ปัญหาทางกฎหมายเกี่ยวสิทธิของผู้กระทำความผิดในคดีอาญาที่เป็นผู้สูงอายุ

90 การวิเคราะห์บริบทของกฎหมายดังกล่าวแล้ว มีความมุ่งหมายในการจัดสวัสดิการและ การมีสิทธิได้รับความช่วยเหลือต่าง ๆ ให้แก่ผู้สูงอายุ แต่ในสภาพของสังคมไทยในปัจจุบันนั้นมีความ เหลื่อมล้ำของสภาพเศรษฐกิจและสังคมส่งผลให้สภาพร่างกาย ฐานะ หรือสภาพจิตใจ ของผู้สูงอายุ แต่ละบุคคลไม่เท่าเทียมกัน ส่งผลต่อความสามารถในการต่อสู้ในคดีอาญาที่ต่างกัน การที่รัฐต้องให้ ความคุ้มครองผู้กระทำความผิดอาญาที่เป็นผู้สูงอายุทุกกรณี หรือให้ความคุ้มครองแก่ผู้สูงอายุที่มี ความบกพร่องทางร่างกายหรือจิตใจ ที่ยังมีความสามารถในการต่อสู้คดี ย่อมเป็นการสร้างภาระด้าน ค่าใช้จ่ายและทรัพยากรบุคคลของรัฐเกินความจำเป็น การคุ้มครองสิทธิที่คณะผู้วิจัยมีเจตนาในการให้ คุ้มครองมุ่งแก่เฉพาะกรณีความบกพร่องทางร่างกายหรือจิตใจของผู้สูงอายุนั้น ย่อมเป็นอุปสรรคหรือ ส่งผลต่อความสามารถในการดำเนินคดีอาญาของผู้กระทำความผิด ดังนั้นการกำหนดเกณฑ์ในการให้ ความคุ้มครองผู้กระทำความผิดที่เป็นผู้สูงอายุของไทยนั้นควรจะนำเกณฑ์การกำหนดอายุที่ชัดเจน แน่นอนอย่างประเทศญี่ปุ่นมาเป็นเกณฑ์หลักในการคุ้มครอง และนำความบกพร่องทางร่างกายหรือ จิตใจ ที่ส่งผลต่อความสามารถในการดำเนินคดีอาญาอย่างประเทศออสเตรเลีย มาปรับใช้กับกรณีที่ ผู้กระทำความผิดที่มีความเหมาะสมในการให้ความคุ้มครองสิทธิ จากการศึกษาวิจัยในครั้งนี้จึงขอเสนอให้มีการกำหนดคำนิยามคำว่า “ผู้สูงอายุ” คือบุคคลที่มีอายุเกินกว่าหกสิบปีบริบูรณ์ ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา และกำหนด เงื่อนไขในการให้ความคุ้มครองโดยเฉพาะสำหรับผู้กระทำความผิดในคดีอาญาที่เป็นผู้สูงอายุ โดย จะต้องเป็นผู้ที่มีความบกพร่องทางร่างกายหรือจิตใจ ที่ส่งผลกระทบต่อความสามารถในการดำเนินคดี อาญา เป็นองค์ประกอบในการคุ้มครองสิทธิด้วย อย่างไก็ตามความบกพร่องทางจิตใจนี้นั้น ย่อมไม่ถึง ขนาดเป็นผู้วิกลจริต เนื่องจากผู้วิกลจริตนั้นได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายของไทยแล้ว เสนอให้แก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ในมาตรา 2 ดังนี้ “มาตรา 2 ในประมวลกฎหมายนี้ (23) “ผู้สูงอายุที่มีความบกพร่องทางร่างกายหรือจิตใจ” หมายความถึงบุคคลซึ่ง มีอายุเกินกว่าหกสิบปีบริบูรณ์ขึ้นไป และมีความผิดปกติทางร่างกาย สรีรวิทยา ทำให้อวัยวะผิดรูป หรือสูญเสียทางกายวิภาคที่ส่งผลกระทบต่อระบบต่าง ๆ ของร่างกาย หรือมีความผิดปกติทางจิตใจที่ แสดงออกทางพฤติกรรม อารมณ์ ความคิด ความจำ สติปัญญา ประสาท การรับรู้ แต่ไม่ถึงขั้นเป็น บุคคลวิกลจริต จิตบกพร่อง โรคจิต หรือสติฟั่นเฟือน และความบกพร่องนี้มีผลกระทบต่อ ความสามารถในการดำเนินคดีอาญาด้วย” 5.2.2 เพิ่มมาตรการคุ้มครองสิทธิของผู้กระทำความผิดในคดีอาญาที่เป็นผู้สูงอายุใน ชั้นสอบสวน ในชั้นสอบสวนคดี นั้นถือเป็นขั้นตอนที่สำคัญเนื่องจากเป็นต้นทางของ กระบวนการยุติธรรมทางอาญา ในการรวบรวมพยานหลักฐานเพื่อที่จะพิสูจน์ความผิดหรือ

91 ความบริสุทธิ์ของผู้ต้องหา ก่อนนำคดีเข้าสู่ขั้นตอนอื่นของกระบวนการยุติธรรมต่อไป โดยเฉพาะกรณี ผู้กระทำความผิดในคดีอาญาที่เป็นผู้สูงอายุที่มีความบกพร่องทางร่างกายหรือจิตใจ อาจประสบ ปัญหาในชั้นสอบสวนคดีอาญาหากผู้สูงอายุมีปัญหาในการสื่อสารกับพนักงานสอบสวนเนื่องจาก การไม่เข้าใจความหมายถ้อยคำ การนึกคำพูดที่ตรงกับข้อเท็จจริงไม่ออก การหลงลืมเหตุการณ์ทำให้ คำให้การคาดเคลื่อนไปจากความจริง ซึ่งเป็นผลจากการทำงานของสมองที่ผิดปกติ เมื่อถูกควบคุมตัว เพื่อการสอบสวน อาจเกิดความเครียด หวาดกลัว เกินกว่าคนปกติทั่วไป จนสภาพจิตใจไม่มี ความพร้อมต่อการสอบคำให้การได้ หากกระบวนการสอบสวนต้องประสบปัญหาเหล่านี้ ย่อมมีผลทำ ให้ข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานในสำนวนคดีคลาดเคลื่อนไป ซึ่งอาจทำให้เกิดปัญหาต่อการพิจารณา สั่งฟ้องคดีของพนักงานอัยการ และการดำเนินคดีในชั้นศาลต่อไปได้ กฎหมายประเทศไทยยังไม่มีมาตรการให้นักจิตวิทยาหรือนักสังคมสงเคราะห์ มาช่วยสอบถามผู้กระทำความผิดที่เป็นผู้สูงอายุที่มีความบกพร่องทางร่างกายหรือจิตใจ ให้สามารถ ให้การหรือรับทราบคำถามของพนักงานสอบสวน และยังไม่มีมาตรการให้มีทนายความเพื่อช่วยเหลือ ทางกฎหมายให้ได้ความจริงได้ ดังเช่นในกฎหมายต่างประเทศ ทั้งนี้ เพราะเห็นว่า ผู้กระทำความผิดที่ เป็นผู้สูงอายุที่มีความบกพร่องทางร่างกายหรือจิตใจ มีความจำเป็นต้องได้รับการช่วยให้สามารถ สื่อสารเข้าใจคำตอบของตน และมีทนายความให้ความช่วยเหลือทางกฎหมายได้ ซึ่งนักจิตวิทยาหรือ นักสังคมสงเคราะห์ และทนายความ สามารถเข้ามาช่วยเจ้าหน้าที่ในกระบวนการชั้นสอบสวนได้ อย่างไรก็ตามในกลุ่มของผู้กระทำความผิดที่มีความบกพร่องหรือกลุ่มเปราะบาง ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาของประเทศไทยมีบทบัญญัติคุ้มครองบุคคลเหล่านี้ใน การสอบสวนหรือพิจารณาคดีเช่นกัน ตามมาตรา 14, มาตรา 133 ทวิ, มาตรา 134/1 และมาตรา 134/2 กล่าวคือ ในการสอบสวนผู้กระทำความผิดที่เป็นผู้วิกลจริต ตามมาตรา 14 ถ้าพนักงาน สอบสวนเห็นว่าผู้ต้องหาเป็นผู้วิกลจริตและไม่สามารถต่อสู้คดีได้ ให้งดการสอบสวน ไว้จนกว่าผู้นั้น หายวิกลจริตหรือสามารถจะต่อสู้คดีได้ มาตราการสำหรับกลุ่มของผู้กระทำความผิดที่มีความบกพร่อง หรือกลุ่มเปราะบางข้างต้น มีความคล้ายคลึงเช่นเดียว กฎหมายของประเทศออสเตรเลีย ซึ่งเป็น ประเทศที่มีมาตรการคุ้มครองผู้กระทำความผิดที่มีความบกพร่องในการถามปากคำของเจ้าพนักงาน ตำรวจ และยังได้กำหนดให้ ความแก่ชรา ถือเป็นความบกพร่องทางจิตใจ และมาตรการคุ้มครอง ผู้กระทำความผิดที่มีความบกพร่องในการถามปากคำ มีข้อกำหนดพิเศษสำหรับการถามปากคำบุคคล เฉพาะหรือบุคคลกลุ่มเปราะบาง โดยหากเจ้าหน้าที่ตำรวจสงสัยว่าผู้ต้องหาเป็นผู้ที่มีความบกพร่อง จะยังไม่ถามคำให้การจนกว่าจะอนุญาตให้มีบุคคลที่สามารถให้ความช่วยเหลือผู้ต้องหาในการตอบ คำถาม และบุคคลดังกล่าวจะต้องอยู่ด้วยในขณะที่ถามคำให้การ และหากพบว่าผู้ต้องหาบกพร่องใน เรื่องความสามารถเจ้าหน้าที่ตำรวจจะต้องหยุดถามคำให้การเป็นการชั่วคราว กฎหมายดังกล่าวทั้ง

92 ของประเทศไทยและประเทศออสเตรเลียนั้นสามารถนำมาปรับเป็นรากฐานในการคุ้มครองผู้กระทำ ความผิดในคดีอาญาที่เป็นผู้สูงอายุที่มีความบกพร่องทางร่างกายหรือจิตใจได้ คณะผู้วิจัยมีความเห็นว่า ควรกำหนดมาตรการพิเศษสำหรับการสอบปากคำ ผู้กระทำความผิดที่เป็นผู้สูงอายุที่มีความบกพร่องทางร่างกายหรือจิตใจไว้ในชั้นสอบสวน ทำนอง เดียวกับการสอบปากคำผู้กระทำความผิดซึ่งเป็นเด็กอายุไม่เกิน 18 ปี และควรมีการจัดหาทนายความ ให้เช่นเดียวกับผู้กระทำความผิดซึ่งเป็นเด็กอายุไม่เกิน 18 ปี โดยเป็นบทบังคับมิให้ผู้กระทำความผิด สละสิทธิการมีทนายความ เพื่อให้กระบวนการในการรวบรวมพยานหลักฐาน เป็นไปอย่างถูกต้องและ ได้ข้อมูลที่สามารถให้ศาลค้นหาความจริงตั้งแต่ชั้นสอบสวนได้ เพราะหากมิได้ดำเนินการตั้งแต่ชั้น สอบสวน ก็อาจไม่ได้ข้อเท็จจริงที่เป็นประโยชน์ในชั้นพิจารณาได้ พร้อมทั้งนำบทบัญญัติในประมวล กฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามาตรา 14 วิธีการสอบสวนคดีสำหรับคนวิกลจริตมาปรับใช้กับมาตรา 134/1 และ มาตรา 134/2 ด้วย เสนอให้แก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ในมาตรา 134/1 และ มาตรา 134/2 และเพิ่มความมาตรา 134/5 ดังนี้ “มาตรา 134/1 ในคดีที่มีอัตราโทษประหารชีวิต หรือในคดีที่ผู้ต้องหามีอายุไม่ เกินสิบแปดปีในวันที่พนักงานสอบสวนแจ้งข้อหาหรือผู้สูงอายุที่มีความบกพร่องทางร่างกายหรือจิตใจ ก่อนเริ่มถามคำให้การให้พนักงานสอบสวนถามผู้ต้องหาว่ามีทนายความหรือไม่ ถ้าไม่มีให้รัฐจัดหา ทนายความให้ ในคดีที่มีอัตราโทษจำคุก ก่อนเริ่มถามคำให้การให้พนักงานสอบสวนถาม ผู้ต้องหาว่ามีทนายความหรือไม่ ถ้าไม่มีและผู้ต้องหาต้องการทนายความ ให้รัฐจัดหาทนายความให้ การจัดหาทนายความตามวรรคหนึ่งหรือวรรคสอง ให้พนักงานสอบสวนปฏิบัติ ตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่กำหนดในกฎกระทรวง และให้ทนายความที่รัฐจัดหาให้ได้รับเงิน รางวัลและค่าใช้จ่ายตามระเบียบที่กระทรวงยุติธรรมกำหนด โดยได้รับความเห็นชอบจาก กระทรวงการคลัง เมื่อได้จัดหาทนายความให้แก่ผู้ต้องหาตามวรรคหนึ่ง วรรคสอง หรือวรรคสาม แล้ว ในกรณีจำเป็นเร่งด่วน หากทนายความไม่อาจมาพบผู้ต้องหาได้โดยไม่แจ้งเหตุขัดข้องให้ พนักงานสอบสวนทราบหรือแจ้งแต่ไม่มาพบผู้ต้องหาภายในเวลาอันสมควร ให้พนักงานสอบสวนทำ การสอบสวนผู้ต้องหาไปได้โดยไม่ต้องรอทนายความ แต่พนักงานสอบสวนต้องบันทึกเหตุนั้นไว้ใน สำนวนการสอบสวนด้วย” “มาตรา 134/2 ให้นำบทบัญญัติใน มาตรา 133 ทวิ มาบังคับใช้โดยอนุโลมแก่ การสอบสวน ผู้ต้องหาที่เป็นเด็กอายุไม่เกินสิบแปดปี หรือผู้สูงอายุที่มีความบกพร่องทางร่างกายหรือ จิตใจ”

93 “มาตรา 134/5 ก่อนดำเนินการตามมาตรา 134/1 หรือมาตรา 134/2 ถ้ามีเหตุ ควรสงสัยว่าผู้ต้องหาคนใดเป็นผู้สูงอายุที่มีความบกพร่องทางร่างกายหรือจิตใจหรือไม่ ให้พนักงาน สอบสวนสั่งให้พนักงานแพทย์หรือจิตแพทย์ตรวจผู้นั้นแล้วแต่กรณี เสร็จแล้วให้เรียกพนักงานแพทย์ หรือจิตแพทย์มาให้ถ้อยคำว่าตรวจได้ผลเป็นประการใด หากผลการตรวจปรากฏว่าผู้ต้องหาเป็น ผู้สูงอายุที่มีความบกพร่องทางร่างกายหรือจิตใจให้พนักงานสอบสวน ดำเนินการตามมาตรา 134/1 วรรคหนึ่ง หรือมาตรา 134/2 ต่อไป” 5.2.3 เพิ่มมาตรการคุ้มครองสิทธิของผู้กระทำความผิดในคดีอาญาที่เป็นผู้สูงอายุ ในชั้นพิจารณาคดี ในชั้นพิจารณาคดี ถือว่ามีความสำคัญอย่างมากเนื่องจากเป็นขั้นตอนที่ศาลจะ พิจารณาข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานต่าง ๆ เพื่อนำไปสู่การพิพากษาตัดสินคดี ทนายความจึงมี บทบาทสำคัญในการเข้าไปมีส่วนช่วยดำเนินคดีอาญาแก่จำเลย ความจำเป็นในการจัดให้มีทนายความ แก่จำเลยในคดีอาญานั้น มีเหตุผลสองประการ คือ ประการที่หนึ่ง จำเลยจะต้องมีที่ปรึกษากฎหมาย หรือผู้ที่ให้คำแนะนำทางด้านกฎหมายเกี่ยวกับสิทธิต่าง ๆ ที่กำหนดไว้ในกฎหมายวิธีพิจารณา ความอาญาหรือในกฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้อง รวมทั้งแนวทางในการต่อสู้คดีหรือมีส่วนร่วมในการเสนอ ข้อเท็จจริงต่อศาลในกระบวนการพิจารณาคดีอาญา เพื่อพิสูจน์ข้อเท็จจริงและความบริสุทธิ์ของจำเลย ประการที่สอง เพื่อปกป้องสิทธิของจำเลยในระหว่างการดำเนินคดี ดังนั้น การมีทนายความจึงมี ความสำคัญอย่างมากต่อการรักษาสิทธิของจำเลย และช่วยศาลในการค้นหาความจริงในคดี เมื่อผู้กระทำความผิดในคดีอาญาที่เป็นผู้สูงอายุที่มีความบกพร่องทางร่างกาย หรือจิตใจ ตกเป็นจำเลยในคดีอาญา ย่อมมีความสามารถในการต่อสู้คดีด้อยกว่าจำเลยที่เป็นบุคคล ทั่วไป ประเทศไทยยังไม่มีมาตรการคุ้มครองสิทธิในการจัดตั้งทนายความในชั้นพิจารณาให้แก่จำเลยที่ เป็นผู้สูงอายุที่มีความบกพร่องทางร่างกายหรือจิตใจไว้ เหมือนดังเช่นกฎหมายประเทศญี่ปุ่น ที่มี บทบัญญัติคุ้มครองสิทธิจำเลยสูงอายุ โดยให้ศาลมีหน้าที่ต้องจัดตั้งทนายความให้แก่จำเลยที่มีอายุเกิน 70 ปี แม้ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาของประเทศไทย จะมีบทบัญญัติคุ้มครองสิทธิใน เรื่องจัดตั้งทนายความให้แก่จำเลยไว้ตามมาตรา 173 ก็ตาม แต่เฉพาะคดีที่มีอัตราโทษประหารชีวิต หรือคดีที่จำเลยมีอายุไม่เกิน 18 ปีในวันที่ถูกฟ้องต่อศาลเท่านั้น ที่ศาลจะต้องจัดตั้งทนายความให้ เสมอ ส่วนคดีที่มีอัตราโทษจำคุก ศาลจะจัดตั้งทนายความให้เฉพาะกรณีจำเลยประสงค์ต้องการมี ทนายความเท่านั้น ดังนั้น หากจำเลยเป็นผู้สูงอายุที่มีความบกพร่องทางร่างกายหรือจิตใจ ที่ด้อย ความสามารถและไม่มีศักยภาพมากพอในการต่อสู้คดีด้วยตนเอง หากได้กระทำความผิดในคดีที่ไม่มี อัตราโทษประหารชีวิตย่อมไม่ได้รับสิทธิในการมีทนายความเข้าช่วยเหลือ หรือแม้ว่าได้กระทำ ความผิดในคดีที่มีอัตราโทษจำคุก ซึ่งจำเลยอาจร้องขอให้ศาลจัดตั้งทนายความได้ก็ตาม ก็ยังมี ความเสี่ยงที่จำเลยที่เป็นผู้สูงอายุซึ่งมีความบกพร่องทางร่างกายหรือจิตใจจะไม่เข้าใจความสำคัญของ

94 การมีทนายความและสละสิทธิที่จะมีทนายความได้ ทำให้จำเลยผู้มีความบกพร่องดังกล่าว ไม่มีที่ ปรึกษากฎหมายหรือผู้ที่ให้คำแนะนำทางด้านกฎหมายเกี่ยวกับสิทธิต่าง ๆ ที่กำหนดไว้ในกฎหมายวิธี พิจารณาความอาญาหรือในกฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้อง รวมทั้ง ไม่มีผู้คอยช่วยเหลือปกป้องสิทธิของ จำเลยในระหว่างการดำเนินคดีอีกด้วย คณะผู้วิจัยเห็นว่า ควรกำหนดมาตรการคุ้มครองสิทธิใน เรื่องการจัดตั้ง ทนายความในชั้นพิจารณาให้แก่จำเลยที่เป็นผู้สูงอายุที่มีความบกพร่องทางร่างกายหรือจิตใจ เช่นเดียวกับจำเลยที่เป็นเด็กอายุไม่เกิน 18 ปี ซึ่งเป็นบทบังคับมิให้จำเลยสละสิทธิการมีทนายความ เพื่อเป็นการเพิ่มความสามารถในการต่อสู้คดีและเกิดความเป็นธรรมแก่จำเลยที่เป็นผู้สูงอายุที่มี ความบกพร่องทางร่างกายหรือจิตใจ พร้อมทั้งนำบทบัญญัติในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความ อาญามาตรา 14 วิธีการพิจารณาคดีสำหรับคนวิกลจริตมาปรับใช้กับมาตรา 173 ด้วย เสนอให้แก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ในมาตรา 173 ดังนี้ “มาตรา 173 ในคดีที่มีอัตราโทษประหารชีวิต หรือในคดีที่จำเลยมีอายุไม่เกินสิบ แปดปีในวันที่ถูกฟ้องต่อศาลหรือผู้สูงอายุที่มีความบกพร่องทางร่างกายหรือจิตใจ ก่อนเริ่มพิจารณา ให้ศาลถามจำเลยว่ามีทนายความหรือไม่ ถ้าไม่มีก็ให้ศาลตั้งทนายความให้ ในคดีที่มีอัตราโทษจำคุก ก่อนเริ่มพิจารณาให้ศาลถามจำเลยว่ามีทนายความ หรือไม่ ถ้าไม่มีและจำเลยต้องการทนายความ ก็ให้ศาลตั้งทนายความให้ ให้ศาลจ่ายเงินรางวัลและค่าใช้จ่ายแก่ทนายความที่ศาลตั้งตามมาตรานี้ โดย คำนึงถึงสภาพแห่งคดีและสภาวะทางเศรษฐกิจ ทั้งนี้ ตามระเบียบที่คณะกรรมการบริหารศาล ยุติธรรมกำหนดโดยความเห็นชอบจากกระทรวงการคลัง ก่อนเริ่มพิจารณาตามวรรคหนึ่ง ถ้ามีเหตุควรสงสัยว่าจำเลยคนใดเป็นผู้สูงอายุที่มี ความบกพร่องทางร่างกายหรือจิตใจหรือไม่ ให้ศาลสั่งให้พนักงานแพทย์หรือจิตแพทย์ตรวจผู้นั้น แล้วแต่กรณี เสร็จแล้วให้เรียกพนักงานแพทย์หรือจิตแพทย์มาให้ถ้อยคำว่าตรวจได้ผลเป็นประการใด หากผลการตรวจปรากฏว่าผู้ต้องหาเป็นผู้สูงอายุที่มีความบกพร่องทางร่างกายหรือจิตใจให้ศาล ดำเนินการตามมาตรา 173 วรรคหนึ่ง ต่อไป”

95 บรรณานุกรม กรมกิจการผู้สูงอายุ. (2560).สิทธิผู้สูงอายุสหประชาชาติ.[Online].Available : www.dop.go.th/download/laws/law_th_20152509143815_1.pdf [2566/มิถุนายน/6]. กรมกิจการผู้สูงอายุ. (2560). สิทธิและสวัสดิการผู้สูงอายุ.[Online].Available : www.dop.go.th/th/benefits/3/765 [2566/มิถุนายน/1]. กรมคุ้มครองสิทธิเสรีภาพ. (2560).วาระแห่งชาติ:สิทธิมนุษยชนร่วมขับเคลื่อน Thailand 4.0 เพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน. กรุงเทพฯ : กรมคุ้มครองสิทธิเสรีภาพ. กรมสุขภาพจิต.(2563). 93 วันสู่สังคม"คนชรา" 5 จังหวัด? คนแก่เยอะสุด-น้อยสุด ใน กรมสุขภาพจิต.[Online].Available: https://dmh.go.th/ news-dmh/view.asp?id=30453 [2566, มิถุนายน 9]. กลุ่มนโยบายและยุทธศาสตร์กรมกิจการผู้สูงอายุ.(2566).สถิติผู้สูงอายุไทย ปี2565 ใน กรมกิจการผู้สูงอายุ.[Online].Available: https://www.dop.go.th/ th/know/side/1/1/1962 [2566, มิถุนายน 9]. โกเมศ ขวัญเมือง,พระครูธรรมธรสฐาพร ปภสฺสโร และพระครูปลัดอุดร ปริปุณฺโณ. (2564, เมษายน-มิถุนายน). การแบ่งประเภทของความผิดอาญา. วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์,10(2), 403. ไกรวุฒิวัฒนสิน. (2561). รูปแบบการป้องกันอาชญากรรมที่กระทำต่อผู้สูงอายุ. คณะสังคมศาสตร์ โรงเรียนนายร้อยตำรวจ. คณิต ณ นคร.(2564).กฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา เล่ม 1.(พิมพ์ครั้งที่10).กรุงเทพฯ: วิญญูชน. จิตติติงศภัทิย์.(2536) กฎหมายอาญา ภาค 1. (พิมพ์ครั้งที่ 9). กรุงเทพฯ : สำนักอบรมศึกษา กฎหมายแห่งเนติบัณฑิตยสภา. จิราพร เกศพิชญวัฒนา และคณะ. (2561). คู่มือเรียนรู้เข้าใจวัยสูงอายุ. โครงการพัฒนาคุณภาพชีวิต ผู้สูงอายุในเขตกรุงเทพมหานคร โดยคณะพยาบาลศาสตร์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ร่วมกับ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) แจน. (2564, ธันวาคม 8).ปิดคดีเสือดำ! ศาลฎีกาสั่งจำคุก 2 ปี14 เดือน ‘เปรมชัย กรรณสูต’ หัวเรือใหญ่อาณาจักรแสนล้าน ‘อิตาเลียนไทย’ ใน Brand Buffet. [Online].Available: https://www.brandbuffet.in.th/2021/12/supreme-court-sentenced-premchai- to-2- years-and-14-months-in-prison/ [2566, มิถุนายน 5].

96 ชฎาภาษ์เหมือนแท้. (2559). การคุ้มครองผู้เสียหายที่เป็นผู้สูงอายุในการดำเนินคดีอาญา. วิทยานิพนธ์นิติศาสตรมหาบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. ชำนิคนไว. (2560,กรกฎาคม-ธันวาคม). ปัญหาอาชญากรรมในสังคม.วารสารวิชาการแสงอีสาน,14(2),33. ณรงค์ใจหาญ และคณะ. (2547).รายงานฉบับสมบูรณ์เรื่อง โครงการศึกษาและพัฒนาระบบทนายความ สาธารณะ (Public Defender). กรุงเทพฯ : มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. ณรงค์ใจหาญ. (2565). หลักกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา เล่ม 1(พิมพ์ครั้งที่14)กรุงเทพฯ:วิญญูชน เดลินิวส์. (2558, มิถุนายน 5).'ตา-ยาย'ยิ้มออก'บุ๋ม'ช่วย ถอนฟ้องรถชนควายแล้ว ใน เดลินิวส์. [Online].Available:https://d.dailynews.co.th/regional/326194/ [2566, มิถุนายน 5]. ทวีเกียรติมีนะกนิษฐ. (2559). ประมวลกฎหมายอาญา ฉบับอ้างอิง. (พิมพ์ครั้งที่36).กรุงเทพฯ:วิญญูชน. ทิตฐิตา ธิติธรรมพฤกษ์และ ธเนศ เกษศิลป์.(2563, กรกฎาคม - ธันวาคม).แนวคิดและรูปแบบ การปฏิบัติต่อผู้ต้องขังสูงอายุของราชทัณฑ์ไทย.วารสารสหศาสตร์, 20(2), หน้า 7. ไทยรัฐ. (2566,กุมภาพันธ์4).พ่อชราวัย73ตัดใจสังหารลูกชายติดยา ทุบตีเตะต่อย ประจําทุกวันใน ไทยรัฐ.[Online].Available: https://www.thairath.co.th/news/crime/2620595 [2566, มิถุนายน 12]. ธานิศ เกศวพิทักษ์. (2558). คำอธิบาย กฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา เล่ม 1. (พิมพ์ครั้งที่ 12). กรุงเทพฯ : กรุงสยาม พับลิชชิ่ง. นันท์ชนกวงษ์สมุทร์. (2560 พฤษภาคม 7). เพิ่มเติม--หนีเสือปะจระเข้?:อนาคตชาวบ้านบุรีรัมย์ หลังถูกรัฐไล่ที่อยู่มาร้อยปีใน BBC NEWS ไทย.[Online].Available: https://www.bbc.com/thai/thailand-39835079 [2566, พฤษภาคม 29]. แนวหน้า. (2563, พฤษภาคม 28).ชื่นชม'ยายเจี๊ยบ'วัย 73 ปีปั่นจักรยานเอาเงินส่วนตัวไปแจกคนแก่ เด็ก คนพิการถึงบ้าน ใน แนวหน้า.[Online].Available: https://www.naewna.com/likesara/495820 [2566, มิถุนายน 12]. บรรเจิด สิงคะเนติ. (2543). หลักความเสมอภาค. โครงการเฉลิมพระเกียรติสารานุกรมรัฐธรรมนูญ แห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540 (หน้าที่ 2). กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์คุรุสภา. พิทักษ์ศศิสุวรรณ. (2561). กระบวนการยุติธรรมทางอาญาสำหรับผู้สูงอายุ. คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. พจมานพจีทวีสว่างผล. (2563, กรกฎาคม - ธันวาคม). การคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของผู้ถูกจับกุม หรือ ผู้ต้องหาในคดีอาญา.วารสารวิชาการอาชญาวิทยาและนิติวิทยาศาสตร์โรงเรียนนายร้อยตำรวจ โพสต์ทูเดย์. (2558, สิงหาคม 27).สองตายายป่วยไร้กำลังเลี้ยงหลานวัย10ขวบ ใน โพสต์ทูเดย์. [Online].Available:https://www.posttoday.com/politics/384427[2566, มิถุนายน 12].

97 พรชัยขันตี,ธัชชัย ปิตะนีละบุตรและอัศวิน วัฒนวิบูลย์. (2543). ทฤษฎีและงานวิจัยทางอาชญาวิทยา. กรุงเทพฯ: บุ๊คเน็ท. มติชนสุดสัปดาห์. (2559, กันยายน 9).เปิดใจ17ผู้ต้องหา นปป. โต้คดี”อั้งยี่-จ้องล้ม รบ.” ไม่เกี่ยวบึ้ม ใต้ตร.ชี้แนวคิดคอมมิวนิสต์ใน มติชนสุดสัปดาห์.[Online].Available: https:// www.matichonweekly.com/in-depth/article_6919 [2566, มิถุนายน 12]. มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช. (2557). สังคมผู้สูงอายุ : นัยต่อการพัฒนาเศรษฐกิจ.[Online]. Available:https://www.stou.ac.th/stouonline/lom/data/sec/Lom12/05-01.html [2566/มิถุนายน/8]. รุ่งนภา เทพภาพ.(2554).กระบวนการทางสังคมเพื่อกำหนดมาตรการสร้างสุขภาวะประชากรสูงวัย. กองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ, สำนักงาน. โรงพยาบาลนครธน. (2566). ผู้สูงอายุกับการเปลี่ยนแปลงตามวัย.[Online].Available: www.nakornthon.com/article/detail [2566/มิถุนายน/2]. วิฑูรย์อึ้งประพันธ์. (2557). สาระสำคัญของพระราชบัญญัติสุขภาพจิต พ.ศ. 2551. กรุงเทพฯ : สถาบันกัลยาณ์ราชนครินทร์. วีระชัย เหล่าลงอินทร์. (2551). การกระทำความผิดซ้ำของผู้ต้องขังในเรือนจำจังหวัดมหาสารคาม. ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต คณะนิติศาสตร์มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม. ศิริชัย วิชชุวัชรากร. (2561). มาตรการแทนการฟ้องคดีอาญา กรุงเทพฯ : สถาบันพระปกเกล้า ศิลป์ชัย ลีลิตธรรม,วงศกร เพิ่มผล. (2563). การศึกษาปัจจัย และแนวทางป้องกันตามหลักเบญจศีล เพื่อส่งเสริมการไม่กระทำความผิดซ้ำของผู้ต้องขังในเรือนจำจังหวัดสมุทรปราการ. คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์มหาวิทยาลัยราชภัฏธนบุรี.[Online].Available: https://justicechannel.org/environment [2566/มิถุนายน/8]. สหกิจกิติศุภการ. (2565). หลักและคำพิพากษา :กฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา. (พิมพ์ครั้งที่ 13). กรุงเทพฯ : อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง. สำนักงานกิจการยุติธรรม(สกธ.) (2563). ใครคือผู้กระทำผิด.[Online].Available : https://justicechannel.org/environment [2566/มิถุนายน/2]. สำนักงานกฎหมายและคดีกรุงเทพมหานคร (2560). สิทธิของผู้ต้องหาในคดีอาญา. [Online].Available:https://webportal.bangkok.go.th/law/page [2566/มิถุนายน/8]. สำนักงานราชบัณฑิตยสภา. “พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554. สำนักงานศาลยุติธรรม.(2565).รายงานสถิติคดีศาลยุติธรรม ประจำปี[Online].Available: https://oppb.coj.go.th/th/content/category/articles/id/8/cid/2085[2566, พฤษภาคม 24].

98 Crimes (Mental Impairment and Unfitness to be Tried) Act 1997 (Authorised Version incorporating amendments as at 26 April 2021) JonLockett.(2019,February 1).Elderly crime wavehits Japanas lonelyold men hopetogoto prison NEW YORK POST [Online].Available:https://nypost.com /2019/02/01/elderly-crime-wave-hits-japan-as-lonely-old-men-hope-to-go-toprison/# [2023, June 23]. KYODO,JIJI. (2022).elderly in japan. [Online]. Avilable https://www.japantimes.co.jp/news/2022/09/19/national/ japans-graying-population/[2566,มิถุนายน 4] MarianneJames and Adam Graycar, “Preventing Crimeagainst Older Australians”, p.XI. National Judicial College of Australia, “The Commonwealth Sentencing Database,” Retrieved on December 25, 2020, from https://bit.ly/3aG4yaM Office of Public Advocate (Qld) and Queensland Law Society, Elder Abuse: How Well Does the Law in Queensland Cope? (2010), pp. 2-3. Petter Gottschalk. (2020). Convenience in White-Collar Crime: a case study of corruption among friends inn Norway. Organizational Opportunity and Deviant, 5-6. [2023, June 2]. Piers Gooding, et al. “Unfitness to stand trial and the indefinite detention of persons with cognitive disabilities in Australia: Human rights challenges and proposals for change,” Melbourne University Law Review, 40, 816, (2017), p.826. Queensland Consolid ated Acts (GUARDIANSHIP AND ADMINISTRATION ACT 2000 SCHEDULE 4) Universityof Washington. (2023).What isa physicalor mental impairment? Accesscomputing. [Online].Available:https://www.washington.edu/accesscomputing/ whatphysical-or-mental-impairment [2023, June 23].

99 ประวัติคณะผู้วิจัย ชื่อยศ ชื่อ สกุล ร้อยตำรวจเอกหญิง ตาราไต ใจกล้า สถานที่ทำงานปัจจุบัน กองบังคับการตำรวจนครบาล 2 กองบัญชาการตำรวจนครบาล ประวัติการศึกษา - บริหารธุรกิจบัณฑิต สาขาการเงินและเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ - นิติศาสตรบัณฑิต มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ - เนติบัณฑิต สำนักอบรมศึกษากฎหมายแห่งเนติบัณฑิตยสภา ประวัติการทำงาน - รองสารวัตรฝ่ายอำนวยการ กองบังคับการตำรวจนครบาล 2 - รองสารวัตรฝ่ายอำนวยการ กองบังคับการตำรวจจราจร - รองสารวัตรกลุ่มงานสอบสวน กองบังคับการตำรวจนครบาล 2 ที่อยู่ที่สามารถติดต่อได้ บ้านพักข้าราชการตำรวจส่วนกลางเฉลิมลาภ เลขที่ 33/218 ซอยพหลโยธิน 6 แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10900 หมายเลขโทรศัพท์ 091 9635169

100 ประวัติคณะผู้วิจัย ชื่อยศ ชื่อ สกุล ร้อยตำรวจเอก ชัยวัฒน์ มากแก้ว สถานที่ทำงานปัจจุบัน กลุ่มงานสอบสวน ตำรวจภูธรจังหวัดภูเก็ต ประวัติการศึกษา นิติศาสตรบัณฑิต มหาวิทยาลัยรามคำแหง ประวัติการทำงาน - รองสารวัตร กลุ่มงานสอบสวน ตำรวจภูธรจังหวัดภูเก็ต ที่อยู่ที่สามารถติดต่อได้ 59/220 หมู่ที่ 4 ถนนพระภูเก็ตแก้ว ตำบลกะทู้อำเภอกะทู้ จังหวัดภูเก็ต 83120 หมายเลขโทรศัพท์ 098 692 8191

101 ประวัติคณะผู้วิจัย ชื่อยศ ชื่อ สกุล ร้อยตำรวจเอก จักรวัฒน์นกสกุล สถานที่ทำงานปัจจุบัน สถาบันส่งเสริมงานสอบสวนสำนักงานตำรวจแห่งชาติ ประวัติการศึกษา - นิติศาสตรบัณฑิต มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ - หลักสูตรสารวัตร รุ่นที่ 235 วิทยาลัยการตำรวจ ประวัติการทำงาน - รองสารวัตรฝ่ายความร่วมมือและกิจการระหว่างประเทศ กองการต่างประเทศ - นายเวร (สัญญาบัตร 1) ผู้บังคับการตรวจคนเข้าเมือง 4 กองบังคับการตรวจคนเข้าเมือง 4 สำนักงานตรวจคนเข้าเมือง - รองสารวัตรตรวจคนเข้าเมืองจังหวัดกาญจนบุรี กองบังคับการตรวจคนเข้าเมือง 3 สำนักงานตรวจคนเข้าเมือง - รองสารวัตรกลุ่มงานส่งเสริมงานสอบสวน 1 สถาบันส่งเสริมงานสอบสวนสำนักงานตำรวจแห่งชาติ สำนักงานกฎหมายและคดี ที่อยู่ที่สามารถติดต่อได้ 29/16 หมู่ 3 ตำบลปากแพรก อำเภอเมือง จังหวัดกาญจนบุรี71000 หมายเลขโทรศัพท์ 081 914 5954

102 ประวัติคณะผู้วิจัย ชื่อยศ ชื่อ สกุล ร้อยตำรวจเอก เต็มยศ สอนกระต่าย สถานที่ทำงานปัจจุบัน กองบังคับการตำรวจภูธรจังหวัดนครปฐม ประวัติการศึกษา นิติศาสตรบัณฑิต มหาวิทยาลัยรามคำแหง ประวัติการทำงาน - รองสารวัตร(สอบสวน) สถานีตำรวจภูธรโพธาราม - รองสารวัตร กลุ่มงานสอบสวน ตำรวจภูธรจังหวัดนครปฐม ที่อยู่ที่สามารถติดต่อได้ บ้านเลขที่ 14/1 หมู่ที่ 3 ตำบลพระประโทน อำเภอเมือง จังหวัดนครปฐม 73000 หมายเลขโทรศัพท์ 094 815 4442

103 ประวัติคณะผู้วิจัย ชื่อยศ ชื่อ สกุล ว่าที่ ร้อยตำรวจเอก วิรุณ ขุนนุรักษ์ สถานที่ทำงานปัจจุบัน กองร้องทุกข์สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการตำรวจ ประวัติการศึกษา นิติศาสตรบัณฑิต มหาวิทยาลัยรามคำแหง ประวัติการทำงาน รองสารวัตร กลุ่มงานพิจารณา 2 กองร้องทุกข์ สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการตำรวจ ที่อยู่ที่สามารถติดต่อได้ บ้านเลขที่ 107/1 หมูที่ 4 ตำบลวังอ่าง อำเภอชะอวด จังหวัดนครศรีธรรมราช 80180 หมายเลขโทรศัพท์ 089 047 1741

104 ประวัติคณะผู้วิจัย ชื่อยศ ชื่อ สกุล ว่าที่ ร้อยตำรวจเอกหญิง ชฎาภาษ์เหมือนแท้ สถานที่ทำงานปัจจุบัน กองกฎหมาย สำนักงานกฎหมายและคดีสำนักงานตำรวจแห่งชาติ ประวัติการศึกษา - นิติศาสตรบัณฑิต มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ - เนติบัณฑิตสำนักอบรมศึกษากฎหมายแห่งเนติบัณฑิตยสภา - นิติศาสตรมหาบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย - Master of Laws La Trobe University, Australia ประวัติการทำงาน รองสารวัตรฝ่ายอำนวยการ กองกฎหมายสำนักงานกฎหมายและคดี สำนักงานตำรวจแห่งชาติ ที่อยู่ที่สามารถติดต่อได้ บ้านเลขที่ 36/8 หมู่ที่ 3 แขวงทวีวัฒนา เขตทวีวัฒนา จังหวัดกรุงเทพมหานคร 10170 หมายเลขโทรศัพท์ 095 556 6591

105 ประวัติคณะผู้วิจัย ชื่อยศ ชื่อ สกุล ร้อยตำรวจโท พิเชษฐ สมปาง สถานที่ทำงานปัจจุบัน กลุ่มงานสอบสวน ตำรวจภูธรจังหวัดสุรินทร์ ประวัติการศึกษา - นิติศาสตรบัณฑิต มหาวิทยาลัยรามคำแหง - เนติบัณฑิต สำนักอบรมศึกษากฎหมายแห่งเนติบัณฑิตยสภา ประวัติการทำงาน - รองสารวัตรฝ่ายอำนวยการ 5 กองบังคับการอำนวยการ ตำรวจภูธรภาค 3 - รองสารวัตรกลุ่มงานสอบสวน ตำรวจภูธรจังหวัดสุรินทร์ ที่อยู่ที่สามารถติดต่อได้ 125/1 หมู่ 5 ตำบลโคกสะอาด อำเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร์32140 หมายเลขโทรศัพท์ 061 834 2269

106 ประวัติคณะผู้วิจัย ชั้นยศ ชื่อ สกุล ร้อยตำรวจโท ธันฐภัทร์ภูพิเศษศักดิ์ สถานที่ทำงานปัจจุบัน ฝ่ายอำนวยการ 6 กองบังคับการอำนวยการ กองบัญชาการตำรวจตระเวนชายแดน ประวัติการศึกษา นิติศาสตรบัณฑิต มหาวิทยาลัยรามคำแหง ประวัติการทำงาน - รองสารวัตร ฝ่ายกฎหมายคดีปกครองและคดีแพ่ง กองบังคับการอำนวยการ กองบัญชาการตำรวจตระเวนชายแดน - รองสารวัตรฝ่ายอำนวยการ 6 กองบังคับการอำนวยการ กองบัญชาการตำรวจตระเวนชายแดน ที่อยู่ที่สามารถติดต่อได้ บ้านเลขที่ 98 หมู่ที่ 5 ตำบลลาดใหญ่อำเภอเมือง จังหวัดสมุทรสงคราม 75000 หมายเลขโทรศัพท์ 087 979 0811

107 ประวัติคณะผู้วิจัย ชื่อยศ ชื่อ สกุล ร้อยตำรวจโท วัชรพล สุคนธวิท สถานที่ทำงานปัจจุบัน กองบังคับการกฎหมายและคดีตำรวจภูธรภาค 1 ประวัติการศึกษา นิติศาสตรบัณฑิต มหาวิทยาลัยรังสิต ประวัติการทำงาน รองสารวัตร ฝ่ายกฎหมายคดีปกครองและคดีแพ่ง กองบังคับการกฎหมายและคดีตำรวจภูธรภาค 1 ที่อยู่ที่สามารถติดต่อได้ บ้านเลขที่ 135/18 ตำบลบางคูวัด อำเภอเมือง จังหวัดปทุมธานี12000 หมายเลขโทรศัพท์ 099 981 2699