MDC Health คลินิกศูนย์แพทย์พัฒนา ฉบับที่ 6 เดือนธันวาคม 2560

คลนิ ิกศนู ยแพทยพ ฒั นา

ฉบบั ท่ี 3 ปท ่ี 2 เดอื นธนั วาคม 2560 ISSN 2465-4841

ภาพถา ยฝพ ระหตั ถ พระบาทสมเดจ็ พระปรมนิ ทรมหาภมู พิ ลอดลุ ยเดช บรมนาถบพติ ร
29 กนั ยายน 2541

www.md-center.org



สารกรรมการผMอู้ a�ำ gนazวiยneการ

ทีป่ รกึ ษากิตตมิ ศกั ดิ์

นายจริ ายุ อิศรางกูร ณ อยธุ ยา
ศ.เกยี รติยศ นพ.สงคราม ทรัพยเ์ จรญิ
พล.ท.นพ.เชดิ ชัย เจยี มไชยศรี
พ ล.ท.ทพ.ทวีศักดิ์ ทวศี ร ี
ท่ีปรกึ ษา
รศ.นพ.สาธติ โหตระกิตย์
รศ.นพ.สรนติ ศลิ ธรรม
พล.อ.นพ.วทญั ญู ปรัชญานนท์
นพ.ธีรพล โตพันธานนท์
จากประกาศสํานกั นายกรัฐมนตรี เรื่อง กาํ หนดวันสาํ คัญของชาติไทย ในราช พล.ท.นพ.มาโนชญ์ จันทรศร
กจิ จานเุ บกษา เมอ่ื วนั ท่ี ๑๐ กมุ ภาพนั ธ์ ๒๕๖๐ ความวา่ มพี ระราชโองการโปรดเกลา้ นพ.ย่ิงศกั ด์ิ ศุภนิตยานนท์
โปรดกระหม่อมใหก้ าํ หนดว่า วันท่ี ๕ ธนั วาคมของทกุ ปี เปน็ วันสําคัญของชาติไทย น างสุปาณ ี ธรานนท์
ดงั นี้ บรรณาธิการ
๑. เป็นวันคล้ายวันเฉลิมพระชนมพรรษาของพระบาทสมเด็จพระปรมินทร
มหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร ศ.คลนิ กิ เกยี รตคิ ุณ
๒. เป็นวนั ชาติ ท พญ.ดร.ธ รี ลักษณ์ สุทธเสถียร
๓. เป็นวนั พอ่ แห่งชาติ คณะบรรณาธิการ
คลินิกศูนย์แพทย์พัฒนาจึงเห็นควรให้มีการบำ�เพ็ญกุศล จัดกิจกรรม พล.ต.นพ.กนธีร์ สังขวาสี
เฉลมิ พระเกยี รตติ รวจรกั ษาผปู้ ว่ ยโดยไมค่ ดิ คา่ บรกิ าร และนอ้ มเกลา้ นอ้ มกระหมอ่ ม พญ.กง่ิ กาญจน์ เตมิ สิริ
รำ�ลึกในพระมหากรุณาธิคุณ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช พ.ต.อ.นพ.คำ�นูณ อธิภาส
บรมนาถบพิตร รวมทง้ั ได้จดั พมิ พ์นติ ยสาร MDC Health เพือ่ นำ�เสนอบทความใน นพ.ประเสริฐ พิมลแสงสุริยา
ด้านตา่ ง ๆ เผยแพรค่ วามรู้ดา้ นสุขภาพแก่ผูท้ สี่ นใจ โดยได้ขอพระราชทานพระบรม นพ.ปกรณ์ โล่ห์เลขา
ราชานญุ าตเชญิ ภาพถา่ ยฝพี ระหตั ถ์ พระบาทสมเดจ็ พระปรมนิ ทรมหาภมู พิ ลอดลุ ยเดช ศ.เกียรติคุณ พญ.พูนสขุ จติ รนุสนธิ์
บรมนาถบพิตร มาลงพิมพ์บนปก และในบทความประวัติคุณทองแดง สุนัขทรง พล.อ.นพ.ภษู ติ รัตนธรรม
เลี้ยง ซึง่ ทางคลนิ ิกศนู ยแ์ พทยพ์ ัฒนาได้รบั พระราชทานพระราชานญุ าตจากสมเด็จ ผศ.พญ.รวิวรรณ นวิ าตพันธ์ ุ
พระเจ้าอยหู่ วั มหาวชริ าลงกรณ บดินทรเทพยวรางกรู นับเปน็ พระมหากรุณาธคิ ณุ พญ.วิญญารตั น์ ตันศิร ิ
อย่างหาทสี่ ุดมไิ ด้ พล.ร.ท.นพ.วเิ ชียร นาวนิ พิพัฒน์
อนึ่งการจัดกิจกรรมเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพล น.ต.นพ.วิทยา บญุ ยะทรัพย์
อดลุ ยเดช บรมนาถบพติ ร ในวันที่ ๕ ธันวาคมของทุกปี เพอื่ แสดงความจงรกั ภักดี รศ.นพ.สมชาย เออ้ื รัตนวงศ ์
และรำ�ลกึ ถงึ พระมหากรณุ าธคิ ณุ ท่ีไดป้ กเกลา้ ปกกระหมอ่ มใหค้ วามรม่ เยน็ เปน็ สขุ แก่ นพ.สมพร วงศอ์ มรธรรม
พสกนิกรชาวไทย อีกท้ังทรงบันดาลให้เกิดการพัฒนาประเทศไทยในทุกด้านตลอด นพ.สุรพงษ์ รัชตภษู ิต
มาเป็นเวลาถึง ๗๐ ปี ซึ่งปกติเคยเปล่งสัจวาจาถวายพระพรชัยมงคลตราบจนปีท่ี ศ.พญ.อารรี ตั น์ สพุ ทุ ธธิ าดา
ผ่านมาอันเป็นปแี ห่งความอาดูรของปวงประชาชนชาวไทย มาบัดนพ้ี ระองค์เสด็จสู่ นพ.โอรส ทรัพย์เจรญิ
สวรรคาลัยแล้ว ก็ยงั ทรงสถิตอยูใ่ นใจตราบนริ นั ดร์กาล พล.อ.ทพ.อภิศักดิ์ จงรักษ์
นางสาวจรี ภา อทิ ธปิ ัญญากลุ
ศาสตราจารย์เกยี รตยิ ศ นายแพทย์ สงคราม ทรพั ย์เจริญ นางสาวเนจก์หทัฒ บัวติ๊บ
รักษาการกรรมการผ้อู ำ�นวยการ คลินกิ ศูนย์แพทย์พฒั นา นางสาวพรพรรษา อาลัยญาติ
นายสรศักดิ์ บญุ จรสั
นางสาวภัทรา เศวตมกุ ดา
นางสาววรรษมน บตุ รพรม
นายคณากร คงไข่

เลขานกุ ารคณะบรรณาธิการ

น างสาวนงค์นชุ รตั นคำ�
ออกแบบ/แยกสี/พมิ พท์ ่ี
บรษิ ทั ไซเบอรพ์ รนิ้ ทก์ ร๊ปุ จำ�กัด
โทร 02-6419135-8

4 "คณุ ทองแดงและคุณทองหลาง" 50 โรคโพรงกระดกู สนั หลงั ตบี แคบ
สนุ ขั ทรงเลยี้ งในพระบาทสมเด็จ บรเิ วณเอว
พระปรมนิ ทรมหาภูมพิ ลอดุลยเดช (Lumbar Spinal Canal Stenosis)
บรมนาถบพติ ร ร.อ.นพ. รงุ่ รัฐ จติ ตการ

12 Tuberculosis (TB) วณั โรค 56 การฟื้นฟูภาวะปวดจากกระดูก ขอ้
นพ. ยิ่งศักด์ิ ศภุ นิตยานนท์ และกล้ามเนอื้ ทพี่ บบอ่ ย
(Rehabilitation in Common
20 โรคหวั ใจในผสู้ ูงวยั Musculoskeletal Pain)
นพ. ปกรณ์ โลห่ เ์ ลขา ศ.พญ. อารรี ัตน์ สุพุทธธิ าดา

28 ความหมายของการตรวจสุขภาพ 64 โรคนอนไม่หลบั
พญ. คณุ สวรรยา เดชอุดม ผศ.พญ. รววิ รรณ นวิ าตพนั ธุ์

32 อนั ตรายจากยาที่ควรทราบ 72 ลดน�้ำ ตาล ดว้ ย Infused Water
ตอน ข้อห้ามใช้ของยา นางอัญญาณี อิศรางกูร ณ อยุธยา
ผศ.นพ. พิสนธิ์ จงตระกลู
ภญ.พล.ท.หญิง สุภทั ทา เต็มบญุ เกยี รติ 78 สารทใี่ ชเ้ ฉพาะที่ในโรคปริทนั ต์
พ.อ.หญงิ ทพญ. พัทยา สุวรรณานนท์
38 มะเรง็ เตา้ นม
ว่าด้วยการคดั กรอง การรักษา 86 ภาพกจิ กรรมคลนิ กิ ศูนยแ์ พทย์พฒั นา
และการปอ้ งกัน 97 ความภาคภูมใิ จของคลินกิ ศนู ยแ์ พทยพ์ ฒั นา
(Breast Cancer awareness) 98 ขา่ วสารคลนิ กิ ศนู ย์แพทยพ์ ัฒนา
พ.ต.นพ. ปยิ ศกั ดิ์ ทหราวานิช

42 เนอ้ื งอกตบั
พญ. ลักษณา โชครุ่งวรานนท์

“คุณทองแดงและคุณทองหลาง”

สนุ ขั ทรงเลย้ี งในพระบาทสมเดจ็ พระปรมินทรมหาภมู ิพลอดุลยเดช บรมนาถบพติ ร

เมอ่ื กลา่ วขานถงึ สนุ ขั ทรงเลย้ี ง ในพระบาทสมเดจ็
พระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร
แลว้ นน้ั ทกุ คนกจ็ ะนกึ ถงึ “คณุ ทองแดง” ซงึ่ เปน็ สนุ ขั
ทรงเลย้ี งทที่ รงโปรดปราน เพราะแมจ้ ะเปน็ สนุ ขั ทที่ รง
เรียกว่าเป็นสุนัขพันธุ์เทศ (ย่อมาจากเทศบาล) แต่
ก็ได้แสดงความจงรักภักดีต่อพระองค์อย่างย่ิงยวด
ประวัติ “คุณทองแดง” น้ัน ได้มีความเก่ียวโยงกับ
คลนิ กิ ศูนยแ์ พทย์พฒั นา อันจะกล่าวถึงตอ่ ไป ดงั นี้
ย้อนกลบั ไปในปี พ.ศ. 2541 “แดง” สนุ ัขจรจัดในซอย
ศูนย์แพทย์พัฒนาได้ออกลูกมา 7 ตัว เป็นตัวเมีย 6 ตัว
ตัวผู้ 1 ตวั คนงานก่อสร้างละแวกนัน้ เอาลังกระดาษขนาด
ใหญม่ าทำ�เปน็ บา้ นให้ และมชี าวบา้ นชว่ ยกนั เลยี้ งดู บางคน
เอากระดาษ ผ้าเชด็ ตวั มาปใู หน้ อน บางคนมาช่วยปอ้ นนม
เพราะ “แดง” ไมม่ ีนมให้ลูกกนิ ในบรรดาลูกสนุ ัข 7 ตัวนี้
มตี วั หน่งึ ลกั ษณะโดดเด่นกว่าตวั อื่น ๆ คือ มีลายสายสร้อย
รอบคอครงึ่ เสน้ ขนทเี่ ทา้ ดคู ลา้ ยถงุ เทา้ ขาวทงั้ 4 ขา หางมว้ น
จมูกแดน่ และหางดอกสขี าว หางมว้ นหน่ึงรอบครึ่ง รปู รา่ ง
สงู เพรยี ว และสงา่ งามคลา้ ยกบั สนุ ขั มพี นั ธุ์ มแี พทยท์ า่ นหนง่ึ
จากคลินิกศูนย์แพทย์พัฒนาได้นำ�ลูกสุนัขที่มีลักษณะ
โดดเดน่ นี้ มาทลู เกลา้ ฯถวายให้ พระบาทสมเดจ็ พระปรมนิ ท
รมหาภมู ิพลอดลุ ยเดช บรมนาถบพิตร ทอดพระเนตร ทรง
รับส่ังใหน้ ำ�เขา้ มาเล้ยี ง ด้วยเพราะสภาพของ “แดง” ผเู้ ป็น
แมน่ น้ั ทรดุ โทรมและไมส่ ามารถเลย้ี งลกู เองได้ สนุ ขั นอ้ ยนจี้ งึ
ได้เข้าเฝา้ ฯ ถวายตวั เม่ือวันที่ 13 ธนั วาคม พ.ศ. 2541 ณ
พระตำ�หนักจิตรลดารโหฐาน พระบาทสมเด็จพระปรมินทร
มหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร พระราชทานชื่อว่า
“ทองแดง” และเม่ือเป็นสุนัขทรงเล้ียง จึงเรียกขานว่า “คุณทองแดง” เช่นเดียวกับสุนัขทรงเล้ียงอื่น ๆ คุณทองแดง
นับเป็นสุนัขทรงเล้ียงสุนัขท่ี 17 ในพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร พระองค์ทรงยก
“คุณทองแดง” ใหเ้ ปน็ ลูกเล้ยี งของ “คุณมะล”ิ เพราะ “คณุ ทองแดง” ในเวลานน้ั อายุนอ้ ยกวา่ ลกู ๆ ของคุณ “มะลิ”
แคว่ ันเดยี ว ซงึ่ “คณุ มะล”ิ ก็ให้การตอ้ นรับเปน็ อยา่ งดี ไม่มีความรงั เกยี จและรกั “คณุ ทองแดง” เหมอื นลกู ของตัวเอง
จากทีเ่ คยมีลกู สนุ ัข 9 ตัว “คุณมะล”ิ จงึ ต้องให้นมลูกถงึ 10 ตวั แต่เนือ่ งจาก “คุณมะลิ” มีสุขภาพแข็งแรง จงึ ทำ�ใหม้ ี
น้ำ�นมเพียงพอสำ�หรับการเล้ียงลูกทัง้ 10 ได้
4December 2017

สำ�หรบั ลกั ษณะของคณุ ทองแดงนน้ั พระบาทสมเดจ็ พระปรมนิ ทร
มหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร ทรงระลึกว่า เคยทอด
พระเนตรเห็นในหนังสือเกี่ยวกับสุนัขพันธ์ุต่าง ๆ เมื่อทรงค้นใน
หนงั สอื เลม่ นน้ั กป็ รากฏวา่ “คณุ ทองแดง” มลี กั ษณะบางประการ
คล้ายคลึงกับสุนัขพันธ์ุ “บาเซนจิ” ลักษณะเด่นของสุนัขพันธุ์
บาเซนจิ คอื ไมเ่ หา่ ไมม่ กี ลน่ิ ตวั มที ว่ งทา่ สงา่ งาม ซง่ึ คณุ ทองแดงมี
ขนาดตัวใหญ่กว่าสุนัขพันธุ์บาเซนจิทั่วไป พระองค์จึงทรงเรียก
คุณทองแดงว่าเป็นสุนัขพันธ์ุไทยซูเปอร์บาเซนจิ แม้ว่า
คุณทองแดงจะถกู หมายให้เป็นค่กู ับ “คุณทองดำ�” แต่คทู่ ่แี ท้จรงิ
ของคณุ ทองแดง กลบั เปน็ “คณุ ทองแท”้ ซง่ึ เปน็ สนุ ขั พนั ธบ์ุ าเซนจิ
ทั้งคูไ่ ด้ให้กำ�เนิดสนุ ัข 9 สุนัข เมอ่ื 26 กนั ยายน พ.ศ. 2543 โดย
พระบาทสมเดจ็ พระปรมนิ ทรมหาภมู พิ ลอดลุ ยเดช บรมนาถบพติ ร
พระราชทานชื่อให้เป็นช่ือขนมที่มีคำ�ว่า “ทอง” ทั้งหมด ได้แก่
ทองชมพนู ทุ ทองเอก ทองมว้ น ทองทตั ทองพลุ ทองหยบิ ทองหยอด
ทองอฐั และทองนพคณุ และพระราชทานนามสกลุ วา่ สวุ รรณชาด

“คุณทองแดง” จะติดตามถวายงานรับใช้ พระบาทสมเด็จ เพ่ือทรงออกกำ�ลังพระวรกาย บริเวณชายหาด จะ
พระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร ทุก ทรงพระดำ�เนินอ้อมต้นมะพร้าว ต่อมาเพียงรับส่ัง
คร้ัง ไม่ว่าจะเสด็จพระราชดำ�เนินไปที่ใด เป็นที่โปรดปราน ว่า “อ้อมต้นมะพร้าว” คุณทองแดงก็จะวิ่งอ้อม
ของพระองค์ เน่ืองจากเป็นสุนัขที่ฉลาด ตัวอย่างเช่น เมื่อ ต้นมะพร้าวทันที ดังท่ีได้เคยตามเสด็จทุกคร้ัง
พระบาทสมเดจ็ พระปรมนิ ทรมหาภมู พิ ลอดลุ ยเดช บรมนาถบพติ ร
ทรงเรียกให้คุณทองแดงเข้าเฝ้าฯ เพ่ือท่ีจะช่ังนำ้ �หนัก แค่เพียง 5
รับส่ังว่า “ทองแดงไปช่ังนำ้ �หนัก” คุณทองแดงก็จะเดินข้ึน
ตาช่ัง หรือเวลาที่พระองค์เสด็จแปรพระราชฐานไปประทับท่ี
พระตำ�หนักเป่ียมสุข พระราชวังไกลกังวล เมื่อเสด็จลง

นอกจากนี้ “คุณทองแดง” ยงั เปน็ สนุ ขั ทเี่ รียบร้อย ไม่คอ่ ย เผยแพรเ่ ปน็ ภาษาไทยและภาษาองั กฤษในเลม่ เดยี วกนั เรอ่ื ง
เข้ามาเคลียคลอพระองค์ท่าน แต่จะทำ�หน้าท่ีคอยปกป้อง ทองแดงเป็นหนังสือพระราชนิพนธ์ท่ีติดอันดับขายดีที่สุด
ทำ�นองเดียวกับองครักษ์ ถวายความปลอดภัยต่อพระองค์ ของประเทศ ์ ซง่ึ สรา้ งปรากฏการณ์ใหมใ่ หว้ งการหนงั สอื จาก
เสมอ เวลาทรงพระดำ�เนิน คุณทองแดงจะนำ�เสด็จอยู่ ยอดจำ�หนา่ ยจำ�นวน 50,000 เลม่ ทสี่ ามารถขายหมดเกลยี้ ง
หน้าพระองค์ท่าน เวลาพระองค์ท่านประทับ คุณทองแดง ในวันแรก ท่ีสำ�คัญหนังสือยังขาดตลาด ไม่เพียงพอกับ
ก็จะนั่งหมอบอยู่ด้านหน้า ใช้สองขาหน้าเกยกันเหมือนคน ความตอ้ งการของประชาชน จนทำ�ใหม้ ียอดส่ังจองหนังสอื
กำ�ลังหมอบคลาน แล้วหันหน้าออกไปด้านนอก ด่ังเช่น ลว่ งหนา้ ทว่ั ประเทศตามมาอกี กวา่ 150,000 เลม่ และตอ่ มา
ขอ้ ความสว่ นหน่ึงทป่ี รากฏในพระราชนพิ นธ์ เรือ่ งทองแดง ในปี พ.ศ. 2547 พระราชทานพระบรมราชานญุ าตใหจ้ ดั พมิ พ์
ความว่า "...ทองแดงมีความจงรักภักดีต่อพระบาทสมเด็จ อกี ครง้ั หนงึ่ ในรปู แบบลายเส้นการต์ นู โดยใช้ชือ่ “ทองแดง
พระเจ้าอยู่หัวอย่างย่ิง เวลาที่เข้าเฝ้าฯ ทองแดงจะหมอบ ฉบับการ์ตูน”
ในท่าประจำ� คือไขว้มือ หากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว
ทรงขยับพระองค์หรือแม้แต่ทรงกระแอม ทองแดงจะเงย
หน้าขึ้นมองอย่างระวังระไว เม่ือมีผู้เฝ้าฯ พระบาทสมเด็จ
พระเจ้าอยูห่ ัว ทองแดงจะหมอบเฝา้ ฯ อยทู่ พี่ ระบาท...ไมว่ ิง่
ไปไหน และจะหมอบอยู่ด้านหน้าพระที่นั่ง ระหว่าง
พระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยูห่ วั และผ้มู าเฝา้ ฯ..."

เรื่องของ “คุณทองแดง” สุนัขทรงเล้ียง เป็นท่ีรู้จัก
กันอย่างแพร่หลาย จากปี พ.ศ. 2545 พระบาทสมเด็จ
พระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร
ทรงพระราชนพิ นธ์ เรอื่ ง ทองแดง (The Story of Tongdaeng)
6December 2017

ส่วนเส้ือคุณทองแดงฮิตโด่งดังทั่วโลก โดยสำ�นักข่าว
“เอเอฟพี” ออกข่าวว่าเส้ือยืด “คุณทองแดง” ดังทั่ว
โลกเพราะกำ�ลังเป็นแฟช่ันยอดฮิตของคนไทย หลังจาก
พระบาทสมเดจ็ พระปรมนิ ทรมหาภมู พิ ลอดลุ ยเดช บรมนาถบพติ ร
พรอ้ มพระบรมวงศานวุ งศท์ รงฉลองพระองคเ์ สือ้ ยดื รปู คณุ
ทองแดง เมอื่ ครงั้ เสดจ็ ฯ ออกจากโรงพยาบาลศริ ริ าช ในเดอื น
กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2545 และยังทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ
ให้สำ�นักพระราชวังนำ�ออกจำ�หน่าย เพ่ือนำ�เงินรายได้
สมทบทุนในโครงการก่อต้ังโรงพยาบาลสัตว์ในพ้ืนที่ต่าง ๆ
ตามโครงการพระราชดำ�ริน้ัน ปรากฏขายหมดในพริบตา
จนต้องสั่งจองใหม่ล่วงหน้าอีกจำ�นวนมาก ต่อมาได้ทรง
มอบหมายให้ ศาสตราจารย์ เกยี รตยิ ศ นายแพทย์ สงคราม
ทรพั ยเ์ จรญิ ซง่ึ เปน็ แพทยป์ ระจำ�พระองค์ ทำ�เส้ือแจค๊ เกต
คุณทองแดง ให้แก่แพทย์และข้าราชบริพาร พระองค์ได้
ทรงดแู ล ออกแบบ แก้ไขรปู คณุ ทองแดงดว้ ยพระองคเ์ อง
อย่างละเอียด จนเป็นที่พอพระทัย ก่อนที่จะนำ�ไปผลิต
เพอ่ื นำ�รายไดม้ าสมทบในโครงการนี้เชน่ เดียวกนั นับตัง้ แต่
ปี พ.ศ. 2549 จนกระทั่งปี พ.ศ. 2557 พระบาทสมเด็จ
พระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร
พระราชทาน ส.ค.ส. แก่ประชาชน ใน ส.ค.ส. ช่วงปีดัง
กล่าว ล้วนแลว้ แตม่ รี ูปของคณุ ทองแดง หมอบอย่ทู ปี่ ลาย คณุ ทองแดงทำ�ให้เกิดโครงการตา่ ง ๆ ขน้ึ มามากมายหลาย
พระบาททุกครา เมื่อปี พ.ศ. 2549 ไปรษณีย์ไทยได้ออก โครงการ เพอื่ ชว่ ยเหลอื เพอ่ื นสตั วด์ ว้ ยกนั ทส่ี ำ�คญั พระองค์
แสตมป์ชุดคุณทองแดงและครอบครัว ในทุกอิริยาบถ ยังทรงเป็นผู้กระตุ้นให้ประชาชนชาวไทย เห็นความสำ�คัญ
ต่าง ๆ ได้รบั การอนุเคราะห์ภาพจากกองงานสว่ นพระองค์ ของสุนัขสายพันธุ์ไทย พร้อมกับเคยรับส่ังว่า สุนัขจรจัดก็
สวนจิตรลดา พระราชวังดุสิต มาจัดสร้างแสตมป์ชุดคุณ มีความสามารถเทียบเท่ากับ สุนัขที่มีสายพันธ์ุได้ และยัง
ทองแดงและครอบครวั 4แบบราคา 3 บาทจำ�นวน1ลา้ นชดุ จน แขง็ แรง ทนตอ่ ทกุ สภาพภมู อิ ากาศ ดแู ลงา่ ย มนี สิ ยั ซอ่ื สตั ย์
กลายเปน็ ที่นยิ มมากสำ�หรบั ผ้ทู ่ชี อบสะสมแสตมป์ในยุคนั้น กตญั ญู

7

ความผูกพันและความจงรักภักดีของคุณทองแดง ต่อพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
บรมนาถบพติ ร แสดงได้ในหลายเหตกุ ารณด์ ว้ ยกนั ยกตวั อยา่ งเชน่ ทกุ ครงั้ ทพี่ ระบาทสมเดจ็ พระปรมนิ ทรมหาภมู พิ ลอดลุ ยเดช
บรมนาถบพิตร เสด็จประทับพักผ่อนอิริยาบถที่ใด คุณทองแดงก็จะตามเสด็จด้วย มีอยู่ครั้งหนึ่ง คุณทองแดงไม่ได้
ตามเสดจ็ ไปในขณะท่ีทรงงาน ท่ีสวนจิตรลดาเป็นเวลานาน ทำ�ใหค้ ณุ ทองแดงถึงกับล้มปว่ ยจนต้องเข้าโรงพยาบาล เมื่อ
นายสัตวแพทย์ผู้ดูแล ตรวจร่างกายคุณทองแดงอย่างละเอียด ปรากฏว่าไม่พบอาการและโรคใด ๆ จึงสรุปอาการว่า
คุณทองแดงเป็นโรคเครียด สาเหตุเนื่องจากคุณทองแดงเป็นสุนัขเงียบ ไม่ค่อยแสดงออก เมื่อคิดถึงพระบาทสมเด็จ
พระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร มาก ๆ จึงทำ�ให้เกิดความเครียดและส่งผลต่อร่างกาย หลังจากน้ัน
คุณทองแดงจึงได้ตามเสด็จไปยังท่ีต่าง ๆ ด้วยเสมอ คร้ันเม่ือพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
บรมนาถบพิตร ทรงพระประชวรและประทบั ณ โรงพยาบาลศริ ิราช เปน็ ระยะเวลานาน คุณทองแดงได้มโี อกาสเข้าเฝ้าฯ
กจ็ ะหมอบเขา้ มาใกล้ ๆ พระองค์ และไมย่ อมกลบั ตอ้ งใชเ้ วลานาน และความพยายามหลายครง้ั กวา่ จะทำ�ใหค้ ณุ ทองแดง
ยอมท่ีจะกลับออกมาได้ แสดงถึงความคิดถงึ ผกู พัน จงรกั ภกั ดขี องคณุ ทองแดงทีม่ ีตอ่ พระองค์อยู่เสมอ
D8ecember 2017

เมื่อวันที่ 28 ธันวาคม พ.ศ. 2558 คณะสัตว 9
แพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ได้ออก
แถลงการณ์ ประกาศว่า คุณทองแดง สุนัขทรงเลี้ยง
ในพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
บรมนาถบพิตร เสียชีวิตแล้ว ณ วังไกลกังวล เม่ือวันท่ี
26 ธันวาคม พ.ศ. 2558 โดยมรี ายละเอยี ดวา่ ตามท่ีคณะ
สัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ได้รับ
พระมหากรุณาธิคุณ โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ดูแล
รกั ษาสุนขั หลวงคุณทองแดง ณ วังไกลกังวล อำ�เภอหวั หนิ
จงั หวดั ประจวบครี ขี นั ธ์ ตดิ ตอ่ กนั มาอยา่ งตอ่ เนอ่ื ง และเมอ่ื
คณุ ทองแดงอายุ 17 ปี 1 เดือน 19 วัน ถอื เป็นสุนขั ที่มีอายุ
ยืนยาว ในช่วงระยะเวลา 2-3 ปีท่ีผ่านมา คุณทองแดงมี
ปัญหาโรคชราที่เก่ียวข้องกับระบบประสาท ระบบกระดูก
ข้อ และกลา้ มเน้ือ ท้ังอวยั วะภายใน เช่น ตบั ไต เสอ่ื มลง
ตามอายทุ มี่ ากขน้ึ ทางคณะสตั วแพทยศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั
เกษตรศาสตร์ ไดเ้ ฝา้ ตดิ ตามใหก้ ารรกั ษาดแู ลใกลช้ ดิ อยา่ งดี
มาตลอด คณุ ทองแดงนอนหลบั พกั ผอ่ น ไดส้ น้ิ ลมอยา่ งสงบ
เมื่อวันที่ 26 ธันวาคม พ.ศ. 2558 เวลา 23.10 น. ณ
วังไกลกงั วล อำ�เภอหวั หนิ จังหวดั ประจวบคีรีขนั ธ์

เม่ือกล่าวถึง “คุณทองแดง” แล้ว ก็ย่อมจะต้องกล่าวถึง “คุณทองหลาง” ซ่ึงเปน็ สนุ ขั ทรงเลย้ี งในพระบาทสมเดจ็
พระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร ที่ได้มีประวัติความเป็นมาเก่ียวโยงกับคลินิกศูนย์แพทย์พัฒนา
เชน่ เดยี วกนั ดงั ทวี่ า่ “คณุ ทองหลาง” เปน็ สนุ ขั ทรงเลย้ี งตวั ที่ 18 เกดิ ท่ีใตถ้ นุ เรอื นดา้ นหนา้ ภายในคลนิ กิ ศนู ยแ์ พทยพ์ ฒั นา
แม่ของทองหลางคือ “ดา่ ง” ซง่ึ เป็นสนุ ขั ที่ชาวบ้านและพนกั งานคลนิ ิกฯ มกั เลย้ี งดใู หอ้ าหาร “ด่าง” อย่เู ปน็ ประจำ� “ดา่ ง”
คลอดลกู ออกมา 6 ตวั เปน็ ตวั ผู้ 3 ตวั และตวั เมยี 3 ตวั โดย 5 ตวั เปน็ สนี ้ำ�ตาลทง้ั หมด สว่ นคณุ ทองหลางมหี นา้ ตานา่ รกั มาก
ตาโตกลม ขนค่อนขา้ งยาวสีขาวมีสีนำ้ �ตาลแซมเล็กนอ้ ย ทุกคนทีเ่ หน็ จะสะดุดตาในความน่ารกั ในขณะที่คณุ ทองแดงนน้ั
หนา้ ตาธรรมดาและไม่สะดดุ ตา แตม่ รี ูปรา่ งสงู เพรียวสงา่ งาม ซึ่งพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรม
นาถบพติ ร ทรงเรยี กคณุ ทองแดงว่าเป็น “สาวหลอ่ ” ส่วนคณุ ทองหลางน้นั อว้ นกลมตุ้ยนยุ้ น่าเอน็ ดู
คุณทองแดงและคุณทองหลาง ค่อนข้างจะเป็นคู่แข่งกันโดยที่เป็น “หมาเทศ(บาล)” ด้วยกัน และได้ถวาย
ตัวในเวลาไม่ห่างกันนัก คือคุณทองแดงได้ถวายตัว ก่อนคุณทองหลางสองเดือนเศษ และเป็นที่โปรดปราน
พอ ๆ กัน หากได้เฝ้าฯ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร ในเวลาเดียวกัน แม้จะ
มีสุนัขอื่นร่วมอยู่ด้วย คุณทองหลางจะโวยวายส่งเสียงเห่าทุกครั้ง ส่วนคุณทองแดงไม่เคยส่งเสียงประท้วงเลย
เพราะ (เหมือน) มีเชื้อสายบาเซนจิ ซ่ึงเป็นที่รู้จักกันว่าเป็น “สุนัขไม่เห่า” (Barkless dog) วิธีแสดงออกของ
คุณทองแดงเม่ือเห็นภาพที่ “บาดตา” ก็คือเมินหน้าหนีไปทางอื่น มีครั้งหน่ึงที่คุณทองแดง “งอน” คือปกติ
คุณทองแดงชอบลูกพลับมาก เม่ือได้เห็นหรือแม้ได้กลิ่นจะน่ังสวยขอลูกพลับ ก็จะได้รับพระราชทานทุกคร้ัง
วันหน่ึงท้ังคุณทองแดงและคุณทองหลางได้เฝ้าฯ พร้อมกัน และพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
บรมนาถบพติ ร พระราชทานลกู พลับใหค้ ุณทองหลาง ซง่ึ ก็ไม่คอ่ ยชอบนกั คณุ ทองแดงเหน็ เขา้ ก็ “งอน” คอื ทำ�คอแข็ง
เมนิ หนา้ ไปทางอนื่ ไมม่ อง แมจ้ ะทรงเรยี กชอื่ หลายครง้ั คณุ ทองแดงกย็ งั เมนิ หนา้ หนอี ยอู่ ยา่ งนนั้ ผทู้ เ่ี ขา้ เฝา้ ฯ อยขู่ ณะนน้ั
ได้เห็นภาพน้ีกันทุกคนพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร จึงรับสั่งว่า “ต้องง้อทองแดง
หนอ่ ย” เมอ่ื เสดจ็ ฯ เขา้ ใกลค้ ณุ ทองแดงและทรงเรยี กชอื่ หลายครงั้ คณุ ทองแดงจงึ หายงอนและหนั มายนื ขนึ้ กอดพระองค์
และเลียพระหตั ถแ์ บบเลยี แลว้ เลยี อีก คนทีเ่ ห็นตา่ งพากันขำ�และเอน็ ดคู ณุ ทองแดงอยา่ งยิง่

D10ecember 2017

เรอ่ื งของ “คณุ ทองแดง” และ “คณุ ทองหลาง” เปน็ สนุ ขั ทรงเลย้ี งในพระบาทสมเดจ็ พระปรมนิ ทรมหาภมู พิ ลอดลุ ยเดช
บรมนาถบพติ ร แสดงถงึ ความผกู พนั จงรกั ภกั ดี มคี วามกตญั ญู จากการท่ีไดร้ บั พระมหากรณุ าธคิ ณุ ทรงรบั เลยี้ งดู แสดงออก
ในสง่ิ ทตี่ นมคี วามสามารถจะปฏบิ ตั ิ อนั นำ�มาซง่ึ การถวายความปลอดภยั ตอ่ พระองคป์ ระดจุ องครกั ษ์ จะเหน็ ไดว้ า่ พระเมตตา
ที่ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมพิ ลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร นั้นมิไดม้ เี พยี งแตก่ บั ราษฎรของพระองคเ์ ทา่ นนั้ แต่
ยงั เผอ่ื แผไ่ ปยงั สรรพสตั วท์ งั้ หลาย พระบารมอี นั ยงิ่ ใหญแ่ ผไ่ พศาลเหลา่ นี้ เปน็ อทุ าหรณส์ คู่ วามสำ�นกึ ในพระมหากรณุ าธคิ ณุ
อยา่ งหาที่สดุ มไิ ด้ และน้อมนำ�ปรัชญาของพระองค์ มาสูก่ ารพฒั นาการดำ�เนินชีวิตด้วยความจงรักภักดี

เอกสารอ้างองิ
• พระราชนพิ นธ์ พระบาทสมเดจ็ พระปรมินทรมหาภูมพิ ลอดุลยเดช,เรือ่ งทองแดง,อมรินทร,์ ISBN 974-272-626-4
• พระราชนพิ นธ์ พระบาทสมเดจ็ พระปรมนิ ทรมหาภมู พิ ลอดลุ ยเดช,เรอ่ื งทองแดงฉบบั การต์ นู ,อมรนิ ทร,์ ISBN 974-272-917-4
• ภาพถ่ายฝีพระหัตถ์ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร, นิติกร กรัยวิเชียร,
บริษัท ไซเบอร์พรน้ิ ท์กรปุ๊ จำ�กดั , ISBN 978-616-445-450-7, 2560
• บทสมั ภาษณ์ : ศาสตราจารย์ เกียรติยศ นายแพทย์ สงคราม ทรพั ยเ์ จริญ

11

Tuberculosis (TB) วัณโรค

นายแพทย์ ย่งิ ศักดิ์ ศุภนิตยานนท์
แพทย์อายุรกรรมโรคปอด

Tuberculosis (TB) วณั โรคเปน็ โรคตดิ เชอื้ รา้ ยแรงทม่ี กั กอ่ ใหเ้ กดิ
โรคทปี่ อด แบคทเี รยี ทก่ี อ่ ใหเ้ กดิ วณั โรคจะแพรก่ ระจายจากคนหนงึ่ ไป
ยงั คนอนื่ ผ่านทางละอองเล็ก ๆ ทีถ่ ูกปล่อยออกสอู่ ากาศเวลาไอหรอื
จาม
ไม่ค่อยพบวัณโรคในประเทศพัฒนาแล้ว แต่การติดเชื้อวัณโรค
กลับเพม่ิ ขึ้นในปี พ.ศ. 2528 สาเหตุเนอ่ื งจากการระบาดของเอชไอวี
ไวรัสที่ทำ�ให้เกิดโรคเอดส์ เอชไอวีทำ�ให้ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกาย
อ่อนแอลงดังนั้นจึงไมส่ ามารถตอ่ ส้เู ช้อื วณั โรคได้

หลายสายพันธุ์ของวัณโรคด้ือต่อยาท่ีใช้ ในการรักษาโรค ผู้ท่ีเป็นวัณโรคระยะ
ลุกลามจำ�เป็นต้องใช้ยาหลายชนิดเป็นเวลาหลายเดือน เพ่ือกำ�จัดการติดเชื้อและ
ป้องกันไม่ใหเ้ กดิ การดอ้ื ยา

D12ecember 2017

อาการและสาเหตุ

แม้ว่ารา่ งกายของคณุ อาจมีแบคทีเรยี ท่ีก่อให้เกิดวัณโรค แตถ่ า้ ระบบคุม้
กนั ของคณุ แขง็ แรงกม็ กั จะสามารถปอ้ งกนั ไมใ่ หค้ ณุ ปว่ ยได้ ดว้ ยเหตนุ ที้ างการ
แพทย์จึงจำ�แนกวณั โรคเปน็ 2 ระยะ คือ
1. วัณโรคแฝง ในสภาพนี้คุณจะติดเชื้อวัณโรค แต่แบคทีเรียยังคงอยู่
ในรา่ งกายของคุณ ในสภาวะท่ีไม่กอ่ โรคและไมม่ อี าการใด ๆ วณั โรคแฝงจะ
ไม่สามารถตดิ ตอ่ ได้ มันสามารถเปล่ียนเป็นวณั โรคแบบลุกลามได้ ดงั นน้ั การ
รักษาจึงเป็นเร่ืองสำ�คัญสำ�หรับคนที่มีวัณโรคท่ีแฝงอยู่ และเพ่ือช่วยในการ
ควบคุมการแพร่กระจายของเชื้อวณั โรค ประมาณ 2 พันล้านคน มวี ัณโรคที่
แฝงอยู่
2. วัณโรคระยะลุกลาม ทำ�ให้คุณป่วยและสามารถแพร่กระจายไปยังผู้
อืน่ ได้ อาจเกดิ ขน้ึ ได้ตงั้ แตใ่ นชว่ ง 2-3 สัปดาหแ์ รก หลงั การตดิ เชอื้ แบคทเี รีย
วัณโรคหรืออาจเกิดโรคข้ึนในหลายปีต่อมา อาการและอาการแสดงวัณโรค
ลุกลาม ได้แก่ ไอเป็นเวลา 3 สัปดาหห์ รอื มากกว่า ไอเปน็ เลือด เจ็บอกหรือมี
อาการหายใจลำ�บาก ผอมลง เม่ือยลา้ ออ่ นเพลยี ไข้ เหงอ่ื ออกตอนกลางคืน
เบอ่ื อาหาร

วณั โรคยังสามารถก่อรอยโรคทส่ี ว่ นอื่น ๆ ของ
ร่างกาย เช่น ไต กระดูกสันหลังหรือสมอง เม่ือ
วัณโรคเกิดข้ึนนอกปอด อาการท่ีแสดงข้ึนอยู่กับ
อวยั วะทเ่ี กยี่ วขอ้ ง ตวั อยา่ งเชน่ วณั โรคของกระดกู
สันหลังอาจทำ�ให้ปวดหลังและวัณโรคในไตอาจ
ท�ำ ใหป้ ัสสาวะเป็นเลือด

ควรไปปรกึ ษาแพทยเ์ ม่ือใด

มีไข้ ผอมลง เหงื่อออกตอนกลางคนื หรอื ไอ อาการเหล่านี้มักเป็นสัญญาณของวัณโรค แต่อาจเป็นผลมาจากปญั หา
ทางการแพทยอ์ นื่ ๆ แพทย์สามารถทำ�การทดสอบ เพ่อื ชว่ ยในการระบสุ าเหตุคนท่มี ีความเส่ียงเพ่มิ ขึน้ ในการเป็นวณั โรค
ควรไดร้ บั การตรวจคัดกรองการติดเชอื้ วัณโรคแฝง ตวั อยา่ งเชน่ ผูต้ ดิ เชอื้ เอชไอวี / เอดส์ ผู้ใชย้ าเสพตดิ ชนิดฉดี เข้าเส้น
ผทู้ ี่ใกล้ชดิ กบั บคุ คลทตี่ ิดเช้ือวณั โรค และบคุ ลากรทางการแพทยท์ ด่ี ูแลผู้ท่มี ีความเสย่ี งสูงต่อวณั โรค

13

สาเหตุ

วัณโรคเกิดจากแบคทีเรียที่แพร่กระจายจากคนสู่คน
ผ่านทางละอองเสมหะที่ปล่อยออกสู่อากาศเวลาพูด จาม
ถ่มเสมหะ หัวเราะหรือร้องเพลง โดยผู้ป่วยวัณโรคระยะ

ลกุ ลามที่ไมไ่ ดร้ บั การรกั ษา แมว้ ณั โรคจะเปน็ โรคตดิ ตอ่ ได้
ความเสี่ยงในการติดเช้ือมักติดจากรายท่ีป่วยในบ้าน

เดียวกันหรือทำ�งานร่วมกัน คนท่ีเป็นวัณโรคถ้าได้
รับการรักษาด้วยยาอย่างเหมาะสมเป็นระยะเวลา
อยา่ งนอ้ ย 2 สปั ดาห์ จะไม่ติดต่อผู้อนื่ อกี ต่อไป

เอชไอวีและวัณโรค

ต้ังแต่ ค.ศ. 1980 จำ�นวนผู้ป่วยวัณโรคมีจำ�นวนเพิ่ม
ข้ึนอย่างมาก เนื่องจากการแพร่ระบาดของเอชไอวีไวรัสท่ี
เป็นสาเหตขุ องโรคเอดส์ การตดิ เช้อื เอชไอวจี ะยบั ยงั้ ระบบ
ภูมิคุ้มกัน ทำ�ให้ร่างกายยากท่ีจะควบคุมแบคทีเรียวัณโรค
เปน็ ผลใหค้ นทตี่ ดิ เชอื้ เอชไอวมี แี นวโนม้ ทจี่ ะเปน็ โรควณั โรค
และมีการดำ�เนินโรคจากโรคแฝงไปสู่โรคระยะลุกลาม
มากกวา่ คนท่ีไมต่ ิดเชือ้ เอชไอวี

วัณโรคดอื้ ยา

เหตุผลหน่ึงท่ีวัณโรคยังคงเปน็ ปญั หาท่ีสำ�คัญ คือการเพมิ่ ขึน้ ของสายพันธ์ุท่ดี ือ้ ตอ่ ยา เนื่องจากเชอื้ วณั โรคบางตวั มี
พฒั นาการความสามารถในการอยรู่ อด และสามารถถ่ายทอดลักษณะดงั กลา่ วไปยังลกู หลาน
สายพนั ธว์ุ ณั โรคทด่ี อ้ื ตอ่ ยา จะเกดิ ขนึ้ เมอื่ ยาปฏชิ วี นะไมส่ ามารถฆา่ แบคทเี รยี ทง้ั หมดทเี่ ปน็ เปา้ หมายได้ เชอ้ื แบคทเี รยี
ทร่ี อดตาย จะพฒั นาความตา้ นทานตอ่ ยาทเี่ ฉพาะเจาะจงและยาปฏชิ วี นะอนื่ ๆ ดว้ ยเชน่ กนั แบคทเี รยี วณั โรคบางตวั มคี วาม
ต้านทานต่อยาท่ีใชร้ กั ษาบอ่ ย เช่น isoniazid และ rifampin รวมทง้ั บางสายพนั ธ์ุวณั โรคยงั ได้พัฒนาความตา้ นทานต่อยา
ท่ีใช้ไมบ่ ่อย เช่น ยาปฏิชวี นะกลุ่ม fluoroquinolones ยาฉดี amikacin kanamycin และ capreomycin ยาเหล่านม้ี ักใช้ใน
การรกั ษาโรคตดิ เชือ้ ท่ีด้ือตอ่ ยามาตรฐาน
1D4ecember 2017

ปจั จัยเส่ียง

ทุกคนสามารถปว่ ยเป็นวณั โรค แต่มปี ัจจยั บางอยา่ งสามารถเพิ่มความเสี่ยงของโรค ปัจจัยเหล่าน้ี ได้แก่

1. ระบบภูมิคมุ้ กันอ่อนแอ
ระบบภูมิคุ้มกันท่ีแข็งแรงสามารถต่อสู้เช้ือวัณโรค แต่ร่างกายไม่สามารถต่อสู้เช้ือวัณโรค ถ้าหากภูมิต้านทานต่ำ�ลง
โรคและยาบางชนดิ อาจทำ�ให้ระบบภูมิคมุ้ กนั อ่อนลง ไดแ้ ก่ เอชไอวี / เอดส์ โรคเบาหวาน โรคไตอย่างรุนแรง มะเรง็ การ
รกั ษาโรคมะเรง็ ด้วยเคมบี ำ�บดั ยากดภมู คิ ุ้มกัน ยาบางชนดิ ท่ีใช้ในการรกั ษาโรคข้ออกั เสบรูมาตอยด์ โรค Crohn และโรค
สะเก็ดเงนิ ภาวะทุพโภชนาการ และ/หรอื อายมุ าก

2. การเดนิ ทางหรอื อาศัยอยู่ในบางพื้นที่
ความเสี่ยงในการเกิดวัณโรคจะสูงกว่าสำ�หรับ
ผทู้ อ่ี าศยั อยู่ หรอื เดนิ ทางไปยงั ประเทศทม่ี อี ตั ราการ
เป็นวัณโรคและวัณโรคที่ด้ือยาสูง ได้แก่ แอฟริกา
ยุโรปตะวันออก เอเชยี รสั เซีย ละตนิ อเมริกา และ
หมเู่ กาะแคริบเบียน
3. ความยากจนและการใช้สารเสพติด
การไมส่ ามารถเขา้ ถงึ บรกิ ารทางการแพทย์ มรี ายไดต้ ำ่ � เปน็ คนจรจดั คนทใี่ ชเ้ ฮโรอนี หรอื ตดิ สรุ า จะทำ�ใหร้ ะบบภมู คิ มุ้ กนั
ออ่ นแอลงและทำ�ให้เกิดวัณโรคได้ การใช้ยาสบู ช่วยเพม่ิ ความเส่ียงในการเกิดวัณโรคและการเสยี ชีวิต
4. ท่ีท�ำ งานหรือท่ีอย่อู าศัย
เจ้าหน้าที่ทางการแพทย์ ที่มีการติดต่อกับผู้ป่วยเป็นประจำ�จะเพ่ิมโอกาสที่จะได้รับเช้ือแบคทีเรียวัณโรค การสวม
หนา้ กากและการลา้ งมือบอ่ ย ๆ ช่วยลดความเส่ียงได้
การมชี วี ติ อยหู่ รอื ทำ�งานในสถานทที่ ม่ี คี นอยอู่ าศยั จำ�นวนมาก เชน่ ในเรอื นจำ� ศนู ยต์ รวจคนเขา้ เมอื งหรอื สถานพยาบาล
มีความเสี่ยงต่อการเป็นวัณโรค นัน่ เปน็ เพราะความเสี่ยงของโรคทสี่ งู ข้ึน ทุกท่ที ่ีมีความแออัดและการระบายอากาศไมด่ ี
อาศัยอยใู่ นค่ายผลู้ ้ีภัยหรือที่พักพิง ผู้ทีล่ ้ภี ยั มีความเส่ยี งสงู ในการตดิ เช้ือวณั โรค

15

ภาวะแทรกซ้อน

หากไม่ได้รับการรักษาวัณโรค อาจทำ�ให้ถึงแก่ชีวิตได้
วัณโรคระยะลุกลามมักพบความผิดปกติบ่อยท่ีปอดและยัง
สามารถแพร่กระจายไปยงั สว่ นอ่ืน ๆ ของร่างกายผ่านทาง
กระแสเลอื ดได้ ตวั อยา่ งภาวะแทรกซอ้ นของวณั โรค ไดแ้ ก่
• กระดูกสนั หลงั ทำ�ให้มอี าการปวดหลงั
• ขอ้ อกั เสบ โรคขอ้ อกั เสบวณั โรคมกั มผี ลตอ่ ขอ้ สะโพก
และหัวเขา่
• เยื่อหุ้มสมองอักเสบ อาจเป็นสาเหตุให้เกิดอาการ
ปวดศีรษะท่ยี าวนานหรอื ปวดศรี ษะเป็น ๆ หาย ๆ เป็นเวลา
หลายสัปดาห์ รวมท้ังทำ�ให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางจิตก็
เป็นไปได้
• ปัญหาเก่ียวกับตับหรือไต ตับและไตช่วยกรองของ
เสียและสิ่งสกปรกออกจากกระแสเลือด การทำ�งานของ
อวัยวะเหล่าน้ีจะลดลง หากตับหรือไตได้รับผลกระทบจาก
วัณโรค
• ความผดิ ปกตขิ องหวั ใจพบไมบ่ อ่ ย แตว่ ณั โรคสามารถ
ตดิ เชอื้ ท่ีเนอ้ื เยื่อที่ลอ้ มรอบหัวใจทำ�ใหเ้ กิด การอกั เสบและ
มีหนองในช่องเย่ือหุ้มหัวใจ ทำ�ให้การบีบตัวของหัวใจไม่มี
ประสิทธิภาพ

การวินจิ ฉยั ผลลัพธ์อาจผดิ พลาด

ระหวา่ งตรวจรา่ งกายแพทยจ์ ะตรวจสอบตอ่ มน้ำ�เหลอื ง การทดสอบวณั โรคผวิ หนงั ไมใ่ ชก่ ารทดสอบทสี่ มบรู ณ์
คอว่าโตหรือไม่ และใช้หูฟังเพ่ือฟังเสียงท่ีปอดในขณะ นกั บางครงั้ กแ็ สดงผลใหเ้ หน็ วา่ คนมวี ณั โรคทงั้ ทพี่ วกเขาไม่
หายใจ ได้เป็นจรงิ ๆ หรือกลบั ระบวุ ่าไม่มกี ารติดเชื้อทัง้ ท่คี วามจริง
เครอื่ งมอื ทใี่ ชช้ ว่ ยในการวนิ จิ ฉยั วณั โรค คอื การทดสอบ เปน็ วณั โรค
ผวิ หนงั ดว้ ยสารทเี่ รยี กวา่ Tuberculin PPD โดยฉดี เขา้ ไปใต้ การทดสอบทผ่ี ดิ พลาดอาจเกดิ ขน้ึ หากคณุ ไดร้ บั วคั ซนี
ผิวหนัง จะรูส้ กึ เจ็บเพยี งเลก็ นอ้ ยภายใน 48 ถึง 72 ช่ัวโมง เม่อื เรว็ ๆ นี้ ดว้ ยวคั ซีน Bacillus Calmette-Guerin (BCG)
ผู้เชี่ยวชาญจะตรวจสอบแขน ถ้าพบว่ามีการบวมท่ีบริเวณ วคั ซนี น้ีไมค่ อ่ ยมกี ารใช้ในสหรฐั อเมรกิ า แตม่ กี ารใชก้ นั อยา่ ง
ฉดี ยา สีแดงนนู แปลว่านา่ จะติดเชื้อวณั โรค ขนาดของตุม่ แพรห่ ลายในประเทศทม่ี ีอัตราการติดเชอื้ วณั โรคสงู
แดง เปน็ ตัวกำ�หนดวา่ ผลการทดสอบมคี วามสำ�คัญหรอื ไม่ ผลลพั ธท์ เ่ี ปน็ เทจ็ อาจเกดิ ขนึ้ ในบางกลมุ่ ประชากร รวม
D16ecember 2017 ทงั้ เดก็ ผสู้ งู อายุ และผทู้ เ่ี ปน็ โรคเอดส์ บางครงั้ ไมต่ อบสนอง
ตอ่ การทดสอบวณั โรค ผลการทดสอบทเ่ี ปน็ ลบเทจ็ อาจเกดิ
ข้นึ ได้ในคนท่เี พ่งิ ติดเชือ้ วณั โรค หรือระบบภูมคิ ุ้มกันยังไม่มี
ปฏกิ ิริยากบั แบคทีเรีย

การตรวจเลือด

การตรวจเลอื ดอาจใช้ในการยนื ยนั วัณโรคแฝงหรือเปน็ วณั โรค การ
ทดสอบเหลา่ น้ีใชเ้ ทคโนโลยที ซี่ บั ซอ้ น เพอ่ื วดั ปฏกิ ริ ยิ าของระบบภมู คิ มุ้ กนั
ต่อแบคทีเรียวัณโรค QuantiFERON-TB ในหลอดและการทดสอบ
T-Spot.TB เปน็ ตวั อยา่ ง 2 ตวั อยา่ ง ของการทดสอบเลอื ดจากเชอ้ื วณั โรค
การทดสอบเหล่าน้ีทำ�เพียงคร้ังเดียวในวันท่ีมาตรวจวันแรก การ
ทดสอบเลอื ดอาจเปน็ ประโยชนห์ ากคณุ มคี วามเลย่ี งสงู ทจ่ี ะตดิ เชอ้ื วณั โรค
แตม่ ผี ลตอบสนองเชงิ ลบตอ่ การทดสอบผวิ หนงั หรอื คณุ เพง่ิ ไดร้ บั วคั ซนี
BCG เมอื่ เรว็ ๆ น้ี

การทดสอบภาพถา่ ยทางเอกซเรย์

หากคุณเคยไดร้ บั การตรวจทางผิวหนงั เป็นบวก แพทยข์ องคณุ มีแนวโน้มที่จะสง่ั ใหเ้ อกซเรย์ปอดหรือ CT Scan ซ่ึง
จะพบฝา้ ขาวในปอดของคณุ ซึ่งเกิดจากระบบภมู คิ มุ้ กันของคุณได้ลอ้ มจบั แบคทีเรยี วัณโรค การทำ� CT Scan ให้ภาพทม่ี ี
รายละเอียดมากขึ้นกวา่ การทำ�รังสีเอกซ์

การตรวจเสมหะ

หาก X-ray ปอดผิดปกติ แพทย์อาจใชต้ ัวอยา่ งเสมหะของคณุ ไปตรวจยอ้ มเชอื้ วณั โรค
ตัวอย่างเสมหะสามารถใช้เพ่ือทดสอบเช้ือวัณโรคที่ด้ือต่อยาได้ ซ่ึงจะช่วยให้แพทย์เลือกยาท่ีมีประสิทธิภาพในการ
รักษา การทดสอบเหลา่ นีอ้ าจใช้เวลา 4-8 สปั ดาห์ จงึ จะรผู้ ล

17

การรักษา

ยาเป็นส่ิงสำ�คัญของการรักษาวัณโรค แต่การรักษาวัณโรคต้องใช้เวลานาน
กว่าการรกั ษาโรคติดเช้อื แบคทีเรียชนิดอ่ืน ๆ
ตอ้ งใชย้ าปฏชิ วี นะเปน็ เวลาอยา่ งนอ้ ย 6-9 เดอื น ชนดิ ของยาและระยะเวลา
ในการรักษาข้นึ อยกู่ บั อายุ สุขภาพโดยรวม การดอื้ ตอ่ ยา ระยะของวณั โรค (แฝง
หรอื ลกุ ลาม) และอวัยวะท่ีตดิ เช้อื ในรา่ งกาย

ยารักษาวณั โรคที่ใช้บอ่ ย

หากคณุ มวี ณั โรคระยะแฝง คณุ
อาจใช้ยาวัณโรคเพียงชนิดเดียว
วณั โรคระยะลกุ ลาม โดยเฉพาะอยา่ ง
ยิ่งถ้าเป็นสายพันธุ์ท่ีด้ือยาจะต้องใช้
ยาหลายตัวพร้อมกัน ยาท่ีใช้ท่ัวไป
ในการรักษาวัณโรค ได้แก่ Isoniazid
Rifampin (Rifadin, Rimactane)
Ethambutol (Myambutol) Pyrazinamide
หากคณุ มวี ณั โรคทด่ี อื้ ยา จำ�เปน็ ตอ้ งใชเ้ วลานาน 20-30
เดอื น ในการรกั ษาจะใชย้ าปฏชิ วี นะในกลมุ่ fluoroquinolones
และยาฉดี เชน่ amikacin,kanamycin หรือ capreomycin
ซงึ่ วณั โรคบางประเภทกส็ ามารถพฒั นาความตา้ นทานตอ่ ยา
เหลา่ นี้ไดเ้ ชน่ กนั นอกจากนก้ี ย็ งั มยี าใหม่ ๆ สำ�หรบั การรกั ษา
ไดแ้ ก่ Bedaquiline Linezolid

ผลขา้ งเคยี งของยา

ผลข้างเคยี งที่ร้ายแรงของยาวณั โรคพบไมบ่ ่อย แต่อาจเป็นอนั ตรายเมอ่ื เกิดข้ึน ยาวัณโรคทกุ ชนดิ อาจเปน็ พิษต่อตบั
ของคณุ เมอื่ ใชย้ าเหลา่ น้ีใหต้ ดิ ตอ่ แพทยท์ นั ทหี ากเกดิ อาการขา้ งเคยี ง ดงั ตอ่ ไปนี้ คลน่ื ไสห้ รอื อาเจยี น เบอ่ื อาหาร (ดซี า่ น)
ตัวเหลือง ตาเหลือง ปสั สาวะสีเข้ม มไี ขน้ านมากกว่า 3 วัน และไม่มสี าเหตชุ ดั เจน

การรกั ษาทีค่ รบถว้ นสมบรู ณ์เป็นสิ่งจำ�เป็น

หลังจากรักษาไม่กี่สัปดาห์ คุณจะไม่สามารถแพร่
กระจายเชอ้ื ไดแ้ ละคณุ จะเร่มิ รู้สึกดีขนึ้ แตค่ ุณไมค่ วรหยุด
การรกั ษา เพราะจำ�เปน็ อยา่ งยง่ิ ทค่ี ณุ จะตอ้ งรกั ษาอยา่ งครบ
ถ้วน และใช้ยาตามท่ีแพทย์ของคุณกำ�หนดไว้ การหยุด
การรักษาเร็วเกินไปหรือการกินยาไม่สม่ำ�เสมอ อาจทำ�ให้
แบคทีเรียท่ีเหลืออยู่ สามารถดื้อต่อยาเหล่านี้ได้ นำ�ไปสู่
วัณโรคท่ีเป็นอันตรายและยากที่จะรักษา เพื่อช่วยคนไข้ให้
กินยาต่อเน่ืองสม่ำ�เสมอ แนะนำ�ให้ใช้โปรแกรมการรักษา
ดว้ ยการสงั เกตการณ์โดยตรง (DOT) ในแนวทางนแี้ พทยจ์ ะจดั การดแู ลยาของคณุ เพอื่ ไมใ่ หค้ ณุ ตอ้ งจดจำ�ดว้ ยตนเอง โดย
พยาบาลหรอื ผเู้ ชยี่ วชาญดา้ นการดแู ลสขุ ภาพ คณุ จะไมต่ อ้ งจดจำ�ดว้ ยตนเอง นอกจากนพ้ี ยายามทจี่ ะใชช้ วี ติ ตามปกติ เมอื่
คุณพ้นระยะการแพรก่ ระจาย โปรดทราบวา่ สขุ ภาพกายของคณุ อาจสง่ ผลตอ่ สขุ ภาพจิตของคุณ การปฏิเสธ ความโกรธ
และความขนุ่ มัวเปน็ เรอ่ื งปกติ เม่ือคุณตอ้ งรับมอื กับส่งิ ทีย่ ากและไม่คาดฝนั บางครัง้ คณุ อาจต้องการเคร่ืองมือเพม่ิ เตมิ
เพ่ือจดั การกับอารมณเ์ หล่านี้หรอื อ่นื ๆ นักวชิ าชีพ เช่น นกั บำ�บัดหรอื นกั จติ วิทยาดา้ นพฤติกรรม สามารถชว่ ยคณุ ในการ
พัฒนากลยทุ ธ์ในการเผชญิ ความเครียดในเชิงบวก
1D8ecember 2017

การป้องกนั

ถ้าคุณทดสอบบวกกับการติดเชื้อวัณโรคแฝง แพทย์อาจแนะนำ�ให้คุณใช้ยา เพ่ือลดความเสี่ยงต่อการเกิดวัณโรค
ลกุ ลาม วณั โรคชนดิ เดยี วทเี่ ปน็ โรคตดิ ตอ่ คอื วณั โรคปอดระยะลกุ ลาม ดงั นน้ั หากคณุ สามารถปอ้ งกนั ไมใ่ หว้ ณั โรคแฝงของ
คณุ กลายเป็นวัณโรคระยะลุกลาม คุณจะไม่แพรก่ ระจายเช้อื วัณโรคไปใหค้ นอน่ื

ปกป้องครอบครวั และเพ่อื นของคณุ

หากคณุ มีวัณโรคลกุ ลามใหแ้ ยกตวั คนเดยี ว โดยทัว่ ไป
จะใช้เวลา 2-3 สัปดาห์ ในการรักษาด้วยยาวัณโรคก่อน
ท่ีคุณจะไม่แพร่เชื้ออีกต่อไป ทำ�ตามคำ�แนะนำ�ต่อไปนี้
เพื่อชว่ ยให้เพือ่ นและครอบครัวของคุณไมใ่ ห้ปว่ ย
• อยบู่ า้ น อยา่ ไปทำ�งาน หรอื โรงเรยี น หรอื นอนในหอ้ ง
กบั คนอน่ื ในชว่ งเวลา 2-3 สปั ดาหแ์ รกของการรกั ษาวณั โรค
ระยะลุกลาม
• ระบายอากาศภายในหอ้ ง เพราะเชอื้ วณั โรคแพรก่ ระจายไดง้ า่ ยขนึ้ ในพน้ื ทปี่ ดิ ขนาดเลก็ ทอ่ี ากาศไมถ่ า่ ยเท ถา้ อากาศ
ไม่เยน็ เกนิ ไปให้เปดิ หนา้ ต่าง และใช้พดั ลมเพอ่ื เปา่ อากาศภายในอาคารออกสู่ภายนอก
• ปดิ ปากของคณุ ใชก้ ระดาษทิชชูเพ่อื ปกปิดปากของคณุ เวลาท่ีคณุ หวั เราะ จามหรอื ไอ ใสก่ ระดาษทชิ ชูสกปรกไว้ใน
ถุงปดิ ผนึกและโยนทิง้
• สวมหนา้ กาก การสวมหนา้ กากการผา่ ตัดในชว่ ง 3 สปั ดาห์แรกของการรกั ษา อาจชว่ ยลดความเสยี่ งของการแพร่
กระจาย
• กนิ ยาใหถ้ กู ตอ้ ง ครบถว้ น
นี่เป็นขัน้ ตอนท่สี ำ�คัญทสี่ ดุ ทค่ี ุณสามารถทำ�ได้ เพื่อปอ้ งกนั ตัวเองและคนอื่น ๆ จากวัณโรค ถ้าหยดุ การรักษาเรว็ หรือ
กนิ ยาไมส่ มำ่ �เสมอ เชื้อวัณโรคมีโอกาสที่จะกลายพันธ์ุ ทำ�ให้สามารถด้อื ต่อยาวัณโรคทจ่ี ะรกั ษา

การฉีดวคั ซนี

ในประเทศท่ีพบวัณโรค
ได้บ่อยเป็นเรื่องปกติท่ีเด็ก ๆ
มกั จะไดร้ บั วคั ซนี BCG เพราะ
สามารถป้องกันโรควัณโรค
แบบรุนแรงในเด็กได้ วัคซีน
BCG ไมแ่ นะนำ�สำ�หรบั ผู้ใหญ่
เน่อื งจากไม่มปี ระสทิ ธภิ าพใน
ผู้ใหญ่

นพ.ยง่ิ ศักด ์ิ ศภุ นิตยานนท์

ตารางออกตรวจ
วนั จนั ทร ์ 07.00 - 12.00 น.
วนั พธุ 07.00 - 12.00 น.
วันพฤหสั บด ี 07.00 - 12.00 น.
วันเสาร ์ 07.00 - 12.00 น.
วนั อาทติ ย์ 07.00 - 12.00 น.
กรณุ านดั หมายลว่ งหนา้ เพ่อื ความสะดวกในการเข้ารับบรกิ าร
โทรศัพท์ 0-2105-0345 , 0-2308-7600

19

โรคหวั ใจในผสู้ ูงวัย

นายแพทย์ ปกรณ์ โล่ห์เลขา
แพทยห์ วั หน้าคลินิกหัวใจ

ในปจั จบุ นั ลกั ษณะประชากรไทยเปลยี่ นไป โดยพบวา่ สดั สว่ นของผสู้ งู
วัยมีมากข้ึนทุกปี และอัตราการเกิดของประชากรไทยนั้นลดลง จน
ทำ�ให้สังคมไทยเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุในอีกไม่ช้าไม่นาน หลายท่านคง
สงสัยว่าเรานั้นเข้าข่ายผู้ที่มีคุณวุฒิ วัยวุฒิที่ทุกคนจะยกให้ท่านเป็น
สว. สงู วยั ไดห้ รอื ยงั ปัจจบุ ันเราใช้คำ�จำ�กัดความตามตวั เลขของอายุ
โดยตัดที่อายุประมาณ 60 - 65 ปี ถือว่าเขา้ ข่าย สว. สูงวยั แล้ว แตใ่ น
หลายคร้ังเราอาจสงสัยว่าทำ�ไมใครบางคนยังดูหนุ่มสาวกว่าวัยท่ีควร
จะเป็น เมื่อเทียบกับคนอื่นหรือเพ่ือนร่วมรุ่นเดียวกัน เราคงต้องไป
ถามเขาวา่ เขามขี องดอี ะไรทที่ ำ�ใหด้ ดู ดี ยู งั หนมุ่ ยงั สาวกวา่ วยั ซงึ่ มกั ไดร้ บั คำ�ตอบวา่ เขาพยายามดแู ลสขุ ภาพตวั เอง ดแู ลผวิ
พรรณ การแตง่ ตัว รบั ประทานอาหารทีด่ ีกบั สุขภาพ ออกกำ�ลังกายสม่ำ�เสมอ มีจติ ใจแจ่มใสไมค่ ่อยมีเรอ่ื งใหท้ กุ ข์ใจ มอง
โลกแง่บวก อยู่ในสังคมทีด่ ี ไม่ยุ่งอบายมุขและนอนหลบั สนทิ ดมี าตลอด ปกติแล้วรา่ งกายคนเราจะเสื่อมสภาพตามอายุท่ี
มากขึ้น โดยเร่มิ ตัง้ แตอ่ ายุ 30 ปี เป็นตน้ ไป พวกเราก็เริม่ นบั ถอยหลังกันไดแ้ ลว้ ดงั นั้นกลุ่ม สว. สูงวัยทั้งหลายคงหนไี ม่
พน้ ที่จะมีโรคเร้ือรงั ตา่ ง ๆ เช่น โรคหัวใจและหลอดเลือด และโรคอืน่ ๆ แตก่ ารท่ีจะดดู ีกวา่ วยั หรือแกก่ วา่ วัยนัน้ ขึน้ อย่กู ับ
ความสม่ำ�เสมอและความใสใ่ จในสขุ ภาพตนเอง รว่ มกบั การมาพบแพทยเ์ พอื่ รบั ยาและปฏบิ ตั ติ วั ตามคำ�แนะนำ�ของแพทย์
อยา่ งสมำ่ �เสมอมาตลอดหรอื ไม่ หลายโรคในปจั จบุ นั สามารถปอ้ งกนั หรอื บรรเทาความรนุ แรงไดด้ ว้ ยยา เปรยี บดง่ั การไดย้ า
อายวุ ฒั นะทำ�ใหอ้ ายยุ นื ยาวได้ และโรคตดิ เชอ้ื บางชนดิ เราสามารถใหว้ คั ซนี ปอ้ งกนั ได้ ซง่ึ หลายครง้ั การปอ้ งกนั กอ่ นการเกดิ
โรคนนั้ มคี วามสำ�คญั มากกวา่ การรกั ษาเสยี ดว้ ยซ้ำ� แตผ่ ปู้ ว่ ยหลายรายรวมทงั้ แพทยห์ ลายทา่ นกย็ งั ละเลยเรอ่ื งการปอ้ งกนั
20 มวั แตม่ ุ่งทีจ่ ะรักษาปลายเหตกุ ัน จึงทำ�ให้ผลลพั ธ์การรกั ษาไมด่ ีเทา่ ที่ควร
December 2017

หัวใจคนเราเป็นอย่างไร

หวั ใจคนเราเปรยี บดงั่ ปม๊ั นำ้ �ทค่ี อยปมั๊ เลอื ดไปเลย้ี งสว่ น
ตา่ ง ๆ ของรา่ งกาย ในปั๊มนำ้ �นั้นย่อมมีลิ้นปิด-เปดิ ให้เลอื ด
หมุนเวียนไปในทิศทางเดียวกัน น่ันคือลิ้นหัวใจท้ัง 4 ลิ้น
เป็นประตูปดิ -เปดิ ใหเ้ ลอื ดไม่ไหลยอ้ นกลับเวลาหวั ใจบีบตวั
หวั ใจจะบบี ไดต้ อ้ งมเี ลอื ดมาเลย้ี งกลา้ มเนอ้ื หวั ใจเชน่ กนั โดย
ผา่ นมาทางหลอดเลอื ดแดงหวั ใจโคโรนารี (coronary artery)
และการบีบตัวท่ีเป็นจังหวะได้น้ัน ต้องมีต้นกำ�เนิดไฟฟ้าใน
หัวใจ เปรียบดั่งแบตเตอรี่ ที่ใส่ให้มาตั้งแต่เกิดและมีสาย
ไฟพว่ งไปจุดท่ีกระตุน้ ใหห้ วั ใจสว่ นตา่ ง ๆ บบี ตัวเป็นจงั หวะ
อีกต่อหน่ึง ซ่ึงต้องอาศัยออกซิเจนและเลือดไปหล่อเลี้ยง
ตน้ กำ�เนดิ ไฟฟา้ และสายไฟในหวั ใจ จงึ จะทำ�งานไดเ้ ปน็ ปกติ

โรคหัวใจทพี่ บไดบ้ ่อยในกลุ่ม สว. สูงวัย

เวลามีคนบอกว่าเปน็ โรคหัวใจ คนท่วั ไปและผ้ปู ่วยมกั เขา้ ใจวา่ เปน็ โรคหวั ใจขาดเลอื ดจากหลอดเลอื ดหวั ใจตีบชนดิ นี้
เท่านั้น ซึ่งมกั เหน็ ในหนงั ไทยทีเ่ มอื่ เกดิ ความเครยี ด อกหกั รักคดุ ถูกหักหลงั ก็เกิดอาการเจ็บหน้าอก ต้องรีบไปควา้ ยาอม
ใตล้ น้ิ มาอม แต่ในความเปน็ จริงแลว้ โรคหัวใจนน้ั มีหลายรอ้ ยโรคมาก ดังนั้นเม่อื เราเป็นแพทยห์ ัวใจเราจึงต้องบอกผู้ป่วย
ให้เข้าใจว่าเขาเป็นโรคหัวใจชนิดใด ระบุได้โดยละเอียดว่าส่วนไหนของหัวใจที่ผิดปกติ ดั่งการหาเข็มในมหาสมุทรที่ระบุ
ได้ถูกต้องทุกครั้งและจ่ายยาที่ตรงกับโรคผู้ป่วยมากที่สุด เพราะเราไม่ใช่หมอและที่บอกได้เพียงแค่ว่าเป็นโรคหัวใจ โรค
ตับ โรคไต แบบกวา้ ง ๆ ด่ังมหาสมุทร พรอ้ มกบั จ่ายยาครอบจักรวาลให้ทาน ดงั นัน้ ในบทความน้จี ะเลา่ ถึงโรคหวั ใจชนดิ ที่
พบไดบ้ อ่ ยในผสู้ ูงวยั ว่ามอี ะไรบ้าง

โรคหัวใจขาดเลอื ด
จากหลอดเลอื ดหวั ใจตีบ
และโรคกลา้ มเนือ้ หัวใจตายเฉียบพลัน

กล้ามเนื้อหัวใจเราบีบตัวได้ต้องอาศัยเลือดมา
เลี้ยงที่เพียงพอ ผ่านมาทางเส้นเลือดหัวใจโคโรนารี
ท้ัง 3 เส้น (coronary artery) ทั้งในขณะพักและ
ขณะออกแรงทำ�กิจกรรมต่าง ๆ ถ้าหลอดเลือดท่ีมา
เล้ียงหัวใจเราดี ย่อมไม่มีปัญหากับหัวใจ แต่เม่ือเรา
ผา่ นประสบการณต์ ามวยั มานาน ผา่ นการรบั ประทาน
อาหารมาหลากหลาย ท้ังที่ มันจดั อรอ่ ยจดั แบบไม่
เคยกลวั ตายมากอ่ น ซึ่งสิง่ ทีเ่ รารับประทานเข้าไปนัน้
ย่อมมีไขมันโคเลสเตอรอลอยู่ด้วย ทำ�ให้ระดับไขมัน
ในเลอื ดเราสงู ถา้ เราออกกำ�ลงั กายเผาผลาญมนั ไปก็
คงจะหมดปญั หา แต่เมื่อแก่ตัวลงการเผาผลาญย่อม
ลดลง เรมิ่ มรี ะดบั ไขมนั โคเลสเตอรอลสงู ในเลอื ดมานาน จงึ เกดิ การสะสมของคราบไขมนั ไปตามผนงั หลอดเลอื ดแดง จาก
เลก็ ๆ น้อย ๆ เร่มิ พอกเบยี ดไปใตผ้ นงั หลอดเลอื ดแดง ซ่งึ จะนำ�มาสคู่ วามผดิ ปกติของหลอดเลอื ดหวั ใจเปน็ 2 กลุ่มใหญ่
คอื หัวใจขาดเลือดแบบเฉียบพลนั และแบบเร้อื รงั

21

กลุ่มหวั ใจขาดเลอื ดแบบเฉยี บพลัน

เกิดจากการปริแตกของคราบไขมันท่ีเกาะอยู่ใต้ผนัง
หลอดเลือดแดง ทำ�ให้เกิดแผลภายในหลอดเลือดหัวใจ
ร่างกายคนเราก็ดี๊ดี เพราะเม่ือเกิดแผลข้ึนท่ีใด ก็จะต้องมี
เกล็ดเลือดและลิ่มเลือดมาสมานแผลให้แผลปิดก่อน แต่
ร่างกายเราลืมไปว่าหลอดเลือดหัวใจเรานั้นรูเล็กนิดเดียว
ไม่ใช่แผลที่ผิวหนังที่จะมีล่ิมเลือดมาอุดหนาเท่าไรก็ช่างมัน
แต่รูหลอดเลือดหัวใจเราเล็กมากเป็นระดับมิลลิเมตร ถ้ามี
การกระตนุ้ ใหเ้ กดิ ลม่ิ เลอื ดมาอดุ แผลที่ไขมนั ปรแิ ตกมากไป
จึงอุดหรือปิดกันทางเดินของเลือดแดงท่ีจะไปเลี้ยงกล้าม
เนื้อหัวใจทันที จึงนำ�มาซึ่งอาการเจ็บแน่นหน้าอกรุนแรง
หายใจไม่สะดวก หวั ใจไมบ่ บี ตัวตามปกติ และนำ�ไปสูก่ ลา้ ม
เนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน และอาจถึงแก่ชีวิตกะทันหันได้
การรักษาจึงต้องกระทำ�ด้วยความรวดเร็วเม่ือมีอาการแน่น
หนา้ อก เหนอ่ื ยกะทนั หนั โดยตอ้ งมาโรงพยาบาลใหเ้ รว็ ทส่ี ดุ
เพอ่ื ใหย้ าตา้ นเกลด็ เลอื ดและยาละลายลมิ่ เลอื ดหรอื ตอ้ งสง่
ไปสวนหัวใจ (CAG : Coronary Angiogram) โดยเรว็ ทสี่ ดุ
เพอื่ พยายามเปดิ หลอดเลอื ดทอ่ี ดุ ตนั ดว้ ยบอลลนู หรอื การใส่
ขดลวดคำ้ �ยนั หลอดเลอื ดไว้ (PCI : Percutaneous Coronary
Intervention with balloon and stent) เพอื่ ใหเ้ ลอื ดไหลผา่ น
ไปเล้ียงกล้ามเน้ือหัวใจได้ตามปกติ จะเห็นว่าการรักษาดัง
กล่าวเป็นการช่วยชีวิตแบบปลายเหตุ เพราะเกิดอุบัติเหตุ
ทเ่ี สน้ เลอื ดหวั ใจอดุ ตนั กะทนั หนั จากคราบไขมนั ปรแิ ตกขนึ้
มาโดยไมไ่ ดค้ าดคิด

D22ecember 2017

กล่มุ หวั ใจขาดเลอื ดแบบเรอ้ื รงั

มกั จะมาดว้ ยเหนอื่ ยงา่ ย แนน่ หนา้ อกเปน็ ๆ หาย ๆ พกั
แล้วดีขึ้น กลุ่มนี้เกิดจากไขมันโคเลสเตอรอลที่สูงในเลือด
ไปพอกอยู่ใต้ผนังหลอดเลือดแดงของหัวใจมากขึ้นเรื่อยๆ
จนปิดกัน้ ทางเดนิ ของเลือดท่ีจะไปเลยี้ งกล้ามเนือ้ หวั ใจ แต่
ไมไ่ ดม้ ีการปริแตกของคราบไขมันท่ีผนังหลอดเลือด เรามัก
ตรวจพบผู้ป่วยกลุ่มน้ีจากอาการที่กล่าวมาแล้ว และแพทย์
หัวใจได้นำ�ผปู้ ่วยไปเดนิ สายพาน (EST : Exercise Stress
Test) เมอ่ื ผลการเดินสายพานแสดงความผดิ ปกติ ผ้ปู ว่ ยก็
จะไดร้ บั ยารกั ษาโรคหวั ใจขาดเลอื ด เชน่ ยาลดไขมนั ยาตา้ น
เกล็ดเลือดและอาจถูกส่งต่อไปถ่ายรูปดูเส้นเลือดหัวใจว่า
ตบี แคบมากเพยี งใด โดยทำ�ได้ 2 วธิ ี คอื การทำ�เอกซเรยค์ อมพวิ เตอรด์ เู สน้ เลอื ดหวั ใจ (CTA
: CT Coronary Angiogram) หรือการนำ�ผปู้ ว่ ยไปสวนหวั ใจโดยตรง (CAG : Coronary
Angiogram) ถ้าเจอว่าตบี แคบรนุ แรง (ตีบเกิน 70 % ของรูหลอดเลอื ดแดง) จงึ จะมกี าร
ถา่ งขยายหลอดเลอื ดแดงดงั กลา่ วดว้ ยบอลลนู และใสข่ ดลวดค้ำ�ยนั กนั หลอดเลอื ดหวั ใจ
ดงั กลา่ วกนั การดดี ตวั กลบั มาตบี อกี หรอื อาจตอ้ งสง่ ไปทำ�การผา่ ตดั ตดั ตอ่ เสน้ เลอื ดหวั ใจ
ใหม่ (CABG : Coronary Artery Bypass Graft) เปรียบดั่งการสวนลา้ งท่อนำ้ �ทงิ้ ท่มี ีแต่
กอ้ นไขมนั หรอื ขยะมาอดุ ทอ่ นำ้ �ในครวั เมอื่ นำ้ �ไหลผา่ นทอ่ ไมด่ ใี ห้ไหลผา่ นทอ่ นำ้ �ทง้ิ ไดด้ ขี น้ึ
หรอื ไมก่ ต็ อ่ ท่อนำ้ �ท้ิงใหมค่ ร่อมทอ่ เก่าไปเลยตามลำ�ดบั
แตส่ งิ่ ทสี่ ำ�คญั กวา่ นนั้ คอื ทำ�อยา่ งไรไมใ่ หห้ ลอดเลอื ดหวั ใจเรานน้ั ตบี ตนั อกี นนั่ คอื เปา้ หมายตอ่ ไปในการรกั ษาดว้ ยการ
ให้ยารับประทาน เปรยี บดง่ั การใสน่ ำ้ �ที่ไดร้ บั การดกั ของเสียจนสะอาดก่อนปลอ่ ยลงท่อนำ้ �ในครัว ยาท่ีสำ�คัญ เชน่ ยาต้าน
เกล็ดเลือด ยาลดไขมนั โคเลสเตอรอล และยาอ่ืน ๆ ทช่ี ว่ ยใหก้ ารทำ�งานของหัวใจดีขึ้น เพอ่ื ปอ้ งกันการเกิดเรือ่ งไมค่ าด
ฝนั ซำ้ �

โรคล้นิ หวั ใจตบี หรือรัว่

ในกลมุ่ ผสู้ งู วยั ลน้ิ หวั ใจกม็ กั จะเสอื่ มสภาพเชน่ กนั มที งั้ แบบ
ตบี และร่ัว เปรยี บด่งั ประตูห้องตา่ ง ๆ ถา้ บานประตหู ้องนนั้ ปิดไม่
สนิท ซ่ึงอาจเป็นจากตัวบานประตูหรือข้อต่อบานพับพังไป จาก
การปดิ -เปดิ บอ่ ยจนจะหลดุ มหิ ลดุ แหลแ่ ลว้ หรอื อาจเปน็ จากการท่ี
ซอื้ บานประตมู าผดิ ขนาด เลก็ กวา่ วงกบประตหู อ้ งอยมู่ าก จงึ ทำ�ให้
เกิดการร่ัวเวลาหัวใจบีบตัว เลือดจึงไม่ไหลไปในทิศทางเดียวกัน
แต่ไหลยอ้ นกลับมาได้ ส่วนการตีบกเ็ ปรียบด่ังประตูที่ไม่สามารถ
เปดิ ออกจนสดุ ไดต้ ามปกติ อาจจากขอ้ พบั ขอ้ ตอ่ เสอื่ มสภาพ หรอื
มีความเส่ือมของบานประตู เช่น มคี ราบหนิ ปูนมาเกาะจำ�นวนมาก จงึ เปดิ ไมอ่ อกทำ�ให้เวลาหวั ใจบีบตัว จึงไมส่ ามารถบบี
เลือดออกจากห้องหัวใจได้ ทำ�ให้เลือดค้างอยู่ในห้องและเพิ่มแรงดันในห้องหัวใจห้องนั้นมากขึ้น ทำ�ให้ห้องหัวใจมีขนาด
โตขน้ึ นำ�มาสอู่ าการเหนื่อยหอบ ขาบวม หัวใจเตน้ ผดิ ปกตติ ามมา เมอ่ื มาพบแพทย์ แพทยจ์ ะใช้หฟู ัง ฟังเสยี งหัวใจถา้ มี
เสยี งผดิ ปกตแิ พทยจ์ ะสง่ ทำ�อลั ตรา้ ซาวดห์ วั ใจ (Echo : Echocardiogram) ตอ่ ไป เพอ่ื ใหเ้ หน็ ลกั ษณะกายภาพทง้ั หมดของ
หวั ใจและวัดการปิด-เปิดของลิ้นหวั ใจตา่ ง ๆ ว่าลิ้นใดมีปญั หาและเปน็ ระดับใด โดยปกติแพทย์จะแบ่งการตีบหรือรัว่ ของ
ลิน้ หัวใจเป็นระดบั เลก็ น้อย ปานกลาง และรุนแรง แต่กลมุ่ ที่จะมอี าการจนตอ้ งทำ�การรกั ษาน้ันมักจะอยใู่ นกลุ่มทต่ี บี หรอื
รั่วระดับปานกลางท่ีคอ่ นไปทางรุนแรง แพทยจ์ ึงให้การรักษาดว้ ยยา หรอื การส่งไปขยายล้นิ หัวใจ หรอื ส่งผ่าตดั เปลี่ยนลิ้น
หวั ใจต่อไป ตามความรนุ แรงของโรค

23

ล้ินหวั ใจทมี่ ักจะเกดิ ปัญหาในกล่มุ สว. สงู วยั คือ

ล้ิน เอออติกตีบ (AS : Aortic valve Stenosis) ซง่ึ เปน็ ลิ้นสดุ ทา้ ยทจี่ ะ
เปิด เพอื่ ปลอ่ ยเลือดแดงจากหัวใจออกไปเลี้ยงสว่ นต่าง ๆ ของรา่ งกาย ถ้าไม่
สามารถสง่ เลอื ดออกไปไดเ้ พยี งพอ จงึ นำ�มาซงึ่ อาการเจบ็ หนา้ อก หมดสตแิ ละ
นำ้ �ท่วมปอด หัวใจล้มเหลวได้ จากแรงดนั ในห้องหวั ใจทีส่ งู มาก การแก้ไขใน
รายทตี่ บี รนุ แรงจงึ ตอ้ งอาศยั การผา่ ตดั เปลยี่ นลนิ้ และหลายครงั้ มกั มเี สน้ เลอื ด
หวั ใจตีบรุนแรงดว้ ย จงึ ต้องทำ�การเปลี่ยนลน้ิ หวั ใจและตดั ตอ่ เส้นเลอื ดหัวใจ
ไปในคราวเดียวกัน แตใ่ นกลมุ่ สว. สงู วยั ทีส่ ุขภาพโรยมาก ๆ อาจไม่รอด ถ้า
ต้องทำ�วิธดี ังกลา่ ว โดยเฉพาะกล่มุ อายุ 80 ปี ขึน้ ไป ซง่ึ เปน็ กลุ่มเสย่ี งสงู มาก
ท่ีจะเอาไปผ่าตัดจึงอาจเลี่ยงมาทำ�การขยายล้ินและใส่ลิ้นเทียมผ่านทางการ
สวนหัวใจแทน (TAVI : Trans catheter Aortic Valve Implantation) ในรายท่ี
เหมาะสมและมีกำ�ลงั ทรัพย์ทีจ่ ะจ่ายได้ เพื่อยืดอายุตอ่ ไปอกี หนอ่ ย
ส่วนลน้ิ อน่ื ๆ ท่ีพบได้ ก็เช่น ล้ินไมตรัลตบี หรือรั่ว ลนิ้ เอออติกรัว่ ลน้ิ ไตร
คัสปิดร่ัว แพทย์ก็จะพิจารณาให้ยารักษาไปหรือจะส่งผ่าตัดเปลี่ยนหรือเย็บ
ซ่อมหรือใส่อุปกรณ์พิเศษบางอย่างที่ลิ้นก็แล้วแต่ความเหมาะสมของผู้ป่วย
และโรครว่ มทีม่ ีวา่ คมุ้ คา่ ไหมที่จะเสี่ยงทำ�ในผูส้ ูงวัยรายน้ี

โรคหัวใจเต้นผิดจงั หวะ

ในกลมุ่ สว. สงู วยั อาจมอี าการ ใจสนั่ ใจเตน้ สะดดุ หนา้
มดื หรอื หมดสติ เมอ่ื มาพบแพทยห์ วั ใจมกั จะไดร้ บั การตรวจ
ดคู ลืน่ ไฟฟา้ หวั ใจ (ECG : Electrocardiogram) ซ่งึ จะบอก
ได้ว่าจังหวะการเตน้ ของหวั ใจผปู้ ่วยเป็นเช่นไร แตใ่ นหลาย
คร้ังในการตรวจดูคลื่นไฟฟ้าหัวใจอาจไม่พบความผิดปกติ
ใด ๆ ณ ขณะทตี่ รวจจงึ จำ�เปน็ ตอ้ งตดิ เครอื่ งตดิ ตามการเตน้
ของหวั ใจแบบพกพา (Holter) ตลอด 24 หรือ 48 ช่ัวโมง
หรือ แบบ 1 สปั ดาห์ เพือ่ หาสาเหตตุ ่อไป เราสามารถแบง่
การเตน้ หวั ใจท่ีผิดปกตไิ ด้ 4 รปู แบบใหญ่ ๆ คอื
D24ecember 2017

กลุ่มท่ีมกี ารเตน้ ของหวั ใจผิดปกติเป็นครงั้ คราว ซ่งึ โดยสว่ นใหญน่ ้ันจะไม่อนั ตรายต่อสุขภาพ เพยี งแค่ทำ�ใหร้ ำ�คาญ
ใจ และอาจไม่จำ�เปน็ ต้องรบั ประทานยารกั ษา เพียงแต่ลดปจั จัยท่อี าจทำ�ให้หวั ใจเตน้ สะดุดบ่อย เช่น ลดการดื่มชา กาแฟ
เคร่ืองด่มื แอลกอฮอล์ และงดสบู บุหรี่ ลดความเครยี ดและการพกั ผอ่ นท่ีไมเ่ พียงพอ

กลุ่มที่หัวใจเต้นเร็วกว่าปกติ โดยส่วนใหญ่มักเต้น
เร็วกวา่ 100 ครั้งต่อนาที ในขณะพกั ซึ่งอาจเกิดจากกลุ่ม
ไฟฟ้าลัดวงจร จากความผิดปกติของหัวใจห้องบน (SVT :
Supraventricular Tachycardia) หรืออาจมาจากความผิด
ปกติของหัวใจห้องล่างเต้นเร็วผิดปกติอย่างรุนแรง (VT/
VF : Ventricular tachycardia/Ventricular fibrillation) ซงึ่
ต้องให้การรักษาอย่างฉุกเฉินเร่งด่วนด้วยยาฉีด หรือต้อง
ช็อกด้วยเครื่องช็อกไฟฟ้าให้ทันท่วงที (Defibrillator) และ
เม่ือหายจากภาวะฉุกเฉินน้ันแล้วอาจต้องส่งไปจี้จุดกำ�เนิด
ไฟฟ้าที่ผิดปกติ (EPS/RFCA : Electrophysiology Study/
Radiofrequency Catheter Ablation) หรือต้องฝังเครื่อง
ชอ็ กหัวใจด้วยไฟฟา้ ไว้ในรา่ งกายตอ่ ไป (ICD : Implantable
Cardioverter defibrillator) เพอ่ื ปอ้ งกนั การกลบั มาเปน็ ซ้ำ�อกี
กลมุ่ หวั ใจเตน้ พรว้ิ (AF : Atrial Fibrillation) คอื มกี าร
เต้นที่ไม่สมำ่ �เสมอเร็วบ้างช้าบ้างสลับกันไปตลอดเวลา ซึ่ง
พบไดม้ ากขนึ้ ตามอายทุ มี่ ากขน้ึ กลมุ่ นจี้ ะเสยี่ งกบั การเกดิ ลม่ิ
เลอื ดภายในหวั ใจ แลว้ หลดุ ออกไปอดุ ตามเสน้ เลอื ดทเี่ ลย้ี ง
สมองกอ่ ใหเ้ กดิ อมั พาตขน้ึ ได้ ผปู้ ว่ ยกลมุ่ นจี้ งึ จำ�เปน็ ทจ่ี ะตอ้ ง
ได้ยาละลายลิ่มเลือดรับประทานไปตลอด เพื่อป้องกันการ
เกดิ อมั พาตในอนาคต หรอื อาจไปจจ้ี ดุ กำ�เนดิ ไฟฟา้ ทผ่ี ดิ ปกติ
เพื่อให้หัวใจกลับมาเต้นในจังหวะปกติต่อไป โดยแพทย์จะ
เปน็ ผพู้ จิ ารณาเลอื กกลมุ่ ผปู้ ว่ ยทเี่ หมาะสมทจี่ ะตอ้ งไปจดี้ ว้ ย
ไฟฟ้าตอ่ ไป

กลมุ่ ทห่ี วั ใจเตน้ ชา้ กวา่ ปกติ พบไดบ้ อ่ ยเพราะหวั ใจของกลมุ่ สว. สงู วยั นน้ั ใชม้ านานเปรยี บดงั่ แบตเตอรี่ในหวั ใจกำ�ลงั
จะหมด ทำ�ให้หัวใจเต้นชา้ ลงมาก หรอื อาจเต้นบ้างไมเ่ ต้นบา้ ง เริม่ จะขี้เกยี จทำ�งาน (SSS : Sick Sinus Syndrome) และ
อีกกลุ่มเกิดจากการท่ีหัวใจห้องบนกับห้องล่างไม่สามัคคีในการเต้นไปด้วยกัน คือห้องบนเต้นอย่าง ห้องล่างก็เต้นอย่าง
ต่างคนต่างเต้นเหมือนไม่เคยทำ�งานร่วมกันมาก่อน (AV block : Atrioventricular block) ทงั้ 2 กลมุ่ น้ี ส่วนใหญจ่ ะมาดว้ ย
หน้ามืดวูบจะเปน็ ลม หมดสติ จึงตอ้ งไดร้ ับการฝงั เคร่ืองกระตุ้นการเต้นหัวใจต่อไป (Cardiac Pacemaker)

25

โรคหวั ใจลม้ เหลว

หัวใจล้มเหลวก็เปรียบดั่งปั๊มนำ้ �ที่ไม่สามารถป๊ัมเลือด
ไปเลี้ยงส่วนต่าง ๆ ของร่างกายให้เพียงพอ เป็นกลุ่มโรค
สดุ ทา้ ยของโรคหัวใจทกุ โรค ถา้ รักษาโรคหัวใจอนื่ ๆ มาได้
ไมด่ ีหรอื อายมุ ากแลว้ จนหัวใจอ่อนกำ�ลังลงเอง แต่กอ่ นเรา
เรียกโรคน้ีว่า โรคหัวใจวาย แตฟ่ ังดูแล้วนา่ กลัวจึงเลย่ี งมา
เรยี กกลมุ่ นว้ี า่ โรคหวั ใจออ่ นกำ�ลงั หรอื โรคหวั ใจลม้ เหลว เมอ่ื
ฟงั แลว้ ถา้ เรารกั ษาดี ๆ อาจทำ�ใหห้ วั ใจทอี่ อ่ นกำ�ลงั ฟนื้ คนื ชพี
มาได้ ซงึ่ กเ็ ปน็ อยา่ งนนั้ เสยี ดว้ ย ถา้ เจอแพทยห์ วั ใจทดี่ ดู า้ นนี้
โดยตรง ผู้ป่วยกล่มุ น้ีมักมาดว้ ยอาการ หอบเหนื่อย ขาบวม
นอนราบไม่ได้ แพทย์จะตรวจรา่ งกาย และเอกซเรย์ปอดดู
จะเห็นว่าหัวใจโต (ดูเป็นคนใจกว้างจากฟิล์มเอกซเรย์ซ่ึงไม่ดีสำ�หรับโรคนี้) และอาจมีนำ้ �คั่งในปอด ต้องส่งตรวจอัลตร้า
ซาวดห์ วั ใจ (Echo : Echocardiogram) เพอื่ ใหก้ ารวนิ จิ ฉัยสาเหตทุ แี่ นน่ อนตอ่ ไป โดยท่ัวไปแพทย์จะทำ�การวดั การบบี ตวั
ของหวั ใจวา่ ไดเ้ ทา่ ไร ซงึ่ ถอื ว่าเปน็ ตัวเลขทช่ี ีเ้ ป็นชต้ี ายคนไข้ไดพ้ อสมควร เรียกว่าค่าการบบี ตวั ของหัวใจ (EF : Ejection
Fraction) โดยปกตหิ วั ใจหอ้ งลา่ งซ้ายจะบบี เลอื ดออกจากหอ้ งไปประมาณ 55-80 % และไม่มหี วั ใจใครบีบเลอื ดออกจน
หมดจากห้องหัวใจ 100 % เป็นแน่ต้องมีเลือดหลงเหลือค้างในห้องหัวใจอยู่บ้าง โดยปกติเราสามารถแบ่งโรคหัวใจล้ม
เหลวได้ 2 กลุม่ ใหญ่ ๆ คอื
กลุม่ ท่ีหวั ใจบีบตวั ได้ไม่ดี คือมกี ารบีบตวั ตำ่�กวา่ 40 % (HFrEF : Heart Failure with reduced Ejection Fraction)
หมายถงึ หวั ใจหอ้ งลา่ งซา้ ยบบี เลอื ดออกไดน้ อ้ ยกวา่ 40 % ซงึ่ จะเรมิ่ แสดงอาการของหวั ใจลม้ เหลวใหเ้ หน็ เชน่ เหนอ่ื ย ขา
บวม นอนราบไมไ่ ด้ เม่ือมาเจอแพทยห์ วั ใจแพทยก์ จ็ ะใหย้ ารกั ษาทั้งยาขับปสั สาวะ เพ่ือลดอาการเหนอื่ ยหอบจากภาวะน้ำ�
ทว่ มปอด และลดอาการบวม ตามดว้ ยการใหย้ ารกั ษาโรคทชี่ ว่ ยปรบั ระดบั ฮอร์โมนในรา่ งกายใหก้ ลบั มาสสู่ มดลุ ตามเดมิ เทา่
ทท่ี ำ�ได้ ซงึ่ ปจั จบุ นั การรกั ษาผปู้ ว่ ยกลมุ่ นท้ี ำ�ไดด้ กี วา่ เดมิ เปน็ อนั มาก จนนา่ ภมู ใิ จทเ่ี หน็ ผปู้ ว่ ยทด่ี จู ะหมดหวงั กลบั มามคี ณุ ภาพ
ชวี ติ ทีด่ ีขึ้นแบบผดิ หูผดิ ตาได้ เมอ่ื เจอแพทย์หวั ใจท่ีให้ยาได้ถูกตอ้ งและถูกจังหวะ นอกจากนี้แพทยห์ วั ใจจะตอ้ งหาสาเหตุ
ของหวั ใจลม้ เหลวทอี่ าจแก้ไขใหด้ ขี น้ึ ไดต้ อ่ ไป เชน่ ผปู้ ว่ ยบางรายอาจมปี ญั หาเสน้ เลอื ดหวั ใจตบี ซอ่ นเรน้ อยู่ กส็ ง่ ไปทำ�การ
สวนหวั ใจ ขยายหลอดเลือด (PCI with stent) หรือสง่ ผา่ ตัด ตดั ตอ่ เสน้ เลือดหัวใจ (CABG) หรือถา้ เป็นจากลิน้ หวั ใจร่ัว
หรอื ตีบรุนแรง กส็ ่งไปผ่าตดั เปลย่ี นหรือเย็บซอ่ มลิ้นหวั ใจต่อไป
กลุ่มทีส่ องคอื กลุม่ ที่หวั ใจบีบตัวได้ดีแต่คลายตวั ได้ไมด่ ี แต่มีอาการของหวั ใจล้มเหลว เชน่ น้ำ�ท่วมปอด กลมุ่ นีจ้ ะ
มีการบบี ตัวของหวั ใจหอ้ งล่างซา้ ยมากกวา่ 50 % แตม่ กี ารคลายตวั ของหวั ใจทผ่ี ดิ ปกติไป (HFpEF : Heart Failure with
preserved Ejection Fraction) เปรียบเสมือนลูกยางแดงที่แข็งตัว เราสามารถบีบลูกยางแดงได้ แต่ตัวลูกยางแดงมัน
เกา่ มนั จงึ แขง็ กรอบ ทำ�ใหก้ ารคลายตวั ไมด่ นี ำ�ไปสอู่ าการน้ำ�ทว่ มปอดไดเ้ ชน่ กนั ซงึ่ ปจั จบุ นั แพทยม์ กั ใหย้ ารกั ษาตามอาการ
เทา่ นนั้ เช่น ยาขบั ปสั สาวะและยาลดความดนั โลหิตถ้ามีโรคความดนั โลหิตสงู ร่วมดว้ ย

2D6ecember 2017

โดยสรุป

ในกลุ่ม สว. สูงวัยนั้นมักมีโรคต่าง ๆ รุมเร้า
มากมาย และมักเป็นโรคเรื้อรังที่รักษาไม่หาย ท่ีพบ
ได้บ่อยคือ กลุ่มโรคหัวใจ การดูแลรักษาในกลุ่มน้ีต้อง
อาศัยความร่วมมือของผู้ป่วยและญาติ เป้าหมายเพ่ือ
ให้ตัวโรคบรรเทาลงและป้องกันการเกิดเหตุการณ์ท่ีไม่
พึงประสงค์ เช่น การเสยี ชวี ติ ลดการมานอนรกั ษาตวั
ในโรงพยาบาล ลดการกำ�เริบของโรคที่เป็นอยู่ให้น้อย
ทส่ี ดุ เพอ่ื ทำ�ใหอ้ ายยุ นื ยาวและตอ้ งอยอู่ ยา่ งมคี ณุ ภาพที่
ดีทส่ี ุดเท่าที่จะทำ�ได้ เพราะถ้าผปู้ ่วยละเลยไม่ใส่ใจดแู ล
สุขภาพตัวเองแล้ว เมื่อมีการกำ�เริบของโรคแต่ละครั้ง
เกิดขึ้น เม่ือให้การรักษาไปใหม่นั้นผลการรักษาอาจไม่
ดีและยากท่ีจะเอาคืนสู่สภาพเดิมได้ เราจึงต้องอาศัย
ความร่วมมือของผู้ป่วยและญาติให้รับประทานยาให้
สม่ำ�เสมอ พบแพทยต์ ามนดั หมาย ปฏบิ ัตติ ัวให้ดี ดแู ล
ตวั เองใหด้ ี และแนะนำ�เรื่องการป้องกันโรคแทรกซ้อน
เช่น โรคติดเชื้อบางชนิดท่ีเรามีวัคซีนฉีดป้องกันได้
โดยหวังว่าจะทำ�ให้กลุ่ม สว. สูงวัยมีอายุยืนยาวขึ้น มี
คุณภาพชวี ติ ทีด่ ีและอยอู่ ย่างมคี วามสขุ ตอ่ ไปครับ

นพ.ปกรณ ์ โล่หเ์ ลขา

ตารางออกตรวจ
วันจนั ทร์ 13.00 - 16.00 น.
วันอังคาร 08.00 - 12.00 น.
วนั พฤหัสบดี 08.00 - 12.00 น.
วันศุกร ์ 17.00 - 20.00 น.
วันอาทิตย ์ 13.00 - 16.00 น.
กรุณานัดหมายลว่ งหนา้ เพือ่ ความสะดวกในการเข้ารับบรกิ าร
โทรศพั ท์ 0-2105-0345 , 0-2308-7600

27

ความหมายของการตรวจสุขภาพ

แพทยห์ ญิง คุณสวรรยา เดชอุดม
แพทย์คลินกิ หวั ใจ

การตรวจสุขภาพ เป็นที่รู้จักอย่างแพร่
หลาย ณ ปจั จุบนั แตห่ ลายทา่ นทย่ี ังไมเ่ ขา้ ใจ
ความหมายของผลการตรวจสุขภาพอย่าง
ถ่องแท้

การตรวจสขุ ภาพมีการพฒั นาตามลำ�ดบั อายุ โดย
เริ่มต้ังแต่ตรวจพร้อมกับแม่ขณะอยู่ในท้องแม่ ก่อน
คลอด เม่ือแรกเกิด ระหว่างเตบิ โต ตามลำ�ดบั อายุ จน
กระทง่ั หมดอายขุ ยั เรยี กไดว้ า่ ตงั้ แตป่ ฏสิ นธติ ดิ ตามการ
เจรญิ ตามวยั โดยการชง่ั นำ้ �หนกั และวดั สว่ นสงู ใหว้ คั ซนี
เพอื่ ปอ้ งกนั โรคเปน็ ระยะ ๆ เมอื่ โตเตม็ ทแี่ ลว้ และมกี าร
พัฒนาสมวัย การตรวจสขุ ภาพในวยั เดก็ ท่ีเข้าโรงเรยี น
แล้ว ส่วนใหญก่ ารตดิ ตามสขุ ภาพอนามยั ทางโรงเรยี น
ช่วยดูแลทางสุขภาพอนามัย ผ่อนภาระของแพทย์ได้
ครนั้ วยั ทำ�งานเราทกุ คนตอ้ งรบั ผดิ ชอบดแู ลสขุ ภาพของตนเอง ตามกำ�หนดอาจไดร้ บั การตรวจสภาพรา่ งกายกอ่ นเขา้ ทำ�งาน
ตรวจร่างกายประจำ�ปี ตามข้อกำ�หนด ทง้ั ชายและหญิง จวบจนหมดอายุขัย เพือ่ เปน็ การรักษาสุขภาพและปอ้ งกันโรค
2D8ecember 2017

การตรวจสขุ ภาพส�ำ หรบั ผู้ใหญต่ อ้ งใส่ใจปจั จยั เสย่ี งของโรคไรเ้ ชอื้ เรอ้ื รงั

คนเรากเ็ หมอื นกบั รถยนต์ เรายงั ดหู นา้ ปดั รถยนตต์ รวจเชค็ ตามระยะ บางครงั้ เรายงั หว่ งรถยนตม์ ากกวา่ ตวั เราเองซะ
อีก เพราะฉะน้ันเราต้องหันมาดูแลตัวเราเองด้วย บางท่านไปตรวจสุขภาพมาแล้ว หมอบอกว่าแข็งแรงดีมากก็เลยหยุด
ยา เพราะเข้าใจวา่ หมอบอกว่าแขง็ แรงแล้วจะกินยาไปทำ�ไมอกี แต่จรงิ ๆ แล้วเปน็ ส่ิงที่เข้าใจผดิ เราต้องบอกหมอด้วยว่า
เรามีโรคประจำ�ตัวอะไร กินยาอะไรอยู่ และไม่ควรหยุดยาเอง โรคประจำ�ตัวท่ีสำ�คัญของประชากรไทยมีแบบอย่างเดียว
กบั ประชากรโลก ทส่ี มควรรจู้ กั เพราะเหตปุ จั จยั หลกั ของโรคทเ่ี กดิ จากพฤตกิ รรมของตนเอง ทำ�ใหต้ อ้ งเสยี ชวี ติ และพกิ าร
ก่อนวยั อนั ควร ได้แก่ โรคหวั ใจพบิ ัติ อมั พาต ปอดเร้อื รัง มะเร็ง ความดันโลหิตสงู ไขมันในเลือดสงู เบาหวาน อว้ น ทาน
อาหารรสจดั (ทงั้ หวาน มัน และเคม็ ) ทม่ี ี น้ำ�ตาล โชเดยี มสูง และการสูบบหุ ร่ี

การตรวจสุขภาพ ตรวจอะไร อยา่ งไร ทำ�
เม่ือใด และมีประโยชน์อย่างไร เหตุท่ีต้อง
กลา่ วถงึ กเ็ พราะวา่ คนเราเกดิ มา ตอ้ งมาตง้ั แต่
ในท้องแม่ ต้องมกี ารฝากครรภ์ พอครรภอ์ ายุ
3 สัปดาห์ มีการพัฒนาของหัวใจ เส้นประสาท
พออายุ 5 สปั ดาห์ หัวใจและดวงตากจ็ ะมกี าร
พฒั นาต่อมาเร่อื ย ๆ พออายุ 6 สปั ดาห์ จะมี
หู อายุ 7 สัปดาห์ จะเร่ิมมีเพดานปาก แล้วจะ
เริม่ ต้นมีสมอง
เราพบวา่ คนไทยไมน่ อ้ ยเปน็ โรคหวั ใจพบิ ตั ิ
และเสียชีวติ ในชว่ งอายุระหว่าง 30-40 ปี โดย
ไมม่ อี าการบอกลว่ งหนา้ เนอื่ งจากหลอดเลอื ด
เลี้ยงหัวใจท่ีตีบอยู่น้ันเกิดปริของตะกรันไขมัน จึงมีเกล็ดเลือดมารวมกลุ่มกันอุดรอยรั่วในหลอดเลือดขนาดเล็ก ๆ ที่มีรู
ประมาณ 1-3 มลิ ลเิ มตร จึงทำ�ให้เกิดการอุดตนั กะทนั หนั ซึง่ พบ ร้อยละ 20 ของผู้ปว่ ยโรคหลอดเลอื ดหัวใจตบี (หรือ 1
ใน 5 คนทม่ี ีอาการหัวใจขาดเลือด)

การดูแลสุขภาพแมร่ ะหวา่ งตัง้ ครรภ์ป้องกนั เดก็ เกิดมาไม่สมประกอบ

ที่ประเทศนอร์เวยม์ ีประชากรนอ้ ย แพทย์ 1 คนจะดแู ลคนไข้ประมาณ 100 คน จึงเกบ็ ข้อมูลมาทำ�การศึกษาพบวา่
คุณแมต่ งั้ ครรภท์ ี่สบู บุหร่ี หรอื อยู่ในห้องทม่ี คี วนั บหุ ร่ีมคี วามเสี่ยงคลอดลูกกอ่ นกำ�หนด หรือเมื่อลูกโตขึน้ จะมีภาวะเป็น
โรคหวั ใจกอ่ นวยั อนั ควร (คนปกตทิ ว่ั ไปจะเปน็ โรคหวั ใจประมาณอายุ 60 ปี ขน้ึ ไป สำ�หรบั ผชู้ าย และ 65 ปี ขน้ึ ไป สำ�หรบั ผหู้ ญงิ )

อาการพกิ ารแตก่ ำ�เนดิ เกดิ จากการขาดวติ ามนิ B ทเ่ี รยี กวา่ โฟเลต วยั
รนุ่ ทท่ี อ้ งโดยไมร่ ตู้ วั จงึ ไมไ่ ดร้ บั การดแู ลระยะสำ�คญั ทำ�ใหม้ บี ตุ รไมส่ มประกอบ
ในปจั จบุ นั WHO องคก์ ารอนามยั โลกมนี โยบายวา่ ผหู้ ญงิ ตอ้ งกนิ โฟเลตตง้ั แต่
เกดิ จนตาย ซง่ึ ประเทศไทยเรา ณ ปจั จบุ นั กำ�ลงั รณรงคอ์ ยู่ แมท่ ท่ี อ้ งในชว่ งท่ี
อายนุ อ้ ย ๆ และไมถ่ งึ มอื หมอ เดก็ ทอ่ี อกมาสว่ นใหญก่ จ็ ะมอี าการปากแหวง่
เพดานโหว่ หลอดประสาทไม่ปิด หัวโต บางคร้งั จะมีถุงต่ยุ ออกมาบริเวณ
ไขสนั หลงั เพราะขาดโฟเลต โฟเลตจงึ มคี วามสำ�คญั
นอกจากนโ้ี ฟเลตยงั ชว่ ยปอ้ งกนั และรกั ษาโรคตะกรนั โรคหวั ใจ ชว่ ยบำ�รงุ
ประสาท บำ�รงุ เลอื ด ผหู้ ญงิ ในวยั เจรญิ พนั ธจ์ุ ะมปี ระจำ�เดอื น กจ็ ะมอี าการขาด
เลอื ดได้ โฟเลตจะชว่ ยลดสารตวั หนง่ึ ทอ่ี ยใู่ นหลอดเลอื ด ซง่ึ เปน็ ตวั กระตนุ้
ทำ�ใหเ้ กดิ ตะกรนั ในหลอดเลอื ด วติ ามนิ โฟเลตหาซอ้ื ไดง้ า่ ย ราคาไมแ่ พง แต่
การตรวจหาระดบั สารตวั น้ี แพงกวา่ ซอ้ื โฟเลตกนิ เปน็ ปี

29

การดแู ลสุขภาพ อนามยั ทารก เดก็ ชาย และหญงิ แตล่ ะวยั

เมอ่ื เดก็ คลอดมาปกติ เกดิ มาครบอาการ 32 คณุ แม่
สมควรทจ่ี ะใหอ้ าหารลกู ดว้ ยนำ้ �นมแมเ่ พราะมคี ณุ คา่ มากมาย
โดยเฉพาะอยา่ งยง่ิ ในระยะเดอื นแรก จะมนี ำ้ �นมทม่ี นี ำ้ �เหลอื ง
ทอ่ี ดุ มดว้ ยภมู คิ มุ้ กนั โรค ปจั จบุ นั องคก์ ารอนามยั โลกแนะนำ�
ใหม้ ารดาใหน้ มบตุ ร 1-2 ปี ดว้ ย เขา้ ใจกนั วา่ เดก็ ๆ ทม่ี อี าการ
แพท้ ม่ี ากขน้ึ กวา่ เดมิ เนอ่ื งจากขาดภมู คิ มุ้ กนั จากนำ้ �นมแม่
การตดิ ตามการเจรญิ เตบิ โตของเดก็ กอ่ นวยั เรยี น พรอ้ ม
กับการได้รับวัคซีนป้องกันโรคตามกำ�หนด รวมท้งั อนามัย
ของเด็กควรท่ีต้องเรียนรู้ และปฏิบัติตามคำ�แนะนำ�ของ
แพทย์ พยาบาล อยา่ งสมำ่ �เสมอ
เดก็ ท่โี ตทเ่ี ขา้ โรงเรยี นทางผปู้ กครองและทางโรงเรยี น
ตอ้ งรว่ มมอื กนั ดแู ลการพฒั นาการของเดก็ และใหเ้ ดก็ เรยี น
รู้ในการรกั ษาสขุ ภาพอนามยั เพอ่ื นำ�ไปประพฤตปิ ฏบิ ตั อิ ยา่ ง
สมำ่ �เสมอ

สำ�หรับผู้ใหญ่ทั้งชายและหญิงต้องใส่ใจดูตัวเลขเหล่าน้ี เพื่อจะช่วยให้มีสุขภาพที่ดี
และมชี ีวิตยืนยาว

ความดนั ปกติ ควรจะอยทู่ ี่ 120 / 80 มลิ ลเิ มตรปรอท
ไขมันคอเรสเตอรอลไม่ควรเกนิ 200 มิลลกิ รัมต่อเดซิลิตร
น้ำ�ตาลไม่ควรเกนิ 100 มลิ ลิกรมั ตอ่ เดซิลติ ร
รอบเอว สว่ นสูง ÷ 2 หรือ ผหู้ ญิงไมเ่ กนิ 80 เซนติเมตร

หลกั การรบั ประทานอาหารเพอ่ื รกั ษาสขุ ภาพ ตอ้ งสมดลุ กบั พลงั งานที่ใช้ในแตล่ ะวนั

การรบั ประทานอาหาร 3 มอ้ื ทป่ี รมิ าณพอเหมาะพอดี คอื หนกั มอ้ื เชา้ เบามอ้ื เทย่ี ง เลย่ี งมอ้ื เยน็ เลอื กอาหารทเ่ี หมาะสม
ดงั นี้

กนิ อาหาร ใหห้ ลากหลาย ไดห้ า้ หม ู่ หมั่นดแู ล นำ้ �หนกั กาย ใหเ้ หมาะสม
เน้นพชื ผัก ผลไม้ เลอื กไขน่ ม เลย่ี งขนม หวานเค็มจดั ขจัดมัน
ธญั ชาติ ข้าวถั่วงา อย่าเกนิ ขาด คนฉลาด กนิ ปลาสกุ ยิ่งสขุ สันต์
จะกินเนือ้ สตั ว์ท่ัวไป ไมค่ วรติดมัน กนิ ทกุ วนั สะอาดสด งดสุรา
สุขภาพดี ทุกวัย ให้ปฏิบตั ิ ตามบญั ญัติ การกิน ส้นิ ปญั หา
ล้วนแขง็ แรง สมส่วนสดั พัฒนา ไร้โรคา รกู้ ินดี สขุ ที ่ัวไทย
3D0ecember 2017

พรอ้ มกนั นต้ี อ้ งออกก�ำ ลงั ใหเ้ หมาะ
สมกับวัย และสมดุลกับปริมาณ
พลังงานของอาหารที่รับประทาน
เข้าไปในแต่ละวัน เลือกการออก
กำ�ลังให้พอเหมาะ พอดี ถูกวิธี และ
สม�่ำ เสมอ ส�ำ หรบั ตนเอง เพอ่ื สขุ ภาพดี
ปลอดโรคปลอดภัย แข็งแรงตามวัย
ทกุ ชว่ งอายุ

พญ. คณุ สวรรยา เดชอุดม

ตารางออกตรวจ
วนั จันทร์ 09.00 - 12.00 น. และ 14.00 - 15.00 น.
กรุณานดั หมายลว่ งหน้า เพอ่ื ความสะดวกในการเข้ารบั บริการ
โทรศพั ท์ 0-2105-0345 , 0-2308-7600

31

อนั ตรายจากยาทีค่ วรทราบ
ตอน ขอ้ หา้ มใชข้ องยา

ผู้ชว่ ยศาสตราจารย์ นายแพทย์ พิสนธิ์ จงตระกูล
แพทยค์ ลนิ ิกอายุรกรรม

เภสัชกรหญงิ พลโทหญงิ สภุ ัททา เตม็ บุญเกยี รติ
เภสัชกร

กอ่ นใชย้ าแตล่ ะชนดิ เราควรทราบ

วา่ ยานน้ั ๆ มีข้อห้ามใช้อย่างไรบ้าง
เพอ่ื ปอ้ งกนั อนั ตรายทอี่ าจสง่ ผลเสยี
ต่อสุขภาพของเราผู้ใช้ยา จึงควร
มีความรู้เก่ียวกับข้อห้ามใช้ของยา
เพื่อให้ ใช้ยาได้อย่างปลอดภัย
ลองอ่านคำ�ถาม-คำ�ตอบ ต่อไปนี้
แ ล้ ว ป ร ะ เ มิ น ต น เ อ ง ว่ า มี ค ว า ม รู้
ความเข้าใจ เก่ียวกับข้อห้ามใช้ของ
ยามากน้อยเพียงใด

D32ecember 2017

1. ยาทกุ ชนิดมีขอ้ ห้ามใชเ้ สมอ จรงิ หรือไม่? Contraindication

จริง ในเอกสารกำ�กบั ยาจะมหี วั ขอ้ หนง่ึ เรียกว่า “ข้อห้ามใชย้ า” และ
ยาทกุ ชนดิ จะมขี อ้ หา้ มใชแ้ สดงไวเ้ สมอ เชน่ หา้ มใชห้ ากเคยแพย้ านนั้ หรอื
สว่ นประกอบของยานั้น (อา่ นเร่ือง "การแพ้ยาและผลข้างเคียงของยา"
ไดจ้ ากนิตยสาร MDC Health คลนิ ิกศนู ย์แพทย์พฒั นา ฉบับท่ี 2 ปีท่ี 2
เดอื นกรกฎาคม 2560 หน้า 6-11)

2. กรณีใดบ้างทจ่ี ะถูกจดั เป็นขอ้ ห้ามใช้ยา?

กรณีทจ่ี ะถูกจัดเป็นขอ้ ห้ามใช้ คือ กรณีที่อันตรายจากการ
ใชย้ านนั้ มมี ากกวา่ ประโยชนข์ องยาอยา่ งชดั เจน จงึ ไมค่ มุ้ ทจี่ ะเสยี่ ง
ตวั อย่างเช่น การใชย้ าตา้ นเชื้อราคีโตโคนาโซล (เชน่ ไนโซรลั คี
โตซอล) เพ่ือรักษาโรคกลากเกลือ้ นทผ่ี วิ หนงั กรณีน้อี นั ตรายจาก
ยาคอื ตบั อาจอกั เสบได้ โดยประโยชนท์ ี่ไดค้ อื ผวิ หนงั หายคนั เทยี บ
แล้วไม่คุ้มท่ีจะเสี่ยงกับการนอนรักษาตัวในโรงพยาบาลและอาจ
เสยี ชีวิตหากตบั วาย ฉะน้นั ในหลายประเทศจงึ ยกเลกิ การใช้ยาน้ี
ในการรกั ษาโรคเชือ้ ราที่ผิวหนังหรือยกเลกิ การจำ�หน่าย

3. ผมู้ ีโรคประจ�ำ ตัวจะมีข้อหา้ มใช้ยามากกว่าผอู้ น่ื หรอื ไม?่

แนน่ อน ยาหลายชนดิ ห้ามใชก้ ับผู้เป็นโรคตบั โรคไต โรคหวั ใจ หรอื โรคประจำ�ตัวอน่ื ๆ ตวั อยา่ งเช่น เจมไฟโบรซิล
(เชน่ โลปดิ ไฮดลิ ) ซ่งึ เป็นยาลดไขมันไตรกลเี ซอร์ไรด์ในเลือด มขี ้อห้ามใช้ในผ้ปู ว่ ยโรคตับหรือโรคไตท่มี ีการทำ�งานของ
ไตลดลงอยา่ งมากและโรคเกี่ยวกบั ถุงนำ้ �ดี ส่วนดอมเพอริโดน (เชน่ โมทิเลียม โมแล็กซ)์ ซง่ึ เปน็ ยาบรรเทาอาการคลนื่ ไส้
อาเจียน ใช้บรรเทาอาการของโรคกรดไหลย้อน บรรเทาอาการอาหารไม่ย่อย และบางครั้งมีผู้นำ�ไปใช้กระตุ้นการหลั่ง
น้ำ�นมแมห่ ลงั คลอด ยานหี้ า้ มใชก้ บั ผเู้ ปน็ โรคตบั ทเี่ ปน็ ในระดบั ปานกลางถงึ รนุ แรง ผมู้ กี ารทำ�งานของไตลดลง และหา้ มใช้
กบั ผทู้ ่ีมจี ังหวะการเตน้ หวั ใจผดิ ปกติ รวมทั้งผู้ที่มภี าวะหวั ใจล้มเหลว หรือมีเกลือแรใ่ นเลอื ดผดิ ปกติ หากมกี ารใช้ในกรณี
ข้างต้นอาจทำ�ให้หัวใจเตน้ ผดิ จังหวะ หากเสียจังหวะอยา่ งรนุ แรงหัวใจอาจหยดุ เตน้ และเสยี ชวี ติ อย่างฉบั พลันได้

33

4. คนกลุ่มใดอกี ท่มี ีข้อหา้ มการใช้ยามากกวา่ บคุ คลอ่นื ?

สตรมี คี รรภ์ มขี อ้ หา้ มใชย้ าหลายชนดิ ท่ีไมไ่ ดห้ า้ มใชก้ บั บคุ คลทวั่ ไป เนอื่ งจากอาจเปน็ อนั ตรายตอ่ ทารกในครรภ์ ตวั อยา่ ง
เช่น สตรมี ีครรภห์ ้ามใชย้ าเออร์กอต (เชน่ คาเฟอรก์ อต โทฟาโก) ที่ใชบ้ รรเทาอาการปวดศีรษะไมเกรน เพราะทำ�ใหม้ ดลูก
บบี ตวั หดเส้นเลอื ดแดงที่ไปเลีย้ งมดลกู ทำ�ใหเ้ ลือดไปเลี้ยงทารกน้อยลง เด็กเจริญเตบิ โตชา้ ในบางกรณีทำ�ใหท้ ารกเสยี
ชวี ติ ในครรภ์ได้ นอกจากนน้ั ยงั หา้ มใชย้ าอกี หลายชนดิ ตวั อยา่ งเชน่ ยารกั ษาสวิ (เชน่ โรแอคควิ เทน แอคโนตนิ ) ยาแก้ปวด
แอสไพรนิ รวมท้ังวคั ซนี บางชนิด เช่น วัคซนี ป้องกันโรคหดั หดั เยอรมนั และคางทูม เปน็ ต้น
หญงิ ใหน้ มบตุ ร มขี อ้ หา้ มใชย้ าหลายชนดิ โดยเฉพาะยาทผี่ า่ นไปยงั นำ้ �นมมารดา ตวั อยา่ งเชน่ ยาแกป้ วดทมี่ ฤี ทธติ์ า้ น
การอักเสบ คือ ซเี ลค็อกซิบ (เช่น ซลี ีเบร็กซ์ โซเบรคซ์) และอโี ทรคิ ็อกซิบ (เช่น อาร์ค็อกเซีย ไบโอคอ็ กซิบ) หากจำ�เป็น
ต้องใช้ยาเหลา่ นี้มารดาควรหยุดใหน้ มบุตรในชว่ งเวลาท่ีใช้ยา

5. มยี าใดท่ีเจาะจงห้ามใช้กบั เดก็ หรอื ไม ่

มี เช่น ห้ามใช้เตตรา้ ซยั คลนิ เพราะจะทำ�ใหฟ้ นั เหลืองหรอื มสี ีคลำ้ �
หา้ มใช้แอสไพรนิ เปน็ ยาลดไข้ในเดก็ (รวมไปถงึ วยั รุ่นอายุไม่เกนิ 16 ป)ี
เพราะอาจทำ�ใหต้ บั บวม สมองบวม ชกั โคมา่ และเสยี ชวี ติ ได้ นอกจากนน้ั
ในบางประเทศ เชน่ อังกฤษ แคนาดา ออสเตรเลียและนิวซีแลนด์ ยงั ได้
ยกเลกิ การจำ�หน่ายยาท่ีใช้บรรเทาอาการนำ้ �มูกไหล แนน่ จมูก ไอและขบั
เสมหะ ในเดก็ เลก็ อายนุ อ้ ยกว่า 6 ขวบ เน่ืองจากไมช่ ่วยบรรเทาอาการ
ต่าง ๆ ให้กบั เดก็ ได้อย่างชดั เจนแต่อาจเปน็ อันตรายต่อเด็ก เช่น ทำ�ให้
เกิดอาการง่วงซมึ อย่างมาก เหน็ ภาพหลอน หรอื ชัก

D34ecember 2017 6. มียาใดทเ่ี จาะจงว่าไมค่ วรใช้ในผสู้ งู อายหุ รอื ไม ่

มี ตวั อย่างเชน่ ไดอะเซอรนี (เชน่ อาร์โทรดาร์ ไดอะเซอริค) ซึ่งเป็น
ยาที่ใช้บรรเทาอาการปวดข้อในผู้ท่ีเป็นโรคข้อเข่าหรือข้อสะโพกเส่ือม
ทงั้ นีห้ น่วยงานดา้ นยาของสหภาพยุโรป (EMEA) ไดอ้ อกประกาศเมอื่ 19
มนี าคม 2014 ไม่แนะนำ�ให้ใชก้ ับผมู้ อี ายตุ ั้งแต่ 65 ปี ขน้ึ ไป เนอ่ื งจาก
เสี่ยงต่อการมีท้องร่วงอย่างรุนแรง และห้ามใช้ยานี้กับผู้เป็นโรคตับข้ัน
รุนแรง นอกจากนี้ในผู้มีอายุ 80 ปี ขึ้นไป ไม่ควรใช้ยากลุ่มแอนต้ี
โคลเิ นอรจ์ กิ ตอ่ เนอ่ื งเปน็ เวลานาน เชน่ ยาตา้ นการซมึ เศรา้ อะมทิ รปิ ทลิ นี
และยาแกแ้ พ้คลอเฟนนริ ามนี เน่ืองจากยาจะรบกวนการทำ�งานของสาร
สื่อประสาทในสมอง อาจทำ�ให้ง่วงซมึ และความจำ�เส่อื ม

7. หากมกี ารใชย้ าบางชนดิ อยกู่ อ่ น อาจมขี อ้ หา้ มใชย้ า
ชนดิ ใหม่ทีก่ ำ�ลงั จะใช้ จรงิ หรือไม?่

จริง ยาชนิดใหม่ที่ได้ไปอาจจะตีกับยาเดิมที่ใช้อยู่ และก่อให้เกิด
อันตรายร้ายแรงที่จัดเป็นข้อห้ามใช้ ตัวอย่างเช่น ผู้ท่ีใช้ยาลดไขมัน
โคเลสเตอรอลชื่อซิมวาสแตตนิ (เชน่ ซิมเม็กซ์, บีสเตติน) อยเู่ ปน็ ประจำ�
หา้ มใชย้ าบางชนดิ รว่ มดว้ ย เชน่ หา้ มใชร้ ว่ มกบั ยาทใ่ี ชล้ ดไขมนั ไตรกลเี ซอรไ์ รด์
ชอ่ื เจมไฟโบรซิล (เช่น ไฮดลิ โลปิด) และยาปฏิชีวนะชือ่ คลารโิ ทรมัยซิน
(เชน่ แคลซดิ คลาซนิ า) เปน็ ต้น เนอ่ื งจากเมือ่ ใช้รว่ มกนั จะทำ�ให้ระดับยา
ซิมวาสแตตินในเลอื ดเพ่ิมสูงขนึ้ จนเป็นพิษต่อกลา้ มเน้ือ ทำ�ใหก้ ล้ามเนื้อ
อักเสบและเกิดความเจบ็ ปวด หากเปน็ รนุ แรงอาจทำ�ให้ไตวายได้

8. ผู้เปน็ โรคแผลทางเดนิ อาหาร ห้ามใช้ยาใด?

โรคแผลทางเดินอาหารอาจเป็นที่กระเพาะอาหารหรือลำ�ไส้เล็กส่วนต้น หากอาการยังไม่สงบยาที่ห้ามใช้คือยาใน
กลุ่มเอ็นเสด (ยาแก้ปวดที่มีฤทธิต์ ้านการอกั เสบ) เพราะจะทำ�ให้มอี าการปวดทอ้ ง เลือดออกในทางเดนิ อาหาร อาเจียน
เปน็ เลอื ด ถา่ ยดำ� กระเพาะหรอื ลำ�ไสท้ ะลุ ซง่ึ อาจเปน็ อนั ตรายถงึ ชวี ติ ได้ ยาในกลมุ่ เอน็ เสดมมี ากมายหลายชนดิ ตามภาพท่ี 1

ภาพที่ 1 ตวั อยา่ งรายชือ่ เอ็นเสด (ยาแกป้ วดทม่ี ฤี ทธ์ิต้านการอกั เสบ)

ชอ่ื สามัญทางยา ชื่อการค้า

ไอบโู พรเฟน บรเู ฟน โกเฟน ไฮดี นโู รเฟน แอดวลิ

ไดโคลฟแี นค โวลทาเรน ไดฟลี นี โดซาแนค ฟแี นค คาตาแฟลม

ไพร็อกซิแคม เฟลดีน ฟโี น ฟลามกิ จ๊อย นีโอติกา ปอ๊ ก109 เพยี แคม

นาโพรเซน นาโปรซีน ซนี เฟล็ก นโี อเฟลก็ โซโปรเซน

อนิ โดเมธาซิน อนิ โดสิด อนิ โดซนิ อนิ โดแพค โดม โดสดิ ฟอ็ บ-อินโด-ซี เพนตากอน

เมฟนี ามกิ แอซิด พอนสแตน ดสิ เมน เฟนามกิ ไมจีสกิ

เมล็อกสแิ คม โมบกิ เมลแคม ฮอฟบคิ เอม็ .พ.ี โอสถ แคมบกิ

ซีเลค็อกซิบ ซลี ีเบรก็ ซ์ โซเบรคซ์ เซลค็อกซ์ ไซเบ็ก เมด็ ดิกค็อกซิบ

อโี ทรคิ อ็ กซบิ อารค์ ็อกเซีย ไอโคสบิ อีเบอริล ไบโอคอ็ กซิบ

9. ผเู้ ปน็ โรคหอบหดื หา้ มใชย้ าใด?

ยาบางชนิดกระตุ้นให้ผู้เป็นโรคหอบหืดมี
อาการกำ�เรบิ ได้ ยาทห่ี า้ มใชค้ อื ยาในกลมุ่ เอน็ เสด
ซึ่งเป็นยาแก้ปวดที่มีฤทธิ์ต้านการอักเสบ (ตาม
ภาพที่ 1) ยาแอสไพรนิ (หากเคยใช้แล้วกระตนุ้
ใหเ้ กดิ การหอบ) และยาโพรพราโนลอล (เชน่ อนิ
เดอราล โปรปานอล) ซง่ึ เปน็ ยาลดความดนั เลอื ด
ลดอาการใจสน่ั และรกั ษาภาวะหวั ใจเตน้ ผดิ ปกติ
ยานอ้ี อกฤทธทิ์ ำ�ใหห้ ลอดลมตีบได้

35

10. ผเู้ ปน็ โรคหลอดเลอื ดหวั ใจและสมอง หา้ มใชย้ าใด?

ผเู้ ปน็ โรคหลอดเลอื ดหวั ใจและสมอง หมายถงึ ผทู้ ม่ี หี ลอดเลอื ดหวั ใจตบี หรอื อดุ ตนั ซง่ึ จะมอี าการเจบ็ หนา้ อก หวั ใจวาย
จากกลา้ มเนอ้ื หวั ใจตาย หรอื มหี ลอดเลอื ดสมองตบี หรอื อดุ ตนั ซง่ึ จะมอี าการวบู หรอื หมดสตชิ ว่ั คราว เปน็ อมั พฤกษ์ อมั พาต ผู้
ปว่ ยเหลา่ นอ้ี าจไดร้ บั การผา่ ตดั บายพาสเสน้ เลอื ดทห่ี วั ใจ หรอื ไดร้ บั การขยายหลอดเลอื ดหวั ใจตบี ดว้ ยบอลลนู และการดามขด
ลวด หรอื ไดร้ บั การผา่ ตดั สมอง และตอ้ งใชย้ าปอ้ งกนั การเกดิ ลม่ิ เลอื ดเชน่ แอสไพรนิ เปน็ ประจำ�
ผปู้ ว่ ยเหลา่ นจ้ี งึ หา้ มใชย้ าทส่ี ง่ เสรมิ ใหเ้ กดิ ลม่ิ เลอื ด ซง่ึ จะไปอดุ หลอดเลอื ดแดงของหวั ใจและสมองซำ้ �อกี ยาเหลา่ นน้ั มี
หลายชนดิ แตท่ ส่ี ำ�คญั เพราะเปน็ ยาท่ใี ชบ้ อ่ ยในชวี ติ ประจำ�วนั คอื ยาแกป้ วดลดการอกั เสบแทบทกุ ชนดิ ในกลมุ่ เอน็ เสด ตาม
เอกสารกำ�กบั ยา ยาในกลมุ่ นท้ี ห่ี า้ มใช้ ไดแ้ ก่ ไดโคลฟแี นค (เชน่ โวลทาเรน ไดฟลี นี ) ซเี ลคอ็ กซบิ (เชน่ ซลี เี บรก็ ซ์ โซเบรคซ)์
อโี ทรคิ อ็ กซบิ (เชน่ อารค์ อ็ กเซยี ไอโคสบิ ) และยาฉดี แกป้ วด พารคี อกซบิ (ไดนาสแตท)

11. ผทู้ ค่ี วามดนั เลอื ดยงั สงู อยู่ หา้ มใชย้ าใด?

ผมู้ คี วามดนั เลอื ดสงู ทย่ี งั คมุ ความดนั เลอื ดได้ไมด่ คี อื ยงั มี
ความดนั เลอื ดสงู กวา่ 140/90 มม.ปรอท หา้ มใชอ้ โี ทรคิ อ็ กซบิ
(เช่น อาร์ค็อกเซีย ไอโคสิบ) เน่ืองจากทำ�ให้ความดัน
เลอื ดสงู ขน้ึ และเปน็ ยาทม่ี คี วามเสย่ี งตอ่ การเสยี ชวี ติ จากโรค
หลอดเลอื ดหวั ใจและสมองในอตั ราทส่ี งู กวา่ ยาอน่ื ในกลมุ่ คอื
มคี วามเสย่ี งเพม่ิ ขน้ึ ประมาณ 4 เทา่ สว่ นยาอน่ื ๆ ในกลมุ่ เอน็
เสด (ตามภาพท่ี 1) ทำ�ใหค้ วามดนั เลอื ดสงู ขน้ึ ไดเ้ ชน่ เดยี วกนั
แม้ใชเ้ พยี งครง้ั เดยี ว จงึ ควรหลกี เลย่ี งหากทำ�ได้

12. ผมู้ อี าการหวั ใจลม้ เหลว หา้ มใชย้ าใด?

อาการหวั ใจลม้ เหลว หมายถงึ การทกี่ ลา้ มเนอื้ หวั ใจออ่ นแรง
สบู ฉดี เลอื ดไปเลยี้ งรา่ งกายได้ไมเ่ พยี งพอ ทำ�ใหเ้ หนอ่ื ยงา่ ย หอบ
เม่ือออกแรงเพียงเล็กน้อย มียาหลายชนิดที่ห้ามใช้ เน่ืองจาก
ชักนำ�ให้เกิดอาการหรอื ทำ�ให้อาการเลวลง ตัวอยา่ งเช่น ยาเบา
หวานไพโอกลติ าโซน (เชน่ แอคโตส อทั มอส) ยาทกุ ชนดิ ในกลมุ่
เอ็นเสด (ตามภาพที่ 1) และยารกั ษาอาการทางจิตประสาทบาง
ชนิด ตัวอยา่ งเชน่ ฮาโลเพอรดิ อล (เช่น ฮาลดอล เทนซิดอล)
ควิ ไทอาพนี (เชน่ เซโรเควล์ ควานเทยี ) และโอแลนซาปีน (เชน่
ไซเพรกซา โอลาพนิ ) ซึง่ มผี ลทำ�ให้หัวใจเต้นช้าลงได้
D36ecember 2017

13. ผเู้ ปน็ โรคซมึ เศรา้ หรอื เปน็ โรคพารก์ นิ สนั
หา้ มใชย้ าใด?

ยาทห่ี า้ มใช้ คอื ยาทช่ี กั นำ�ใหเ้ กดิ อาการซมึ เศรา้ หรอื อาการ
ของโรคพารก์ นิ สนั หรอื ทำ�ใหอ้ าการกำ�เรบิ หรอื เลวลง ตวั อยา่ ง
เชน่ ซนิ นารซิ นี (เชน่ สตวิ เจอรอ่ น สตลู เมด) และฟลนู าริ
ซนี (เชน่ ไซบเี ลย่ี ม โซบรี า) ซง่ึ ใชเ้ ปน็ ยาบรรเทาอาการเวยี น
ศรี ษะ ยาทง้ั สองเปน็ ยานอกบญั ชยี าหลกั แหง่ ชาติ (หมายถงึ
ไม่ใช่ยาจำ�เป็น) หากมีการใช้ควรระมัดระวังเป็นพิเศษในผู้
สงู อายุ เพราะทำ�ใหเ้ กดิ อาการซมึ เศรา้ และพารก์ นิ สนั ไดง้ า่ ย
กวา่ บคุ คลกลมุ่ อน่ื แนะนำ�วา่ ให้ใชเ้ มอ่ื มอี าการ ไมค่ วรใชต้ อ่ เนอ่ื งเปน็ เวลานาน ยาทง้ั สองถกู สง่ั ใช้ในสถานพยาบาลภาครฐั
มากกวา่ 2 แสนครง้ั ตอ่ ปี ซง่ึ จะทำ�ใหจ้ ำ�นวนผปู้ ว่ ยทเ่ี ขา้ รกั ษาตวั ในคลนิ กิ ระบบประสาทและคลนิ กิ จติ เวชเพม่ิ ขน้ึ ได้ เนอ่ื งจาก
มผี ปู้ ระเมนิ วา่ ในผปู้ ว่ ยพารก์ นิ สนั รายใหม่ 100 คน จำ�นวน 17 คนมคี วามสมั พนั ธก์ บั การใชย้ าทง้ั สองขา้ งตน้ และมากกวา่ ครง่ึ
หนง่ึ จะมอี าการซมึ เศรา้ รว่ มดว้ ย

14. ผเู้ ปน็ โรคตอ้ หนิ เรอ้ื รงั หา้ มใชย้ าใด?

ผเู้ ปน็ โรคตอ้ หนิ เรอ้ื รงั มกั ไมแ่ สดงอาการใหเ้ หน็ อยา่ งชดั เจน แตต่ าจะคอ่ ย ๆ
มวั ลงอยา่ งชา้ ๆ โดยไมม่ อี าการเจบ็ ปวด ทา้ ยทส่ี ดุ อาจตาบอดไดห้ ากรกั ษาชา้
โรคนอ้ี าจเกดิ ขน้ึ กบั ผทู้ ม่ี โี รคเรอ้ื รงั เชน่ โรคหลอดเลอื ดหวั ใจและสมอง โรคความ
ดนั เลอื ดสงู โรคไขมนั ในเลอื ดสงู และสำ�คญั ทส่ี ดุ คอื โรคเบาหวาน ยาทห่ี า้ มใช้
คอื ยาทเ่ี พม่ิ ความดนั ในลกู ตา ตวั อยา่ งเชน่ ยาหยอดตาทม่ี สี เตอรร์ อยดเ์ ปน็ สว่ น
ผสม (เชน่ โทบราเดก็ ซ แมกซติ รอล) ยาคลายกลา้ มเนอ้ื เชน่ ออรเ์ ฟนนาดรนี
(เชน่ นอรจ์ สี คิ นอรเ์ ฟลก) และยงั มยี าอกี หลายชนดิ ทค่ี วรหลกี เลย่ี งเนอ่ื งจากเพม่ิ ความดนั ในลกู ตาได้ เชน่ สเตอรร์ อยดช์ นดิ
กนิ ยาแกแ้ พช้ นดิ งว่ ง และยาตา้ นการซมึ เศรา้ บางชนดิ เปน็ ตน้

15. ผเู้ ปน็ ไขเ้ ลอื ดออก หา้ มใชย้ าใด?

หา้ มใชย้ าลดไข้ แกป้ วด ทเ่ี ปน็ ยาในกลมุ่ เอน็ เสด (ภาพท่ี 1) เชน่ ไอบโู พรเฟน
รวมทง้ั แอสไพรนิ เพราะเปน็ ยาทข่ี ดั ขวางการจบั ตวั เปน็ กลมุ่ ของเกลด็ เลอื ด ทำ�ให้
เลอื ดออกงา่ ย ผเู้ ปน็ ไขท้ ย่ี งั ไมท่ ราบสาเหตจุ งึ ควรใชพ้ าราเซตามอลเปน็ ยาลดไข้ ไม่
ควรใชย้ าอน่ื เพราะเสย่ี งตอ่ การมเี ลอื ดออกอยา่ งรนุ แรงจากโรคไขเ้ ลอื ดออก

คำ�ถาม-คำ�ตอบ 15 ขอ้ ขา้ งตน้ คงชว่ ยใหผ้ ู้ใชย้ าตระหนกั ไดว้ า่ แมย้ าเปน็ สงิ่ สำ�คญั ทช่ี ว่ ยใหห้ ายเจบ็ ปว่ ย แตต่ อ้ งใชอ้ ยา่ ง
รอบคอบ ระมดั ระวงั ใชเ้ ฉพาะเมอื่ จำ�เปน็ ทส่ี ำ�คญั ผปู้ ว่ ยตอ้ งมคี วามรวู้ า่ ตนเองเปน็ โรคอะไรอยแู่ ละใชย้ าอะไรอยบู่ า้ ง เพราะ
ยาหลายชนดิ เปน็ ยาทหี่ า้ มใชก้ บั โรคบางโรคและหา้ มใชเ้ มอื่ ใชย้ าบางชนดิ อยู่ การปอ้ งกนั อนั ตรายจากยาทห่ี า้ มใช้ไดท้ างหนง่ึ
คอื การแจง้ แกผ่ รู้ กั ษาวา่ ตนเองเปน็ โรคอะไรและใชย้ าอะไรอยบู่ า้ ง ทงั้ นส้ี ถานพยาบาลควรจดั ทำ�เอกสารทรี่ ะบโุ รคของผปู้ ว่ ย
และรายการยาใหผ้ ปู้ ว่ ยตดิ ตวั ไว้ และผปู้ ว่ ยควรนำ�ยาหรอื รายการยาไปดว้ ยเสมอเมอ่ื ไปพบแพทยห์ รอื ไปซอ้ื ยาทรี่ า้ นขายยา
สิ่งท่ผี ู้ใช้ยาควรระลึกไวเ้ สมอกค็ อื “ใชย้ าผิด อาจเกดิ พิษและเปน็ โทษอยา่ งมหนั ต์”

ผศ.นพ. พสิ นธิ์ จงตระกลู

ตารางออกตรวจ
วนั จันทร์ 13.30 - 20.00 น.

วันอังคาร 13.30 - 20.00 น.

วันพฤหสั บด ี 17.00 - 20.00 น.

วันอาทติ ย์ 13.00 - 20.00 น.
กรณุ านดั หมายลว่ งหนา้ เพื่อความสะดวกในการเขา้ รบั บริการ
โทรศัพท์ 0-2105-0345 , 0-2308-7600

37

มะเร็งเตา้ นม
วา่ ดว้ ยการคดั กรอง
การรกั ษา และการปอ้ งกนั
(Breast Cancer awareness)

พนั ตรี นายแพทย์ ปยิ ศักดิ์ ทหราวานชิ
แพทยค์ ลนิ กิ ศัลยกรรม เฉพาะทางดา้ นเต้านม

ณ ปจั จุบนั จากขอ้ มลู ทางสถติ ทิ งั้ ในและ
ต่างประเทศ ยังคงพบว่าโรคมะเร็งเป็น
สาเหตุการเสียชีวิตสูงสุด และมะเร็งท่ี
พบมากทสี่ ดุ ในสตรี คือ มะเรง็ เต้านม

มะเร็งเต้านมน้นั โดยส่วนใหญ่เป็น
มะเรง็ ทม่ี พี ยากรณ์โรคดมี าก แตก่ ต็ อ้ ง
ตรวจพบตง้ั แตร่ ะยะตน้ ๆ อตั ราการเสยี
ชวี ติ ต�ำ่ และโอกาสการเกบ็ รกั ษาเตา้ นม
ไว้ไดส้ งู แต่ในขณะเดยี วกนั กถ็ อื เปน็ ภยั
เงยี บใกลต้ วั เพราะวา่ โรคจะแสดงอาการ
ใหค้ นนน้ั ๆ รู้ได้ โรคกม็ กั จะเปน็ มากแลว้
ดังน้ันจึงไม่ควรรอให้มีอาการแล้วมา
ตรวจ แตค่ วรรบั การตรวจคดั กรองมะเรง็
เต้านมอย่างสมำ่�เสมอ โดยมีเกณฑ์
ดงั น้ี

D38ecember 2017

ในกลมุ่ ผหู้ ญงิ ทว่ั ไป

ที่มีอายุตั้งแต่ 20 ปี ขึ้นไป ควรเริ่มตรวจเต้านมด้วย
ตนเองเดือนละคร้ัง และควรจะต้องได้รับการบอกถึง
ประโยชนแ์ ละขอ้ จำ�กดั ของการตรวจเตา้ นมดว้ ยตนเอง รวม
ท้ังได้รับการสอนการตรวจเต้านมด้วยตนเองท่ีถูกวิธี และ
ควรมีการตรวจโดยแพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์ท่ีได้
รบั การฝึกอบรม อยา่ งนอ้ ยทุก 3 ปี

ที่อายุ 35 ปี นอกจากการตรวจเต้านมด้วยตนเองทุก

เดือนแล้ว ควรรับการตรวจคัดกรองด้วย Mammogram
และ Ultrasound เตา้ นม และหากผลปกตดิ กี ใ็ ห้ไปเรม่ิ ตรวจ
อย่างสม่ำ�เสมอ ตั้งแต่อายุ 40 ปี แต่หากพบส่ิงผิดปกติก็
จะได้ตรวจวนิ จิ ฉยั หรอื ติดตามโดยใกลช้ ดิ นบั แต่น้นั ไป ทัง้ นี้
เนื่องจากอุบัติการณ์ของมะเร็งเต้านมเริ่มพบในผู้หญิงอายุ
น้อยมากขน้ึ เรื่อย ๆ

ทม่ี อี ายุ 40-69 ปี ขึน้ ไป และไมม่ อี าการ นอกจากการ
ตรวจเตา้ นมดว้ ยตนเองเปน็ ประจำ�แลว้ ควรตรวจโดยแพทย์
หรือบุคลากรทางการแพทย์ที่ได้รับการฝึกอบรมทุกปี และ
ตรวจด้วยเครอ่ื ง Mammogram และ Ultrasound เตา้ นม
เปน็ ประจำ�ทุกปี

39

ขณะทก่ี ารตรวจคดั กรองในกลมุ่ เสย่ี งนน้ั (High risk) ผหู้ ญงิ กลมุ่ น้ี
ควรไดร้ บั การตรวจคดั กรองมะเรง็ เตา้ นมเหมอื นกบั กลมุ่ ผหู้ ญงิ ทว่ั ไป แต่
ควรตอ้ งเรม่ิ ตรวจเรว็ ข้นึ เชน่ กรณที ม่ี ญี าตสิ ายตรงเป็นมะเรง็ เต้านม
ตง้ั แตอ่ ายนุ อ้ ย ควรเรม่ิ ตรวจคดั กรอง เมอ่ื อายทุ ญ่ี าตเิ ปน็ มะเรง็ เตา้ นม
ลบออก 10 ปี และควรตรวจเปน็ ประจ�ำ ทกุ ปนี บั แตน่ น้ั ไป
ปจั จบุ นั การตรวจคดั กรองดว้ ย Mammogram และ Ultrasound ยงั
คงเปน็ เครอ่ื งมอื หลกั ในการลดการเสยี ชวี ติ จากมะเรง็ เตา้ นม จนอาจพดู
ไดว้ า่ การปอ้ งกนั มะเรง็ เตา้ นมทด่ี ที ส่ี ดุ คอื การตรวจพบใหเ้ รว็ ทส่ี ดุ

การรกั ษามะเรง็ เตา้ นม

ในการรกั ษามะเรง็ เตา้ นมนนั้ สง่ิ ทคี่ นไขก้ งั วลมากทส่ี ดุ เหน็ จะเปน็
1. การสูญเสียเต้านม 2. การใหเ้ คมบี ำ�บัด

ในปัจจุบันน้ันการผ่าตัด
รักษามะเร็งเต้านม มีความ
ก้าวหน้ามากข้ึนอย่างมาก
สามารถผ่าตัดแบบเก็บสงวน
เต้านมได้ โดยให้ผลของการ
รักษาที่เทียบเท่ากับการตัด
เต้านมท้ังเต้า อย่างไรก็ดีมีผู้
ป่วยหลายท่านที่ยังจำ�เป็นต้องตัดเต้านมออกท้ังเต้าด้วยเหตุท่ีพบช้า
ก้อนมีขนาดใหญ่ หรือมีรอยโรคมากกว่าหนึ่งตำ�แหน่งในเต้านมด้าน
นัน้ เดิมการผา่ ตัดทำ�ได้เพยี งตัดออกเรียบ ๆ ปัจจุบันการผ่าตดั ท้งั เตา้
ไดพ้ ฒั นามาถึงจุดท่ีเก็บผิวเต้านม ลานหัวนมและหวั นมไว้ และคว้าน
เนอ้ื เตา้ นมภายในออกทง้ั หมด และทำ�การเสรมิ สรา้ งเตา้ นมขนึ้ มาใหม่
จนมลี กั ษณะใกลเ้ คยี งเตา้ นมปกติ และยงั ไดผ้ ลการรกั ษาเทยี บเทา่ การ
ตัดเต้านมทงั้ เต้าแบบเรียบ

ส่วนการให้เคมีบำ�บัดน้ัน
พจิ ารณาจากหลายประเดน็ แต่
หลกั ๆ ท่ีใชพ้ จิ ารณาคอื ผลเนอื้
มะเรง็ เตา้ นมของคนไขน้ น้ั ๆ วา่
ขนาดโตไหม มีการกระจายมา
ต่อมน้ำ�เหลืองที่รักแร้แล้วหรือ
ไม่ ชนิดความดุร้ายของมะเร็ง
เป็นต้น กล่าวโดยสรุปคือ ถ้า
พบได้เร็ว รักษาได้เร็ว โอกาส
จะตอ้ งใหเ้ คมีบำ�บดั ก็ตำ่ �มาก

D40ecember 2017

แล้วมะเร็งเต้านมป้องกันได้ไหม เป็นอีกหน่ึงคำ�ถามยอดฮิตท่ีจะขอตอบไว้นะที่นี้ เพราะเวลา
ตรวจไม่สะดวกตอบเทา่ ไหร่ เพราะเวลามีจำ�กดั
การปอ้ งกันมะเร็งเตา้ นม ปจั จบุ นั กม็ ีการวจิ ัยกา้ วหน้าไปพอควร และพอสรุปได้ ดงั น้ี
1. ไมม่ วี คั ซนี ปอ้ งกนั มะเรง็ เตา้ นม เพราะสาเหตกุ ารเกดิ ไมเ่ หมอื นมะเรง็ ปากมดลกู ทเี่ กดิ จากการตดิ เชอ้ื
ไวรสั จึงสร้างวคั ซีนป้องกันได้
2. การป้องกันมะเร็งเต้านมท่ีดีท่ีสุดคือ การผ่าตัด ซ่ึงจะลดโอกาสการเกิดมะเร็งเต้านมได้กว่า 90 %
ตัวอย่างที่เห็นคือ การผ่าตัดท่ีคุณแองเจลิน่า ได้ทำ�เพื่อป้องกันการเกิดมะเร็งเต้านมของตนเอง เน่ืองจาก
ตรวจพบมพี ันธกุ รรมถา่ ยทอดจากมารดา
การผ่าตัดนี้ทำ�ได้โดยการคว้านเต้านมภายในออกทั้งเต้าแล้วเสริมสร้างเต้านมใหม่ด้วยซิลิโคนทางการแพทย์ จึงมี
ผลพลอยได้อีกอยา่ งคือ ได้เตา้ นมทม่ี ที รงและขนาดสวยตามต้องการ ปจั จบุ นั การผา่ ตดั น้ีไดร้ ับความนิยมขน้ึ อย่างมากท้ัง
ในและตา่ งประเทศ จากประสบการณท์ ท่ี ำ�ผา่ ตัดลักษณะน้ีไปแลว้ กวา่ 50 ทา่ น ผลเป็นทน่ี า่ พอใจทง้ั ได้ลดความกังวลและ
ไดท้ รงเต้านมทดี่ ีขึน้ มาก
อกี ทางทสี่ ามารถชว่ ยปอ้ งกนั มะเรง็ เตา้ นมไดผ้ ล 60 % - 70 % คอื การทานยาตา้ นฮอร์โมน แตเ่ นอ่ื งจากผลขา้ งเคยี ง
ของยาจึงไม่ค่อยได้รับความนยิ ม

สดุ ท้ายการป้องกันมะเรง็ เต้านมทีง่ า่ ยและดีทสี่ ุดคือ การตรวจ
คดั กรองมะเรง็ เตา้ นมดว้ ยการท�ำ Mammogram และ Ultrasound
เต้านม แม้จะไม่สามารถป้องกันการเกิดมะเร็งเต้านมได้ แต่การ
ตรวจพบรอยโรคก่อนจะกลายเป็นมะเร็ง และการตรวจพบมะเรง็
ตงั้ แตข่ นาดนอ้ ย ๆ ยงั ใหผ้ ลในการปอ้ งกนั และรกั ษามะเรง็ เตา้ นม
ที่ดีข้ึน

พ.ต.นพ. ปยิ ศกั ดิ์ ทหราวานชิ

ตารางออกตรวจ
วนั พธุ 17.00 - 19.00 น.
วนั อาทิตย์ 13.00 - 17.00 น.
กรุณานัดหมายล่วงหน้า เพื่อความสะดวกในการเขา้ รับบรกิ าร
โทรศพั ท์ 0-2105-0345 , 0-2308-7600

41

เน้ืองอกตับ

แพทยห์ ญงิ ลักษณา โชคร่งุ วรานนท์
แพทย์คลินกิ ทางเดินอาหารและตับ

เนอ้ื งอกตบั เปน็ ภาวะทพ่ี บบอ่ ยในการตรวจทางคลนิ กิ การวนิ จิ ฉยั ความแตกตา่ ง
ของเนอ้ื งอกตบั เปน็ เรอ่ื งทส่ี ำ�คญั เพราะมกั ตรวจพบโดยบงั เอญิ และมกั ไมม่ อี าการ
ในขณะทอ่ี าจเปน็ เพยี งเนอ้ื งอกธรรมดา ถงุ นำ้ � หรอื เนอ้ื งอกทม่ี เี นอ้ื รา้ ย หวั ขอ้ นจ้ี ะ
ทบทวนแนวทางการวนิ จิ ฉยั ทแ่ี ตกตา่ งกนั ของเนอ้ื งอกตบั รจู้ กั ชนดิ ของเนอ้ื งอกตบั
ทง้ั ชนดิ ธรรมดา และเนอ้ื มะเรง็ ทราบปจั จยั เสย่ี งโอกาสเปน็ เนอ้ื รา้ ย อาการ วธิ กี าร
วนิ จิ ฉยั การรกั ษาและการดแู ลตดิ ตามในเบอ้ื งตน้ และในขณะทพ่ี ยาธสิ ภาพของเนอ้ื
งอกทร่ี า้ ยแรงหรอื มะเรง็ วธิ กี ารรกั ษาอยา่ งละเอยี ดจะไมไ่ ดก้ ลา่ วถงึ
เนอ้ื งอก หมายถงึ กอ้ นผดิ ปกตทิ เ่ี กดิ ขน้ึ จากการทเ่ี ซลล์
แบ่งตัวรวดเร็วผิดปกติ และร่างกายไม่สามารถควบคุมได้
เนอ้ื งอกตบั (liver tumor) มหี ลายชนดิ ทง้ั ทเ่ี ปน็ ชนดิ เนอ้ื งอก
ธรรมดาท่ีไม่มีอันตรายและชนิดท่ที ำ�ให้เป็นมะเร็งตับ (liver
cancer) ซง่ึ มกี ารเสยี ชวี ติ สงู เนอ้ื งอกตบั ชนดิ ธรรมดายงั แบง่
ไดเ้ ปน็ 2 ชนดิ หลกั คอื ชนดิ เปน็ กอ้ นเนอ้ื (Solid lesion) และ
ชนดิ เปน็ ถงุ นำ้ � (Liver cyst) ในขณะทเ่ี นอ้ื งอกมะเรง็ ตบั แบง่
เปน็ มะเรง็ ตบั ปฐมภมู แิ ละมะเรง็ แพรก่ ระจาย (ตารางท่ี 1)
D42ecember 2017

ตารางท่ี 1 เน้อื งอกในตับ
เนอื้ งอกรา้ ยทตี่ ับ
ธรรมดา
1. มะเร็งในตบั (Primary liver cancers)
1. ชนิดเปน็ ก้อนเน้อื 1.1 Hepatocellular carcinoma (มะเร็งตับชนิดปฐมภูม)ิ
1.1 Hemangioma 1.2 Cholangiocarcinoma (มะเรง็ ของทอ่ น้ำ�ด)ี
1.2 Focal nodular hyperplasia
1.3 Adenoma 2. มะเร็งแพร่กระจาย Metastasis

2. ชนดิ เป็นถุงน�้ำ Liver cysts

เนอื้ งอกตับชนิดธรรมดา เป็นโรคทีพ่ บได้เรือ่ ย ๆ ทุกเพศ ทุกวัย แตส่ ถติ กิ ารเกดิ จะไม่แน่นอน เพราะผ้ปู ่วยมักไมม่ ี
อาการ มักพบโดยบังเอญิ จากการตรวจภาพช่องท้องดว้ ย อลั ตรา้ ซาวด์ เอกซเรย์คอมพวิ เตอรแ์ ละ/หรือเอ็มอาร์ไอ เพือ่
การวนิ ิจฉัยโรคอน่ื ๆ
สาเหตุของโรค เน้ืองอกตับชนิดธรรมดา ชนิดทีพ่ บบอ่ ยแบ่งออกได้เป็น 3 ประเภท ได้แก่
1. เน้ืองอกชนิดฮีแมงจิโอมา (hemangioma) หรืออาจเรียกว่า
"ปานแดงท่ีตับ" เน้ืองอกชนิดฮีแมงจิโอมา เป็นเน้ืองอกชนิดธรรมดาท่ี
ไมใ่ ชม่ ะเรง็ พบบอ่ ยทส่ี ดุ พบไดป้ ระมาณ 20 % ของเนอ้ื งอกตบั ทง้ั หมดพบวา่
60-80 % ของ hemangiomas ในตบั ถกู วนิ ิจฉัยในผู้ป่วยท่มี อี ายุระหวา่ ง
30-50ปีhemangiomasในผู้ใหญเ่ กดิ ขนึ้ บอ่ ยในสตรี โดยมอี ตั ราสว่ นระหวา่ ง
เพศหญิงกับชายเท่ากับ 3:1 สาเหตุการเกิดไม่ทราบแน่ชัด โดยมักเป็น
ความผดิ ปกตแิ ตก่ ำ�เนดิ ของเซลลต์ น้ กำ�เนดิ (mesenchyme) ในตบั มกั พบ
เป็นกอ้ นเดย่ี ว ประมาณ 10 % ของผ้ปู ่วยพบมหี ลายก้อนได้ โดยทัว่ ไปก้อนมักมีขนาดเล็กและมักไม่โตขึ้น และไม่ก่อให้เกิด
อาการผิดปกติ อาจพบมอี าการถา้ ขนาดมากกวา่ 4 เซนติเมตร ไม่มรี ายงานการเปลี่ยนไปเป็นมะเรง็ ตบั

รปู ที่ 1 เอกซเรยค์ อมพวิ เตอร์ กอ้ น hemangioma

2. เนื้องอกชนิด Focal Nodular Hyperplasia เปน็ เนื้องอกชนิดธรรมดา ท่ีไมใ่ ชม่ ะเร็ง ท่พี บไดบ้ ่อยประมาณ 3 %
เปน็ อันดับสองรองจากเนอ้ื งอกชนดิ ฮแี มงจโิ อมา เปน็ โรคพบได้ทุกวยั แตพ่ บในผหู้ ญงิ สูงกว่าในผู้ชาย โดยเฉพาะมกั พบในผู้
หญงิ อายุ 30-40 ปี ตรวจพบเป็นกอ้ นเด่ยี ว มกั ไม่มีอาการและไมเ่ ปลีย่ นแปลงไปเปน็ มะเร็งแต่อย่างใด สาเหตุเกิดจากการที่
เซลล์ตับมีปฏิกิริยาต่อเส้นเลือดแดง-ดำ�ท่ีเช่ือมต่อกันอย่างผิดปกติ โดยตับของผู้ป่วยจะทำ�หน้าที่ได้เหมือนปกติทุกอย่าง ไม่
พบความสมั พนั ธ์ของกอ้ นเนอื้ งอกชนดิ น้ีกบั ยาคมุ กำ�เนิด : estrogen

รูปท่ี 2 ภาพเอกซเรยค์ อมพิวเตอร์ focal nodular hyperplasia (FNH) มกั พบมแี ผลเป็นตรงกลางก้อน (central stellate scar)

43

3. เน้ืองอกชนิดอะดีโนมา (hepatic adenoma) เป็นเน้ืองอกชนิดธรรมดาที่ไม่ใช่มะเร็ง พบได้ในผู้หญิงวัยเจริญ
พันธ์ุท่ีกินยาเม็ดคุมกำ�เนิดมานานกว่า 2 ปี โรคนี้พบในผู้หญิงบ่อยกว่าในผู้ชายประมาณ 8-15 เท่า ที่ต่างจากเน้ืองอกตับ
ชนิดอ่ืน คือ เนื้องอกตับชนิดนี้มีขนาดโตข้ึนได้และถ้าขนาดโตมากกว่า 5 เซนติเมตร มีโอกาสท่ีจะเกิดก้อนเนื้อแตกจน
เกิดการตกเลือดรุนแรงเข้าในช่องท้องท่ีอาจทำ�ให้เสียชีวิตได้ และยังมีรายงานเปล่ียนเป็นมะเร็งตับชนิด Hepatocellular
carcinoma (HCC) ไดป้ ระมาณ 5 %

รูปที่ 3 ภาพเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ hepatic adenoma

เน้ืองอกตับชนิดอื่น ๆ อาจพบได้ แตไ่ มม่ ีสถติ กิ ารเกิดท่แี นน่ อน เชน่ กอ้ นเน้อื ท่ีเกดิ จากการเปลีย่ นแปลงของเซลล์
ไขมันในตบั (Focal fatty change) เนือ้ งอกเนื้อเยอื่ เก่ยี วพนั (Fibroma) เนอ้ื งอกกล้ามเนอื้ เรียบ (Leiomyoma) กอ้ นเน้ือ
เกดิ จากการเจริญผดิ ปกตขิ องเซลลต์ ับ (Nodular regenerative hyperplasia หรอื ย่อว่า NRH) เป็นต้น
เนอ้ื งอกตับชนดิ เป็นถุงนำ้ � แบง่ ได้เป็นชนดิ 2 ชนดิ ได้แก่
Simple hepatic cyst เปน็ โรคพบได้บอ่ ย ประมาณ 1.6-18 % ของประชากร เปน็ ถุงน้ำ�เกิดจากความผิดปกติแต่
กำ�เนดิ ที่ทำ�ให้มกี ารขยายตวั ใหญข่ น้ึ ต่อเนอ่ื งของท่อน้ำ�ดีขนาดเล็กในเนอ้ื ตับ จนทำ�ใหเ้ กิดเปน็ ถุงนำ้ �ขึ้น ซึ่งถงุ น้ำ�นีจ้ ะไม่
ตดิ ตอ่ กับระบบทางเดินนำ้ �ดี ถุงนำ้ �ชนดิ น้พี บได้ในทกุ วัย ทุกเพศ พบไดบ้ อ่ ยกว่าในผูห้ ญงิ ช่วงวัย 50-60 ปี พบไดบ้ อ่ ยทง้ั
เปน็ ถุงน้ำ�เดียว หรือหลายถุงนำ้ � ไมท่ ำ�ให้เกิดอาการ และยงั ไม่มีรายงานเปลย่ี นเป็นมะเร็งตบั
Polycystic liver disease หรอื โรคถงุ น้ำ�ตบั หลายถุงนำ้ � เปน็ โรคผดิ ปกตทิ างพนั ธกุ รรม พบไดน้ ้อยกวา่ 0.1 % ของ
ประชากร พบเป็นถุงน้ำ�ได้มากมายในตับ ถุงน้ำ�นี้มีได้ทุกขนาด และมักพบร่วมกับมีถุงน้ำ�ในไต และยังไม่มีรายงานการ
เปลีย่ นไปเปน็ มะเร็งตบั

รปู ท่ี 4 ภาพอลั ตราซาวดถ์ งุ น้ำ�ในตับ

อาจพบมถี งุ นำ้ �ชนดิ อน่ื ๆ เชน่ Hepatobiliarycystadenoma โดยเปน็ ถงุ นำ้ �ทเี่ กดิ จากทอ่ นำ้ �ดใี นตบั เนอ้ื งอกถงุ นำ้ �ชนดิ
นีส้ ามารถปลีย่ นเปน็ มะเรง็ ได้ แตโ่ อกาสพบน้อยมาก
โดยสรปุ คอื เนอ้ื งอกตบั ธรรมดา ไมท่ ำ�ใหเ้ กดิ อาการ ไมจ่ ำ�เปน็ ตอ้ งไดร้ บั การรกั ษา เพยี งเฝา้ ตดิ ตามในชว่ งแรกเทา่ นน้ั
และถา้ ไม่เปลี่ยนแปลง อาจตดิ ตามห่างข้ึน โดยทวั่ ไปมกี ารพยากรณ์โรคทีด่ ี ยกเวน้ ผูป้ ่วยบางรายส่วนนอ้ ยทอ่ี าจเกดิ ผล
ขา้ งเคยี งจากการตกเลือดเขา้ ชอ่ งท้อง จากการแตกของกอ้ นเนื้อท่ีอาจส่งผลให้เกดิ ภาวะชอ็ ก จนอาจเสียชวี ติ ได้
D44ecember 2017

เนื้องอกร้ายตบั หรอื มะเร็งตบั

มะเร็งตับ (Liver cancer) เป็นโรคมะเร็งท่ีพบได้มาก
ทส่ี ดุ เปน็ อนั ดบั 1 ของโรคมะเรง็ ทเี่ กดิ ในผชู้ ายไทย และเปน็
อันดบั 3 ในผู้หญิง มกั พบในคนอายุ 30-70 ปี และพบได้
ในผชู้ ายมากกวา่ ผู้หญงิ ประมาณ 2-3 เท่า โรคน้จี ดั เป็นโรค
รุนแรงมาก ซ่ึงเป็นสาเหตุทำ�ให้ผู้ป่วยเสียชีวิตได้มากที่สุด
โรคหน่ึง เพราะโรคมะเร็งตับในระยะแรกมักไม่ค่อยแสดง
อาการ ผปู้ ่วยกวา่ จะได้รบั การวินิจฉัยครง้ั แรกกม็ กั จะอยูใ่ น
ระยะทา้ ยของโรค ซงึ่ ไมม่ ที างรกั ษาใหห้ ายไดแ้ ลว้ เราจงึ ควร
ทำ�ความรจู้ กั และทราบปจั จยั เสยี่ งของการเกดิ โรค โดยทว่ั ไป
ชนิดของโรคมะเรง็ ตบั แบง่ เป็น มะเรง็ ตับชนดิ ปฐมภมู ิ ซง่ึ
เกดิ จากความผดิ ปกตขิ องเนอื้ เยอ่ื ตบั เอง และมะเรง็ ตบั ชนดิ
ทตุ ยิ ภมู ิ ทเี่ กดิ จากการแพรก่ ระจายมาจากโรคมะเรง็ ชนดิ อน่ื
เชน่ โรคมะเร็งปอด โรคมะเร็งเตา้ นม ฯลฯ
มะเร็งตบั ชนดิ ปฐมภูมิ แบง่ เป็น
1. มะเร็งเซลล์ตับ (Hepatocellular carcinoma – HCC) หมายถึง
มะเรง็ ทเี่ กดิ จากเซลลท์ อ่ี ยใู่ นเนอ้ื เยอ่ื ตบั ซง่ึ เปน็ ชนดิ ทพี่ บไดเ้ ปน็ สว่ นใหญ่
ประมาณ 75-80 % ของผู้ป่วยโรคมะเร็งตบั สามารถพบได้ในทวั่ ทุกภาค
ของประเทศ มักพบในผู้ติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบีหรือซี (ท้ังท่ีเป็นพาหะ
และเปน็ โรคตับอกั เสบเรอื้ รัง) ผู้ป่วยตับแขง็ ผู้ทีด่ ื่มแอลกอฮอล์จัด และ
ผู้ท่ีมีประวัติบุคคลในครอบครัวเป็นโรคมะเร็งเซลล์ตับ นอกจากนี้ยังพบ
ว่า สารอะฟลาทอกซิน (Aflatoxin) ซงึ่ เป็นสารพษิ ทม่ี กั พบปนเป้ือนอยูใ่ นถัว่ ลิสง (โดยเฉพาะถว่ั ลิสงบด) พริกแหง้ กระเทียม
หัวหอม เต้าเจ้ยี ว ขา้ วโพด เปน็ ตน้ ก็เปน็ สาเหตุสำ�คญั ของการเกดิ โรคมะเรง็ ชนดิ นี้ดว้ ยเชน่ กนั ส่วนมากไมม่ ีอาการเบอื้ งตน้
แต่ถ้าแสดงอาการแล้ว มักจะมาด้วยปวดท้องเร้ือรัง เบ่ืออาหาร น้ำ�หนักลด รู้สึกจุกแน่นท่ีล้ินปี่ หรืออาการของตับแข็งคือ
ท้องมาน ตาเหลอื ง อาเจยี นเป็นเลอื ด ตบั โต

รูปท่ี 5 อลั ตร้าซาวดต์ บั แสดงเห็นกอ้ นมะเร็งตับ

การรักษาข้ึนอยู่กับขนาดของก้อน (tumor size) ระยะของโรค ลักษณะเดิมของตับ (underlying liver disease)
ความแขง็ แรงและโรคเดิมของผู้ป่วย (performance status) ได้แก่ การผา่ ตัดการรกั ษาด้วยคลืน่ radiofrequency ablation/
การฉีด ethanol/การใชย้ าเคมีฉีดเขา้ กอ้ น (chemoembolization)/ยาเคมีแบบรบั ประทาน/การเปล่ยี นตับ

45

2. มะเร็งท่อนำ้�ดีในตับ (Cholangiocarcinoma – CCA)
หมายถึง มะเร็งท่ีเกิดจากเซลล์ที่บุภายในท่อนำ้ �ดีส่วนที่อยู่
ภายในตับ (Biliary tree) เปน็ ชนดิ ท่ีพบได้มากรองลงมา คือ
ประมาณ 13 % ของมะเร็งตับ โดยจะพบในผู้ชายบ่อยกว่า
ผหู้ ญงิ เลก็ นอ้ ย และมกั พบในผสู้ งู อายทุ ม่ี อี ายตุ ง้ั แต่ 50-60 ปี
ในประเทศไทยพบโรคมะเร็งท่อนำ้ �ดีได้มากทางภาคอีสานซึ่ง
พบร่วมกับโรคพยาธใิ บไม้ตับ (Opisthorchisviverrini) ซึ่งนิยม
รบั ประทานปลาดบิ ๆ และปลารา้ ตวั ออ่ นของพยาธกิ จ็ ะเขา้ ไป
เจรญิ เตบิ โตและอาศยั อยทู่ ที่ อ่ น้ำ�ดใี นตบั ทำ�ใหเ้ กดิ การอกั เสบ
และความผิดปกติของตับ พอนาน ๆ เข้าเซลล์ท่อนำ้ �ดีก็จะ
กลายพันธุ์เป็นมะเร็งท่อนำ้ �ดี นอกจากน้ียังพบว่า การได้รับสารไนโตรซามีน (Nitrosamine) ซ่ึงเป็นสารพิษท่ีพบได้ในอาหาร
จำ�พวกโปรตนี หมกั (เชน่ ปลารา้ ปลาสม้ หมสู ม้ แหนม เปน็ ตน้ ) อาหารจำ�พวกเนอ้ื สตั วท์ ผ่ี สมดนิ ประสวิ (เชน่ ไสก้ รอก กนุ เชยี ง
เนอื้ เค็ม ปลาเค็ม เป็นตน้ ) และอาหารรมควัน (เชน่ ไสก้ รอกรมควนั ปลารมควนั ) ก็เปน็ สาเหตุสำ�คัญของการเกิดมะเรง็ ชนิด
นี้ได้ด้วย ผู้ป่วยมกั จุกแนน่ ลิน้ ปก่ี อ่ น (อาจนานหลายเดือน) แลว้ จงึ คอ่ ยมีตัวเหลอื งตาเหลือง เมอ่ื เริม่ แรกมกั ไม่มอี าการ พอมี
อาการโรคก็ลกุ ลามเขา้ ระยะทา้ ย ๆ แล้ว และการรักษาก็ยิง่ ยากกวา่ มะเร็งตับผทู้ ่ีอยู่ในกลุ่มเส่ยี ง (เพศชายอายุ > 40 ปเี คยมี
พยาธิใบไม้ในตบั หรือชอบกินปลาน้ำ�จืดสกุ ๆ ดบิ ๆ เช่น กอ้ ยปลาหรอื มญี าติสายตรงเป็นมะเร็งตับมากอ่ น)

มะเร็งแพร่กระจาย

เป็นมะเร็งของอวัยวะอ่ืนที่กระจายมาที่ตับ ตับเป็นอวัยวะท่ีรับเลือดดำ�จากอวัยวะต่าง ๆ ที่พบบ่อยคือมาจาก
มะเรง็ ลำ�ไส้ เตา้ นม ปอด กระเพาะ ตับอ่อน ลักษณะท่ีพบมักเป็นหลายก้อนกระจดั กระจายกนั ในเน้อื ตบั การวนิ ิจฉยั โดย
การตดั ชิ้นเนื้อ ลักษณะนี้ไมว่ ่ามะเร็งตน้ ทางเปน็ อะไรโรคก็เขา้ ส่รู ะยะทสี่ แี่ ลว้ การรกั ษาให้รักษามะเรง็ ตน้ เหตุ

รูปท่ี 6 มะเร็งแพรก่ ระจายมาท่ตี ับพบกระจายหลายก้อน

ความสำ�คญั ของการดแู ลรกั ษาเนอื้ งอกตบั ตอ้ งแยกให้ไดว้ า่ เปน็ เนอื้ งอกไมร่ า้ ยแรง (benign) หรอื เปน็ มะเรง็ (malignant)
ซงึ่ ตอ้ งอาศยั ขอ้ มลู การคดั กรองมะเรง็ ตบั เพอื่ ชว่ ยในการวนิ จิ ฉยั ตงั้ แตท่ ยี่ งั ไมม่ อี าการ แตม่ ปี จั จยั เสย่ี งกอ่ น ถา้ ในกรณมี อี าการ
ปวดท้องเรอ้ื รัง เบอ่ื อาหาร น้ำ�หนกั ลด ตาเหลือง ไข้ต่ำ� ๆ ควรรบี ตรวจเพิม่ เติม เพราะสว่ นใหญเ่ มอ่ื เรมิ่ มีอาการ เซลล์มะเร็ง
มกั กระจายไประยะหน่ึงแลว้
4D6ecember 2017

การคดั กรอง (screening)

1. ประวตั แิ ละการตรวจร่างกาย
1.1 ผู้ป่วยอายุมากท่ีมีก้อนที่ตับ มีโอกาสเป็น
มะเร็งสูงกว่าผู้ป่วยที่อายุน้อยกว่า/เพศหญิง โดย
เฉพาะอย่างยิ่งมีประวัติกินยาคุมกำ�เนิด ทำ�ให้นึกถึง
เนอื้ งอก hepatic adenoma /ผปู้ ว่ ยทมี่ กี อ้ นทตี่ บั และมี
ภมู ลิ ำ�เนาอยทู่ างภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนอื ถา้ มอี าการ
ตาเหลอื ง ตวั เหลืองร่วมด้วยอาจนึกถึงมะเร็งทอ่ น้ำ�ดี
ในเนื้อตับ
1.2 การตดิ เชื้อไวรสั ตับอักเสบบ/ี ซี หรือภาวะตับ
แข็ง ดม่ื สรุ า และ/หรือมภี าวะตบั แขง็ มีประวตั คิ นใน
ครอบครัวเป็นมะเร็งตับ ตรวจพบว่ามีก้อนท่ีตับให้
สงสัยว่า ก้อนทตี่ ับเปน็ มะเร็งตับชนดิ ปฐมภมู ิ (HCC)
1.3 ประวัติเป็นมะเร็งที่อื่นมาก่อน มีก้อนท่ีตับ
ให้สงสัยวา่ กอ้ นทีต่ บั เปน็ มะเร็งตับชนิดทตุ ยิ ภูมิ (liver
metastasis)

47

2. อาการ (symptom) / อาการแสดง (sign)
อาการออ่ นเพลยี รปู รา่ งผอม ปวดชายโครง
ขวา ตรวจพบตับโตผิดปกติ คือ คลำ�ได้
กอ้ นแขง็ ผวิ ขรขุ ระทบี่ รเิ วณใตช้ ายโครงขวา
อาการทอ้ งมาน เท้าบวม 2 ข้าง ดซี ่าน หรอื
ไขต้ ่ำ� ๆ ส่วนในรายที่มีโรคตบั แข็งรว่ มด้วย
มักตรวจพบฝ่ามือแดง จุดแดงรูปแมงมุม
ขนึ้ ทหี่ นา้ อก เปน็ ต้น
3. การตรวจทางห้องปฏิบัติการ/การตรวจหน้าท่ีการทำ�งานของตับ/Hepatitis B, C serology/Tumor marker: CEA,
CA19-9 และ ระดับสารอัลฟาฟีโตโปรตีน (Alpha-fetoprotein – AFP) ซึ่งในผู้ป่วยท่ีเป็นโรคมะเร็งตับจะพบระดับของ
สารอลั ฟาฟโี ตโปรตนี ในเลอื ดสงู กวา่ ปกติ (ในมะเรง็ ตบั สงู ไดถ้ งึ 40 %) โดยในการตรวจคดั กรองนแี้ พทยจ์ ะแนะนำ�ใหผ้ ทู้ ม่ี ปี จั จยั
เส่ยี งตรวจคัดกรองทุก ๆ 6 เดอื น
4. การตรวจทางรงั สวี ทิ ยา แพทยม์ กั จะใชก้ ารตรวจเรมิ่ ตน้ ดว้ ยการตรวจอลั ตรา้ ซาวด์ (Ultrasound) แตจ่ ะมกี ารตรวจทลี่ ะเอยี ด
เพ่มิ เติมด้วยการใชเ้ อกซเรยค์ อมพิวเตอร์ (CT scan) หรือการตรวจดว้ ยคล่นื แม่เหลก็ ไฟฟา้ (MRI) ซ่งึ จะใหร้ ายละเอยี ดเพม่ิ
เตมิ ไดอ้ ย่างชัดเจน
5. การเจาะกอ้ นทต่ี บั เพอื่ พยาธวิ ทิ ยาเปน็ การตรวจที่แนน่ อนและเช่อื ถอื ได้ คอื การตรวจชน้ิ เนอ้ื ตรงตำ�แหนง่ กอ้ นเนอื้ โดยตรง
(Biopsy) ใช้ในกรณที ผ่ี ลเลือดและรังสีวิทยายังไม่สามารถบอกได้ชัดเจน
D48ecember 2017