ใบงานที่ 8 บทสรุปการเรียนรู้การออกแบบสวัสดิการการศึกษาในโรงเรียน

วิชา สค.362 นโยบายและสวัสดกิ ารการศึกษาสําหรบั เดก็ พิเศษ Section 810001 อาจารย์ผูส้ อน ผศ.ดร.ป่ นิ หทยั หนูนวล
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยธรรมศาสตร์ ภาคการเรียนท่ี 2 ปกี ารศึกษา 2563

6. การออกแบบการเรียนการสอนของเด็กท่ีมีความต้องการพิเศษ ในหลายๆโรงเรียนมีการ
เรียนร่วมกับเด็กพิเศษ โดยการกําหนดคุณสมบัติระดับสติปัญญา จึงต้องออกแบบการ
สอนใหหลากหลายมากข้นึ
ข้อมลู จากการศึกษาเพิ่มเติม
การจัดเรียนการสอนร่วมกับผู้พิการ จะต้องเข้าใจและยอมรับว่า บุคคลท่ีมีความพิการ
อาจจะมีความแตกต่างกับบุคคลท่ัวไป ได้แก่ ทางด้านกายภาพ หมายถึงสภาพความพิการท่ี
บุคคลท่ัวไปสัมผัสรู้ได้อย่างง่ายดายและชัดเจน ได้แก่ เด็กพิการทางการเห็น เด็กท่ีพิการ
ทางการได้ยิน เด็กท่ีมีความพิการทางร่างกาย และบุคคลอีกกลุ่มหน่ึงท่ีมีความพิการท่ีไม่เห็น
เด่นชัด (Invisible disabilities) และมีความสามารถทางการเรียนรู้แตกต่างจากบุคคล
ท่ัวไป หมายถึง เด็กท่ีมีปัญหาทางการเรียนรู้ และเด็กออทิสติก เป็นต้น ท่ีกล่าวมาข้างต้น
ล้วนเป็นเด็กท่ีมีความต้องการพิเศษ ท่ีรวมถึงความต้องการจําเป็นพิเศษทางการศึกษา เช่น
ด้านการปรับหลักสูตร เทคนิคการสอน การวัดและประเมินผล ตลอดจนการต้องการความ
ช่วยเหลือด้านส่ือ อุปกรณ์ สิ่งอานวยความสะดวกต่าง ๆ ท่ีจะช่วยให้สามารถเข้าถึงการ
เรียนรู้ได้เท่าเทียมหรือใกล้เคียงกับบุคคลท่ัวไปมากท่ีสุด เพ่ือให้เด็กสามารถเรียนรู้ และได้รับ
ความรู้ใกล้เคยี งกบั เดก็ ปกติ
ตัวอย่าง สถานการณ์ในโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาน้อมเกล้า, โรงเรียนบ้านปลายแหลม และ
โรงเรียนบ้านไทยสามัคคี เป็นโรงเรียนท่ีมีการเรียนการสอนแบบเรียนร่วม ซ่ึงรูปแบบการ
เรียนการสอนจะมีการปรับปรุง และออกแบบให้เหมาะสมกับเด็กท่ีมีความต้องการพิเศษด้วย
เช่น กจิ กรรมซอ่ มเสรมิ , การวางแผนจดั ทําหลักสูตรท่เี ออ้ื ต่อการเรียนร่วม และกจิ กรรมเสริม
หลักสูตร เปน็ ตน้

7. การประสานงานกับองค์กร และหน่วยงานในพ้ืนท่ีสถานศึกษา เป็นความร่วมมือระหว่าง
สถานศึกษาและหน่วยงานต่าง ๆ ท้งั ภาครัฐ และเอกชน เพื่อส่งเสรมิ และพัฒนาสถานศึกษา
ให้ก้าวหน้า ซ่ึงปัจจุบันมีหลายหน่วยงานท่ีมีความพร้อม และสามารถให้การสนับสนุน
ทรัพยากรด้านการศึกษาแก่โรงเรียนต่าง ๆ เพียงแต่ขาดการติดต่อ ประสานงานระหว่าง
องค์กร ทําใหไ้ มเ่ กดิ ความร่วมมอื เท่าท่คี วร
ขอ้ มูลจากการศึกษาเพ่ิมเติม
Kolody (2003) ได้ทําการวิจัยเร่ืองการวินิจฉัยว่า ทําอย่างไรจะให้การเรียนรู้เกิดข้ึน
ในองคก์ ร โดยใช้รปู แบบขององค์การแห่งการเรียนรู้ โดยใช้แนวคดิ ของ Senge ทป่ี ระกอบไป
ด้วยหลักการห้าประการคือ 1)ความรอบรู้แห่งตน 2)การเรียนรู้เป็นทีม 3)การสร้างวิสัยทัศน์
ร่วม 4)การสร้างแบบจําลองความคิด 5)ความคิดเชิงระบบ จากการศึกษาแสดงให้เห็นว่า
องค์กรท่ีเข้มแข็งต้องมีการสร้างวิสัยทัศน์ร่วม มีการสนับสนุนจากหลายระดับองค์การ เป็น
การเรียนรู้อย่างต่อเน่ือง และสามารถปรับเปล่ียนได้เม่ือสภาพแวดล้อมเปล่ียนไปเป็นการ
เรียนรู้ตลอดชีวิต โดยในสถานศึกษาการทํางานร่วมกับองค์กรท้องถ่ินนับว่าเป็นการจัดหา

48

วิชา สค.362 นโยบายและสวัสดิการการศึกษาสําหรบั เดก็ พิเศษ Section 810001 อาจารยผ์ สู้ อน ผศ.ดร.ป่ นิ หทัย หนนู วล
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์ ภาคการเรยี นที่ 2 ปกี ารศึกษา 2563

ทรัพยากรท่ีสามารถนําไปต่อยอดพัฒนาได้ ไม่ว่าจะเป็นด้านความรู้, ด้านทุนทรัพย์, ด้านการ
พัฒนาบคุ ลากร และการทาํ งานร่วมกนั เพื่อพัฒนาทอ้ งถ่นิ
8. การให้คําปรึกษา แนะนํา งานบริการด้านการป้องกันและแก้ไขปัญหา ในสถานศึกษาได้ให้
ความสําคัญกับการรับฟงั ปัญหาท่ีเกิดข้ึนกับผู้เรียน ผู้สอน รวมถึงผู้ปกครอง และมีการให้
คําแนะนําการแก้ไขปัญหาท่ีเกิดข้ึน เพ่ือป้องกันการเกิดปัญหาท่ีรุนแรง และให้เกิดความเข้าใจ
กันทุกฝ่าย
ขอ้ มลู จากการศึกษาเพ่ิมเตมิ

การช่วยเหลือเด็กและวัยรุ่นด้วยการให้คําปรึกษาเป็นวิธีท่ีง่าย ครูอาจารย์สามารถให้
คําปรึกษากับเด็กและวัยรุ่นท่ีประสบปัญหาต้ังแต่ระยะส้ัน จนถึงระยะยาว โดยอาศัย
ปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้ให้คําปรึกษาและผู้รับการปรึกษา ใช้เทคนิคการสื่อสาร ทําให้เกิดความรู้
ความเข้าใจ ถึงสาเหตุของปัญหา ใช้ศักยภาพของตนเองในการคิด ตัดสินใจ แก้ปัญหาได้
ด้วยตนเอง ซ่ึงในโรงเรียนอาจมีการจัดหาบุคลากรท่ีมีความถนัดเฉพาะด้าน เช่น นักจิตวิทยา
นักสังคมสงเคราะห์ หรืออาจเป็นครูท่ีผ่านการอบรมอย่างถูกต้อง เป็นผู้ให้บริการแก่ผู้เรียน
ผู้ปกครอง และตัวบุคลากรในสถานศึกษา เพ่ือลดช่องว่างท่ีอาจเกิดปัญหาเพ่ิมข้ึน รวมถึง
ร่วมรับฟงั และเสนอวิธีแกป้ ญั หาท่ถี กู ต้อง
ตัวอย่าง สถานการณ์ในโรงเรียนส่วยใหญ่ยังขาดการให้บริการด้านการให้คําปรึกษาด้าน
จิตวิทยา มีเพียงแค่บริการแนะแนวการศึกษา การประชุมผู้ปกครอง ยังขาดการเฝ้าระวัง
ปัญหา การทํากิจกรรมบําบัด และการให้ความช่วยเหลือเก่ียวกับปัญหาจิตใตท่ีส่งผลต่อ
พฤติกรรม
• สรปุ บทบาทนกั สังคมสงเคราะห์ในสถานศึกษา
1. ออกแบบการประเมิน, ประเมินพัฒนาการเด็ก (ด้านร่างกายและจิตใจ) รายงานผลในการ
ประชมุ ผู้ปกครองใหผ้ ปู้ กครอง และครอบครวั ทราบ
2. เฝ้าระวังความรุนแรงท่ีอาจเกิดข้ึนกับเด็ก ท้ังปัญหาท่ีเกิดจากตัวเด็กเอง และปัญหาท่ีเกิดจาก
ผู้อ่ืน เช่น ความเครียด ปัญหาการกล่ันแกล้งในสถานศึกษา การใช้ความรุนแรงท้ังการกระทํา
และคําพู ด
3. ประสานความร่วมมือระหวา่ งบ้าน ชมุ ชน โรงเรยี น
4. ประสานงาน และปฏิบัติงานร่วมกับทีมสหวิชาชีพ ท้ังองค์กรภายใน และภายนอก เช่น
โรงพยาบาล, สถานีตํารวจ และองค์การปกครองส่วนท้องถ่ิน เป็นต้น เพื่อจัดหาทรัพยากร
ความร่วมมอื ในการช่วยเหลอื ผู้เรียนอย่างเหมาะสม
5. ให้บริการด้านการให้คําปรึกษา รับฟงั ปัญหา และประชาสัมพันธ์การป้องกันปัญหาต่าง ๆ ท่ี
เกิดข้นึ กบั ผเู้ รยี น ผูส้ อน และผปู้ กครอง เพื่อปอ้ งกนั และแกไ้ ขปัญหาทเ่ี กิดข้นึ อย่างเหมาะสม
6. ส่งเสริมให้ผู้บริหารเห็นความสําคัญของงานสวัสดิการท่ีผู้เรียนควรได้รับ เช่น การพัฒนางาน
ด้านบริการสุขภาพ เพ่ือป้องกันปัญหาสุขภาพท่ีจะเกิดข้ึนกับผู้เรียน, สนับสนุนท่ีพักอาศัย

49

วชิ า สค.362 นโยบายและสวสั ดกิ ารการศึกษาสําหรบั เด็กพิเศษ Section 810001 อาจารย์ผู้สอน ผศ.ดร.ป่ ินหทัย หนูนวล
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยธรรมศาสตร์ ภาคการเรียนท่ี 2 ปกี ารศึกษา 2563

ให้กับนักเรียนท่ีพักห่างไกล ให้ได้รับความปลอดภัย และลดค่าใช้จ่าย, การเพิ่มทุนการศึกษาให้
เพียงพอต่อเด็ก เป็นตน้
7. ส่งเสริมการสร้างความตระหนักในบทบาทหน้าท่ี จริยธรรมของผู้สอน ผ่านการเป็นตัวกลาง
ระหว่างผู้สอน และผู้เรยี น เพ่ือลดช่องว่าง ลดความขัดแยง้ ลดการเลือกปฏบิ ตั ิ
8. พัฒนากิจกรรม บริการท่ีมีอยู่ให้มีความหลากหลาย และเผยแพร่องค์ความรู้ท่ีสามารถต่อยอด
ให้หน่วยงานอ่ืนนําไปใช้พัฒนาองค์กร เช่น การออกแบบกิจกรรมบําบัด, การออกแบบ
กจิ กรรมใหส้ อดคล้องกบั มิติกาย จติ สังคม และการส่งเสรมิ จดั กจิ กรรมคน้ หาตวั เอง เปน็ ตน้
9. สนับสนุนให้ผู้เรียนสามารถเข้าถึงสวัสดิการข้ันพื้นฐานได้อย่างท่ัวถึง หากสถานศึกษายังไม่
สามารถตอบสนองปัจจัยพื้นฐานให้ผู้เรียนได้ นักสังคมสงเคราะห์ต้องเสนอแนวทางให้
ผู้บริหารเพื่อพิจารณา ปรับปรุงคุณภาพสถานศึกษาต่อไป เช่น ประเด็นของเสื้อผ้า เคร่ือง
แต่งกายท่ีมีการบังคับใช้ ควรมีการปรับราคาให้เหมาะสมกับผู้ซ้ือ ปรับปรุงรูปลักษณ์
เคร่ืองแบบ เพื่อให้ผู้ใช้เกิดแรงจูงใจท่ีจะใช้ และสินค้าควรมีคุณภาพ ทนทานมากย่ิงข้ึน เป็น
ต้น
10. ดูแล สอดส่องการเย่ียมบ้านเด็กนักเรียน อย่างรอบคอบ และไม่เปิดเผยเร่ืองส่วนตัวท่ีเป็น
ประเด็นละเอียดอ่อน รวมถึงเป็นกระบอกเสียงให้กับผู้เรียนในประเด็นท่ีอาจส่งผลกระทบต่อตัว
เดก็ โดยตรง เชน่ การถูกล่วงละเมดิ , การถกู บุคลากรใชค้ วามรนุ แรง เปน็ ต้น
11. สนับสนุนการจัดกิจกรรมท่ีให้ทุกคนได้มีส่วนร่วม โดยไม่มีปัจจัยใด ๆ มากีดกันการเข้าร่วม
กิจกรรม เช่น ปัจจัยด้านศาสนา, ปัจจัยด้านชาติพันธ์ุ, ปัจจัยด้านแผนการเรียน เป็นต้น
ส่งเสริมการเข้าร่วมชุมนุม ชมรม และกิจกรรมลดเวลาเรียน เพ่ิมเวลารู้ เพ่ือให้เด็กได้ใช้เวลา
ทาํ กิจกรรมทต่ี นสนใจ
12. เสนอ ผลักดันปัญหาท่ีควรได้รับการแก้ไข และพัฒนาหลักสูตรการเรียนการสอนให้รอบคลุม
มากข้ึน เช่น การประเด็นด้านแผนการเรียน ควรมีการออกแบบให้ตรงตามความสนใจของ
ผู้เรียนมากย่ิงข้ึน เพ่ิมตัวเลือกให้แก่เด็ก, ประเด็นการขยายโอกาสทางการศึกษา ควรมีการ
เพ่ิมจํานวนสถานศึกษา หรือขยายพ้ืนท่ีการให้บริการ เน่ืองจากปัจจุบันมีการลดจํานวน
โรงเรียนลง ทําให้ผู้ท่ีอยู่ห่างไกลเข้าถึงการศึกษาได้ยากมากข้ึน นอกจากน้ีควรเพ่ิมโรงเรียน
สําหรับผู้ท่ีมีความต้องการพิเศษ เพราะการเรียนร่วมในสถานศึกษาท่ัวไป อาจได้รับความเส่ียง
จากหลายปัจจัย เช่น การถูกล้อเลียน, การกล่ันแกล้ง, การใช้ความรุนแรงท้ังการกระทําและ
คําพู ด และท่ีสําคัญคือโรงเรียนไม่มีบุคลากรเฉพาะทางในการให้การดูแลเด็กพิเศษ ทําให้เกิด
ความเหลอ่ื มล้าํ ภายในโรงเรยี น

50

วชิ า สค.362 นโยบายและสวัสดิการการศึกษาสําหรบั เดก็ พิเศษ Section 810001 อาจารย์ผสู้ อน ผศ.ดร.ป่ นิ หทยั หนนู วล
คณะสังคมสงเคราะหศ์ าสตร์ มหาวทิ ยาลัยธรรมศาสตร์ ภาคการเรยี นท่ี 2 ปกี ารศึกษา 2563

ฐิตาพร แอนกําโภชน์ 6105680406

การสรุปบทเรียนรจู้ ากการรว่ มฟงั การออกแบบสวสั ดิการการศึกษา 23 กรณศี ึกษา

ข้อสั งเกต การเรียนรู้ประเด็นท่ีนักศึ กษาได้ฟังการบรรยายในคาบเรียนท้ัง 5 คร้ัง
ทําให้ได้ทราบบริการ สวัสดิการ กิจกรรม ของแต่ละโรงเรียนท่ีมีความแตกต่างกันไปตามบริบท
โรงเรียน ไม่ว่าจะเป็นโรงเรียนมัธยม ประถมรวมไปถึงศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก โดยแต่ละโรงเรียนท้ัง 23
แห่ง มีประเด็นหลายละเอียดท่นี กั ศึกษาสนใจดงั ต่อไปน้ี

1. โรงเรียนทา่ วังผาหินพิทยาคม

เป็นโรงเรียนท่ีอยู่ในจังหวัดน่าน โดยมีความหลากหลายทางชาติพันธ์เปิดสอนในระดับช้ัน
มัธยมต้นและมัธยมปลาย มีอยู่ในพื้นท่ีท่ีรายล้อมไปด้วยธรรมชาติ การเดินทางไปโรงเรียนค่อนข้างใช้
เวลาท่ียาวนาน เด็กต้องเสียค่าเดินทางในการไปโรงเรียนเยอะจึงควรมีการปรับบริการเร่ืองเกณฑ์การ
รับนักเรียนเข้า ภายในโรงเรียนควรมีการจัดบริการร้านค้า เช่นร้านผลไม้ แทนร้านขายขนมคบเค้ียว
เน่ืองจากไม่มีร้านผลไม้หรืออาหารเพ่ือสุขภาพของเด็กวัยเรียน อีกท้ังยังมีข้อสังเกตในเร่ืองการ
ให้บริการทุนการศึกษา ท่ียังไม่ค่อยมีมาตรฐาน ตลอดจนงานบริการการให้คําปรึกษาท่ีควรจะมี
เน่ืองจากเด็กบางคนอาจเกิดภาวะเครียดจากสภาพแวดล้อมภายในพื้นท่ี ดังน้ันบทบาทของนักสังคม
สงเคราะห์ คือ การเป็นผู้ให้คําปรึกษาแก่ผู้สอน และผู้เรียน เม่ือพบเจอปัญหา ก็จะเป็นกระบอกเสียง
ให้กับผู้เรียนในประเด็นท่ีอาจส่งผลกระทบต่อตัวเด็กโดยตรง ให้ความช่วยเหลือ ประสานงานระหว่าง
โรงเรียน ชุมชน และองค์กรต่าง ๆ ในการจัดหาทรัพยากร เช่น เงินทุน สนับสนุนการจัดกิจกรรมท่ี
ใหท้ กุ คนไดม้ สี ่วนร่วม มคี วามเท่าเทียมกนั ในโรงเรียนมากย่งิ ข้นึ

2. โรงเรียนบา้ นไทยสามัคคี

เป็นโรงเรียนท่ีมีการเรียนการสอนในระดับปฐมวัยและประถมศึกษา ท่ีสําคัญอย่างย่ิง
คอื มีนกั เรยี นท่มี คี วามบกพรอ่ งทางการเรยี นรู้ โดยอยู่ภายในเขตชมุ ชนจงั หวดั หนองคาย ผปู้ กครอง
ภายในโรงเรียนประกอบอาชีพเกษตรกรรม ทําให้ส่งผลต่อตัวของนักเรียน เน่ืองจากอาชีพท่ีไม่ค่อน
ม่ันคงทําให้ผู้ปกครองต้องย้ายถ่ินฐานเพื่อทํางานบ่อยคร้ัง การทํางานเช่นน้ีทําให้ห่างเหินกับนักเรียน
และขาดเงินสนับสนุนทางการศึกษา ส่งผลให้เกิดพฤติกรรมของนักเรียน มีการใช้สารเสพติดและ
การพนัน ดังน้ันทางโรงเรียนจึงมีบริการทุนการศึกษาเพื่อช่วยนักเรียนและครอบครัว ด้วยเหตุน้ีทําให้
บทบาทของนักสังคมสงเคราะห์มีความสําคัญอย่างย่ิงในโรงเรียนน้ี เพ่ือช่วยแก้ไขปัญหาดังกล่าว
สําหรับนักเรียนท่ีมีความบกพร่องทางการเรียนรู้ คือ สํารวจปัญหาและให้การช่วยเหลือ สร้างเสริมม
กิจกรรมซ่อมเสริมท่ีมีความเหมาะสม และสําหรับนักเรียนท่ีเผชิญปัญหาการมีพฤติกรรมท่ีไม่พึง
ป ร ะ ส ง ค์ ก็ ค ว ร ท่ี จ ะ ล ง กิ จ ก ร ร ม ก า ร เ ย่ี ย ม บ้ า น นั ก เ รี ย น เ พ่ื อ ดู ส ภ า พ ปั ญ ห า ค ร อ บ ค รั ว
ใหค้ ําปรกึ ษาทางดา้ นสุขภาพจิตของนกั เรยี น ส่งเสริมกจิ กรรมทส่ี ่งผลให้เกดิ พฤตกิ รรมทางบวก

51

วชิ า สค.362 นโยบายและสวัสดกิ ารการศึกษาสําหรบั เด็กพิเศษ Section 810001 อาจารย์ผูส้ อน ผศ.ดร.ป่ ินหทยั หนนู วล
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์ ภาคการเรยี นที่ 2 ปีการศึกษา 2563

3. โรงเรียนสุราษฏร์พิทยา

เป็นโรงเรียนมัธยมศึกษาท่ีมีเด็กนักเรียนท่ีจํานวนค่อนข้างมาก ซ่ึงค่อนข้างให้ความสําคัญ
ทางสายการเรียนวิทย์-คณิตมากเป็นพิ เศษมุ่งส่ งเสริมการพั ฒนาศั กยภาพการเรียนรู้ให้แก่เด็ก
นักเรียนห้องโครงการพิเศษซ่ึงทําให้เด็กนักเรียนในห้องท่ัวไปไม่ได้รับการส่งเสริมทางการศึกษาท่ีเท่า
เทียม มีการจัดลําดับทางการศึกษา โรงเรียนเน้นการสร้างช่ือเสียงให้กับโรงเรียน มีการเข้มงวดกับ
กฎเกณฑ์มากจนเกินไปทําให้นักเรียนมีภาวะเครียด ถึงแม้ว่าการสอนซ่อมเสริมเข้าค่ายติวเข้มแนว
ข้อสอบ มีทุนการศึกษาแต่ก็ให้แต่นักเรียนผลการเรียนดี รวมท้ังคุณครูขาดปฏิสัมพันธ์กับนักเรียน
ดังน้ันบทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ในโรงเรียน คือ การให้คําแนะนําให้การปรึกษารวมถึงคอย
สังเกตพฤติกรรมต่าง ๆ ของนักเรียน การมีสมุดบันทึกพฤติกรรมทีส่งเสริมการทํางานและการรับรู้
ร่วมกันของผู้ปกครองและครูเก่ียวกับตัวเด็ก หรือพฤติกรรมของเด็กท่ีมีจัดอบรมและให้คําปรึกษา
เก่ยี วกบั เรอื งทางจติ วิทยาแกค่ รูเพ่ือส่งเสรมิ ในการเรียนรู้และเข้าใจนักเรียนย่งิ ข้นึ

4. ศูนย์พัฒนาเดก็ เลก็ บ้านตลาดเขต

เป็นโรงเรียนของเด็กเล็ก มีจํานวนไม่ค่อยมากเหมาะสมต่อช่วงวัยท่ีต้องเน้นเร่ืองพัฒนาการ
เป็นหลัก ซ่ึงภายในโรงเรียนมีกิจกรรม 6 กิจกรรม ได้แก่ กิจกรรมเคล่ือนไหวตามจังหวะ, กิจกรรม
สร้างสรรค์ ,กิจกรรมเสรี, กิจกรรมเสริมประสบการณ์, กิจกรรมกลางแจ้ง, กิจกรรมเกมการศึกษา
ทําให้บทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ภายในศูนย์พัฒนาเด็กเล็กน้ี คือ คอยประเมินสภาพร่างกาย
จิตใจ พัฒนาการเด็กอย่างสม่ําเสมอ เฝ้าระวังการกล่ันแกล้งในโรงเรียนและความรุนแรงเกินเหตุท่ี
อาจเกิดข้ึนในโรงเรียนได้ รวมถึงคอยเฝ้าระวังความรุนแรงท่ีอาจเกิดข้ึนกับเด็ก ผ่านการสังเกตุและ
ประเมินสุขภาพจิตเด็ก อารมณ์ สังคม สติปัญญา และสังคมของเด็กและประชุมกับผู้ท่ีเก่ียวข้องเม่ือ
พบปญั หาเพ่ือแก้ไข

5. โรงเรยี นบ้านน้าํ งาว

เปิดสอนต้ังแต่ระดับอนุบาลจนถึงมัธยมศึกษาตอนต้น นักเรียนภายในโรงเรียนน้ีเป็นกลุ่มชาติ
พันธุ์เม่ียน โดยอาศัยแบบครอบครัวข้ามรุ่น มีพฤติกรรมอันไม่พึงประสงค์ น่ันคือ การไปโรงเรียน
สายและไม่ต้ังใจ และยังขาดการอบรมดูแลเอาใจใส่ การจัดบริการ และการจัดกิจกรรมต่าง ๆ
ท้ังหมดจะเป็นการดําเนินงานของคณะครูทุกท่าน โดยจะมีการมอบหมายหน้าท่ีตามความสามารถและ
กลุ่มสาระ เพื่อเป็นการดําเนินงานได้อย่างครอบคลุมและตรงเป้าประสงค์ และบทบาทของนักสังคม
สงเคราะห์ภายในโรงเรียนน้ีคือการ สนับสนุนพฤติกรรมเชิงบวกให้แก่นักเรียน รวมไปถึงการให้
คําปรึกษาแก่ผู้ปกครองและครู

52

วิชา สค.362 นโยบายและสวัสดิการการศึกษาสําหรับเดก็ พิเศษ Section 810001 อาจารย์ผู้สอน ผศ.ดร.ป่ นิ หทยั หนูนวล
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์ ภาคการเรยี นที่ 2 ปีการศึกษา 2563

6. โรงเรยี นสตรีพัทลงุ

สําหรับโรงเรียนน้ีควรมีการจัดสวัสดิการท่ีมีความเหมาะสมท่ีมากข้ึนซ่ึงจะมีความเก่ียวข้องกับ
บทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ ในด้านการแนะแนว โดยการเปิดบริการให้คําปรึกษาแก่นักเรียนในทุก
ระดับช้ัน ไม่ว่าจะเป็นปัญหาการเรียน ความรัก เพ่ือน ปัญหาครอบครัวหรือบางคนท่ีไม่ได้มีปัญหาแค่
อยากจะพุดคุยและอยากมีคนรับฟงั ก็สามารถเข้ามาพูดคุยได้ โดยผู้ดําเนินการคือนักสังคมสงเคราะห์
ท่ีทํางานร่วมกับคุณครูแนะแนว เพิ่มสวัสดิการเร่ืองการจัดสรรเวลาเรียน เพื่อเพิ่มเวลาทํากิจกรรม
เพ่ือแก้ปัญหาพื้นท่ีในโรงอาหารมีไม่เพียงพอและการตัดรายวิชาศิลปะ - ดนตรีและพลศึกษาออกจาก
ตารางเรียนของนักเรียนช้ันมัธยมศึกษาปีท่ี 6 นอกจากน้ีบทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ คือ เป็นผู้
ประสานงานและเสนอแนวคิดในด้านการส่งเสริมสวัสดิการท้ังด้านการเรียน ด้านสุขภาพ ฯลฯ
การส่งเสริมให้บุคลากรและนักเรียนมีความเข้าใจในความแตกต่าง การให้เกียรติเคารพซ่ึงกันและกัน
ส่งเสริมให้บุคลากรในโรงเรียนตระหนักถึงบทบาทหน้าท่ีของตน เป็นอีกหน่ึงผู้สนับสนุนให้โรงเรียนมี
กจิ กรรมท่หี ลากหลาย เพ่ือตอบสนองคนหลายกลมุ่ ให้ทกุ คนไดม้ สี ่วนร่วม

7. โรงเรียนบ้านปลายแหลม

เด็กภายในโรงเรียนมีปัญหาด้านพั ฒนาการ การพู ดไม่ชัด เน่ืองจากความผิดปกติ
ทางช่องปาก หรือก็คือ ล้ินไก่ส้ัน พู ดไม่ชัดเน่ืองจากความไม่คุ้นชินกับภาษา เน่ืองจากเป็นกลุ่มชาติ
พันธ์ุ การอ่านไม่ออก เขียนไม่ถูกต้องเรียบเรียงคําในประโยคไม่ถูกต้อง ไม่สามารถบวกลบคูณหาร
ไ ด้ น อ ก จ า ก ด้ า น พั ฒ น า ก า ร แ ล้ ว ยั ง ค ง มี ปั ญ ห า ด้ า น อ่ื น อี ก เ ช่ น เ ร่ื อ ง ค ว า ม รั บ ผิ ด ช อ บ
การติดโทรศัพท์ ดังน้ันควรมีการเสริมสร้างกิจกรรมพัฒนาเสริมทักษะความรู้ความเช่ียวชาญ
โดยบทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ในโรงเรียนน้คี อื การชว่ ยเหลอื สืบข้อเทจ็ จรงิ แก้ไขปัญหาติดตาม
ผลประเมินผล ช่วยเหลือนักเรียนในการปรับตัว เปล่ียนแปลงพฤติกรรม รวมไปถึงการให้คําปรึกษา
แนะแนวทางการแก้ปัญหาแบบท่ีถูกต้องและเหมาะสม นอกจากน้ียังคงต้องทํางานประสานกับคุณครู
และชมุ ชนทร่ี ว่ มช่วยกันแก้ไขได้

8. โรงเรยี นพิบูลวิทยาลยั

โรงเรียนมัธยมศึกษาตอนปลาย ขนาดใหญ่พิเศษ มีแผนการเรียนโครงการพิเศษ และห้อง
แผนการเรียนท่ัวไป สวัสดิการ บริการ และกิจกรรมท่ีมี ได้แก่ สวัสดิการทุนการศึ กษา
ซ่ึงมีหลากหลายทุน ไม่ใช่เพียงทุนด้านเรียนเพียงอย่างเดียว มีการเย่ียมบ้าน จะมีการเย่ียมบ้านใน
กรณีพิเศษในนักเรียนกลุ่มท่ียากจนกับการเย่ียมบ้านท่ัวไป การบริการห้องพยาบาลการบริการตรวจ
สุขภาพและประกันภัย และท่ีน่าสนใจอย่างย่ิง คือ กิจกรรมทัศนศึกษา ซ่ึงการจัดหาสถานท่ีทัศน
ศึกษาในแต่ละคร้ังอยู่ภายใต้ขอบเขตการศึกษาของแผนการเรียนโดยนักเรียนมีสิทธิในการเสนอ
แหล่งทศั นศึกษาท่สี นใจ ทําให้นักเรยี นได้ไปในท่ที ต่ี นเองสมคั รใจและอยากจะไปเรยี นร้นู อกสถานท่ี

53

วิชา สค.362 นโยบายและสวสั ดิการการศึกษาสําหรับเดก็ พิเศษ Section 810001 อาจารยผ์ ูส้ อน ผศ.ดร.ป่ ินหทัย หนนู วล
คณะสังคมสงเคราะหศ์ าสตร์ มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์ ภาคการเรยี นท่ี 2 ปีการศึกษา 2563

9. โรงเรยี นสุราษฎรธ์ านี

เป็นโรงเรียนขนาดใหญ่ เปิดสอนต้ังแต่นักเรียนระดับช้ันมัธยมศึกษาช้ันท่ี 1จนถึงปีท่ี 6
ซ่ึงภายในโรงเรียนจะเผชิญกับปัญหาเร่ืองความเข้มงวดในกฎระเบียบท่ีมากเกินไป เร่ืองความขัดแย้ง
ระหว่างผู้สอนกับนักเรียน เช่น เร่ืองการเรียนการสอน เร่ืองกิจกรรม ดังน้ันจึงควรเสริมสร้าง
กิจกรรมให้นักเรียนได้เข้าถึงซ่ึงกันและกัน โดยผ่านการมีส่วนร่วมของนักสังคมและนักจิตวิทยา
ครูมีส่วนร่วมในการ แนะแนวตามความสนใจของนักเรียนจัดกิจกรรมท่ีหลายหลายและสร้างสรรค์
และคาํ นึงถงึ นักเรียนเปน็ หลักและให้ความสําคญั กับนักเรียนเปน็ สําคญั ทส่ี ุด

10. โรงเรยี นเทศบาล 4 สิทธไิ ชยอ์ ปุ ถัมภ์

เป็นโรงเรียนประถมศึกษา นักเรียนท่ีศึกษาอยู่ในโรงเรียนส่วนใหญ่แล้วจะเป็นเด็กท่ีพ่อแม่ย้าย
มาจากตา่ งถน่ิ เพ่ือมาทํางานและส่วนใหญ่จะมีรายได้ปานกลางไปจนถึงรายไดน้ ้อย คณุ ครใู นโรงเรียน
บอกว่าครอบครัวของเด็กในโรงเรียนโดยส่วนใหญ่จะเป็นเด็กท่ีมีครอบครัวไม่สมบูรณ์ เช่น ครอบครัว
เล้ียงเด่ียว ปัญหาส่วนใหญ่ของเด็กประกอบไปด้วย ครอบครัวมีรายได้น้อย ขาดทุนทรัพย์ ขาดความ
อบอุ่น ไม่มีคนคอยอบรม และสั่งสอนในการเข้าสังคมทําให้เด็กมีนิสัยท่ีก้าวร้าว ดังน้ันจึงควรมีการ
จัดบริการและสวัสดิการของโรงเรียนระบบดูแล ช่วยเหลือนักเรียนโดยการเย่ียมบ้านและประเมิน
ความพร้อมของเด็กและครอบครัวเบ้ืองต้น ถ้าเด็กมีปัญหาเร่ืองขาดแคลนทุนทรัพย์โรงเรียนจะนํา
เร่ืองส่งต่อไปท่ีระบบเพื่อขอรับทุน แต่จะเห็นได้ว่าการทํางานของครู ท่ีอาศัยการเยียมบ้านและสํารวจ
เบ้ืองต้นเพียงอย่างเดียว ไม่สามารถให้บริการช่วยเหลือนักเรียนและครอบครัวในการปรับตัวได้อย่าง
ตรงจุด ดังน้ันการมีบทบาทของนักสังคมสงเคราะห์มาทํางานด้านน้ีโดยตรงจะทําให้การทํางาน
รว่ มกบั เดก็ ครอบครวั ของเด็กและชุมชนในการทํางานร่วมกนั หลายฝ่ายเป็นไปไดง้ า่ ยย่งิ ข้นึ กว่าเดมิ

11. โรงเรยี นบ้านประจนั

โรงเรียนท่ีอยู่ใน 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ นับถือศาสนาอิสลาม 100% ท่ีมีการจัดการศึกษา
แบบทวิ–พหุภาษา(ภาษาไทย–มลายูถ่ิน) ซ่ึงนักเรียนโรงเรียนน้ีจะไม่สามารถส่ือสารภาษากลางได้
ดังน้ันจึงควรมีการจัดสวัสดิการทางการศึกษาท่ีเหมาะสม คือ การสอดแทรกการเรียนการสอนโดย
ภาษากลาง และเพ่ิมสวัสดิการท่ีส่งเสริมการเรียนรู้ใหม่ๆ การเข้าถึงสื่อ,การไปทัศนศึกษา,เตรียม
ความพร้อมในการเรียนต่อ ซ่ึงจะมีความเก่ียวข้องกับบทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ในการถอด
บทเรียนการจัดการศึกษาแบบทวิ–พหุภาษา ร่วมทํางานกับชุมชน ผู้ปกครอง ร่วมไปถึงครอบครัว
เพื่อแสดงใหเ้ หน็ ว่าภาษาไมใ่ ชอ่ ปุ สรรคในชีวติ

12. โรงเรยี นสตรนี นทบุรี

เป็นโรงเรียนรัฐบาล ประเภทโรงเรียนมัธยมขนาดใหญ่ โรงเรียนน้ีจะให้ความสําคัญของการ
เรียนในโรงเรียนแห่งน้ีท่ีจะนําพานักเรียนทุกคนไปสู่ประสบความสําเร็จในการเป็น “กุลสตรี ดี
เด่น” โรงเรียนหญิงล้วนแห่งน้ีมุ่งเน้นไปท่ีการเรียนการสอน ท่ีมีมากถึง 13 ห้องเรียนท่ีมีความ

54

วชิ า สค.362 นโยบายและสวสั ดกิ ารการศึกษาสําหรบั เด็กพิเศษ Section 810001 อาจารย์ผสู้ อน ผศ.ดร.ป่ นิ หทัย หนนู วล
คณะสังคมสงเคราะหศ์ าสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ภาคการเรียนที่ 2 ปกี ารศึกษา 2563

หลากหลายแตกต่างกัน ทําให้เกิดการแข่งขันภายในโรงเรียนท่ีค่อนข้างสูง เน่ืองด้วย
สภาพแวดล้อมภายในโรงเรียนท่ีเป็นโรงเรียนหญิงล้วน ความต้องการได้รับรางวัล ผลงานต่าง
ๆ ท่ีจะนําไปใช้ในอนาคต ซ่ึงอาจส่งผลให้นักเรียนภายในโรงเรียนมีภาวะเครียดและมีความกดดันท่ี
สูง ดังน้ันทางโรงเรียนจึงควรมีบริการทางด้านสุขภาพจิตสําหรับนักเรียนท่ีมีภาวะเครียด หรือ
ปัญหาต่าง ๆ ไม่ว่าเร่ืองใดก็ตามท่ีนักเรียนได้รับผลกระทบ ท่ีต้องการได้รับคําปรึกษา การพูดคุย
การระบายออกมาโดยมีผู้รับฟงั ท่ีมีความรู้ ดังน้ันบทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ในโรงเรียน จึง
ควรทํางานประสานกันกับครูแนะแนว ผ่านการสังเกต พู ดคุยกับนักเรียนในรายวิชาแนะแนว ซ่ึง
เป็นวิชาท่ีทุกช้ันปีจะต้องเรียนเหมือนกัน ดังน้ันจึงเป็นช่วงเวลาท่ีนักสังคมสงเคราะห์สามารถ
เข้าถึงนักเรียนได้มากท่ีสุด นักสังคมสงเคราะห์จะให้คําปรึกษากับนักเรียนท่ีต้องการเข้ามาพูดคุย
ระบายปญั หาตา่ ง ๆ ทแ่ี ตกตา่ งกันออกไป

13. โรงเรียนปทมุ เทพวทิ ยาคาร

สวัสดิการท่ีน่าสนใจเป็นอย่างมากและมีความเก่ียวเน่ืองกับงานทางด้านสังคมสงเคราะห์
น่ันคือ ระบบเฮ้าส์ เปรียบเสมือนบ้านของนักเรียน แต่ละเฮ้าส์จะมีพ้ืนท่ีส่วนตัวของตนเองท่ีนักเรียน
สามารถใช้เฮ้าส์และพ้ืนท่ีรอบ ๆ ทํากิจกรรมอ่ืนได้เช่น มาทํางานกลุ่ม มาน่ังเล่น มา ทําการบ้าน
ใช้คอมพิ วเตอร์หรือเคร่ืองปร้ินท่ีเฮ้าส์ได้เลย เป็นต้นละเฮ้าส์มีการดูแลนักเรียนอย่างใกล้ชิด
ในเร่ืองต่าง ๆ ท้ังเร่ืองการทะเลาะวิวาท การใช้ความรุนแรง การดูแลโรคซึมเศร้า คนท่ีเข้าข่ายเป็น
โรคซึมเศร้า และมีการดูแลอย่างใกล้ชิดเสมอ บทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ในโรงเรียนจึงเป็นดังน้ี
นักสังคมสงเคราะห์มีความรู้ความเข้าใจเก่ียวกับด้านจิตวิทยาและการให้คําปรึกษาเป็นอย่างดี ให้การ
ปรึกษาสําหรับนักเรียนและบุคลากร ให้การปรึกษานักเรียนท่ีมีปัญหาด้านการเรียน ปัญหาครอบครัว
ปัญหาการปรับตัว ฯลฯ และนักสังคมสงเคราะห์จะเป็นผู้ส่งเสริมและให้ความสําคัญกับสิทธิ
ของนักเรียน เป็นผู้พิทักษ์สิทธ์ิท่ีสําคัญให้กับนักเรียนในประเด็นต่าง ๆ ท่ีเกิดข้ึนภายในโรงเรียน เช่น
การใชค้ วามรนุ แรง การกล่นั แกลง้ การถูกล่วงละเมิด เป็นตน้

14. โรงเรยี นระยองวทิ ยาคม

การทํางานของโรงเรียนน้ีมีภาคีเครือข่ายการจัดการเรียนรู้ และโรงเรียนรวมพัฒนาท้ังใน
ประเทศและต่างประเทศ ทางโรงเรียนมีหลักสูตร รูปแบบ และกระบวนการจัดการเรียนรู้ท่ีหลากหลาย
รูปแบบ มีคุณภาพ เป็นไปตามศักยภาพ ดังน้ันในการออกแบบกิจกรรมภายในโรงเรียนท่ีมีความ
หลากหลายเช่นน้ี อาจทําให้นักเรียนกังวลในศักยภาพของตนเอง และจากการฟงั บรรยายกิจกรรมท่ี
ให้ปกครองเล็งเห็นถึงศักยภาพและความต้องการของนักเรียนเป็นสิ่งท่ีน่าสนใจในเชิงแง่ของการ
ดําเนินงานจริง รวมไปถึงการทํากิจกรรมบําบัดกลุ่ม ท่ีมีความท้าทายอย่างมาก และการมีห้องให้
คําปรึกษา ท่ีจะดึงศึกยภาพของผู้เรียนรวมไปถึงการแก้ไขปัญหาท่ีมี โดยบทบาทของนักสังคม
สงเคราะห์ภายในโรงเรียนจะวางแผนการดําเนินงานร่วมกับครูท่ีปรึกษาในการออกแบบกิจกรรมหรือ
หลักสูตร มีการเย่ียมบ้านเพื่อดูสภาพแวดล้อมของนักเรียน การให้คําปรึกษารับฟงั ความคิดเห็น /
ปัญหา ของครูท่ปี รกึ ษาในการดูแลกรณีท่มี ีเด็กพิเศษในโรงเรยี น

55

วชิ า สค.362 นโยบายและสวสั ดกิ ารการศึกษาสําหรับเด็กพิเศษ Section 810001 อาจารยผ์ ้สู อน ผศ.ดร.ป่ ินหทัย หนูนวล
คณะสังคมสงเคราะหศ์ าสตร์ มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์ ภาคการเรยี นที่ 2 ปีการศึกษา 2563

15. โรงเรยี นบ้านบงิ

เป็นโรงเรียนขยายโอกาส ท่ีเปิดรับสมัครนักเรียนต้ังแต่ระดับช้ันอนุบาลมัธยมจนถึง
มัธยมศึกษาปีท่ี 3 ซ่ึงภายในโรงเรียน เด็ก ๆ ภายในโรงเรียนก็จะมีปัญหาในเร่ืองพฤติกรรมท่ีรุนแรง
ก้าวร้าว ปัญหาทางด้านครอบครัว ด้านเศรษฐกิจ รวมท้ังปัญหาภายในโรงเรียนน่ันคือเร่ืองบุคลากร
จํานวนน้อยและไม่ตรงความถนัดเฉพาะด้าน การท่ีไม่มีกิจกรรมชมรมท่ีเด็กสามารถเลือกในสิ่งท่ี
ตนเองถนัดและช่ืนชอบได้ ห้องสุขาของครูและนักเรียนมีความเสือมโทรมไม่ได้รับการปรับปรุงให้มี
สุขลักษณะท่ีดี ดังน้ันจะต้องมีการจัดสวัสดิการให้สอดคล้องกับสถานการณ์ของเด็กเร่ิมจากการ
ตรวจสุขภาพจิต บริการแนะแนวสร้างแรงบันดาลใจให้กับเด็กเน่ืองจากเด็กขาดแรงบันดาลใจไม่ได้มี
จุดมุ่งหมายท่ีชัดเจน โดยบทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ภายในโรงเรียนน้ีควรจะป้องกันและแก้ไข
ฟ้ นื ฟู เด็กท่ีเป็นเหย่ือจากหลากหลายปัญหาทางสังคม ทางด้านสุขภาพกาย สุขภาพจิตใจ รวมไปถึง
พฤติกรรมท่ีไม่พึงประสงค์ การให้คําปรึกษาแก่นักเรียน และนักสังคมสงเคราะห์ก็จะต้องทํางาน
ร่วมกันกบั คณุ ครูภายในโรงเรียนผ่านการสนับสนนุ ในห้องเรยี นและทางวชิ าการ

16. โรงเรียนอุตรดติ ถ์

โรงเรียนมัธยมศึกษาตอนต้น – มัธยมศึกษาตอนปลาย โดยจะมีการสายการเรียนท่ีน่าสนใจ
คือ ห้องเรียนผู้นําทางสังคม เป็นห้องเรียนเฉพาะ ท่ีจะมีกิจกรรมการสอนในการทําโครงการเพื่อ
สังคม โดยจะมีการให้ความรู้เก่ียวกับการทําโครงการเพื่อสังคมช่วยนักเรียนในการประสานงานกับ
หน่วยงานต่าง ๆ เป็นท่ีปรึกษาให้แก่นักเรียน จัดหาวิทยากรภายนอกเข้ามาให้ความรู้แก่นักเรียน
รวมท้ังสอนให้กับนักเรียนห้องผู้นําทางสังคมโดยจะให้ความรู้เก่ียวกับ การทําโครงการเพื่อสังคมการ
เขียนโครงการการจัดหางบประมาณการหาทรัพยากรต่าง ๆ นักเรียนห้องผู้นําทางสังคมจัดทํา
โครงการ เพ่ือสังคมด้วยตัวเองจัดกิจกรรมด้วยตัวเอง โดยบทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ใน
โรงเรียน คือ เป็นผู้สอนและให้คําปรึกษาแก่นักเรียน จัดหาวิทยากรภายนอกเข้ามาให้ความรู้แก่
นักเรียน และให้ความร้เู ก่ยี วกบั การจัดทาํ โครงการเพ่ือสังคม

17. โรงเรยี นเฉลมิ พระเกยี รติสมเดจ็ พระศรนี ครนิ ทร์ ระยอง

สําหรับนักเรียนภายในโรงเรียนน้ีจะเผชิญกับปัญหาเร่ืองการเข้าถึงข้อมูลการศึกษาต่อใน
ระดับอุดมศึกษา มีการแข่งขันท่ีค่อนข้างสูง บริการหอพักท่ีมีไม่เพียงพอ และเร่ืองของการเดินทาง
ดังน้ันในการจัดสวัสดิการและบริการให้มีความสอดคล้องกับบริบทดังกล่าว จึงดําเนินการแก้ไข
บริการด้านหอพักอาศัยสําหรับนักเรียนให้มีความเท่าเทียม ดําเนินการแก้ไขสวัสดิการด้านรถรับส่ง
สําหรับนักเรียนท่ียังมีบริการเพียงแต่ในเขตตําบล และในด้านการเข้าถึงข้อมูลด้านการศึกษาต่อใน
ระดับอุดมศึกษาท่ีโรงเรียนยังขาดด้านการประชาสัมพันธ์ จึงควรปรับเร่ืองการประชาสัมพันธ์ให้มาก
ข้ึนเพื่อการเข้าถึงการศึกษาระดับมหาวิทยาลัยแก่นักเรียน และบทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ของ
โรงเรียนน้ีในการช่วยเหลือทังนักเรียนครอบครัวและชุมชนอีกทังต้องมีบทบาทในการพิทักษ์สิทธิการ

56

วชิ า สค.362 นโยบายและสวสั ดิการการศึกษาสําหรบั เด็กพิเศษ Section 810001 อาจารย์ผู้สอน ผศ.ดร.ป่ นิ หทัย หนูนวล
คณะสังคมสงเคราะหศ์ าสตร์ มหาวทิ ยาลยั ธรรมศาสตร์ ภาคการเรยี นท่ี 2 ปกี ารศึกษา 2563

แสวงหาทรัพยากรท่ีเป็นประโยชน์ในการคุ้มครองสวัสดิภาพ จัดสวัสดิการโดยสามารถกระทําได้โดย
ใช้วิธีการทางสังคมสงเคราะห์

18. โรงเรยี นตราษตระการคุณ

โรงเรียนสหศึ กษาขนาดใหญ่ เปิดสอนต้ังแต่ระดับชันมัธยมศึ กษาปีท่ี1 ถึงระดับชัน
มัธยมศึกษาปีท่ี 6 โรงเรียนน้ีมีบริการท่ีน่าสนใจน่ันคือ บริการ PS School เป็นระบบสําหรับการลง
เวลาเข้า – ออกโรงเรียนของนักเรียน โดยสามารถแจ้งข่าวสารถึงผู้ปกครองของนักเรียนได้ และจะ
บันทึกความประพฤติของนักเรียนเอาไว้ได้ และยังมีบริการการเย่ียมบ้านนักเรียน ท่ีทําให้คุณครูได้
พู ดคุยกับผู้ปกครองของนักเรียน ติดตามความคืบหน้า และให้ความสนใจสภาพความเป็นอยู่ของ
นักเรียน เพียงแต่เป็นระบบการสุ่ม เน่ืองจากจํานวนนักเรียนและระยะเวลาท่ีจํากัด ดังน้ันบทบาทของ
นักสังคมสงเคราะห์ จะทํางานร่วมกันกับคุณครู ซ่ึงนักสังคมสงเคราะห์จะเป็นผู้ให้คําปรึกษาแก่ครู
เก่ียวกับการเตรียมตัวลงพื้นท่ีเย่ียมบ้านนักเรียน และในบางคร้ังก็จะมีบทบาทในการลงพื้นท่ีร่วมกับ
ครูประจําช้ัน ในกรณีมีเด็กนักเรียนท่ีมีความเส่ียงหรือมีปัญหา รวมไปถึงจะเป็นผู้ประสานงานและ
ทาํ งานรว่ มกับหน่วยงานอ่นื ๆ เชน่ โรงเรยี น ครอบครวั ชุมชน

19. โรงเรยี นปราจิณราษฎรอํารงุ

เป็นโรงเรียนขนาดใหญ่พิเศษ เปิดสอนต้ังแต่มัธยมศึกษาปีท่ี 1 จนถึงมัธยมศึกษาปีท่ี 6 กิจกรรม
ภายในโรงเรียนแต่ละปีจะมีไม่เหมือนกัน จะเปล่ียนไปตามคณะกรรมการนักเรียนท่ีจะออกแบบกิจกรรม
และอีกอย่างนึงท่ีน่าสนใจสําหรับโรงเรียนน้ี คือ ภายในโรงเรียนมีกรงกระต่ายท่ีสามารถให้นักเรียน
เข้าไปเล่นและให้อาหารได้ ซ่ึงสามารถมองได้ว่าเป็นกิจกรรมท่ีสร้างความผ่อนคลายให้กับนักเรียน
ภายในโรงเรียนได้ อีกท้ังยังสามารถรับไปเล้ียงได้อีกด้วย นอกจากน้ีสวัสดิการท่ีเหมาะสมภายใน
โรงเรียน คือ การมีกิจกรรมชุมนุม ท่ีสามารภทํากิจกรรมได้จริง ท่ีดําเนินการผ่านผู้เช่ียวชาญ เช่น
การให้คําปรึกษา การบําบัดกลุ่ม เป็นต้น ซ่ึงชุมนุมเช่นน้ีมีประสิทธิภาพมากกว่าชุมนุมท่ีเพียงแค่เข้าไป
เช็คช่ือแล้วปล่อยอิสระ กลายเป็นคาบว่าง บทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ภายในโรงเรียน จะคอยให้
คําปรึกษาให้แก่นักเรียนและคุณครู ตลอดจนผู้ปกครอง และบทบาทในการลงไปเย่ียมบ้าน ท่ีไม่ใช่
เพียงแค่ไปถ่ายรูป เช็คช่ือเพียงเท่าน้ัน เพราะการเย่ียมบ้านก็จะมีการใช้เทคนิคต่าง ๆ ซ่ึงนักสังคม
สงเคราะหจ์ ะเหมาะสมกบั การเยย่ี มบา้ นมากกวา่ คณุ ครู

20. โรงเรยี นรตั นราษฎ์บํารุง

โรงเรียนมัธยมศึกษาท้ังในตอนต้นและตอนปลาย โดยมีนักเรียนท่ีเป็นเด็กพิ เศษด้วย
ดังน้ันบทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ภายในโรงเรียนน้ีสําหรับเด็กพิเศษ น่ันคือ การให้ความรู้แก่
บุคลากรภายในโรงเรียนเก่ียวกับเด็กพิเศษ เพ่ือให้สามารถนําความรู้ความเข้าใจท่ีได้จากนักสังคม
สงเคราะห์ไปปรับปรุงและเปล่ียนแปลงสภาพแวดล้อม หรือรูปแบบการเรียนการสอนเพื่อให้เหมาะสม
แก่เด็กพิเศษ มีบริการอบรมคุณครูผู้สอนเบ้ืองต้นเก่ียวกับเร่ืองรูปแบบการเรียนการท่ีเหมาะสมแก่

57

วิชา สค.362 นโยบายและสวสั ดกิ ารการศึกษาสําหรับเดก็ พิเศษ Section 810001 อาจารยผ์ ู้สอน ผศ.ดร.ป่ นิ หทยั หนูนวล
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั ธรรมศาสตร์ ภาคการเรยี นที่ 2 ปีการศึกษา 2563

เด็กพิเศษท่ีสุด นอกจากบทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ท่ีมีต่อเด็กนักเรียนพิเศษแล้ว สําหรับ
นักเรียนปกติน่ันนักสังคมสงเคราะห์ ก็จะลงพ้ืนทีภายในโรงเรียนเพื่อสังเกตการณ์และประเมินสภาวะ
ต่าง ๆ ของบุคลากรและนักเรียน ทําการให้คําปรึกษารวมท้ังแก้ไขปัญหาภายในโรงเรียนท่ีกําลัง
เผชญิ อยู่

21. โรงเรียนเตรียมอดุ มศึกษานอ้ มเกลา้

โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาน้อมเกล้า เป็นโรงเรียนระดับมัธยมตอนต้นและตอนปลาย
อีกท้ังยังเป็นอีกหน่ึงโรงเรียนท่ีมีนักเรียนพิเศษอยู่ภายในโรงเรียนอีกด้วย โดยจะมีสวัสดิการสําหรับ
เด็กพิเศษ คือ ลิฟท์ภายในอาคาร ทางลาดสําหรับรถเข็น และราวจับ และถึงแม้จะมีสวัสดิการให้
แล้วแต่ยังไม่เพียงพอสําหรับเด็กพิเศษ โดยควรมีการจัดสวัสดิการพ้ืนฐานทีเหมาะสมกับความ
ต้องการพิเศษของกลุ่มเด็กท่ีมีความพิเศษ ควรมีการวางแผนจัดทําหลักสูตรท่ีเอ้ือและสามารถทําให้
เด็กพิเศษสามารถเรียนร่วมกับเพื่อนร่วมชันเรียนได้ ดังน้ันบทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ภายใน
โรงเรียน คือ การเป็นผู้ให้คําปรึกษากับเด็ก ๆ ภายในโรงเรียน รวมถึงนักเรียนท่ีมีความพิเศษ
ประสานงานกับบทบาท ภาคส่วนอ่ืน ๆ เป็นส่วนในการสร้างสัมพันธภาพอันดีภายในโรงเรียน
และจัดทําแผนเฉพาะบคุ คล

22. โรงเรียนพญาไท

โรงเรียนจัดต้ังอยู่ในกรุงเทพมหานคร มีการเปิดสอนใน 3 รูปแบบหลักสูตรคือหลักสูตรปกติ,
หลักสูตรMEP และหลักสูตรการศึกษาพิเศษ สําหรับนักเรียนท่ีมีความพิการ เรียกได้ว่าเป็นอีกหน่ึง
โรงเรียนท่ีเปิดให้มีการรับสมัครนักเรียนท่ีมีความพิการในประเภทความบกพร่องทางด้านสติปัญญา
นักเรียนออทิสติก และนักเรียนท่ีมีความบกพร่องทางการได้ยิน การจัดให้มีบริการนักสังคม
สงเคราะห์ในโรงเรียนหรือการปรับ และกระบวนการทํางานตามแบบสังคมสงเคราะห์กิจกรรมการให้
คําปรึกษาการจัดประชุมผู้ปกครองหรือการจัดประชุมการพัฒนาแนวทางการจัดการศึกษาให้แก่เด็ก
พิเศษโดยเฉพาะ

23. โรงเรยี นลาซาล

เป็นโรงเรียนขนาดใหญ่ มีนักเรียนต้ังแต่ระดับอนุบาลจนถึงมัธยมศึกษาตอนปลาย อีกท้ังยัง
เป็นโรงเรียนศาสนาคริสต์ ภายในเรียนค่อนข้างมีความเหล่ือมล้ําสูง เกิดการแข่งขันตลอดเวลา
มีการแบ่งแผนกสําหรับการเรียนการสอนท่ีมีความแตกต่างกันออกเป็น 2 แผนก คือ แผนกธรรมดา
(ภาคปกติ) และแผนกภาษาหรือแผนกEP (ภาคภาษาอังกฤษ) มีการเรียนการสอน 8 คาบ
และหลังจากคาบเรียนท่ี 8 ก็มีการเรียนพิเศษ โดยจะมีค่าใช้จ่ายเพ่ิมเติม แต่นักเรียนทุกคนจะไม่
สามารถเลือกได้และจะต้องเรียนพิเศษเสริมน้ีเพียงอย่างเดียว ด้วยเหตุน้ีจะเกิดความเครียดแก่
นักเรียน โดยเฉพาะนักเรียนมัธยมศึกษาปีท่ี 6 ท่ีมีความกดดันอย่างสูง โรงเรียนจึงควรจะมีบริการให้
คําปรึกษา จัดอุปกรณ์นันทนาการท่ีมากย่ิงข้ึน มีตรวจสุขภาพประจําปี มีกิจกรรมชมรมท่ีดําเนินการ

58

วิชา สค.362 นโยบายและสวสั ดกิ ารการศึกษาสําหรับเด็กพิเศษ Section 810001 อาจารย์ผู้สอน ผศ.ดร.ป่ นิ หทยั หนนู วล
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์ ภาคการเรยี นท่ี 2 ปีการศึกษา 2563

โดยนักเรียน และบทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ภายในโรงเรียนน้ี คือ การผลักดันให้เกิดการจัด
สวัสดิการการศึกษาท่ีเหมาะสมและสอดคล้องกับสถานการณ์ท่ีเด็กเผชิญอยู่ การให้คําปรึกษา
แก่เด็กในช่วงเวลาพักและหลังเวลาเลิกเรียน นอกจากน้ีควรมีการจัดบริการร่วมกับครูจัดประเมิน
ความสม่ําเสมอในการเข้าห้องเรียนและมีการจัดประชุมผู้ปกครองเพื่ อมอบความรู้ความเข้าใจใน
สถานการณ์ของเด็กทเ่ี ด็กไดเ้ ผชญิ อยู่

นอกจากการสรุปประเด็นหรือข้อสังเกตท่ีดิฉันสนใจจากการฟงั การบรรยายท้ัง 5 คร้ังน้ันจากท้ัง
23 โรงเรียนย่อมมีความเหมือนและความแตกต่างท่ีแตกต่างกันออกไปตามขนาดของโรงเรียน
บริบทของพื้นท่ี ส่ิงแวดล้อมทางสังคม ท่ีย่อมมีผลต่อเด็ก ๆ ภายในโรงเรียน รวมไปถึงบางโรงเรียน
ท่ีมีการกล่าวถึงการมีอยู่ของนักเรียนท่ีมีความพิเศษท่ามกลางนักเรียนปกติ ซ่ึงจะเป็นประเด็นในเร่ือง
ของสวัสดิการ บริการ การเรียนในโรงเรียนนน้ั ๆ และจะพบไดว้ า่ ส่วนใหญ่แลว้ จะมสี ิ่งทเ่ี หมือนกันน่นั
ก็คือ บทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ ซ่ึงบทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ในโรงเรียนจะเป็นผู้ให้
คําปรึกษาแก่นักเรียน การช่วยแก้ไขปัญหาท่ีถูกต้องและเหมาะสมกับปัญหา ตลอดจนการเป็นส่วน
หนง่ึ ในการสร้างสัมพันธภาพของบคุ ลกรภายในโรงเรียน ครอบครัว และชุมชน ซ่งึ ถือเป็นส่วนหน่งึ ใน
งานการออกแบบสวสั ดิการการศึกษา

เพ่ิมเติมจากเอกสาร (Powerpoint) รายวิชานโยบายและสวัสดิการการศึกษาสําหรับเด็กพิเศษ
CF362

จากการฟงั การออกแบบสวัสดิการการศึกษาของท้ัง 23 โรงเรียน ท่ีมีการกล่าวถึงปัญหาท่ี
ค่อยข้างระบุชัดเจนของปัญหาเด็กในโรงเรียน จึงทําให้มีการดูเพ่ิมเติมในเร่ืองของบทบาทของนัก
สังคมสงเคราะห์ท่ีจะเข้าไปช่วยเหลือเด็กนักเรียนในบริบทของโรงเรียนท้ัง 23 แห่งได้อย่างไรบ้าง
จึงวิเคราะห์ว่าการประเมินสภาพปัญหาและการวินิจฉัย เป็นข้ันตอนนึงท่ีจะทําให้ตัวของนักสังคม
สงเคราะห์สามารถมองเห็นถึงศักยภาพของครอบครัวในการเล้ียงดูเด็กนักเรียน ปัจจัยความพร้อม
ของครอบครัว การต้องการช่วยเหลือของครอบครัวท่ีมีต่อนักเรียนให้หลุดพ้นจากสภาพปัญหา
เน่ืองจากครอบครัวจะเป็นส่วนสําคัญอย่างย่ิงในการช่วยให้เด็กคนน้ันสามารถหลุดพ้นจากปัญหาได้
เน่ืองจากบทบาทหน้าท่ีของท้ังพ่อ แม่ ค่อนข้างส่งผลต่อกําลังใจต่อลูก ดังน้ันจึงสามารถนํากรอบ
การประเมินศักยภาพ หรือ Assessment Framework มาใช้ได้ แม้ว่าจากท้ัง 23 โรงเรียนไม่ได้ระบุ
ข้ันตอนในการประเมินวินิจฉัยเด็กและครอบครัว ซ่ึงความจริงแล้วเราสามารถนําเคร่ืองมือน้ีมาใช้ใน
การทํางานการออกแบบสวัสดิการการศึกษาได้ เน่ืองจากจะทําให้นักสังคมสงเคราะห์เห็นสิ่งต่าง ๆ
มากย่ิงข้ึน ผ่านการคิดและเขียนอย่างเป็นระบบทําให้เห็นว่าเป็นเคร่ืองมือในการศึกษาหรือวินิจฉัย
ศักยภาพของเด็กและครอบครัวได้ โดยประเมินตามความเป็นจริงในด้าน ความต้องการการรับการ
พัฒนาของเด็ก, ความสามารถในการเล้ียงดูของพ่อแม่ และปัจจัยด้านครอบครัวและสังคมแวดล้อม
ซง่ึ ค่อนขา้ งมคี ลอบคลมุ ต่อบรบิ ทของเดก็ ท่เี ผชญิ ปัญหา

59

วิชา สค.362 นโยบายและสวสั ดิการการศึกษาสําหรับเด็กพิเศษ Section 810001 อาจารยผ์ ้สู อน ผศ.ดร.ป่ ินหทัย หนูนวล
คณะสังคมสงเคราะหศ์ าสตร์ มหาวทิ ยาลยั ธรรมศาสตร์ ภาคการเรยี นท่ี 2 ปกี ารศึกษา 2563

ผกามาศ กันทรประเสริฐ 6105680406

สรปุ บทเรียนรู้ : การออกแบบสวสั ดิการในโรงเรยี น

โรงเรยี นขนาดเล็ก
สถานการณ์ของเด็กในโรงเรียนขนาดเล็กเราจะเห็นได้ว่าเด็กส่วนใหญ่มักขาดการดูแลเอาใจ

ใส่เกิดความห่างเหินจากพ่อ แม่ เน่ืองจากพ่อ แม่ส่วนใหญ่ต้องไปทํางานต่างถ่ินดังน้ันเด็กจึงมัก
อาศัยอยู่กับปู่ย่าหรือตายายอีกท้ังเราจะเห็นได้ว่าโรงเรียนขนาดเล็กน้ีก่อต้ังอยู่ในพื้นท่ีชนบทซ่ึงจะอยู่
ห่างไกลจากตัวเมือง ทําให้เด็กได้พบแต่ กับสภาพแวดล้อมเดิม ๆท่ีอาจจะไม่เอ้ือต่อเด็กเช่นชุมชน
หรือหมู่บ้านบางส่วนมีการม่ัวสุมมีการเล่นการพนันมีการด่ืมแอลกอฮอล์รวมไปถึงสิ่งเสพติดต่าง ๆ
ซ่ึงอาจทําให้เด็กเกิดพฤติกรรมลอกเลียนแบบได้ง่ายนอกจากน้ีเด็กส่วนใหญ่มักมีพฤติกรรมในการไป
โรงเรียนสายและไม่ต้ังใจเรียน ซ่ึงมีส่วนมาจากการขาดการกระตุ้นของผู้ปกครอง อีกประเด็นสําคัญ
ท่ีส่งผลต่อตัวเด็กก็คือ ปัญหาด้านครอบครัวส่วนใหญ่ผู้ปกครองไม่มีอาชีพท่ีม่ันคงรายได้ไม่เพียงพอ
หรือผู้ปกครองเด็กบางคนมีการหย่าร้างกันทําให้เกิดการขาดการสนับสนุนการศึกษาหรือผลักภาระใน
การดูแลให้กับปู่ย่า ตายาย ด้วยเหตุน้ีจึงส่งผลกระทบต่อการศึกษาและพฤติกรรมของเด็กเด็กท้ังใน
ปัจจบุ ันและอนาคตได้
โรงเรียนขนาดกลาง-ใหญ่

ในส่วนของโรงเรียนขนาดกลาง-ใหญ่ สถานการณ์เด็กในโรงเรียนท่ีเราจะเห็นได้ชัดเจนคือ
โรงเรียนเหล่าน้ีมักมีการแข่งขันสูงและส่วนใหญ่มุ่งเน้นไปท่ีผลสัมฤทธ์ิทางการศึกษาในด้านวิชาการ
และมักมีการให้ความสําคัญกับเด็กท่ีเรียนสายวิทย์-คณิต เด็กใท่ีเรียนนสายอ่ืน ๆ ซ่ึงทําให้เด็กเกิด
ความรู้สึกท่ีไม่เท่าเทียมกันท้ังท้ังท่ีอยู่ในโรงเรียนเดียวกัน ในขณะเดียวกันเด็กในโรงเรียนเกิดความ
กดดันในตัวเองสูงโดยเฉพาะนักเรียนช้ันมัธยมศึกษาตอนปลายจึงนําไปสู่ภาวะความเครียดเน่ืองจากมี
การแข่งขันสู งและมีความกดดันในตนเองเพ่ื อท่ีจะผลักดันตัวเองให้ประสบความสํ าเร็จและเป็นท่ี
ยอมรับของครู เพื่อน และครอบครัว อีกประเด็นของโรงเรียนขนาดกลาง-ใหญ่คือนักเรียนและครู
ขาดปฏิสั มพั นธ์การเน่ืองมาจากโรงเรียนท่ีมีจํานวนนักเรียนท่ีมากและจํานวนครูท่ีไม่สอดคล้องกับ
จํานวนนักเรียนจึงทําให้เด็กน้ันไม่สามารถเข้าถึงครูได้ ซ่ึงจะทําให้เวลาเด็กมีปัญหาก็จะไม่กล้าเข้าไป
ปรึกษาครู

จากสถานการณ์เด็กในโรงเรียนขนาดเล็กและขนาดใหญ่เราจะเห็นได้ถึงความแตกต่างกันไม่
ว่าจะในด้านสภาพแวดล้อม ปัญหา แต่มีผลกระทบท่ีคล้ายกันคือสภาพจิตใจจากการถูกแรงกดดัน
และคนรอบขา้ งซง่ึ อาจส่งผลไปสู่การศึกษาของตัวเด็กได้

60

วิชา สค.362 นโยบายและสวัสดกิ ารการศึกษาสําหรับเด็กพิเศษ Section 810001 อาจารย์ผ้สู อน ผศ.ดร.ป่ นิ หทยั หนนู วล
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยธรรมศาสตร์ ภาคการเรียนที่ 2 ปกี ารศึกษา 2563

สวสั ดิการ การบรการ กิจกรรม
จากท่ีได้ฟังการนําเสนอของเพ่ื อนๆท้ัง 22 โรงเรียน สามารถสรุปสวัสดิการ บริการ

และกิจกรรม ได้เป็น 2 ส่วน คือ ส่วนของโรงเรียนขนาดเล็ก และโรงเรียนขนาดกลาง-ใหญ่
โดยสามารถอธิบายได้ ดงั น้ี
ส่วนท่ี 1 โรงเรียนขนาดเลก็

ในส่วนของโรงเรียนขนาดเล็กมีการจัดสวัสดิการท่ีคล้ายกันคือ สวัสดิการด้านอาหารกลางวัน
สวัสดิการการเรียนฟรี 15 ปี สวัสดิการอาหารเสริม (ในส่วนน้ีจะเป็นนมโรงเรียนท่ีจะเอาไว้ให้สําหรับ
นักเรียนระดับช้ันอนุบาลศึกษาไปจนถึงระดับช้ันประถมศึกษาตอนต้นเท่าน้ัน) และสวัสดิการสุขภาพ
ต่อมาในด้านของการบริการก็จะมี การบริการรถรับ-ส่งนักเรียน บริการประกันอุบัติเหตุ นอกจากน้ี
แล้วยังมีหน่ึงบริการท่ีมีความน่าสนใจคือ การจัดบริการของโรงเรียนบ้านไทยสามัคคีท่ีได้รับการ
สนับสนุนจากภาคเอกชนจัดทําสื่อการสอนโรงเรียนประชารัฐ ซ่ึงเป็นโครงการภายใต้กลุ่มของ
บริษัททรู คอร์ปอเรช่ันจํากัด (มหาชน) โดยมองว่าหากทุกโรงเรียน (ขนาดเล็ก) ได้รับการสนับสนุน
จากภาคเอกชนมากข้ึนก็จะสามารถช่วยให้นักเรียนเข้าถึงโอกาสทางการศึกษาได้มากข้ึนเช่นกัน
นอกจากการจัดสวัสดิการบริการแล้วน้ันในส่วนของกิจกรรมในแต่ละโรงเรียนได้มีการจัดกิจกรรม
นันทนาการต่าง ๆ รวมไปถึงกิจกรรมทัศนศึกษาแต่จากการฟงั การนําเสนอของโรงเรียนบ้านประจัน
ได้เห็นกิจกรรมท่ีได้เรียนรู้และลงมือปฏิบัติในส่วนงานเกษตรเพ่ือการเรียนรู้ และ และศูนย์ศิลปะ
งานอาชีพวิถีชุมชน ซ่ึงทําให้เห็นว่าครูได้ให้ความสําคัญกับการเรียนรู้นอกสถานท่ีและการทํางาน
ร่วมกับชุมชนอีกด้วย นอกจากน้ีแต่ละโรงเรียนยังมีกิจกรรมการเย่ียมบ้านโดยจะมีครูประจําช้ันเป็นผู้
ไปเยย่ี มบ้าน
ส่วนที 2 โรงเรียนขนาดกลาง-ใหญ่

ในส่วนของการจดั สวัสดิการโรงเรยี นท่มี คี วามคล้ายกัน คือ
• สวัสดิการทุนการศึกษา ชว่ ยเหลอื ผูข้ าดแคลนทุนทรัพย,์ เรียนดีและประพฤตดิ ี
• บรกิ ารสุขภาพ จะเป็นการบริการหอ้ งพยาบาล การตรวจสุขภาพรวมไปถงึ ประกนั ภัย
• บริการติวข้อสอบ ในส่วนน้ีจากการฟงั ในการนําเสนองานแล้วสังเกตได้ว่าในทุกโรงเรียนท่ีจัด

การศึกษาไปจนถึงก็ได้ช้ันมัธยมศึกษาตอนปลาย ทางโรงเรียนจะมีการจัดการต๋ิวข้อสอบ
ใหก้ บั นักเรียนชน้ั มัธยมศึกษาปที ่ี 6 เพ่ือเตรยี มตัวสอบได้ลําดับต่อไป
• การจัดสวัสดิการด้านอาหาร ในแต่ละโรงเรียนจะมีการคัดสรรร้านอาหารท่ีถูกสุขค่ะอนามัยมา
ใหบ้ รกิ ารแกน่ ักเรียนและบคุ ลากรในโรงเรยี น
• บรกิ ารแนะแนว โดยแต่ละโรงเรยี นจะมหี อ้ งแนะแนวซ่งึ จะมคี รูเปน็ ผใู้ หค้ ําปรกึ ษา
• บริการท่ีพักอาศัยหรือหอพัก ในส่วนน้ีจะไม่มีในทุกโรงเรียนแต่จะมีเฉพาะโรงเรียนท่ีมีนักเรียน
อยูใ่ นพื้นท่หี า่ งไกลหรอื เปน็ โรงเรยี นประจําเทา่ น้นั
ต่อมาในส่วนของกิจกรรม ซ่ึงแต่ละโรงเรียนจะมีกิจกรรมท่ีคล้ายๆกันเช่น กิจกรรมนันทนาการ
กิจกรรมกีฬาสี กิจกรรมทัศนศึกษา กิจกรรมปฐมนิเทศ หรือแม้แต่กิจกรรมการเย่ียมบ้าน แต่จากท่ี
ได้ฟังการนําเสนอของโรงเรียนท่าวังผาพิ ทยาคมเก่ียวกับกิจกรรมท่ีรู้สึ กถึงความแตกต่างและใน
หลายหลายโรงเรียนไม่ได้มีกิจกรรมในส่วนน้ีน่ันก็คือ กิจกรรมส่งเสริมความร่วมมือระหว่าง

61

วชิ า สค.362 นโยบายและสวัสดกิ ารการศึกษาสําหรับเด็กพิเศษ Section 810001 อาจารย์ผูส้ อน ผศ.ดร.ป่ นิ หทยั หนนู วล
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยธรรมศาสตร์ ภาคการเรียนท่ี 2 ปีการศึกษา 2563

สถานศึกษาและชุมชน จะเป็นกิจกรรมท่ีส่งเสริมการปลูกข้าว และให้ความสําคันกับประเพณี
วัฒนธรรมของคนในท้องถ่ิน ความหลากหลายทางชาติพันธ์ อีกท้ังมีการส่งเสริมศิลปวัฒนธรรมให้
คงอยู่สืบไป ซ่งึ กจิ กรรมน้ถี ือเปน็ การสรา้ งความสัมพันธร์ ะหว่างนักเรียนกบั ชมุ ชน
ต่อมาอีกหน่ึงกิจกรรมคือ กิจกรรมโฮมรูม โดยกิจกรรมน้ีจะเปิดโอกาสให้ครูประจําฉันและนักเรียนได้
พู ดคุยกัน ซ่ึงถือเป็นหน่ึงช่องทางท่ีจะสามารถสร้างความสัมพันธ์อันดีระหว่างครูกับนักเรียน อีกท้ัง
เปน็ การลดช่องว่างระหวา่ งครกู ับนักเรยี น

สวัสดิการทเ่ี หมาะสมกบั เดก็ ในโรงเรยี น
จากการนําเสนองานของท้ัง 23 โรงเรียนเก่ียวกับการจัดสวัสดิการท่ีเหมาะสมสําหรับเด็กใน

โรงเรียนสามารถสรุปเปน็ ภาพรวมไดด้ ังน้ี
1. การบรกิ ารด้านสุขภาพจติ
เน่ืองจากนักเรียนส่วนใหญ่ของแต่ละโรงเรียนประสบปัญหาด้านอารมณ์ สภาพจิตใจ ซ่ึงอาจมี

เหตุมาจากการเรียน สภาพแวดล้อม หรือแม้แต่ความกดดันของตัวเอง ดังน้ันจึงควรมีการบริการ
ดา้ นสุขภาพจติ โดยมนี กั จติ วทิ ยาหรอื จิตแพทย์ในการให้คําปรึกษาแก่นกั เรียนและครู

2. การบรกิ ารงานสังคมสงเคราะห์ในโรงเรียน
เป็นการให้ความช่วยเหลือนักเรียนในการให้คําปรึกษาท่ีเก่ียวกับข้อกังวลทางอารมณ์ จิตใจและ
พฤติกรรม อีกท้ังนักสังคมสงเคราะห์จะเป็นผู้ประสานงานระหว่างบ้าน โรงเรียนและชุมชนในการ
ให้บรกิ ารแกน่ กั เรยี น
3. การจดั สวสั ดกิ ารด้านการเงนิ
เน่ืองจากแต่ละโรงเรียนจะมีนักเรียนท่ีมีฐานะ ความพร้อมทางด้านการเงินท่ีแตกต่างกัน ดังน้ัน
การจัดสวัสดกิ ารดา้ นการเงินถือเป็นการจัดตง้ั กองทนุ เพ่ือส่งเสรมิ การศึกษาให้กบั นกั เรยี น
4. สวสั ดิการสําหรบั เด็กพิเศษ
เน่ืองจากเด็กพิเศษมักมีความต้องการท่ีมากกว่าเด็กท่ัวไปดังน้ัน การจัดสวัสดิการสําหรับเด็ก
พิเศษถือเป็นสวัสดิการข้ันพื้นฐานท่ี เด็กพิเศษพึงได้รับ อีกท้ังการมี จัดแผนการเรียนในรูปแบบท่ีมี
ความเหมาะสมใหก้ บั เดก็ ท่มี คี วามพิเศษไดเ้ รียนรว่ มกับเพื่อนๆ

บทบาทนักสังคมสงเคราะห์
1. นกั สังคมสงเคราะห์ให้การช่วยเหลือเกย่ี วกับขอ้ กังวลท้งั จิตใจ พฤตกิ รรม
2. นกั สังคมสงเคราะห์ให้การสนับสนุนพฤตกิ รรมเชิงบวก
3. การใหค้ าํ ปรึกษาและบําบดั เป็นรายบุคคลและกลุ่ม
4. นักสังคมสงเคราะห์เป็นตัวกลางในการประสานงานระหว่างบ้าน โรงเรียนและชุมชนในการ
ให้บรกิ ารแกน่ ักเรียนท้งั ทางตรงและทางอ้อม
5. นกั สังคมสงเคราะห์ส่งเสรมิ ให้นักเรยี นประสบความสําเรจ็ ทง้ั ด้านวชิ าการและดา้ นสังคม
6. นักสังคมสงเคราะห์ทํางานร่วมกับทีมสหวิชาชีพท้ังภายในและภายนอกโรงเรียน เพ่ือหา
แนวทางในการจดั สวสั ดกิ าร กจิ กรรมและบริการแก่นักเรียน

62

วิชา สค.362 นโยบายและสวสั ดิการการศึกษาสําหรับเด็กพิเศษ Section 810001 อาจารยผ์ สู้ อน ผศ.ดร.ป่ ินหทัย หนนู วล
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์ ภาคการเรียนท่ี 2 ปกี ารศึกษา 2563

7. นักสังคมสงเคราะห์จะเป็นผ้จู ดั การประชมุ ผู้ปกครอง
8. นักสังคมสงเคราะห์จะประเมินสภาพร่างกาย จิตใจและพัฒนาการของนกั เรยี น

จากข้อมูลท้ังหมดน้ีเป็นการสรุปบทเรียนในการออกแบบสวัสดิการโรงเรียนท้ัง 23 โรงเรียน
ตามความเข้าใจของตนเองในขณะท่ฟี งั การนําเสนองานและจากขอ้ มลู ในเอกสารบางส่วน

63

วิชา สค.362 นโยบายและสวสั ดกิ ารการศึกษาสําหรับเดก็ พิเศษ Section 810001 อาจารยผ์ สู้ อน ผศ.ดร.ป่ ินหทยั หนนู วล
คณะสังคมสงเคราะหศ์ าสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ภาคการเรียนท่ี 2 ปกี ารศึกษา 2563

นชิ านนั ท์ เปยี สัมประทวน 6105680604

สรปุ บทเรยี นรู้ : การออกแบบสวสั ดกิ ารทางการศึกษาในโรงเรยี น

การออกแบบสวัสดิการทางการศึ กษาในโรงเรียนน้ันเป็นส่ิ งท่ีสํ าคัญมากต่อการพั ฒนา
ศักยภาพ ทักษะ และความรู้ของเด็ก เพราะการศึกษาเป็นส่วนหน่ึงท่ีทุกคนควรท่ีจะได้รับอย่างเท่า
เ ที ย ม กั น ซ่ึ ง แ ต่ ล ะ โ ร ง เ รี ย น น้ั น ก็ ค ว ร ท่ี จ ะ มี รู ป แ บ บ ข อ ง ส วั ส ดิ ก า ร ท า ง ก า ร ศึ ก ษ า ท่ี ค ร อ บ ค ลุ ม แ ล ะ
เหมาะสมกับเด็กเพื่อให้เด็กได้รับการศึกษาท่ีดีและท่ัวถึงทุกพ้ืนท่ีโดยอยู่ในมาตรฐานเดียวกัน ไม่ขาด
ตกบกพร่อง หรือมีผู้ใดถูกละเลยจากระบบการศึกษา จากการรับฟงั และศึกษาเพิ่มเติมเก่ียวกับการ
ออกแบบสวัสดิการการศึกษาในโรงเรียนแล้วน้ัน ทําให้เห็นถึงมุมมองต่าง ๆของระบบสวัสดิการทาง
การศึกษาในโรงเรียนของเด็กในประเทศไทยว่ามีรูปแบบเป็นอย่างไรบ้าง โดยแต่ละโรงเรียนน้ันก็มีท้ัง
ความเหมือนและความแตกต่างของสวัสดิการทางการศึกษา สวัสดิการดังกล่าวอาจเกิดข้ึนมาเพื่อ
รองรับความต้องการของเด็กหรือเกิดจากการท่ีโรงเรียนน้ันเล็งเห็นว่าสวัสดิการดังกล่าวเป็น
สวัสดิการท่ีครอบคลุมและเหมาะสมกับเด็กภายในโรงเรียนของตน แต่บางสวัสดิการท่ีโรงเรียน
เล็งเห็นว่ามีความครอบคลุมและเหมาะสมกับเด็กภายในโรงเรียนน้ันอาจจะไม่ตรงตามความต้องการ
ของเด็กหรืออาจจะไม่ครอบคลุมมากเพียงพอซ่ึงส่งผลให้เด็กภายในโรงเรียนไม่ได้รับการศึกษาท่ีดี
และมีประสิทธิภาพเท่าท่ีควร เน่ืองจากได้รับฟงั และศึกษาเพ่ิมเติมเก่ียวกับกรณีศึกษาโรงเรียนท้ัง 23
โรงเรียนทําให้มองเห็นความหลากหลายไม่ว่าจะเป็นระดับการศึกษา รูปแบบของโรงเรียน รูปแบบการ
เรียนการสอน และรูปแบบกิจกรรม บริการ สวัสดิการของโรงเรียนน้ัน ๆ โดยมีประเด็นท่ีน่าสนใจ
ดงั น้ี

1.) สวัสดกิ ารสําหรับเด็กพิเศษ
จากกรณีศึกษาน้ันมีโรงเรียนท่ีรับเด็กพิเศษเข้าศึกษาร่วมกับเด็กปกติซ่ึงเป็นส่วนท่ีมีความ
น่าสนใจเป็นอย่างมากในด้านสวัสดิการทางการศึกษาภายในโรงเรียนท่ีเด็กพิเศษสมควรจะ
ได้รับ เพื่อให้เกิดความเท่าเทียมทางการศึกษาระหว่างเด็กปกติและเด็กพิเศษ และเพ่ือให้เด็ก
พิเศษน้ันได้รับการศึกษาท่ีดี มีประสิทธิภาพ รวมถึงมีความเหมาะสมกับตนเอง ในประเด็นน้ี
เราจะได้เห็นรูปแบบสวัสดิการต่าง ๆ สําหรับเด็กพิเศษซ่ึงจัดทําข้ึนเพ่ือตอบสนองความ
ต้องการของเด็ก อาทิ ห้องเรียนสําหรับเด็กพิเศษ การจัดสภาพแวดล้อมให้เอ้ืออํานวยต่อ
การดําเนินชีวิตภายในโรงเรียนของเด็กพิเศษ เป็นต้น ซ่ึงมีท้ังโรงเรียนท่ีมีการจัดสวัสดิการ
ดังกล่าวให้แก่เด็กพิเศษและโรงเรียนท่ีมีการรับเด็กพิเศษเข้ามาศึกษาร่วมกับเด็กปกติแต่ไม่มี
การจัดสรรสวัสดิการท่ีเหมาะสมสํ าหรับเด็กพิ เศษยังคงเป็นการจัดรูปแบบสวัสดิการทาง
การศึกษาสําหรับเด็กปกติดังเดิมซ่ึงรูปแบบดังกล่าวอาจจะส่งผลให้เด็กพิเศษน้ันไม่สามารถ
เรียนรู้ได้อย่างมีประสิทธิภาพเท่าท่ีควรเน่ืองจากสภาพแวดล้อมภายในโรงเรียนและการ
จัดการเรียนการสอนไม่เหมาะสมกับเด็ก เราจึงต้องมีการตระหนักถึงสวัสดิการทางการศึกษา
ในโรงเรียนสําหรับเด็กพิเศษเช่นเดียวกันกับเด็กปกติเพ่ือให้เกิดความเท่าเทียมทางการศึกษา
โดยเฉพาะการจัดรูปแบบการเรียนการสอนให้เหมาะสมซ่ึงทางโรงเรียนควรท่ีจะมีความรู้ ความ

64

วิชา สค.362 นโยบายและสวสั ดิการการศึกษาสําหรับเดก็ พิเศษ Section 810001 อาจารย์ผสู้ อน ผศ.ดร.ป่ นิ หทยั หนนู วล
คณะสังคมสงเคราะหศ์ าสตร์ มหาวทิ ยาลัยธรรมศาสตร์ ภาคการเรยี นที่ 2 ปีการศึกษา 2563

เข้าใจ และทักษะเก่ียวกับพัฒนาการและรูปแบบของเด็กพิเศษเบ้ืองต้นเพื่อให้สามารถนํา
ความรู้ ความเข้าใจ และทักษะดังกล่าวมาปรับใช้ให้เข้ากับรูปแบบการเรียนการสอนของ
ตนเองได้
2.) บริการหรือกจิ กรรมนันทนาการ
บริการหรือกิจกรรมนันทนาการก็ถือว่าเป็นส่ิงท่ีหน่ึงท่ีมีความสําคัญต่อพัฒนาการทางด้าน
การเรียนรู้ของเด็ก เพราะเป็นส่วนท่ีช่วยให้เด็กน้ันได้ผ่อนคลายจากการเรียนการสอนอีกท้ัง
ยังทําให้เด็กได้เรียนรู้สิ่งใหม่ ๆ ทักษะใหม่ ๆ ผ่านรูปแบบของบริการหรือกิจกรรมนันทนาการ
รวมถึงช่วยให้เด็กสามารถค้นหาตนเอง มีปฏิสัมพันธ์ระหว่างตนเองกับผู้อ่ืนอีกด้วย จาก
ก ร ณี ศึ ก ษ า โ ร ง เ รี ย น น้ั น ทํ า ใ ห้ สั ง เ ก ต เ ห็ น ไ ด้ ถึ ง ค ว า ม ห ล า ก ห ล า ย ข อ ง รู ป แ บ บ บ ริ ก า ร ห รื อ
กิจกรรมนันทนาการท่ีโรงเรียนได้จัดข้ึนเพ่ือนักเรียนและบุคลากรภายในโรงเรียนของตนเอง
ไม่ว่าจะเป็นช่ัวโมงชมรม การจัดกิจกรรมวันสําคัญต่าง ๆ ของโลก และการเข้าค่ายเพื่อ
เรียนรู้เพิ่มเติมนอกเหนือจากการเรียนเพียงแค่ในโรงเรียน โดยส่วนน้ีทางโรงเรียนอาจจะ
ปรับเปล่ียนบางส่วนเพ่ือให้เหมาะสมกับเด็กมากย่ิงข้ึน คือ การให้เด็กมีส่วนร่วมในการ
จัดบริการหรือกิจกรรมนันทนาการร่วมกับโรงเรียนผ่านการทําแบบสอบถามภายในโรงเรียน
ว่าเด็กน้ันมีความต้องการเก่ียวกับบริการหรือกิจกรรมนันทนาการในรูปแบบใด อาทิ ช่ัวโมง
ชมรมสามารถเลือกการเรียนรู้ตามความสนใจของเด็กได้หรือไม่ ไม่ใช่เพียงแค่ชมรมตามท่ี
โรงเรียนได้มีการจัดต้ังไว้ให้ข้างต้น เพ่ือให้เด็กได้เรียนรู้ในด้านท่ีตนเองมีความสนใจและอยาก
ศึกษาเพิ่มเตมิ มากยง่ิ ข้นึ
3.) การจดั รปู แบบการเรยี นการสอน
จากกรณีศึกษาโรงเรียนท้ัง 23 โรงเรียนน้ันสังเกตได้ว่ารูปแบบการเรียนการสอนมีท้ัง
รูปแบบท่ีคล้ายคลึงและแตกต่างกันออกไป ซ่ึงรูปแบบท่ีแตกต่างกันออกไปน้ันทําให้ระบบ
การศึกษาไม่ได้ครอบคลุมและท่ัวถึงทุกพื้นท่ีเท่าท่ีควร เร่ืองสายการเรียนถือว่าเป็นเร่ืองหน่ึงท่ี
ทําให้สังเกตได้ถึงรูปแบบการจัดการเรียนการสอนของแต่ละโรงเรียนท่ีไม่เหมือนกัน กล่าวคือ
บางโรงเรียนน้ันมีเพียงแค่การเรียนการสอนของสายการเรียนวิทย์-คณิต หรือ ศิลป์-
คํานวณ เพียงแค่น้ัน แต่บางโรงเรียนกลับมีสายการเรียนให้นักเรียนเลิอกเข้ารับการศึกษาได้
อย่างหลากหลายมากกว่า ซ่ึงทําให้เห็นถึงการเข้าถึงรูปแบบการศึกษาท่ีไม่ท่ัวถึงมากเพียงพอ
ทุกโรงเรียนควรมีการจัดรูปแบบสายการเรียนให้มีความคล้ายคลึงกันและครอบคลุมทุกความ
ต้องการของเด็ก เพ่ือให้เด็กทุกคนสามารถเข้ารับการศึกษาใกล้บ้านของตนเองได้ไม่ต้อง
เดินทางไปศึกษาในโรงเรียนท่ีห่างไกลจากบ้านเพียงเพราะโรงเรียนใกล้บ้านไม่ตรงตามความ
ต้องการทางการศึกษาของตนเอง และทําให้เด็กทุกคนได้รับการศึกษาอย่างเท่าเทียมกันมาก
ย่งิ ข้นึ

65

วชิ า สค.362 นโยบายและสวสั ดกิ ารการศึกษาสําหรับเดก็ พิเศษ Section 810001 อาจารยผ์ สู้ อน ผศ.ดร.ป่ ินหทยั หนนู วล
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ภาคการเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2563

4.) การปฏบิ ตั งิ านของบคุ ลากรภายในโรงเรยี น
บุคลากรภายในโรงเรียนหรือคุณครูน้ัน เป็นส่วนสําคัญในการพัฒนาศักยภาพและพัฒนาการ
ด้านการเรียนรู้ของเด็ก เพราะเป็นผู้ท่ีทําการถ่ายทอดองค์ความรู้ต่าง ๆ ทักษะต่าง ๆ ท้ังท่ี
ต้องใช้ในการดําเนินชีวิตและการศึกษาต่อของเด็ก การทํางานของคุณครูจึงเป็นประเด็นท่ีมี
ความน่าสนใจเป็นอย่างมากโดยเฉพาะเร่ืองความเข้าใจเก่ียวกับความต้องการของเด็กว่าเด็ก
น้ันต้องการท่ีจะเรียนรู้ส่ิงใด และเหมาะสมท่ีจะเรียนรู้ในรูปแบบใดถึงจะสามารถทําให้เด็กได้รับ
ความรู้และประโยชน์สูงสุดจากการสอนของตนเอง อีกท้ังยังมีในส่วนของการให้คําปรึกษา
เพ่ิมเติมกับเด็กเม่ือเกิดปัญหาท่ีเด็กไม่สามารถแก้ไขได้ด้วยตนเอง จากกรณีศึกษาน้ันทําให้
สังเกตได้ว่ามีการให้บริการท่ีเก่ียวข้องกับเร่ืองน้ีอยู่เช่นเดียวกัน คือ บริการแนะแนว การแนะ
แนวน้ันบางโรงเรียนมีการใช้ครูแนะแนวเป็นผู้ท่ีคําปรึกษาแก่นักเรียนเม่ือนักเรียนต้องการการ
ช้ีแนะแนวทางในเร่ืองต่าง ๆ แต่บางโรงเรียนก็ใช้ครูท่ีปรึกษาเป็นผู้ท่ีรับหน้าท่ีในการแนะ
แนวทางให้แก่เด็ก ซ่ึงการปฏิบัติงานดังกล่าวน้ันบางส่วนอาจจะไม่ค่อยครอบคลุมมาก
เพียงพอเน่ืองจากครูท่ีปรึกษาหรือครูแนะแนวบางโรงเรียนปฏิบัติหน้าท่ีในการสอนรายวิชาอ่ืน
ด้วย ทําให้เม่ือเด็กต้องการเข้ารับการบริการน้ันกลับไม่มีผู้ท่ีให้คําปรึกษาแก่ตนเอง เราจึงควร
ตระหนักถึงการปฏิบัติงานในส่วนน้ีให้ครอบคลุมและมีประสิทธิภาพมากย่ิงข้ึนเพ่ือให้เม่ือเด็ก
เกิดปัญหาจะได้สามารถขอคําแนะนําในการแก้ไขปัญหาท่ีเกิดข้ึนได้ นอกจากน้ันยังมีในส่วน
ของเร่ืองการเย่ียมบ้าน ซ่ึงเป็นอีกสิ่งท่ีถือว่าทุกโรงเรียนน้ันแทบจะมีเหมือนกันแต่การเย่ียม
บ้านดังกล่าวน้ันกลับไม่มีประสิทธิภาพเท่าท่ีควร เน่ืองจากบุคลากรภายในโรงเรียนหรือคุณครู
ผู้ทําการลงพื้ นท่ีเย่ียมบ้านน้ันไม่มีความรู้ความเข้าใจเก่ียวกับวิธีการเย่ียมบ้านว่าควรจะมี
รูปแบบเป็นอย่างไรและควรท่ีจะปฏิบัติการอย่างไร โดยในส่วนน้ีอาจจะต้องมีการศึกษาทักษะ
การเย่ียมบ้านเพ่ิมเติมเพ่ือให้การเย่ียมบ้านของทุกโรงเรียนน้ันเป็นไปอย่างมีแบบแผน มีชุด
ข้อมูลท่ีครบถ้วน และสามารถประเมินเด็กและครอบครัวของเด็กได้ว่าเป็นอย่างไรบ้าง ซ่ึงจะ
ช่วยให้เม่ือมีปัญหาเก่ียวกับเด็กเราจะสามารถแก้ไขปัญหาดังกล่าวได้อย่างทันท่วงที ไม่ขาด
ตกบกพร่อง หรอื ไมม่ ีเด็กถกู ละเลยจากการดูแลของโรงเรยี น

จากการรับฟังและศึกษาเพิ่ มเติมทําให้ทราบว่า นักสังคมสงเคราะห์เป็นบทบาทท่ีมี
ความสําคัญอย่างมากในการพัฒนาและออกแบบสวัสดิการทางการศึกษาในโรงเรียน อีกท้ังยัง
สามารถปรับเปล่ียนรูปแบบการทํางานให้เข้ากับโรงเรียนได้หลายรูปแบบเพื่ อให้การทํางานด้าน
สวัสดิการทางการศึกษาสําหรับเด็กน้ันมีความครอบคลุมและเหมาะสมกับเด็กมากย่ิงข้ึน โดยนัก
สังคมสงเคราะห์ทางการศึกษาเป็นได้ท้ังผู้ท่ีทําการประสานงานกับโรงเรียนและหน่วยงานท่ีเกี่ยวข้อง
เพื่อทําการแก้ไขปัญหาท่ีเกิดข้ึนภายในโรงเรียนหรือเพ่ิมเติมสวัสดิการทางการศึกษาภายในโรงเรียน
ตามความเหมาะสม นอกจากน้ันยังมีบทบาทในการให้คําปรึกษาแก่นักเรียนและบุคลากรภายใน
โรงเรียนเก่ียวกับปัญหาท่ีเกิดข้ึนรวมท้ังช่วยเหลือในการแก้ไขปัญหาดังกล่าวอีกด้วย บทบาทของนัก
สังคมสงเคราะห์ยังไม่หมดเพียงเท่าน้ียังคงมีในเร่ืองการจัดรูปแบบกิจกรรมต่าง ๆ ท่ีเหมาะสมกับ

66

วชิ า สค.362 นโยบายและสวสั ดิการการศึกษาสําหรบั เด็กพิเศษ Section 810001 อาจารยผ์ ู้สอน ผศ.ดร.ป่ ินหทยั หนนู วล
คณะสังคมสงเคราะหศ์ าสตร์ มหาวทิ ยาลยั ธรรมศาสตร์ ภาคการเรยี นที่ 2 ปกี ารศึกษา 2563

เด็กให้แก่โรงเรียนเพ่ือให้โรงเรียนสามารถนํารูปแบบกิจกรรมดังกล่าวไปใช้งานหรือนําไปต่อยอดเพื่อ
ทํากิจกรรมอ่ืน ๆ เพ่ิมเติมได้อีกด้วย นักสังคมสงเคราะห์จึงถือว่าเป็นส่วนหน่ึงท่ีไม่ควรขาดหายไปใน
การจัดสวัสดิการทางการศึกษาหรือพัฒนารูปแบบสวัสดิการต่าง ๆ โรงเรียนควรท่ีจะมีการจัดสรร
นักสั งคมสงเคราะห์เพื่ อลงพื้ นท่ีทําการประเมินโรงเรียนเพ่ื อจะได้สามารถรับรู้ได้ว่าโรงเรียนของ
ตนเองน้ันขาดตกบกพร่องในเร่ืองของสวัสดิการในส่วนใดบ้าง นอกจากน้ันยังมีการประเมิน
สภาพแวดล้อมโรงเรียนโดยนักสังคมสงเคราะห์อีกด้วยว่าเหมาะสมกับเด็กและบุคลากรภายใน
โรงเรียนหรือไม่ เพ่ือให้โรงเรียนดังกล่าวมีสวัสดิการท่ีครอบคลุมความต้องการและเหมาะสมกับเด็ก
รวมถึงการปฏิบัติงานด้านการศึกษาและระบบการศึกษาท่ีมีประสิทธิภาพเพราะได้รับการประเมินและ
การแกไ้ ขปญั หาด้วยวิธที ่ถี ูกตอ้ ง ไม่ขาดตกบกพรอ่ ง มสี ่วนทถ่ี ูกละเลยหรอื ถกู มองขา้ มไปได้

67

วิชา สค.362 นโยบายและสวัสดิการการศึกษาสําหรบั เด็กพิเศษ Section 810001 อาจารยผ์ ้สู อน ผศ.ดร.ป่ นิ หทัย หนูนวล
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ภาคการเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2563

รม่ ฉัตร โนรี 6105680844

สรปุ บทเรยี นรู้การออกแบบสวสั ดกิ ารในโรงเรียน

หลังจากท่ีได้รับฟังการนําเสนอเน้ือหาเก่ียวกับสถานการณ์ปัญหา การจัดบริการ
กิจกรรม รวมไปถึงการออกแบบงานสวัสดิการภายในโรงเรียนท่ีเพ่ือนได้นํามาแลกเปล่ียนท้ัง 23
กรณีศึกษาแล้วน้ัน ทําให้เห็นถึงกระบวนการและรูปแบบการทํางานของหน่วยต่าง ๆ ท่ีมีหน้าท่ีในการ
ทํางานกับกลุ่มเป้าหมายได้ดีย่ิงข้ึน รวมถึงสามารถมองเห็นความพร้อม และผลสําเร็จของแผนงาน
ท่ีได้มีการจัดทํากับเด็กในหลายกลุ่มด้วยกัน ไม่ว่าจะเป็นการทํางานกับเด็กในวัยก่อนเรียน หรือเด็กใน
วัยเรียนเองก็ตาม ซ่ึงสรุปได้ว่า งานสวัสดิการภายในโรงเรียนของประเทศไทยน้ัน ยังคงมีหลายส่วน
ท่ีไม่ตอบโจทย์การทํางานกับเด็กท่ีได้เข้าสู่กระบวนการการศึกษาอยู่มาก โดยสามารถดูได้จาก
ตัวอย่างของสถานการณ์ปญั หาท่เี กดิ ขน้ึ กับเดก็ ใน 3 กล่มุ ใหญ่ๆ คอื

1. เดก็ ในวยั กอ่ นเรียนหรอื ระดบั ปฐมวัย
เด็กท่ีอยู่ในระดับปฐมวัย หรือวัยก่อนเรียน มีอายุอยู่ในช่วงระหว่าง 3-6 ปี ซ่ึงถือว่าเป็นวัยท่ีมี

ความสําคัญในเร่ืองของพัฒนาการในด้านต่าง ๆ เป็นอย่างมาก ไม่ว่าจะเป็นท้ังทางด้านร่างกาย
อารมณ์ การสื่อสาร ภาษา กลา้ มเนอ้ื มดั เลก็ ตา่ ง ๆ การเคล่อื นไหว หรือการช่วยเหลือตนเอง ซ่งึ หาก
ได้รับการดูแลเอาใจใส่ และมีการเล้ียงดูอย่างถูกต้องเหมาะสมน้ัน ก็จะสามารถทําให้เด็กมีพัฒนาการ
ท่ดี ี และสามารถเติบโตขน้ึ ไดอ้ ย่างมีความครบถว้ นสมบรู ณ์

ซ่ึงในสถานการณ์ของประเทศไทย จากตัวอย่างกรณีศึกษาการจัดสวัสดิการของซินท่ีได้มี
การหยิบยกเร่ืองราวของศูนย์พัฒนาเด็กเล็กบ้านตลาดเขตมานําเสนอน้ัน หรือโรงเรียนอ่ืน ๆ ท่ีได้มี
การเปิดสอนในระดับช้ันปฐมวัยอย่างโรงเรียนพญาไทเองก็ตามน้ัน จะเห็นได้ถึงมุมมองของท้ัง
ครอบครัวหรือชุมชนของเด็กท่ีมีต่อศูนย์พัฒนาหรือโรงเรียนอนุบาลว่าเป็นเพียงสถานท่ีรับฝากเล้ียง
ในช่วงท่ีพ่อแม่ผู้ปกครองหรือครอบครัวจะต้องออกไปทํางาน ซ่ึงทําให้เด็กไม่มีผู้ดูแลในระยะเวลาน้ัน
ทางบ้านจึงอาจทําการฝากความหวังให้แก่ทางโรงเรียน เพ่ือให้เป็นตัวช่วยในการดูแลบุตรหลานของ
ตนในขณะท่ีตนไม่มีเวลาน่ันเอง ซ่ึงหากมองในส่วนของโรงเรียนอนุบาล การส่งบุตรหลานเข้าเรียน
น้ันก็ถือว่าเป็นเร่ืองท่ีดี เน่ืองจากจะได้เป็นการเตรียมความพร้อมให้แก่เด็กสําหรับการใช้ชีวิตในร้ัว
โรงเรียน หรือได้เรียนรู้การใช้ชีวิตกับผู้อ่ืนหรือเด็กในวัยเดียวกัน เม่ือจะต้องเติบโตและได้เข้าเรียนใน
ระดับประถมศึกษาต่อไป แต่สําหรับเด็กในวัยก่อนอนุบาล หากทางบ้านมีแนวคิดการฝากเล้ียงมาก
เกินไป ก็อาจเป็นเหตุท่ีทําให้เด็กห่างเหินจากพ่อแม่หรือครอบครัวท่ีแท้จริงได้ เน่ืองจากเด็กในวัยน้ี
มักจะต้องการความรักความเอาใจใส่จากสมาชิกในครอบครัวของตนเองเป็นอย่างมาก แต่ท้ังน้ี ก็
ไม่ได้มีเจตนาท่ีจะกล่าวหาว่า การฝากเด็กเล็กเข้าศูนย์พัฒนาเด็กน้ันเป็นเร่ืองท่ีไม่ควรทํา เน่ืองจากใน
กรณีศึกษาท่ีเพื่อนยกมา ก็ทําให้เห็นถึงความพร้อมในการดูแลเด็กขอองศูนย์พัฒนาเช่นกัน ซ่ึง
ค่อนข้างมีความเหมาะสม ท้ังในด้านกิจกรรมท่ีมีส่วนช่วยให้เด็กได้มีการพัฒนาอย่างรอบด้าน ไม่ว่าจะ
เป็นกิจกรรมท่ีกระตุ้นให้เกิดการเรียนรู้ จินตนาการ หรือกิจกรรมการเล่นต่าง ๆ ท่ีช่วยในพัฒนาการ
ของร่างกาย อีกท้ัง ครอบครัวบางครอบครัวก็ไม่สามารถท่ีจะเล้ียงดูบุตรหลานเองได้จริงๆ ดังน้ัน
นอกเหนือไปจากการทํางานในส่วนของการช่วยในเร่ืองพัฒนาการของเด็กแล้ว การทํางานกับชุมชน

68

วิชา สค.362 นโยบายและสวสั ดิการการศึกษาสําหรับเดก็ พิเศษ Section 810001 อาจารยผ์ ้สู อน ผศ.ดร.ป่ นิ หทัย หนูนวล
คณะสังคมสงเคราะหศ์ าสตร์ มหาวทิ ยาลัยธรรมศาสตร์ ภาคการเรียนท่ี 2 ปกี ารศึกษา 2563

หรือครอบครัวของเด็กเองจึงเป็นสิ่งท่ีมีความสําคัญมากไม่แพ้กัน เน่ืองจากครอบครัวน้ันก็เป็น
สถาบันแรกท่ีเด็กจะต้องพบเจอ และมีความใกล้ชิดกับเด็กท่ีสุด รวมถึงมีหน้าท่ีสําคัญในการอบรม
เล้ียงดูเพื่อทําให้เขาเติบโตได้เป็นอย่างดีและมีความพร้อมในท้ังด้านสุขภาพกาย สุขภาพจิตใจ
และการเขา้ สังคม

2. ระดบั ประถมศึกษา
สําหรับเด็กในระดับประถมศึกษาปีท่ี 1 - 6 เป็นเด็กมีอายุอยู่ในช่วง 7 - 12 ปี ซ่ึงเป็นวัยท่ีการ

พัฒนาของกล้ามเน้ือมีความพัฒนามากย่ิงข้ึนกว่าเด็กในวัยอนุบาล เด็กในวัยน้ีมักจะต้องการการเล่น
การออกกําลัง รวมไปถึงการสังคมของเด็กก็ขยายใหญ่มากย่ิงข้ึน อีกท้ังในเร่ืองของการเรียนรู้ก็ยัง
มีความสําคัญมากข้ึนอีกด้วย เน่ืองจากเด็กจะต้องมีการพัฒนาในส่วนกระบวนการคิด วิเคราะห์
และสังเคราะห์ และยงั ต้องได้เรียนรู้การมีพฤติกรรมท่ถี ูกต้องเหมาะสมด้วย

แต่ท้ังน้ี จากสถานการณ์ภายในโรงเรียนท่ีเพ่ือนหลายคนได้หยิบมาพู ด รวมถึงโรงเรียนของ
ปันเองด้วยน้ัน ก็ยังคงมองเห็นถึงภาพการทํางาน การจัดสวัสดิการ บริการ และกิจกรรม ท่ียังคง
เป็นปัญหาและไม่ก่อให้เกิดการพัฒนาแก่เด็กอยู่มากในหลายโรงเรียน โดยเฉพาะอย่างย่ิง โรงเรียนท่ี
มีความพิเศษ เช่น การอยู่ในชุมชนชาติพันธ์ุ ซ่ึงทําให้การทํางานกับเด็กอาจมีความยากลําบากมาก
ย่ิงข้ึน อย่างเช่นในโรงเรียนบ้านประจัน จ.ปัตตานี ท่ีสันได้หยิบยกมานําเหนอน้ัน ก็ทําให้เห็นถึง
ข้อจํากัดในการมอบกระบวนการศึกษาให้แก่เด็กในวัยน้ีได้อย่างเห็นได้ชัด ไม่ว่าจะเป็น ทัศนคติจาก
ครอบครัวในเร่ืองของการส่งเข้าเรียนเน่ืองจากเร่ืองของความแตกต่างทางด้านภาษาและวัฒนธรรม
ซ่ึงอาจทําให้เด็กสูญเสียโอกาสทางการศึกษาตามท่ีควรจะได้รับไป นอกจากน้ันยังมีมิติด้านครอบครัว
ในมุมอ่ืน ๆ อีกด้วย เช่น ในหลายๆ ครอบครัวท่ีได้มีการส่งเด็กเข้าสู่ระบบการศึกษาน้ัน มักอาศัยอยู่
กับปู่ย่าตายาย หรือเป็นในลักษณะของครอบครัวเล้ียงเด่ียวหรือครอบครัวข้ามรุ่น ทําให้เด็กขาดการ
ดูแลเอาใจใส่จากพ่อและแม่ ซ่ึงอาจส่งผลต่อการแสดงพฤติกรรมท่ีไม่เหมาะสมของเด็กได้ในอนาคต
เช่น การไม่ส่งงาน หรือการไม่สนใจเรียน อันเน่ืองมาจากปัญหาความผูกพันในครอบครัว หรือใน
กรณีท่ีทางบ้านจําเป็นจะต้องไปทํางานต่างถ่ินซ่ึงทําให้เด็กจะต้องย้ายถ่ินฐานบ่อยก็เป็นอีกปัจจัยหน่ึง
ทเ่ี ปน็ ปัญหาต่อการพัฒนาของเดก็ ในชว่ งวัยนไ้ี ด้เชน่ เดยี วกัน

3. ระดบั มธั ยมศึกษา
ในระดับมัธยมน้ัน เป็นช่วงวัยท่ีเด็กได้มีการเติบโตและเร่ิมก้าวเข้าสู่การเป็นวัยรุ่น ซ่ึงเป็นช่วงท่ี

เด็กสามารถเก็บเก่ียวประสบการณ์ชีวิตได้เป็นอย่างดี เน่ืองจากเป็นวัยท่ีการรับรู้ในด้านต่าง ๆ มีการ
พัฒนาอย่างเต็มท่ีมากข้ึนแล้ว ไม่ว่าจะเป็นการรู้จักผิดชอบช่ัวดี มีเข้าใจในเหตุการณ์ต่าง ๆ ได้อย่าง
ลกึ ซ้งึ ขน้ึ รวมไปถงึ การเรยี นรู้และความรดู้ ้วยตนเองในเรอ่ื งต่าง ๆ ทง้ั ในบทเรียนและนอกบทเรยี น

โดยสําหรับในหลายโรงเรียน ไม่เว้นแม้กระท่ังโรงเรียนท่ีปันเคยศึกษาจริงเม่ือตอนสมัยมัธยม
เองน้ัน การจัดแผนการเรียน หรืองานกิจกรรมบางอย่าง ก็มักมุ่งเน้นให้เด็กได้เกิดความรู้แค่ในส่วน
ของการเป็นวิชาการ โดยเฉพาะเร่ืองของวิทยาศาสตร์ และคณิตศาสตร์ ซ่ึงอาจเป็นปัญหาสําคัญท่ี
ทําให้เด็กไม่ได้เกิดการพั ฒนาอย่างแท้จริงในกระบวนการเรียนรู้ในด้านอ่ืน ๆ ท่ีตนสนใจ เช่น
ด้านศิลปะ ดนตรี กีฬา หรือกิจกรรมนัทนาการอ่ืน ๆท่ีเด็กมีความถนัดและต้องการท่ีจะเรียนรู้
อย่างเช่น ตัวอย่างจากโรงเรียนสตรีนนทบุรีท่ีจ๋าได้เป็นคนนําเสนอ ก็ทําให้เห็นถึงภาพการทํางานท่ี
เน้นเพียงแต่ด้านวิชาการ ซ่ึงทําให้เด็กท่ีมีความถนัดในด้านอ่ืน ๆ ถูกละเลยความสนใจไป อีกท้ังการท่ี

69

วชิ า สค.362 นโยบายและสวสั ดิการการศึกษาสําหรบั เด็กพิเศษ Section 810001 อาจารยผ์ ู้สอน ผศ.ดร.ป่ ินหทยั หนูนวล
คณะสังคมสงเคราะหศ์ าสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ภาคการเรยี นท่ี 2 ปีการศึกษา 2563

โรงเรียนของจ๋าน้ันมีสายการเรียนท่ัวไปท่ีเป็นสายการเรียนพิเศษท่ีไม่ได้มีการเน้นวิชาการอย่างวิชา
วิทย์หรือคณิตมากนัก ก็ทําให้เด็กท่ีสมัครใจจะเรียนในสายช้ันน้ี ถูกเหยียดหรือถูกมองไม่ดีไป
ซ่งึ เป็นปญั หาท่ยี งั คงสามารถพบเจอไดม้ ากในหลายโรงเรียน ทง้ั ทค่ี วามจรงิ แลว้ การสนับสนุนให้เดก็
ได้ทําในส่ิงท่ีตนเองถนัด จะทําให้เด็กได้มีการถูกเติมเต็มในส่ิงท่ีตนเองสนใจ อีกท้ังยังไม่ก่อให้เกิด
ความเครียด ความกดดัน หรือการแข่งขันระหว่างนักเรียนกันเองในเร่ืองเรียนมากเกินไป ซ่ึงจะทําให้
เกิดผลเสียต่อทง้ั สุขภาพกาย และสุขภาพใจของเด็กน่นั เอง

จากการจําแนกให้เห็นถึงสถานการณ์การทํางานในกระบวนการจัดการศึกษาของเด็กใน 3
กลุ่มท่ีได้เข้าสู่ระบบการศึกษาตามข้างต้นแล้วน้ัน ก็สามารถทําให้เข้าใจถึงประเด็นปัญหาท่ียังคง
ส่งผลกระทบต่อการทํางานในส่วนของการพั ฒนากระบวนการการจัดการศึกษาให้แก่เด็กได้
ซ่ึงเกิดข้ึนในหลายมิติด้วยกัน โดยสําหรับแนวทางในการจัดการ แก้ไข หรือการผลักดันสวัสดิการ
รวมถึงนโยบายให้แก่เด็กก็สามารถท่ีจะจําแนกประเภทเพ่ือให้มองเห็นภาพได้อย่างชัดเจนมากย่ิงข้ึน
ไดใ้ น 3 มติ ดิ ว้ ยกนั ดังน้ี

1. มิตขิ องครอบครวั
ครอบครัวน้ัน ถือเป็นหน่วยเล็ก ๆ หน่วยแรก ท่ีมีความสําคัญต่อกระบวนการพัฒนาเด็กเป็น

อย่างมาก แต่สําหรับสิ่งท่ียังคงก่อให้เกิดปัญหาเป็นประเด็นสําคัญท่ีสุด คือการดูแลเอาใจใส่
การให้ความสนใจ และรูปแบบการเล้ียงดูของพ่อแม่ เน่ืองจากหากเด็กได้รับการเติมเต็มอย่าง
เหมาะสมต้งั แตใ่ นตอนยงั เปน็ ทารก กจ็ ะทาํ ให้เดก็ สามารถเตบิ โตข้นึ อยา่ งสมบูรณ์ครบถว้ น อกี ท้งั การ
จดั สรรเวลาให้กับเดก็ ก็เปน็ ส่ิงจําเป็น เชน่ เร่อื งการใหเ้ วลาในการอบรมเลย้ี งดู เพราะจะทาํ ให้เกดิ ความ
ผูกพัน และมีความเข้าใจในตัวเด็กมากข้ึน นอกจากน้ัน ความคาดหวังของผู้ปกครองต่ออนาคตของ
เด็กก็เป็นส่ิงท่ีกระทบต่อเด็กเป็นอย่างมาก ซ่ึงอาจก่อให้เกิดความเครียดในการเรียนหนังสือ
หรือความตึงเครียดในความสัมพันธ์ของคนในบ้านได้ ดังน้ัน การลดความเครียด หรือความกดดัน
ของการเรียนหนังสือลง แล้วหันมาสนใจความรู้สึก หรือความต้องการของเด็กมากข้ึน ก็จะทําให้เด็ก
มีความกล้าท่ีจะเปิดเผยความชอบ และสามารถท่ีจะทําให้เขาได้พัฒนาศักยภาพของตนเองได้อย่าง
เต็มท่ีในอนาคต เน่ืองจากส่วนตัวมองว่าการสนับสนุนของพ่อแม่ผู้ปกครองจะเป็นสิ่งท่ีทําให้เด็กเกิด
การพัฒนาไดอ้ ย่างเต็มท่มี ากท่สี ุดน่นั เอง

2. มิตขิ องโรงเรียน
นอกจากครอบครัวท่ีเป็นสถาบันแรกในการทําหน้าท่ีอบรมสั่งสอนเด็กแล้ว โรงเรียนหรือศูนย์

พัฒนาก็เป็นอีกหน่วยหน่ึงท่ีมีความสําคัญในการช่วยเสริมสร้างพัฒนาการของเด็กเป็นสถาบันหลัก
ด้วย แต่ท้ังน้ี รูปแบบการจัดการเรียนการสอนรวมไปถึงสวัสดิการของทางโรงเรียนในหลาย ๆ
แห่งน้ัน ยังคงไม่ตอบสนองความต้องการ และไม่ทําให้เกิดประโยชน์ในด้านการพัฒนาศักยภาพของ
เด็กได้อย่างแท้จริง บางส่วนก็เป็นการเน้นให้เกิดความรู้หรือทักษะในด้านวิชาการเพียงเท่าน้ัน
แต่กลับมองข้ามความสําคัญของความเป็นปัจเจกบุคคลบนพื้นฐานความแตกต่างหรือความถนัดของ
เด็กไป เช่น ในกิจกรรมชุมนุมชมรมในหลายโรงเรียน ก็เป็นส่ิงท่ีโรงเรียนได้มีการจัดเตรียมไว้ให้
อีกท้ังยังมีคะแนนตามหลักสูตร ซ่ึงก็ไม่ตรงกับความสนใจของเด็ก ทําให้เด็กไม่สามารถท่ีจะผ่อน
คลายกับการทํากิจกรรมในส่วนน้ีได้ ดังน้ัน จึงควรท่ีจะให้เด็กได้มีส่วนร่วมในการออกแบบสวัสดิการ
หรือรูปแบบกิจกรรมในส่วนน้ีให้มากข้ึน ก็จะทําให้เด็กสามารถท่ีจะเข้าถึงได้อย่างเต็มใจและมีความ

70

วชิ า สค.362 นโยบายและสวสั ดิการการศึกษาสําหรับเดก็ พิเศษ Section 810001 อาจารยผ์ ูส้ อน ผศ.ดร.ป่ นิ หทยั หนูนวล
คณะสังคมสงเคราะหศ์ าสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ภาคการเรยี นที่ 2 ปกี ารศึกษา 2563

พร้อมท่ีจะรับสวัสดิการบริการและกิจกรรมท่ีมีมากข้ึน อีกท้ัง โรงเรียนในปัจจุบัน ได้มีการมุ่งเน้นให้
นักเรียนปฏิบัติตนบนความเป็นอัตลักษณ์เดียวกันท้ังโรงเรียน ซ่ึงอาจเป็นส่ิงท่ีทําให้เกิดการละเมิด
สิทธิของผู้เรียนได้ ไม่ว่าจะเป็นท้ังทางร่างกายหรือทรัพย์สิน หากทางโรงเรียนสามารถมีมาตราการท่ี
จะช่วยให้ลดความเข้มข้นของกฎระเบียบลงสักนิด หรือสามารถท่ีจะหาจุดประณีประนอมระหว่างกันได้
ก็จะทําให้สถานการณ์การอยู่ร่วมกันของสมาชิกในสังคมโรงเรียน ท้ังครู บุคลากร รวมไปถึงนักเรียน
มีความสุขในการใช้ชวี ิตมากยง่ิ ขน้ึ

น อ ก เ ห นื อ ไ ป จ า ก น้ั น ก ร ณี ข อ ง ค ว า ม เ ป็ น ปั จ เ จ ก บุ ค ค ล ก็ ยั ง มี ใ น เ ร่ื อ ง ข อ ง ศ า ส น า
หรือในบางโรงเรียนท่ีมีการเปิดรับเด็กท่ีมีความบกพร่องด้านต่าง ๆ ด้วย อย่างโรงเรียนพญาไทเอง
ก็ถือเป็นความท้าทายในกระบวนการจัดสวัสดิการอีกด้วย ท้ังในเร่ืองของการจัดสวัสดิการและการ
เรียนการสอนท่ีเหมาะสมให้แก่นักเรียน เน่ืองจากว่า ในเร่ืองของศาสนายังคงพบว่าในโรงเรียนท่ีมี
จํานวนนักเรียนท่ีนับถือศาสนาใดศาสนาหน่ึงเป็นจํานวนมาก โดยมีศาสนาอ่ืนอยู่เป็นกลุ่มน้อย
ก็จะทําให้ศาสนาอ่ืนในโรงเรียนน้ันถูกมองข้าม หรือเหมารวมให้เป็นหน่ึงเดียวกันไปหมด ซ่ึงควรท่ีจะ
จัดสรรพ้ืนท่ีหรือกิจกรรมท่ีสามารถทําให้คนกลุ่มน้อยในโรงเรียนได้ถูกรวมเข้าในการจัดกิจกรรมด้วย
อีกท้ังในเร่ืองของนักเรียนท่ีมีความบกพร่องในด้านต่าง ๆ การจัดการเรียนร่วมอาจไม่ส่งผลให้เด็ก
ได้รับการพัฒนาอย่างเหมาะสม เน่ืองจากข้อจํากัดในด้านต่าง ๆ ซ่ึงโรงเรียน จึงมีส่วนสําคัญในการ
ท่ีจะจัดสวัสดิการเพ่ือช่วยเหลือเด็กพิเศษน้ีโดยเฉพาะ เพ่ือทําให้การเรียนการสอนน้ัน สามารถช่วยให้
เดก็ ในกลุม่ นไ้ี ดเ้ ข้าใจเน้อื หา หรอื รับรใู้ นบทเรยี นเท่าทันกับเพื่อนทม่ี คี วามเป็นปกติ

3. มิติด้านชุมชนและสังคม
ชุ ม ช น แ ล ะ สั ง ค ม ก็ มี ส่ ว น ใ น ก า ร ช่ ว ย เ ห ลื อ ด้ า น ก า ร จั ด ร ะ บ บ ก า ร ศึ ก ษ า ใ น โ ร ง เ รี ย น เ ช่ น กั น

ไม่ว่าจะเป็นในส่วนของการระดมทุนส่งมอบเงินเพื่อช่วยส่งเสริมในด้านต่าง ๆ หรือสําหรับในด้าน
ทัศนคติต่อการจัดการศึกษาเองก็มีส่วนต่อการเข้าเรียนของเด็ก เน่ืองจากในบางชุมชน ก็อาจมี
ความคิดท่ีเหมือนกันๆ ว่าการส่งบุตรหลานเข้าเรียนน้ันไม่ได้เป็นส่ิงจําเป็น ซ่ึงทําให้การศึกษาถูก
ลดทอนความสําคัญลงในชุมชนน้ัน ๆ ดังน้ันการท่ีจะผลักดันให้สมาชิกในชุมชนและสังคมได้มองเห็น
ถึงความสําคัญของการศึกษาจึงเป็นประเด็นหลักท่ีจะต้องมีการช่วยผลักดันให้เกิดข้ึน เพื่อช่วยให้
เด็กไดถ้ ูกรวมเข้าในระบบการศึกษา และไดร้ ับการศึกษาขน้ั พ้ืนฐานตามแบบท่คี วรจะไดน้ น่ั เอง
บทบาทหนา้ ท่ขี องนักสังคม

หลังจากท่ีได้มีการนําเสนอแลกเปล่ียนถึงประเด็นความสําคัญของการทํางานสังคมสงเคราะห์
กับเด็กแล้วน้ัน ก็ทําให้สามารถท่ีจะมองเห็นถึงภาพการทํางานสังคมสงเคราะห์ในงานสวัสดิการ
การศึกษาในโรงเรียนได้อย่างชัดเจนมากย่ิงข้ึน โดยบทบาทหลักๆ ท่ีนักสังคมมีต่อการจัดบริการ
สวัสดิการ และกิจกรรมในโรงเรียนน้ัน คือการท่ีจะต้องเข้าไปมีส่วนช่วยในการสอดส่องดูแลความ
เรียบร้อยภายในโรงเรียน เพื่อดูความผิดปกติต่าง ๆ ท่ีอาจจะทําให้เกิดเป็นปัญหาข้ีนได้ในอนาคต
เช่น ความขัดแย้ง หรือพฤติกรรมของเด็ก หากในกรณีท่ีพบก็สามารถท่ีจะเข้าจัดการได้อย่าง
ทันท่วงที นอกจากน้ันก็ยังทําหน้าท่ีในการช่วยไกล่เกล่ียปัญหาระหว่างครูกับนักเรียน เช่น ในเร่ือง
ของกฎระเบียบหรือการลงโทษท่ีอาจมีความรุนแรงมากเกินกว่าเหตุ เพื่อทําให้ทุกคนสามารถท่ีจะอยู่
ร่วมกันได้โดยไม่เกิดปัญหาข้ึน อีกท้ังยังมีส่วนช่วยในการเสนอความคิดเห็น เพื่อการปรับปรุงรูปแบบ
การจัดการเรียนการสอนสําหรับเด็ก ให้มีความครอบคลุม รวมถึงให้มีประสิทธิภาพและประสิทธิผล

71

วิชา สค.362 นโยบายและสวสั ดกิ ารการศึกษาสําหรบั เดก็ พิเศษ Section 810001 อาจารย์ผู้สอน ผศ.ดร.ป่ ินหทยั หนูนวล
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ภาคการเรยี นที่ 2 ปีการศึกษา 2563

สามารถตอบโจทย์การพัฒนาของเด็กได้อย่างเต็มท่ี บนพื้นฐานของความแตกต่างและความเป็น
ปัจเจกบุคคลของมนุษย์ เพ่ือไม่ทําให้นักเรียนเกิดความตึงเครียดในการเรียนมากเกินไป อันจะทําให้
สุขภาพกายและจิตเสื่อมเสีย ซ่ึงหากในโรงเรียนใดท่ีมีความตึงเครียดสูงและเป็นเหตุให้สร้างความ
กดดันให้แก่นักเรียนน้ัน นักสังคมก็สามารถท่ีจะเข้าไปทําหน้าท่ีในส่วนของการให้ความช่วยเหลือเพื่อ
บรรเทาความเครียดน้ันได้ โดยเป็นการให้การพู ดคุย หรือการให้คําปรึกษา ท่ีนอกเหนือไปมากกว่าใน
เร่ืองของการเรียนท่ีครูแนะแนวส่วนมากทํา แต่เป็นการให้คําปรึกษาในทางสุขภาพจิต เพื่อช่วยให้
นั ก เ รี ย น ไ ด้ ส า ม า ร ถ ร ะ บ า ย ค ว า ม ใ น ใ จ กั บ ผู้ ท่ี มี ป ร ะ ส บ ก า ร ณ์ ก า ร ทํ า ง า น ใ น ด้ า น น้ี อ ย่ า ง นั ก สั ง ค ม
ซ่ึงจะเป็นส่วนท่ีทําให้นักเรียนเกิดความไว้วางใจมากย่ิงข้ึน อันจะทําให้สามารถทําความเข้าใจเด็กได้ดี
ย่งิ ขน้ึ

บทบาทหน้าท่ีของนักสังคมน้ี อาจไม่จําเป็นท่ีจะต้องถูกบรรจุลงในการเป็นลูกจ้างของ
โรงเรียนก็ได้ แต่นักสังคมท่ีทํางานกับโรงเรียนน้ัน จะต้องสามารถเข้าถึงการทํางานในโรงเรียนได้
หรือสามารถท่ีจะเข้าถึงนักเรียนของโรงเรียนได้ ท้ังน้ีก็อันเน่ืองมากจากในหลายๆ ปัจจัยด้วยกัน
เช่น ปัจจัยด้านงบประมาณในการจ้างลูกจ้างของทางโรงเรียนเอง การผลักดันของนโยบายใน
ประเทศของภาครัฐ รวมไปถึงจํานวนนักสังคมท่ีทํางานกับโรงเรียนเองก็มีจํานวนไม่เพียงพอมากนัก
แต่ท้ังน้ีหากนักสังคมได้มีการถูกบรรจุเข้าในโรงเรียนน้ัน ก็สามารถท่ีจะทําให้การทํางานสังคม
สงเคราะห์เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพมากย่ิงข้ึน อีกท้ังยังสามารถท่ีจะช่วยแบ่งเบาภาระของครูในการ
ทํางานในส่วนท่ีครูในบางหมวด ไม่สามารถท่ีจะเข้าใจถึงกระบวนการทํางานได้อย่างแท้จริงอย่างท่ีนัก
สังคมสามารถทําได้

แหลง่ ทม่ี าของขอ้ มลู

เอกสารประกอบการนําเสนอ เร่ืองการออกแบบงานสวัสดิการการศึกษาของศูนย์พัฒนาเด็ก
เล็กบ้านตลาดเขต จดั ทาํ โดยนางสาวศศิกานต์ โคว้ วิลยั แสง (ซนิ )

เอกสารประกอบการนําเสนอ เร่ืองการออกแบบงานสวัสดิการการศึกษาของโรงเรียนบ้าน
ประจนั จัดทําโดยนายธวชั ชยั กลู หลัก (สัน)

เอกสารประกอบการนําเสนอ เร่ืองการออกแบบงานสวัสดิการการศึกษาของโรงเรียนสตรี
นนทบรุ ี จัดทําโดยนางสาวฐิตาพร แอนกาํ โภชน์ (จ๋า)

72

วิชา สค.362 นโยบายและสวัสดิการการศึกษาสําหรับเด็กพิเศษ Section 810001 อาจารยผ์ ูส้ อน ผศ.ดร.ป่ ินหทยั หนูนวล
คณะสังคมสงเคราะหศ์ าสตร์ มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์ ภาคการเรยี นที่ 2 ปกี ารศึกษา 2563

ศศิภา แยม้ บุบผา 6105680919

สรุปบทเรียนรู้ : การออกแบบสวัสดิการการศึกษาในโรงเรยี น (กรณศี ึกษา 23 โรงเรียน)

จากการฟงั การพรีเซนต์และศึกษาการออกแบบสวัสดิการการศึกษาของเพื่อนร่วมช้ันเรียน
รวมถึงของตนเอง ทาํ ให้สามารถสรุปประเดน็ สวัสดกิ ารท่นี ่าสนใจของโรงเรยี นตา่ ง ๆ ไดด้ งั น้ี

ประเด็นสวัสดิการสุขภาพ โรงเรียนส่วนมากจะมีการจัดสวัสดิการทางด้านสุขภาพพ้ืนฐาน
ให้กับนักเรียน เช่น ประกันสุขภาพ ประกันอุบัติเหตุ กิจกรรมตรวจร่างกาย ห้องพยาบาล
ซ่ึงค่อนข้างมีความครอบคลุมเหมาะสมในด้านบริการสุขภาพทางกาย และมีโรงเรียนบางส่วนท่ีไม่มี
การจัดสวัสดิการทางด้านสุขภาพท่ีเหมาะสมครอบคลุมตามหลักพื้นฐาน เช่น บางโรงเรียนมี
สวัสดิการสุขภาพให้เพียงประกันอุบัติเหตุเท่าน้ัน ในส่วนประเด็นท่ีน่าสนใจคือ โรงเรียนส่วนมากมีการ
จัดสวัสดิการหรือบริการสุขภาพในส่วนของสุขภาพกายค่อนข้างมีความครอบคลุมและเหมาะสม
แต่ยังไม่มีการจัดบริการสุขภาพทางจิตให้กับนักเรียน ซ่ึงสวนทางกับสถานการณ์ปัญหาด้าน
สุขภาพจิตของนักเรียนส่วนใหญ่ท่ีมีจํานวนเพ่ิมมากข้ึน โดยเฉพาะกับโรงเรียนท่ีมีอัตราการแข่งขัน
หรือความกดดันสูง ซ่ึงผู้นําเสนอหลายคนก็ได้เล็งเห็นถึงประเด็นดังกล่าวจึงได้มีการเสนอให้มีการ
จัดบริการทางด้านสุขภาพจิต เช่น การให้การปรึกษาโดยนักสังคมสงเคราะห์ หรือการเข้ารับบริการ
ด้านจิตวิทยาโดยนักจิตวิทยาโดยตรง ควรมีการส่งเสริมความรู้ความเข้าใจเก่ียวกับการจัดการ
อารมณ์ ความเครยี ดสะสมรวมไปถงึ การสังเกตตนเอง

ประเด็นสวัสดิการทางการเงิน ในส่วนใหญ่ทางโรงเรียนจะมีทุนการศึกษาสําหรับนักเรียนท่ีมี
ความยากจน หรือขาดแคลนทุนทรัพย์ และในบางโรงเรียนจะมีทุนการศึกษาสําหรับเด็กในกรณตี ่าง ๆ
เช่น เด็กเรียนดี สร้างช่ือเสียงให้ทางโรงเรียน เป็นต้น จํานวนทุนของทางโรงเรียนจะข้ึนอยู่กับ
งบประมาณและการสนับสนุนจากหน่วยงานภาครัฐ และ เอกชน รวมถึงชุมชน ทําให้ในโรงเรียนขนาด
เล็กหรือโรงเรียนในพื้นท่ีต่างจังหวัดบางโรงเรียนจะประสบปัญหาในเรอ่ื งทุนสนับสนุนและงบประมาณ
ของโรงเรียน ผู้นําเสนอหลายคนท่ีนําเสนอประเด็นดังกล่าวจึงมีการเสนอแนะให้ทางโรงเรียนมีการ
จัดทํากองทุนสําหรับการศึกษาของนักเรียน และในส่วนของงบประมาณของโรงเรียน มีการแนะให้มี
การประสานงานกับหนว่ ยงานรฐั ทเ่ี ก่ยี วข้อง

ประเด็นสวัสดิการนันทนาการ สวัสดิการนันทนาการพ้ืนฐานของโรงเรียนส่วนใหญ่ค่อนข้าง
มีความคล้ายคลึงกัน เช่น กิจกรรมทัศนศึกษานอกสถานท่ี กิจกรรมชุมนุมชมรม ค่ายลูกเสือ
ห้องสมุด สถานท่ีพักผ่อนหย่อนใจ เป็นต้น แต่ในบางโรงเรียนท่ีเพื่อนนําเสนอมายังมีกิจกรรมในด้าน
นันทนาการท่ีน้อยและมีการเน้นไปในทางวิชาการมากกว่าจึงทําให้นักเรียนเกิดความเครียดได้เน่ืองจาก
ไม่มีนันทนาการเข้ามาผ่อนคลาย และมีการเสนอว่าควรมีการส่งเสริมกิจกรรมนันทนาการตามวัย
เช่น ในเด็กเล็กก็จะเป็นกิจกรรมทฝ่ี กึ พัฒนาการช่วงวยั ในวัยรุ่นจะเป็นกิจกรรมทส่ี ่งเสริมกระบวนการ
คิด สติปัญญา และอารมณ์ และควรมีการจัดสวัสดิการทางด้านนันทนาการและด้านวิชาการให้มี
ความสมดุลกนั เพ่ือใหเ้ ดก็ นกั เรยี นสามารถพัฒนาท้งั IQและEQไปพรอ้ ม ๆ กนั อยา่ งมีประสิทธภิ าพ

73

วชิ า สค.362 นโยบายและสวสั ดิการการศึกษาสําหรับเด็กพิเศษ Section 810001 อาจารย์ผู้สอน ผศ.ดร.ป่ นิ หทัย หนนู วล
คณะสังคมสงเคราะหศ์ าสตร์ มหาวทิ ยาลยั ธรรมศาสตร์ ภาคการเรยี นท่ี 2 ปกี ารศึกษา 2563

ประเด็นสวัสดิการด้านวิชาการ มีหลากหลายโรงเรียนท่ีมีการผลักดันและสนับสนุนในด้าน
วิชาการเป็นหลัก โดยมีการจัดสวัสดิการในรูปแบบของแผนการเรียนต่าง ๆ อุปกรณ์การเรียนการ
สอน การบูรณาการในรูปแบบต่าง ๆ เช่น การบูรณาการแบบพหุวิทยาการ การบูรณาการแบบสห
วิทยาการ และการบูรณาการภายในวิชา รวมไปถึงการจัดกิจกรรมส่งเสริมทักษะทางด้านวิชาการต่าง
ๆ ซ่ึงจากการผลักดันและมุ่งเน้นทางด้านวิชาการท่ีมากเกินไปของหลากโรงเรียนทําให้นักเรียนอาจ
เกิดความเครียดและปัญหาการแบ่งเวลาไม่เหมาะสม อย่างเช่นในโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาน้อมเกล้า
ท่ีมีปรัชญาในความเป็นเลิศทางวิชาการและคุณธรรม จึงทําให้ทางโรงเรียนมีรูปแบบการเรียนการ
สอนและการจัดกิจกรรมท่ีมีความเป็นวิชาการสูงและมีการแข่งขันภายในและภายนอกโรงเรียนเป็น
จํานวนมาก รวมถึงโรงเรียนกรณีศึกษาอ่ืน ๆก็มีบริบทปัญหาท่ีคล้ายคลึงกัน ประเด็นการเสนอแนะท่ี
น่ า ส น ใ จ มี ห ล า ก ห ล า ย ป ร ะ เ ด็ น เ ช่ น มี ก า ร พั ฒ น า ทั ก ษ ะ ท า ง ด้ า น วิ ช า ก า ร ค ว บ คู่ ไ ป กั บ
ทักษะทางด้านอ่ืน ๆ และมีการส่งเสริมให้มีกิจกรรมทางด้านนันทนาการและเสริมทักษะความสามารถ
แต่ละบุคคลของเด็ก และควรมีการนําการเรียนการสอนแบบ Active Learningเข้ามาใช้ในการเรียน
การสอนเพ่ือเสริมสร้างความรู้ความเข้าใจ ทักษะการคิด วิเคราะห์ ความกล้าแสดงออก และสร้าง
พ้ืนท่หี อ้ งเรยี นท่มี บี รรยากาศทางบวกเหมาะกับการเรยี นรแู้ ละการพัฒนาตนเอง

ประเด็นบริการแนะแนว โรงเรียนส่วนใหญ่จะมีการจัดต้ังห้องแนะแนวเพื่อให้บริการแก่
นักเรียนท่ีประสบปัญหาในด้านต่าง ๆ เช่น ความเครียด ค่าเทอม ปัญหาครอบครัว โดยจะมีคุณครู
ประจําการณ์ท่ีห้องแนะแนวเพ่ือให้คําปรึกษา และในหลายโรงเรียนมีการจัดหลักสูตรวิชาแนะแนวเข้าใน
แผนการเรียน โดยจะเป็นวิชาท่ีมุ่งพัฒนาผู้เรียนในด้านต่าง ๆให้สมดุลกัน มีการแนะแนวการศึกษา
การเรียนต่อ อาชีพ รวมถึงมีการทดสอบในด้านต่าง ๆด้วย ซ่ึงจากการรวบรวมประเด็นดังกล่าวจาก
ท้ัง23โรงเรียนพบว่า เกือบทุกโรงเรียนจะพบประเด็นปัญหาในเร่ืองการท่ีคุณครูแนะแนวไม่มี
ประสิทธิภาพหรือความถนัดเฉพาะด้านในการให้การปรึกษาหรือจัดการปัญหาต่าง ๆ ของนักเรียนได้
ดังน้ันจึงมีการเสนอว่าควรมีการเพิ่ มบทบาทของนักสั งคมสงเคราะห์เข้าไปในส่ วนของการให้การ
ปรึกษาหรือการแก้ไขปัญหา รวมถึงการติดต่อประสานงาน และการจัดการรายกรณี เพื่อให้นักเรียน
ไดร้ ับบรกิ ารทเ่ี หมาะสมและได้รับบริการท่มี ปี ระสิทธภิ าพ

ประเด็นการเย่ียมบ้าน ในส่วนของประเด็นน้ีมีความน่าสนใจว่า แทบทุกโรงเรียนจะมีการเย่ียม
บ้านโดยคุณครูท่ีปรึกษาของนักเรียนในทุกภาคการศึกษา แต่จากการนําเสนอพบว่าในการลงพ้ืนท่ี
เย่ียมบ้านของคุณครูท่ีปรึกษามักจะเป็นไปในรูปแบบของการสุ่ม และเน่ืองด้วยปัจจัยหลายอย่างทําให้
การเย่ียมบ้านในแต่ละคร้ังเป็นไปในทางท่ีไม่เกิดการนํามาต่อยอดหรือแก้ไขปัญหาใด ๆ เน่ืองจาก
คุณครูอาจจะไม่ได้มีการอบรมหรือเข้าใจจุดมุ่งหมายของการเย่ียมบ้านหรือด้วยข้อจํากัดหลายๆอย่าง
ผู้นําเสนอหลายคนจึงมีการเสนอว่า ควรมีการอบรมคุณครูท่ีได้รับมอบหมาย มีการกําหนดเกณฑ์การ
เย่ียมบ้านให้ชัดเจนและมีมุ่งเน้นในการสํารวจเก็บข้อมูลของนักเรียนเพื่อจะสามารถนําไปจัดสวัสดิการ
ท่ีเหมาะสมตาอไปในกรณีท่ีต้องการความช่วยเหลือ หรือควรมีนักสังคมสงเคราะห์ประจําโรงเรียนเป็น
ผู้ทําการลงพื้ นท่ีเย่ียมบ้านเพื่ อให้สามารถสํารวจและวิเคราะห์ประเด็นปัญหาในด้านต่าง ๆ
ของนักเรียนได้

74

วชิ า สค.362 นโยบายและสวสั ดิการการศึกษาสําหรับเด็กพิเศษ Section 810001 อาจารยผ์ สู้ อน ผศ.ดร.ป่ ินหทัย หนนู วล
คณะสังคมสงเคราะหศ์ าสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ภาคการเรยี นที่ 2 ปกี ารศึกษา 2563

ประเด็นเด็กพิ เศษหรือเด็กท่ีมีความบกพร่องทางด้านต่าง ๆ จากการนําเสนอมีบาง
โรงเรียนได้นําเสนอในประเด็นของสวัสดิการของเด็กพิเศษหรือเด็กท่ีมีความบกพร่องทางด้านต่าง ๆ
โดยทางโรงเรียนได้มีการจัดสวัสดิการในรูปแบบของอุปกรณ์อํานวยความสะดวกรูปแบบต่าง ๆ
เช่น ลิฟต์ขนส่ง ทางลาด และสวัสดิการคูปองการศึกษาสําหรับเด็กพิเศษ เป็นต้น แต่อีกหลาย
โรงเรียนอาจจะยังไม่มีการจัดสวัสดิการรองรับในส่วนน้ีส่วนหน่ึงมาจากปัญหาทางด้านความพร้อม
งบประมาณ และจํานวนนักเรียนพิเศษ จึงทําให้มีการเสนอแนะว่าควรมีการสนับสนุนให้โรงเรียนน้ันมี
การอํานวยความสะดวกให้กับนักเรียนท่ีมีความพิเศษและความบกพร่องในรูปแบบต่าง ๆให้สามารถใช้
ชีวิตในโรงเรียนได้อย่างสะดวกและมีความสุข และนอกจากน้ันมีการเสนอให้มีการจัดแผนการสอน
เฉพาะบุคคลสําหรับนักเรียนพิเศษและมีการสร้างความรู้ความเข้าใจและสร้างสัมพันธภาพท่ีดีระหว่าง
เดก็ พิเศษ เพื่อนรว่ มช้นั และคุณครู เพื่อให้สามารถเรยี นรว่ มกนั ได้อย่างมคี วามสุขและมีประสิทธิภาพ

ใ น ส่ ว น ข อ ง บ ท บ า ท ข อ ง นั ก สั ง ค ม ส ง เ ค ร า ะ ห์ ใ น โ ร ง เ รี ย น ใ น ง า น ส วั ส ดิ ก า ร ก า ร ศึ ก ษ า
จากการศึกษาการเสนอบทบาทนักสังคมสงเคราะห์ในงานสวัสดิการทางการศึกษาของเพื่อนร่วมช้ัน
เรียนท้ัง22คนรวมถึงตนเอง สามารถสรุปประเด็นได้ว่า บทบาทนักสังคมสงเคราะห์ในโรงเรียนควร
เป็นไปในบทบาทของ

บทบาทผู้จัดสวัสดิการ นักสังคมสงเคราะห์จะมีบทบาทในการเป็นผู้ร่วมออกแบบสวัสดิการ
ร่วมกับบุคลากรท่ีเก่ียวข้องโดยคํานึงถึงประโยชน์ของผู้เรียนเป็นหลัก และต้องมีการจัดสวัสดิการ
พื้นฐานในดา้ นตา่ ง ๆใหเ้ หมาะสมและส่งเสรมิ ให้เกิดสวสั ดกิ ารทเ่ี ป็นประโยชน์กับตัวนักเรยี น

บทบาทผู้ประสานงานหน่วยงานท่ีเก่ียวข้อง ในการหาบุคลากรท่ีมีความเช่ียวชาญในสห
วิชาชีพต่าง ๆเพื่อเข้ามามีส่วนร่วมในการจัดสวัสดิการหรือดําเนินงานร่วมกัน และเพื่อทําให้การ
ดําเนินงานในกระบวนการข้ันตอนต่าง ๆเป็นไปอย่างราบร่ืนและเป็นระบบระเบียบ ทําให้การจัด
สวัสดิการหรือการให้การช่วยเหลอื เปน็ ไปอย่างมปี ระสิทธภิ าพและได้ผลลัพธ์ท่เี ป็นบวกกบั นักเรยี น

บทบาทผู้ให้การปรึกษาแก่นักเรียนและบุคลากรภายในโรงเรียน ท้ังในด้านอารมณ์และจิตใจ
รวมถึงข้อกังวลใจและปัญหาต่าง ๆท่ีเผชิญอยู่ โดยนําเอาทักษะความรู้ทางวิชาชีพและการให้การ
ปรึกษามาใช้ในการให้การปรึกษาแก่นักเรียนและบุคลากรภายในโรงเรียน เพ่ือให้สามารถมองเห็น
ปัญหา สะทอ้ นปญั หา และสามารถจดั การกับปัญหาได้ดว้ ยตนเอง

บทบาทผู้สร้างสัมพั นธภาพ ส่งเสริมให้บุคลากรและนักเรียนมีความเข้าใจในกันและกัน
ลดช่องว่างระหว่างคุณครู นักเรียน รวมไปถึงผู้ปกครองอีกด้วย โดยการสร้างสัมพันธภาพสามารถ
ทําได้ผ่านตัวกิจกรรมต่าง ๆท่ีออกแบบมาเพื่อให้นักเรียน คุณครู และผู้ปกครองได้มีปฏิสัมพันธ์กัน
มกี ารตอบโต้และพูดคยุ แลกเปลย่ี น รับฟงั ซง่ึ กันและกนั ซ่งึ จะทําให้เกดิ ความเช่อื ใจและสบายใจขน้ึ ได้

บทบาทคนกลางระหว่าง นักเรียน บุคลากร ครอบครัว และชุมชน ในการเสริมสร้างความรู้
ความเข้าใจ และเสริมสร้างสัมพันธภาพท่ีดี นอกจากน้ันยังเป็นคนกลางในการประสานระหว่าง
นักเรียน บุคลากร ครอบครัวและชุมชน ในการวางแผนออกแบบสวัสดิการ กิจกรรม หรือแผนการ
ศึกษาร่วมกัน เพื่อให้ได้สวัสดิการบริการและกิจกรรมท่ีมีความเหมาะสมกับตัวนักเรียนโดยอาศัยความ
รว่ มมือของหลายฝา่ ย

75

วิชา สค.362 นโยบายและสวสั ดิการการศึกษาสําหรบั เด็กพิเศษ Section 810001 อาจารยผ์ ูส้ อน ผศ.ดร.ป่ นิ หทัย หนนู วล
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั ธรรมศาสตร์ ภาคการเรยี นท่ี 2 ปีการศึกษา 2563

บทบาทผู้จัดทําแผนกิจกรรม แผนการเรียนรู้ ท่ีส่งเสริมศักยภาพของนักเรียนและแก้ไข
ปัญหาร่วมกับผู้ท่ีมีความเก่ียวข้อง เช่น หน่วยงาน คุณครู ผู้บริหาร ผู้ปกครอง นักเรียน เป็นต้น
โดยคํานึงถึงความหลากหลายและความต้องการของเด็กนักเรียนเป็นหลัก โดยแผนกิจกรรมหรือ
แผนการเรียนรสู้ ามารถปรับเปลย่ี นได้ตามบริบทของโรงเรียนและเดก็ นกั เรยี น

บทบาทส่งเสริม คุ้มครอง และพิทักษ์สิทธิของนักเรียนในประเด็นปัญหาต่าง ๆ ท่ีเกิดข้ึน
ภายในโรงเรียนและภายนอกโรงเรียน เช่น ปัญหาการทะเลาะวิวาทภายในโรงเรียน ปัญหาการกล่ัน
แกลง้ ปัญหาการทาํ ร้ายร่างกายภายในครอบครวั เปน็ ตน้

บทบาทเย่ียมบ้าน นักสังคมสงเคราะห์จะมีการเย่ียมบ้านแทนคุณครูหรือร่วมกับคุณครู
โดยนําทักษะทางวิชาชีพมาใช้ในการสังเกต ประเมินสถานการณ์ปัญหา และติดตามผลในกรณีท่ีมีการ
ให้การช่วยเหลือหรือดูแลเป็นพิเศษ โดยจะต้องมีการกําหนดเกณฑ์และวัตถุประสงค์ของการเย่ียม
บา้ นใหช้ ดั เจนเพ่ือให้การเย่ยี มบา้ นแต่ละครง้ั เกดิ ประโยชนต์ อ่ ตวั นักเรยี น

จากการได้รับฟังและศึกษาสวัสดิการด้านต่าง ๆ สถานการณ์ปัญหาของแต่ละโรงเรียน
บริบทของโรงเรียนท้ัง23โรงเรียน และการเสนอแนะการจัดสวัสดิการของเพื่อนร่วมช้ันเรียน ทําให้
นักศึกษาต้ังข้อสังเกตว่า ท้ัง23โรงเรียนมีท้ังโรงเรียนท่ีมีบริบท สถานการณ์ปัญหาท่ีเหมือน
และแตกต่างกัน ท้ังโรงเรียนขนาดเล็ก ขนาดกลาง ขนาดใหญ่ โรงเรียนระดับช้ันท่ีแตกต่างกัน
พ้ืนท่ีท่ีแตกต่างกัน ล้วนส่งผลให้บริบทโรงเรียนและเด็กนักเรียนแต่ละโรงเรียนน้ันมีความแตกต่างกัน
ดังน้ันในการจัดสวัสดิการการศึกษาจําเป็นอย่างย่ิงท่ีจะต้องมีการออกแบบให้สอดคล้องกับบริบท
ส ถ า น ก า ร ณ์ ข อ ง โ ร ง เ รี ย น แ ต่ ล ะ โ ร ง เ รี ย น ท้ั ง ปั จ จั ย ภ า ย ใ น แ ล ะ ปั จ จั ย ภ า ย น อ ก โ ร ง เ รี ย น
ก า ร ท่ี ทุ ก โ ร ง เ รี ย น จั ด ส วั ส ดิ ก า ร ห รื อ ห ลั ก สู ต ร ก า ร เ รี ย น ก า ร ส อ น โ ด ย ไ ม่ คํ า นึ ง ถึ ง ค ว า ม แ ต ก ต่ า ง
หลากหลายของแต่ละโรงเรียนจะส่งผลให้การจัดสวัสดิการการศึกษาของแต่ละโรงเรียนไม่ก่อให้เกิด
ประโยชน์และประสิทธิภาพต่อการศึกษาของนักเรียนในโรงเรียน และบทบาทของนักสังคมสงเคราะห์
ในงานสวัสดิการการศึกษาน้ันถือเป็นบทบาทท่ีสําคัญเป็นอย่างมาก เน่ืองจากการจัดสวัสดิการ
การศึกษาควรคํานึงถึงปัจจัยท่ีหลากหลายของเด็ก มิติทางด้านต่าง ๆไม่ว่าจะเป็นทางสังคม
เศรษฐกิจ ครอบครัว และต้องอาศัยความหลากหลายของสหวิชาชีพต่าง ๆในการจัดสวัสดิการ
การศึกษาในด้านต่าง ๆ ข้ึนมาเพ่ือให้เกิดความครอบคลุมและตอบสนองกับความต้องการของผู้เรียน
มากท่ีสุด ซ่ึงจากบทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ท่ีกล่าวไปจะเห็นได้ว่านักสังคมสงเคราะห์มีบทบาทท่ี
มีความหลากหลายสามารถพลิกแพลงและปรับเปล่ียนได้ตามบริบทตามความเหมาะสม และยัง
สามารถเป็นผู้ประสานทรัพยากรท้ังภายในและภายนอกโรงเรียนเพ่ือให้การจัดสวัสดิการเป็นไปอย่าง
ราบรน่ื และเหมาะสมกับผเู้ รียนมากทส่ี ุด

76

วชิ า สค.362 นโยบายและสวัสดิการการศึกษาสําหรับเดก็ พิเศษ Section 810001 อาจารย์ผู้สอน ผศ.ดร.ป่ นิ หทัย หนนู วล
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์ ภาคการเรยี นที่ 2 ปกี ารศึกษา 2563

ศศิกานต์ โค้ววลิ ยั แสง 6105680927

โรงเรยี นมธั ยมปลาย ม.4 - ม.6 :
ขนาดใหญ่พิเศษ : ป่ นิ (โรงเรียนพิบูลวทิ ยาลัย จ.ลพบรุ )ี

โรงเรยี นมธั ยมต้น-ปลาย ม.1-ม.6 :
ขนาดใหญ่พิเศษ : ปิงปอง(โรงเรียนสุราษฎร์พิทยา จ.สุราษฎร์ธานี), แพร(โรงเรียนระยอง

วิทยาคม จ.ระยอง), แคร์(โรงเรียนสตรีพัทลุง จ.พัทลุง), กิฟท์(โรงเรียนปทุมเทพวิทยาคาร จ.
หนองคาย), จ๋า(โรงเรียนสตรีนนทบุรี จ.นนทบุรี), โบว์(โรงเรียนอุตรดิตถ์ จ.อุตรดิตถ์), เอม
(โรงเรียนปราจิณราษฎรอํารุง จ.ปราจีน), เพลง(โรงเรียนรัตนราษฎร์บํารุง จ.ราชบุรี), ลูกแก้ว
(โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษานอ้ มเกลา้ กรุงเทพฯ)

ขนาดใหญ่ : แพท(โรงเรียนตราษตระการคุณ จ.ตราด), อ๊อฟ(โรงเรียนสุราษฎร์ธานี จ.สุ
ราษฎรธ์ าน)ี

ขนาดกลาง : เบน(โรงเรียนท่าวังผาพิทยาคม จ.น่าน), ม่อน(โรงเรียนเฉลิมพระเกียรติสมเด็จ
พระศรีนครินทร์ จ.ระยอง)

โรงเรียนมัธยมปลาย-อนบุ าล อ.1 - ม.6 :
ขนาดใหญ่ : ฟร้อง (โรงเรยี นลาซาล กรุงเทพฯ)

โรงเรียนมัธยมต้น-อนบุ าล อ.1-ม.3 :
ขนาดเล็ก : แตงซ่ี (โรงเรยี นบ้านนา้ํ งาว จ.นา่ น), ปา่ น( โรงเรียนบ้านบิง จ.นครราชสีมา)

โรงเรียนประถม ป. 1 - ป.6 :
ขนาดกลาง : หยดนา้ํ (โรงเรียนบ้านปลายแหลม จ.สุราษฎรธ์ าน)ี
ขนาดเลก็ : เทยี น(โรงเรียนเทศบาล 4 สิทธิไชย์อุปถัมภ์ จ. สมุทรปราการ)

โรงเรียนประถม-อนบุ าล อ.1 - ป.6 :
ขนาดใหญ่ : สัน (โรงเรยี นบา้ นประจัน จ.ปัตตาน)ี , ปนั (โรงเรยี นพญาไท กรงุ เทพฯ)
ขนาดเลก็ : ปล๊กั (โรงเรียนบ้านไทยสามัคคี จ.หนองคาย)

ก่อนอนบุ าล :
ขนาดเลก็ : ซินน์ (ศูนยพ์ ัฒนาเด็กเล็กบา้ นตลาดเขต จ.กาญจนบรุ )ี

77

วิชา สค.362 นโยบายและสวสั ดกิ ารการศึกษาสําหรับเดก็ พิเศษ Section 810001 อาจารยผ์ สู้ อน ผศ.ดร.ป่ นิ หทยั หนูนวล
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์ ภาคการเรยี นท่ี 2 ปกี ารศึกษา 2563

สรุป
ในโรงเรียนมัธยม
สวัสดิการ สวัสดิการเรียนฟรี เย่ียมบ้าน ห้องพยาบาล ตรวจสุขภาพ ประกันภัย ติวข้อสอบ
เรียนซ่อมเสริม ทุนการศึกษาสําหรับเด็กเรียนดีและขาดแคลน ทุนท่ีให้ทุกปี ทุนกยศ. ห้องสมุด สนาม
กีฬา โรงอาหาร ธนาคารโรงเรียน ประกันอุบัติเหตุและให้ความรู้แก่นักเรียนด้านการขับข่ีรถจักยาน
ยนตใ์ หถ้ ูกกฎจลาจล ระบบเฮ้าส์ บรกิ ารดา้ นจติ วิทยา การช่วยเหลือในการใหค้ าํ ปรึกษา การดแู ลเร่อื ง
ยาเสพติดอย่างเข้มงวด อบรมภาษาอังกฤษ บริการคอมพิวเตอร์หลังเลิกเรียน ยืมหนังสือใน
ห้องสมุด ยืมอุปกรณ์กีฬาช่วงพักกลางวันและหลังเลิกเลิกเรียน ตู้กดน้ํา สหกรณ์โรงเรียน ท่ีจอด
รถจักรยานยนต์สําหรับนักเรียน สวนพักผ่อนหย่อนใจ บุคลากรทางด้านวิชาการเฉพาะด้าน ค่าย
พัฒนาพัฒนาทักษะทางวิชาการ โครงการแลกเปล่ียน บริการ PS school ซ่ึงเป็นระบบสําหรับการ
ลงเวลาเข้า-ออกโรงเรียนของนักเรียน,ระบบการแจ้งข่าวสารถึงผู้ปกครอง,ระบบความประพฤติของ
นักเรียน สวัสดิการหอพักสําหรับนักเรียน สวัสดิการด้านรถรับส่ง สวัสดิการด้านการปฐมพยาบาล
บตั รประกันสุขภาพ เคลือบฟลอู อไรด์

สวัสดิการสําหรับเด็กพิเศษ ทางลาดสําหรบั รถเขน็ ราวจบั ลิฟต์ภายในอาคาร
กิจกรรม ปฐมนิเทศ ประชุมผู้ปกครอง ส่งเสริมศีลธรรม กีฬาสี ทัศนศึกษา ค่าย ชุมนุม
ชมรม แนะแนว กิจกรรมสัปดาห์วิทยาศาสตร์ประจําปี กิจกรรมการแข่งขันกีฬาประเภทต่าง ๆ
งานมหกรรมวิชาการ กิจกรรมบริจาคโลหิต ว่ิงมาราธอน ฉีดวัคซีน โครงการเพชรบนดอย
โควตาอําเภอ กิจกรรมนันทนาการ กิจกรรมการปรับเปล่ียนพฤติกรรมผู้เรียน กิจกรรมหน้าเสาธง
เต้นแอโรบคิ ตอนเช้า
ปัญหา ให้ความสําคัญกับเด็กห้องวิทย์-คณิตหรือห้องพิเศษมากกว่าห้องท่ัวไป เน้ือหาของ
กระทรวงการศึกษาธิการนํามาปรับใช้ในชีวิตจริงไม่ได้ รวมถึงไม่เพียงพอต่อการสอบเข้ามหาวิทยาลัย
กฎเกณฑ์ท่ีเข้มงวดเกินความจําเป็น เช่น การตรวจเคร่ืองแต่งกายและทรงผม ครูบางคนขาด
ปฏิสัมพันธ์ท่ีดีต่อเด็ก ไม่รับฟงั ความคิดเห็นของนักเรียน ภาระงานเยอะจนเกินไป ความเครียดในเด็ก
ต่อการทําเกรดให้ดีพอสําหรับการเลือกสายการเรียน ห้องส่งเสริมพัฒนาผู้เรียน มีการใช้ยาเสพติด
ในโรงเรียน เด็กกดดันในตัวเอง เพื่อประสบความสําเร็จ ปัญหาการจัดรูปแบบการเรียนการสอน
สําหรับเด็กพิเศษ ปัญหาการทะเลาะวิวาทระหว่างเด็กภายในโรงเรียนและภายนอกโรงเรียน คาบท่ี 8
เป็นการเรียนพิเศษท่ีมีค่าใช้จ่ายเพ่ิมเติมแต่นักเรียนทุกคนจะไม่สามารถเลือกได้และจะต้องเรียนพิเศษ
เสริมน้ี ในมัธยมต้น มีการแบ่งแผนกธรรมดากับแผนก EP ทําให้เกิดความเหล่ือมล้ํากับการแข่งขัน
ตลอดเวลา
ในโรงเรียนขนาดเล็กและอยู่ในพ้ืนท่ีห่างไกล นักเรียนส่วนใหญ่มักมีพฤติกรรมไปโรงเรียนสาย
และไม่ต้ังเรียน มีบุคลากรจํานวนน้อยและไม่ตรงความถนัดเฉพาะด้าน ไม่มีกิจกรรมชมรมท่ีเด็กช่ืน
ชอบและถนัด สุขาของครูและเสื่อมโทรม ไม่ได้รับการปรับปรุงให้มสี ุขลักษณะทด่ี ี นกั เรยี นส่วนใหญใ่ น
ครอบครัวท่ียากจน นักเรียนบางคนไม่ได้รับเงินมาโรงเรียน เด็กขาดการอบรมดูแลเอาใจใส่ นักเรียน
ส่วนใหญ่มาโรงเรียนเองเพราะผู้ปกครองต้องทํางาน ทุนการศึกษาของเด็กท่ีได้รับผู้ปกครองนําไปใช้
เป็นประโยชน์ส่วนตวั

78

วชิ า สค.362 นโยบายและสวสั ดกิ ารการศึกษาสําหรับเดก็ พิเศษ Section 810001 อาจารย์ผสู้ อน ผศ.ดร.ป่ นิ หทัย หนนู วล
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั ธรรมศาสตร์ ภาคการเรียนท่ี 2 ปกี ารศึกษา 2563

บทบาทนักสังคมสงเคราะห์ในงานสวัสดิการการศึกษา มีส่วนร่วมในการออกแบบกิจกรรม
ให้สอดคล้องกับมิติกาย สังคม อารมณ์แก่เด็ก จัดอบรมครูและผู้ปกครองในการส่งเสริมการรับรู้
และเขา้ ใจพฤติกรรม อารมณ์ จติ ใจ และสังคมของเดก็ เย่ยี มบา้ นกับครูทป่ี รกึ ษา บริการให้คําปรกึ ษา
กับนักเรียน ดูแลนักเรียนท่ีเป็นเด็กพิ เศษ ส่งเสริมและให้ความสําคัญกับสิทธิของนักเรียน
เป็นผู้พิทักษ์สิทธ์ิท่ีสําคัญนักเรียนในประเด็นต่าง ๆ ท่ีเกิดข้ึนในโรงเรียน เช่น การใช้ความรุนแรง การ
กล่ันแกล้ง การถูกล่วงละเมิด เป็นต้น ประสานงานกับหน่วยงานท่ีเก่ียวข้อง จัดทํากล่องรับความ
คิดเห็นเก่ียวกับกิจกรรมสําหรับนักเรียน ส่งเสริมประเด็นเร่ืองความเท่าเทียมกันในสังคม ลดการ
เลือกปฏิบัติ สนับสนุนให้ผู้เรียนสามารถเข้าถึงสวัสดิการข้ันพ้ืนฐานอย่างท่ัวถึง พัฒนากิจกรรม
บริการท่มี ีอยู่ใหด้ ีข้นึ

ประถม
สวัสดิการ ตรวจสุขภาพประจําปี ฉีดวัคซีน ตรวจสุขภาพร่างกาย จิตใจ พั ฒนาการ
เก็บรายละเอียดข้อมูลเบ้ืองต้นเพ่ือเป็นฐานข้อมูลในการดูแลและเฝ้าระวังความเส่ียงทางด้านสุขภาพ
ท่ีอาจเกิดข้ึน เสริมสร้างความรู้เก่ียวกับการดูแลร่างกาย/การสังเกตตัวเอง อาหารกลางวันครบ 5
หมู่ นมโรงเรียน เรียนฟรี 15 ปี ทุนการศึกษา ชุมนุม ชมรม ลดเวลาเรียน เพ่ิมเวลารู้ มีการหา
ทุนการศึกษาจากมูลนิธิและผู้อนุเคราะห์ มีการเย่ียมบ้านนักเรียน ประเมินความพร้อมของเด็กและ
ครอบครัว หากปัญหาเร่ืองขาดแคลนทุนทรัพย์โรงเรียนจะนําเร่ืองส่งต่อไปท่ีระบบเพื่อขอรับทุน
เด็กท่ีมีปัญหาสุขภาพจะส่งไปท่ีโรงพยาบาลและสถานีอนามัยใกล้โรงเรียน ด้านสุขภาพจิตโรงเรียนจะ
มีการตรวจสอบและแนะนําผู้ปกครองในการส่งต่อไปยังหน่วยงานท่ีเก่ียวข้อง มีประกันอุบัติเหตุ
(มีเง่ือนไขเฉพาะเด็กท่ีผู้ปกครองเสียค่าจ่ายเองเท่าน้ันและส่วนใหญ่ผู้ปกครองจะทําให้) บริการแนะ
แนว โควตานักเรียนเรียนดี สหกรณ์โรงเรียนร่วมกับธนาคารออมสิน เปิดบัญชีเงินฝากให้เกิดฝาก
ให้แก่เดก็ ศูนยง์ านเกษตร ศูนย์ศิลปะ งานอาชพี วถิ ชี ุมชน บรกิ ารเคร่อื งกรองน้าํ ห้องคอมพิวเตอร์
กิจกรรม กิจกรรมเน่ืองในวันสําคัญต่าง ๆ กิจกรรมกีฬาสี กิจกรรมเข้าค่ายลูกเสือ - เนตร
นารี กิจกรรมทัศนศึกษา กิจกรรมสืบสารวัฒนธรรมปีใหม่เม่ียน(โรงเรียนท่ีนักเรียนกลุ่มชาติพันธ์ุ
เม่ียน) กิจกรรมการแข่งขันทักษะวิชาการ กิจกรรมหลักสูตร กิจกรรมส่งเสริมการอ่าน กิจกรรม
“สืบเสาะ สอดส่องตัวน้อย” พู ดคุยแลกเปล่ียนความคิดเห็นถึงประเด็นเก่ียวกับปัญหาของเด็กท่ี
เกิดข้ึนภายในโรงเรียนท้ังในประเทศไทยและต่างประเทศ กิจกรรม “เปิดตัวเหล่าผู้พิทักษ์ตัวน้อย”
กิจกรรม “ลูกตัวน้อยสบายดีม้ัยเอ่ย” กิจกรรมตักบาตรทําบุญประจําทุกเช้าวันพฤหัสก่อนเข้าแถว
เคารพธงชาติ
ปัญหา พู ดไม่ชัดเน่ืองจากความผิดปกติทางช่องปาก/ไม่คุ้นชินกับภาษา(กลุ่มชาติพันธุ์)
ตอบคําถามไม่ชัดเจน ไม่เข้าประโยคท่ีซับซ้อนได้ มีปัญหาการอ่าน อ่านไม่ออก ออกเสียงพยัญชนะ
สระผิด ผันเสี ยงวรรณยุกต์ไม่ได้ การเขียนไม่ถูกต้อง เรียบเรียงคําในประโยคไม่ถูกต้อง
ลายมือหยาบ ไม่สามารถบวกลบคูณหารได้ มีนักเรียนท่ีมีอาการออทิสติก นักเรียนบางคนมี
พฤติกรรมติดโทรศัพท์ ในโรงเรียนขนาดเล็กและอยู่ในพื้ นท่ีห่างไกล นักเรียนส่วนใหญ่มักมี
พฤติกรรมไปโรงเรียนสายและไม่ต้ังเรียน มีบุคลากรจํานวนน้อยและไม่ตรงความถนัดเฉพาะด้าน
ไม่มีกิจกรรมชมรมท่ีเด็กช่ืนชอบและถนัด สุขาของครูและเส่ือมโทรม ไม่ได้รับการปรับปรุงให้มี

79

วิชา สค.362 นโยบายและสวสั ดกิ ารการศึกษาสําหรับเดก็ พิเศษ Section 810001 อาจารย์ผู้สอน ผศ.ดร.ป่ ินหทัย หนนู วล
คณะสังคมสงเคราะหศ์ าสตร์ มหาวทิ ยาลัยธรรมศาสตร์ ภาคการเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2563

สุขลักษณะท่ีดี นักเรียนส่วนใหญ่ในครอบครัวท่ียากจน นักเรียนบางคนไม่ได้รับเงินมาโรงเรียน
เด็กขาดการอบรมดูแลเอาใจใส่ ไม่ส่ังสอนมารยาทในการเข้าสังคมทําให้เด็กมีนิสัยก้าวร้าว โผงผาง
ติดเกมส์ นักเรียนส่วนใหญ่มาโรงเรียนเองเพราะผู้ปกครองต้องทํางาน ทุนการศึกษาของเด็กท่ีได้รับ
ผู้ปกครองนําไปใช้เปน็ ประโยชนส์ ่วนตัว

บทบาทนักสังคมสงเคราะห์ในงานสวัสดิการการศึกษา ให้คําปรึกษาเก่ียวกับความกังวลทาง
อารมณ์จิตใจ พฤติกรรม แก่นักเรียน ผู้ปกครองและครู ให้การสนับสนุนพฤติกรรมเชิงบวกให้แก่
นักเรียน เป็นผู้ประสานงานระหว่างบ้าน โรงเรียน และชุมชน ทํางานร่วมกับคณะครูและผู้บริหาร
เพื่อติดตามการเข้าเรียนและผลการเรียนของนักเรียนอย่างสม่ําเสมอ ประชุมร่วมกับผู้ปกครอง
ผู้นําชุมชน และคณะกรรมการโรงเรียนเพื่อให้ทราบถึงปัญหาท่ีเกิดข้ึนกับตัวนักเรียนและข้ันตอน
วิธีการแก้ไขปัญหา ช่วยเหลือเฉพาะรายกับเด็กท่ีมีปัญหา ประสานงานและช่วยเหลือด้านทรัพยากร
เพื่อใหค้ รอบครัวดาํ รงชีวติ ทด่ี ีขน้ึ

ก่อนอนบุ าล - อนุบาล
สวัสดิการ อาหารกลางวัน ผลไม้ ขนม นมโรงเรียน ชุดนักเรียน 2 ชุด, ชุดพละ 1 ชุด, ชุดผ้า
ไทย 1 ชุด, ชุดขาว 1 ชุด ท่ีนอนพับเด็กอนุบาล อุปกรณ์แปรงฟนั ครบครัย ผ้ากันเป้ ือน ผ้าเช็ดหน้า
มีมมุ บทบาทสมมติ ของเล่นเสรมิ พัฒนาการ ส่ือการเรียนรูไ้ มว่ ่าจะดจิ ติ อลทีวี หรอื ส่ือธรรมชาติ
กิจกรรม เน้นการสร้างเสริมพัฒนาการ บูรณาการผ่านการเล่นเพ่ือพัฒนาด้านร่างกาย
จิตใจ อารมณ์ สังคมและสติปัญญา กิจกรรมสร้างสรรค์ กิจกรรมเสรี กิจกรรมเสริมปประสบการณ์
กิจกรรมกลางแจ้ง กจิ กรรมเกมการศึกษา
ปัญหา สถานการณ์ของเด็กในโรงเรียนส่วนใหญ่เป็นเด็กเล็กท่ีครอบครัวต้องทํางานจึงไม่มี
เวลาดูแลเด็กในช่วงกลางวัน ครอบครัวของเด็กส่วนใหญ่เป็นครอบครัวข้ามรุ่นอาศัยอยู่กับปู่ย่าตา
ยายท่ีอาศั ยอยู่ในพื้ นท่ี อีกส่ วนคือครอบครัวท่ีเป็นชาวต่างชาติท่ีมาทํางานในประเทศไทย
ตอนกลางวันพ่อแม่ต้องไปทาํ งานจึงตอ้ งฝากเด็กไว้ท่ศี ูนย์
บทบาทนักสังคมสงเคราะห์ในงานสวัสดิการการศึกษา ประเมินสภาพร่างกาย จิตใจ
พัฒนาการของเด็ก หากพบความผิดปกติไม่ว่าจะด้านร่างกาย จิตใจ หรือพัฒนาการจะสามารถ
หาทางป้องกันและแก้ไขหาทางออกได้โดยเร็ว เฝ้าระวังความรุนแรงท่ีอาจเกิดข้ึนกับเด็กผ่านการ
สังเกตและประเมินสุขภาพจิตเด็กเป็นประจํา ส่งประเมินสภาพวะจิตใจ อารมณ์ สังคม สติปัญญา
และสังคมของเด็กและประชุมกับผู้ท่ีเก่ียวข้องเม่ือพบปัญหาเพ่ือแก้ไข เฝ้าระวังการกล่ันแกล้งใน
โรงเรียนและความรุนแรงเกินเหตุท่ีอาจเกิดข้ึนในโรงเรียนได้ ประเมินบุคลากรรอบตัวเด็ก ไม่ว่าจะเป็น
ครูหรือผู้ปกครองเพื่อป้องกันความเสี่ยงท่ีอาจเกิดข้ึนกับเด็กได้ ไม่ว่าจะเป็นการทําร้ายหรือล่วง
ละเมิดเด็ก
จะเห็นได้ว่าในช่วงวัยต่างกันจะมีการจัดการเรียนการสอนท่ีแตกต่างกันตามพัฒนาการของ
ช่วงวัยในขณะน้ัน ในวัยก่อนอนุบาลการพัฒนาจะเป็นไปในทางพัฒนาท่ีตัวสติปัญญาและกล้ามเน้ือ
ต่าง ๆ ในวัยอนุบาลจะเป็นการเตรียมตัวเพ่ือเข้าสู่ระบบการศึกษา ในตอนน้ียังมีการเน้นการพัฒนา
ร่างกายและสติปัญญาอยู่ อย่างเช่น การนอนกลางวัน การด่ืมนมโรงเรียน การเล่นเพื่อการพัฒนา
อีกท้ังยังเป็นการเตรียมตัวเข้าสู่สังคม การเรียนการสอนจะพยายามไม่ให้เด็กเครียดจนเกินไป

80

วิชา สค.362 นโยบายและสวัสดกิ ารการศึกษาสําหรับเดก็ พิเศษ Section 810001 อาจารยผ์ ู้สอน ผศ.ดร.ป่ นิ หทัย หนูนวล
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์ ภาคการเรียนท่ี 2 ปกี ารศึกษา 2563

ส่วนในช่วงประถมการพัฒนาจะเป็นไปในแบบเน้นการเรียนรู้ท้ังภาษา การคิดคํานวณ เน้นความ
จําเป็นส่วนใหญ่ อาจมีปัญหาเร่ืองพู ดไม่ชัด การเรียงคําเรียงประโยคยังไม่ได้มากนัก อ่านไม่ออก
เขียนยังไม่ได้เป็นส่วนใหญ่เพราะเป็นช่วงแรก ๆ ท่ีเร่ิมเรียนรู้ ในโรงเรียนขนาดเล็กมีปัญหาครอบครัว
ไม่มีเวลาให้ ต้องออกไปทํางานเลยเลือกโรงเรียนแถวบ้านเป็นท่ีเรียน เด็ก ๆ มีปัญหาเร่ืองการไม่
ต้ังใจเรียน มาสาย และบางทีมีนิสัยก้าวร้าวเน่ืองจากครอบครัวไม่มีเวลาอบรม ส่วนตอนมัธยมปัญหา
ส่วนใหญ่ปัญหาท่ีเจอคือความเครียดของเด็กท่ีได้รับจากท้ังภาระงานท่ีมากเกินควรและการเรียนต่อ
ไม่ว่าจะเป็นตอนม.3ไปมัธยมปลาย ท่ีต้องเลือกสายการเรียน ต้องทําเกรดเฉล่ียให้ดีถึงจะสามารถเข้า
แผนท่ีต้องการได้ หรือตอนม.6ไปมหาลัย เป็นช่วงท่ีเด็ก ๆ เครียดมากท่ีสุด ต้องทําการบ้านท่ีเยอะ
เกินไป ต้องสอบจบมัธยม และต้องสอบในสนามสอบกลาง ทําให้เด็กมัธยมมีความเครียดสูงมาก
รวมท้ังกฎระเบียบในโรงเรียนเข้มงวดในเร่ืองท่ีไม่จําเป็นมากไป เน่ืองจากเด็กในวัยน้ีมีความคิดเป็น
ของตัวเอง วิเคราะห์ได้ท้ังนามธรรมและรูปธรรมทําให้เกิดปัญหาถกเถียงกันกับอาจารย์ ไม่ยอมความ
เหมอื นด่งั ตอนประถม

จากท่ีกล่าวมาท้ังหมดนักสังคมสงเคราะห์ในโรงเรียนจึงควรมีความรู้และเช่ียวชาญเร่ือง
พัฒนาการเด็ก เข้าใจเด็กในแต่ละวัย สอดส่องดูแลปัญหาท่ีอาจเกิดข้ึนในโรงเรียนเช่นการกล่ันแกล้ง
หรือการละเมิดสิทธ์ิเด็ก ช่วยผสานความร่วมมือ รวบรวมแหล่งทรัพยากรสําคัญในการพัฒนาเด็ก
รวมไปถึงครอบครัว มีส่วนร่วมในการจัดแผนการสอนเพื่อให้แผนการสอนเป็นไปอย่างเหมาะสมกับ
พัฒนาการของเด็ก ช่วยให้คําปรึกษาบุคลากรในโรงเรียนและมีบริการให้การปรึกษากับนักเรียนเพื่อ
ดูแลเร่ืองความเครียดของเด็ก ทําให้เด็กไม่รู้สึกโดดเดียวและถูกทอดท้ิงการกับการศึกษา หรืออยู่ใน
โรงเรียนท่ีไม่มีใครเข้าใจ สุดท้ายน้ีนักสังคมควรเตือนสติบุคลากรของโรงเรียนให้ให้ความสําคัญกับ
นักเรียน ให้ความสําคัญแก่การเป็นเด็ก เขาต้องการเรียนแต่เขาก็ต้องการเล่น ต้องการมีชีวิตและ
ต้องการใช้มนั ไม่ใชถ่ ูกตรงึ ตดิ กับการศึกษาทไ่ี มต่ ้องเขา้ ใจตวั ตนของผศู้ ึกษา

81

วิชา สค.362 นโยบายและสวสั ดิการการศึกษาสําหรับเด็กพิเศษ Section 810001 อาจารย์ผ้สู อน ผศ.ดร.ป่ ินหทยั หนูนวล
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยธรรมศาสตร์ ภาคการเรยี นท่ี 2 ปีการศึกษา 2563

รตมิ า แกว้ จอ้ น 6105681420

สรุปบทเรยี นงานออกแบบสวสั ดิการโรงเรียน
สัปดาหท์ ่ี 1

ในการนําเสนอของเพ่ือนๆจะเห็นได้ว่าโรงเรียนขนาดใหญ่ความสัมพันธ์ของครูและนักเรียน
ห่างเหินกนั จึงทําให้ครูน้นั ไมส่ ามารถจะสังเกตหรอื สนใจพฤติกรรมของนักเรียนไดอ้ ยา่ งท่วั ถงึ

บทบาทหน้าท่ีของนักสังคมสงเคราะห์ในโรงเรียนขนาดกลางและใหญ่คือการท่ีต้องการให้นัก
สังคมสงเคราะห์น้ันเป็นผู้ท่ีให้คําปรึกษาท้ังครูและนักเรียนและให้นักสังคมสงเคราะห์ทําหน้าท่ีในการ
ออกแบบกิจกรรมใหเ้ หมาะสมกับนกั เรียน

โรงเรียนบ้านไทยสามัคคี เป็นโรงเรียนท่ีค่อนข้างเป็นห่วงเด็กเน่ืองจากเป็นโรงเรียนขนาดเล็ก
และยังมีนักเรียนท่ีมีความบ่งพร่องดังน้ันครูจึงต้องช่วยกันออกแบบการเรียนการสอนให้เหมาะกับ
เด็กพิเศษในการเรียนกับเพื่อนในห้องและให้ความสําคัญกับเด็กพิเศษไม่น้อยไปกว่าเด็กท่ัวไปและนัก
สังคมสงเคราะห์ควรเป็นส่วนหน่ึงในการศึกษาความรู้และร่วมการออกแบบการเรียนการสอนให้เหมาะ
กบั เด็กพิเศษ

ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กบ้านตลาดเขต เป็นสถานศึกษาท่ีมีกิจกรรมท่ีครบถ้วนเหมาะสมและยังมี
ชุมชน ผู้ปกครองให้ความร่วมมืออย่างเต็มท่ีอีกด้วย เป็นสถานศึกษาท่ีควรนําเป็นต้นแบบของศูนย์
พัฒนาเด็กเล็กแห่งอ่ืน ๆ นักสังคมสงเคราะห์มีบทบาทท่ีจะประเมินจิตใจ อารมณ์และพัฒนาการของ
เดก็ เพ่ือใหเ้ กิดการสรา้ งสรรคก์ ิจกรรมทเ่ี หมาะสมกบั เด็กต่อไป

สัปดาห์ท่ี 2
ข้อสังเกตระหว่างโรงเรียนขนาดใหญ่ท่ีอยู่ในตัวเมืองและโรงเรียนขนาดเล็กท่ีอยู่นอกตัวเมือง

ซ่ึงมีช้ันมัธยมศึกษาตอนต้นเหมือนกัน ในโรงเรียนขนาดใหญ่น้ันนักเรียนเม่ือจบม.ต้นก็จะตัดสินใจว่า
ตัวเองจะเรียนสายอะไรและสอบเข้ามหาวิทยาลัยท่ีไหนแต่โรงเรียนขนาดเล็กน้ันมีความคิดท่ีว่าตัวเอง
เรียนถึงช้ันม.3ก็เพียงพอแล้วซ่ึงอาจจะมีสาเหตุมาจากทางครอบครัวของเด็กท่ีเรียนโรงเรียนขนาด
เล็กไม่มีทุนพอท่ีจะส่งลูกของตนเองเข้าไปยังโรงเรียนในตัวเมืองและมีชุดความคิดท่ีให้ลูกออกจาก
โรงเรียนมาทํางานหาเงิน จึงทําให้นักเรียนไม่เห็นถึงประโยชน์ของการศึกษาต่อ โรงเรียนและครูควรท่ี
จะสอนให้เด็กน้ันเห็นถึงความสําคัญของการเรียนต่อและควรท่ีจะหาโอกาสไม่ว่าจะเป็นทุนต่าง ๆ
ท่ีสามารถช่วยเหลือนักเรียนได้ การให้ความรู้เก่ียวกับการเรียนต่อ เป็นต้นซ่ึงในโรงเรียนขนาดใหญ่
นักเรียนในโรงเรียนแทบจะไม่มีปัญหาเร่ืองการไม่เรียนต่อแต่ปัญหาท่ีพบส่วนใหญ่คือการเครียด
กดดัน จากการท่ีจะต้องสอบแข่งขันเพื่อศึกษาต่อ ซ่ึงจะเห็นได้ว่าปัญหาของโรงเรียนท่ีมีขนาด
ต่างกันน้ันก็มักจะมีปัญหาท่ีแตกต่างกัน นักสังคมสงเคราะห์สงเคราะห์จึงต้องมีการจัดกิจกรรมให้
ความรู้ และจดั สวสั ดกิ ารท่แี ตกต่างกนั ออกไปตามปัญหาและความตอ้ งการของเดก็ ในโรงเรียน

โรงเรียนบ้านปลายแหลม เป็นโรงเรียนท่ีมีเด็กท่ีมีปัญหาด้านการเรียนไม่ว่าจะเป็นการพูดหรือ
ออกเสียงไม่ชัดเพราะว่าการเป็นชาติพันธุ์และล้ินไก่ส้ัน การไม่สามารถคํานวณคณิตศาสตร์ได้ เด็กไม่
สนใจการเรียน ไม่มีสมาธิในการเรียน ติดโทรศัพท์ มีอาการของออทิสติก และครอบครัวมีฐานะ
ยากจน ครูจึงจําเป็นจะต้องมีความรู้เก่ียวกับเด็กพิเศษ สังเกตและเข้าใจปัญหาของเด็ก ครูจึงต้องมี

82

วชิ า สค.362 นโยบายและสวสั ดิการการศึกษาสําหรับเด็กพิเศษ Section 810001 อาจารย์ผูส้ อน ผศ.ดร.ป่ นิ หทยั หนนู วล
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยธรรมศาสตร์ ภาคการเรียนท่ี 2 ปกี ารศึกษา 2563

ความอดทนในการสอนเด็กต่าง ๆ สร้างความเข้าใจให้กับผู้ปกครองในการดูแลเด็กให้เหมาะสม
บทบาทของนักสังคมสงเคราะห์คือการทํางานร่วมกับครูท่ีในการออกแบบกิจกรรมและออกแบบการ
เรียนการสอนให้เหมาะสมกับนักเรียน ส่งเสริมความรู้ให้พ่อแม่ในเร่ืองการแก้ไขปัญหาและการดูแลลูก
ของตัวเองอยา่ งถูกตอ้ ง

สัปดาหท์ ่ี 3
โรงเรียนเทศบาล4 สิทธิไชย์อุปถัมภ์ เน่ืองจากครอบครัวของเด็กพ่อแม่มาจากต่างถ่ินทํางาน

หนักจึงทําให้เด็กไม่ได้รับการดูแลอย่างเต็มท่ีทําให้เกิดพฤติกรรมท่ีไม่เหมาะสมได้ นักสังคมสงเคราะห์
จึงจะต้องเข้าใจในสิ่งท่ีเด็กเจอและให้พ่อแม่น้ันเข้าใจและตระหนักถึงความสัมพันธ์ระหว่างครอบครัว
ให้ความรู้นักเรียนในเร่ืองการป้องกันตัวเองและช่วยเหลือตัวเองอย่างเหมาะสม นอกจากน้ันยังให้
ความรแู้ ละออกแบบการเรียนให้เหมาะสมกับนกั เรียนดว้ ย

โรงเรียนขนาดใหญ่และโรงเรียนขนาดใหญ่พิเศษมีปัญหาท่ีเหมือนกันคือมีการแข่งขันของ
นักเรียนท่ีสูง ทําให้นักเรียนเกิดความเครียด กดดันจากการเรียนการเเข่งขันต่าง ๆ จึงทําให้เด็กมี
ปญั หาทางรา่ งกายและสภาพจติ ใจ
บทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ในโรงเรียนเหล่าน้ีจึงเป็นการให้คําปรึกษาแก่นักเรียนเก่ียวกับปัญหา
ตา่ ง ๆ ไมว่ ่าจะเป็นเร่อื งเรยี น เร่อื งเพ่ือน เร่อื งสภาพจติ ใจเป็นตน้

กิจกรรมหน่ึงในโรงเรียนปทุมเทพวิทยาคารคือกิจกรรมเฮ้าส์ กิจกรรมท่ีให้นักเรียนดูแลกัน
และกันและมีพ้ื นท่ีในการทํากิจกรรมของแต่ละเฮ้าส์ อีกด้วยแต่ข้อสั งเกตคือในเม่ือระบบเฮ้าส์ น้ัน
นักเรียนสามารถดูแลกันอย่างใกล้ชิดทําไมเด็กในโรงเรียนจึงมีความเครียดและอยากจะฆ่าตัวตาย
ดังน้ันจึงต้องหวนกลับไปคิดว่าเพราะเหตุใดจึงเกิดเหตุการณ์แบบน้ีเกิดข้ึนและเราควรจัดกิจกรรม
ตา่ ง ๆ ขน้ึ มาเพ่ิมเตมิ หรอื ไมโ่ ดยนกั สังคมสงเคราะห์

สัปดาหท์ ่ี 4
โรงเรียนตราษตระการคุณ มีการเลือกวิชาเสรีตามความสนใจเป็นกิจกรรมการเรียนการสอน

ท่ีดีเน่ืองจากให้นักเรียนมีเสรีในการเลือกส่ิงท่ีตนเองสนใจทําให้สามารถท่ีจะค้นหาตัวเองได้และยังมี
ทกั ษะความรู้ตดิ ตัวไปอีกด้วย

บทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ส่วนใหญ่ท่ีเพ่ือนๆเสนอคือการให้คําปรึกษาแก่ครู นักเรียน
และครอบครัวของนักเรียน การหาทรัพยากรเพ่ือนํามาใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุดแก่นักเรียนท้ังความรู้
เงนิ ทนุ ต่าง ๆ

โรงเรียนบ้านบึงนอกจากผู้ปกครองของนักเรียนมีความยากจน ขาดการดูแลและไม่ให้
ความสําคัญกับการศึกษาย่ิงไปกว่าน้ันยังทําเงินทุนการศึกษาของนักเรียนไปใช้จ่ายส่วนตัว นักเรียน
ยังไม่ให้ความสนใจเก่ียวกับการเรียนต่อเพราะขาดแคลนเงินท่ีจะนําไปเรียนต่อ ดังน้ันนักสังคม
ส ง เ ค ร า ะ ห์ จึ ง จ ะ ต้ อ ง ทํ า ง า น ร่ ว ม กั บ ค รู ใ ห้ นั ก เ รี ย น แ ล ะ ผู้ ป ก ค ร อ ง เ ห็ น ถึ ง คุ ณ ค่ า ข อ ง ก า ร ศึ ก ษ า
และจัดหาทรัพยากรต่าง ๆ ท่ีจะช่วยเหลือเด็กซ่ึงโรงเรียนน้ีค่อนข้างท่ีจะน่าเป็นห่วงและควรได้รับการ
แก้ไขเกย่ี วกับปัญหาโดยเร็ว

83

วชิ า สค.362 นโยบายและสวสั ดิการการศึกษาสําหรับเดก็ พิเศษ Section 810001 อาจารย์ผู้สอน ผศ.ดร.ป่ ินหทัย หนนู วล
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั ธรรมศาสตร์ ภาคการเรยี นที่ 2 ปีการศึกษา 2563

โรงเรียนอุตรดิตถ์ท่ีดิฉันได้ทําการศึกษาน้ันสวัสดิการต่าง ๆ เหมือนกับโรงเรียนขนาด
เดียวกันและบทบาทนักสั งคมสงเคราะห์คือการให้นักสั งคมสงเคราะห์น้ันร่วมกับนักเรียน
ครูและผู้บริหารในการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนให้เหมาะสมกับความต้องการของนักเรียน
โดยแตกต่างกับโรงเรียนอ่ืน ๆ คือดิฉันมองเห็นถึงความสําคัญท่ีให้นักเรียนเป็นส่วนหน่ึงในการจัด
กจิ กรรมเกย่ี วกับการเรยี นรขู้ องตัวนักเรยี นเองให้มากทส่ี ุด

สัปดาห์ท่ี 5
โรงเรียนท้ังหมดเป็นโรงเรียนขนาดใหญ่ท่ีสวัสดิการส่วนใหญ่คล้ายๆกันและบทบาทนักสังคม

สงเคราะห์น้ันคือการให้คําปรึกษาแก่ครูและนักเรียน เป็นฝ่ายประสานงานให้กับนักเรียนและบุคลากร
ในโรงเรียน ร่วมกันจัดและออกแบบเก่ียวกับกิจกรรมต่าง ๆ ให้เหมาะสมกับเด็กในโรงเรียน โดย
โรงเรียนท่ีเป็นมีเด็กพิเศษน้ันนักสังคมสงเคราะห์ก็มีหน้าท่ีในการให้ความรู้และร่วมกันจัดกิจกรรมต่าง
ๆ ให้เหมาะสมกับเดก็ พิเศษโดยเฉพาะ

โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาน้อมเกล้า เป็นโรงเรียนท่ีควรเป็นแบบอย่างให้กับโรงเรียนต่าง ๆ
โดยโรงเรียนน้ีมีสถานท่ีท่ีเหมาะสมกับนักเรียนพิการเช่นทางข้ึนอาคาร ห้องน้ํา เป็นต้น ซ่ึงจะทําให้
นักเรียนพิการสามารถเข้าถึงการศึกษาได้เท่ากับเด็กท่ัวไปได้ซ่ึงในโรงเรียนท่ีเห็นได้ท่ัวไปไม่มีพื้นท่ีท่ี
อํานวยความสะดวกให้กับนักเรียนเหมือนกับโรงเรียนน้ีทําให้เด็กพิการถูกกีดกันจากโรงเรียนต่าง ๆ
เพราะไม่สามารถข้นึ อาคารเพ่ือไปเรียนกับเพื่อนได้

จากการอ่านข้อมูลเก่ียวกับบทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ทุกโรงเรียนแล้วน้ันจะสามารถเห็น
ได้ว่าส่วนใหญ่ของบทบาทนักสังคมสงเคราะห์คือการให้คําปรึกษาแก่ครู นักเรียนและครอบครัว
การประสานงานกับหน่วยงานอ่ืน ๆ ท่ีสามารถจะจัดหาทรัพยากรต่าง ๆ เพื่อเป็นประโยชน์ให้แก่
นักเรียนสูงท่ีสุด การร่วมงานกับครูและผู้บริหารในการจัดการเรียนการสอนและการจัดกิจกรรมท่ี
เหมาะสมกับนักเรียนโดยจะต้องมีการสังเกตและเข้าใจถึงปัญหาท่ีเกิดข้ึนเพ่ือท่ีจะนําข้อมูลมาใช้ในการ
แก้ไขปัญหาและออกแบบการสอนและกิจกรรมท่ีถูกต้องและตรงกับปัญหาท่ีเกิดข้ึน นักสังคม
สงเคราะห์ยังมีบทบาทเก่ียวกับการเย่ียมบ้านท้ังการให้ความรู้เก่ียวกับการเย่ียมบ้าน การประเมิน
ครอบครัวของเด็กรวมไปถึงการร่วมกับครูในโรงเรียนลงพื้นท่ีเย่ียมบ้านนักเรียน นอกจากน้ันนัก
สังคมสงเคราะห์ยังเป็นคนท่ีให้ความรู้เก่ียวกับเทคนิคและวิธีการต่าง ๆ ในการทํางานร่วมกับเด็กท่ีมี
ความแตกตา่ งกนั ไป

84

วชิ า สค.362 นโยบายและสวัสดกิ ารการศึกษาสําหรับเดก็ พิเศษ Section 810001 อาจารย์ผูส้ อน ผศ.ดร.ป่ ินหทัย หนนู วล
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์ ภาคการเรียนที่ 2 ปกี ารศึกษา 2563

สุธิดา หนวู นั 6105681438

จากการร่วมฟงั สถานการณ์ปัญหา การออกแบบสวัสดิการนักเรียนและบทบาทของนักสังคม
สงเคราะห์ในโรงเรียน สามารถสรุปประเด็นต่าง ๆ ในรูปแบบของสถานการณ์ปัญหาส่วนใหญ่ได้
ดังน้ี

- สถานการณ์ปัญหายาเสพติด ท่ีเกิดจากสถานท่ีหรือบริบทท่ีนักเรียนส่วนใหญ่อาศัยอยู่
สามารถส่งผลให้เด็กเข้าถึงสารเสพติดและแอลกอฮอล์ได้ง่ายมาก ซ่ึงนอกจากสาเหตุของบริบทพ้ืนท่ี
แล้วน้ัน ยังเป็นเพราะการท่ีเด็กในชุมชนน้ันส่วนใหญ่ขาดการอบรบดูแลจากผู้ปกครองและมักจะอาศัย
อยู่กับปู่ย่า ตายาย ซ่ึงจากปัญหาน้ีส่งผลให้นักเรียนเป็นเด็กด้ือร้ัน ต่อต้าน ไม่เช่ือฟังและไม่ต้ังใจ
เรียน เป็นต้น ยกตัวอย่างจากประเด็นท่ีเพ่ือนได้นําเสนอ (แตงซ่ี) เช่น ในกรณีของโรงเรียนบ้านน้ํา
งาว ซ่ึงเป็นระดับการศึกษาต้ังแต่อนุบาล-มัธยมตอนต้นในจังหวัดน่าน โดยนักเรียนทุกคนเป็นกลุ่ม
ชาติพันธ์ุเม่ียน ก็มีปัญหาข้างต้นท่ีส่งผลให้เด็กมีพฤติกรรมไม่ต้ังใจเรียน ไม่มีเป้าหมายในการศึกษา
ต่อเม่ือจบระดับช้ันมัธยมศึกษาปีท่ี 3 รวมถึงมีความเส่ียงในเร่ืองของสารเสพติดท่ีมีโอกาสท่ีเด็กจะ
เขา้ ถงึ ได้งา่ ย

ซ่ึงจากสถานการณ์ปัญหาข้างต้นน้ัน ประเด็นท่ีผู้รับผิดชอบอย่างโรงเรียน คณะครูหรือนัก
สั ง ค ม ส ง เ ค ร า ะ ห์ ค ว ร ใ ห้ ค ว า ม สํ า คั ญ แ ล ะ ส ร้ า ง ค ว า ม ม่ั น ค ง ป ล อ ด ภั ย ใ ห้ เ กิ ด ข้ึ น ใ น พ้ื น ท่ี น้ั น แ ก่ เ ด็ ก
นักเรียนอย่างโดยเร็ว เน่ืองจากมองว่าเป็นปัญหาใหญ่ท่ีควรได้รับการแก้ไขเป็นลําดับแรก
โดยผู้บริหารหรือคณะกรรมการโรงเรียนควรมีการประสานงานกับสํานักงานตํารวจหรือหน่วยงานท่ีจะ
สามารถควบคุมปัญหาน้ีได้โดยตรง ให้เข้ามาจัดการปัญหายาเสพติดให้ลดน้อยลง เพ่ือเพ่ิมพื้นท่ี
ปลอดภัยให้กับผู้คนในพ้ืนท่ีน้ี และครูท่ีโรงเรียนควรมีการอบรม ให้ความรู้เก่ียวกับโทษของยาเสพติด
และแอลกอฮอล์ เพื่อให้นักเรียนรับรู้และเข้าใจถึงผลเสียท่ีจะเกิดข้ึนกับตนเอง ครอบครัวและสังคม
รวมถึงบทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ท่ีควรมีการสอดส่อง สังเกตพฤติกรรมของนักเรียนใน
โรงเรียน ว่าคนน้ันมีแนวโน้มความเส่ียงสูงหรือมีพฤติกรรมน่าสงสัย เพ่ือเข้าดูแล ช่วยเหลือได้
ทันท่วงที พร้อมท้ังประสานและทํางานร่วมกับครูประจําช้ัน และนักสังคมสงเคราะห์ควรมีบทบาทใน
การทํางานกับครอบครัว ผู้ปกครองของนักเรียนด้วยเพ่ือเป็นการช่วยกันป้องกันปัญหาท่ีอาจจะ
เกิดขน้ึ ได้

- ปั ญ ห า สั ด ส่ ว น ข อ ง ค รู ผู้ ส อ น กั บ นั ก เ รี ย น ท่ี ส่ ง ผ ล ก ร ะ ท บ ต่ อ ป ร ะ สิ ท ธิ ภ า พ ใ น ก า ร ศึ ก ษ า
ท่ีส่วนใหญ่จะพบปัญหาน้ีในโรงเรียนขนาดเล็ก เด็กนักเรียนมีจํานวนน้อยและจํานวนครูท่ีไม่เพียงพอ
ในการสอนแต่ละวิชา ดังตัวอย่างท่ีจะกล่าวถึงจากของ (ป่าน) สําหรับโรงเรียนบ้านบิงท่ีมีนักเรียน
ท้ังหมดเพียง 171 คน และบุคลากร 15 คน ซ่ึงจากจํานวนครูผู้สอนท่ีมีจํานวนน้อย ส่งผลให้นักเรียน
ไม่ได้เรียนอย่างครอบคลุม ครูต้องไปสอนวิชาท่ีตนไม่ได้ถนัดเน่ืองจากครูไม่พอ เช่น เป็นครู
คณิตศาสตร์แต่ต้องไปสอนวิชาพลศึกษาด้วย เป็นต้น ซ่ึงส่งผลให้การเรียนการสอนไม่เกิด
ประสิทธภิ าพเทา่ ท่คี วร

จากปัญหาข้างต้นมองว่าสํานักงานเขตพื้นท่ีการศึกษาหรือกระทรวงศึกษาธิการควรเห็นถึง
ประเด็นน้ีและควรเร่งแก้ปัญหาในการจัดสรรจํานวนบุคลากรครูให้กระจายท่ัวถึงอย่างเพียงพอในแต่
ละโรงเรียน โดยต้องคํานึงถึงคุณภาพในการเรียนท่ีนักเรียนจะได้รับเป็นหลัก ซ่ึงนักเรียนควรจะได้รับ

85

วิชา สค.362 นโยบายและสวัสดิการการศึกษาสําหรับเดก็ พิเศษ Section 810001 อาจารยผ์ สู้ อน ผศ.ดร.ป่ นิ หทัย หนนู วล
คณะสังคมสงเคราะหศ์ าสตร์ มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์ ภาคการเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2563

การเรียนรู้จากครูท่ีมีความถนัดเฉพาะด้านน้ันอย่างแท้จริง และยังต้องคํานึงถึงการทํางาน
การรับภาระงานของครูผู้สอนท่ีต้องเผชิญเพ่ือหาหนทางในการแก้ไขปัญหาหรือข้อเสนอแนะท่ีชดเชย
ให้แก่ผู้ทํางาน รวมถึงการจัดหาวิทยากรเฉพาะตามกลุ่มสาระในการเข้ามาช่วยส่งเสริมการเรียนรู้ของ
นักเรียน รวมถึงงานแนะแนวและนักสังคมสงเคราะห์ควรมีบทบาทในการช่วยส่งเสริมและเติมเต็ม
ป ร ะ เ ด็ น ท่ี ข า ด เ ช่ น ก า ร ผ ลั ก ดั น ใ ห้ มี ก า ร เ รี ย น ก า ร ส อ น ด้ า น ค อ ม พิ ว เ ต อ ร์ แ ล ะ เ ท ค โ น โ ล ยี
ทักษะภาษาต่างประเทศ และการสร้างแรงบันดาลใจ เน่ืองจากการมีข้อจํากัดในการเรียนหลาย
สาขาวิชา ดังน้ัน นักสังคมสงเคราะห์และครูแนะแนวควรมีการจัดกิจกรรม บริการให้คําปรึกษาท่ีเป็น
การส่งเสรมิ และสร้างแรงบนั ดาลใจให้แกน่ ักเรยี น

-สถานการณ์ปัญหาการทะเลาะวิวาทในโรงเรียนหรือระหว่างโรงเรียน ซ่ึงปัญหาน้ีถือเป็น
ปัญหาท่ีพบเจอได้บ่อยในหลายๆโรงเรียน ร่วมถึงการทะเลาะกันของนักเรียนต่างสถาบัน ไม่ว่าจะเป็น
เด่ียว ๆ หรือการยกพวกตีกันแบบกลุ่ม ท่ีล้วนนํามาซ่ึงผลเสียท้ังการบาดเจ็บทางร่างกาย จิตใจ การ
โดนลงโทษในรูปแบบต่าง ๆ เช่น การพักการเรียน หรือถ้ารุนแรงอาจถึงข้ันโดนไล่ออกจากโรงเรียน
ตัวอย่างจากของเพื่อน (เพลง) จากโรงเรียนรัตนราษฎร์บํารุง ท่ีได้นําเสนอปัญหาด้านการทะเลาะ
วิวาทของนักเรียน ท่ีเม่ือเกิดปัญหาแล้วฝ่ายปกครองมีการพู ดคุย ตักเตือนและลงโทษตาม
กระบวนการต่าง ๆ ของโรงเรียน รวมถึงพู ดคุยกับผู้ปกครอง แต่ไม่ได้มีการค้นหาถึงสาเหตุท่ีทําให้
เด็กนักเรียนมีพฤติกรรมเช่นน้ี ทําให้ไม่เกิดการพยายามทําความเข้าใจซ่ึงกันและกัน และยังส่งผลให้
ปัญหาเชน่ น้ยี งั เกิดข้นึ ซ้าํ ๆ

ฉะน้ันบทบาทของนักสังคมสงเคราะห์คือควรจะมีการประสานงานกับคณะครูและฝ่ายปกครอง
นักเรียน เพื่อพู ดคุย ปรึกษาหารือกันในประเด็นน้ี โดยเป้าหมายคือการแก้ไขปัญหาการทะเลาะวิวาทท่ี
มุ่งแก้ไขจากต้นเหตุของปัญหา ท่ีพยายามทํางานในการหาสาเหตุของพฤติกรรมเหล่าน้ีท่ีเกิดข้ึนว่ามี
ปัจจัยอะไรท่ีมีอิทธิพลและส่งผลท่ีก่อให้เกิดพฤติกรรมเช่นน้ี เพื่อให้เกิดการแก้ไขปัญหาท่ีย่ังยืน
และระยะยาว รวมถึงจะเปน็ การทาํ ให้ครู นกั สังคมสงเคราะหห์ รอื ผู้ปกครองเข้าใจในความตอ้ งการของ
นักเรียนมากข้ึนก็ได้หรืออาจจะทําให้ได้มองย้อนกลับไปว่า แท้จริงแล้วตนอาจจะเป็นสาเหตุหน่ึงท่ี
ส่งผลใหล้ ูกหรอื นกั เรยี นมีพฤตกิ รรมเชน่ น้ี

- กฎระเบียบท่ีเข้มงวดมากเกินไป โดยเฉพาะการตรวจเคร่ืองแบบการแต่งกายนักเรียน
สําหรับโรงเรียนในสังกัดรัฐบาล ส่วนใหญ่จะพบเจอกับสถานการณ์เช่นน้ี ซ่ึงก็จะพบปัญหาความ
ขัดแย้งหรือความคิดเห็นท่ีไม่ตรงกันระหว่างครูหรือโรงเรียนกับนักเรียน เน่ืองจากหลายคร้ังท่ี
สถานศึกษาให้ความสําคัญกับระเบียบการแต่งกาย เคร่ืองแบบหรือทรงผมนักเรียนท่ีมากจนเกินไป
ยกตัวอย่างเชน่ โรงเรยี นสตรีพัทลุงทม่ี าจากการนําเสนอของผเู้ ขียนเอง ทค่ี รูหรือฝา่ ยปกครองมกี าร
ตรวจเคร่ืองแบบการแต่งกายอยู่บ่อยคร้ัง หากนักเรียนคนได้ผมยาว ก็จะใช้กรรไกรตัดผม
ณ ตรงน้ันเลยหรือบางคร้ังก็หักคะแนน หรือจะเป็นในกรณีท่ีไม่ใช้กระเป๋าของโรงเรียนก็จะโดนทําโทษ
ให้ใช้ถุงห้ิวแทน หรือในกรณีตัวอย่างของเพ่ือน (เพลง) โรงเรียนรัตนราษฎร์บํารุง ท่ีมีการตรวจ
เคร่ืองแบบนักเรียนเป็นประจําทุกเดือน ถ้าใส่ถุงเท้าผิดระเบียบก็จะยึดไปเลย ซ่ึงจากท้ังสองโรงเรียน
น้ัน พบว่าสถานการณ์เหล่าส่งผลกระทบต่อสภาพจิตใจของนักเรียนเป็นอย่างมาก ท้ังทําให้เกิดความ
อับอาย เสียความรู้สึก เกิดบาดแผลภายในใจในระยะยาวได้ ท้ังยังทําให้เกิดการสูญเสียทรัพย์สิน
และละเมดิ สิทธขิ องบุคคลอกี ดว้ ย

86

วิชา สค.362 นโยบายและสวัสดกิ ารการศึกษาสําหรับเด็กพิเศษ Section 810001 อาจารยผ์ สู้ อน ผศ.ดร.ป่ นิ หทัย หนนู วล
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์ ภาคการเรยี นที่ 2 ปีการศึกษา 2563

ดังน้ันนักสังคมสงเคราะห์ควรเข้าไปมีบทบาทสําคัญอย่างย่ิงคือ ควรจัดให้มีบริการให้
คําปรึกษาแก่นักเรียน เพื่อพู ดคุยถึงปัญหาต่าง ๆ ท่ีนักเรียนต้องเผชิญอยู่เพ่ือช่วยแก้ไขปัญหา
และรับฟงั มีการเปิดโอกาสในการจัดให้มีการนัดพูดคุยล่วงหน้าแบบออนไลน์เพ่ือความสะดวก สังเกต
ลักษณะ พฤติกรรมของนักเรียน นักสังคมสงเคราะห์มีการจัดอบรมให้ความรู้ ฝึกทักษะให้แก่ครูท่ี
ปรึกษาหรือครูแนะแนวในการไปเย่ียมบ้าน ประสานงานจัดการประชุมเพ่ือทําข้อตกลงระหว่างนักเรียน
และโรงเรียนเพื่อสร้างความเข้าใจซ่ึงกันและกัน เพื่อพู ดถึงความต้องการโดยมองถึงเป้าหมายในการ
มาโรงเรียนเปน็ หลัก เพ่ือจัดเรียงลาํ ดับความสําคญั

- ปัญหาความเครียดสะสมจากการเรียน เป็นเพราะโรงเรียนเคร่งในเร่ืองของวิชาการมาก
จนเกินไป ส่งผลให้เกิดปัญหาน้ีต่อนักเรียน ตัวอย่างของ(ลูกแก้ว) จากโรงเรียนอุดมศึกษาน้อมเกล้า
ท่ีโรงเรียนให้ความสําคัญและเคร่งในเร่ืองวิชาการมาก จนมีการยุบชุมนุม ชมรมไปบ้างบางส่วน
บรรยากาศในการเรียนก็ค่อนข้างกดดันและอยู่ในรูปแบบของการแข่งขัน รวมถึงไม่ค่อยมีการจัด
กิจกรรมอ่ืน ๆ ท่ีนอกเหนือจากการเรียนมากนัก เพราะเอาเวลาว่างไปเรียนหรือแม้กระท่ังคาบท่ีควรจะ
ได้พู ดคุยกับครูท่ีปรึกษาก็กลับเอาไปเรียนซะเกือบท้ังหมด ทําให้นักเรียนเกิดความกดดันและมี
ความเครยี ดสะสม ซ่งึ จะส่งผลกระทบตอ่ สภาพรา่ งกายและจติ ใจเปน็ อยา่ งมาก

สังคมสงเคราะห์ควรเข้ามามีบทบาทอย่างย่ิง เพราะเป็นเร่ืองท่ีกระทบต่อสภาพจิตใจ รวมถึง
ทักษะการเข้าสังคมในอนาคตได้ ปัญหาความเครียดยังส่งผลถึงร่างกาย ท่ีอาจจะนํามาซ่ึงการ
เจ็บปวดหรือโรคต่าง ๆ นักสังคมสงเคราะห์ควรมีการจัดบริการเปิดโอกาสให้นักเรียนได้เข้ามาขอ
คําปรึกษา พู ดคุยหรือบอกเล่าเร่ืองท่ีตนเผชิญอยู่ ซ่ึงจะช่วยให้นักเรียนได้ระบายความรู้สึกและได้
แสดงถึงความต้องการของนักเรียนจริง ๆ จากน้ันนักสังคมฯก็มีหน้าท่ีในการบําบัดฟ้ นื ฟู ส่วนกรณี
ไหนท่ีควรพบแพทย์ก็ควรส่ือสารให้นักเรียนเข้าใจถึงสาเหตุและประสานงานกับทางโรงพยาบาลให้ ท้ัง
ยังต้องติดตามอาการอย่างต่อเน่ือง รวมถึงยังต้องมีการประสาน จัดประชุมกับคณะครูหรือผู้บริหาร
โรงเรียนในการจัดระเบียบหรือเป้าหมายของโรงเรียน ในการยืดหยุ่นเร่ืองการเรียนด้านวิชาการเพื่อ
ส่งเสริมในด้านกิจกรรม กีฬา ดนตรีอ่ืน ๆ ด้วย เพื่อตอบสนองเด็กนักเรียนในหลายกลุ่มและเพ่ือการ
ผ่อนคลายจากการเรียนด้วย

- การออกกฎระเบียบหรือข้อกําหนดในการรับเข้าศึกษา ในกรณีน้ีคือตัวอย่างของ (ปัน)
จากโรงเรียนพญาไท ท่ีมีการกําหนดคุณสมบัติเด็กพิเศษ ในเด็กออทิสติกว่าต้องไม่มีพฤติกรรมทํา
ร้ายผู้อ่ืน พร้อมท้ังต้องมีหลักฐานจากทางแพทย์ ซ่ึงจากการกําหนดเกณฑ์ดังกล่าวอาจจะมองว่า
จะเป็นการลดโอกาสทางการศึกษาต่อเด็กกลุ่มน้ีหรือไม่ และจะเป็นการก่อให้เกิดความไม่เท่าเทียมทาง
การศึกษา ท่ีขัดกับวิสัยทัศน์ท่ีโรงเรียนต้ังไว้หรือไม่ แต่หากมองในมุมของโรงเรียน การกําหนดเกณฑ์
เช่นน้ี อาจจะเป็นการบอกว่าความสามารถในการรับเพ่ือดูแลให้เกิดประสิทธิภาพน้ัน โรงเรียนมี
ความสามารถในระดับไหนเพ่ือป้องกนั ปัญหาท่อี าจจะเกดิ ข้นึ

บทบาทของนักสังคมสงเคราะห์คือการจัดการปรึกษากับทางแพทย์ นักจิตวิทยาและทาง
โรงเรียนในเร่ืองของการเตรียมความพร้อมในการรับมือและการป้องกันสถานการณ์ท่ีอาจจะเกิดข้ึน
ได้มากน้อยแค่ไหน รวมถึงมีการประสานงานถึงกระทรวงศึกษาธิการในการกําหนดระบบในการรับเข้า
ของแต่ละโรงเรียน เพื่อเป้าหมายคือพัฒนาผู้บกพร่องและผู้อ่ืนท่ีอยู่ร่วมช้ันเรียนไปด้วย ในการสร้าง

87

วชิ า สค.362 นโยบายและสวสั ดกิ ารการศึกษาสําหรบั เดก็ พิเศษ Section 810001 อาจารยผ์ ูส้ อน ผศ.ดร.ป่ ินหทยั หนนู วล
คณะสังคมสงเคราะหศ์ าสตร์ มหาวทิ ยาลัยธรรมศาสตร์ ภาคการเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2563

ความเข้าใจและยอมรับความแตกต่างของความเป็นมนุษย์และเพื่อให้เกิดความเท่าเทียมทางการศึกษา
ให้มากท่สี ุด

88

วชิ า สค.362 นโยบายและสวัสดกิ ารการศึกษาสําหรบั เด็กพิเศษ Section 810001 อาจารยผ์ ู้สอน ผศ.ดร.ป่ นิ หทัย หนูนวล
คณะสังคมสงเคราะหศ์ าสตร์ มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์ ภาคการเรยี นที่ 2 ปีการศึกษา 2563

มนตธ์ ัช จิตกลาง 6105681628

ประเด็นด้านทรพั ยากร/บคุ ลากร

โรงเรียนขนาดใหญ่ : โรงเรียนท่าวังผาพิทยาคม โรงเรียนสุราษฎร์พิทยา โรงเรียนสตรีพัทลุง
โรงเรียนบ้านปลาแหลม โรงเรียนพิบูลวิทยาลัย โรงเรียนสตรีนนทบุรี โรงเรียนปทุมเทพวิทยาคาร
โรงเรียนระยองวิทยาคม โรงเรียนอุตรดิตถ์ โรงเรียนตราษตระการคุณ โรงเรียนปราจิณราษฎร
อํารุง โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาน้อมเกล้า โรงเรียนรัตนราษฎร์บํารุง โรงเรียนพญาไท โรงเรียน
เฉลิมพระเกยี รติระยอง รวมทง้ั ส้ิน 16 โรงเรียน
โรงเรียนขนาดเล็ก : โรงเรียนบ้านไทยสามัคคี ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กบ้าน ตลาดเขต โรงเรียนบ้าน้ํางาว
โรงเรียบ้านประจนั โรงเรียนบา้ นบิง รวมทง้ั ส้ิน 6 โรงเรยี น
โรงเรียนเอกชน : โรงเรียนลาซาล รวมทง้ั สิ้น 1 โรงเรียน

สถานการณ์ในโรงเรยี น

สถานการณ์ในโรงเรียนท้ัง 23 มีการประสบปัญหาในลักษณะคล้าย ๆ กันเน่ืองจากเป็น
โรงเรียนท่ีมีการจัดการเรียนการสอนในระดับเดียวกัน อาทิ ปัญหาความรุนแรงท่ีมีการเกิดข้ึนกับ
เฉพาะกลุ่ม ปัญหาด้านสภาพแวดล้อมในรอบ ๆโรงเรียนท่ีมีภาวะท่ีไม่เหมาะสมกับช่วงวัยเด็ก
รวมท้ังในโรงเรียนขนาดเล็กส่วนมากยังมีปัญหาด้าน ปัญหาด้านเศรษฐกิจของครอบครัวเน่ืองจาก
ครอบครัวเด็กในโรงเรียนยังมีความขาดแคลนในด้านทุนทรัพย์อยู่เป็นจํานวนมาก และปัญหาอีกส่วน
หน่ึงท่ีสําคัญคือ ปัญหาด้านของโรงเรียน มีบุคลากรจํานวนน้อยและไม่ตรงความถนัดเฉพาะด้าน
ไม่มีกิจกรรมชมรมท่ีเด็กสามารถเลือกส่ิง ท่ีตนเองถนัดและช่ืนชอบ รวมท้ังกระบวนการศึกษาต่อ
โรงเรียนมีความเสื่อมโทรม ไมไ่ ด้รับการปรบั ปรงุ ใหม้ ี สุขลกั ษณะทด่ี ี เป็นตน้

ในโรงเรียนขนาดใหญ่ มักจะมีปัญหาด้านภายในโรงเรียนมีการเเข่งขันสูง เน่ืองจากสภาพ
สังคมท่ีเต็มไปด้วยความคาดหวังและเด็กมีโอกาศในการเข้าถึงการศึกษา ส่งผลให้ เด็กภายใน
โรงเรียนมีภาวะเครียด มีความกดดันในตนเอง เพ่ือประสบความสําเร็จ เกิดการแข่งขันซ่ึงกันและกัน
ในทกุ ภาคส่วน

สวัสดกิ าร การศึกษา กิจกรรม

ในโรงเรียนขนาดใหญ่ส่วนมากมักจะมีสวัสดิการด้านศึกษาท่ีปรากฏให้เห็นอย่างชัดเจน
ท่ีจัดทําโดยตัวโรงเรียนเองท่ีไม่พ่ึ งภาครัฐเหมือนโรงเรียนขนาดเล็ก อาทิ บริการ กิจกรรม
และสวัสดิการด้านสุขภาพ บริการท่ีพักอาศัย ( ในโรงเรียนเฉลิมพระเกียรติระยอง , ท่าวังผาพิทยา
คม ) บริการด้านการเงิน ทุนการศึกษาบริการ และกิจกรรมนันทนาการ รวมท้ังยังมีสวัสดิการท่ีทําให้
เด็กเข้าถึงได้มากกว่า ตัวอย่างเช่น งานบริการทางการศึกษาและสวัสดิการ ของโรงเรียนระยอง

89

วชิ า สค.362 นโยบายและสวัสดิการการศึกษาสําหรับเด็กพิเศษ Section 810001 อาจารยผ์ ้สู อน ผศ.ดร.ป่ นิ หทยั หนูนวล
คณะสังคมสงเคราะหศ์ าสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ภาคการเรียนท่ี 2 ปกี ารศึกษา 2563

วิทยาคมท่ีมีให้บริการท้ัง งานแนะแนว ทุนการศึกษา ในการให้บริการแก่เด็กนักเรียนของตนได้อย่าง
ครบถ้วน และยังมีการดําเนินกิจกรรมภายในโรงเรียนท่ีหลากหลายท้ัง กิจกรรมพัฒนาผู้เรียน
สร้างเสริมสรรมถนะและการเรียนรู้ สร้างเสริมทักษะการทํางาน การดํารงชีพและทักษะชีวิต
โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาน้อมเกล้าท่ีมีการจัดสวัสดิการโดยโรงเรียนให้แก่นักเรียน เช่น สวัสดิการ
ด้านสุขภาพ สวัสดกิ ารด้านนันทนาการ

แต่ในทางกลับกันโรงเรียนบ้านไทยสามัคคี ยังต้องมีการประสานงานกับองค์กรณ์ภายนอก
อาทิ อบจ เช่น ห้องเรียนอัจฉริยะ โครงการยกระดับผลสัมฤทธิทางการเรียน โครงการโรงเรียนแกน
นําจัดการเรียนร่วมอปท เช่น ชุดกีฬา ชุดวัฒนธรรมพื้นบ้านอบต เช่น อาหารเสริม (นม) โรงเรียน
อาหารกลางวันและเคร่อื งกรองนา้ํ

บริการดา้ นการศึกษา
• บริการในโรงเรียนท่ีมีในทุกโรงเรียนคือ ประกันอุบัติเหตุ และ การให้บริการด้าน
พยาบาล
• บริการท่ีพักอาศัย ในโรงเรียนเฉลิมพระเกียรติระยอง , ท่าวังผาพิทยาคม , โรงเรียน
ลาซาล
• บรกิ ารดา้ นเงนิ ทุนการศึกษา ให้แกเ่ ด็กนักเรยี น แตก่ ็ไม่สามารถครอบคลุมนักเรยี นทกุ
คน
• บรกิ าร และกิจกรรมนันทนาการ อาทิ กฬี าสี
• บรกิ ารดา้ นอาหารกลางวนั อาทิ โรงเรียนบ้านน้าํ งาว
• บรกิ ารด้านการเงนิ การส่งเสริมการออม โดยการจดั ต้งั สหกรณ์โรงเรยี น

สวัสดกิ ารท่เี หมาะสมสําหรบั เด็ก

ในโรงเรียนท่ีนําเสนอมาส่วนมากมักขาดถึงการจัดต้ังกิจกรรมและบริการท่ีเหมาะสมกับช่วง
วัยของเด็กรวมท้ัง ยังขาดความเข้าใจถึงการท่ีเด็กน้ันสนใจส่ิงใด ต้องการท่ีจะศึกษาในด้านใด
จึงควรท่ีจะมีการจัดต้ังชมรม ตามความสนใจของนักเรียนท่ีนอกเหนือจากท่ีทางโรงเรียนจัดไว้
เ พ่ื อ ใ ห้ เ ด็ ก ใ น โ ร ง เ รี ย น น้ั น ส า ม า ร ถ ท่ี จ ะ เ ข้ า ถึ ง ค ว า ม ต้ อ ง ก า ร ข อ ง ต น อ ย่ า ง เ ป็ น ไ ป ต า ม ท่ี ต น ส น ใ จ
สวัสดิการด้านแนะแนว ในโรงเรียนขนาดเล็กท่ียังขาดความรู้ของครูและบุคลากรในการให้คําปรึกษา
แก่นักเรียนท้ังในด้านการเงิน การศึกษาต่อ บุคลากรยังขาดซ่ึงความรู้ความสามารถและความเข้าใจ
ต่อเด็กจึงควรให้ความสําคัญกับบริการด้านงานแนะแนว โดยท้ังน้ีในการจัดสวัสดิการให้แก่เด็ก
จําเป็นต้องอาศัยระบวนการจัดลําดับความสําคัญของปัญหาท่ีเด็กพบเจอว่าสิ่งใดน้ันสําคัญท่ีสุด
ท่จี ะแกป้ ญั หาให้แก่ทกุ ๆ คน

90

วิชา สค.362 นโยบายและสวสั ดิการการศึกษาสําหรับเดก็ พิเศษ Section 810001 อาจารย์ผู้สอน ผศ.ดร.ป่ ินหทัย หนนู วล
คณะสังคมสงเคราะหศ์ าสตร์ มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์ ภาคการเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2563

บทบาทนักสังคมสงเคราะหใ์ นงานสวัสดกิ ารการศึกษา

ในโรงเรียนท่ีนําเสนอมามักไม่มีการจัดการให้บริการนักสังคมสงเคราะห์ จึงควรให้มีการจัดให้
มีบริการนักสังคมสงเคราะห์ในโรงเรียน รวมท้ังให้มีกิจกรรมการให้คําปรึกษา นอกจากน้ีวัยรุ่นเป็น
วัยท่ีมีปัญหาสุขภาพจิตได้มากท่ีสุดวัยหน่ึง ปัญหาพฤติกรรมบางอย่างมักเกิดข้ึนมานาน จนทําให้
การแก้ไขมักทําได้ยาก การป้องกันปัญหาจึงมีความจําเป็น และสําคัญมากกว่าการแก้ไขปัญหาท่ี
เกิดข้ึนแล้ว จึงจําเป็นต้องมี มีบริการด้านสุขภาพจิตภายในโรงเรียน ห้องพู ดคุยให้คําปรึกษาแก่
นกั เรยี น โดยนักสังคมสงเคราะหภ์ ายในโรงเรียน

นักสั งคมสงเคราะห์ในโรงเรียนทํางานเพ่ื อระบุนักเรียนท่ีประสบปัญหาทางด้านการศึ กษา
อารมณ์ จิตใจ หรือทางด้านร่างกาย ซ่ึงอาจจะเป็นผลลัพธ์ของสถานการณ์ปัญหาบางอย่างท่ีซ่อน
ตัวเบ้ืองหลังอยู่ท่ีบ้าน โดยทํางานร่วมกับครูและผู้บริหารในการประเมินความสม่ําเสมอในการเข้าเรียน
จัดการประชุมผู้ปกครอง และแก้ไขสถานการณ์ปัญหาผ่านแผนการจัดการพฤติกรรมและครอบครัว
เพื่อท่จี ะทาํ ใหเ้ ด็ก ๆ ได้ในสิ่งท่ตี อ้ งการ

บทบาทภาคส่วนอน่ื ๆ

บทบาทของครูผูส้ อน-ผู้บรหิ ารโรงเรยี น
• บริหารและจัดสวัสดิการท่ีเหมาะสมแก่ทุกคนในโรงเรียน รวมท้ังคอยควบคุมให้การเรียนการ
สอนเป็นไปตามมาตราฐาน
• ทําหน้าท่ีในการสร้างความตระหนักให้ครู ให้การสอนอย่างเท่าเทียมและเป็นธรรมแก่นักเรียน
ทุกคน
• เปน็ ผู้ประสานงานกับบุคคลและหนว่ ยงานอน่ื ๆ ภายนอก

บทบาทของผปู้ กครอง-ชมุ ชน
• คอยให้คาํ ปรึกษา และ ดแู ลนักเรียนในการดแู ลของตนเอง
• ชุมชนคอยให้การรับรองในการเข้าถึงซง่ึ การศึกษา และ คอยประสานงานกบั โรงเรียน

91

วชิ า สค.362 นโยบายและสวัสดกิ ารการศึกษาสําหรบั เด็กพิเศษ Section 810001 อาจารยผ์ ู้สอน ผศ.ดร.ป่ นิ หทยั หนูนวล
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ภาคการเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2563

จริ ภทั ร ไกรนรา 6105681636

สรปุ บทการเรียนรู้
การออกแบบสวสั ดกิ ารการศึกษาในโรงเรียน (กรณศี ึกษา 23 โรงเรียน)

งานช้ินน้ีเป็นช้ินงานท่ีสรุปสาระบทเรียนรู้หรือสาระสําคัญจากการนําเสนอของเพื่อน ๆ
ในชน้ั เรยี น โดยในการสรปุ บทการเรียนรู้ตอ่ ไปน้ี

โดยในกรณีศึกษาของโรงเรียนท้ังหมดในด้านของสถานการณ์ปัญหาของแต่ละโรงเรียนน้ัน
ค่อนข้างมีความคล้ายคลึงกันอย่างมาก โดยส่วนใหญ่ของปัญหาท่ีเกิดข้ึนของกลุ่มโรงเรียนข้างต้น
จะเป็นในเร่ืองของความบกพร่องทางการศึกษาของนักเรียน เน่ืองจากสภาพปัญหาชนิดน้ีน้ัน
สามารถเกิดข้ึนได้ในหลากหลายรูปแบบ เช่น การอยู่อาศัยกับปูย่าตายายแทนการอยู่อาศัยกับพ่อ
และแม่ หรือสภาวะของครอบครัวข้ามรุ่น โดยสามารถส่งผลกระทบได้ท้ังในด้านของพัฒนาการของ
เด็กท่ีต้องการการเล้ียงดูและเอาใจใส่จากพ่อและแม่ และเม่ือเด็กได้บกพร่องในจุดน้ีไปโดยการอาศัย
อยู่กับปู่ย่าหรือตายาย ทําให้เกิดช่องว่างระหว่างวัยท่ีอาจสร้างความไม่เข้าใจกันได้ระหว่างวัยเด็ก
หรือวัยรุ่นต่อวัยสูงอายุท่ีเป็นผู้ปกครองของเด็ก จึงอาจทําให้เด็กไม่ได้รับการดูแลหรือเอาใจใส่ท่ีดีพอ
และอาจก่อให้เกิดปัญหาการให้ความสําคัญกับเพื่อนท่ีมากกว่าครอบครัว ถ้าเกิดข้ึนในสภาพสังคมท่ีมี
ความเสียงก็จะมีความเส่ียงท่ีมากกว่าเดิมถ้าเด็กไม่ได้รับการเล้ียงดูท่ีดีจากพ่อแม่โดยตรง โดยปัญหา
ชนิดน้ีจะเป็นปัญหาท่ีเกิดข้ึนเป็นส่วนใหญ่จากโรงเรียนท่ีเป็นกรณีตัวอย่างข้างต้น ต่อมาคือปัญหา
ขาดแคลนทุนทรัพย์ทางการศึกษา นับว่าเป็นอีกหน่ึงปัจจัยท่ีมีความสําคัญอย่างมาก ซ่ึงปัญหาน้ีเอง
ก็อาจเป็นผลของการเกิดมาจากสภาพของครอบครัวข้ามรุ่นได้ด้วยเช่นกัน เพราะในชุมชนมีรายได้
ไม่เพียงพอต่อการเล้ียงดูครอบครัว ชนช้ันแรงงานในสังคมหรือผู้ปกครองท่ีเป็นพ่อและแม่อาจจะ
ต้องไปทํางานหางานจากนอกชุมชนท่ีท่ีสามารถหารายได้ได้เยอะกว่าในชุมชน หรือการเกิดปัญหาหาร
ขาดแคลนทางทุนทรัพย์ก็เป็นอีกปัญหาหน่ึงท่ีทําให้ครอบครัวขางครอบครัวน้ันตัดสินใจไม่ส่งบุตร
หลานเข้าสู่ระบบการศึกษา ซ่ึงเป็นปัญหาสําคัญท่ีทําให้เด็กน้ันไม่ได้รับการศึกษาในระบบการศึกษาต่อ
ปัญหาต่อมาคือความเป็นชาติพันธ์ของนักเรียน โดยในกรณีน้ีจะมีปัญหาท่ีตามมา เช่น ชุมชนน้ันอยู่
ในพ้ืนท่ีท่ีไกลจากโรงเรียน ทําให้ต้องใช้เวลาเดินทางเป็นระยะเวลานานหรือยากลําบากในการไป
โรงเรียนของเด็กนักเรียน ซ่ึงอาจเป็นปัจจัยหน่ึงท่ีทําให้เด็กน้ันไม่ได้รับการสนับสนุนให้เรียนหรือ
ศึกษาต่อได้

และในด้านของสวัสดิการท่ีเหมาะสมต่อกลุ่มกรณีศึกษาโดยข้อเสนอแนะหลักในการนําเสนอ
นโยบายของกลุ่มโรงเรียน โดยส่วนใหญ่และคือการสร้างการร่วมมือกันระหว่างครูท่ัวไปในโรงเรียน
และครอบครัวในการให้ความสําคัญกับการดูแลหรือเอาใจใส่ในนักเรียนท่ีมีความบกพร่องทางการ
เรียนให้มากย่ิงข้ึน เพื่อให้นักเรียนท่ีมีความบกพร่องทางการเรียนได้มีพัฒนาการท่ีดีไปตามช่วงวัย
ของเด็กนักเรียน ผ่านการจัดกิจกรรมท่ีให้นักเรียน คุณครู และผู้ปกครองมาร่วมกันทํากิจกรรม
ร่วมกัน เพื่อเสริมสร้างความสัมพันธ์ท่ีดีในครอบครัวและทําให้เด็กได้รับการเรียนรู้อย่างประสิทธิภาพ
มากย่ิงข้ึน ต่อมาคือการจัดสรรสวัสดิการค่าใช้จ่ายในการเรียนการสอนให้กับนักเรียน เน่ืองจาก
สภาพปัญหาส่วนใหญ่น้ันเกิดจากการขาดแคลนทางทุนทรัพย์ของครอบครัวของเด็กนักเรียนตาม

92

วชิ า สค.362 นโยบายและสวัสดกิ ารการศึกษาสําหรับเด็กพิเศษ Section 810001 อาจารย์ผ้สู อน ผศ.ดร.ป่ ินหทัย หนนู วล
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์ ภาคการเรยี นที่ 2 ปีการศึกษา 2563

สภาพชุมชน ดังน้ันแล้วควรจะจัดสรรท้ังในด้านของสวัสดิการเรียนฟรีหรือจัดทุนการศึกษา
ให้แก่นักเรียน เพ่ือให้นักเรียนน้ันสามารถได้รับการศึกษาต่อและสามารถเป็นประชากรท่ีมีคุณภาพได้
ในอนาคต และอีกหน่ึงในสวัสดิการท่ีเหมาะสมคือการดูแลสภาพร่างกายและจิตใจของเด็ก
เน่ืองจากสภาพปัญหาการดูแลกันครอบครัวหรือสภาพแวดล้อมท่ีไม่เหมาะสมอาจทําให้เด็กมีสภาพ
จิตใจท่ีอาจส่งผลกระทบกับการศึกษา ดังน้ันแล้วโรงเรียนจึงควรท่ีจะมีนโยบายหรือการจัดสวัสดิการ
ท่ีคอยดูแลหรือเยียวยาสภาพร่างกายและจิตใจของเด็ก ผ่านการให้ความรู้ความเข้าใจหรือสอดส่อง
ถึงปัญหาจากสภาพแวดล้อมโดยรอบของเด็กผ่านผู้ปกครอง หรือผ่านการเยียวยารักษาสภาพจิตใจ
โดยนักจิตวิทยาเช่นเดียวกัน หรือจะเป็นการจัดสวัสดิการการให้ทํากิจกรรมท่ีส่งเสริมให้นักเรียนน้ันมี
ความรู้จักตนเองเพื่อท่ีจะให้นักเรียนได้เกิดความสนใจในสาขาวิชาท่ีชอบ อันไปสู้การเลือกเรียนต่อใน
ก า ร ป ร ะ ก อ บ อ า ชี พ ใ น อ น า ค ต ผ่ า น กิ จ ก ร ร ม แ น ะ แ น ว ใ ห้ ค ว า ม รู้ จ า ก บุ ค ล า ก ร ท่ี มี ค ว า ม รู้
และใหค้ วามสําคัญกับพัฒนาของนกั เรยี นดว้ ย

สําหรับหน้าท่ีของนักสังคมสงเคราะห์ในกรณีศึกษาของกลุ่มโรงเรียนท้ังหมด ส่วนใหญ่แล้ว
จะมีหน้าท่ีหรือความสําคัญในการเป็นบุคคลท่ีมีหน้าท่ีอยู่ระหว่างกลางระหว่าง เด็กนักเรียน ครอบครัว
คุณครู และโรงเรียน โดยหน้าท่ีหลักของนักสงคมสงเคราะห์ส่วนใหญ่ในกรณีศึกษาจากโรงเรียน
ท่ี ท้ั ง ห ม ด จ ะ เ ป็ น ใ น ด้ า น ข อ ง ก า ร ใ ห้ คํ า ป รึ ก ษ า ห รื อ ช่ ว ย เ ห ลื อ เ ยี ย ว ย า ใ น ด้ า น ข อ ง ส ภ า พ จิ ต ใ จ
ไม่ว่าจะมีสาเหตุมาจากการสอบของโรงเรียนท่ีมีความกดดันในเร่ืองของผลคะแนนน้องนักเรียน
ปัญหาทุนทรัพย์ของครอบครัวตามสภาพแวดล้อมของผู้เรียน ผ่านการประเมินโดยการไปเย่ียมบ้าน
เพ่ื อตรวจสอบสภาพแวดล้อมและประเมินคุณสมบัติกับการรับสิ ทธิสวัสดิการตามท่ีโรงเรียนมีให้
หรือจะเป็นปัญหาชีวิตประจําวันของสังคมเพื่อนนักเรียนในโรงเรียน ซ่ึงนักสังคมสังเคราะห์จะมีหน้าท่ี
สําคัญในการประสานงานกับสหวิชาชีพ เช่น นักจิตวิทยา ครู เพ่ือท่ีจะแก้ไขหรือเยียวยาปัญหาได้
อย่างหลากหลายตามความต้องการของนักเรียน ไปสู่การจัดสรรสวัสดิการ เช่น การคิดโครงการ
นันทนาการให้แก่นักเรียนตามพั ฒนาการของผู้เรียน หรือการย่ืนข้อเสนอแนะสู่หน่วยงานรัฐ
ในการปรับปรุงหลักสู ตรการเรียนการสอนเหมาะสมและไม่สร้างความกดดันให้กับผู้เรียน
หรือปรับเปล่ียนกฎระเบียบต่าง ๆ ให้มีการเปล่ียนแปลงไปตามยุคสมัย ภายใต้กฎหมายท่ีคุ้มครอง
สิทธิทจ่ี ะได้รับการปฏิบตั หิ รอื การดแู ลอยา่ งถูกต้องตามกฎหมายภายใตส้ ถานศึกษา ตลอดจนติดตาม
ผลของการเข้าร่วมกิจกรรมของผู้เรียนและส่งเสริมให้ผู้เรียนเป็นประชากรท่ีมีคุณภาพและสร้าง
คุณประโยชนแ์ ก่ชมุ ชนไดใ้ นอนาคต

93

วชิ า สค.362 นโยบายและสวัสดิการการศึกษาสําหรบั เด็กพิเศษ Section 810001 อาจารย์ผู้สอน ผศ.ดร.ป่ นิ หทยั หนนู วล
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยธรรมศาสตร์ ภาคการเรียนที่ 2 ปกี ารศึกษา 2563

คัธรนิ ทร์ บวั ทอง 6105681644

สรปุ บทเรยี นรู้การออกแบบสวัสดิการการศึกษาในโรงเรยี น

จากการร่วมฟังการนําเสนอใบงานท่ี 7 ในหัวข้อการออกแบบสวัสดิการการศึกษาโดยนัก
สังคมสงเคราะห์ จํานวน 23 กรณีศึกษา โดยสามารถสรุปประเด็นเบอ้ื งต้นได้ 6 ประเด็นหลักๆ คือ
ประเด็นเร่ืองความหลากหลายทางกายภาพ , กิจกรรมและบริการท่ีโรงเรียนจัดให้ , ความสัมพันธ์
ของโรงเรียนกับองค์กรภายนอก , ปัญหาส่วนใหญ่ท่ีพบ , สวัสดิการและบริการท่ีอยากให้มีในส
ถาณศึกษา , บทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ในสถาณศึกษา ซง่ึ มีรายละเอยี ดในแต่ละประเด็นดงั น้ี

1. ความหลากหลายทางกายภาพ
• ขนาดโรงเรยี นและประเภทของโรงเรยี น

พบว่าในกรณีศึกษาท้ัง 23 โรงเรียนน้ันมีความหลากหลายในเร่ืองของประเภทของ
โรงเรียน โดยแบ่งออกเป็นได้ 5 ประเภท คือ 1.โรงเรียนขยายโอกาส 2.โรงเรียนประถมศึกษา
3.โรงเรียนอนุบาล 4.ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก หรือ เตรียมอนุบาล และ โรงเรียนมัธยมศึกษา
โดยรูปแบบของสถาณศึกษาในระดับมัธยมศึกษา แบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ สหศึกษา
และ โรงเรียนหญิงล้วน และแบ่งออกตามขนาดของสถาณศึกษาได้ 2 ขนาด คือ ขนาดใหญ่
และ ขนาดใหญ่พิเศษ และสามารถแบ่งตามสังกัดของโรงเรียนได้อีก 2 ประเภท คือ สังกัดรัฐ
และสังกัดเอกชน

• สถานทต่ี ง้ั ของโรงเรียน
โดยสถานท่ีต้ังของโรงเรียนส่วนใหญ่จะต้ังอยู่ในเมือง หรือชุมชน ซ่ึงง่ายต่อการ
เดินทาง และต้ังอยู่ในสถาณท่ีชนบท หรือ ยากต่อการเดินทาง ซ่ึงบริบทของสถานท่ีต้ังของ
โรงเรียนจะนํามาสู่การเข้าถึงของทรัพยากรภายในชุมชน หรือ สวัสดิการและบริการท่ีมีเพิ่มเติม
เชน่ รถรับส่ง หรือหอพัก

• ประเภทของห้องเรียน
โดยในโรงเรียนระดับช้ันมัธยมศึกษาค่อนข้างมีความหลากหลายในเร่ืองของโครงการ
ของห้องเรียน โดยสามารถแบ่งโครงการของห้องเรียนได้ออกเป็น 2 สายหลัก คือ 1.สาย
วิทยาศาสตร์ และคณิตศาสตร์ โดยจะเป็นสายการเรียนท่ีเน้นพัฒนาศักยภาพทางด้านวิชาการ
ในส่วนของวิชาวิทยาศาสตร์และคณิตศาสตร์เป็นหลัก โดยแต่ละโรงเรียนจะมีโครงการต่าง ๆ
ท่ีสอดคล้องกับสายการเรียนด้านน้ี เช่น EIS , GIFTED , วิทยาศาสตร์คอมพิวเตอร์ และ
วิทยาศาสตร์ท่ัวไป เป็นต้น 2.สายศิลป์ภาษา โดยจะเป็นสายการเรียนท่ีเน้นพัฒนาศักยภาพ
ทางด้านของภาษา หรือทางด้านสังคม โดยจะแบ่งห้องเรียนตามหมวดหมู่ความสนใจใน
ภาษาต่างประเทศ เช่น ญ่ีปุ่น , จีน , เกาหลี , ฝร่ังเศส เป็นต้น โดยแต่ละโครงการจะต้องเรียน
ภาษาองั กฤษควบคู่ไปดว้ ย

94

วิชา สค.362 นโยบายและสวัสดิการการศึกษาสําหรับเดก็ พิเศษ Section 810001 อาจารย์ผูส้ อน ผศ.ดร.ป่ ินหทยั หนูนวล
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั ธรรมศาสตร์ ภาคการเรียนท่ี 2 ปกี ารศึกษา 2563

ซ่ึงแต่ละโรงเรียนจะมีจํานวนห้องของโครงการหรือประเภทของโครงการแตกต่างกัน
ไป ซ่ึงส่วนใหญ่จะเป็นไปตามลักษณะของขนาดโรงเรียน หรือความสนใจของนักเรียนหรือ
ผู้บริหารของโรงเรียน และเป็นไปตามทรัพยากรของของโรงเรียน เป็นต้น โดยแต่ละโครงการ
ลว้ นถูกออกแบบมาเพ่ือตอบสนองในความตอ้ งการและการพัฒนาศักยภาพของผเู้ รยี น

2. กิจกรรมและบริการทโ่ี รงเรยี นจัดให้
• บริการทางด้านการศึกษา

แต่ละโรงเรียนจะมีบริการทางด้านการศึกษาคล้ายกัน ซ่ึงเป็นไปตามบริการข้ันพ้ืนฐาน
ของโรงเรียน เช่น บริการทางด้านหลักสูตรของการศึกษา หรือ โครงการการศึกษา โดยมี
หลากหลายหลักสูตรเพ่ือตอบสนองต่อความต้องการของผู้เรียน นอกจากน้ียังมีวิชาเพิ่มเติม
หรือ วิชาเสรี ให้เลือกอย่างเสรีตามความสนใจหรือความชอบ และยังมีบริการทางด้านอ่ืน ๆ
เพ่ิมเติม เช่น บริการห้องสมดุ บริการห้องคอมพิวเตอร์ เปน็ ต้น

• บริการทางดา้ นสุขภาพและโภชนาการ
หอ้ งพยาบาล นบั วา่ เป็นบรกิ ารสวัสดกิ ารข้นั พ้ืนฐานท่ที กุ โรงเรียนมี เพื่อปฐมพยาบาล
เบ้ืองต้น หรือนําส่งโรงพยาบาลในกรณีฉุกเฉิน ซ่ึงรวมไปถึงบริการทางด้านตรวจสุขภาพ
โครงการวัดน้ําหนัก และ ช่ังส่วนสูง บริการส่งเสริมสุขภาพฟนั เป็นต้น อีกท้ังโรงเรียนยังมี
การเพ่ิมประกันอุบัติเหตุให้แก่นักเรียน เพื่อคุ้มครองและแบ่งเบาภาระฉุกเฉินท่ีเกิดข้ึนจาก
อุบัติเหตุ อีกท้ังยังเป็นการคุ้มครองการเกิดอุบัติเหตุในสถาณศึกษา และการออกทัศนศึกษา
กับทางโรงเรียนอีกด้วย ส่วนทางด้านโภชนาการทางโรงเรียนจะมีทุนค่าอาหารกลางวัน เพ่ือ
ช่วยเหลือนักเรียนท่ีขาดแคลนทุนทรัพย์ รวมไปถึงการมีร้านขายอาหารในโรงเรียนให้นักเรียนได้
เลอื กสรรมากมายในราคาท่นี กั เรยี นสามารถเออ้ื มถึงไดใ้ นราคาย่อมเยาว์

• บรกิ ารทางด้านนันทนาการ
บริการทางด้านนันทนาการเป็นบริการท่ีผ่อนคลายผู้เรียน ลดความตึงเครียดจากการ
เรียน ซ่ึงกิจกรรมนันทนาการในโรงเรียนน้ันส่วนใหญ่จะประยุกต์เข้ากับกลุ่มสาระการเรียนรู้
เพื่อพัฒนาองค์ความรู้และศักยภาพของผู้เรียนในมิติต่าง ๆ โดยหลายๆโรงเรียนจะมีรูปแบบ
ของกิจกรรมคล้ายๆกัน เช่น กิจกรรมกีฬาสี , กิจกรรมวันวิชาการ , กิจกรรมวันสําคัญต่าง ๆ
ของศาสนาหรือของไทย , กิจกรรมเข้าค่ายลูกเสือ – เนตรนารี , กิจกรรมส่งเสริมด้าน
คณุ ธรรมและจรยิ ธรรม เชน่ การเขา้ คา่ ยธรรมะ กิจกรรมบาํ เพ็ญสาธารณะประโยชน์ , กิจกรรม
ชมุ นุม ซง่ึ ในส่วนกิจกรรมชุมนุมคอ่ นขา้ งมคี วามแตกตา่ งกัน โดยบางโรงเรยี นจะให้นกั เรียนเปน็
ผู้ก่อต้ังกิจกรรมชุมนุม ดําเนินการกิจกรรมชุมนุมด้วยตัวของนักเรียนเอง อีกท้ังการก่อต้ัง
กิจกรรมชุมนุมจะเป็นไปตามความสนใจของกลุ่มนักเรียนเอง และบางโรงเรียนกิจกรรมชุมนุม
จะมีให้เลือกตามท่ีโรงเรียนกําหนดไว้ ซ่ึงนักเรียนจะเข้าไปเลือกอีกทีตามความสนใจ ซ่ึงบางคร้ัง
จะไม่ได้ตามความต้องการหรือความสนใจท่แี ท้จรงิ ของตัวนกั เรยี นเอง

95

วิชา สค.362 นโยบายและสวัสดกิ ารการศึกษาสําหรับเดก็ พิเศษ Section 810001 อาจารย์ผู้สอน ผศ.ดร.ป่ นิ หทยั หนนู วล
คณะสังคมสงเคราะหศ์ าสตร์ มหาวทิ ยาลยั ธรรมศาสตร์ ภาคการเรียนท่ี 2 ปีการศึกษา 2563

• บริการทางดา้ นการเงิน
โดยทุก ๆ โรงเรียนจะมีบริการทางด้านทุนการศึกษา เพ่ือช่วยเหลือและสนับสนุน
นักเรียนท่ีมีฐานะยากจน หรือต้องการทุนการศึกษา โดยทุนการศึกษาหลักๆมี 4 ประเภท คือ 1.
ทุนการศึ กษาประจําปี 2.ทุนการศึ กษาระหว่างปี 3.ทุนฉุกเฉิน และ ทุนอาหารกลางวัน
โดยทุนการศึกษาน้ันจะได้จากการท่ีมีผู้สนับสนุน เช่น บริษัท องค์กร ห้างร้าน ศิษย์เก่า
หรือแม้แต่ภาครัฐ ท่ีคอยให้การสนับสนุน เป็นต้น อีกท้ังหลายๆโรงเรียนมีบริการธนาคาร
โรงเรียน ซ่ึงส่วนใหญ่จะเป็นธนาคารออมสินเข้ามาเปิดทําการภายในโรงเรียน เพื่อสนับสนุน
และส่งเสริมให้นักเรยี นมนี ิสัยรกั การออม และยังมีสหกรณร์ า้ นคา้ ของโรงเรียนอกี ด้วย

• บริการแนะแนวและใหค้ าํ ปรึกษา
บ ริ ก า ร แ น ะ แ น ว เ ป็ น บ ริ ก า ร ท่ี ก า ร ช่ ว ย เ ห ลื อ ใ ห้ นั ก เ รี ย น รู้ จั ก ต น เ อ ง
ตามสภาพความเป็นจริง รักและเห็นคุณค่าของตนเองและผู้อ่ืน รู้จักโลกแวดล้อม สามารถ
ตัดสินใจ แก้ไขปัญหา รู้จักเลือกและวางแผนชีวิต วางแผนการเรียนและอาชีพ สามารถปรับตัว
ได้อย่างเหมาะสม และพัฒนาตนเองได้เต็มตามศักยภาพ อันนําไปสู่การมีชีวิตท่ีมีความสุข
ความสําเร็จและเป็นประโยชน์ โดยแต่ละโรงเรียนจะมีคาบแนะแนวเพื่อให้นักเรียนได้ศึกษาค้นคว้า
หรือทํากิจกรรมท่ีให้นักเรียนได้รู้จักตนเอง ค้นพบความต้องการของตนเอง การฝึกการแก้ไข
ปัญหา ความถนัดของตนเอง สายการเรียนท่ีตนเองสนใจ เป็นต้น เพ่ือนําไปสู่กรพัฒนาตนเอง
ในด้านบุคลิกาภาพและความสามารถอย่างถูกวิธี ซ่ึงพบว่าหลายๆโรงเรียนให้ความสาใจในการ
เรียนการสอนคาบแนะแนวเป็นอย่างดี แต่บางโรงเรียนกลัยปล่อยปะละเลยการเรียนการสอนใน
คาบแนะแนว และปล่อยให้เป็นคาบว่างตามอัทยาสัยของผู้เรียนแทน ส่วนบริการให้คําปรึกษาจัด
ได้ว่าเป็นส่วนหน่ึงของงานบริหารแนะแนว ซ่ึงหลายๆโรงเรียนประสบปัญหาการมีบุคลากรท่ีไม่ได้
จบทางด้านการให้คําปรึกษา หรือมีองค์ความรู้ทางด้านการให้คําปรึกษา หรือจบทางด้าน
จิตวิทยา หรือสังคมสงเคราะห์มาโดยตรง ซ่ึงอาจจะก่อให้เกิดการใช้ถ้อยคํา หรือ กระบวนการ
ไม่เหมาะสม ซ่ึงอาจจะก่อให้เกิดผลเสียแก่ตัวนักเรียนผู้เข้ามาใช้บริการเอง ซ่ึงหลายๆโรงเรียนท่ี
ได้มีการนําเสนอจึงได้มีข้อเสนอให้มีการบรรจุนักสังคมสงเคราะห์เข้าในโรงเรียน หรือให้นักสังคม
สงเคราะห์เปน็ ดาํ เนินการแทน

• บริการทางด้านท่พี ักอาศัย

เน่ืองจากมีบางโรงท่ีมีท่ีต้ังค่อยข้างห่างไกลจากการเข้าถึงของระบบขนส่ ง
ห รื อ ก า ร เ ข้ า ถึ ง ตั ว โ ร ง เ รี ย น ค่ อ น ข้ า ง ลํ า บ า ก จึ ง ทํ า ใ ห้ เ กิ ด บ ริ ก า ร ท า ง ด้ า น ท่ี พั ก ข้ึ น
ซ่ึงมีลักษณะในรูปแบบของหอพักนักเรียน แต่ก็ยังไม่เพียงพอต่อความต้องการของจํานวน
นกั เรยี นทต่ี อ้ งการพัก

96

วิชา สค.362 นโยบายและสวัสดิการการศึกษาสําหรบั เด็กพิเศษ Section 810001 อาจารย์ผสู้ อน ผศ.ดร.ป่ นิ หทัย หนูนวล
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยธรรมศาสตร์ ภาคการเรยี นท่ี 2 ปกี ารศึกษา 2563

3. ความสัมพันธ์ของโรงเรยี นกบั องค์กรภายนอก
• อนรุ กั ษณ์วฒั นธรรมชมุ ชน

เน่ืองจากโรงเรียนหลายๆ โรงเรียนน้ันอยู่ในชุมชน หรืออยู่ใกล้กับชุมชน โรงเรียนจึง
มีหน้าท่ีในการเผยแพร่วัฒนธรรมอันดีให้แก่นักเรียน หรือ อนุรักษ์วัฒนธรรมของชุมชน โดย
เป็นการดําเนินกิจกรรมผ่านการร่วมกิจกรรมต่าง ๆ ของชุมชน เช่น กิจกรรมวันสําคัญต่าง
ๆ ทางศาสนา ระบําฟอ้ นรํา

• มอบทนุ การศึกษา

โดยทุนการศึกษาของโรงเรียนน้ัน ส่วนมากจะได้รับการสนับสนุนจากองค์กรหรือ
ภาครฐั หรอื ผมู้ ีจติ ศรัทธาในการสนับสนนุ เงนิ ทุนใหแ้ ก่โรงเรยี น เพื่อใหโ้ รงเรียน

• บริการตรวจสุขภาพ

โดยมีการร่วมมือกับโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบล (รพ.สต) หรือโรงพยาบาลใน
ชุมชน ร่วมกับงานบริการทางด้านสุขภาพของโรงเรียนในการตรวจสุขภาพข้ันพ้ืนฐานของ
นกั เรยี น เปน็ ต้น

4. ปัญหาส่วนใหญท่ ่พี บ
• ความเครยี ดความกดดนั

เป็นปัญหาท่ีพบค่อยข้างมากในหลายๆกรณีศึกษา เน่ืองจากหลายๆโรงเรียนมีการ
แข่งขันค่อนข้างสูง ประกอบกับการเรียนค่อนข้างหนัก จึงทําให้เกิดความกดดันจากตัว
นักเรียนเอง ละจากสภาพแวดล้อม เช่น ครู ครอบครัว จึงก่อให้เกิดความเครียดในตัวของ
นักเรียน ซ่งึ พบได้มากในกลมุ่ โรงเรยี นมัธยมศึกษา

• ความสัมพันธข์ องคนในครอบครวั

เป็นปัญหาท่ีพบได้ในโรงเรียนขยายโอกาส และโรงเรียนประถมบางโรงเรียน
เน่ืองจากรูปแบบของครอบครัวส่วนใหญ่จะเป็นในลักษณะของครอบครัวข้ามรุ่น กล่าวคือ มี
เพียงเด็ก และ ปู่ย่า เช่น เน่ืองจากพ่อแม่ต้องออกไปทํางาน จึงทําให้เกิดความห่างเหินใน
ความสัมพันธ์ของคนในครอบครัว และครอบครัวไม่ได้มีเวลาในการเอาใจใส่บุตรหลานมากนัก
จึงก่อให้เกิดความห่างเหินในความสัมพันธ์ของคนในครอบครัว และเกิดความต้องการในความ
รักและการดูแลเอาใจใส่ของตวั เด็ก

• จํานวนบคุ ลากรไมเ่ พียงพอต่อความตอ้ งการ

ส่วนมากพบได้ในโรงเรียนขยายโอกาส เน่ืองจากจํานวนบุคลากรไม่เพียงพอ ทําให้
คุณครูบางท่านต้องรับหลายหน้าท่ี และบางท่านไม่ได้จบจากสาขาวิชาน้ันโดยตรง จึงทําให้
เกดิ การสอนทไ่ี ม่มปี ระสิทธิภาพเพียงพอ

97