Marsa Nasıl Giderim

Düşünen Adam’ın Binlerce yıllık arp
derdi ne?
Mezopotamya’daki Ur kentinde,
Fransız heykeltıraş MÖ 2500 yılına ait tahta
Auguste Rodin’in ünlü bir arp bulunmuştur.
heykeli Düşünen
Adam’ın neden Araştırmacılar arpın yanındaki
düşünceli olduğunu iskeletin duruşundan
merak ediyor musunuz?
Rodin bu heykeli enstrümanın hangi teknikle
yaparken 700 yıl önce çalındığını anlamışlardır.
yaşamış şair Dante’nin
İlahi Komedya adlı Dâhi çocuk
eserini düşündüğünü Mozart
söylemiştir.
Avusturyalı besteci
Amadeus Mozart
ilk senfonisini
8 yaşındayken
yazar. Bu dâhi
çocuk, sanatı halkın
zevkleriyle
birleştirerek müzikte
yeni bir çağın
kapılarını açmıştır.

Müzik dinlemek için

masraflı bir yol ama…
Çok eskiden değil, yalnızca
18. yüzyılda, pikap/radyo/cd çalar

henüz keşfedilmemişken,
insanlar evlerinde müzik
dinleyebilmek için o dönemin
popüler müzik enstrümanlarından

oluşan bir orkestrayı
salonlarında ağırlamak

zorundaydı.

93

Gitar için kullanma kılavuzu
Hollandalı ressam Johannes
Vermeer’in 17. yüzyılda yaptığı
gitar çalan kız tablosu, gitarın

nasıl yapıldığının, nasıl tutulup,

nasıl çalındığının uzmanlar

için hazırlanmış bir kılavuzu

gibiydi.

Boya elde etmek

kolay değildi
Ressamlar 150 yıl önceye
kadar boyalarını kendileri
yapmak zorundaydı.
Renk pigmentlerini yağla
karıştırarak ana renklere
ulaşıyorlardı. Örneğin kızıl
renk kırmız böceğinden
elde ediliyordu.

Zavallı Van Gogh

Ünlü ressam Vincent
van Gogh yaşamı
boyunca sadece tek bir

tablo satabilmiş;

bu tablonun adı

“Arles’daki Kırmızı

Üzüm Bağı”dır.

94

Olimpiyatlarda
ilk hangi yarış
yapıldı?

İlk resmi olimpiyat
oyunları MÖ 776’da
düzenlenmiştir.
Başlangıcında yalnızca
“stade” denilen koşu
yarışı yapılıyordu.
Koşu pisti 190 metreydi.
Günümüzde maraton
yarışında 42.192 m
koşuluyor.

Ay’da Daha hızlı, daha yükseğe, daha güçlü
top oyunu
“Citius, altius, fortius”: Baron Pierre de Coubertin’in
NASA’nın Apollo 14 1894’te, olimpiyat oyunları için önerdiği Latince
uzay aracı 1971 slogandır. Türkçede “Daha hızlı, daha yükseğe,
yılında uzaya daha güçlü” anlamına gelir. Bu slogan 1924’teki
fırlatıldığında, Paris Olimpiyat Oyunları’ndan beri kullanılmaktadır.

golf tutkunu astronot Top peşinde
Alan Shepard yanına
gizlice bir golf sopası Bildiğimiz en eski
ve iki top alır. Ay’daki toplar 3.400 yıl önce,
vuruşuyla uzaydaki ilk Eski Mısır’da
top oyununu başlatmış yapılmıştır. Bunlar ya
tahtadan oyulur ya da
olur. Ay’daki düşük sazların sarılmasıyla
yerçekimi kuvveti elde edilirdi.

sayesinde toplardan
birini kilometrelerce

uzağa fırlatır.

Futbol topu ve Bisikletlilere
şeftali sepeti yol açın

Basketbol günümüzde 200’ü İlk bisiklet yolu 1899’da
aşkın ülkede oynanan en popüler Hollanda’da yapılmıştır.
ikinci spor olarak kabul ediliyor.

Bu sporu 1891 yılında ilk kez
bulan ve kurallarını koyan James

Naismith adlı bir Kanadalı’dır.
Başlangıçta futbol topu ve
şeftali sepetiyle oynanan

basketbol 1936’da olimpiyat
oyunları arasına alındı.

95

En eski nesne

İnsan yapımı en eski
nesneler arasında
yer alan taş baltalar
yaklaşık 1,6 milyon
yıl öncesinden
kalmadır.

Para para para

İlk sikkeler MÖ 635
civarında altın ve gümüş
olarak Lidyalılar (bugün İzmir

ve Manisa illerini kapsayan bir

bölgede yaşamışlardır) tarafından
dökülmüştür.

Çinlilerin ölümcül sırrı
Çin ile Avrupa arasında lüks mallar taşıyan
tüccarların geçtiği yola İpek Yolu denirdi
(MÖ 127’den itibaren). O dönemin en popüler ve
pahalı ürünü “ipek”in ana maddesinin ne olduğunu
yalnızca Çinliler biliyordu. Bu sırrı başkalarına
vermenin cezası ölümdü.

Bir fotoğraf için İlk fotoğrafı 1826’da
kaç saat Fransız Joseph Nièpce

beklerdiniz? çekmiştir. Evinin

penceresinden görünen
manzaranın fotoğraf
levhası üzerinde
belirmesi için 8 saat
beklemek zorunda
kalmıştı!

Tekerleğin Bu gürültü de ne?
değişmezliği
İlk otomobiller tekerlekleri olan buhar
Tekerlek ilk kez makineleriydi. Çok gürültü yapıyor ve aşırı
MÖ 3500 dolaylarında duman çıkarıyorlardı. Ayrıca sürücüler
arabalarını kullanmak istediklerinde arabanın
Mezopotamya’da önünde bayrak tutarak yürüyen birilerinin
(bugünün Irak’ında) olması şarttı. Çünkü yolu kullanan diğer
kullanılmaya başlandı. insan ve araçları uyarmak gerekiyordu!
Ve hâlâ ilk bulunduğu
zamandaki formunu Uzun bir yol!

koruyor! Normal bir kurşunkalemle
56 km uzunluğunda

bir çizgi çizilebilir.

96



BİLİM ve

TEKNOLOJİ

Bilim sayesinde atomlardan genlerimize,
sürtünmeden elektromanyetizmaya kadar Evren’in
yapısını ve işleyiş mekanizmalarının altında yatan
yasaları keşfederiz. Teknolojiyle de bu bilgimizi
yaşamımızı kolaylaştıran karmaşık aygıtların
yapımında kullanırız. Bilim ve teknoloji tarihi
renkli kişilikler ve ilginç olaylarla doludur.

En ünlü formül Otomobil mi
bisiklet mi?
Bilim tarihinin en ünlü
formülü E = mc2’dir. Dünyadaki araba
Albert Einstein’ın sayısı 1 milyara
bu formülü aslında ulaşmıştır. Yani her
madde ile enerjinin 7 kişiden birinin
aynı şeyin iki farklı arabası vardır.
görünümü olduğunu
söyler. Einstein’ın hiçbir
zaman arabası
olmadı. Zaten araba
kullanmayı da
bilmiyordu.

1 ışık yılı 9,46 trilyon (9.460.800.000.000) kilometredir.

98

Tesla ve Twain Bilim neysi? Simyacı
Elektrik
sistemimizin Bilim insanı Gelmiş geçmiş en büyük
mucidi Nikola terimi ilk bilim insanlarından
Tesla, ünlü kez 1833’te biri kabul edilen
yazar Mark Isaac Newton
Twain’in yakın kullanılmıştır. zamanının önemli bir
arkadaşıydı. Twain bölümünü simyayla
sık sık Tesla’nın uğraşarak yani değişik
laboratuvarında maddelerden altın
deneylere katılırdı. elde etmeye çalışarak
geçiriyordu.

Bir otomobilde yaklaşık 30.000 farklı parça bulunur.

Çevreci buluş! Uçak kadar hızlı

Yirminci yüzyılın Dünyanın en hızlı trenleri maglevlerle saatte
başlarında at pislikleri
kentlerde büyük 600 km hıza ulaşılabilir. Sürtünme olmadığından
bir kirlilik sorunu
yaratıyordu. Bu maglevler çok sessiz giderler.
nedenle otomobiller
“çevreci bir çözüm”
olarak görülüyordu.

99

İlk modern
helikopteri de
İgor Sikorsky
1939’da yapmıştır.

Uçan ressam

İlk helikopteri

Leonardo da Vinci
1480’li yılların

başında tasarlamıştır.

Nükleer enerjiyle Yüzen Yolcu uçakları
çalışan bir denizaltı Hollandalı genellikle
8.500-10.500 m
25 yıl boyunca İlk denizaltıyı yüksekte ve saatte
denizde kalabilir. 800-950 km hızla
Hollandalı uçar.

Cornelis
Drebbel
1620’de

yapmıştır.

İlk bisikleti 1817’de Baron Karl von En hızlısı
Drais de Sauerbrun yapmış ve 1918’de
Paris’te tanıtmıştır. Bu bisikletin

pedalları ve
zinciri yoktu.
Pedallı bisikleti
1864’te Pierre
Lallement
geliştirmiştir.

En yüksek hıza
ulaşan uzay
aracı Güneş’in
çevresinde dönen
Helios Uzay
Sondası’dır.
Saatteki hızı
250.000 km’dir.

100

Facebook’un üye sayısı Tekno fobi
dünyanın en kalabalık
ülkesi Çin’in nüfusundan Teknolojiyle birlikte
bile daha çoktur. doğan bir fobi var:
Nomofobi yani cep
telefonsuz ya da cep
telefonu sinyalsiz
kalma korkusu.

Mekanik
bilgisayar

Programlanabilen ilk

bilgisayarı 1822’de

İlk özçekim En hızlı yayılan Charles Babbage
tasarlamıştır.
Bir fotoğraf

makinesiyle kendi iletişim aracı
fotoğrafını çeken ilk kişi internettir. Radyo
Robert Cornelius’tur. yayınlarının 50
Bu fotoğrafın, yani milyon dinleyiciye
ilk özçekimin tarihi ulaşması 38 yılda
1839’dur.

gerçekleşmiştir.
Televizyon
yayınları için
bu süre 13 yıldır.
İnternetin 50 milyon
kullanıcıya
ulaşması yalnızca
4 yıl sürmüştür.
Alexander Graham

Dünyada e-posta Bell’in gömüldüğü
kullanıcılarının sayısı gün ABD’de ve
2,5 milyarı geçmiştir.
Kanada’daki
İnternete
13 milyon telefon

saygı duruşu için

bağlı aygıt bir dakikalığına
sayısı susmuştur.

insan nüfusundan
çoktur.
1965’te yörüngeye yerleştirilen bir iletişim uydusu
üzerinden saniyede 240 telefon konuşması iletilirken
günümüzde bu sayı saniyede 100.000 konuşmaya
ulaşmıştır.

101

Grafitten elmas Şansın böylesi
1926’da ilk televizyonu
icat eden John Logie Mikrodalga fırın
Baird grafit parçalarını 2. Dünya Savaşı
ısıtarak elmas elde yıllarında radar
etmeye de çalışmış ama geliştirme çalışmaları
başarılı olamamıştır. sırasında bir
mühendisin cebindeki
Larry (Bird) çikolatanın eridiğini
fark etmesiyle,
Twitter’ın kuşunun tesadüfen
adı Larry’dir. keşfedilmiştir.
Ünlü ABD’li
basketbolcu Larry
Bird’den gelir.

Uzaydan gelen navigasyon King Kong’un
cep telefonu
Küresel Konumlandırma Sistemi (GPS) Dünya
yörüngesinde dönen 31 uyduyla çalışır. İlk uydu 1973’te üretilen ilk
1972’de atılmıştır.
‘‘cep’’ telefonu yaklaşık

1 kg ağırlığındaydı.

@Aynı elektrik Mors alfabesine

Kışın otomobil
kapılarından elinize
atlayıp sizi çarpan
elektrik ile bulutlarda yeni üye
biriken durgun
elektriğin oluşturduğu 2004’te Mors
yıldırım temelde aynı alfabesine yeni bir
şeydir. Bunu Benjamin üye katılmıştır:
Franklin 1752’de fırtınalı @ işareti. @ işareti
bir günde uçurtmasıyla Mors alfabesindeki
yaptığı bir deneyde A ve C’nin arka
kanıtlamıştır. arkaya yazılmasıyla
oluşturuluyor.

102

Thomas Edison ampulün
içinde kullanılan ideal
flamanı bulana kadar
birbirinden farklı 4.500
maddeyi denemiştir.

En büyük sayı 1 googol = 10100
1940 yılında 9 yaşındaki Milton Sirotta’ya amcası ünlü
matematikçi Edward Kesner “1’in ardından 100 sıfırın

geldiği çok büyük bir sayı düşün. Sence bu sayının
adı ne olabilir?” diye sorduğunda küçük Milton biraz
düşünüp “Ancak googol gibi aptalca bir şey olabilir”diye
yanıtlamıştır. Bu terim o tarihten itibaren matematikte

kullanılmaya başlanmıştır.

Larry Page ve
Sergey Brin, kurmuş

oldukları bilgisayar
şirketine bu sayıdan
esinlenerek Google
adını koymuşlardır.

1 googol =
10.000.000.000.000.000.000.

000.000.000.000.000.000.
000.000.000.000.000.000.
000.000.000.000.000.000.
000.000.000.000.000.000.

000.000.000

Küçücük fıçıcık...

1971’de bilgisayar
üreticileri bir
elektronik yongaya
(çip) ancak
4.000 transistor
sığdırabiliyorlardı.
2015’te bu sayı 10
milyara ulaşmıştır.

103

Ahşap vinç Üretimdeki
ilk robotlar
Vinçleri ilk olarak
MÖ 515’te Bilgisayarlı
robot kolları ilk kez
Eski Yunanlar
kullanmıştır. 1961’de otomobil
fabrikalarında
kullanılmaya
başlanmıştır.

En büyük sayıdan büyük sayı
Bu da 10googol’dur.Yani 1010100’dür.

Adı da googolpleks’tir.

İlk asansör

İlk buharlı asansör 1857’de New York’ta
kullanılmıştır. Bu asansörle bir dakikada
5 kat çıkılabiliyordu. Buhar gücünün
kullanıldığı asansörlerden önce insan
gücüyle çalışan asansörler kullanılıyordu.
1400’lü yılların başında Konrad Kyeser
yandaki asansörü tasarlamıştı.

Leonardo da Vinci bir eliyle
yazı yazarken diğer eliyle
resim yapabiliyordu.

SOL SAĞ
104

Nükleer enerji
Elektrik üreten ilk nükleer santral Rusya’da Obninsk’te
1954’te üretime başlamıştır. Günümüzde dünyada
430’un üzerinde nükleer reaktör çalışmaktadır.

Taşınabilir enerji İlk buzdolabı

İlk pili Alessandro Volta Evlerde kullanılan ilk
1800’de icat etmiştir. buzdolapları 1910’lu
Yeniden doldurulabilen yılların başında icat
pili de 1859’da Gaston edilmiştir.
Planté geliştirmiştir. Albert Einstein ile
öğrencisi Leo Szilard
1926’da özel bir
buzdolabı tasarlamış
ve 1930’da patentini
almışlardır.

Sesin 3 katı

Uçakların uçuş hızları çok hızlı arttı.

1976’da ABD’nin casus uçağı SR71 Blackbird
saatte 3.500 km’yi yani ses hızının 3 katını

aşarak bu alanda rekor kırmıştır. Onu geçen

bir uçak henüz çıkmamıştır.

İlk uçak

Wright Kardeşler’in yaptığı ilk uçak 1903’teki ilk uçuşunda
yalnızca 12 saniye havada kalabilmiş ve 37 m gidebilmişti.

105

Sıcaklığı gören
teleskop

2003’te uzaya
yerleştirilen Spitzer
Uzay Teleskopu uzaydaki
nesnelerin yaydığı ısıyı
algılar.

Özel uzay taşımacılığı

2012’de ilk kez özel bir
şirkete ait bir uzay aracı
Uluslararası Uzay İstasyonu’na
kargo götürmeye başladı.

En ünlü ödül

Alfred Nobel 1867’de dinamiti
bulmuştur. Dinamit yol yapım
çalışmalarında ve madencilikte
büyük kolaylıklar sağlamıştır.

Ama onun aynı zamanda
savaşlarda da çok etkili olması

Nobel’i hayal kırıklığına
uğratmıştır. Kötü anılmamak

için servetini,
Nobel Ödülleri’ni verecek

vakfa bırakmıştır.

106

NOBELÖDÜLLERİ

Her yıl 10 Aralık günü, bilim ve edebiyat dünyasında
farklı bir heyecanla beklenir.

O gün kendi alanlarında çalışmalarıyla farklılık yaratmış,
buluşlar yapmış altı insan tüm dünyada büyük bir
saygınlığı olan Nobel Ödülleri’ne layık görülür.

Ödül adını, İsveçli mucit ve girişimci Alfred Nobel’den alır.
Nobel Ödülleri fizik, kimya, biyoloji ya da tıp,

edebiyat, barış ve ekonomi alanlarında bir önceki yıl
bu alanlarda “insanlığa en büyük yararı

sağlayanlara” verilir. Kuruluşunun 300. yılı onuruna
İsveç Merkez Bankası tarafından 1968’de

verilmeye başlanan ekonomi ödülü dışındaki tüm ödüller
ilk kez 1901’de sahiplerini bulmuştur.

Günümüze kadar verilen toplam 573 Nobel Ödülü’nün
900 kazananı vardır. Polonya asıllı Fransız fizikçi ve
kimyacı Marie Curie 1903’te Fizik ve 1911’de Kimya,
Amerikalı kimyacı Linus Pauling ise 1954’te Kimya ve
1962’de Barış Ödülü’nü kazanarak iki ayrı alanda ödül
kazanan sıra dışı kişiler olmuşlardır. Marie Curie’nin
1903’teki Fizik Ödülü’nü paylaştığı isimlerden biri de kocası
Pierre Curie olmuştur. Ailenin ödüllerle ilgili tek başarısı

bu da değildir. Çiftin kızları Irène Joliot-Curie
1935 yılındaki Nobel Kimya Ödülü’nü kocası

Frédéric Joliot ile birlikte kazanmıştır.

ÖDÜLSÜZ YILLAR

115 yıllık tarihi içinde kimi yıllar
Nobel Ödülleri dağıtılmamıştır.
Özellikle Birinci ve İkinci Dünya Savaşı’nın
yaşandığı zorlu yıllarda ödüller sahipsiz
kalmıştır. Kimi yıllar da ödüle layık görülen
kişi ya da çalışma olmamıştır. Bu alandaki

rekor tam 19 yıl dağıtılmayan
‘‘Barış Ödülü’’ne aittir.

107

DOĞUM GÜNÜNÜZ TUTUYOR
OLABİLİR Mİ?

Ödül kazanabilmeniz için sadece doğum
gününüzün tutması yeterli değil elbette

ama yine de aklınızda olsun:
Nobel Ödülü sahipleri arasında
en sık rastlanan doğum tarihleri

28 Şubat ve 21 Mayıs.

EN GENÇ-EN YAŞLI

Şimdiye dek ödül kazananların ortalama
yaşı 59. Ancak Pakistanlı insan hakları
savunucusu Malala Yusufzay, 2014’te
Nobel Barış Ödülü’ne layık görüldüğünde
yalnızca 17 yaşındaydı. Polonyalı ekonomist
ve matematikçi Leonid Hurwicz ise Nobel
Ekonomi Ödülü’nü tam 90 yaşındayken
kazandı. Çalışmanın yaşı yok galiba!

ÖDÜL SAHİBİ OLMANIN KOLAY YOLU 108

DNA’nın sarmal yapısını ortaya koydukları
çalışmalarıyla Francis Crick ve Maurice
Wilkins’le birlikte 1953 yılı Tıp Ödülü’nü

kazanan James Watson, 2014’te ödülünü,
bilimsel araştırmalarına kaynak sağlamak

için açık artırmayla satışa çıkartır.
Rus milyarder Alişer Usmanov da 4,1 milyon

dolar karşılığında ödülü satın alır. Ancak
daha sonra Usmanov ödülün sahibine ait
olması gerektiği düşüncesiyle madalyayı
Watson’a iade eder. Ödediği parayı geri almaz

ve bağış olarak kabul edilmesini ister.

REDDETMEK Mİ?

Böyle bir ödülü reddetmeyi düşünür müydünüz?
İnanılmaz ama örneğin Fransız edebiyatçı
Jean Paul Sartre 1964’te Nobel Edebiyat
Ödülü’nü, Vietnamlı devlet adamı

Le Duc Tho da 1973’te Nobel Barış Ödülü’nü
reddederek ödülü almayanlar
arasına katılmışlardır.

ÜLKELERE GÖRE ÖDÜLLER

Ödül kazananlar doğdukları ülkelere göre
sıralandığında listenin en başında 257
isimle Amerika Birleşik Devletleri dikkat
çeker. Ülkemizden de biri 2006 yılı Edebiyat
Ödülü sahibi Orhan Pamuk, diğeri de
2015 yılı Kimya Ödülü sahibi Aziz Sancar
olmak üzere iki isim çıkmıştır.

ORHAN PAMUK

Ülkemize böyle büyük bir onuru yaşatan
ilk isim edebiyatçı Orhan Pamuk’tur.
1952 yılında İstanbul’da doğan Pamuk,
ilk romanını 1982’de Cevdet Bey ve Oğulları
adıyla yayımladı. Nobel Edebiyat Ödülü’nü
kazandığı 2006 yılına dek aralarında
Sessiz Ev, Kara Kitap, Benim Adım Kırmızı,
Kar gibi kitapların bulunduğu romanlarla
adını tüm dünyada duyururken başka
pek çok ödülün de sahibi oldu.
109

AZİZ SANCAR çok çalışmak olduğuna karar verdi.
Üzerinde çalıştığı problemlerle
Aziz Sancar 1946 yılında ilgili basit deneyler hazırlayacak,
Mardin’in Savur ilçesinde sekiz konusunu en ince ayrıntılarına
çocuklu bir ailenin yedinci çocuğu kadar öğrenecekti. Ama ilk
olarak dünyaya geldi. Anne ve başlarda işler pek de planladığı
babası okuma yazma bilmiyordu. gibi gitmedi. Deneylerde istediği
Ancak eğitime çok önem sonuçları bir türlü alamıyordu.
verdiklerinden oğullarını okula Hatta bir arkadaşı onun bilimsel
gönderdiler. Aziz Sancar önce araştırmadan pek de anlamadığını,
memleketinde ilk ve orta yeniden başarılı olduğu doktorluk
öğrenimini tamamladı, ardından mesleğine dönmesi gerektiğini
tıp eğitimi almak üzere İstanbul’a söylemişti. Ama o yılmadı ve
gitti. Yeniden Savur’a dönerek azimle çalışmalarına devam etti.
iki yıl boyunca doktor olarak 30 yıl süren gayretli çalışmalarının
görev yaptı. Daha sonra doktora karşılığını da Nobel Kimya
çalışması yapmak üzere Amerika Ödülü’nü 2015’te kazanarak aldı.
Birleşik Devletleri’ne gitti.
Doçentliğini yine bu ülkedeki Vücudumuzdaki hücreler genetik
Yale Üniversitesi’nde DNA onarımı yapımızın temel taşı olan DNA’nın
üzerine yaptığı tezle aldı. Bunun kendini kopyalayarak çoğaltması
yanı sıra hücre dizilimi, kanser sayesinde yenilenmektedir.
tedavisi ve biyolojik saat gibi Her şey yolunda gittiğinde, yani
alanlarda çalışmalar yürüttü. sağlıklı olduğumuzda yaşamımız
Başarılarla dolu bu meslek boyunca biz farkında olmadan
yaşantısına rağmen Aziz Sancar’ın bu iş kendiliğinden sürüp gider.
ABD’deki ilk yılları hayli zorlu Ancak hücre çoğalması bazen
geçmişti. Kendisine çok kontrolden çıkar ve sonuçta her
güvenemiyor, laboratuvar yıl tüm dünyada milyonlarca
çalışmalarında diğer öğrenciler insanın hayatını kaybetmesine
kadar başarılı olamayacağını neden olan kanser hastalığı ortaya
düşünüyordu. O da tek çarenin çıkar. İşte Aziz Sancar’ın
hücrelerdeki DNA onarımı ve
genetik bilginin korunumuyla
ilgili çalışmaları bu hastalığın
önlenmesinde ve tedavisinde
çığır açıcı bir niteliğe sahip.
Ama yine de Aziz Sancar daha
çok çalışmak gerektiğini, henüz
kansere çare bulunduğunu
söylemek için erken olduğunu
hatırlatıyor. Ülkemizin gençlerinin
Nobel Ödülü kazanabilecekleri
çok sayıda çalışma alanı
olduğunu söylüyor.

110

111

Kaynakça

EVREN
- Ay, Stewart Ross, Çev.: Kazım Değerli, Türkiye İş Bankası Kültür Yay., 2009.
- Resimli Evren Atlası, Mark A. Garlick, Çev.: Alim Rüstem Aslan, İlke Akbulut ve Barış Toktamış,
NTV Yayınları, 2008.
- Knowledge Encyclopedia, Dorling and Kindersley Limited, 2013.
- Universe: The Definitive Visual Guide, Dorling and Kindersley Limited, 2005.
- http://www.nasa.gov
- http://www.esa.int/ESA
- http://www.planetary.org
- http://www.universetoday.com

DÜNYAMIZ
- Hızlı Öğrenelim: Yerküre, Anita Ganeri, Çev.: Ali Berktay, Türkiye İş Bankası Kültür Yay., 2014.
- Coğrafya Ansiklopedisi, Gillian Doherty, Anna Claybourne ve Susanna Davidson, Çev.: Mehmet Zor,
TÜBİTAK Yayınları, 2007.
- Garip Ama Gerçek 2, Çev.: Serkan Çetinkaya, Beta Yayıncılık., 2014.
- Geography, John Woodward, Dorling and Kindersley Limited, 2013.
- Where On Earth?, Dorling and Kindersley Limited, 2013.
- True or False?, Dorling and Kindersley Limited, 2014.
- http://www.britannica.com
- http://www.mgm.gov.tr
- https://www.usgs.gov
- http://www.bbc.co.uk/science

YAŞAM
- Bitki Avcıları, Carolyn Fry, Çev.: Orhan Küçüker, Türkiye İş Bankası Kültür Yay., 2014.
- Hayvanlar Dünyası, Susanna Davidson, Mike Unwin, Çev.: Ilgın Aksoy, TÜBİTAK, 2012.
- How Animals Work, Dorling and Kindersley Limited, 2010.
- Super Nature, Derek Harvey, Dorling and Kindersley Limited, 2012.
- Extreme Planet, Lonely Planet, 2012.
- http://www.scientificamerican.com
- http://nationalgeographic.org/education
- http://www.ngkids.co.uk/science-and-nature
- http://www.guinnessworldrecords.com

İNSAN BEDENİ
- Vücudumuz Nasıl Çalışır?, Dan Green, Çev.: Cumhur Öztürk, Türkiye İş Bankası Kültür Yay., 2012.
- Garip Ama Gerçek, Çev.: Serkan Çetinkaya, Beta Yayıncılık., 2015.
- Human Body, School Speciality Publishing, 2006.
- It Can’t Be True, Dorling and Kindersley Limited, 2013.
- https://www.sciencedaily.com
- http://www.howstuffworks.com
- http://www.livescience.com

İNSAN ETKİNLİKLERİ
- Kim-Kolay Bilim, Jo Connor, Çev.: Sevgi Atlıhan, Türkiye İş Bankası Kültür Yay., 2010.
- Keşifler Çağı, Jim Pipe, Çev.: Emre Yalçın, Türkiye İş Bankası Kültür Yay., 2008.
- Bilgi Ağacı, James Maclaine ve Alex Frith, Resimleyen: Marco Palmieri, Çev.: Sevgi İyi,
Türkiye İş Bankası Kültür Yay., 2015.
- Ne-Kolay Bilim, Jo Connor, Çev.: Sevgi Atlıhan, Türkiye İş Bankası Kültür Yay., 2010.
- İnanılmaz ama... Eğlencenin Eğlenceli Tarihi, Richard Platt, Çev.: Kazım Değerli,
Türkiye İş Bankası Kültür Yay., 2008.
- 100 Bilgi-Şehirler, Çev.: Sevgi Atlıhan, Türkiye İş Bankası Kültür Yay., 2015.
- Bilim Hakkında Çok Önemli Sorulara Yanıtlar, Holly Cave, Çev.: Sevgi Atlıhan,
Türkiye İş Bankası Kültür Yay., 2015.
- Müziğin Öyküsü, Stefano Catucci, Çev.: Ali Berktay, Türkiye İş Bankası Kültür Yay., 2015.
- Klasik Müzik, Çev.: Ali Berktay, Türkiye İş Bankası Kültür Yay., 2014.
- Keşfedin Sanat, Çev.: Sevgi Atlıhan, Türkiye İş Bankası Kültür Yay., 2010.
- İnanılmaz ama... Tehlikeli Eğlenceler, Richard Platt, Çev.: Filiz Emre,
Türkiye İş Bankası Kültür Yay., 2008.

112

BİLİM VE TEKNOLOJİ
- Hızlı Öğrenelim: İcatlar, Mike Goldsmith, Çev.: Ali Berktay,
Türkiye İş Bankası Kültür Yay., 2015.
- Keşfedin: Buluşlar, Alex Frith, Çev.: Cumhur Öztürk,
Türkiye İş Bankası Kültür Yay., 2011.
- Picturepedia, Dorling and Kindersley Limited, 2015.
- 100 Inventions That Made History, Tracey Turner, Andrea Mills ve Clive Gifford,
Dorling and Kindersley Limited, 2014.
- http://www.livescience.com
- http://global.britannica.com/technology/
- http://www.toyota.co.jp/en/kids/faq/d/01/04/
- http://www.irishtimes.com/news/science/the-electricity-between-mark-twain-and-nikola-
tesla-1.2522523
- http://www.popsci.com

Görsel Kaynakça

Bu kitaptaki Evren Bölümü’nde 10.-12., 22., 23. sayfalarda NASA’nın resmi sitesinden
(www.nasa.gov) yararlanılmıştır. Aynı bölümde sayfa 22’deki “uzay mesajı” Arne Nordmann
tarafından 2005’te çizilmiştir (Kaynak: en.wikipedia.org). Düyamız Bölümü’nde sayfa
35’teki “Hoba meteoriti” fotoğrafı Eugen Zibiso, sayfa 52’deki “Kıyamet Ambarı” fotoğrafıysa
“Bjoertvedt” tarafından çekilmiştir (Kaynak: commons.wikimedia.org). Bilim ve Teknoloji
Bölümü’nde 110. sayfada kullanılan Aziz Sancar’a ait fotoğraf Anadolu Ajansı’ndan temin
edilmiştir. Diğer tüm görseller www.shutterstock.com ve ayrıca en.wikipedia.org
(kamu kullanımına açık kategorisinde verilen) adresinden alınmıştır.