN kodu bazında takip edilecek olup her ISIN kodu için iş yeri tarafından lisanslı depo bazında ayrı bir depo numarası oluşturulacak ve ELÜS’lere ilişkin tüm işlemler bu depo numarası üzerinden yapılacaktır. Örneğin; bir lisanslı depoda 1223 kodlu 15.000 ton stok tek bir depo numarası üzerinden takip edilecektir. Lisanslı depodaki ürünlere ait depo kodları aşağıdaki örnekte belirtildiği şekilde Başmüdürlüklerce oluşturulacaktır. ELÜS stokları için verilecek depo kodu 81 ile başlayacaktır. Örneğin; 81 01 101 81 .. … :ELÜS’lerin stoklandığı Depo Kodunu (ilk iki hane), 81 01 … :ELÜS’ün bulunduğu TMO-TOBB Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ni, 81 01 1.. :TMO-TOBB Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin Mucur Şubesini,
52 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 81 01 101 :TRXTTDB52119 ISIN numaralı ve 1223 ürün kodlu tüm stokun stok modülündeki depo numarasını ifade eder. 19-Lisanslı depoculuk şirketleri üzerinden alımı yapılan ELÜS’lere ait stoklar depo defterinde takip edilmeyecektir. 20-ELÜS alımlarıyla ilgili Mali İşler Dairesi Başkanlığı tarafından verilecek talimatlara göre hareket edilecektir. 21-Protokol imzalanan lisanslı depolarda alım dönemi boyunca her gün farklı saatlerde Kurumumuz personelleri tarafından iş ve işlemlere refakat edilecek, gerekirse tüm gün alımlar takip edilecektir. Alımlarla ilgili herhangi bir olumsuzluk görülmesi durumunda Genel Müdürlük (Alım ve Muhafaza Dairesi Başkanlığı - Lisanslı Depoculuk Şube Müdürlüğü) bilgilendirilecektir. 22-Lisanslı depo kontrollerinde yetkili sınıflandırıcılar tarafından yapılan analizlere de refakat edilecek, olumsuz bir duruma rastlanırsa Genel Müdürlük (Alım ve Muhafaza Dairesi Başkanlığı – Lisanslı Depoculuk Şube Müdürlüğü) bilgilendirilecektir. 23-Üreticilerin lisanslı depoculuk şirketlerine teslim ettikleri ürünlerin analiz ve kalitesine göre ürünün depoya boşaltılmadan önce cari TMO alım fiyatının lisanslı depoculuk şirketi
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 53 personelince üreticiye bildirilip bildirilmediği takip edilecektir. 24-ELÜS ihraçlarının sistem üzerinden otomatik gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği takip edilecektir. ELÜS ihracını otomatik gerçekleştiremeyen lisanslı depolar Genel Müdürlüğe (Alım ve Muhafaza Dairesi Başkanlığı - Lisanslı Depoculuk Şube Müdürlüğü) bildirilecektir. 25-ELDES sistemine gelen satış emirleri, stok modülünden kontrolleri yapıldıktan sonra TÜRİB’e gönderilecektir. Takas işlemi tamamlanıncaya kadar ilgili emir takip edilecektir. 26-TÜRİB tarafından herhangi bir nedenle iptal edilen emirler takip edilecek olup sorunun giderilmesine müteakip alım emirleri tekrarlanacaktır. 27-Tüzel kişilerin ÇKS’deki miktarları online olarak alınamadığında bu kişilerle irtibata geçilerek ÇKS belgelerinin Kurumumuza fiziksel olarak ibrazı sağlanacak ve bunu müteakiben alım emri gönderilecektir. 28-Kurumumuza ELÜS yoluyla satılan ürünlerin takas durumunun www.tmo.gov.tr adresindeki “ELÜS Durum Sorgulama” ekranı üzerinden takip edebileceği hususunda üreticiler ve lisanslı depolar bilgilendirilecektir.
54 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 29-Lisanslı depoculuk şirketinin çalışma saatlerini, hasat ve satış dönemlerinde mudileri mağdur etmeyecek şekilde düzenleyip düzenlemediği takip edilecektir. 30-Lisanslı depoculuk şirketinde yoğunluk olması durumunda, mümkün olduğu kadar yoğun olmayan diğer lisanslı depoculuk şirketlerine yönlendirme yapılacaktır. 31-Lisanslı depoculuk şirketinin mudiler arasında ayrımcılık yapmasına müsaade edilmeyecektir. Bu tutum içinde olanlar derhal Genel Müdürlüğe bildirilecektir.
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 55 2023 Ç - TİCARET BORSASI SPOT PİYASASINDA ALIM İŞLEMLERİ
56 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 1-TMO; Ankara, Bandırma, Edirne, Erzurum, Eskişehir, Haymana, Karaman, Karapınar, Konya, Kütahya ve Polatlı olmak üzere toplam 11 ticaret borsasında spot piyasa üzerinden alım yapacaktır. 2-Bu noktalarda alım yapılan iş yerlerinde üreticiler, ürünlerini hem ticaret borsası üzerinden hem de doğrudan iş yerlerine gelerek TMO’ya satabileceklerdir. 3-Ticaret borsası spot piyasası üzerinden yapılacak alımlar da randevulu olacağından bu iş yerleri için günlük alım kapasitesi ticaret borsası üzerinden ve doğrudan iş yerine gelecek alım miktarı göz önüne alınarak belirlenecektir. 4-Herhangi bir üretici mağduriyeti oluşması hâlinde, ticaret borsasında alımlara devam edilip edilmemesi konusunda başmüdürlükler yetkilidir. 5-Protokol imzalanan lisanslı depoların bulunduğu yerlerdeki ticaret borsalarında, TMO personeli de bulunacaktır. Üreticinin ticaret borsasında oluşan fiyatı beğenmeyerek ürününü TMO’ya satmak istemesi hâlinde, ürününü söz konusu şirketin deposuna teslim ederek ELÜS’ünü TMO’ya satabilecektir. 6-Kurumumuzca ticaret borsası spot piyasasında satın alınarak lisanslı depoya yönlendirilen ve ELÜS olarak satın alınan ürünlerin tescil ücretleri TÜRİB tarafından otomatik olarak kesilmektedir.
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 57 Bu nedenle faaliyet gösterilen ticaret borsasında ayrıca bir tescil ücreti ödenmeyecek olup ticaret borsasının tescil ücreti talep etmesi durumunda o ticaret borsasında faaliyet gösterilmeyecektir. Bu durum borsalara bildirilecektir. 7-Ticaret borsası spot piyasasında yapılan alımların protokol imzalanan lisanslı depoya teslim edilmesi durumunda, ticaret borsasında yapılan analiz ile yetkili sınıflandırıcı tarafından yapılan analiz arasında ihtilaf oluşması hâlinde, yetkili sınıflandırıcının analizi geçerli olacaktır. 8-Spot piyasada hinterlant uygulaması yapılmayacağından ve ticaret borsasında alım yapan iş yeri kendi hinterlandı dışından gelen üreticilerin ÇKS bilgilerini merkez sunucudan alacağından, bu üreticilerin bağlı oldukları iş yerlerinden ÇKS bilgileri istenmeyecektir. 9-Spot piyasada alımlar, ÇKS’ye kayıtlı üreticilerden yapılacak olup bu husus ticaret borsalarında duyurulacaktır. 10-Ticaret borsasında panoya yansıyan ürün analiz değerleri; TMO bilgisayar sistemine aktarılacak ve TMO, bu değerlere göre ürüne fiyat verecektir. 11-İş yerlerimiz; ticaret borsası satış (Korbey) salonunda en fazla 1 (bir) eksper/ziraat mühendisi bulunduracaktır.
58 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 12-Satış için ticaret borsasına gelen vasıtalardan ticaret borsası görevlilerince numune alınacak ve analizler bu numuneden yapılacaktır. TMO görevlileri, zaman zaman numune alınmasına ve analize nezaret edecek; hata ve eksiklikler konusunda ticaret borsası görevlilerini uyaracaklardır. 13-Alınan numunelerin analizi, ticaret borsası laboratuvarında yapılacak ve analiz sonucuna göre baremler çerçevesinde fiyat verilecektir. 14-Ticaret borsasında yapılan analize göre barem uygulanacak olup fiyatların TMO fiyatının altına düştüğü noktada fiyat açıklanacaktır. Ticaret borsasında oluşan fiyat, TMO fiyatından yüksek ise TMO eksper/ziraat mühendisi fiyat açıklamayacak; talep gelmesi hâlinde fiyat açıklayacaktır. 15-Spot piyasa alımlarında fiziksel analiz yanında kimyasal analiz değeri (protein) de dikkate alınacaktır. 16-Satıcı, spot piyasada oluşan iki ayrı (ticaret borsası, TMO iş yeri/lisanslı depo) ödeme sisteminden (spot piyasada peşin, ürün teslim tarihinden itibaren; TMO iş yerinde/lisanslı depoda 30 gün) herhangi birini tercih edecektir. 17-Ticaret borsasında, TMO eksper/ziraat mühendisi tarafından alınacak ürün için geçici ürün belgesi düzenlenecek; alıma esas ürün belgesi ise iş yerinde doldurulacaktır.
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 59 18-Ticaret borsasından gelen ürünün analizinin iş yerinde / lisanslı depoda tekrar yapılması esastır. Üreticilere, ticaret borsasında verilen fiyatın ön fiyat olduğu, alıma esas fiyatın iş yerinde / lisanslı depoda yapılan analize göre oluşacağı önceden bildirilecektir. 19-Spot piyasada yapılan alımlarda alımsatım beyannamesi imzalanmaktadır. TMO tarafından ticaret borsasından alınan ürünün iş yerinde yapılan analizinde ürünün kalitesinin değiştiğinin görülmesi durumunda ilgili ticaret borsası uyarılacak ve ticaret borsasından gelen temsilci nezaretinde alınan ikinci numunenin analizi yapılacaktır. Ürün kalitesinde farklılık görülmesi hâlinde ise durum bir tutanakla belgelenerek alım işlemi iptal edilecektir. 20-İlgili iş yerlerimiz; TMO alım ödemelerinin 30 gün içerisinde yapılabilmesi için ticaret borsasına yazılı olarak başvuracak ve ticaret borsası meclisinden gerekli kararın alınmasını sağlayacaklardır. 21-Simsariye ücreti konusunda her ticaret borsası kendi şartlarına uygun kesinti yapabilecektir. TMO alımlarının simsariye ücreti ise TMO tarafından kesilerek takip eden ayın 20’sinde ticaret borsasına yatırılacaktır. 22-Üreticilerden yapılacak alımlarda borsa tescil ücreti Kurumumuz tarafından karşılanacaktır.
60 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 23-Ticaret borsalarındaki uygulamalara göre TMO eksper/ziraat mühendisi; satış salonunda başta veya sonda oturacak, eksper/ziraat mühendisinin oturduğu masa üzerine ikili bayrak seti bulunacak (Türk bayrağı ve TMO flaması) ve masanın ön yüzünün orta bölümüne TMO logosu yapıştırılacaktır. TMO personelinin, borsa korbey salonuna alınmaması halinde ilgili ticaret borsasında alım faaliyeti gösterilmeyecektir.
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 61 2023 D - D E P O L A M A P R E N S İ P L E R İ
62 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 1-Depolardan azami istifade edilmesi, atıl kapasite oluşumunun önüne geçilmesi, ekmeklik buğday alım analizlerinin kolaylaştırılması, analiz esnasında oluşan tereddütlerin bertaraf edilmesi amacıyla 2023 alım döneminde ekmeklik buğdaylarda çeşit ayrımı yapılmayacak olup renk hakimiyetine göre kırmızı ve beyaz olarak alınacaktır. Bu nedenle önceki yıllarda 1300 kodlu diğer ekmeklik buğday grubundan alınarak depolanan tüm ekmeklik buğdaylar renk hakimiyetine göre sınıfı aynı olmak şartıyla 1210 ve 1220 koduna kod değişikliği yapılacaktır. Ayrıca depolardan azami istifade edilmesi için; mahsul yılı 2021 ve 2022 olan ve boş kapasiteye sahip tüm ekmeklik buğday depolarının mahsul yılı 2023 olarak değiştirilecek ve üzerine yeni yıl mahsulü ürünler alınabilecektir. Kod değişikliği yapılan ancak doluluk nedeniyle üzerine buğday alınamayacak depoların mahsul yıllarında herhangi bir değişiklik yapılmayacaktır. Örnek-1; 2022 yılında 1311 kodlu ürünün bulunduğu dolu bir depo 2023 yılında 1211 koduna kod değişikliği yapılacak ancak mahsul yılı 2022 olarak kalacaktır. Örnek-2; 2021 yılında 1323 kodlu ürünün bulunduğu dolu bir depo 2023 yılında 1223 koduna kod değişikliği yapıldıktan sonra yeni deponun mahsul yılı 2021 olarak kalacaktır.
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 63 Örnek-3; Önceki yıllara ait 1311 kodlu ürün bulunan ve boş kapasitesi olan depo 1210 koduna kod değişikliği yapıldıktan sonra aynı depoya 2023 mahsulü 1210-1 kodlu ürün alınabilecek, yeni deponun mahsul yılı 2023 olacaktır. Halihazırda düşük miktarda 2141 kodlu ithal arpa bulunan kapalı depolardan azami istifade etmek, 2023 yılı mahsulü arpa alımına yönelik boş depo kapasitesi oluşturmak ve tahmil-tahliye ile taşıma maliyetlerini en aza indirmek için bu depolarda stoklu bulunan ithal arpa üzerine 2110 kodlu yerli arpa alınabilecektir. Bu kapsamda stok modülünde ithal arpanın bulunduğu depo numarası değiştirilmeyecek, aynı deponun boş kapasitesi için farklı bir depo numarası açılarak 2023 yılı mahsulü 2110 kodlu arpa bu depoya alınabilecektir. Örneğin; 16 kuyusu olan bir çelik silonun 1.000 ton kapasiteli 5101001 nolu kuyusunda 200 ton 2141 kodlu ithal arpa olsun. Aynı deponun boş kalan 800 ton kapasitesi için stok modülünde iş yeri kayıtlarında bulunmayan 2110 kodlu yeni bir arpa deposu 5101017 (özellikle kayıtlarda olmayan) açılacak ve bu depo üzerine yerli arpa alımı yapılabilecektir. Bu şekilde aynı depoda 5101001 depo numarasıyla 200 ton 2141 kodlu ithal arpa ile 5101017 depo numarasıyla 800 ton 2110 kodlu yerli arpa olmak üzere toplam 1.000 ton arpa depolanabilecektir. Fiili olarak 5101001 nolu depoda hem 2141 ithal arpa hem de 2110 kodlu yerli arpa bulunacak ancak kayıtlarda depo numarası, ithal arpa için 5101001, yerli arpa için ise 5101017 olacaktır.
64 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 Aynı depo içerisindeki, yalnızca yerli arpa için alım tamamlandıktan sonra yapılacak laboratuvar analizi neticesinde satış kodu belirlenecek ve yerli arpa bu kod ile satılabilecek ithal arpa satış kodu 2141 olduğundan laboratuvar analizine gerek duyulmayacaktır. Ayrıca mahsul yılı 2022 olan ve boş kapasiteye sahip depolardaki yerli makarnalık buğday, çavdar, yulaf ve tritikale ürünlerinin üzerine kodu ve grubu aynı olmak kaydıyla yeni yıl mahsulü ürünler depolanabilecektir. Bu durumda söz konusu deponun mahsul yılı 2023 olacaktır. 2-2023 yılında alımın yoğun seyretmesi, kapalı depolardan azami derecede faydalanılması, boş depo kapasitesi oluşturulması, stokun düşük miktarda kalması ve ihtiyaç duyulması durumunda başmüdürlük hinterlandı içerisinde bulunan herhangi bir; - Açık yığından; farklı bir açık yığına, MAYDÜ, kapalı depo (TMO/Kiralık) ve lisanslı depolara, - MAYDÜ’den; açık yığın, kapalı depo (TMO/ Kiralık) ve lisanslı depolara, - Kapalı depodan; açık yığın, MAYDÜ ve lisanslı depo veya farklı bir kapalı depoya (TMO/Kiralık), Laboratuvar analiz sonucu beklenmeden alım kodu ile sevk edilebilmesi hususunda suistimale
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 65 mahal vermemek kaydıyla başmüdürlükler yetkili kılınmıştır. Bu kapsamda lisanslı depolara ürün girişi esnasında yetkili sınıflandırıcılar tarafından yapılan analizler esas olacağından, lisanslı depoda tespit edilen analizlerde herhangi bir kalite farklılığı oluşması durumunda Genel Müdürlüğe bilgi verilecektir. Örneğin; tüm işyerlerinde (başmüdürlük, şube müdürlüğü, ajans amirliği, tesisli ekip, geçici alım merkezleri) alım miktarı düşük olan 1220/2 kodlu ürün tasfiye amacıyla başmüdürlük hinterlandındaki farklı bir açık yığına, MAYDÜ’ye, lisanslı depoya veya kapalı depoya (TMO/Kiralık) [depodaki ürün 2022 (1222 kodlu) veya 2023 (1220/2) mahsulü ürün olabilir]stoklanabilecektir. 2023 yılı alımlarında açık ve kapalı depolarda (MAYDÜ dahil) alımı yapılan hububatın laboratuvar analizi yapılmadan eski yıl mahsulü ürün bulunan açık veya kapalı depolara (MAYDÜ dahil) stoklanması durumunda stoklanan ürünün miktarı depodaki ürün miktarının % 5’inin (% 5 dahil) altında olması halinde laboratuvar analizi yapılmayacak, %5’in üzerinde olması halinde ise yeniden laboratuvar analizi yapılacaktır. Alımlarda kullanılacak “Alım ve Depolama Grupları” listesi Ek-6’dadır.
66 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 3-Açık yığın yerlerinin seçimi ve açık yığınların yapımı Alım Muhafaza İşleri İzahnamesinde belirtilen standartlara göre yapılacaktır. Açık yığın altına serilen ve üzerine örtülen polietilenler mutlaka yeni (kullanılmamış) olacaktır. Açık yığınların karalama topraklaması aynı gün yapılacaktır. Yığının tamamlanmasını müteakip tam topraklama işlemi tamamlanacaktır. 4-Açık yığın topraklamalarında polietilenin delinmemesi için taşlı toprakların atılmamasına azami dikkat gösterilecektir. Açık yığın yapımı, özellikle taban su seviyesi yüksek olan bölgelerde (Marmara, Akdeniz vb.) önem arz etmektedir. Bu nedenle açık yığınlarda stoklanan ürünlerde herhangi bir olumsuzluğa meydan verilmemesi amacıyla Alım ve Muhafaza İşleri İzahnamesinde belirtilen usul ve esaslara riayet edilerek tedbirlerin zamanında alınması gerekmektedir. Bu hususta başta ilgili personeller olmak üzere tüm yetkililer sorumlu olduğundan konuyu yakından takip edeceklerdir. 5-Tahıl torbalama üniteleri 74….. depo kodu ile işlem görecektir.
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 67 2023 E - GEÇİCİ ALIM MERKEZLERİ
68 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 1-2023 döneminde faaliyet gösterecek geçici alım merkezlerine ait liste Ek-7’dedir. Geçici alım merkezlerinin 1 (bir ) ayı geçmemek üzere açılıp kapanmasında başmüdür yetkilidir. 2-Açılma talimatı verilen geçici alım merkezleri dışındaki yerler için talep gelmesi hâlinde; o yerle ilgili hazırlanacak kontrolör raporu, başmüdürlük görüşü ile Genel Müdürlüğe gönderilecektir. Genel müdürlükçe açılması uygun görülen geçici alım merkezlerinde ivedilikle hazırlıklar tamamlanarak faaliyete geçilecektir. 3-Tesisli ekipler ve geçici alım merkezleri, müstakil iş yeri olarak faaliyet gösterecek; alım ve muhasebe işlemleri Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığının vereceği iş yeri kodu altında yapılacaktır. Geçici alım merkezlerinin alım, personel ve iletişim durumu ile muhasebe iş ve işlemleri yönüyle değerlendirilerek bağımsız iş yeri olarak çalıştırılıp çalıştırılmaması hususunda başmüdür yetkilidir. 4-Açılma talimatı verilen geçici alım merkezlerinde yapılacak alımlarda, 2022 yılından farklı olarak diğer kesintilerin yanında alım bedeli üzerinden %1+ KDV hizmet bedeli tahsil edilecektir. Muhtemel alım yoğunluğuna bağlı olarak üretici mağduriyeti oluşmaması bakımından sabit işyerlerimizin günlük alım kapasitesini artırmak amacıyla, sabit işyerlerinin yakın çevrelerinde 3.
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 69 şahıslardan kiralanacak depolar, alım noktası olarak çalıştırıldığında üretici mağduriyetine sebebiyet vermemek için bu alım noktaları koltuk ambarı ve/veya geçici alım merkezi gibi değerlendirilmeyecek ve %1+ KDV hizmet bedeli kesintisi yapılmayacaktır. TMO’nun uzun süreli kiralama kapsamında faaliyet gösterdiği depolarda hizmet bedeli kesintisi yapılmayacaktır. 5-Geçici alım merkezlerinin açılış, alıma başlama ve kapanış tarihleri ile alım miktarları Genel Müdürlüğe (Alım ve Muhafaza Dairesi Başkanlığı ile Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı) bildirilecektir.
70 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 2023 F - BİLGİ İŞLEM KONULARI
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 71 İnternet bağlantısı zayıf olan veya hiç olmayan geçici alım merkezlerinde yine mobil data hatları ile faaliyetlerimiz sürdürülebilecektir. Bu kapsamda faaliyetlerin kesintiye uğramaması için resmi işlemler dışında internet kullanılmaması konusunda ilgili personeller ikaz edilecektir. KVK (Kişisel Verilerin Korunması) Kanununun Kurumsal uyum süreci kapsamında alım noktalarına aydınlatma metinleri asılacaktır. Bilgi güvenliği politikalarına riayet edilecek, ilgili dokümanlar portal.tmo.gov.tr adresinde mevcuttur. Gerçek kişiye ait bilgiler, sadece ilgilisine verilecektir. Başkalarına ait bilgi, aile yakınlarına dahi verilmeyecektir. Tüm işyerlerimizde alım iş ve işlemleri gerçekleştirilirken her kullanıcı kendi hesabıyla işlemlerini yapacak, başka kullanıcı hesabıyla işlem kesinlikle yapılmayacaktır. Kişisel kullanıcı hesabı bireyseldir, bireysel hesap bilgileri kesinlikle hiç kimse ile paylaşılmayacaktır. İşyeri kodlu çalışan yerlerde ve ajans amirliği, şube müdürlüğü ve başmüdürlük veri tabanlarının günlük farklı yerlere yedekleme işlemleri yapılacaktır. Geçici alım merkezleri ve tesisli ekiplerde güvenli bağlantı amacıyla kullanılacak secureclient programı için kullanıcıya ait cep telefonu numarası ve kullanım süresi bildirilerek kullanıcı oluşturulması talep edilecektir. Uygulamalarda herhangi bir sorun yaşanması durumunda, öncelikle çağrı destek uygulaması üzerinden bildirim yapılacak, acil olması durumunda telefon ile iletişim kurulacaktır. Herhangi bir alım sürecini aksatacak durumlara karşı hazırlıklı olunacaktır.
72 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 2023 G - GENEL HÜKÜMLER
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 73 1-Başmüdür ve yardımcıları, şube müdürü ve yardımcıları, kontrolörler ile ajans amiri ve servis şefleri bütün iş yerlerini sıkı bir şekilde denetim altında bulundurup randevu, alım, depolama, muhafaza vb. işlerinin mevzuata göre yapılmasını sağlayacak, gerekli önlemleri alarak telafisi mümkün olmayan zararları önleyeceklerdir. 2-Alım dönemi boyunca, Kurumumuzun protokol imzaladığı lisanslı depolar, ilişkili olduğu başmüdürlük tarafından kontrol altında tutularak sıkı bir şekilde takip edilecektir. 3-Lisanslı depolardaki Kurumumuza ait kayıtlı ürünlerin ilgili depoda bulunup bulunmadığı ve gerekli muhafaza tedbirlerinin alınıp alınmadığı hususları başmüdürlük tarafından 15 günde bir veya gerek duyulması halinde daha kısa sürelerde kontrol edilerek tutanak tanzim edilecektir. Herhangi bir olumsuzluk tespit edilmesi halinde Genel Müdürlük bilgilendirilecektir. 4-İş yeri yetkilileri, Genel Yazı ile satın alma şartları ve baremlerimizdeki değişiklikleri ilgili personele ayrıntılarıyla anlatacak ve uygulamada oluşabilecek aksaklıkları önleyeceklerdir. Genel Yazı ile satin alma şartları ve baremlerin her yönüyle incelenmesi sağlanacak ve alımlarda yanlış uygulamalara meydan verilmeyecektir. 5-Önceki yıllarda 3 nüsha matbu form olarak nokta vuruşlu yazıcıda yazdırılan 0003 0200 0449 sicil numaralı Ürün Analiz Fişi 23.02.2023
74 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 tarihli ve E-1037245 sayılı Genelge ile yürürlükten kaldırılmıştır. 2023 döneminden itibaren stok modülü üzerinden çıktısı alınan “Ürün Belgesi” kullanılacaktır. Ürün Belgesi boş A4 kâğıdına 2 nüsha yazdırılacak; ilgili personel ve üreticinin imzası alındıktan sonra belgenin bir nüshası üreticiye, diğer nüshası ise muhafaza edilmek üzere diğer belgelerle birlikte (kantar kartelası, depo teslim fişi vs.) muhasebe birimine teslim edilecektir. Ürün belgesinde imza bölümleri ilgilileri tarafından (eksper/ziraat mühendisi, depo teknisyeni/ambar memuru, tartı memuru/tartıcı, ürün sahibi) imzalanacak olup imzasız Ürün Belgesi dosyasına kaldırılmayacaktır. 6-Başmüdürler tarafından; alım süresince görev alacak personele ait planlama bütün personelin hizmetinden yararlanılacak şekilde yapılacak, gereksiz geçici görevlendirmelere müsaade edilmeyecektir. 7-Geçici görevli personel ihtiyacı olması durumunda öncelikle başmüdürlükler arasında, ihtiyacın karşılanamaması halinde ise İnsan Kaynakları Dairesi Başkanlığınca görevlendirme yapılacaktır. 8-Geçici görevli personelin görevlendirme süresince konaklama ihtiyaçları karşılanacak personelden konaklama ücreti alınmayacaktır. Ayrıca konaklama ve alım noktası arasında
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 75 personelin ulaşımı konusunda gerekli kolaylık sağlanacaktır. 9-İş yeri içi hinterlant değişikliği yapma hususunda başmüdürlükler yetkilidir. Başmüdürlükler arasında hinterlant değişikliğinde ise iş yerleri arası mutabakat sağlanıp hinterlant değişikliği yapılarak Genel Müdürlüğe bilgi verilecektir. 10-İş yerlerince anlaşılmayan veya tereddüt edilen hususlar ile uygulamalarda karşılaşılabilecek aksaklıklar başmüdürlüklerden, başmüdürlükler de gerekirse Genel Müdürlükten talimat isteyeceklerdir. 11-Kapalı depoya alım yapan iş yerlerinde gerek duyulması hâlinde gerekli önlemler alınarak vardiyalı alım yapılacak olup bu konuda yetki başmüdürdedir. 12-Genel Yazı, alınmasını müteakip iş yeri ilan panosuna asılarak üreticilere duyurulacaktır. 13-2022 dönemi için verilmiş olan 06.06.2022 tarihli, E-46095028-106.01 E.773187 ve 2022.1 sayılı Hububat Alım Şartları, Baremleri ve Depolama İşleri hakkındaki Genel Yazı ve ekleri ile bunlara atfen verilen talimatlar yürürlükten kaldırılmıştır.
76 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 İş yerlerimizce alımların seri bir şekilde yapılarak üretici şikâyetlerine meydan verilmemesi, her zaman olduğu gibi anlayışlı ve güler yüzlü davranılması ve gereken her türlü kolaylığın sağlanması için azami gayret gösterilecektir. Alımlarımızın aksatılmadan sürdürülmesi ve stoklarımızın en iyi şekilde muhafazası için Genel Müdürlük ve iş yerleri personelimizin her zaman olduğu gibi gerekli gayret ve özveriyi göstereceğinden emin olarak yeni alım döneminin memleketimiz, üreticilerimiz ve Kurumumuz için hayırlı olması temennisiyle, Gereğini rica ederim. Ahmet GÜLDAL Yönetim Kurulu Başkanı Genel Müdür Ek: 1 - 2023 Dönemi TMO Hububat Alım Fiyatları (1 Sayfa) 2 - Randevu İletişim Formu (1 Sayfa) 3 - Hububat Alım Baremi ve Satın Alma Şartları (22 Sayfa) 4 - Alım ve Depolamada Kullanılacak Kod ve Gruplar (1 Sayfa) 5 - Numune Alma ve Analiz İşlemleri (4 Sayfa) 6 - Alım ve Depolama Grupları (1 Sayfa) 7 - Faaliyet Gösterecek Geçici Alım Merkezleri (1 Sayfa) Dağıtım: Tüm Teşkilat
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 77 2023 DÖNEMİ TMO HUBUBAT ALIM FİYATLARI EK-1
78 TMO Hububat Alım Şartları / 2023
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 79
80 TMO Hububat Alım Şartları / 2023
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 81
82 TMO Hububat Alım Şartları / 2023
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 83
84 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 MAKARNALIK BUĞDAY İÇİN TANIMLAR, SATIN ALMA ŞARTLARI VE DEPOLAMA ESASLARI A-TANIMLAR 1. Rutubet: Ürünün içerdiği nem yüzdesidir. 2. Hektolitre Kütlesi: Buğdayın 100 litresinin kg olarak kütlesidir. 3.Sağlam Hububatın Dışındaki Maddeler Makarnalık buğday içerisinde bulunan kırık, kusurlu, sünekımıl tahribatına uğramış, çimlenmiş ve filizlenmiş taneler ile diğer muhtelif maddeler toplamıdır. 3.1. Kırık Tane: Endospermin bir kısmı görünen, hasat işleminde hasar gören ve embriyosu düşmüş olan makarnalık buğday taneleridir. Not: Bir tanenin kırık tane olabilmesi için kusurlu tane sınıfında (süne ve kımıl tahribatına uğramış tane, çimlenmiş tane, zarar görmüş tane, cılız, buruşuk tane, fazla ısıya maruz kalmış tane, embriyosu kararmış tane, lekeli, benekli tane, diğer hububat ve haşere tahribatına uğramış tane) yer almaması gerekmektedir. 3.2. Kusurlu Taneler: Buğday içerisinde bulunan Cılız, buruşuk taneler, fazla ısıya maruz kalmış taneler, embriyosu kararmış taneler, lekelibenekli taneler, diğer hububat, süne ve kımıl dışındaki haşere tahribatına uğramış tanelerin toplamıdır. a) Cılız, buruşuk tane Analiz numunesi sağlam hububatın dışındaki maddelerden arındırıldıktan sonra 1,9 mm’lik uzun delikli metal elek altına EK-3 Devamı
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 85 geçen cılız ve buruşuk taneler ile elek üzerinde kalan ham (yeşil) ve don zararı görmüş tanelerdir. b) Diğer hububat Makarnalık buğday içerisinde, makarnalık buğday dışında bulunan tahıl (ekmeklik buğday, arpa, çavdar, tritikale, yulaf, darı, mısır vb.) taneleridir. Not: Makarnalık buğday numunesi içerisindeki diğer hububat taneleri ve bu diğer hububat tanelerine ait analiz unsurları (kırık tane, kusurlu tane, süne kımıl tahribatı, çimlenmiş filizlenmiş tane) diğer hububat olarak sınıflandırılır. c) Haşere tahribatına uğramış tane Süne ve kımıl dışındaki bambul, buğday sineği (% 50’den az zarar durumu) vb. tarla haşereleri ile Khapra, Sitophilus granarius gibi depo haşereleri tarafından zarara uğratılmış (yenmiş, delinmiş, emilmiş, kemirilmiş vb.) kırık, cılız ve bütün makarnalık buğday taneleri. Not: Buğday sineği (tatarcık) tarafından zarar verilmiş olan taneler, sadece ikincil kriptogamik bir tahribat sonucunda tane yüzeyinin yarısından az kısmının gri ile siyah arasında bir renkte olması halinde bu taneler haşere tahribatına uğramış taneler sınıfında değerlendirilecektir. ç) Embriyosu kararmış tane: Embriyo zarı kahverengi ile kahverengimsi siyah arasında renk almış ancak embriyosu sağlam, filizlenmemiş tanelerdir. (embriyonun en çok 1/3’e kadar büyüklüğünde bir kararma varsa bu durum sağlam tane olarak kabul edilir.) d) Lekeli, benekli tane Embriyodan başka bir yerde özellikle karın yarığı içerisinde ve karın yarığı çizgi uzunluğunun 1/4’ünden fazla olan
86 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 kendiliğinden oluşmuş kahverengiden kahverengimsi siyaha doğru olan renk değişimine uğramış tane Not: Lekeli-benekli tane tanımı yalnızca makarnalık buğday için geçerlidir. Ekmeklik buğdayda lekeli, benekli tane dikkate alınmaz. e) Fazla ısıya maruz kalmış tane: Kurutma esnasında fazla ısıya maruz kalmış, hasar görmüş olmamakla birlikte alazlanmış bakır rengi görünüme sahip hububat taneleridir (tane kesiti normal renginde olup, dış yüzeyinde kahverengileşme olması). 3.3. Süne ve kımıl tahribatına uğramış tane: Süne ve kımıl tarafından zarara uğratılmış tanelerdir. 3.4. Çimlenmiş, filizlenmiş tane: Embriyo kısmındaki kökçüğü (radicula) ya da tomurcuğu (plumula) çıplak gözle kolaylıkla görülebilen tanelerdir (Embriyoda meydana gelen değişimlerin açıkça görülebildiği ve böylelikle normal tanelerden kolaylıkla ayrılabilen tanelerdir). 3.5. Diğer Muhtelif Maddeler: Yabancı ot tohumları (diğer ot tohumları, zararlı ot tohumları), toplam yabancı maddeler (yabancı organik madde, yabancı inorganik madde), zarar görmüş taneler (kızışmış veya kurutma esnasında yanmış taneler, çürümüş taneler, fusarium etkisine maruz kalmış taneler, diğer zarar görmüş taneler, sürmeli-rastıklı taneler, çavdarmahmuzu (ergot), kavuz, ve hayvan orijinli kalıntılar). a) Yabancı ot tohumları Hububatın dışındaki zararlı ve diğer ot tohumları (Bu tür tohumlar ayrılıp geri kazanmaya değmeyecek olan tohumları, hayvan yemi için kullanılabilecek tohumları ve
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 87 zararlı ot tohumlarını içerir. Yağlı tohumlar, baklagil tohumları gibi hububat dışındaki tüm tohumlar bu grup içerisinde değerlendirilir) a.1) Zararlı ot tohumları İnsan ve hayvan için zehirli olan tohumlar, hububatın temizlenmesini ve değirmende öğütülmesini zorlaştıran veya engelleyen tohumlar ya da hububattan elde edilen ürünlerin kalitesini olumsuz yönde etkileyen tohumlardır. Buğdayın içerisinde bulunan Pelemir, Karamuk, Delice, Datura ot tohumu gibi zararlı ot tohumlarıdır. a.2) Diğer ot tohumları Buğdayın içerisinde bulunan hububat ve zararlı ot tohumları dışındaki tüm bitki tohumlarıdır. b) Zarar görmüş tane Tarlada veya depolama esnasında meydana gelen küflenme ve bakteriyel sebepler veya diğer sebeplerden dolayı gerek insan tüketimi için gerekse hayvan yemi olarak kullanımı uygun olmayan taneler. Not: Aşağıda tanımı yapılan kızışmış veya kurutma esnasında yanmış tane, çürümüş tane, fusarium etkisine maruz kalmış tane ve diğer zarar görmüş tane (buğday sineği(tatarcık) vb tarafından % 50’den fazla zarar verilmiş taneler) zarar görmüş tane olarak değerlendirilecektir. b.1) Kızışmış veya kurutma esnasında yanmış tane Kendiliğinden kızışmış veya kurutma sırasında aşırı ısıya maruz kalmaktan dolayı yanmış olan taneler. Not: Bu kızışmış tanelerin dış yüzeyinin (meyve kabuğu) rengi grimsi kahverengi ile siyah arasında, tane kesitinin rengi ise sarımsı gri ile kahverengimsi siyah arasındadır. b.2) Fusarium etkisine maruz kalmış tane Meyve kabuğu (perikarp) fusarium miselleri ile bulaşmış olan tane.
88 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 Not: Böyle taneler hafif buruşuk, kırışık görünürler ve bu tanelerin üzerinde hastalıklı olduklarını gösteren pembe ya da beyaz yaygın lekeler vardır. b.3) Çürümüş tane Çeşitli nedenlerden dolayı kendine has özelliğini kaybetmiş tane. b.4) Diğer zarar görmüş tane Kızışmış veya kurutma esnasında yanmış taneler, çürümüş taneler ile fusarium etkisine maruz kalmış taneler haricinde, küflenme ve bakteriyel sebepler veya diğer sebeplerden dolayı (% 50’nin üzeri tanede buğday sineği zararı dahil) gerek insan tüketimi için gerekse hayvan yemi olarak kullanımı uygun olmayan hububat taneleri. (buğday sineği zararı; sadece ikincil kriptogamik bir tahribat sonucunda tane yüzeyinin yarısından fazla kısmının gri ile siyah arasında bir renkte olmasıdır.) c)Toplam yabancı madde Aşağıda tanımı yapılan yabancı organik ve inorganik maddelerin toplamıdır. c.1)Yabancı organik madde 3,55 mm ve 1,0 mm uzun delikli eleklerden elendikten sonra, 3,55 mm’lik uzun delikli elek üzerinde bulunan ergot, sürmelirastıklı taneler, diğer hububat ve iri taneler haricinde kalan tüm maddeler (sap, saman, içi boşaltılmış başak vb.) ile 1,0 mm’lik uzun delikli elek altına geçen tüm maddeler (bitkisel parçaları vb.) ayrıca 1,0 mm‘lik uzun delikli elek üzerinde kalan sap, saman vb gözle görülebilir organik maddelerdir. c.2)Yabancı inorganik madde 3,55 mm ve 1,0 mm uzun delikli eleklerden elendikten sonra, 3,55 mm’lik uzun delikli elek üzerinde bulunan ergot, sürmelirastıklı taneler, diğer hububat ve iri taneler haricinde kalan tüm maddeler (taş, cam vb.) ile 1,0 mm’lik uzun delikli elek
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 89 altına geçen tüm maddeler (kum, toprak, vb) ayrıca 1,0 mm‘lik uzun delikli elek üzerinde kalan taş, toprak, cam, demir vb. gözle görülebilir inorganik maddelerdir. ç) Kavuz Taneyi saran ve tanenin başakçığa bağlanmasını sağlayan kısım. d) Çavdarmahmuzu (Ergot) Claviceps purpurea’nın yapmış olduğu hastalıklı tane. e)Sürmeli ve Rastıklı tane e.1) Sürmeli tane İçleri sürme (Tilletia spp.) sporları ile dolu, bütün ve kırık taneler. e.2) Rastıklı tane İçleri rastık (Ustilago spp.) sporları ile dolu, bütün ve kırık taneler. f) Hayvan orijinli kalıntılar Hayvan orijinli tüy, kıl, dışkı vb ile ölü haşere ve parçaları. Ölü haşere ve parçaları hayvan orjinli kalıntılar içinde değerlendirilecektir. Birimi adet/kg olarak değiştirildiğinden ölü böcek parçaları için bulunan değer toplama dahil edilmeyecektir. 4.Dönmeli tane Makarnalık buğdaylarda tam camsı olmayan, dış görünüşünde veya tane kesitinde nokta halinde bile olsa unsulaşma (dönme) olan taneler 5. Protein: Amino asitlerden meydana gelen azotlu organik bileşiklerdir.
90 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 B- MAKARNALIK BUĞDAY SATIN ALMA ŞARTLARI: 1. Kendine has tabii renk ve kokuda olacak, canlı haşere ihtiva etmeyecektir. 2. Yıkanıp kurutulmuş olmayacaktır (Islanıp kurutulmuş fakat doğal rengini kaybetmemiş ve kabuğu buruşmamış olanlar satın alınabilir.). 3. Rutubet oranı %14,0’dan yukarı olanlar SATIN ALINMAZ. 4. Sağlam hububatın dışındaki maddeler toplamı %18’i geçenler SATIN ALINMAZ. 5. Kırık tane oranı %18’i geçenler SATIN ALINMAZ. 6. Sağlam hububat dışındaki maddeler toplamı ile sınırlı kalmak şartıyla kırık tane oranı %6,0-18,0 arasında olan makarnalık buğdaylar, Düşük Vasıflı Makarnalık Buğday olarak 1140 kodu ve fiyatı ile satın alınır. 7. Kusurlu taneler toplamı %14’ü geçenler SATIN ALINMAZ. Kusurlu tane içerisinde cılız tane oranı en fazla %7,0, diğer hububat oranı en fazla %5,0, haşere tahribatı oranı en fazla %3,5, embriyosu kararmış tane oranı en fazla %4,0, lekeli, benekli tane oranı en fazla %3,5 ve fazla ısıya maruz kalmış taneler en fazla %0,5 olacaktır. Kusurlu taneler toplamı ile sınırlı kalmak şartıyla cılız tane oranı %7,0-14,0, diğer hububat oranı %5,0-14,0, haşere tahribatı oranı %3,5-14,0, embriyosu kararmış tane oranı %4,0- 14,0 arasında olan makarnalık buğdaylar; Düşük Vasıflı Makarnalık Buğday olarak 1140 kodu ve fiyatı ile satın alınacaktır. Kusurlu taneler içinde yer alan cılız tane, diğer hububat, haşere tahribatına uğramış tane, embriyosu kararmış tane oranı %14’ü, lekeli, benekli tane oranı %3,50’yi ve fazla ısıya maruz kalmış taneler %0,50’yi geçenler SATIN ALINMAZ.
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 91 8. Süne ve kımıl tahribatı oranı %3,5-14,0 arasında olan makarnalık buğdaylar, Düşük Vasıflı Makarnalık Buğday olarak 1140 kodu ve fiyatı ile satın alınacaktır, %14’ü geçenler SATIN ALINMAZ. 9. Çimlenmiş, filizlenmiş tane oranı %3,9-4,0 arasında olan makarnalık buğdaylar, Düşük Vasıflı Makarnalık Buğday olarak 1140 kodu ve fiyatı ile satın alınacaktır, %4’ü geçenler SATIN ALINMAZ. 10. Sağlam hububat dışındaki maddeler toplamı ile sınırlı kalmak şartıyla diğer muhtelif madde içerisinde zararlı ot tohumları (pelemir, karamuk, delice, datura) oranı %0,1’i geçenler % 0,2, diğer ot tohumları oranı %3’ü geçenler %18’e kadar olan makarnalık buğdaylar; Düşük Vasıflı Makarnalık Buğday olarak 1140 kodu ve fiyatı ile satın alınacaktır. Diğer muhtelif madde içerisinde kızışmış veya kurutma esnasında yanmış tane oranı %0,05’i, fusarium etkisine maruz kalmış tane oranı %1,5’i, çürümüş tane oranı %0,5’i geçenler SATIN ALINMAZ. Diğer muhtelif madde içerisinde diğer zarar görmüş tane oranı %2,9’u geçenler,%3’e kadar olan makarnalık buğdaylar; Düşük Vasıflı Makarnalık Buğday olarak 1140 kodu ve fiyatı ile satın alınacaktır.%3’ü geçenler SATIN ALINMAZ. Toplam yabancı madde oranı %18’i geçenler SATIN ALINMAZ. Diğer muhtelif madde içerisinde yabancı organik madde oranı %3,0-18,0 arasındaki makarnalık buğdaylar Düşük Vasıflı Makarnalık Buğdaylar olarak 1140 kodu ve fiyatı ile satın alınacaktır. Toplam yabancı madde içerisindeki yabancı inorganik madde (taş-toprak vb.) oranı %1,0’ı geçenler SATIN ALINMAZ. Diğer Muhtelif madde içerisindeki kavuz oranı %3,0’ı geçenler %18,0’a kadar, sürmeli-rastıklı tane oranı %0,06’yı geçenler %0,1’e kadar olan makarnalık buğdaylar; Düşük Vasıflı Makarnalık Buğday olarak 1140 kodu ve fiyatı ile satın alınacaktır. Kavuz oranı %18’i geçenler SATIN ALINMAZ.
92 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 Diğer Muhtelif madde içerisinde çavdarmahmuzu (Ergot) oranı %0,05’i, zararlı ot tohumları (pelemir, karamuk, delice, datura) oranı %0,2’yi, sürmeli-rastıklı buğday tane oranı %0,1’i, hayvan orijinli tüy, kıl, dışkı vb. oranı %0,1’i geçenler SATIN ALINMAZ. Diğer muhtelif maddeler toplamı %18’i geçenler SATIN ALINMAZ. 11. Dönmeli tane oranı %50’nin üzerinde olan makarnalık buğdaylar, Düşük Vasıflı Makarnalık Buğday olarak 1140 kodu ve fiyatı ile satın alınacaktır. 12. Hektolitresi 74’ün altında olan makarnalık buğdaylar Düşük Vasıflı Makarnalık Buğday olarak 1140 kodu ve fiyatı ile satın alınacaktır. 13. Protein oranı %11,5’in altında olan makarnalık buğdaylar Düşük Vasıflı Makarnalık Buğday olarak 1140 kodu ve fiyatı ile satın alınacaktır. C-DEPOLAMA: Satın alınan makarnalık buğdaylar; MB1, MB2, MB3 ve DVM olmak üzere kalitelerine göre ayrı depolanacaktır.
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 93 EKMEKLİK BUĞDAY İÇİN TANIMLAR, SATIN ALMA ŞARTLARI VE DEPOLAMA ESASLARI A-TANIMLAR 1. Rutubet: Ürünün içerdiği nem yüzdesidir. 2. Hektolitre Kütlesi: Buğdayın 100 litresinin kg olarak kütlesidir. 3.Sağlam Hububatın Dışındaki Maddeler Ekmeklik buğday içerisinde bulunan kırık, kusurlu, süne-kımıl tahribatına uğramış, çimlenmiş ve filizlenmiş taneler ile diğer muhtelif maddeler toplamıdır. 3.1. Kırık Tane: Endospermin bir kısmı görünen, hasat işleminde hasar gören ve embriyosu düşmüş olan ekmeklik buğday taneleridir. Not: Bir tanenin kırık tane olabilmesi için kusurlu tane sınıfında (süne ve kımıl tahribatına uğramış tane, çimlenmiş tane, zarar görmüş tane, cılız, buruşuk tane, fazla ısıya maruz kalmış tane, embriyosu kararmış tane, diğer hububat ve haşere tahribatına uğramış tane) yer almaması gerekmektedir. 3.2. Kusurlu Taneler: Buğday içerisinde bulunan Cılız, buruşuk taneler, fazla ısıya maruz kalmış taneler, embriyosu kararmış taneler, diğer hububat, süne ve kımıl dışındaki haşere tahribatına uğramış tanelerin toplamıdır. a) Cılız, buruşuk tane Analiz numunesi sağlam hububatın dışındaki maddelerden arındırıldıktan sonra 2,0 mm’lik uzun delikli metal elek altına
94 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 geçen cılız ve buruşuk taneler ile elek üzerinde kalan ham (yeşil) ve don zararı görmüş tanelerdir. b) Diğer hububat Ekmeklik buğday içerisinde, ekmeklik buğday dışında bulunan tahıl (makarnalık buğday, arpa, çavdar, tritikale, yulaf, darı, mısır vb.) taneleridir. Not: Ekmeklik buğday numunesi içerisindeki diğer hububat taneleri ve bu diğer hububat tanelerine ait analiz unsurları (kırık tane, kusurlu tane, süne kımıl tahribatı, çimlenmiş filizlenmiş tane) diğer hububat olarak sınıflandırılır. c) Haşere tahribatına uğramış tane Süne ve kımıl dışındaki bambul, buğday sineği (% 50’den az zarar durumu) vb. tarla haşereleri ile Khapra, Sitophilus granarius gibi depo haşereleri tarafından zarara uğratılmış (yenmiş, delinmiş, emilmiş, kemirilmiş vb.) kırık, cılız ve bütün ekmeklik buğday taneleri. Not: Buğday sineği (tatarcık) tarafından zarar verilmiş olan taneler, sadece ikincil kriptogamik bir tahribat sonucunda tane yüzeyinin yarısından az kısmının gri ile siyah arasında bir renkte olması halinde bu taneler haşere tahribatına uğramış taneler sınıfında değerlendirilecektir. ç) Embriyosu kararmış tane: Embriyo zarı kahverengi ile kahverengimsi siyah arasında renk almış ancak embriyosu sağlam, filizlenmemiş tanelerdir. (embriyonun en çok 1/3’e kadar büyüklüğünde bir kararma varsa bu durum sağlam tane olarak kabul edilir.) d) Fazla ısıya maruz kalmış tane: Kurutma esnasında fazla ısıya maruz kalmış, hasar görmüş olmamakla birlikte alazlanmış bakır rengi görünüme sahip hububat taneleridir.(tane kesiti normal renginde olup, dış yüzeyinde kahverengileşme olması)
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 95 3.3. Süne ve kımıl tahribatına uğramış tane: Süne ve kımıl tarafından zarara uğratılmış tanelerdir. 3.4. Çimlenmiş, filizlenmiş tane: Embriyo kısmındaki kökçüğü (radicula) ya da tomurcuğu (plumula) çıplak gözle kolaylıkla görülebilen tanelerdir (Embriyoda meydana gelen değişimlerin açıkça görülebildiği ve böylelikle normal tanelerden kolaylıkla ayrılabilen tanelerdir). 3.5. Diğer Muhtelif Maddeler: Yabancı ot tohumları (diğer ot tohumları, zararlı ot tohumları), toplam yabancı maddeler (yabancı organik madde, yabancı inorganik madde), zarar görmüş taneler (kızışmış veya kurutma esnasında yanmış taneler, çürümüş taneler, fusarium etkisine maruz kalmış taneler, diğer zarar görmüş taneler, sürmelirastıklı taneler, çavdarmahmuzu (ergot), kavuz, ve hayvan orijinli kalıntılar). a) Yabancı ot tohumları Hububatın dışındaki zararlı ve diğer ot tohumları (Bu tür tohumlar ayrılıp geri kazanmaya değmeyecek olan tohumları, hayvan yemi için kullanılabilecek tohumları ve zararlı ot tohumlarını içerir. Yağlı tohumlar, baklagil tohumları gibi hububat dışındaki tüm tohumlar bu grup içerisinde değerlendirilir) a.1) Zararlı ot tohumları İnsan ve hayvan için zehirli olan tohumlar, hububatın temizlenmesini ve değirmende öğütülmesini zorlaştıran veya engelleyen tohumlar ya da hububattan elde edilen ürünlerin kalitesini olumsuz yönde etkileyen tohumlardır. Buğdayın içerisinde bulunan Pelemir, Karamuk, Delice, Datura ot tohumu gibi zararlı ot tohumlarıdır. a.2) Diğer ot tohumları Buğdayın içerisinde bulunan hububat ve zararlı ot tohumları dışındaki tüm bitki tohumlarıdır.
96 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 b) Zarar görmüş tane Tarlada veya depolama esnasında meydana gelen küflenme ve bakteriyel sebepler veya diğer sebeplerden dolayı gerek insan tüketimi için gerekse hayvan yemi olarak kullanımı uygun olmayan taneler. Not: Aşağıda tanımı yapılan kızışmış veya kurutma esnasında yanmış tane, çürümüş tane, fusarium etkisine maruz kalmış tane ve diğer zarar görmüş tane (buğday sineği(tatarcık) vb tarafından % 50’den fazla zarar verilmiş taneler) zarar görmüş tane olarak değerlendirilecektir. b.1) Kızışmış veya kurutma esnasında yanmış tane Kendiliğinden kızışmış veya kurutma sırasında aşırı ısıya maruz kalmaktan dolayı yanmış olan taneler. Not: Bu kızışmış tanelerin dış yüzeyinin (meyve kabuğu) rengi grimsi kahverengi ile siyah arasında, tane kesitinin rengi ise sarımsı gri ile kahverengimsi siyah arasındadır. b.2) Fusarium etkisine maruz kalmış tane Meyve kabuğu (perikarp) fusarium miselleri ile bulaşmış olan tane. Not: Böyle taneler hafif buruşuk, kırışık görünürler ve bu tanelerin üzerinde hastalıklı olduklarını gösteren pembe ya da beyaz yaygın lekeler vardır. b.3) Çürümüş tane Çeşitli nedenlerden dolayı kendine has özelliğini kaybetmiş tane. b.4) Diğer zarar görmüş tane Kızışmış veya kurutma esnasında yanmış taneler, çürümüş taneler ile fusarium etkisine maruz kalmış taneler haricinde, küflenme ve bakteriyel sebepler veya diğer sebeplerden dolayı
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 97 (% 50’nin üzeri tanede buğday sineği zararı dahil) gerek insan tüketimi için gerekse hayvan yemi olarak kullanımı uygun olmayan hububat taneleri. (buğday sineği zararı; sadece ikincil kriptogamik bir tahribat sonucunda tane yüzeyinin yarısından fazla kısmının gri ile siyah arasında bir renkte olmasıdır.) c)Toplam yabancı madde Aşağıda tanımı yapılan yabancı organik ve inorganik maddelerin toplamıdır. c.1)Yabancı organik madde 3,55 mm ve 1,0 mm uzun delikli eleklerden elendikten sonra, 3,55 mm’lik uzun delikli elek üzerinde bulunan ergot, sürmelirastıklı taneler, diğer hububat ve iri taneler haricinde kalan tüm maddeler (sap, saman, içi boşaltılmış başak vb.) ile 1,0 mm’lik uzun delikli elek altına geçen tüm maddeler (bitkisel parçaları vb.) ayrıca 1,0 mm‘lik uzun delikli elek üzerinde kalan sap, saman vb gözle görülebilir organik maddelerdir. c.2)Yabancı inorganik madde 3,55 mm ve 1,0 mm uzun delikli eleklerden elendikten sonra, 3,55 mm’lik uzun delikli elek üzerinde bulunan ergot, sürmelirastıklı taneler, diğer hububat ve iri taneler haricinde kalan tüm maddeler (taş, cam vb.) ile 1,0 mm’lik uzun delikli elek altına geçen tüm maddeler (kum, toprak, vb) ayrıca 1,0 mm‘lik uzun delikli elek üzerinde kalan taş, toprak, cam, demir vb. gözle görülebilir inorganik maddelerdir. ç) Kavuz Taneyi saran ve tanenin başakçığa bağlanmasını sağlayan kısım. d) Çavdarmahmuzu (Ergot) Claviceps purpurea’nın yapmış olduğu hastalıklı tane.
98 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 e)Sürmeli ve Rastıklı tane e.1) Sürmeli tane İçleri sürme (Tilletia spp.) sporları ile dolu, bütün ve kırık taneler. e.2) Rastıklı tane İçleri rastık (Ustilago spp.) sporları ile dolu, bütün ve kırık taneler. f) Hayvan orijinli kalıntılar Hayvan orijinli tüy, kıl, dışkı vb ile ölü haşere ve parçaları. Ölü haşere ve parçaları hayvan orjinli kalıntılar içinde değerlendirilecektir. Birimi adet/kg olarak değiştirildiğinden ölü böcek parçaları için bulunan değer toplama dahil edilmeyecektir. 4. Zıt renkli ekmeklik buğday taneleri Beyaz ekmeklik buğday içerisindeki kırmızı ekmeklik, kırmızı ekmeklik buğday içerisindeki beyaz ekmeklik buğday taneleri. Not 1: Sağlam hububatın dışındaki maddeler ayrıldıktan sonra kalan analiz numunesi içerisinde zıt renkli ekmeklik buğday taneleri ayrılır. 5. Protein: Amino asitlerden meydana gelen azotlu organik bileşiklerdir. 6. Zeleny (Sedimantasyon) değeri Ekmeklik buğdayın zeleny sedimantasyon endeksini gösterir.
TMO Hububat Alım Şartları / 2023 99 B- EKMEKLİK BUĞDAY SATIN ALMA ŞARTLARI: 1. Kendine has tabii renk ve kokuda olacak, canlı haşere ihtiva etmeyecektir. 2. Yıkanıp kurutulmuş olmayacaktır (Islanıp kurutulmuş fakat doğal rengini kaybetmemiş ve kabuğu buruşmamış olanlar satın alınabilir.). 3. Rutubet oranı %14,0’dan yukarı olanlar SATIN ALINMAZ. 4. Sağlam hububatın dışındaki maddeler toplamı %18’i geçenler SATIN ALINMAZ. 5. Kırık tane oranı %18’i geçenler SATIN ALINMAZ. 6. Sağlam hububat dışındaki maddeler toplamı ile sınırlı kalmak şartıyla kırık tane oranı %5,0-18,0 arasında olanlar renk hakimiyetine göre beyazlar 1610, kırmızılar 1620 kodu ve düşük vasıflı ekmeklik buğdaylar fiyatı ile satın alınır. 7. Kusurlu taneler toplamı %14’ü geçenler SATIN ALINMAZ. Kusurlu tane içerisinde cılız tane oranı en fazla %7,0, diğer hububat oranı en fazla %5,0, haşere tahribatı oranı en fazla %3,5, embriyosu kararmış tane oranı en fazla %8,0 ve fazla ısıya maruz kalmış taneler en fazla %0,5 olacaktır. Kusurlu taneler toplamı ile sınırlı kalmak şartıyla cılız tane oranı %7,0-14,0, diğer hububat oranı %5,0-14,0, haşere tahribatı oranı %3,5-14,0, embriyosu kararmış tane oranı %8,0-14,0 arasında olan ekmeklik buğdaylar renk hakimiyetine göre beyazlar 1610, kırmızılar 1620 kodu ve düşük vasıflı ekmeklik buğdaylar fiyatı ile satın alınacaktır. Kusurlu taneler içinde yer alan cılız tane, diğer hububat, haşere tahribatı, embriyosu kararmış tane oranı %14’ü ve fazla ısıya maruz kalmış taneler %0,5’i geçenler SATIN ALINMAZ. 8. Süne ve kımıl tahribatı oranı %3,5-14,0 arasında olan ekmeklik
100 TMO Hububat Alım Şartları / 2023 buğdaylar renk hakimiyetine göre beyazlar 1610, kırmızılar 1620 kodu ve düşük vasıflı ekmeklik buğdaylar fiyatı ile satın alınacaktır. %14’ü geçenler SATIN ALINMAZ. 9. Çimlenmiş, filizlenmiş tane oranı %3,9-4,0 arasında olan ekmeklik buğdaylar renk hakimiyetine göre beyazlar 1610, kırmızılar 1620 kodu ve düşük vasıflı ekmeklik buğdaylar fiyatı ile satın alınacaktır. %4’ü geçenler SATIN ALINMAZ. 10. Diğer muhtelif madde içerisinde zararlı ot tohumları (pelemir, karamuk, delice, datura) oranı %0,1’i geçenler % 0,2, diğer ot tohumları oranı %3,0’ı geçenler %18’e kadar olan ekmeklik buğdaylar renk hakimiyetine göre beyazlar 1610, kırmızılar 1620 kodu ve düşük vasıflı ekmeklik buğdaylar alım fiyatı ile satın alınacaktır. Diğer muhtelif madde içerisinde kızışmış veya kurutma esnasında yanmış tane oranı %0,05’i, fusarium etkisine maruz kalmış tane oranı %1,5’i, çürümüş tane oranı %0,5’i geçenler SATIN ALINMAZ. Diğer muhtelif madde içerisinde diğer zarar görmüş tane oranı %2,9’u geçenler, %3’e kadar olan ekmeklik buğdaylar renk hakimiyetine göre beyazlar 1610, kırmızılar 1620 kodu ve düşük vasıflı ekmeklik buğdaylar alım fiyatı ile satın alınacaktır. %3’ü geçenler SATIN ALINMAZ. Toplam yabancı madde oranı %18’i geçenler SATIN ALINMAZ. Diğer muhtelif madde içerisindeki yabancı organik madde oranı %3,0-18,0 arasındaki ekmeklik buğdaylar renk hâkimiyetine göre beyazlar 1610, kırmızılar 1620 kodu ve düşük vasıflı ekmeklik buğdaylar alım fiyatı ile satın alınacaktır. %18’i geçenler SATIN ALINMAZ. Toplam yabancı madde içerisindeki yabancı inorganik madde (taş-toprak v.b.) oranı %1’i geçenler SATIN ALINMAZ. Diğer Muhtelif madde içerisindeki kavuz oranı %3’ü geçenler %18’e kadar, sürmeli-rastıklı tane oranı %0,06’yı geçenler %0,1’e kadar olan ekmeklik buğdaylar renk hakimiyetine göre beyazlar 1610, kırmızılar 1620 kodu ve düşük vasıflı ekmeklik buğdaylar alım fiyatı ile satın alınacaktır. Kavuz oranı %18’i geçenler SATIN ALINMAZ.