No. 3, 2009

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 51

Բժշ­կութ­ յուն­ ը ֆաշ­ իստ­ ա­կան Գերմ­ ան­ իա­ յ­ում Էվ­թա­նազ­ իա­ ն և բա­րո­յակ­ ան­ ութ­ յու­նը. ար­ դյոք սպա­
20-րդ դ. սկզբ­նե­րին Գեր­ման­ ի­ա­յում ի­րավ­ ա­գետ նութ­ յունն ուն­ ի՞ ար­դա­րա­ցում։

Բինդ­ ինգ­ ը և հոգ­ եբ­ ույժ Գոխ­ են ա­ռաջ­ արկ­ եց­ ին էվ­թան­ ա­ Երբ խոսքն անհ­ ուս­ ա­լի հիվ­ ան­դի, նրա անտ­ ա­նե­լի,
զիա­ ն բնոր­ ոշ­ ել որպ­ ես «ոչ լիա­ րժ­ եք» կյանք­ ի ոչ­նչ­աց­ ում։ ան­հաղթ­ ահ­ ար­ ել­ի ցա­վեր­ ի ու տա­ռա­պանքն­ եր­ ի մաս­ ին
«Էվ­թան­ ազ­ իա­ » հասկ­ աց­ ութ­ յան նման չա­րագ­ ուշ­ ակ մեկ­ է, բժիշ­կը միշտ հայտնվ­ ում է բար­ ոյ­ակ­ ան և մաս­նա­
նաբ­ ան­ ութ­ յուն­ ը հետ­ ա­գայ­ում լայն տա­րած­ ում գտավ գիտ­ ա­կան դաժ­ ան երկ­ ընտր­ անք­ ի ա­ռաջ. շա­րուն­ ա­կե՞լ
ֆա­շիստ­ ա­կան Գերմ­ ան­ իա­ յ­ում, որտ­ եղ մշակվ­ եց անգ­ ամ հի­վան­դի կենս­ ապ­ ահպ­ ան բուժ­ ում­ ը և դրան­ ով նրան
մի ող­ ջ ծրա­գիր։ դատ­ ա­պարտ­ ել ֆիզ­ իկ­ ակ­ ան ահ­ ավ­ որ շար­ ուն­ ակ­վող
տա­ռապ­ անք­ներ­ ի, թե՞ ըն­ դհ­ ատ­ ել այդ­պիս­ ի կյան­քը։ Իս­
Դրա մաս­ ին հայ­տա­րարվ­ ել է 1933 թ. հու­լիս­ ի 14- կա­պես դժ­վար, շատ դժվ­ ար ու բարդ իր­ ա­վիճ­ ա­կում է
ին «Ազ­գի առ­ ող­ջութ­ յան պահ­պանմ­ ան» հռ­չակ­ ագ­րում, հայտն­վում բժիշկ­ ը և ոչ միա­ յն բժիշկ­ ը։ Ա­րդյո՞ք բժիշկն
որ­ ի հե­ղին­ ակն­ եր­ ից մեկ­ ը հանր­ ահ­ այտ Ռոզ­ են­բերգն է­ր՝ իր­ ավ­ ունք ու­նի նման հարց լուծ­ ել­ու, ի զոր­ ու է իր վրա
իր ռա­սիստ­ ա­կան գաղ­ ա­փա­րա­խոս­ ութ­ յամբ։ Հռ­չա­կա­գի­ վերցն­ ել­ու հիվ­ անդ­ ի կյանք­ ի կամ մահվ­ ան հարց­ ը։
րը բաղ­կաց­ ած էր 3 կե­տից՝
Արդ­ են վե­րը նշել ե­նք, որ էվ­թա­նա­զիա­ յի մա­սին վե­
1. ան­բուժ­ ել­ի հիվ­ անդն­ եր­ ի ոչ­նչ­աց­ ում ճը ծա­գել է անտ­ իկ ժա­ման­ ակ­ներ­ ում։ Ըն­ դ որ­ ում, տար­
2. հատ­ ուկ գործ­ ո­ղութ­ յամբ ո­չնչ­աց­ ում բեր ժող­ ով­ ուրդն­ եր­ ի մշակ­ ույթն­ եր­ ում այդ հար­ցը տար­
3. զանգվ­ ա­ծային ամլ­աց­ ում։ բեր լուծ­ ումն­ եր է ուն­ եց­ ել։

­Հա­վա­նութ­ յուն տա­լով էվ­թա­նա­զի­ային՝ որպ­ ես ան­ Բժշկ­ ութ­ յան և բա­րոյ­ա­գիտ­ ութ­ յան առ­ ն­չութ­ յունն­ ե­
հուս­ ալ­ի հիվ­ անդ ա­րիա­ ց­ ին­ եր­ ի բաց­ առ­ իկ արտ­ ոն­ ութ­ յուն, րին վեր­ ա­բե­րող մտք­ եր հան­դիպ­ ում են­ ք միջն­ ա­դար­ յան
1939 թ. սեպտ­ եմբ­ եր­ ին Հիտլ­եր­ ը ստո­րագր­ եց գաղտ­նի հայ փի­լիս­ ոփ­ ան­ եր­ ի, բժիշկն­ եր­ ի աշխ­ ա­տութ­ յունն­ եր­ ի
հրա­մա­նա­գիր, որ­ ի հա­մա­ձայն «­կյանք­ ի բոլ­որ ձևեր­ ը, մեջ, մասն­ ավ­ ո­րա­պես, միջն­ ադ­ ար­ ի մեծ մտած­ ող Դավ­ իթ
որ­ ոնք ան­ արժ­ ան են կյան­քին» հար­կավ­ որ է ենթ­ արկ­ ել Անհ­ աղթ­ ի, ու­մ ծննդ­ յան 1500 ամ­ յակ­ ը ՅՈՒՆ­ ԵՍԿ­ Օ-ի
էվթ­ ա­նա­զի­այի։ «Ան­ արժ­ ա­նութ­ յան» հար­ցը ա­մեն կոնկ­ կող­մից մեծ շուք­ ով նշվ­ եց Սալ­ոն­ ի­կում և Երև­ ա­նում։
րետ դեպք­ ում ո­րոշվ­ ում էր բժշ­կակ­ ան «ե­ռյակ­ ի» կող­մից։
Դրա հետ­ևան­քով ա­մեն­ ա­տարբ­ եր աղ­բյուրն­ ե­րի համ­ ա­ «Ս­ ահմ­ անք իմ­ աս­տա­սի­րութ­ յան» գրք­ ի 9-րդ գլ­խում,
ձայն, եր­կու տար­վա ըն­թացք­ ում ո­չնչ­ացվ­ ե­ցին 100 հա­ շա­րուն­ ակ­ ել­ով հայ մեծ­ ա­նուն փիլ­իս­ ոփ­ ա Ներս­ ես Մե­ծի
զար­ ից մինչև 275 հազ­ ար մարդ։ և այ­լոց մտք­ եր­ ը, հարց է տա­լիս՝ ար­ դյոք իր­ ավ­ ունք ուն­ ի՞
կամ կար­ ո՞ղ է բժիշկ­ ը թույն տալ և պա­տասխ­ ան­ ում է՝ ոչ,
Ն­ յուրնբ­ երգ­ ի միջ­ ազ­գային զինվ­ ո­րա­կան դա­տա­ որ­ ովհ­ ետև, «ինչպ­ ես լավ նա­վապ­ ետ­ ը փորձվ­ ում է ոչ թե
րանն այդ գործ­ ող­ ու­թյունն­ եր­ ը որ­ ա­կեց որպ­ ես մարդկ­ ու­ խաղ­ աղ ծով­ ում, այլ ա­լեկ­ ոծ­ ութ­ յան ժամ­ ան­ ակ, նույնպ­ ես
թյան դեմ կա­տար­ված ոճր­ ագ­ ործ­ ու­թյուն։ և խի­զախ հոգ­ ին փորձ­ ութ­ յանն ընդ­ առ­ աջ է գնում»։

Ռ­ ուս բժիշկ, պրո­ֆես­ որ Ս. Յա. Դոլ­եց­կին գտ­նում Ան­հաղ­թի այս մտ­քե­րը բխում են փի­լիս­ ո­փա­յա­կան
է, որ «­պայ­քա­րը հիվ­ ան­դի կյանք­ ի համ­ ար արդ­ ար­ աց­ նույն դիր­քեր­ ից, որ­ ոնք արտ­ ա­հայտվ­ ել են Հիպ­ ոկր­ ա­
ված է մինչև այն պահ­ ը, եր­ բ փրկ­ ութ­ յան հույս կա։ Ե­թե տես­ ի հան­րահ­ այտ եր­ դմ­ ան մեջ, որտ­ եղ ի թիվս այլ ար­
այն կորսվ­ ած է, ծա­գում է գթասրտ­ ութ­ յան խնդ­ իր, որ­ ն գելքն­ եր­ ի, բժիշկ­ ը եր­ դվ­ ում է. «­Խոստ­ ա­նում եմ, չնայել­ով
էլ դրս­ևորվ­ ում է էվ­թան­ ազ­ իա­ յի մեջ»։ Ս. Յա. Դո­լեցկ­ ին խնդր­ անք­ ի, ոչ ոք­ ի չտալ մահ­ աց­ ու դեղ»։ Իս­ կ այն բժիշ­
հա­վել­ում է, որ էվ­թան­ ազ­ իա­ ն արդ­ ար­ աց­ված է ան­բուժ­ ե­ կը, որ ել­նել­ով այս կամ այն դրդ­ ապ­ ատ­ճառ­ ից, այ­նո­ւա­
լի հիվ­ անդ­ներ­ ի, անդ­ ամ­ ալ­ույծ մարդկ­ անց նկատ­մամբ, մեն­ այն­ իվ, դրժ­ ում է իր եր­դում­ ը և թույն տա­լիս հիվ­ ան­
որ­ ոնք ապր­ ում են մի­այն կենս­ ապ­ ա­հով­ման սար­քավ­ որ­ դին, են­թարկվ­ ում է ոչ միա­ յն բժշ­կութ­ յան ա­ստվ­ ած­ներ­ ի
ման օգն­ ութ­ յամբ։ Նույն­ ը վեր­ աբ­ եր­ ում է ատր­ ոֆ­ իա­ յի են­ և մարդկ­ անց ա­նեծք­ ին, այլև վարչ­ակ­ ան պատ­ժի, ը­նդ­
թարկ­ված ու­ղեղ ուն­ ե­ցող նոր­ ած­ ինն­ եր­ ին և այլն։ հուպ մա­հապ­ ատ­ժի։ Այդ մաս­ ին կարդ­ ում են­ ք հինգ­ ե­
րորդ դար­ ի հայ պատ­միչ, քերթ­ ող­ ա­հայր Մովս­ ես Խո­րե­
­Բա­րեբ­ ախ­տա­բար գիտ­նա­կան­նե­րի մեծ մա­սը հա­ նաց­ ու «Գ­ իրք պիտ­ ոյից» աշ­խատ­ ութ­ յան մեջ։
մա­ձայն չէ այս տես­ ակ­ ե­տի հետ, քա­նի որ, այն հակ­ աս­ ում
է մար­դաս­ իր­ ութ­ յան սկզ­բունք­ներ­ ին և բժշ­կութ­ յան սոց­ ի­ ­Հայտ­նի է, որ ստոի­կյան փի­լիս­ ո­փա­յութ­ յան հետ­
ալ­ա­կան առ­ ա­քե­լութ­ յան­ ը։ ևորդն­ երն արդ­ ար­ ացն­ ում էի­ ն ին­ քն­ ասպ­ ա­նութ­ յուն­ ը ին­ ը
դեպք­ ում՝ սով, բո­լոր մերձ­ ավ­ որն­ եր­ ի կոր­ ուստ, տա­րե­
Բժշկ­ ա­կան էթ­ ի­կայի մեջ գոյ­ու­թյուն ու­նի սրբ­ ագ­ ործ­ րային ա­ղետ, մարդկ­ ային ար­ժա­նապ­ ատ­վութ­ յան ոտ­
ված պատվ­ իր­ ան՝ կյանքն ան­գին է, այն փո­խարժ­ եք չու­ նա­հար­ ում, անբ­ ուժ­ ել­ի հիվ­ անդ­ ութ­ յուն, զա­ռա­մախտ և
նի։ Հետ­ևաբ­ ար անբ­ ար­ ո է խոս­ ել կյանք­ ի ին­ չ-որ շուկ­ ա­ այլն։
յակ­ ան գնի մաս­ ին։­
Ինչ­պես նշում է պրո­ֆես­ որ Ս.Ա. Վար­դան­ յան­ ը

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

52 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

«­Հա­յաստ­ ա­նի բժշկ­ ութ­ յան պատ­մութ­ յուն» ուս­ ա­նե­ հե­ռան­ ա­լու իր­ ավ­ ունք­ ը, ա­պա բժշ­կա­կան պրակտ­ ի­կա­
լի գրքում, վերջ­ ին եր­կու դեպքն ու­ղ­ղա­կի կապ ուն­ են յում այն կհանգ­ եց­նի անդ­ առն­ ա­լի կո­րուստն­ եր­ ի, ան­
բժշ­կութ­ յան հետ։ Այսպ­ ես օր­ ի­նակ, ստոիկ­ներն ա­սում սքող հան­ցանքն­ ե­րի, չար­ աշ­ ահ­ ումն­ ե­րի, թե՛ հիվ­ անդ­ ի
էի­ ն. «Արդ, ճիշտ է վարվ­ ում նաև նա, ով սպա­նում է «հ­ ա­րազ­ ատ­նե­րի», թե՛ փոխպ­ ատ­վաս­տու­մով զբաղ­վող
ի­նքն իր­ են, ե­թե նրա մարմ­ ին­ ը են­թարկվ­ ել է ի­նչ-որ չար բժիշկ­ներ­ ի կող­մից։ Այս­ ինքն, կյան­քից կամ­ ավ­ որ հեռ­ ա­
հի­վանդ­ ութ­ յան և փչաց­ման, այդ անբ­ ուժ­ ե­լի ցա­վից նալ­ու պատր­վակ­ ով մարդ­ ուն կար­ ող են զրկ­ ել ա­մեն­ ա­
ազ­ ատ­վել­ու համ­ ար»։ Այս­պես օր­ ի­նակ, մի ո­մն կին­ իկ­ յան թանկ արժ­ ե­քից՝ կյանք­ ից»։
(ցին­ իկ) փի­լիս­ ո­փա, որ­ ը կի­սով չափ անդ­ ա­մալ­ուծվ­ ած էր,
դիմ­ եց Հուլ­իա­ ն­ ոս կայս­ եր­ ը, ա­սե­լով. «­Մարմ­նիս կես­ ը մե­ Երր­ որդ տես­ ակ­ ե­տի համ­ ա­ձայն՝ էվթ­ ան­ ազ­ ի­այից
ռավ, իս­ կ մյուս կես­ ը դեռ ապ­րում է։ Գթա՛, ո­՛վ թա­գա­վոր, կար­ ել­ի է օգ­ տվ­ ել միա­ յն խիստ բա­ցա­ռիկ դեպ­քե­րում,
կիսվ­ ած կին­ իկ­ յա­նիս, հրամ­ այիր բժշկ­ ել կամ սպա­նել։ ելն­ ե­լով հիվ­ անդ­ ի անձ­ նավ­ որ­ ութ­ յուն­ ից, հիվ­ անդ­ ութ­ յան
Այդպ­ ես էլ ճիշտ է վարվ­ ում նա, ով խոր­ ին ծե­րութ­ յան ընթ­ ացք­ ից և կոնկր­ ետ ի­րավ­ ի­ճա­կից։
հաս­նել­ով, վերջ է տա­լիս իր­ են, եր­ բ ար­դեն սկ­սում է զա­
ռանց­ ել, աղ­ճատ ու ան­կապ բա­ներ աս­ ել»։ Մ. Հե­րաց­ ու անվ­ ան ԵՊ­ ԲՀ հաս­ ար­ ակ­ ագ­ իտ­ ա­կան
(ներկ­ ա­յումս փի­լիս­ ոփ­ ա­յութ­ յան) ամ­բիո­ ­նը ՀՀ ԳԱԱ փի­
Ե­թե ստոիկ­նե­րի պա­տաս­խա­նը էվ­թա­նազ­ ի­ային լիս­ ոփ­ ա­յութ­ յան, իր­ ա­վունք­ ի և սոց­ ի­ոլ­ոգ­ իա­ յի ին­ ստ­ ի­
«այո» էր, ա­պա հայ միջն­ ա­դար­ յան փի­լիս­ ոփ­ ա­ներ­ ից, տու­տի հետ համ­ ա­տեղ պար­բեր­ աբ­ ար ան­ցկացր­ ել է
բժշկ­ ա­պե­տեր­ ից և որև­ է մեկ­ ի աշ­խատ­ ութ­ յուն­ ում բա­ցա­ սոց­ իո­ ­լոգ­ իա­ կ­ ան հարց­ ումն­ եր Ե­ՊԲՀ ուս­ ա­նող­նե­րի և
հայտ­ված չէ նման միտք, այդ թվում Դավ­ իթ Անհ­ աղ­թը, դա­սախ­ ոսն­ ե­րի շրջ­ ան­ ում։
որ­ ը մեր­ժում է ին­ քն­ աս­պա­նութ­ յուն­ ը. «Իսկ փորձ­ ութ­ յուն­
ներ­ ը, որտ­ եղ էլ դրանք պա­տա­հեն, գոյ­ութ­ յուն ուն­ են ոչ Պարզվ­ ել է, որ հարցվ­ ած­ներ­ ի 75 տո­կոս­ ը դեմ է ակ­
թե նրա համ­ ար, որ մարդ վերջ տա ի­րեն, այլ որպ­ ես­զի տիվ էվ­թան­ ազ­ ի­ային։ Կողմ է հարցվ­ ած­ներ­ ի 8 տոկ­ ոս­ ը,
փորձ­ են մարդ­ ու ոգ­ ին»։ իս­ կ 17 տո­կո­սը տա­տան­վում է՝ ելն­ ել­ով հիվ­ ան­դի վի­
ճա­կի ծան­րութ­ յան աստ­ իճ­ ան­ ից։ Նույն հարց­ ով դիմ­ ել
Հ­ ատ­կանշ­ ա­կան է, որ միջ­նա­դա­րյան հայ օր­ ենսդ­ ե­նք նաև հա­մալ­սար­ ան­ ի դա­սախ­ ոս­ներ­ ին։ Հարցվ­ ած­
րա­կան մտք­ ի ռահ­վիր­ ա­ներ Մխի­թար Գոշ­ ի և Սմբ­ ատ ներ­ ի 82 տո­կոս­ ը դեմ է ակտ­ իվ էվ­թան­ ազ­ ի­ային։ Կողմ
Գունդստ­ աբլ­ի «Դ­ ա­տաս­տա­նագր­քի» 119 և 154 հոդ­ է արտ­ ա­հայտվ­ ել հարցվ­ ած դա­սա­խոսն­ եր­ ի 15 տոկ­ ոս­ ը
ված­ներ­ ի հա­մա­ձայն, միտ­ ու­մով և/կամ տգի­տութ­ յան (դ­րանց մեծ մա­սը մինչև 40 տա­րե­կան ուռ­ ուց­քա­բան­ներ
պատ­ճառ­ ով հիվ­ ան­դի ա­ռողջ­ ու­թյուն­ ը վնաս­ ող բժիշկն­ ե­ ու պաթ­ ոլ­ոգ­ ան­ ատ­ ոմն­ եր են)։
րը, նաև իր­ ենց ա­շա­կերտ­նե­րին պատ­շաճ գիտ­ ել­իքն­ եր
չտվ­ ող բժիշկն­ եր­ ը, պատ­ժա­պարտ է­ին։ Ըն­թերց­ ո­ղի ու­ Մեր դիտ­ ար­կումն­ եր­ ից և հարց­ ումն­ ե­րից պարզ­վել
շադ­րութ­ յուն­ ը կցան­կան­ այի հրավ­ իր­ ել այս նուրբ հարց­ ի է, որ նրանք, ովք­ եր դեմ են ակտ­ իվ էվ­թան­ ա­զի­ային, ել­
վրա։ նում են հետև­ յալ փաս­տարկ­ներ­ ից. «­դեղ­ ա­հաբ­ եր­ ի մա­
հաց­ ու չափ­ ա­բաժ­ ին տա­լով հիվ­ անդ­ ին կամ օգտ­ ա­գոր­
Այսպ­ ի­սով, ա­կն­հայտ է բժշկ­ ի պա­տաս­խա­նատ­վու­ ծել­ով ցան­կա­ցած նման այլ մի­ջոց՝ բժիշկ­ ը, փաստ­ որ­ են,
թյան խո­րը գիտ­ ակց­ ու­մը հայ­կա­կան օր­ ենսդր­ ութ­ յան ար­ ա­գացն­ ում է հի­վանդ­ ի մա­հը, ին­չը, քրիստ­ ո­նե­ութ­ յան,
մեջ, որ միա­ ժ­ ա­մա­նակ վկա­յում է ե­րկ­րի բժշ­կան­ ոց­նե­րի, և ոչ միա­ յն քրիստ­ ո­նեո­ ւթ­ յան տես­ անկ­ յուն­ ից, ա­հավ­ որ
ուս­ ուցմ­ ան մասն­ ա­գիտ­ ա­կան բարձր մա­կար­դակ­ ի մա­ է, ան­թույլ­ատր­ ել­ի և պար­զապ­ ես մեղք է։ Բժիշկն ա­վե­լի
սին։ գթա­սիրտ չէ, քան նա, ով մարդկ­ ային է­ա­կին ար­ ար­ ել է։
Աս­ տվ­ ած մարդ­ ուն կյանք է շնորհ­ ել, և Ա­ստվ­ ած էլ կան­
Էվ­թա­նազ­ իա­ ն՝ հանր­ ային կար­ծի­քի կենտր­ ո­նում խոր­ ոշվ­ ած ժամ­կետ­ ում այն նրան­ ից վերցն­ ում է։
Նր­ անք, ովք­ եր գտ­նում են, որ էվթ­ ա­նազ­ ի­ան հար­
Կամ է­լ՝ բժշկ­ ի «գթ­ աս­ իրտ» քայլ­ը չի դադ­ ա­րում սպա­
կա­վար է օր­ ին­ ա­կա­նաց­նել, ել­նում են այն դրույթ­ ից, որ նութ­ յուն լի­նե­լուց նույն­ իսկ այն պա­րա­գայ­ում, եր­ բ այդ
«եթ­ ե մարդն ան­բուժ­ ե­լի հիվ­ անդ է, անգ­ ործ­ ու­նակ և ին­ քայլ­ին նրան դր­դել է գթասրտ­ ութ­ յան զգաց­ ու­մը, անհ­ ու­
քը կամ իր հար­ ա­զատ­նե­րը տվել են ի­րենց հա­մաձ­ այ­նու­ սալ­ի ու ծանր հիվ­ ան­դին հետ­ ա­գա տա­ռա­պանք­ներ­ ից
թյուն­ ը, կա­րե­լի է մահն ար­ ա­գաց­նել»։ Մի­ջազ­գային հար­ ա­զատ­ ե­լու մարդ­կային ցան­կութ­ յուն­ ը»։ Այս տե­սակ­ ետ­ ը
ցումն­ եր­ ի արդ­ յունքն­ եր­ ով յու­րաք­ անչ­յուր 1000 մար­դուց պաշտ­պա­նողն­ եր­ ի թվում կան և՛ բժշ­կութ­ յան բնա­գա­
7-ը կողմ է կյան­քից կա­մավ­ որ հեռ­ ա­նա­լուն։ վա­ռի ճա­նաչվ­ ած մաս­նագ­ ետ­ներ, և՛ դա­սախ­ ոս­ներ, և՛
ուս­ ա­նողն­ եր, ովք­ եր ղե­կավ­ արվ­ ում են քրիստ­ ո­նե­ակ­ ան
Բազմ­ ա­զան են նաև հա­կափ­ աս­տարկ­նե­րը։ Շատ­ ե­ բա­րոյ­ակ­ ա­նութ­ յան, հում­ ան­ իզ­մի գաղ­ ա­փարն­ ե­րով։
րը հա­մոզվ­ ած են, որ մահվ­ ան ար­ ա­գաց­ ու­մը, հակ­ ա­սում
է քրիստ­ ոն­ եա­ կ­ ան, և ոչ միա­ յն քրիս­տո­նեա­ կ­ ան ավ­ ան­ Բ­ ազմ­ ազ­ ան են նաև հակ­ ա­փաստ­ արկն­ եր­ ը։ Հարց­
դույթն­ ե­րին. «ե­թե ճա­նաչ­վի կյան­քից կա­մա­վոր կերպ­ ով ված­ներ­ ի զգա­լի մաս­ ը համ­ ոզ­ված է, որ «ե­թե հիվ­ անդ­ ը
գտնվ­ ում է կոմ­ այի վիճ­ ա­կում, նրա վի­ճա­կը բա­րել­ա­վե­լու

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 53

հնա­րա­վոր­ ութ­ յունն­ եր չկան, և, որ «ար­հեստ­ ա­կան շնչ­ա­ Այս հան­գա­ման­քը ան­հրա­ժեշտ է հաշվ­ ի առ­նել,
ռու­թյան» սարք­ ը պահպ­ ա­նում է կյան­քի մի­այն արտ­ ա­ որ­պեսզ­ ի պար­զել էվ­թան­ ազ­ իա­ յի նկատմ­ ամբ իսկ­ ա­
քին երև­ ու­թա­կան­ ութ­ յուն­ ը, էվթ­ ան­ ազ­ իա­ ն, կամ «­թեթև կան վեր­ աբ­ երմ­ ունք­ ը, նրա օր­ ին­ ակ­ ան­ ացմ­ ան խոր­ ին
մա­հը» հետ­ ա­գա ցա­վեր­ ից ազ­ ատ­ ել­ու միա­ կ միջ­ ոցն է»։ հոգ­ եբ­ ան­ ակ­ ան շերտ­ եր­ ը, ներք­ ին արգ­ ելքն­ եր­ ը։ Այստ­ եղ
դրսևորվ­ ում է ոչ միա­ յն հաս­ ա­րակ­ ակ­ ան կարծ­ իք­ ի ուժ­ ը,
Կա նաև այս­պի­սի կար­ծիք. «Ս­ արք­ ը պահ­պա­նում է այլ նաև, դից­ ուք, ա­ստվ­ ած­ ա­սիր­ ակ­ ան դիրք­ որ­ ո­շումն­ ե­
կյանք­ ի մի­այն երև­ ութ­ ակ­ ան­ ութ­ յուն­ ը, որ­ ը դրսև­ որ­վում է րի կայ­ուն­ ութ­ յուն­ ը։ Հարց­ված բժիշկ­ներ­ ից մեկ­ ը հի­շեց­
շն­չա­ռութ­ յան և ար­ յան շրջ­ ան­ ա­ռու­թյան ձևով, այն դեպ­ րեց այն պատ­գամն­ եր­ ը, որ Ամ­ են­ աբ­ արձր­ յալ­ը շնոր­հեց
քում, եր­ բ իր­ ակ­ ա­նում մարդ­ ը մեռ­ ած է, որև­ ից­ ե ցավ չի Մով­սես­ ին, եր­ բ նա հրեա­ ն­ եր­ ին ազ­ ա­տեց եգ­ իպ­տա­կան
զգում, նրա կեն­սագ­ ործ­ ուն­ եո­ ւթ­ յան աղբ­ յուր­ ը՝ ուղ­ եղն, գեր­ ութ­ յուն­ ից։ Առ­ աջ­ ին պատ­գամն էր­ ՝ «մ­ ի՛ սպա­նիր»։
արդ­ են մեռ­ ած է»։
Նկ­ ա­տենք, որ Ա­ստվ­ ա­ծաշն­չում չկա որ­ևէ հա­կա­
Մեկ այլ կարծ­ իք. «­Հի­վանդ­ ին այդ վիճ­ ա­կում պահ­ դար­ձում այդ պատ­գամ­ ին որև­ է տա­րընթ­ երց­ ում՝ ա­զատ
պա­նե­լը մեծ ծախ­սեր է պա­հան­ջում, իս­ կ նրա հար­ ա­ մեկն­ ա­բա­նութ­ յան ձևով։ Պատ­գա­մը հն­չում է կարճ ու
զատ­ներն ու մերձ­ ավ­ որ­ներ­ ը տա­ռապ­ ում են, գտն­վում ազդ­ ու, թույլ չի տա­լիս որև­ է եր­կի­մաստ­ ութ­ յուն։ Ա­ստ­
են հոգ­ եկ­ ան ծանր ապ­րումն­ եր­ ի մեջ»։ ված մեզ կյանք է շնորհ­ ել, և Ա­ստվ­ ած էլ ի զո­րու է ո­րո­շե­
լու, թե եր­ բ են­ ք լքել­ու եր­ կր­ ային կյանք­ ը։
Հե­տաքրք­ իր է, որ էվ­թա­նա­զի­այի կողմ­նա­կից­նե­
րի թիվ­ ը մեծ­ ա­նում է, եր­ բ հիմն­ ախն­դիրն ան­ձնավ­ որ­ ում Հարց­ված­նե­րի 57 տո­կո­սը գտ­նում է, որ
ե­նք՝ դրան հաղ­ որդ­ ել­ով մտերմ­ իկ, խիստ ներ­ անձն­ ակ­ ան «­մարմն­ ակ­ ան, ֆիզ­ իկ­ ա­կան տա­ռապ­ անքն­ եր­ ը դեռևս
իմ­ աստ։ Այս­պես օ­րին­ ակ. «Արդյո՞ք կցանկ­ ան­ այիք ա­րագ ա­մեն­ ած­ անր տա­ռապ­ անք­ներ­ ը չեն, որ­ ին դատ­ ա­պարտ­
մեռն­ ել, եթ­ ե հայտնվ­ եի­ ք անհ­ ուս­ ալ­ի, գերծ­ անր վիճ­ ա­ ված է մարդ ա­րար­ ած­ ը։ Մարմ­ ին­ ը, ին­ չպ­ ես ող­ ջ ցա­
կում» հար­ցին տված պատ­ ասխ­ անն­ եր­ ը բաշխ­վել են վը՝ մահվ­ ան­ ից հետ­ ո հող կդառ­նա, իս­ կ մարդ­ ու հո­գին
հետ­ևյալ կերպ. հարցվ­ ած­ներ­ ի 56 տոկ­ ոս­ ը համ­ աձ­ այն է, կհամ­բարձվ­ ի եր­կինք»։
որ իր տառ­ ա­պանք­ներ­ ը դադ­ ար­ եցվ­ են բժշկ­ ի կողմ­ ից, 9
տո­կոս­ ը հրաժ­ ար­վել է հարց­ ին պա­տասխ­ ա­նել, 20 տոկ­ ո­ Քր­ իստ­ ո­նե­ակ­ ան եկ­ ե­ղե­ցին վճ­ռա­կա­նոր­ են դա­տա­
սը հայտ­ ա­րար­ ել է, որ էվթ­ ա­նազ­ իա­ յին դեմ է և, որ իր­ ենք պարտ­ ում է էվթ­ ան­ ազ­ իա­ ն։ Դավ­ ան­ աբ­ ան­ ութ­ յան կոնգ­
կկառչ­են կյանք­ ից մինչև վերջ։ Ի­սկ 15 տո­կոսն ա­սել է, որ րեգ­ աց­ իա­ յի 1980թ. հռ­չակ­ ագ­ իր­ ը միա­ նշ­ ան­ ակ հայ­տա­
«անկ­ ար­ ող է պա­տասխ­ ա­նել տրվ­ ած հար­ցին»։ րա­րում է. «Անհ­րաժ­ եշտ է ող­ ջ հաստ­ ա­տա­կամ­ ութ­ յամբ
աս­ ել, որ ոչ մեկ­ ը չի կար­ ող թույլ տալ անմ­ եղ մարդ­ ու
Մ­նա­ցած բոլ­որ հարց­ված­նե­րը մի­ամ­տա­բար հա­ սպան­ ութ­ յուն­ ը, լին­ ի այն սաղմ կամ պտուղ, ե­րե­խա կամ
մոզվ­ ած են, որ իր­ ենք երբ­ եք չեն հայտն­վի նման դա­ժան հաս­ ուն մարդ, անբ­ ուժ­ ել­ի կամ մեռն­ ող մարդ։ Բա­ցի դրա­
ը­նտ­րութ­ յան առ­ աջ… նից, ոչ մե­կը չի կա­րող պահ­ ան­ջել կա­տա­րել այդ­պի­սի
սպա­նութ­ յուն թե՛ իր, թե՛ որև­ է մեկ ուր­ իշ­ ի նկատմ­ ամբ…»։
Հարց­ված­ներ­ ի զգա­լի մա­սը բա­նա­վոր (վեր­բալ) մա­
կարդ­ ակ­ ում դեմ է էվ­թան­ ազ­ իա­ յին, սակ­ այն դրա հնա­ Այսպ­ ի­սով, դա­տա­պարտ­ման են­թա­կա է կյան­քի
րա­վո­րութ­ յուն­ ը չի բաց­ ա­ռում, եր­ բ խոսք­ ը վե­րաբ­ եր­ ում է իր­ ավ­ ունք­ ի ցանկ­ աց­ ած ոտ­նահ­ ար­ ում։
կոնկր­ ետ կրիտ­ իկ­ ա­կան ի­րավ­ իճ­ ակն­ եր­ ին։
Ժ­ ող­ ովրդ­ ա­վա­րացմ­ ան ներկ­ այիս ան­սո­վոր, երբ­ եմն
Պարզվ­ ել է նաև, որ բան­ ա­վոր ար­տա­հայտվ­ ած ոչ հարթ ուղ­ ով զարգ­ ա­ցող գործ­ ընթ­ ացն­ եր­ ը չեն շրջան­
կարծ­ իք­ ի և իր­ ա­կան կարծ­ իք­ ի միջև կան որ­ ոշ­ ակ­ ի տար­ ցել նաև կյանք­ ի ու մահվ­ ան կենս­ ահ­ ույզ հար­ցե­րը։
բե­րութ­ յունն­ եր՝ կախ­ված հաս­ ար­ ա­կակ­ ան կարծ­ իք­ ից, Հարց­ված­ներ­ ի ճնշ­ ող մեծ­ ա­մասն­ ութ­ յուն­ ը իր­ ավ­ ա­ցի­ո­
կրոն­ ակ­ ան (քր­ իստ­ ոն­ եա­ կ­ ան) ա­վան­դույթն­ եր­ ից և այլ­ րեն հա­մոզվ­ ած է, որ յուր­ աք­ ան­չյուր մարդ իր կար­ծիք­ ը,
նից։ տե­սակ­ ետն ուն­ են­ ալ­ու ի­րավ­ ունք ուն­ ի, այդ թվում՝ էվ­
թա­նազ­ իա­ յի վեր­ աբ­ եր­ յալ։
Հաս­կա­նա­լի է, որ հա­սա­րա­կակ­ ան կար­ծի­քը ա­մեն­
ևին չի խրա­խու­սում էվ­թան­ ազ­ իա­ ն, ա­վել­ին, ի­նչ-որ Ընդ ո­րում, ա­մեն մարդ ելն­ ում է իր աշ­խար­հազգ­ ա­
իմ­ աս­տով այն դատ­ ա­պարտ­ ում է։ ցող­ ութ­ յուն­ ից և մարդ­ ու է­ութ­ յան սեփ­ ա­կան ըմ­ բռ­նում­ ից։
Հարց­ված ուս­ ան­ ողն­ եր­ ի 56 տո­կոսն արտ­ ա­հայ­տում է
Լի­նում են բազ­մա­թիվ դեպք­ եր, եր­ բ մար­դիկ, տես­ հետև­ յալ միտք­ ը. «Անհր­ ա­ժեշտ է մարդ­ ուն ընձ­ եռ­ ել մահ­
նել­ով իր­ ենց մերձ­ ավ­ որն­ եր­ ի ա­հավ­ որ տա­ռապ­ անք­նե­ վան կամ կյան­քի ըն­ տ­րութ­ յան իր­ ա­վունք, ա­ռանձ­նապ­ ես
րը, մտո­վի ցանկ­ ա­նում են նրանց մահ­ ը՝ «Եր­ ան­ ի շուտ այն պա­հին, եր­ բ նրա հետ­ ա­գա գոյ­ութ­ յուն­ ը միա­ յն ա­նա­
մեռն­ եր, փրկ­վեր ա­նաս­ ել­ի ցավ­ եր­ ից, միևն­ ույն է օգ­նել, սե­լի տառ­ ապ­ անք է նրան պատ­ճառ­ ում։ Միգ­ ուց­ ե չպետք
բուժ­ ել ոչ մի կերպ չենք կա­րո­ղա­նում»։ Սա­կայն մտով­ ի է հա­խուռն դատ­ ա­պարտ­ ել մահվ­ ան ու կյանք­ ի սահմ­ ա­
ար­տա­հայտվ­ ած ներք­ ին ցան­կութ­ յուն­ ը մեծ­ ա­մա­սամբ նամ­ երձ վի­ճակ­ ում գտվ­նող մարդ­ ուն, ով հարկ­ ադրվ­ ած է
եր­բեք չի վեր­ ած­վում գործն­ ա­կան քայ­լի, քա­նի որ­ ՝ «Ի՞նչ
կաս­ են մարդ­ իկ»։

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

54 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

դժվ­ ար ըն­ տր­ ու­թյուն կա­տա­րել հօգ­ ուտ «­թեթև» և գուց­ ե քե­լութ­ յուն­ ը. բուժ­ ել, սփո­փել, հույս ու կյանք տալ, ոչ թե
ար­ժա­նա­պա­տիվ մահ­վան»։­ «ան­բուժ­ ել­ի է» որ­ ակ­ ե­լով՝ հեշտ ճան­ ապ­ արհ ը­նտ­րել։

Էվ­թա­նա­զի­ային խոսք­ ով հա­կա­ռակվ­ ող­ներ­ ից շատ Հարց­ված­ներ­ ի 65 տոկ­ ոս­ ի կարծ­ իք­ ով. «Եթ­ ե պե­
շատ­ եր­ ը, անձ­ ամբ հայտն­վե­լով անհ­ ուս­ ալ­ի վի­ճա­կում, տու­թյուն­ ը կա­րո­ղա­նա պատ­շաճ կյանք ա­պա­հո­վել
կնախ­ ընտր­ եի­ ն ան­ ա­սե­լի տա­ռա­պանքն­ ե­րից ազ­ ատ­վե­ մարդ­կանց հա­մար, ա­պա է­ա­պես կնվ­ ազ­ ի ին­ ք­նաս­պա­
լու ուղ­ ին։ Ի­սկ ե­թե խոս­քը վե­րաբ­ եր­ ում է հա­րազ­ ա­տին, նութ­ յունն­ ե­րի թի­վը, ա­ռավ­ ել ևս ե­րիտ­ ա­սարդն­ ե­րի շր­ջա­
ա­պա չի գնա այդ քայ­լին՝ վախ­ են­ ալ­ով նաև հաս­ ա­րակ­ ա­ նում»։
կան կարծ­ իք­ ից։
Նաև պետք չէ մո­ռա­նալ բժշկ­ ակ­ ան սխալ­ի մաս­ ին։
Այս­ ինքն՝ սոց­ ի­ո­լոգ­ իա­ ­կան հարց­ման և մարդ­ Բժիշկն­ եր­ ը մարդ են, մահկ­ ան­ աց­ ու, կա­րող են սխալ­վե՜լ։
կանց հոգ­ եբ­ ա­նութ­ յան ուս­ ում­նա­սիրմ­ ան արդ­ յունք­ ում
մենք եկ­ անք այն եզ­րա­կաց­ ու­թյան, որ գո­յութ­ յուն ուն­ ի ­Մե­զա­նից շատ­ ե­րը կար­ ող են ի­րենց անձ­ նակ­ ան
խզում «ընդհ­ ան­ ուր առ­մամբ դեմ եմ էվթ­ ան­ ա­զի­ային» և կյանք­ ից օր­ ի­նակ բեր­ ել, եր­ բ բժիշկն­ երն ա­ռա­ջար­կել են
«­կոնկր­ ետ իր­ ավ­ ի­ճակն­ եր­ ում կար­ ող է դեմ չլի­նեմ» պա­ հի­վան­դին դուրս գրել հիվ­ ան­դան­ ոց­ ից, տա­նել տուն,
տաս­խանն­ ե­րի միջև։ քան­ ի որ հի­վանդ­ ը շատ ան­հույս վիճ­ ակ­ ում է. «­Տա­րե՜ք,
տա­րե՜ք տուն, թող տա­նը մահ­ ա­նա»։ Եվ այդ «ան­հույս»
Այս­ ինքն պետք է տրվ­ ի իր­ ա­վի­ճա­կային կոնկր­ ետ հի­վան­դը տանն ապր­ ել է … երկ­ ար տա­րի­ներ։
վեր­լուծ­ ութ­ յուն՝ կախ­ված տվյալ հի­վանդ­ ի սո­ցի­ալ-դե­
մոգր­ աֆ­ ակ­ ան, հոգ­ եկ­ ան և այլ առ­ անձն­ ա­հատկ­ ութ­ յուն­ Անդր­ ադ­ առն­ ալ­ով էվ­թան­ ազ­ իա­ յի բար­ ոյ­ակ­ ան
նե­րից։ Բոլ­որ պայ­ման­ներ­ ի հա­մար պատ­րաս­տի դեղ­ ա­ կող­մին, հարկ է շեշտ­ ել, որ պետք է գիտ­ ակց­ ել խնդ­
տոմս, համ­ ընդհ­ ա­նուր մի­անշ­ ա­նակ լուծ­ ումն­ եր չկան։ Եվ րի ող­ ջ պատ­ ասխ­ ա­նատվ­ ութ­ յուն­ ը։ Անկ­ աս­կած, խիստ
հնար­ ավ­ որ էլ չէ առ­ աջ­ ար­կել։ բարդ խնդ­ իր է։ Ա­ստվ­ ած տա, որ դրա լուծ­ման գործ­ ում
չդրսևոր­ ենք ավ­ ել­որդ գերջ­ ան­ ադ­րութ­ յուն, հան­գուց­ ային
Պետք է հաշվ­ ի առ­նել, որ կան ի­րա­վի­ճա­կային լու­ հարց­ ե­րին հեշտ­ ա­հա­ճո, դյուր­ ին լուծ­ ումն­ եր գտ­նե­լու ան­
ծումն­ եր, քան­ ի որ սա բարդ խնդ­ իր է, կան տար­բեր հա­ բար­ ո վարք­ ագ­ իծ։
կա­դիր, ի­րար­ ամ­ երժ պա­տասխ­ անն­ եր, որ­ ոնք եր­բեմն եր­
բեմն բոլ­որն էլ կար­ ող են հա­վա­սար­ արժ­ եք լի­նել։ Եվ վերջ­ ապ­ ես, պետք է ենթ­ արկվ­ ել Հա­մաշխ­ ար­
հային բժշ­կակ­ ան մի­ութ­ յան 3-րդ գլ­խա­վոր հա­մա­ժող­ ո­
Փիլ­իս­ ո­փա­յութ­ յան պատ­մութ­ յան մեջ, մաս­նա­վոր­ ա­ վի կող­մից ընդ­ ուն­ ած բժշ­կակ­ ան բար­ ոյ­ա­գիտ­ ութ­ յան մի­
պես Կանտ­ ի ան­տին­ ո­միա­ ն­ ե­րում, կար­դում ե­նք. «Աստ­ ջազգ­ ային վարք­ ա­կան­ ո­նին, որ­ ն այլ կար­ևոր դրույթն­ եր­ ի
ված կա՞ թե չկա, աշխ­ արհն ուն­ ի՞ սկիզբ թե՞ ոչ»։ Փորձ­ ել­ով հետ մեկտ­ եղ ա­սում է.
պա­տաս­խան­ ել այդ հարց­ եր­ ին՝ մարդկ­ ային միտքն ը­նկ­
նում է հա­կա­սութ­ յունն­ եր­ ի մեջ, ո­րովհ­ ետև կողմ և դեմ «Բժ­ իշկ­ ը պետք է մշ­տա­պես հիշ­ ի մարդկ­ ային կյան­
փաստ­ արկն­ եր­ ը հա­վա­սա­րա­զոր են­ ։ քի պահպ­ անմ­ ան իր պարտ­ ա­կա­նութ­ յան մաս­ ին։ Բժիշկ­ ը
պետք է դիմ­ ի ա­ռա­վել բա­նիմ­ աց գործ­ ընկ­ երն­ եր­ ին, եթ­ ե
Սակ­ այն, չնայ­ած դրան, Կանտ­ ը պն­դում է. «Աստ­ հի­վան­դին անհ­ րաժ­ եշտ բուժ­ ում­ ը դուրս է սեփ­ ա­կան
ծո գոյ­ութ­ յունն ըն­դուն­ ել­ը և նրան հա­վատ­ ա­լը յուր­ ա­ մաս­նագ­ իտ­ ա­կան հնար­ ա­վո­րութ­ յունն­ եր­ ի շրջ­ ան­ ա­կից»։
քան­չյուր բան­ ակ­ ան մարդ­ ու բա­րոյ­ակ­ ան պարտքն է»։
Հ­ ա­մո Սա­հյան­ ի հետև­ յալ քառ­ յակ-հորդ­ որ­ ը թվում է
Եվ այս­պես, հար­ցին լու­ծում տա­լու համ­ ար պետք է թե հատ­ ուկ բժշկ­ ին է վեր­ աբ­ ե­րում.
հաշվ­ ի առն­ ել՝
­Տու՛ր ին­ ձ բար­ ութ­ յուն և գութ առ­ ա­վել,­
ա. կոնկր­ ետ ի­րա­վի­ճա­կը, Որ ես զոր­ ավ­ իգ լին­ եմ ան­կյա­լի՜ն.
բ. հի­վան­դի ան­հա­տա­կան ա­ռանձ­նա­հատ­կու­ ­Զոր­ ավ­ իգ լին­ եմ խեղճ ու տկա­րին,­
Ո­րոնց, ո­՜վ Աս­ տվ­ ած, ի՛­նքդ ես ար­ ար­ ել։­
թյունն­ ե­րը,
գ. հո­գեկ­ երտվ­ ած­քը, Ի՞նչ է կյան­քի կտա­կը
դ. մշակ­ ութ­ ային ավ­ ան­դույթն­ ե­րը, սո­վո­րույթն­ ե­րը, Բժշ­կակ­ ան տեխն­ ոլ­ոգ­ իա­ ­ներ­ ի անն­ ախ­ ադ­ եպ զար­
ե. ժա­մա­նակ­ ի ա­ռանձն­ ա­հատկ­ ութ­ յունն­ եր­ ը,
զ. տա­րի­քային ա­ռանձ­նա­հատ­կութ­ յունն­ եր­ ը և գաց­ման հետ­ևանք­ ով մահվ­ ան դա­տա­պարտ­ված որ­ ոշ
հիվ­ անդ­ներ կար­ ող են կեն­սապ­ ա­հով­ման սար­քավ­ որ­ ում­
այլն, և այլն։ ներ­ ի շնորհ­ իվ ապր­ ել եր­կար։ Երբ­ եմն հիվ­ ան­դը կա­րող է
Սա­կայն, այ­դուհ­ ան­դերձ, որ­պես քրիստ­ ոն­ յա ժող­ ո­ նախ­ ընտ­րել նման բուժ­ ում­ ը, որ­ ը թեև ժա­մա­նակ­ ավ­ որ,
վուրդ, մենք աս­ ում են­ ք՝ ո­՛չ էվ­թան­ ա­զի­ային։ բայց միա­ կ միջ­ ոցն է նրա ներ­կա վիճ­ ակ­ ը պահ­պա­նել­ու
Ապ­ ա­գա բժիշկն ա­մեն ին­ չ պետք է ա­նի՝ վե­րաց­նել­ու համ­ ար։ Մյուս կողմ­ ից նման բուժ­ ում­ ը կա­րող է անց­ ան­
հի­վան­դութ­ յան պատ­ճառն­ ե­րը, կա­րել­ին ու ան­կար­ ել­ին կա­լի լին­ ել, քան­ ի որ կար­ ող է մի­այն երկ­ ար­ ացն­ ել մահ­
պետք է ա­նի այ­սօր անբ­ ուժ­ ել­ի հա­մարվ­ ող հիվ­ ան­դու­
թյունն­ եր­ ը բուժ­ ե­լի դարձն­ ե­լու հա­մար։ Սա՛ է նրա ա­ռա­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 55

վան պրոց­ ես­ ը՝ կյանք­ ի որ­ ակ­ ը բար­ ել­ավ­ ել­ու փո­խար­ են։ կագ­րեր չեն գործ­ ում։ Տվյալ խնդր­ ի վե­րաբ­ եր­ յալ որև­ է
Ա­մեն դեպք­ ում յուր­ աք­ անչ­յուր մարդ ի­րավ­ ունք ուն­ ի փոխ­համ­ աձ­ այն­ ութ­ յան գալ շատ դժվ­ ար է երկ­ ու պատ­
ի­նք­նուր­ ույն որ­ ոշ­ ե­լու շա­րուն­ ակ­ ել նման խնամք­ ը, թե` ճառ­ ով։
ոչ­։ Այլ է իր­ ավ­ իճ­ ակ­ ը, ե­րբ խոսք­ ը վեր­ աբ­ եր­ ում է հաղ­ որ­
դակցմ­ ան ուն­ ա­կութ­ յուն­ ը կորց­րած, կոմ­ այի մեջ գտն­վող Առ­ ա­ջին. բժիշ­կը և բու­ժանձ­նա­կազ­մի մյուս ան­դամ­
մարդ­կանց։ ներ­ ը կար­ ող են հիվ­ անդ­ ի տվյալ վիճ­ ակ­ ին արձ­ ա­գան­քել՝
ա­ռաջն­ որդվ­ ել­ով իր­ ենց սեփ­ ա­կան արժ­ եք­ ային մոտ­ ե­
Այս դեպք­ ե­րում օգտ­ ա­գործվ­ ում է կյանք­ ի կտա­կը։ ցումն­ եր­ ով։ Նրանք, օր­ ին­ ակ, կար­ ող են ընդ­ ուն­ ել մահ­ ա­
Դա մի փաս­տաթ­ ուղթ է, որ­ ն արտ­ ա­հայ­տում է հի­վանդ­ ի մերձ հի­վանդն­ եր­ ի կյանք­ ը չերկ­ ար­ ացն­ ել­ու տե­սակ­ ե­տը,
կամքն ու բուժ­ման վե­րա­բե­րյալ ցան­կութ­ յունն­ ե­րը այն սա­կայն կար­ ող են կտր­ ակ­ ան­ ա­պես դեմ լին­ ել խրոն­ իկ
դեպք­ ե­րում, եր­ բ նա ի վիճ­ ա­կի չէ արտ­ ա­հայտ­ ել դրանք։ հի­վանդ­ ութ­ յունն­ եր ուն­ եց­ ողն­ եր­ ին բուժ­ ում չտր­ ա­մադ­րե­
լուն։
Շատ մար­դիկ գտն­ ում են, որ ե­թե, իր­ ենք հայտնվ­ են
ան­գիտ­ ա­կից, վեգ­ ետ­ ա­տիվ և այլ նման պայ­ման­նե­րում, Երկր­ որդ պատ­ճառն այն է, որ խրո­նիկ հի­վան­դու­
ա­պա չեն ցան­կա­նա նման­ ատ­ իպ բուժ­ ում ստա­նալ։ Այդ թյունն­ երն այնք­ ան բազմ­ ազ­ ան են, որ մարդ­ իկ չեն կա­
պատ­ճառ­ ով հայտն­ ում են ի­րենց կամք­ ը, քան­ ի դեռ կա­ րող­ ա­նում համ­ աձ­ այն­ ութ­ յան հանգ­ ել այն հարց­ ի շուրջ,
րող ե­ն։ Որ­ ոշ մար­դիկ էլ մտա­ծում են, որ երբ­ եք, ոչ մի թե ո՞­ր իր­ ավ­ իճ­ ակ­ներն են հիվ­ անդ­ ի համ­ ար անտ­ ա­նել­ի։
հան­գամ­ անքն­ եր­ ում չեն ցանկ­ ան­ ա ստա­նալ այդ­պի­սի Օր­ ին­ ակ, որ­ ոշ մարդ­ իկ սարս­ ափ­ ում են ինս­ ուլտ­ ից, որ­ ի
բուժ­ ում։ Այս մո­տեց­ ու­մը հազվ­ ա­դեպ է հանդ­ իպ­ ում, չնա­ հետ­ևանք­ ով նրանք կկորցն­ են հա­ղորդ­ ակցվ­ ե­լու կա­րո­
յած որ շատ ի­րավ­ իճ­ ակ­ներ դարձ­ ել­ի, վեր­ ա­կանգն­ ե­լի են­ ։ ղու­թյուն­ ը։ Որ­ ոշ մարդկ­ անց հա­մար էլ, օր­ ին­ ակ, անտ­ ա­
Շա­տե­րը կհա­մա­ձայն­ են, որ կարճ­ աժ­ ամկ­ ետ տհաճ բու­ նել­ի է երկ­ ա­րատև կախ­ված­ ութ­ յուն­ ը այլ մարդկ­ անց­ ից՝
ժու­մը կար­ ել­ի է հանդ­ ուրժ­ ել։ Մարդկ­ անց ցանկ­ ութ­ յուն­ ուղ­ եղ­ ի ֆունկց­ իա­ ն­ եր­ ի թուլ­ացմ­ ան կամ Ալ­ցհ­ եյ­մեր­ ի
նե­րը հա­րա­բե­րա­կան են, այն առ­ ու­մով, որ նրանք ըն­ հի­վան­դութ­ յան պատ­ճառ­ ով։ Կարճ ա­սած, առ­ ողջ­ ապ­ ա­
դուն­ ում կամ մեր­ժում են բուժ­ ում­ ը կախ­ված բազ­մա­թիվ հա­կան հռչ­ակ­ ագր­ եր­ ի կիր­ առ­ ութ­ յունն ամ­ են դեպ­քում
հանգ­ ամ­ անքն­ եր­ ից։ պա­հանջ­ ում է ան­հա­տա­կան մոտ­ եց­ ում յու­րաք­ ան­չյուր
հի­վան­դի հա­մար։ Հան­գամ­ անք­ներ­ ը, ո­րոնց պատ­ճա­ռով
Գո­յութ­ յուն ուն­ են երկ­ ու տե­սակ ի­րա­վի­ճակն­ եր, ա­ռաջ­ աց­ ել են խրոն­ իկ հի­վանդ­ ութ­ յունն­ եր­ ի վեր­ ա­բեր­ յալ
ո­րոնց դեպ­քում դիմ­ ում են ա­ռողջ­ ապ­ ա­հա­կան փաս­ ա­ռողջ­ ապ­ ա­հակ­ ան հռչ­ակ­ ագր­ ե­րը, յուր­ աք­ անչ­յուր դեպ­
տաթղ­թեր­ ին։ Առ­ աջ­ ին­ ը մահվ­ ան ելք­ ով (տերմ­ ին­ ալ) հի­ քում տարբ­ եր են­ ։
վան­դութ­ յունն­ երն են, եր­ կր­ որդ­ ը՝ ան­բուժ­ ե­լի, բայց ոչ մա­
հաց­ ու հիվ­ անդ­ ութ­ յունն­ եր­ ը։ Ինչպ­ ե՞ս գնահ­ ա­տել հիվ­ անդ­ ութ­ յան կայ­ուն­ ութ­ յու­նը
կամ նրա զար­գաց­ման անդ­ ար­ձել­իո­ ւթ­ յուն­ ը
Մահ­ ա­ցու (անբ­ ուժ­ ել­ի) հիվ­ ան­դութ­ յունն­ եր
Ս­րանք այն հի­վանդ­ ութ­ յունն­ երն են, ո­րոնց վեր­ջը Ինչ­պե՞ս ո­րո­շել կայ­ուն է հի­վան­դի վիճ­ ակ­ ը, թ՞ե հի­
վան­դութ­ յան զարգ­ աց­ ումն անդ­ արձ­ ել­ի է։ Դժբ­ ախտ­ ա­
հա­մե­մատ­ ա­բար կարճ ժամ­ ան­ ակ­ ա­հատ­վա­ծում սպաս­ բար շատ իր­ ավ­ իճ­ ակն­ եր­ ում առ­ ավ­ ել­ագ­ ույն­ ը, որ կա­
վող մահն է։ Մարդ­ իկ հա­ճախ խուս­ ափ­ ում են բուժ­ ու­ րե­լի է ան­ ել, հիվ­ անդ­ ութ­ յան ընթ­ ացքն ուս­ ումն­ ա­սի­րելն
մից, ո­րն ո­ւղղ­ ա­կի եր­կար­ ացն­ ում է կյանք­ ը, բայց չի է։ Եթ­ ե որ­ ոշ­ ակ­ ի ժա­մանկ­ ահ­ ատվ­ ած­ ում բար­ ել­ավ­ ում
ապ­ ա­հով­ ում կյան­քի ցան­կալ­ի որ­ ակ։ Որ­ ոշ մարդկ­ անց չի նկատ­վում, ապ­ ա դա վատ կանխ­ ատ­ ես­ ումն­ ե­րի տե­
հա­մար այս­պիս­ ի բուժ­ ումն ընդ­ ուն­ ե­լի է, մինչդ­ եռ այ­լոց ղիք է տա­լիս։ Ամ­ են­ ավ­ առ օր­ ին­ ակ­ ը ուղ­ եղ­ ի վնասվ­ ած­քի
համ­ ար՝ ո­չ։ Ե­թե մեկ­ ը, անբ­ ու­ժել­ի հիվ­ անդ­ ութ­ յուն ուն­ ե­ դեպքն է, ե­րբ թթվ­ ած­նի խիստ պա­կաս է առ­ աջ­ ա­նում
նալ­ու դեպք­ ում, նախ­ ընտ­րում է կարճ, բայց ավ­ ել­ի հար­ (ի­նչպ­ ես սրտ­ ի կաթվ­ ած­ ից)։ Եթ­ ե հիվ­ անդ­ ը երկ­ ար ժա­մա­
մար­ ավ­ ետ կյանք, մյուս­ ը կա­րող է պա­հանջ­ ել այդ­պիս­ ի նակ գտնվ­ ում է անգ­ իտ­ ա­կից վիճ­ ակ­ ում, ա­պա քիչ հա­
բուժ­ ում։ Անբ­ ուժ­ ե­լի հիվ­ անդ­ներ­ ի հետ ա­ռնչվ­ ող բար­ ո­ վա­նակ­ ան է, որ նրա օրգ­ ան­ իզմ­ ի բո­լոր ֆունկց­ իա­ ­նե­րը
յաի­րա­վա­կան հիմն­ ախն­դիրն­ եր­ ը կարգ­ ավ­ որ­ ել­ու համ­ ար կվեր­ ա­կանգնվ­ են։ Կոնկր­ ետ իր­ ավ­ իճ­ ակն­ եր­ ում անհ­ նար
մշակ­վել են մի շարք առ­ ողջ­ ապ­ ա­հակ­ ան հռչ­ա­կագր­ եր։ է ճշգր­ իտ կանխ­ ատ­ ես­ ել, թե որ հիվ­ անդ­ ը կվեր­ ակ­ անգ­
Ը­ստ այս փաս­տաթղ­թե­րի, օր­ ին­ ակ, բժիշկ­նե­րը պար­տա­ նի իր օր­գան­ իզմ­ ի սկզբն­ ակ­ ան ֆունկց­ իա­ ն­ եր­ ը, իս­ կ ո­րը
վոր են հարգ­ ել հիվ­ անդ­ ի ցանկ­ ութ­ յունն­ եր­ ը բոլ­որ ի­րա­ կմ­նա ծայ­րահ­ եղ վիճ­ ակ­ ում։ Շատ մարդկ­ անց մոտ բա­
վի­ճակն­ եր­ ում։­ րե­լավմ­ ան ու առ­ աջ­ ընթ­ աց­ ի նշանն­ եր ի հայտ են գա­
լիս առ­ աջ­ ին մի քա­նի օր­ եր­ ի ընթ­ ացք­ ում, հիմն­ ակ­ ան­ ում
Անբ­ ուժ­ ել­ի, բայց ոչ մահ­ ա­ցու հի­վանդ­ ութ­ յունն­ եր մինչև առ­ աջ­ ին երկ­ ու շաբ­ աթ­ ը։
Դժ­բախ­տա­բար այս ծանր խնդր­ ին՝ եր­կա­րատև հի­
Սպ­ ա­սել­ու ու դիտ­ ե­լու այս մոտ­ ե­ցումն ա­ռաջ­նորդ­ ում
վան­դութ­ յա­նը նվիրվ­ ած ա­ռողջ­ ա­պա­հակ­ ան շատ հռչ­ա­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

56 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

է դեպ­ ի ա­ռողջ­ ապ­ ա­հա­կան կար­ևոր այս փաս­տաթղ­թի՝ եթ­ ե ուն­ են ընտ­ ա­նե­կան բժիշկ կամ ան­ձնակ­ ան
կյան­քի կտակ­ ի կարև­ որ­ ութ­ յան գիտ­ ակց­ ու­մը։ բժիշկ:
•• Խ­ որհրդ­ ակ­ցել, զրուց­ ել ընտ­ ա­նի­քի ան­դամն­ եր­ ի
Որ­ ոշ դեպք­ ե­րում փաս­տաթղթ­ ում ո­ւղղ­ ա­կի նշվ­ ում հետ։ Եթ­ ե հիվ­ ան­դը չի կա­րող­ ա­նում կողմն­ որ­ ոշ­
են կոնկր­ ետ իր­ ա­վիճ­ ակ­ներ ու ժամ­կետն­ եր։ Կյան­քի վել տվյալ ի­րա­վի­ճակ­ ում, ընտ­ ա­նի­քի անդ­ ամ­
կտակ գրել­իս կար­ևոր է հի­շել ժա­ման­ ա­կը (նույն­ իսկ եր­ նե­րը կամ ընկ­ երն­ ե­րը պետք է իր­ ենց կյան­քի
կար), որ­ ը պետք է սպա­սել նախ­քան այդ­պի­սի բուժմ­ ան փոր­ձի և հիվ­ ան­դի մա­սին ի­րենց գիտ­ ել­իքն­ եր­ ի
դիմ­ ել­ը, նույն­ իսկ եթ­ ե այն ան­ցանկ­ ալ­ի է և պա­հան­ջում է հի­ման վրա ու­ղ­ղում­ներ կատ­ ա­րեն։ Ընտ­ ա­նիք­ ի
հիվ­ ան­դի որ­ ոշ­ ա­կի ցուց­ ումն­ ե­ը։ անդ­ ամն­ ե­րի հետ քն­նարկվ­ ած որ­ ո­շումն օգն­ ում
է հանդ­ արտ­ եց­նել հուզմ­ ունք­ ը։
­Շատ մարդ­ իկ ո­րո­շում են կազ­մել կյանք­ ի կտակ՝ Առ­ ողջ­ ութ­ յան մա­սին հոգ տան­ ող լիա­ զ­ որ հաս­կա­
տես­նել­ով իր­ ենց մտե­րիմն­ ե­րի կամ բար­ ե­կամն­ եր­ ի հետ ցու­թյունն առ­ աջ­ ա­ցավ, քան­ ի որ ա­ռողջ­ ապ­ ա­հակ­ ան
տե­ղի ուն­ եց­ ած­ ը։ Այս ապր­ ումն­ ե­րը հանգ­ եցն­ ում են հռչակ­ ագր­ եր­ ը և կյանք­ ի կտակ­ ը եր­բեմն չեն համ­ ընկ­
նրան, որ մարդ­ իկ ա­ռանձ­նահ­ ա­տուկ ուշ­ ադ­րութ­ յուն են նում։
դարձն­ ում անհ­ ա­տա­կան իր­ ավ­ ի­ճակ­նե­րին։ Մա­նա­վանդ Առ­ ողջ­ ապ­ ա­հակ­ ան լիա­ զ­ որ­ ը մի անձ­ նավ­ որ­ ութ­ յուն
որ երկ­ ու բոլ­որ­ ո­վին նույն­ ատ­ իպ իր­ ա­վի­ճակ չի լին­ ում։ է, ու­մ վստ­ ա­հում են ի­րենց փոխ­ ա­րեն վճ­ռակ­ ան պա­հե­
Այդ հան­գամ­ անք­ ը պետք է հաշ­վի առ­նել կյանք­ ի կտա­կը րին որ­ ոշ­ ումն­ եր կայ­աց­նե­լը, այն դեպ­քեր­ ում, ե­րբ մարդն
կազ­մե­լիս։ Ճիշտ կլին­ ի նաև կյան­քի կտա­կը կազմ­ ել­իս ան­կար­ ող է ի­նքն­ ուր­ ույն ան­ ել դա։
խորհրդ­ ակց­ ել ընտ­ ա­նիք­ ի ան­դամ­նե­րի ու մտեր­ իմն­ եր­ ի Օր­ ենքն ա­ռաջ­նայն­ ութ­ յուն­ ը տա­լիս է հի­վանդ­ ի
հետ։ Քան­ ի որ այն յուր­ ահ­ ատ­ ուկ բժշկ­ ակ­ ան փաս­տա­ նախ­կի­նում արտ­ ա­հայ­տած ցան­կութ­ յան­ ը, բա­ցի սննդից
թուղթ է, հետ­ևա­բար շատ կարև­ որ է, որ այն լին­ ի ճիշտ ու ջրից զր­կել­ու կամ հրաժ­ ար­վե­լու ո­րոշ­ ում­ ից՝ թույլ տա­
կազմ­ված։ Այլ­ապ­ ես այն չի ծառ­ այի իր նպատ­ ա­կին՝ չի լով վստ­ ահ­ված անձ­ ին կա­յաց­նել որ­ ոշ­ ումն­ եր նույն­ իսկ
օգն­ ի պարզ­ աբ­ ան­ ել երկ­ իմ­ աստ, բարդ ի­րա­վիճ­ ակ­ներ­ ը։ այն հարց­ ե­րի վե­րաբ­ ե­րյալ, ո­րոնք նախ­կի­նում չեն քն­
նարկ­վել։
Ինչ­ու՞ են շատ­ եր­ ը հրաժ­ ար­վում բուժ­ ու­մից Կյան­քի կտա­կին զուգ­ ահ­ եռ գոր­ծած­վում է նաև
Բ­ ուժ­ ում­ ից հրա­ժար­վել­ու հա­մար կա երկ­ ու ը­նդհ­ ա­ «չվ­ ե­րակ­ ենդ­ ա­նացմ­ ան կարգ» հաս­կաց­ ութ­ յուն­ ը։
Այս կարգ­ ը վեր­ աբ­ եր­ ում է սր­տա­նոթ­ ային վեր­ ա­
նուր պատճ­ առ։ Առ­ ա­ջինն այն է, որ բուժ­ման ընթ­ աց­քում կենդ­ ան­ ացմ­ ան ու շնչ­առ­ ակ­ ան հա­մակ­ արգ­ ի հիվ­ անդ­ ու­
սպաս­վել­իք արդ­ յունքն այնք­ ան մեծ չէ, որպ­ ես­զի ար­դա­ թյունն­ եր ուն­ եց­ ող­ներ­ ին և այդ հի­վանդ­ ութ­ յունն­ ե­րով
րացն­ ի բուժմ­ ան ռիսկ­ երն ու ան­հար­մա­րութ­ յունն­ եր­ ը։ զբաղ­վող բաժ­ ան­մունքն­ ե­րին։
Սա հիմք է բուժ­ման վե­րա­բեր­ յալ ո­րոշ­ ումն­ եր կայ­ացն­ ե­ Եվ այսպ­ ես, կյանք­ ի կտակ­ ը (Living Will) իր­ ավ­ ա­
լու համ­ ար. ցան­կա­ցած ո­րոշ­ ում ներ­ ա­ռում է հի­վանդ­ ի բան­ ակ­ ան փաս­տա­թուղթ է, որ­ ը նախ­ ատ­ ե­սում է բժշ­
ան­ձնա­կան վեր­ ա­բերմ­ ունք­ ը բուժմ­ ան նկատ­մամբ։ Ո­րոշ կա­կան օգն­ ութ­ յան դա­դա­րեցմ­ ան պայ­մանն­ եր ու ցու­
հիվ­ անդն­ եր հան­դուրժ­ ում են անհ­ արմ­ ա­րութ­ յունն­ եր­ ը ցումն­ եր այն դեպք­ եր­ ի համ­ ար, եր­ բ հիվ­ ան­դը գտնվ­ ում
և ռիսկ­ ային բուժ­ ում­ ը՝ հան­ ուն ա­վել­ի եր­կար ապ­րել­ու է սահմ­ ան­ ային (տեր­մին­ ալ) վի­ճակ­ ում։ Կյան­քի կտա­կի
հնա­րավ­ որ­ ութ­ յան, ուր­ իշն­ ե­րը գեր­ ա­դաս­ ում են ա­վե­լի ի­րագ­ ործ­ ում­ ը կապ­ված չէ չա­փից դուրս մեծ բարդ­ ույթ­
հարմ­ ար­ ա­վետ, բայց կարճ կյան­քը՝ ձգտ­ ե­լով նվազ­ ա­ նե­րի հետ ու մի­և­նույն ժա­մա­նակ հնար­ ա­վո­րութ­ յուն է
գույն բժշկ­ ակ­ ան միջ­ ամ­տու­թյան։ տա­լիս ալտ­ երն­ ատ­ իվ այլ բուժմ­ ան մե­թոդն­ եր ը­նտր­ ե­
լու համ­ ար։ Երկ­ ա­րատև լիա­ զ­ որ­ ա­գիր, որ­ ն ի­րա­վունք է
Բժշկ­ ակ­ ան «օգն­ ութ­ յուն­ ը, բուժ­ ու­մը» մերժ­ ե­լու եր­ կ­ տա­լիս բժշկակ­ ան խնամք­ ի հետ կապվ­ ած որ­ ո­շումն­ եր
րորդ պատ­ճա­ռը ան­հանդ­ ուրժ­ ե­լի պայ­մանն­ եր­ ում կյան­ ընդ­ ուն­ ել, ո­րոնք կհա­մա­պա­տասխ­ ա­նեն յու­րաք­ անչ­յուր
քի երկ­ ար­ աց­ ումն է։ Նվազ­ ա­գույն անհ­ ար­մար­ ութ­ յունն­ եր ան­հատ­ ի արժ­ եք­ ային համ­ ա­կարգ­ ին ու ցան­կութ­ յունն­ ե­
են­թադ­րող բուժ­ ումն անգ­ ամ ա­նընդ­ ուն­ ել­ի է, եթ­ ե եր­կա­ րին։
րացվ­ ած կյանք­ ի պայ­մանն­ երն ան­ցան­կա­լի են­ ։ Բուժ­ ու­
մը, ան­գամ ե­թե քիչ են ռիս­կային կամ հնա­րավ­ որ ծանր ­Կյան­քի կտա­կի նմուշ
արդ­ յունքն­ ե­րը, կա­րող է մերժ­վել, քան­ ի որ այն երկ­ ա­ Ես՝ գտնվ­ ել­ով գի­տա­կից վիճ­ ա­կում, մտած­ված ու
րաց­նում է մի կյանք, որ­ ը հուս­ ա­հատ է, կյան­քի նման չէ։
կա­մավ­ որ հայտ­ ա­րար­ ում եմ, որ ցանկ­ ա­նում եմ, որ իմ
Նրանց, ովք­ եր մտա­ծում են կյան­քի կտակ գրել­ու կյանք­ ը չշար­ ու­նակ­վի ներք­ ոն­շյալ դեպք­ եր­ ում և հայտ­ ա­
մաս­ ին, խոր­հուրդ է տրվ­ ում. րա­րում.

•• Զր­ ուց­ ել ի­րենց զգա­ցող­ ու­թյունն­ եր­ ի մաս­ ին
իր­ ենց կրոն­ ա­կան խորհր­դա­տո­ւի, (խոս­տո­վա­
նահ­ որ), վս­տա­հել­ի ընկ­ ե­րոջ հետ։

•• Խ­ որհր­դակց­ ել բժիշկ­նե­րի հետ, հատ­կա­պես,

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 57

1. Եթ­ ե ես գտն­վեմ հետև­ յալ իր­ ավ­ իճ­ ակն­ եր­ ից 5. Եթ­ ե ես կին եմ ու այս կտակ­ ի իր­ ա­գործմ­ ան
(իր­ ա­վիճ­ ակն­ եր­ ը նշվ­ ում են ը­ստ կազ­մող­ ի ցան­ պա­հին հղի լին­ եմ, կտակ­ ը կկորց­նի իր իր­ ա­վա­
կութ­ յան) մեկ­ ում՝ սութ­ յուն­ ը հղիո­ ւթ­ յան ող­ ջ ընթ­ ացք­ ում, մինչև որ
ս­ ահմ­ ան­ ային վի­ճակ պտուղ­ ը չդառն­ ա կենս­ ուն­ ակ։
▬▬ կո­մային վիճ­ ակ, ա­ռանց գիտ­ ակց­ ու­թյան
վե­րակ­ անգնվ­ ել­ու հույս­ ի, Ան­ ուն, ազ­ ագն­ ուն, ստոր­ ագր­ ութ­ յուն, հասց­ ե, եր­
▬▬ կա­յուն վեգ­ ետ­ ա­տիվ վիճ­ ակ, ա­ռանց մտա­ կիր
ծե­լու ուն­ ակ­ ութ­ յան վեր­ ակ­ անգնմ­ ան հույս­ ի,
▬▬ ա­պա համ­ աձ­ այն սահմ­ անվ­ ած կան­ ոն­ ա­ Ես, սույն փաս­տա­թուղթ­ ը ստոր­ ագր­ ում եմ որ­
կար­գի (հարկ է նշել համ­ ապ­ ա­տաս­խան պես վկա ու հաս­տա­տում եմ, որ
եր­ կր­ ի կամ նա­հան­գի օ­րենք­ ը), ես սույն
փաս­տաթղ­թով հայտ­նում եմ իմ կամք­ ը առ 1. Չա­փա­հաս եմ­ ։
այն, որ իմ կյանք­ ը երկ­ ար­ ացն­ ող մի­ջոցն­ ե­ 2. Ան­ձամբ ճան­ աչ­ում եմ կտակ­ ը կազմ­ ող­ ին, որ­ ը չա­
րը (մի­ջոցն­ եր­ ը նշվ­ ում են կազ­մո­ղի ցանկ­ ու­
թյամբ) ՝ փա­հաս է ու իմ խոր­ ը հա­մոզմ­ ամբ գտնվ­ ում է
▬▬ ­նե­րա­ռյալ արհ­ եստ­ ա­կան շն­չառ­ ութ­ յուն­ ը ու մտա­վոր առ­ ողջ, զգոն վիճ­ ակ­ ում։
հե­ղուկն­ եր­ ի ներ­ ար­կում­ ը, 3. Կազ­մող­ ի հետ ես ոչ մի ար­ յուն­ ակց­ ակ­ ան, ազ­գակ­
▬▬ ն­ ե­րա­ռյալ հեղ­ ուկն­ եր­ ի արհ­ եստ­ ա­կան նե­ ցա­կան ու ամ­ ուսն­ ակ­ ան կապ­ ի մեջ չեմ գտնվ­ ում։
րար­կում­ ը, առ­ անց սննդ­ ի, 4. Ես ոչ մի իր­ ավ­ ունք և հա­վակ­նութ­ յուն չուն­ եմ
▬▬ ար­հեստ­ ա­կան սնուց­ ում­ ը ու հեղ­ ուկն­ եր­ ի նե­ կազմ­ ող­ ի սեփ­ ա­կան­ ութ­ յան նկատ­մամբ՝ ոչ նրա
րարկ­ ում­ ը դադ­ ար­ եց­վեն ու դրան­ ով հնար­ ա­ կտակ­ ով, ոչ իմ եր­ կր­ ում գործ­ ող ժա­ռանգ­ ութ­ յան
վոր­ ութ­ յուն տր­վի ին­ ձ մեռն­ ել։ մա­սին օր­ ենքն­ եր­ ով։
5. Ես կտա­կը կազ­մող­ ի բուժ­ ող բժիշկ­ ը չեմ, ո՛­չ էլ
2. Եթ­ ե ես գտն­վեմ այնպ­ ի­սի վիճ­ ակ­ ում, որ չկա­ բժշկի բուժհ­ իմն­ արկ­ ի աշխ­ ատ­ ա­կիցն եմ, ո­ւր
րո­ղա­նամ հայտն­ ել իմ կամք­ ը բուժ­ ու­մը շա­րու­ բուժ­վում է կտակ­ ը կազմ­ ող­ ը։
նակ­ ե­լու կամ ըն­ դհ­ ա­տել­ու վե­րաբ­ եր­ յալ, ա­պա 6. Կտակ կազ­մո­ղը ստոր­ ագր­ եց սույն փաս­տա­թուղ­
իմ ըն­տա­նիք­ ի անդ­ ամն­ եր­ ը ու բուժ­ ող բժիշկ­ ը թը իմ ներկ­ այ­ութ­ յամբ նշվ­ ած օր­ ը։
պետք է ա­ռաջն­ որդվ­ են սույն կտակ­ ով, որ­պես Վկ­ ա՝ հասց­ ե
իմ օ­րի­նա­կան վերջ­ ին ցան­կութ­ յուն՝ հրա­ժար­վե­ վկա՝ հաս­ցե՝
լու թեր­ ապև­տիկ ու վիր­ աբ­ ուժ­ ա­կան միջ­ ամ­տու­ (Եթ­ ե կյանք­ ի կտա­կը ստոր­ ագր­վում է հի­վան­դա­նո­
թյուն­ ից՝ գի­տակց­ ել­ով դրա բոլ­որ հետև­ անք­նե­ ցում կամ բժշկ­ ակ­ ան խնամ­քի այլ հիմն­ արկ­ ում, ապ­ ա
րը։ անհ­ րաժ­ եշտ է ևս մեկ վկայի ստո­րագր­ ութ­ յուն­ ը)։
Ես իմ ստոր­ ա­գութ­ յամբ հաս­տա­տում եմ, որ կտա­կը
3. Ես տե­ղյակ եմ, որ ցանկ­ աց­ ած պահ­ ի կար­ ող եմ կազմ­ ո­ղը չափ­ ահ­ աս է և գտնվ­ ում է մտավ­ որ ա­ռողջ և
չեղ­ յալ հայ­տա­րար­ ել սույն կտակ­ ը։ զգոն վի­ճակ­ ում։ Նա կազմ­ եց ու ստոր­ ագր­ եց սույն կտա­
կը իր կամք­ ով, ա­ռանց հարկ­ ադր­ անք­ ի կամ հորդ­ որ­ ան­
4. Ես լիո­ վ­ ին գիտ­ ակ­ցում են սույն կտա­կի իմ­ աս­տը, քի։
լին­ ե­լով չափ­ ա­հաս (18-ից բարձր)։ Իմ մտա­վոր, Վկ­ ա՝
գիտ­ ակց­ ա­կան և առ­ ողջ­ ակ­ ան վիճ­ ակ­ ը թույլ է Հ­ ի­վան­դան­ ոց­ ի բուժ գծով վա­րիչ կամ բժիշկ, ո­րը
տա­լիս կազմ­ ել կյանք­ ի կտա­կը։ տվյալ հիվ­ անդ­ ի բուժ­ ող բժիշկ­ ը կամ հիվ­ անդ­ ա­նո­ցի գլ­
խա­վոր բժիշկ­ ը չէ։

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՑԱՆԿ 8. Зорза Р., Хорза В. Путь у смерти. Жить до конца (Пер. С англ.) - М., 1990.
9. Казине Н. Резервы человеческого духа. Иностранная лит.-1981, # 3.
1. Աղ­ ուզ­ ումց­ յան Ռ.Վ. Հոգ­ եբ­ ան­ ի մտո­րում­ներն էյ­թան­ ա­զիա­ յի վե­րաբ­ եր­ յալ, 10. Davtyan S.H. The traditions, customs, culture, mentality of the nation and Prob-
ԲՍՀՀ, Երև­ ան 2003.
lem of Euthanasia in Armenia, Israel, Eilat, 2002 (Materials of II International
2. Պա­լիա­ ­տիվ բժշ­կութ­ յուն. Երև­ ան. 2006. Conference on Ethics Education in Medical Schools).
3. Биомедицинская этика։ Учеб.пос. Минск, 2003. 11. Informed consent. Unesco Chatr in Btoethies Haifa, Israel, 2003, Editor prof.
4. Вартанян С.А. Медико-биологические воззрения Давида Непобедимого Amnon Carmi.
12. Leo Alexander Medical science uder Dictatorship, Journal of Medicine, The New
(Философия Давида Непобедимого), Москва, 1984 Стр. 83-93. England, 1949.
5. Герман Гессе, Сидхардха,М., 1990 13. Potter V.R. Global Bioethics - Michigan, 1988.
6. Давид Анахт Сочинения, М. 1980. 14. http։//www.cirp.org/library/ethics/hippocrates/
7. Давтян С.А. Этическая экспертиза биомедицинских исследований в

государствах-участниках СНГ (Социалные и культурные аскпекы) Санкт-
Петербург 2007 Стр. 110-128.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

58 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

SUMMARY

EUTHANASIA

Davtyan S.H.
Yerevan State Medical University after M. Heratsi, Department of Philosophy and Bioethics

Euthanasia aims to help persons suffering a great amount Unlike Greeks, accepting euthanasia under certain circumstanc-
of pain or ruined dignity by practicing death. The debate on the es, no Armenian medieval philosopher or physician accepted it
morality of suicide concerns doctor-patient relations. Whether under any circumstances. They denied suicide saying։ “The trials
the doctor should be entitled to give a poison to the patient has wherever they occur, exist in order to test human soul but not to
remained a relevant and highly debated question for many years. kill him”. It should be mentioned that Armenian medieval think-
Today the doctors and medical schools still keep asking what ers Mkhitar Gosh and Smbat Goondstable wrote in articles 119
is the optimal choice for the patients with incurable disease, for and 154 of “Code of Law”։ “The physician who inflicts damage
example cancer. on the patient’s health deliberately and/or doesn’t give sufficient
knowledge to his students should be punished”. I would like to
Euthanasia in Armenia – There are many conceptions, draw your attention to this delicate problem. Thus, Armenian leg-
thoughts and ideas of medieval Armenian philosophers and phy- islation historically paid special attention to the responsibility of
sicians that deal with medicine and ethics. Davit Anhakht’s ideas physicians, this fact speaks about the high degree of the devel-
are among them. In 1980 the 1500th anniversary of Davit An- opment of Armenian medical school.
hakht (Invincible), was gloriously celebrated by UNESCO. In the
9th chapter of his book, Definitions (Statement) of Philosophy, Will to Live – The advancement of contemporary medical
developing the ideas of Armenian philosopher Nerses the Great technologies allows to preserve artificially the life of certain pa-
(5th Century AD), he poses the same question and writes։ “As tients. Such a treatment can be desirable when it is regarded as
the good captain, who displays his skills not only in the calm sea, a temporary measure potentially leading to the restoration of the
but also during the storm, the enthusiastic soul bravely goes to- health. However, when such a treatment is regarded as an artifi-
wards the trial”. Anhakht’s idea shares philosophical background cial prolongation of the death process with no progress towards
of the famous “Oath of Hippocrates” where the physician vows։ the restoration of health to an acceptable quality of life, it may
“I promise.. I will not give a lethal drug to anyone if I am asked, not be considered as desirable one. Anyway, the law grants each
nor will I advise such a plan”. Violating this oath, the doctor not person the right to choose on their own either to continue such a
only deserves the damnation of medical gods and people, but treatment or to terminate it. As long as a patient is mentally com-
also is subjected to the state punishment, which may include petent, he or she can be consulted about the desired treatment.
sentence to death. These are the basic ideas, which can be However, the situation becomes more complicated under the
found in the “Book of Necessity” by great Armenian historian circumstances when the patient has no ability to communicate.
of the 5th century, Movses Khorenatsy (Movses from Khoren).
On the other hand, the followers of stoic philosophy (one of the In such cases the statement of the will to live is applicable.
branches of ancient Greek philosophy, famous for its moral doc- The will to live simply documents a person’s wishes concerning
trines) justified the suicide committed in certain circumstances. treatment when those wishes can no longer be personally com-
municated.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ 59

Գ­ՆԱ­ՀԱՏ­ ՈՒՄ­ Ը ՈՐՊ­ ԵՍ ԴԻԴ­ ԱԿ­ԴԻԿ­ ԱՅԻ ՀԻՄ­ՆԱՐ­ ԱՐ ԵՎ ԴԺՎ­ ԱՐ
ԼՈՒԾՎ­ ՈՂ ՀԻՄՆ­ ԱԽՆԴ­ ԻՐ

Սա­հա­կյան Լ.Ա.
Երև­ ա­նի Մ.Հեր­ ա­ցու անվ­ ան պետ­ ա­կան բժշկ­ ակ­ ան հա­մալ­սար­ ան, Oր­գան­ ա­կան քիմ­ իա­ յի ամբ­ ի­ոն

­Հանր­ ակր­թութ­ յան ո­լորտ­ ում տե­ղի ուն­ ե­ցող հա­մա­ Բոլ­որ այս հաս­կա­ցու­թյունն­ երն ա­ռայժմ քիչ են վեր­
կող­ման­ ի փոփ­ ոխ­ ութ­ յունն­ եր­ ը, կրթ­ ութ­­ յան որ­ ա­կի ար­մա­ լուծվ­ ած դիդ­ ակտ­ իկ­ այ­ում, հատ­կապ­ ես՝ հայր­ են­ ա­կան,
տա­կան բա­րե­լավ­ ում­ ը, յուր­ աք­ ան­չյուր սով­ որ­ ող­ ի ուս­ ում­ քա­նի որ մինչ այժմ, ձեռքբ­ եր­ ումն­ եր­ ի գնահ­ ատ­ ում­ ը կա­
նակ­ ան գործ­ ու­նեո­ ւթ­ յուն­ ը խթան­ ել­ու, ակտ­ ի­վաց­նե­լու տար­վել է ուս­ ուցչ­ի կամ դա­սա­խոս­ ի կողմ­ ից։ Յու­րա­
և շար­ ուն­­ ակ­ աբ­ ար զար­գացն­ ել­ու անհ­ րաժ­ եշտ­ ութ­ յուն­ ը քան­չյուր քնն­ ող դաս­ ախ­ ոս որ­ ոշ­ ում է, թե ի­՞նչ չափ­ ով են
պայ­ման­ ավ­ ո­րում են գնահ­ ատ­ման ռազմ­ ավ­ ա­րութ­ յան ուս­ ան­ ո­ղի գիտ­ ել­իքն­ ե­րը համ­ ապ­ ա­տասխ­ ան­ ում ծրագ­
մշա­կում և գնահ­ ատ­ման նոր հա­մա­կար­գի ներդր­ ում։ րի պահ­ անջն­ եր­ ին՝ օգ­ տվ­ ել­ով այնպ­ իս­ ի չափ­ ա­նի­շեր­ ից,
որ­ ոնք, չնայ­ած եր­ աշխ­ ա­վորվ­ ած են ա­ռարկ­ այ­ակ­ ան մե­
Սով­ ո­րողն­ ե­րի գիտ­ ել­իքն­ ե­րի գնա­հատ­ ում­ ը մինչ օ­րս թոդ­ աբ­ ան­ ութ­ յամբ, բայց սրբ­ ագրվ­ ած են սուբյեկտ­ իվ
մնա­ցել է նշան­ ա­կալ­ից չափ­ ով ձևա­կան և կողմ­նա­կալ։ պատ­կեր­ ա­ցումն­ եր­ ով։
Այսպ­ ես, օ­րի­նակ` գնահ­ ատ­ ա­կանն­ եր­ ը, ո­րոնք դրվ­ ում են
լսա­րան­ ակ­ ան մա­տյա­նում, շատ տարբ­ եր տե­սա­կար­ ար Հիմն­ ա­կան թե­րու­թյու­նը դա­սա­խո­սի գնա­հա­տա­
կշիռ ուն­ են։ Գնա­հատ­ ա­կա­նը կար­ ող է դրվ­ ել թե­ո­րեմ­ ի կա­նի սուբյեկտ­ ի­վութ­ յունն է։ Ուս­ ումն­ ա­սիր­ ութ­ յունն­ եր­ ը
ա­պա­ցուց­ման կամ դժ­վար խնդր­ ի լուծմ­ ան, ստու­գող­ ա­ պար­զում են, որ նույն պա­տաս­խան­ ի դեպք­ ում առկ­ ա
կան կամ այլ ստուգվ­ ող աշ­խատ­ ան­քի համ­ ար, կա­րող է են տար­բեր դաս­ ախ­ ոսն­ ե­րի կող­մից դրվ­ ած գնահ­ ա­տա­
նույն­ իսկ դր­վել շատ պարզ հարց­ ի պա­տասխ­ ան­ ի կամ կան­նե­րի մեծ տար­բեր­ ութ­ յունն­ եր։ Ուր­ եմն դա­սախ­ ոս­ ի
հեշտ խնդր­ ի լուծ­ման հա­մար։ Ակ­ նհ­ այտ է, որ լսար­ ա­ դրվ­ ած ընթ­ ա­ցիկ գնահ­ ատ­ ա­կան­ ը կա­րել­ի է հա­մա­րել ոչ
նա­կան մա­տյա­նում դրվ­ ած գնա­հատ­ ա­կանն­ եր­ ով գործ­ ճիշտ։ Գնահ­ ատմ­ ան սանդղ­ ա­կի պայ­ման­ ակ­ ան թվային
նա­կան­ ում դժվ­ ար է դա­տել սով­ ո­րող­ներ­ ի գիտ­ ել­իքն­ ե­րի միա­ վ­ որն­ եր­ ը նույնպ­ ես շատ քիչ տե­ղեկ­ ութ­ յունն­ եր են
իր­ ա­կան մակ­ ար­դակ­ ի մաս­ ին։ Ընթ­ ա­ցիկ գնահ­ ատ­ման տա­լիս ուս­ ումն­ ակ­ ան գործ­ ընթ­ աց­ ի որ­ ակ­ ի մաս­ ին և ոչ
գործ­ ող հա­մակ­ ար­գը չի ապ­ ա­հով­ ում լիա­ րժ­ եք տարբ­ ե­ մի տե­ղեկ­ ութ­ յուն չեն տա­լիս այդ գործ­ ընթ­ աց­ ի կա­տա­րե­
րակ­ված գնահ­ ատ­ ում, ի­նչպ­ ես նաև` հնար­ ավ­ որ­ ութ­ յուն լա­գործմ­ ան վեր­ աբ­ եր­ յալ։
չի ընձ­ եռ­ ում բաց­ ահ­ այտ­ ել­ու և հաշ­վառ­ ել­ու սով­ ո­րող­նե­
րի գի­տե­լիքն­ ե­րի, կա­րո­ղութ­ յունն­ ե­րի ու հմտ­ ութ­ յունն­ ե­րի Սա­կայն քսանմ­ ե­կե­րորդ դա­րում դիդ­ ակ­տի­կան
ամբ­ ողջ բազմ­ ա­զան­ ութ­ յուն­ ը։ ձգտում է հստ­ ակ կառ­ ավ­ ար­ ել ուս­ ումն­ ակ­ ան գործ­ ըն­
թաց­ ը` իր բոլ­որ փուլ­եր­ ում` բով­ անդ­ ակ­ ութ­ յան և նպա­
Հ­ արց է ծա­գում. ի­նչպ­ ե՞ս կազ­մա­կերպ­ ել ստուգ­ ում­ ը, տակ­ներ­ ի մշակ­ ում­ ից սկս­ ած, մինչև արդ­ յունքն­ եր­ ի ստու­
ի­՞նչ­ը հնար­ ա­վո­րութ­ յուն կտա դա­սա­խոս­ ին՝ ու­ղ­ղոր­դել գում­ ը։ Այդ պատ­ճա­ռով գիտ­ ութ­ յան մեջ ինտ­ են­սի­վոր­ են
ուս­ ուցմ­ ան գործ­ ընթ­ ա­ցը, կա­տա­րել­ագ­ ործ­ ել սով­ ո­րող­ փնտ­րում են ստուգմ­ ան օբյեկտ­ իվ մեթ­ ոդն­ եր։ Ժա­ման­ ա­
նե­րի գի­տել­իքն­ եր­ ը, որ­ ոշ­ ել նյութ­ ի յուր­ ացմ­ ան իր­ ակ­ ան կա­կից, գիտ­ ա­կան­ որ­ են հիմ­նավ­ որվ­ ած դիդ­ ակ­տիկ­ ան
մա­կար­դակ­ ը, ին­ չպ­ ես նաև՝ լրիվ բա­ցառ­ ել կողմն­ ակ­ ա­ են­թակ­ ա է պարտ­ ութ­ յան, եթ­ ե հենվ­ ած չէ ման­կա­վար­
լութ­ յուն­ ը, հատ­կապ­ ես՝ ամփ­ ոփ­ իչ գնահ­ ատ­ ա­կա­նը (կի­ ժա­կան դիա­ գն­ ոստ­ իկ­ այի ա­ռավ­ ե­լագ­ ույն անկ­ ողմն­ ա­կալ
սա­մյակ­ ային կամ տա­րեվ­ երջյ­ան) որ­ ոշ­ ե­լիս։ մեթ­ ոդն­ եր­ ի վրա, եթ­ ե ուս­ ուց­ իչ­ը չի օգ­ տվ­ ում այն­պիս­ ի մի­
ջոցն­ եր­ ից, որ­ ոնք տա­լիս են ճիշտ և լրիվ տե­ղեկ­ ութ­ յուն­
Գիտ­ ել­իքն­ եր­ ի գնա­հա­տու­մը, ըս­ տ է­ութ­ յան, կազ­ ներ գիտ­ ել­իքն­ եր­ ի մակ­ արդ­ ակ­ ի, ու­սումն­ ակ­ ան գործ­ ըն­
մում է յու­րացմ­ ան մակ­ արդ­ ակ­ ի չափ­ման գործ­ ըն­թաց թա­ցի որ­ ակ­ ի վեր­ աբ­ եր­ յալ։ Այդպ­ իս­ ի միջ­ ոց գիտ­ ութ­ յուն­ ը
և դի­դակտ­ ի­կայի հիմն­ ար­ ար ու դժվ­ ար լուծվ­ ող հիմ­ հա­մար­ ում է դիդ­ ակտ­ իկ թեստ­ ը։
նախն­դիրն­ եր­ ից մեկն է՝ մանկ­ ավ­ ար­ժա­կան չափ­ ումն­ ե­րի
հիմն­ ախնդ­ իր­ ը։ Հա­ջող­ ու­թյունն­ եր­ ի չափ­ ումն ու գնահ­ ա­ Ի՞նչ է գնա­հա­տում­ ը
տումն ուս­ ուցմ­ ան գործ­ ընթ­ աց­ ում պահ­ անջ­ ում է հետ­ Սով­ ո­րող­ներ­ ի ստա­ցած գի­տե­լիքն­ եր­ ը ստուգ­ ել­ու,
ևյալ հար­ցե­րի վերլ­ուծ­ ութ­ յուն­ ը.
չա­փել­ու և ա­րժ­ևո­րել­ու հա­մար կիր­ առ­ ում են գնահ­ ա­
•• ի՞նչն է ենթ­ ակ­ ա չափ­ման, տում­ ը։ Դա մի հասկ­ աց­ ութ­ յուն է, որ­ ը նկա­րագր­ ում է
սով­ որ­ ող­ ի կամ սով­ որ­ ողն­ եր­ ի գիտ­ ել­իքն­ եր­ ի ու կա­րո­ղու­
•• որ­ ո՞նք են չափ­ ա­նիշն­ եր­ ը, ցուց­ իչն­ եր­ ը, սանդ­ղակ­ թյունն­ եր­ ի մաս­ ին տեղ­ եկ­ ութ­ յունն­ եր ստա­նալ­ու նպա­
ներ­ ը և չափմ­ ան միա­ վ­ որն­ եր­ ը, տա­կով տեղ­ ի ուն­ եց­ ող ցան­կաց­ ած գործ­ ուն­ եո­ ւթ­ յուն։

•• որ­ ո՞նք են չափ­ իչ գործ­ իքն­ եր­ ը:

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

60 ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ

Գն­ ահ­ ա­տումն ուս­ ումն­ ա­կան գործ­ ընթ­ ա­ցի ո­րա­կի և Դ­ ա­սեր­ ին սով­ որ­ ողն­ եր­ ի գիտ­ ել­իքն­ եր­ ի ստուգ­ ումն
ուս­ ուցմ­ ան արդ­ յունքն­ եր­ ի բաց­ ա­հայտ­ման մի­ջոց է­։ ու գնա­հա­տումն ուս­ ուցմ­ ան ընթ­ ա­ցիկ փուլն է։ Պետք է
նկատ­ ի ուն­ ե­նալ, որ գնահ­ ատ­ման շնորհ­ իվ են ստաց­վում
Գ­նահ­ ատ­մանն ո­ւղղ­ված ցան­կա­ցած աշ­խա­տանք տեղ­ ե­կութ­ յունն­ եր աշ­ ակ­ երտ­ ի սով­ որ­ ե­լու, ուս­ ուցմ­ ան ար­
պետք է կա­տարվ­ ի հա­տուկ նպա­տա­կով։ Ամ­ են անգ­ ամ, դյուն­ ավ­ ետ­ ութ­ յան և նույն­ իսկ ծրագր­ ի հա­մապ­ ա­տաս­
ե­րբ դա­սախ­ ոսն ստուգ­ ող­ ա­կան աշ­խա­տանք է հանձն­ ա­ խան­ ութ­ յան մա­սին։ Դաս­ ի «գ­նահ­ ատ­ ում» բաղ­ ադր­ իչ­ի
րար­ ում, նա պետք է ին­ քն իր­ են հարց տա. «ի՞նչ նպա­ հիմն­ ակ­ ան նպատ­ ա­կը սով­ որ­ ողն­ ե­րի կողմ­ ից ուս­ ումն­ ա­
տա­կով եմ ես սա ա­նում», «ինչպ­ ե՞ս եմ օգ­տա­գոր­ծել­ու կան նյութ­ ի յու­րացմ­ ան ո­րա­կի ո­րո­շումն է։ Ման­կա­վար­
ար­դյունք­ներ­ ը»։ ժը հնար­ ա­վո­րութ­ յուն ուն­ ի համ­ ոզ­վել­ու, թե որք­ ա­նո՞վ է
ար­դյուն­ ավ­ ետ դա­սի կազմ­ ակ­ երպ­ ում­ ը, բո­վանդ­ ա­կու­
Այժմ գոր­ծում են միա­ ­վո­րային գնա­հատ­ման ստորև թյուն­ ը, վար­ման մեթ­ ո­դը։
նշ­ված տե­սակն­ եր­ ը`
Դա­սա­խոսն­ եր­ ի համ­ ար ա­մե­նակ­ արև­ որ փաս­տա­
•• բա­նա­վոր հարց­ ում, թուղ­թը Կրթ­ ակ­ արգ­ ով ամր­ ագրվ­ ած ՀՀ կր­թութ­ յան պե­
տա­կան չա­փոր­ ո­շիչն է։ Չա­փոր­ ո­շի­չը նկար­ ագր­ ում է,
•• գր­ ավ­ որ թեստ­ եր` թե­մատ­ իկ և կիս­ ա­մյա­կային, թե ի՛­նչ պետք է ի­մա­նա և ի՛­նչ կա­րող է ա­նել սով­ ո­րողն
ուս­ ուցմ­ ան ո­րոշ­ ա­կի մա­կարդ­ ակ­ ում։ Պե­տա­կան ա­ռար­
•• գ­նահ­ ատվ­ ող տնային աշ­խա­տանք­ներ, կայ­ակ­ ան չափ­ որ­ ո­շիչն­ եր­ ում պետք է նկար­ ագր­ված լի­
նեն եռ­ ա­մա­կարդ­ ակ պա­հանջն­ եր` «­հիմն­ ակ­ ան, «մ­ իջ­ ին»
•• գ­ ործն­ ակ­ ան և լա­բո­րա­տոր աշխ­ ատ­ անք­ներ: և «ա­ռա­վել­ագ­ ույն»։ Սրանք հույժ կարև­ որ են, քան­ ի որ
մենք կա­րող են­ ք սով­ որ­ ող­ ի առ­ ա­ջադ­ իմ­ ութ­ յուն­ ը չափ­ ել
Մեր հա­մալս­ ա­րան­ ում գործ­ ում է մի­այն թեմ­ ա­տիկ դրանց նկատ­մամբ։
և կի­սամ­ յա­կային միա­ վ­ որ­ ային գնահ­ ատմ­ ան տես­ ա­կը։
Թվարկ­ված մյուս միա­ ­վոր­ ային գնահ­ ատմ­ ան տես­ ակն­ եր
ա­ռայժմ չեն գոր­ծում, ին­չը, իմ կար­ծիք­ ով, բա­ցա­սա­կան
ազ­դեց­ ութ­ յուն ուն­ ի ուս­ ումն­ ա­կան գործ­ ըն­թա­ցի որ­ ա­կի
վրա։

Ինչ­ո՞ւ է գնահ­ ա­տու­մը կարև­ որ Գնահատումն անհրաժեշտ է պարզելու համար, թե
Ուս­ ուցմ­ ան նպա­տակն է օգն­ ել, որ մարդ­ ը սո­վո­րի։ մեր սովորողներն ըստ պետական չափորոշիչների
առաջադիմության սանդղակի ո՞ր մասում են գտնվում։
Եթ­ ե իր­ ա­կա­նում ուս­ ա­նո­ղը սով­ որ­ ում է, ապ­ ա նա գիտ­ ե­
լիքն­ եր է ձեռք բե­րում։ Ահ­ ա այս պատ­ճառ­ ով է գնահ­ ա­ Կր­թութ­ յան և գիտ­ ութ­ յան նախ­ ար­ ար­ ութ­ յան պատ­
տու­մը (ստ­ ու­գում­ ը) կար­ևոր, ո­րով­հետև վկայ­ում է մեր վե­րով հրապ­ ա­րակ­վել է «­Սով­ ո­րող­ներ­ ի գնահ­ ատմ­ ան
ուս­ ան­ ողն­ եր­ ի ձեռքբ­ եր­ ումն­ ե­րի մա­սին և, դրան­ ով հան­ մե­թո­դա­բան­ ութ­ յուն», որ­ ի հիմ­ ան վրա մշակվ­ ել են նաև՝
դերձ, մե՛ր իս­ կ ուս­ ուցմ­ ան ար­դյուն­ ավ­ ե­տութ­ յան մաս­ ին։ սով­ որ­ ողն­ ե­րի գնահ­ ատմ­ ան առ­ ար­կայ­ակ­ ան մե­թո­դա­
բան­ ութ­ յունն­ եր­ ը։ Մշակ­վել է հայեց­ ակ­ արգ, ո­րի հիմն­ ադ­
Գնահ­ ատ­ ու­մը (ստ­ ուգ­ ում­ ը) սո­վո­րել­ու և սո­վոր­ եցն­ ե­ րույթն­ երն են`
լու ան­բաժ­ ա­նե­լի մասն է։ Դա չի կա­րող լին­ ել այդ գոր­
ծըն­թաց­ ից դուրս, հետ­ ո ծրագր­ված ի­նչ-որ բան։ Ստորև •• ­դա­սա­խոսն­ ե­րը պետք է տի­րա­պետ­ են մի շարք
ներկ­ այ­ացվ­ ող գծագ­ իր­ ը (նկ.1) ցույց է տա­լիս, թե ին­ չպ­ ե՛ս գնա­հատ­ման հնարքն­ եր­ ի` ուս­ ա­նո­ղի սով­ որ­ ա­ծը
են իր­ ար հետ կապվ­ ում ու­սումն­ ա­կան ծրագ­րի խնդ­ իր­ գնա­հատ­ ել­ու համ­ ար։
ներ­ ը, ուս­ ուց­ անվ­ ող ծրա­գիր­ ը և գնա­հա­տում­ ը:
•• կար­ևորվ­ ում է ընթ­ աց­ իկ գնա­հա­տու­մը ող­ ջ
ծրագիր տարվ­ ա ընթ­ աց­քում։

սովորեցնել գնահատում •• տա­րեվ­ երջ­ ին ման­կա­վար­ժը պետք է տար­բեր
սովորել տի­պի գնա­հա­տումն­ եր­ ի արդ­ յունք­ներն իմ­ աս­
տա­վորվ­ ած կերպ­ ով միա­ վ­ ո­րի և արտ­ ա­հայ­տի
Նկ.1 Ուս­ ուց­ անվ­ ող ծրագր­ ի, ուս­ ուցմ­ ան խնդ­ իրն­ ե­րի և 10 մի­ավ­ որ­ ից բաղկ­ աց­ ած սանդղ­ ա­կով։
գնա­հատ­ման կապ­ ը
•• ուս­ ուցմ­ ան ա­վել­ի բարձր ո­րակ խթա­նե­լու հա­
մար, միա­ ­վոր­ ային գնա­հատմ­ ան հետ մեկ­տեղ,
դաս­ ախ­ ոսն­ ե­րը պետք է աս­տիճ­ ան­ աբ­ ար ավ­ ե­
լաց­նեն ուս­ ուց­ ո­ղա­կան գնա­հատմ­ ան օգտ­ ա­գոր­
ծում­ ը։

Կար­ ել­ի է ներկ­ այ­ացն­ ել նաև գնահ­ ատ­ման ը­նդ­հա­
նուր և պար­զա­գույն մոդ­ ել­ը (նկ. 2):

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ 61

1. Ուս­ ան­ ո­ղի առ­ աջ­ ադ­ իմ­ ութ­ յան մա­կարդ­ ակ­ ը որ­ ո­ Գնահ­ ատ­ման նպա­տա­կը ենթ­ ադր­ ում է գնահ­ ատ­
շա­կի նպա­տակ­ ով ստու­գել­ու հա­մար դա­սախ­ ո­ ման ար­դյունքն­ ե­րի նպա­տա­կային օգտ­ ա­գործ­ ում։ Այլ
սը որ­ ո­շում է ստուգ­ ել նրա առ­ աջ­ ադ­ իմ­ ութ­ յուն­ ը։ կերպ ա­սած՝ դա մեզ աս­ ում է, թե ին­ չպ­ ե՛ս պետք է ար­
դյունքն­ եր­ ը մեկն­ ա­բանվ­ են, և դրանց հիմ­ ան վրա ին­ չպ­ ի­
2. Այդ ան­ ել­ու նպատ­ ա­կով դա­սախ­ ոս­ ը կազ­մում սի որ­ ոշ­ ումն­ եր պիտ­ ի կայ­ացվ­ են։
է սո­վոր­ ո­ղի մակ­ ար­դա­կը ստու­գող ա­ռաջ­ ադ­
րանք­ներ­ ի տարբ­ եր­ ակն­ եր։ Դա կար­ ող է լին­ ել Գ­ ո­յութ­ յուն ուն­ են գնահ­ ատ­ման եր­կու հիմն­ ա­կան
գրավ­ որ թեստ, բա­նավ­ որ հարց­ ում կամ որև­ է տես­ ակն­ եր՝ ամփ­ ոփ­ իչ գնահ­ ա­տում և ձևա­վոր­ ող գնա­
այլ առ­ աջ­ ադր­ անք։ հա­տում։

3. Սով­ ո­րող­ ը կա­տա­րում է ա­ռաջ­ ադ­րան­քը։ Դա •• Ար­դեն սով­ որ­ ած­ ի գնահ­ ատ­ ում՝ ներկ­ այ­աց­նում է
նշա­նակ­ ում է, որ նա, օր­ ին­ ակ՝ գրավ­ որ պատ­ աս­ առ­ աջ­ ադ­ իմ­ ութ­ յուն­ ը՝ ԱՄՓ­ Ո­ՓԻՉ։
խա­նել է թեստ­ ի հարց­ եր­ ին կամ տվել է բա­նա­
վոր բաց­ ատ­րութ­ յունն­ եր։ •• Գն­ ահ­ ատ­ ում սով­ որ­ ել­ու համ­ ար՝ բարձր­ ացն­ ել­ու
հե­տա­գա առ­ աջ­ ադ­ իմ­ ութ­ յուն­ ը՝ ՁԵՎ­ ԱՎ­ Ո­ՐՈՂ։
4. Դաս­ ախ­ ոսն իր դատ­ ող­ ու­թյունն­ երն է ա­նում
ա­շակ­ երտ­ ի պատ­ ասխ­ ան­ ի որ­ ակ­ ի վեր­ ա­բե­րյալ։ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄ
Ա­շակ­ երտ­ ը սխա՞լ է պա­տասխ­ ան­ ել, թե՞ ճիշտ։
Բա­նա­վոր պա­տասխ­ անն ին­ չպ­ իս­ ի՞ն է­ր՝ «­վա՞տ», ԱՄՓՈՓԻՉ ՁԵՎԱՎՈՐՈՂ
«­բա­վար­ ա՞ր», թե՞ «­լավ»։
Ամփ­ ո­փիչ գնա­հատ­ման նպա­տակն է ժա­ման­ ակ­ ի
5. Այն­ ուհ­ ետև դաս­ ախ­ ո­սը կարծ­ իք­ ը գրի է առն­ ում որ­ ոշ­ ակ­ ի մի հատվ­ ած­ ում ուս­ ան­ ող­ ի ա­ռաջ­ ադ­ իմ­ ութ­ յան
կամ հաշ­վում ճիշտ պատ­ ասխ­ անն­ ե­րի քա­նա­ գնա­հատ­ ում­ ը և ա­ռա­ջադ­ իմ­ ութ­ յան առ­կա մա­կարդ­ ա­կի
կը, և դրանք գրանցվ­ ում են կա­րող­ ութ­ յունն­ ե­րի գրանց­ ումն ու հրա­պա­րա­կում­ ը։
սանդղ­ ա­կի վրա, օր­ ի­նակ՝ 1-10 միա­ ­վոր:
Ձև­ ա­վոր­ ող գնա­հատ­ման նպա­տակն է ստուգ­ ել
6. Սով­ ո­րող­ ի ցուց­ աբ­ եր­ ած արդ­ յունքն­ երն այն­ ու­ ա­շակ­ երտ­ ի յուր­ ացմ­ ան մակ­ արդ­ ակ­ ը ժա­մա­նակ­ ի ո­րոշ­ ա­
հետև մեկն­ աբ­ անվ­ ում են, և դրանք օգտ­ ա­գոր­ կի հատ­ված­ ում, որպ­ եսզ­ ի տե­ղեկ­ ութ­ յուն ստա­նանք առ
ծում է կա՛մ դաս­ ախ­ ոս­ ը, կա՛մ սով­ որ­ ող­ ի ծնող­նե­ այն, թե ին­ չպ­ ե՛ս կա­տա­րել­ագ­ ործ­ ենք նրա կողմ­ ից նյու­թի
րը, կա՛մ, որ ա­վել­ի կարև­ որ է, օգտ­ ա­գործ­ ում է յուր­ աց­ ում­ ը։
ի­՛նք­ ը՝ ուս­ ան­ ող­ ը։
Ամփ­ ո­փիչ գնա­հատ­ ու­մը երբ­ եմն ըն­կալ­վում է որպ­ ես
12 3 «յուր­ աց­րա­ծի գնա­հա­տում»։ Դրան որպ­ ես հա­կադր­ ու­
թյուն՝ ձևավ­ ո­րող գնահ­ ա­տումն ան­վան­վում է «յու­րաց­
78% 4 ման գնահ­ ա­տում»։
65
Երբ­ եմն գնահ­ ատ­ ու­մը կար­ ող է հե­տապն­դել ա­վե­լի
Նկ.2 Գնահ­ ատ­ման ը­նդհ­ ան­ ուր մոդ­ ել­ը քան մեկ նպատ­ ակ։ Օր­ ի­նակ՝ պետ­ ա­կան քնն­ ութ­ յունն­ ե­րը
կոչվ­ ած են վկա­յագ­րե­լու սով­ ո­րո­ղի ա­ռա­ջա­դիմ­ ութ­ յուն­ ը
Գ­ՆԱՀ­ ԱՏ­ՄԱՆ ՆՊԱ­ՏԱԿ­ՆԵ­ՐԸ, ՍԿԶԲ­ ՈՒՆՔ­ բա­կալ­ավր­ իա­ տն ա­վարտ­ ել­իս, ի­նչպ­ ես նաև՝ մագ­ իստ­
ՆԵ­ՐԸ ԵՎ ԽՆԴ­ ԻՐՆ­ Ե­ՐԸ րատ­ ուր­ ա ընդ­ ունվ­ ողն­ եր­ ի ը­նտր­ ութ­ յուն կատ­ ա­րե­լիս։

­ Գ­նա­հատ­ման ամփ­ ո­փիչ և ձևա­վո­րող տա­րա­տե­
Ի՞նչ են­ ք հասկ­ ան­ ում՝ գնահ­ ատ­ման նպա­տակ ա­սել­ով սակն­ եր­ ի մեջ մենք կար­ ող են­ ք դնել ա­վե­լի ման­րամ­ ասն
նպա­տակն­ եր։ Դրանց­ ից մի քա­նիս­ ը տր­վում են ստորև
Գն­ ահ­ ատ­ման հիմն­ ակ­ ան նպա­տա­կը սո­վո­րո­ղի գի­ ներկ­ ա­յացվ­ ող ա­ղյուս­ ակ­ ում 1-ու­մ.
տե­լիքն­ եր­ ի, կար­ ո­ղու­թյունն­ եր­ ի ու հմտ­ ու­թյունն­ ե­րի մա­
կար­դակ­ ի, անձ­ նային ո­րակն­ եր­ ի ստուգ­ ումն է և դրա Երբ էլ իր­ ա­կանց­նե­լու լին­ ենք գնա­հա­տում, մենք
հի­ման վրա ու­սումն­ ակ­ ան գործ­ ընթ­ ա­ցի կատ­ ա­րե­լա­ պարտ­ ա­վոր են­ ք մեզ հարց­ եր տալ. «ին­չո՞ւ եմ ես կատ­ ա­
գործմ­ ան և ո­ւսմ­ ան որ­ ա­կի վեր­ ահսկ­ ում­ ը։ Գնա­հատ­ ում­ ը րում այս գնա­հատ­ ում­ ը», «ինչպ­ ե՞ս եմ օգտ­ ա­գործ­ ել­ու
նպաստ­ ում է նաև սով­ որ­ ող­ ի ի­նք­նահ­ աստ­ ատ­մանն ու արդ­ յունքն­ եր­ ը»։ Սա անհ­ րա­ժեշտ է այն­քան­ ով, որ­քան­ ով
ին­ ք­նազ­ արգ­ ացմ­ ան­ ը։ տարբ­ եր նպատ­ ակն­ եր պետք է իր­ ակ­ ա­նացն­ ել գնահ­ ատ­
ման տարբ­ եր տես­ ակն­ եր­ ով։

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

62 ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ

Ա­ղյու­սակ 1­

Ամ­փո­փիչ և ձևա­վոր­ ող գնահ­ ա­տումն­ եր­ ի նպատ­ ակն­ եր­ ի համ­ եմ­ ատ­ ում­ ը

Ամփ­ ոփ­ իչ գնահ­ ա­տում Ձև­ ա­վո­րող գնա­հա­տում

Ատ­ եստ­ ա­վոր­ ում։ Եր­ բ սով­ որ­ ող­ ի ա­րդյունքն­ եր­ ը գրանց­ Հայ­տոր­ ո­շում։ Եր­ բ գնահ­ ատմ­ ան ա­րդյունքն­ երն օգտ­ ա­
վում են, օ­րի­նակ՝ ստուգմ­ ան գրք­ ույկ­ ում կամ դիպ­լո­ գործվ­ ում են սով­ ո­րո­ղի թույլ կողմ­ ե­րը որ­ ո­շել­ու նպա­
մում։ տա­կով, որ դրանք վե­րաց­վեն, և սո­վո­րե­լու հետ­ ա­գա
ընթ­ ացք­ ը բար­ ե­լավ­վի։

Ընտ­րութ­ յուն։ Եր­ բ ար­դյունքն­ երն օգտ­ ագործվ­ ում են Արժև­ ո­րում։ Եր­ բ գնա­հատմ­ ան ար­ դյունքն­ երն օգտ­ ա­
սո­վոր­ ողն­ ե­րի մի սահ­մա­նա­փակ քա­նակ ը­նտր­ ե­լու և գործվ­ ում են ուս­ ումնակ­ ան ծրագ­րի ար­դյուն­ ավ­ ետ­ ու­
ընդ­ ուն­ ել­ու նպա­տա­կով (օր­ ի­նակ՝ համ­ ալս­ ա­րան կամ թյան գնա­հատ­ման նպա­տա­կով` հե­տա­գա­յում այդ ծրա­
մա­գիստ­րատ­ ուր­ ա ըն­դունվ­ ել­ու, օլ­իմպիա­ ­դայ­ում տեղ գիր­ ը կա­տա­րել­ա­գործ­ ե­լու համ­ ար։
գրա­վե­լու կամ աշխ­ ա­տանք­ ի ընդ­ ունվ­ ել­ու համ­ ար)։

Ա­ղյուս­ ակ 2

­Տար­բեր նպատ­ ակն­ եր­ ի ծա­ռայող թեստ­ եր­ ի առ­ անձն­ ա­հատկ­ ութ­ յունն­ ե­րը

Վճռ­ ո­րոշ նշա­նակ­ ութ­ յուն ուն­ եցող, օր­ ին­ ակ` պետ­ ա­ Ախ­տոր­ ոշմ­ ան նպա­տա­կով իր­ ա­կա­նացվող լսար­ ա­
կան քնն­ ութ­ յուններ­ ի ա­ռանձ­նահ­ ատ­կութ­ յունն­ եր­ ը նային թեստ­ ի ա­ռանձ­նահ­ ատկութ­ յունն­ եր­ ը

Պաշ­տոն­ ակ­ ան – խս­տոր­ են ստուգվ­ ող Պա­կաս պաշտ­ ո­նակ­ ան
Կար­ճատև – օ­րին­ ակ՝ 10 րոպ­ ե
Երկ­ ար ժա­ման­ ակ պա­հան­ջող – 2 ժամ
Քիչ հարց­ եր – օ­րին­ ակ՝ 10 հարց
Բազ­մա­թիվ հարց­ եր – օր­ ի­նակ՝ բազ­մակ­ ի ըն­ տր­ ութ­ յան
100 հարց

Թեմ­ ան­ եր­ ի բազմ­ ա­զա­նութ­ յուն – ամ­բողջ ուս­ ումն­ ա­կան Խիստ նպա­տա­կային – մի­այն մեկ կամ երկ­ ու հիմն­ ա­
ծրագ­ իր­ ը կան թե­մա
Հա­մեմ­ ա­տա­բար հեշտ՝ միջ­ ին աշ­ ա­կերտ­ ի համ­ ար
Հա­մեմ­ ատ­ ա­բար դժ­վար՝ միջ­ ին ա­շա­կերտ­ ի համ­ ար
Թվ­ անշ­ ան­ ը դնում է դաս­ ախ­ ոս­ ը, նույն­ իսկ՝ ուս­ ա­նող­ ը
Ա­պա­հով­ ութ­ յան նպա­տա­կով թվան­շա­նը դրվ­ ում է հա­
մակ­ արգչ­ի կողմ­ ից

Ինչպ­ ե՞ս է «ն­պա­տա­կը» թե­լադ­րում, թե ին­ չպ­ ե՛ս գնա­ թյունն ու ծա­վալ­ը, խթա­նել նրա ուս­ ումն­ ակ­ ան
հա­տենք մեր ուս­ ան­ ող­նե­րին։ ակ­տիվ­ ութ­ յուն­ ը,
բ) հայտ­ որ­ ո­շել (ախ­տոր­ ոշ­ ել) ու­սուցմ­ ան ընթ­ ացքն
Մենք գնահ­ ա­տում ե­նք սով­ որ­ ող­նե­րին, որ ստա­ ու արդ­ յունքն­ եր­ ը,
նանք այն տեղ­ ե­կութ­ յունն­ ե­րը, որ­ ոնք մեզ անհ­ րա­ժեշտ գ) փոխ­ ա­դարձ կապ ապ­ ա­հո­վել սով­ որ­ ո­ղի հետ,
են որ­ ոշ­ ում կա­յաց­նե­լու հա­մար։ Մեր թեստ­ եր­ ը կամ դ) հաշ­վառ­ ել սո­վոր­ ո­ղի առ­ աջ­ ադ­ իմ­ ութ­ յան ըն­թաց­
գնա­հատմ­ ան այլ ձևեր­ ը պետք է ձևա­կերպվ­ են այն­պես, քը մեկն­ արկ­ ային վիճ­ ակ­ ի նկատ­մամբ,
որ մենք ստա­նանք ճշմ­ ար­ իտ տե­ղե­կութ­ յունն­ եր՝, ա­մե­ ե) վեր­ ահս­կել ուս­ ուցմ­ ան գործ­ ընթ­ ա­ցը և ար­
նաար­դյուն­ ավ­ ետ ե­ղա­նա­կով։ Սրան հասն­ ել­ու նպատ­ ա­ դյունքն­ եր­ ը։
կով մենք կազ­մում ե­նք գնահ­ ատմ­ ան նախ­ ագ­ իծ, որ­ ի
շնորհ­ իվ տար­բեր նպատ­ ակ­նե­րի ծառ­ այող թես­տերն Գն­ ա­հատ­ման տա­րածվ­ ած տե­սակ­ներ­ ը.
ուն­ են­ ում են տարբ­ եր ա­ռանձն­ ահ­ ատկ­ ութ­ յունն­ եր։ Մենք Ե՛վ բու­հեր­ ում, և՛ դպր­ ոցն­ եր­ ում օգտ­ ա­գործվ­ ող գնա­
սա կար­ ող ե­նք տես­նել երկ­ ու շատ տար­բեր իր­ ադ­րու­
թյունն­ եր քնն­ ել­ով. դրանք են­ ՝ լսար­ ա­նում ու­սան­ ո­ղի սո­ հատ­ման տա­րած­ված տե­սակ­ներն են`
վո­րե­լու դժ­վա­րութ­ յունն­ եր­ ի ախ­տո­րոշ­ ում­ ը և տա­րե­վեր­ •• լ­սա­րա­նում կատ­ ար­վող սո­վո­րա­կան հար­ցում
ջյան ամ­փոփ­ իչ քնն­ ութ­ յունն­ ե­րը (աղ­ յուս­ ակ 2). (հիմ­նա­կան­ ում՝ ձևավ­ որ­ ող),
•• բ­ ա­նավ­ որ հար­ցում (ձև­ ավ­ որ­ ող և ամ­փոփ­ իչ),
Ընթ­ աց­ իկ գնահ­ ատ­ման հա­մակ­ ար­գի հա­մար ամ­ •• գ­րավ­ որ թեստ­ եր (ամ­փո­փիչ և/­կամ ձևա­վոր­ ող),
րագր­վում են հետև­ յալ կար­ևոր նպա­տակ­նե­րը` •• գր­ ավ­ որ, պաշ­տո­նա­կան քնն­ ութ­ յուն (ամ­փո­փիչ),
•• հմտ­ ու­թյունն­ եր­ ի ստուգ­ ում (օ­րին­ ակ՝ գործն­ ա­
ա) ճշգրտ­ ել յուր­ ա­քան­չյուր սո­վո­րո­ղի հետ տար­
վող անհ­ ա­տա­կան աշ­խատ­ ան­քի բո­վան­դակ­ ու­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ 63

Ա­ղյու­սակ 3

Գն­ ա­հատ­ման տե­սակ­նե­րի հա­մեմ­ ա­տա­կան նկա­րագ­րութ­ յուն­ ը

Գր­ ա­վոր թեստ Բա­նավ­ որ հար­ցում Հմ­տութ­ յուն­ներ­ ի ստուգ­ ում

Լավ է ամփ­ ոփ­ իչ գնահատմ­­ ան հա­ Հա­յաս­տա­նում ա­վանդ­ աբար օգտ­ ա­ Լավ է ար­տադր­ ո­ղա­կան հմտ­ ու­
մար, օր­ ին­ ակ՝ թեմ­ այի կամ կիս­ ա­ գործվ­ ում է ամ­փ­ ոփ­ իչ գնահ­ ատմ­ ան թյունն­ ե­րի գնա­հա­տման համ­ ար,
մյա­կի ավ­ ար­տին։ Կա­րող է տալ համ­ ար։ Դրա շնորհ­ իվ տե­ղե­կան­ ում ո­րոնք չեն կա­րող ստուգվ­ ել գրավ­ որ
ճշգրիտ և հուս­ ալ­ի արդ­ յունքն­ եր։ ե­նք մի շարք հմ­տու­թ­ յունն­ եր­ ի մա­ կամ բա­նավ­ որ ձևով։ Օր­ ինակ՝ գի­
սին, նե­րառ­ յալ հաղ­ որդ­ ակ­ցակ­ ան և տա­կան փոր­ձեր­ ի կատ­ ա­րում­ ը բնա­
ըմ­ բռնմ­ ան հմ­տութ­ յունն­ եր­ ը, ո­րոնք գիտ­ ա­կան ա­ռարկ­ ա­ներ­ ում։
կա­րող են լի­նել «ձև­ ա­վո­րող»։ Բա­
նա­վոր հարց­ ում­ ը գիտ­ ել­իք­ներ­ ի Դժվ­ ար է կազմ­ ա­կերպ­ ել մեծ լսար­ ա­
ստուգ­ ման ար­դա­րա­ցի և հուս­ ալ­ի նի համ­ ար, և դժ­վար է անկ­ ողմ­ ակ­ ալ
եղ­ ա­նակ չէ։ գնահ­ ատ­ ել։

կան և լաբ­ որ­ ա­տոր աշխ­ ատ­ անքն­ եր­ ի կա­տա­ Ամփ­ ո­փիչ գնահ­ ատ­ման ար­դյունք­ներ­ ի օգ­տագ­ որ­ծու­մը
րում),­ Ինչ­պե՞ս հայտ­նել ամփ­ ո­փիչ գնահ­ ատմ­ ան արդ­ յունքն­ եր­ ը
•• աշ­ ա­կերտ­ներ­ ի դիտ­ արկմ­ ան ու­նա­կութ­ յուն­ ը
լսա­րա­նում (հիմն­ ակ­ ա­նում ձևավ­ որ­ ող)։ Ըստ օ­րենք­ ի՝ ամ­փո­փիչ գնա­հատ­ման ա­ռաջ­ ադ­
­Դաս­ ա­խոսն է կրում տվյալ նպա­տա­կի հա­մար գնա­ րանք­ներ­ ի արդ­ յունքն­ եր­ ը ներ­կայ­ացվ­ ում են 10 միա­ վ­ ո­
հատմ­ ան լավ­ ագ­ ույն տե­սա­կի ը­նտր­ ութ­ յան պատ­ աս­խա­ րա­նոց սանդղ­ ակ­ ով։ Հարցն այն է, թե ի­նչպ­ ե՞ս կա­րե­լի է
նատ­վութ­ յուն­ ը։ հուս­ ալ­ի և իմ­ աստ­ ա­վորվ­ ած կերպ­ ով թեստ­ ի արդ­ յունք­
Ա­ղյու­սակ 3-ու­մ տրվ­ ում է գնահ­ ատ­ման ո­րոշ տե­ ներն արտ­ ա­հայտ­ ել 10 միա­ վ­ ո­րան­ ոց սանդղ­ ա­կով։
սակն­ եր­ ի հա­մե­մատ­ ա­կան նկար­ ագ­րութ­ յուն­ ը.
Գ­նահ­ ատ­ման հայե­ցա­կարգն ա­ռա­ջար­կում է գրա­ Հարկ­ ա­վոր է նշել, որ դա ա­նել­ու հա­մար մեկ ճիշտ
վոր թես­տերն օգտ­ ա­գործ­ ել սով­ որ­ ող­ ի ա­ռաջ­ ադ­ իմ­ ու­ մեթ­ ոդ չկա։ Դաս­ ախ­ ոս­ ը կար­ ող է օգտ­ ա­գործ­ ել իր մաս­
թյան գնահ­ ատմ­ ան համ­ ար՝ յուր­ աք­ անչ­յուր ծրագր­ ային նագ­ իտ­ ա­կան հմտ­ ութ­ յուն­ ը համ­ ապ­ ա­տաս­խան միա­ վ­ որ­
նյութ­ ի ավ­ արտ­ ին (թեմ­ այի ավ­ ար­տա­կան թեստ) և յու­ ներ նշան­ ա­կել­ու հա­մար 10 միա­ վ­ որ­ ան­ ոց սանդղ­ ա­կով։
րա­քան­չյուր կիս­ ա­մյակ­ ի ավ­ արտ­ ին (կիս­ ամ­ յակ­ ային/­տա­ Այ­նու­ամ­ են­ այն­ իվ, կան որ­ ոշ սկզբ­ ունքն­ եր, որ­ ոնց կա­րել­ի
րեվ­ երջ­ յան թեստ)։ Սա կարև­ որ է, քա­նի որ այս­պիս­ ի է հետ­ևել, և ա­ռաջ­ ար­կութ­ յունն­ եր, որ­ ոնք կար­ ող են օգ­
թես­տը մեր ուս­ ան­ ողն­ եր­ ի առ­ աջ­ ադ­ իմ­ ութ­ յան մաս­ ին ար­ տա­կար լին­ ել։
դար­ աց­ ի և հուս­ ա­լի պատ­կեր­ աց­ ում է տա­լիս։
Ծ­րագ­րե­րի ե­ռա­մա­կար­դակ չա­փո­րոշ­ իչն­ եր­ ը
Գ­րա­վոր թեստ­ եր և հար­ցեր­ ի տես­ ակ­ներ­ ը հստա­կոր­ են կապ­վում են 10 միա­ ­վոր­ ա­նոց սանդ­ղա­կի
Թեստ­ ը մի հավ­ աք­ ա­ծու է ա­ռա­ջադ­րանք­ներ­ ի (կամ հետ։ Ա­ռաջ­ ին աս­տի­ճան­ ը նկար­ ագ­րում է նվա­զա­գույն
պար­տա­դիր մակ­ արդ­ ակ­ ը՝ թե ի­՞նչ պետք է ի­մա­նա և կա­
հար­ցեր­ ի), որ­ ոնք բծախնդր­ որ­ են ըն­ տրվ­ ած են հա­տուկ րող­ ա­նա կատ­ ա­րել առ­ աջ­ ին մակ­ արդ­ ակ­ ի աշ­ ակ­ երտ­ ը,
նպատ­ ա­կով։ Յուր­ ա­քան­չյուր հարց հնա­րավ­ ո­րութ­ յուն այս­ ինքն՝ այս մա­կարդ­ ակ­ ը համ­ ար­ժեք է 10 մի­ա­վո­րա­
է ընձ­ եռ­ ում թեստ­ ի օգն­ ութ­ յամբ տա­րակ­ ար­գել­ու սով­ ո­ նոց սանդղ­ ա­կի «4» գնահ­ ատ­ ա­կան­ ին։
րող­ներ­ ի տար­բեր կար­ ող­ ութ­ յունն­ ե­րը (կա­տա­րել­ու ա­շա­
կերտն­ ե­րի տար­բեր­ ակ­ ում)։ Ծր­ ագ­րի չափ­ որ­ ո­շիչն­ ե­րի ա­ռա­վել­ա­գույն մակ­ ար­դա­
կը նկա­րագր­ ում է ա­ռավ­ ել­ագ­ ույն յուր­ աց­ ում, այ­սինքն՝
Գոյ­ութ­ յուն ուն­ ի հարց­ ե­րի երկ­ ու հիմ­նակ­ ան դաս. մի այս մակ­ արդ­ ակ­ ը հա­մարժ­ եք է 10 միա­ վ­ որ­ ա­նոց սանդ­
դեպ­քում՝ ա­շա­կերտն է կառ­ ու­ցում պա­տասխ­ ան­ ը (այ­ ղա­կի «8» գնա­հատ­ ա­կան­ ին։
սինքն՝ գրում է և պա­տասխ­ ան­ ում ազ­ ատ շար­ ադ­րան­
քով), իս­ կ մյուս դեպք­ ում՝ աշ­ ակ­ երտն ը­նտ­րում է պա­ Ծ­րագ­րի չա­փո­րոշ­ իչն­ եր­ ի մի­ջին մա­կար­դա­կը նկա­
տասխ­ ան­ ը (օր­ ին­ ակ՝ մի քա­նի պատ­ ասխ­ ան­ ից ը­նտր­ ում րագր­ ում է միջ­ ին կարգ­ ի յուր­ աց­ ում, այ­սինքն այս մա­
մե­կը)։ Ամ­ են դեպք­ ում՝ հարց­ ե­րի յու­րա­քանչ­յուր տե­սակն կարդ­ ակ­ ը համ­ արժ­ եք է 10 մի­ավ­ որ­ ան­ ոց սանդ­ղա­կի մո­
ուն­ ի իր թույլ և ուժ­ եղ կողմ­ եր­ ը։ Դաս­ ախ­ ո­սը պետք է տա­վոր­ ապ­ ես «6» գնա­հատ­ ա­կան­ ին։­
թեստ­ ի հարց­ երն այն­պես ըն­ տր­ ի, որ դրանք հա­մա­պա­
տաս­խան­ են թեստ­ ի և դրա օգտ­ ա­գործմ­ ան նպատ­ ակ­նե­ Այստ­ եղ­ ից դուրս են բերվ­ ում մեր սանդղ­ ա­կի ե­րեք
րին։ նշա­ձող­ ային կետ­ եր­ ը (աղյուսակ 4):

­Դա­սա­խո­սը կար­ ող է օգ­տա­գործ­ ել ստորև ներկ­ ա­
յացվ­ ող նմուշ­ ի համ­ ապ­ ա­տասխ­ ան մոտ­ ե­ցում՝ թես­տի
գնա­հատ­ ա­կան­ ը 10 միա­ վ­ որ­ ան­ ոց սանդղ­ ա­կով ար­տա­
հայ­տել­ու համ­ ար։

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

64 ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ

Աղյուսակ 4

Գնահատման 10 միավորանոց սանդղակի երեք նշաձողային կետերը

123 4 56 78 9 10

ն­վազ­ ագ­ ույն ընդ­ ու­ ակնկ­ ալ­վող մի­ջին առ­ ա­վե­լա­գույն
նել­ի մակ­ արդ­ ակ արդ­ յունք մակ­ ար­դակ­ ի
նշա­ձող­ ային կետ

ծր­ ագ­րի ծ­րագր­ ի ծր­ ագր­ ի
1-ին մակ­ ադ­ ակ 2-րդ մակ­ ադ­ ակ 3-րդ մակ­ ա­դակ

Գնահատման 10 միավորանոց սանդղակի երեք հաստատուն կետերը Աղյուսակ 5
9 10
123 4 5 6 7 8
17 32 48 Աղյուսակ 6
9 10
նվ­ ազ­ ագ­ ույն ընդ­ ու­ ակն­կալվ­ ող մի­ջին առ­ ա­վել­ագ­ ույն
նե­լի մակ­ արդ­ ակ արդ­ յունք մա­կար­դակ

Գնահատման 10 միավորանոց սանդղակը` բաց թողած միավորներով

123 4 5 6 78
0 6 12 17 24 32 40 48

նվ­ ազ­ ագ­ ույն ընդ­ ու­ ակնկ­ ալ­վող միջ­ ին ա­ռա­վե­լագ­ ույն
նել­ի մակ­ արդ­ ակ ար­դյունք մա­կարդ­ ակ

Աղյուսակ 7

Գնահատման 10 միավորանոց լրիվ լրացված սանդղակը

12 3 4 5 6 7 8 9 10
17-23 24-30 31-37 38-42 43-49 50-55 56-60
0-5 6-11 12-16

նվ­ ազ­ ա­գույն ընդ­ ու­ ակնկ­ ալվ­ ող մի­ ա­ռա­վե­լա­գույն
նե­լի մակ­ ար­դակ ջին արդ­ յունք մակ­ արդ­ ակ

Դ­ աս­ ա­խոս­ ը հանձն­ ար­ ար­ ում է տա­րե­վերջ­ յան չին և թեստ­ ի հարց­ ին։ Յուր­ աք­ անչյ­ուր հարց­ ի կապ­ ակ­
թեստ։ Հնա­րավ­ որ ա­ռա­վե­լա­գույն գնա­հատ­ ա­կան­ ը 60 ցութ­ յամբ նա իր­ են հարց է տա­լիս. «Ի՞նչ կս­տա­նար նվա­
միա­ ­վոր է։ Ցա­վոք, ոչ մեկ­ ը 60 միա­ վ­ որ չի հա­վա­քում։ զագ­ ույն մակ­ ար­դակ­ ի ա­շակ­ երտն այս հարց­ ից։ Ճի՞շտ
Լավ­ ագ­ ույն ա­շա­կերտ­ ը հավ­ ա­քում է 56 մի­ա­վոր։ Ա­շա­ կպա­տաս­խան­ եր, թե՞ սխալ»։ Այս մոտ­ եց­ ում­ ը ող­ ջ թեստ­ ի
կերտ­ներ­ ի թեստ­ ի ար­դյունքն­ եր­ ը գտն­վում են 7-ից նկատ­մամբ կիր­ առ­ ե­լով՝ նա կհասն­ ի «4»-ի՝ նվա­զա­գույն
56 միջ­ ա­կայք­ ում։ Ի­նչպ­ ե՞ս կա­րող է դաս­ ա­խոսն այս դրա­կան արդ­ յունք­ ին։ Օր­ ի­նակ, նա կար­ ող հան­գել այն
գնա­հա­տա­կան­ներ­ ը արտ­ ա­հայ­տել 10-միա­ վ­ որ­ ան­ ոց եզր­ ա­կա­ցու­թյա­նը, որ 17/60-ը նվա­զագ­ ույն ըն­դուն­ ե­
սանդ­ղա­կով։ լի միա­ ­վորն է։ Նա իր­ են կհարցն­ ի. «5» գնահ­ ա­տա­կան­ ը
բավ­ ա­րա՞ր է 17 միա­ վ­ որ հավ­ ա­քած աշ­ ակ­ երտ­ ին։ Անց­ ո­
Ք­ այլ 1. Դա­սախ­ ո­սը նա­յում է նվա­զա­գույն չափ­ որ­ ոշ­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ 65

ղիկ միա­ վ­ ո­րը պետք է լին­ ի սրան­ ից փոքր-ին­ չ բա՞րձր, թե՞ կերպ­ ով արտ­ ա­հայտ­ ում է նրա առ­ աջ­ ադ­ իմ­ ու­
ցածր։ Այս­պիս­ ով՝ հաստ­ ատ­վում է «5» մի­ա­վո­րը։ թյուն­ ը, ա­պա գնահ­ ատ­ման գործ­ ընթ­ ացն իր­ ա­
կան­ աց­վել է հաջ­ ող­ ութ­ յամբ։
Ք­ այլ 2. Հե­տո դաս­ ա­խոս­ ը նա­յում է ծրագ­րի ա­ռա­վե­
լա­գույն մա­կար­դակ­ ին և թես­տի հարց­ ե­րին։ Յուր­ ա­քան­ Թ­ ԵՍՏ­ Ը ՈՐՊ­ ԵՍ ԳՆԱՀ­ ԱՏ­ՄԱՆ ԳՈՐԾ­ ԻՔ
չյուր հարց­ ի կա­պակց­ ութ­ յամբ նա իր­ են հարց է տա­լիս. Չ­ ափ­ ումն­ եր­ ի կատ­ ա­րում­ ը կրթ­ ու­թյան մեջ
«Ի՞նչ կստ­ ա­նար ա­ռավ­ ել­ա­գույն մակ­ արդ­ ա­կի ա­շակ­ երտն
այս հարց­ ից։ Ճի՞շտ կպա­տասխ­ ան­ եր, թե՞ սխալ»։ Այս մո­ Ի՞նչ նկատ­ ի ուն­ ենք՝ «կրթ­ ութ­ յան մեջ չա­փումն­ եր կա­տա­
տե­ցում­ ը ող­ ջ թեստ­ ի նկատ­մամբ կիր­ առ­ ել­ով՝ նա կհաս­ րել» ա­սել­ով:
նի «8»-ի՝ ՝ա­ռավ­ ել­ա­գույն արդ­ յունք­ ից ցածր շեմ­ ին։
Օր­ ի­նակ՝ նա կա­րող է հանգ­ ել այն եզր­ ակ­ աց­ ու­թյա­նը, Չա­փում ա­սել­ով՝ հասկ­ ա­նում են­ ք անհ­ ատ­ ին
որ 48/60-ը նվազ­ ագ­ ույն ընդ­ ուն­ ե­լի միա­ վ­ որն է «8»-ի պար­բեր­ ա­բար որ­ ոշ­ ակ­ ի գնահ­ ատ­ ա­կանն­ եր նշան­ ա­
հա­մար։ Նա ի­րեն կհարցն­ ի. «8» գնա­հա­տա­կան­ ը բա­վա­ կել­ը, որ­ ոնց միջ­ ոց­ ով արտ­ ահ­ այտ­վում են ան­հատ­ ի
րա՞ր է 48 միա­ ­վոր հա­վաք­ ած ա­շակ­ երտ­ ին։ Անց­ ո­ղիկ մի­ ար­ժա­նիքն­ եր­ ը։
ավ­ ո­րը պետք է լին­ ի սրան­ ից մի քիչ բա՞րձր, թե՞ ցածր»։
Այս­պիս­ ով՝ հաստ­ ատ­վում է «8» մի­ավ­ ո­րը։ (Ալ­են և Յեն, 1979)

Քայլ 3. Դա­սախ­ ոս­ ը գտն­ ում է «6» միա­ ­վո­րի մո­տա­ ­Մենք հենց այդ­պես էլ վարվ­ ում ե­նք, եր­ բ ստու­գում
վոր դիրք­ ը՝ «4»-ի և «8»-ի մի­ջակ­ այք­ ում։ Այս դեպք­ ում են­ ք ուս­ ան­ ողն­ ե­րին (թեստ են­ ք ան­ցկացն­ ում սով­ ո­րող­նե­
դա կլին­ ի՝ (48+17)/2 = 32։ Ու­սուց­ իչ­ը նա­յում է ծրագր­ ի րի հետ) և այն­ ուհ­ ետև հայտ­նում արդ­ յունքն­ եր­ ի մա­սին՝
միջ­ ին մակ­ ար­դակ­ ին և թեստ­ ի հար­ցե­րին։ Յուր­ աք­ ան­ նրանց նվա­ճումն­ եր­ ին թվային արտ­ ա­հայտ­ ութ­ յուն տա­
չյուր հարց­ ի կա­պակ­ցութ­ յամբ նա իր­ են հարց է տա­լիս. լով։ Թվային արտ­ ա­հայ­տու­թյուն­ ը կա­րող է լին­ ել, օր­ ի­
«Մ­ իջ­ ին մա­կար­դա­կի աշ­ ակ­ երտն կա­րո՞ղ է ստա­նալ 32։ նակ՝ 23/40 տեսք­ ի, որ­ ը նշան­ ակ­ ում է՝ 40 հար­ցից 23-ն
Անց­ ող­ իկ միա­ ­վոր­ ը պետք է լին­ ի սրան­ ից մի քիչ բա՞րձր, ուն­ ի ճիշտ պատ­ ասխ­ ան, կամ՝ 61%, որ­ ը ներկ­ այ­աց­նում
թե՞ ցածր»։ է ճիշտ պա­տասխ­ անն­ եր­ ի տոկ­ ոս­ ային կշիռ­ ը, և կամ՝ «7»
տես­քի, որ­ ն արտ­ ա­հայ­տում է թվային սանդղ­ ա­կի որ­ևէ
Քայլ 4. Այսպ­ ես ուս­ ուց­ իչն իր հա­մար դուրս է բեր­ ում մի­ավ­ որ։
ե­րեք հաստ­ ա­տուն կետ­ եր (աղյուսակ 5):
Երբ մենք աշ­ ա­կերտ­ ի նվա­ճումն­ երն արտ­ ա­հայ­
Հ­ ետ­ ո մնա­ցած միա­ ­վոր­նե­րը (1, 2, 3, 5 և 7) կա­րե­լի է տում են­ ք թվեր­ ով, ենթ­ ադրվ­ ում է, թե մենք որ­ ո­շա­կի
ֆիքս­ ել՝ բաց թողն­ված միա­ վ­ որն­ եր­ ը բաժ­ ա­նել­ով մոտ­ ա­ «­չափ­ ումն­ եր» ե­նք կատ­ ա­րել, և այդ թիվ­ ը մեզ որ­ ոշ­ ա­
վոր­ ա­պես հավ­ ա­սար մա­սեր­ ի (աղյուսակ 6)։ կի տեղ­ եկ­ ութ­ յուն է տա­լիս ա­շակ­ երտ­ ի վիճ­ ակ­ ի մա­սին։
Սրա­նից ելն­ ել­ով՝ կա­րող են­ ք եզր­ ակ­ ացն­ ել, որ թես­տը
­Քայլ 5. «9» և «10» բարձր­ ագ­ ույն միա­ վ­ որ­ներ­ ի հա­ կա­րե­լի է համ­ ար­ ել «չ­ափմ­ ան գործ­ իք»։ Թեստն ա­շակ­ եր­
մար դաս­ ախ­ ոս­ ը պետք է կիր­ առ­ ի իր մաս­նագ­ իտ­ ա­կան տի կա­րող­ ութ­ յունն­ եր­ ի չափմ­ ան ընթ­ ացք­ ում աշ­խա­տում
փորձ­ ը, որ­ ովհ­ ետև «10»-ը ար­դեն կատ­ ա­րյալ գնահ­ ա­ է որպ­ ես այնպ­ իս­ ի գործ­ իք, ին­ չպ­ իս­ ին է քան­ ոն­ ը՝ հեռ­ ա­
տա­կան չէ (քա­նի որ 60 ստա­ցող չկա). սա նրանց համ­ ար վո­րութ­ յուն­ ը չափ­ ել­իս, կամ ժամ­ աց­ ույ­ցը՝ ժա­մա­նակ­ ը
է, ովք­ եր կա­րող են հասն­ ել մեր սպաս­ ած առ­ ավ­ ե­լա­գույ­ հաշվ­ ել­իս։
նին։ Այս դեպ­քում դաս­ ախ­ ո­սը ի՛­նքն է որ­ ոշ­ ում, թե ով է
ար­ժա­նի «10»-ի։ Հնա­րավ­ որ է, որ միա­ յն մեկ աշ­ ա­կերտ Թեստ­ ը բծախնդ­րոր­ են ի մի բեր­ված ա­ռաջ­ ադ­րանք­
է արժ­ ա­նի «10»-ի, այդ դեպ­քում նա կա­րող է առ­ ա­վե­լա­ ներ­ ի մի ը­նտր­ ան­ ի է, որ­ ը նախ­ ատ­ եսվ­ ած է բա­վա­րար
գույն­ ը սահմ­ ան­ ել, դից­ ուք՝ 56-ից սկս­ ած։­ աս­տիճ­ ան­ ի ճշգրտ­ ութ­ յամբ աշ­ ակ­ երտ­ ի որ­ ո­շա­կի­որ­ են
սահ­մանվ­­ ած վարք­ ի (կար­ ող­ ութ­ յունն­ եր­ ի) չափմ­ ան հա­
Այս­պես սանդղ­ ա­կը լրաց­ ավ (աղյուսակ 7)։ մար և ուն­ ի աշ­ ակ­ երտն­ եր­ ի պա­տասխ­ անն­ երն ա­րժև­ ո­
րե­լու համ­ ապ­ ա­տասխ­ ան հրահ­ անգն­ եր։ Թեստ­ ի ար­
Ամփ­ ո­փում դյունքն­ եր­ ը կար­ ե­լի է օգտ­ ա­գործ­ ել մեկ կամ մի քա­նի
•• Այսպ­ ի­սի գործ­ ել­ակ­ երպ­ ը տրա­մաբ­ ան­ ա­կան առ­ անձն­ ահ­ ատ­ ուկ նպատ­ ակն­ եր­ ով։
կապ է ստեղ­ծում ծրագ­րի չափ­ որ­ ո­շիչն­ ե­րի և
թեստ­ ի հարց­ ե­րի միջև։ Որ­ ո՞նք են լավ գնա­հա­տում կատ­ ա­րել­ու ա­ռանձն­ ա­
•• Դա պար­զապ­ ես մա­թե­մատ­ իկ­ ակ­ ան ընթ­ ացք չէ, հատ­կութ­ յունն­ եր­ ը։
այլ՝ դաս­ ախ­ ո­սից պահ­ անջ­ ում է ներդն­ ել իր մաս­
նա­գիտ­ ա­կան փորձ­ ը, որ թեստ­ ի արդ­ յունքն­ ե­րը 1 Գ­նահ­ ատ­ ում­ ը հուս­ ալ­ի է:
կա­պի ծրագր­ ի պահ­ անջն­ եր­ ի հետ։ 2 Գ­նահ­ ատ­ ում­ ը հա­վաս­տի է­:
•• Վերջ­ ապ­ ես, ե­թե դաս­ ա­խոս­ ը համ­ ար­ ում է, որ
յուր­ աք­ անչ­յուր աշ­ ակ­ երտ­ ի ար­դյունք­ ը ճշգր­ իտ

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

66 ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ

3 Գ­նահ­ ա­տում­ ը արդ­ յուն­ ա­վետ է:­ ջադ­րանք, կամ գործ­նակ­ ան հմ­տու­թյունն­ եր­ ը
4 Գ­նահ­ ատ­ ում­ ը անհ­ րա­ժեշտ (օգ­տա­կար) է: գնահ­ ատ­ ել­ու համ­ ար կիր­ առվ­ ի գործն­ ակ­ ան
ա­ռա­ջադր­ անք։
Հ­ ու­սալ­իո­ ւ­թյուն. Ար­դյու­նա­վե­տու­թյուն­
Հ­ ու­սալ­իո­ ւթ­ յուն­ ը կախվ­ ած է չափ­ման հաս­տա­տու­ Արդ­ յուն­ ավ­ ետ­ ութ­ յուն­ ը վեր­ աբ­ եր­ ում է գնահ­ ատմ­ ան
գործ­ ընթ­ աց­ ում բավ­ ա­րար տեղ­ եկ­ ութ­ յունն­ եր ստա­նա­
նութ­ յուն­ ից և կա­նոն­ ա­կան­ ութ­ յուն­ ից։ Թես­տի հուս­ ալ­ի­ լուն՝ նվա­զագ­ ույն ռես­ ուրսն­ եր օգ­տա­գործ­ ե­լով։ Օ­րի­նակ՝
ութ­ յուն նշա­նա­կում է, որ միա­ տ­ ես­ ակ պայմ­ անն­ եր­ ում եթ­ ե ուզ­ ում են­ ք պարզ­ ել, թե ո՞­վ չի հաս­կաց­ ել տվյալ թե­
այդ թեստ­ ը բազ­միցս ցույց է տա­լիս նույն ար­դյունքն­ ե­ ման, ա­պա դիմ­ ում են­ ք 5 րո­պեա­ ն­ ոց, 5 կարճ հար­ցից
րը։ Օր­ ին­ ակ` մեր թես­տը պետք է սո­վո­րողն­ եր­ ին ստու­ բաղկ­ աց­ ած թեստ­ ի, և ոչ թե՝ նույն նպատ­ ա­կին ծա­ռայող
գի նույն կարգ­ ով, ին­ չպ­ ես և նույն թեմ­ ան­ եր­ ով ու նույն 3 ժա­մա­նոց թեստ­ ի։
հմտ­ ութ­ յունն­ եր­ ը չա­փող մեկ այլ թեստ։ Նմա­նապ­ ես՝ ե­թե
մեկ ուր­ իշն է իր թես­տով գնահ­ ատ­ ում մեր ու­սան­ ող­նե­ Օգտ­ ա­կար­ ութ­ յուն և կի­րա­ռե­լի­ութ­ յուն
րին, ա­պա նրանց ցույց տված արդ­ յունքն­ ե­րը պետք է Պ­ ետ­քակ­ ան­ ութ­ յուն­ ը վեր­ աբ­ եր­ ում է արդ­ յունքն­ երն
չափ­վեն նույն կարգ­ ով։
և ի վեր­ջո օգ­տա­գործ­ ող­ ի համ­ ար դրանց ու­նե­ցած ար­
Հուս­ ալ­իո­ ւթ­ յունն ա­ռա­վե­լա­գույն­ ին հասցն­ ե­լու հա­ ժեք­ ին`
մար անհ­ րաժ­ եշտ է, որ`
•• կա­րո՞ղ է դա­սախ­ ոսն օգտ­ ա­գործ­ ել ար­դյունքն­ ե­
ա)­ յուր­ աք­ ան­չյուր սո­վոր­ ո­ղի տր­վի մի­ան­գամ­ այն րը՝ սով­ ո­րող­ ին օգն­ ել­ու համ­ ար,
նույն հարց­ ե­րի ըն­ տ­րա­նին և մի­ան­գամ­ այն նույն
պայ­ման­նե­րում, •• կա­րո՞ղ է ուս­ ան­ ողն օգտ­ ա­գործ­ ել արդ­ յունքն­ ե­րը՝
իր սով­ ո­րել­ու ընթ­ ացք­ ը լավ­ ացն­ ե­լու համ­ ար,
բ) ­թես­տը պա­րուն­ ակ­ ի մեծ քա­նա­կութ­ յամբ հար­
ցեր, որ­ ոնց­ ից յուր­ ա­քանչ­յուր­ ը չափ­ ում է միև­ •• կա­րո՞ղ է սով­ ո­րող­ ի ծնո­ղը հասկ­ ան­ ալ թե ի՞­նչ է
նույն կար­ ո­ղու­թյուն­ ը, նշան­ ակ­ ում այդ արդ­ յունքն իր համ­ ար։

գ) թվ­ անշ­ ա­նով չա­փումն ար­տա­հայ­տել­իս հնա­ Թեստ­ ի կառ­ ու­ցում ՝ հաշ­վի առ­նել­ով թեստ­ ի պայ­ման­
րա­վոր լի­նի հետ­ևել կա­նո­նա­կա­նութ­ յա­նը (այ­ ներ­ ը
սինքն՝ օբյեկտ­ իվ լի­նել)։
Դիդ­ ակտ­ իկ թեստ­ եր­ ը ուս­ ուցմ­ ան արդ­ յունքն­ եր­ ի
Պետք է նկա­տի ուն­ ե­նալ, որ, եթ­ ե սով­ ո­րող­ ին գնա­ ստուգմ­ ան հա­մե­մատ­ ա­բար նոր միջ­ ոց ե­ն։ Թեստն ը­ստ
հա­տել­ու համ­ ար դի­մում ե­նք բան­ ավ­ որ հարց­ման, ապ­ ա, որ­ ո­շա­կի նյութ­ ի ստանդ­ արտ­ ացվ­ ած ա­ռաջ­ ադր­ անք­ներ­ ի
յուր­ աք­ անչ­յուր սով­ ո­րող­ ի տարբ­ եր հար­ցեր տա­լով մենք ը­նտ­րա­նի է, որ­ ը ո­րոշ­ ում է սով­ որ­ ո­ղի կող­մից այդ նյութ­ ի
խաթ­ ար­ ում են­ ք ար­դյունքն­ եր­ ի հուս­ ա­լիո­ ւթ­ յուն­ ը։ յուր­ աց­ման աս­տիճ­ ա­նը։

Հա­վաստ­ ի­ութ­ յուն ­Թեստ­ եր­ ի առ­ ավ­ ել­ութ­ յունն օբյեկտ­ իվ­ ութ­ յունն է
­Հա­վաստ­ իո­ ւթ­ յուն­ ը (կամ վա­լիդ­ ա­կա­նութ­ յուն­ ը) վե­ (անկ­ ողմն­ ակ­ ա­լութ­ յուն­ ը), գիտ­ ել­իքն­ եր­ ի ստուգմ­ ան և
գնա­հատմ­ ան ան­կա­խու­թյունն ու­սուցչ­ից։ Սակ­ այն գի­
րաբ­ եր­ ում է առ­ ա­ջադր­ ան­քի և նպատ­ ա­կի համ­ ա­պա­ տու­թյուն­ ը թեստ­ ի նկատ­մամբ առ­ ա­ջադ­րում է բարձր
տաս­խան­ ութ­ յա­նը։ Մենք պետք է նպա­տա­կային հմտ­ ու­ պա­հանջն­ եր՝ դիտ­ ար­կել­ով թեստ­ ը որպ­ ես չա­փիչ գործ­ իք։
թյունն­ եր­ ի ստուգ­ ում կատ­ ա­րենք, նպա­տա­կին հա­րիր՝ Այդ տե­սան­կյուն­ ից՝ թես­տի մշակ­ ում­ ը մաս­նա­գետ­ներ­ ի
բո­վան­դակ­ ութ­ յան նկատմ­ ամբ չափ­ ում­ներ կատ­ ա­րե­լով։ գործն է։ Հուս­ ալ­ի և հավ­ աս­տի թեստ­ ի ստեղծ­ ում­ ը հա­
Նաև՝ մեր թեստ­ ի ար­դյունքն­ ե­րը պետք է լին­ են այնպ­ ի­ տուկ գիտ­ ե­լիքն­ եր և ժա­մա­նակ է պա­հանջ­ ում։ Դաս­ ա­
սին, որ մենք կար­ ո­ղա­նանք օգտ­ ա­գործ­ ել դրանք նա­ խոսն­ ե­րը պետք է ստա­նան պատ­րաստ­ ի թեստ­ եր, ին­ չ­
խա­տեսվ­ ած նպա­տա­կի հա­մար (ն­շենք, որ հա­վաս­տի­ պես ար­վում է ԱՄ­ Ն-ու­մ, Միացյալ Թագավորությունում,
ութ­ յուն­ ը կապ ու­նի հու­սալ­իո­ ւթ­ յան հետ, ո­րովհ­ ետև Կա­նադ­ այ­ում և քչաթ­ իվ այլ ե­րկրն­ ե­րում։ Սակ­ այն որ­ ոշ
անհ­ ուս­ ալ­ի թեստ­ ը չի կա­րող հավ­ աս­տի լին­ ել)։ թվով դա­սախ­ ոսն­ եր ստեղ­ծում են թեստ­ եր իր­ ենց կոնկ­
րետ նպատ­ ակն­ եր­ ի հա­մար։
Հ­ ա­վաս­տի­ութ­ յունն ա­ռա­վե­լա­գույն­ ին հասց­նել­ու
համ­ ար անհ­ րաժ­ եշտ է, որ` Թեստ­ երն ան­հրաժ­ եշտ է կազ­մել ու կա­ռուց­ ել ըս­ տ
ո­րո­շա­կի «պ­ այ­ման­նե­րի»։ Թեստ կազ­մել­ու պայ­ման­
ա)­ յուր­ աք­ ան­չյուր հարց­ ով ստուգ­վի ուս­ ումն­ ակ­ ան ներն այն չափ­ ա­նի­շերն են, որ­ ոնց օգն­ ութ­ յամբ մենք կա­
ծրագր­ ով նա­խա­տես­ված որև­ է թե­մայի յու­րա­ րո­ղա­նում են­ ք կա­ռուց­ ել հավ­ աստ­ ի թեստ։ Մինչ սկս­ ել­ը
ցու­մը կամ հմտ­ ութ­ յան առ­կայ­ութ­ յուն­ ը, մենք պետք է հստ­ ակ պատ­կեր­ ա­ցում ուն­ են­ անք թես­տի
օգն­ ութ­ յամբ ստուգվ­ ող թեմ­ այի բով­ անդ­ ա­կութ­ յան և
բ) ­կի­րառվ­ ի նպա­տա­կին հա­րիր ա­ռաջ­ ադ­րանք,
օ­րին­ ակ՝ խոս­քի ան­կաշկ­ անդ­վա­ծութ­ յուն­ ը
գնա­հա­տե­լու հա­մար կի­րառ­վի խոս­ ե­լու առ­ ա­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ 67

Ա­ղյու­սակ 8

Գն­ ա­հատմ­ ան տարբ­ եր մեթ­ ոդն­ ե­րի հուս­ ա­լիո­ ւթ­ յուն­ ը

Գն­ ահ­ ատ­վող տնային պա­կաս հուս­ ա­լի
աշ­խա­տանք
Առ­ ա­ջադր­ անք կամ մի քա­նի խնդ­ իր, որ­ ոնք չեն կատ­ արվ­ ել ու­
սուցչ­ի հսկ­ ող­ ու­թյան ներք­ ո

Բան­ ավ­ որ հար­ցում Տար­բեր ա­շակ­ երտ­ներ­ ին տրվ­ ած տար­բեր հարց­ եր, որ­ ոնք այդ
պատ­ճառ­ ով չեն կար­ ող իր­ ար հետ համ­ եմ­ ատվ­ ել

Թե­մա­տի­կակ­ ան ստուգ­ ո­ Բոլ­որ ա­շակ­ երտն­ եր­ ին տր­ված թեստ­ եր, բայց ա­վել­ի կարճ, քան
ղա­կան աշ­խա­տանք­ներ սո­վոր­ ա­բար տր­վում են կիս­ ա­մյա­կի վերջ­ ում

Կիս­ ամ­ յակ­ ային թեստ­ եր Ավ­ ել­ի երկ­ ար ու ավ­ ել­ի պաշտ­ ո­նակ­ ան թեստ, որ­ ը տրվ­ ում է բո­
լոր աշ­ ա­կերտն­ ե­րին ու դրան­ ով իս­ կ ավ­ ել­ի հուս­ ա­լի է

ա­վե­լի հու­սալ­ի

Ա­ղյու­սակ 9

Գնահատման տեսակների տեսակարար կշիռները

Տես­ ակ­ ար­ ար կշիռ Գն­ ահ­ ատ­վող տնային Բա­նավ­ որ Թե­մատ­ իկ ստու­գող­ ա­կան Կի­սա­մյա­կային
աշ­խա­տանք հար­ցում աշ­խա­տանք­ներ թեստ­ ային

10% 20% 30% 40%

հմտութ­ յունն­ եր­ ի մաս­ ին։ Օր­ ենք­ ի հա­մա­ձայն՝ ման­կա­վարժ­նե­րը պետք է
Չա­փոր­ ոշ­ իչն­ եր­ ի պա­հանջ­ներ­ ի կա­տա­րում­ ը ստուգ­ գնա­հատմ­ ան բազմ­ աթ­ իվ մեթ­ ոդն­ եր օգտ­ ա­գործ­ են,
ո­րոնք, այն­ ուհ­ ետև միա­ վ­ որ­ ել­ով պետք է ստան­ ան տա­
վում է «չ­ափ­ իչն­ եր­ ի»՝ ստուգ­ ող առ­ աջ­ ադր­ անքն­ ե­րի հա­ րե­կան գնահ­ ատ­ ա­կան, որ­ ն արտ­ ա­հայտվ­ ած լին­ ի 10
մակ­ ար­գի օգն­ ութ­ յամբ։ մի­ավ­ ո­րան­ ոց սանդղ­ ա­կով։ Սա մենք ան­վան­ ում են­ ք
«­սանդղ­ ա­կավ­ որ­ ում»։ Խն­դիրն այն է, թե ի­նչպ­ ե՞ս կար­ ե­լի
Թեստ­ ե­րը տար­բերվ­ ում են նաև ը­ստ ու­սուցմ­ ան է դրան տրա­մաբ­ ան­ ակ­ ան տեսք տալ։
նպա­տակն­ ե­րի։ Հայտ­նի են կրթ­ ութ­ յան նպատ­ ակն­ եր­ ի և
դրանց հա­մապ­ ա­տաս­խան թեստ­ եր­ ի չորս տաք­սոն­ ո­մի­ Հ­ արկ­ ա­վոր է նշել, որ այդ նպա­տա­կի հա­մար մեկ
ակ­ ան կատ­ ե­գոր­ իա­ ն­ եր. ճիշտ մոտ­ եց­ ում չկա։ Դաս­ ախ­ ոս­ ը կար­ ող է օգտ­ ա­գոր­
ծել իր մասն­ ագ­ իտ­ ա­կան փորձ­ ը՝ գնահ­ ատմ­ ան տար­բեր
Թեստ­ ի առ­ ա­ջին տե­սա­կը ստուգ­ ում է փաս­տե­րի, ար­դյունքն­ եր­ ը միա­ վ­ որ­ ել­ու և հան­ ել­ու տա­րեկ­ ան գնա­
հաս­կաց­ ու­թյունն­ եր­ ի, օ­րենքն­ եր­ ի տես­ ութ­ յունն­ եր­ ի իմ­ ա­ հա­տա­կան։ Այն­ ու­ա­մեն­ այն­ իվ, կան որ­ ոշ սկզբ­ ունքն­ եր,
ցութ­ յուն­ ը, որ­ ոնք պահ­ ան­ջում են հիշ­ ել և վեր­ արտ­ ադ­ որ­ ոնց կա­րե­լի է հետ­ևել և առ­ աջ­ ար­կութ­ յունն­ եր, որ­ ոնք
րել։ Սա հա­մապ­ ա­տասխ­ ան­ ում է չափ­ որ­ ոշչ­ային ա­ռա­ջին կա­րող են օգտ­ ա­կար լին­ ել։
մա­կար­դա­կին։­
­Նախ՝ դաս­ ա­խոս­ ը պետք է օգտ­ ա­գործ­ ած լին­ ի գնա­
Երկր­ որդ տե­սա­կի թես­տեր­ ը ստու­գում են ի­մաս­ հատ­ման բազմ­ ապ­ իս­ ի մեթ­ ոդն­ եր՝ բան­ ավ­ որ հար­ցում,
տա­վորվ­ ած գործ­ ո­ղու­թյունն­ եր` ստաց­ ած գիտ­ ել­իքն­ եր­ ի գնա­հատվ­ ող տնային աշ­խատ­ անք, թեմ­ ատ­ ի­կակ­ ան
հի­ման վրա, ին­չը համ­ ա­պա­տաս­խան­ ում է հմտ­ ու­թյուն­ ստուգ­ ող­ ա­կան աշխ­ ատ­ անքն­ եր և կիս­ ամ­ յակ­ ային թես­
նե­րի չա­փոր­ ոշչ­ային ե­րկր­ որդ մակ­ արդ­ ակ­ ին։ Դա հիմն­ ա­ տեր։ Յուր­ աք­ անչ­յուր տես­ ակ­ ի գնահ­ ատմ­ ան արդ­ յունք­
կան­ ում տիպ­ ային խնդ­ իրն­ եր­ ի լուծ­ ում է։ ներ­ ը պետք է ար­տա­հայտվ­ ած լին­ են 1-10 միա­ վ­ ո­րան­ ոց
հա­մակ­ արգ­ ով։ Եվ, այն­ ու­ամ­ են­ այն­ իվ, այդ միա­ ­վոր­նե­
Եր­րորդ տե­սա­կի առ­ աջ­ ադ­րանքն­ երն ստուգ­ ում րի մի մա­սը կլին­ ի ավ­ ել­ի հուս­ ալ­ի, քան մնաց­ ած­ներ­ ը
են սով­ որ­ ածն ին­ քն­ ուր­ ույն կիր­ առ­ ել­ու ուն­ ակ­ ութ­ յուն­ ը, (ա­ղյուս­ ակ 8)։
դժվար խն­դիրն­ եր­ ի լուծ­ ու­մը։ Սա համ­ ա­պա­տասխ­ ան­ ում
է չա­փոր­ ոշչ­ային երր­ որդ մակ­ արդ­ ակ­ ին։ Երբ մենք միա­ ­վո­րում են­ ք գնա­հատ­ման արդ­ յունք­
նե­րը, պետք է ավ­ ել­ի մեծ կշիռ տանք ավ­ ել­ի հուս­ ալ­ի
Չ­ որր­ որդ մակ­ ար­դա­կի ա­ռաջ­ ադ­րանքն­ ե­րը ստու­ միա­ վ­ որն­ եր­ ին, սակ­ այն պետք չէ ան­տես­ ել գնա­հատ­ման
գում են նոր, անծ­ ա­նոթ իր­ ավ­ ի­ճակն­ եր­ ում խնդ­ իրն­ եր­ ի պա­կաս հուս­ ալ­ի տե­սակն­ եր­ ը։ Այս ան­ ե­լու ու­ղին­ ե­րից
լուծ­ ում­ ը, ստեղծ­ ա­գործ­ ա­կան աշխ­ ատ­ անք­ ը։­ մեկ­ ը բարդ մաթ­ եմ­ ատ­ իկ­ ակ­ ան բան­ աձև դուրս բեր­ ելն

Ինչպ­ ե՞ս ե­նք մենք մի­ա­վո­րում ամ­փո­փիչ գնա­
հատ­ման ար­դյունք­ներ­ ը տարվ­ ա վերջ­ ին (ին­ չպ­ ե՞ս են­ ք
հա­նում տար­ եկ­ ան գնա­հա­տա­կան)։­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

68 ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ

Ա­ղյու­սակ 10

Սովորողի միջին գնահատականի հաշվումը

Աշ­ ա­կերտ Գն­ ահ­ ատ­վող Բա­նա­վոր Թեմ­ ա­տիկ ստու­գո­ղա­կան Կի­սա­մյա­կային մի­ա­վորն­ եր
տնային աշ­խա­տանք հար­ցում աշ­խա­տանք­ներ թեստ­ եր միջ­ ին

8, 5 6, 6, 7 6, 8, 5, 7 7, 8
6,5 6,33 6,5 7,5

Սովորողի վերջնական գնահատականի հաշվումը Ա­ղյուս­ ակ 11

Գն­ ա­հատ­վող Բա­նավ­ որ Թեմ­ ատ­ իկ ստու­ Կիս­ ամ­ յակ­ ային Ընդ­ ա­մեն­ ը
գո­ղա­կան աշ­խա­ թեստ­ եր 6,87
տնային աշ­խա­տանք հար­ցում տանքն­ եր «7»

Տե­սակ­ ար­ ար 10% 20% 30% 40%
կշիռ
6,5 x 0,10 6,33 x 0,20 6,5 x 0,30 7,5 x 0,40
Աշ­ ա­կերտ × 0,65 1,27 1,95 3,00

է։ Սակ­ այն նույն ար­դյունք­ ին կար­ ել­ի է հասն­ ել՝ ա­վել­ի տե­սա­կար­ ար կշիռ հաշ­վար­կել­ու գնահ­ ատմ­ ան
պարզ մո­տեց­ ում ցուց­ աբ­ ե­րե­լով։ տարբ­ եր տե­սակն­ եր­ ի հա­մար, մինչև բուն մաթ­ ե­
մա­տիկ­ ա­կան հաշվ­ արկ­նե­րին անց­ նել­ը։
Փուլ 1. Նախ որ­ ո­շե՛ք, թե ի՞նչ տե­սա­կա­րար կշիռ •• Վեր­ջապ­ ես՝ եթ­ ե դա­սա­խո­սը համ­ ար­ ում է, թե
եք տալ­ու յուր­ ա­քան­չյուր տես­ ա­կի գնա­հատմ­ ա­նը, չմո­ յուր­ աք­ ան­չյուր սովորողի ար­դյունք­ ը ճշգր­ իտ
ռան­ ալ­ով, որ թես­տեր­ ի կշիռ­ ը պետք է ա­վել­ի մեծ լին­ ի, կերպ­ ով արտ­ ա­հայ­տում է նրա առ­ աջ­ ադ­ իմ­ ու­
որ­ ովհ­ ետև դրանք ավ­ ել­ի հուս­ ա­լի են (ա­ղյու­սակ 9): թյուն­ ը, ա­պա գնա­հատմ­ ան գոր­ծըն­թացն իր­ ա­
կան­ ացվ­ ել է հաջ­ ող­ ու­թյամբ։
Փուլ 2. Հե­տո յուր­ աք­ անչ­յուր ա­շակ­ երտ­ ի համ­ ար
կազմ­ ե՛ք բո­լոր տես­ ակ­նե­րի գնահ­ ատմ­ ան ցուց­ ակ։ Հաշ­ ­ՁԵ­ՎԱՎ­ ՈՐ­ ՈՂ ԳՆԱՀ­ ԱՏ­ՄԱՆ ՕԳՏ­ ԱԳ­ ՈՐԾ­ ՈՒՄ­ Ը­
վեք միջ­ ին գնահ­ ատ­ ա­կան­նե­րը ին­ չպ­ ես ցույց է տրվ­ ած Ի՞նչ են­ ք հաս­կան­ ում՝ «ձ­ևա­վո­րող գնա­հա­տում» աս­ ե­
(ա­ղյու­սակ 10). լով

Փուլ 3. Հե­տո հաշ­վեք սովորողի վերջն­ ակ­ ան միա­ ­ Ձ­ևավ­ որ­ ող գնահ­ ատ­ ում­ ը գնա­հատմ­ ան ցանկ­ աց­ ած
վո­րը՝ իր­ ար գում­ ա­րե­լով տե­սա­կար­ ար կշ­ռի միջ­ ին թվա­ գործ­ ու­նեո­ ւթ­ յուն է, ո­րը կատ­ արվ­ ում է սո­վո­րե­լու-սով­ ո­
բան­ ակ­ ան­ներ­ ը, և կլոր­ ացրն­ ե­լով ար­տա­հայ­տեք ամ­բողջ րեց­նե­լու ըն­թացք­ ից ա­ռաջ կամ ըն­թացք­ ում՝ ձեռք բե­
թվե­րով (աղ­ յուս­ ակ 11)։ րե­լու համ­ ար տեղ­ եկ­ ութ­ յունն­ եր, որ­ ոնք կար­ ող են օգ­նել
կատ­ ա­րել­ա­գործ­ ել սով­ որ­ ել­ու հետ­ ա­գա ըն­թաց­քը։
Փուլ 4. Վերջ­ ապ­ ես՝ դաս­ ախ­ ոս­ ը կար­ ող է օգտ­ ա­
գործ­ ել իր մասն­ ա­գիտ­ ա­կան փորձ­ ը, ստու­գի՝ ա­րդյոք Ձև­ ավ­ որ­ ող գնա­հատ­ ու­մը ի­րակ­ ան­ ացվ­ ում է սով­ ո­
վերջ­նակ­ ան արդ­ յունք­ ը հա­մապ­ ա­տաս­խա­նո՞ւմ է ա­շա­ րել­ու-սով­ ո­րեցն­ ե­լու ըն­թացքն սկս­ ե­լուց ա­ռաջ կամ այդ
կերտ­ ի ի­րակ­ ան ա­ռա­ջա­դիմ­ ութ­ յան պատ­կե­րին` տար­վա ըն­թացք­ ում։ Սա ամ­փոփ­ իչ գնա­հատմ­ ան հակ­ ա­դիր գնա­
կտրվ­ ած­քով։ Օ­րի­նակ` տարվ­ ա ըն­թացք­ ում ա­նընդհ­ ատ հա­տում է, որ­ ը տեղ­ ի է ուն­ ե­նում սով­ ո­րեց­նել­ու որև­ է փու­
առ­ աջ­ ադ­ իմ­ ող սովորողն ար­ժա­նի է ա­վել­ի բարձր գնա­ լի ավ­ ար­տին։ Գնա­հատ­ ու­մից ստաց­ված տե­ղե­կութ­ յունն
հա­տա­կա­նի, քան նա, ով ծու­լա­ցել է։ օգտ­ ա­գործվ­ ում է ու­սուցչ­ի կամ սո­վո­րող­ ի կող­մից, որ
բարձր­ ացվ­ ի սո­վոր­ ող­ ի ա­ռաջ­ ադ­ իմ­ ութ­ յան մակ­ ար­դակ­ ը։
Ամփ­ ոփ­ ում
•• Այս գործ­ ե­լա­կերպն իր մեջ միա­ վ­ ո­րում է մի Ո՞րն է դա­սախ­ ոս­ ի և ուս­ ան­ ող­ ի դեր­ ը
քան­ ի տե­սա­կի գնահ­ ա­տում­նե­րի միա­ ­վորն­ եր, Ձև­ ավ­ որ­ ող գնահ­ ատ­ ում կատ­ ա­րել­իս դաս­ ախ­ ոսն ու
ո­րոնք իր­ ար հետ ուն­ են տրա­մաբ­ ա­նակ­ ան կապ։
•• Դաս­ ա­խո­սից պա­հանջ­վում է՝ իր մասն­ ա­գի­
տա­կան փոր­ձը գործ­ ի դնել հա­մա­պա­տաս­խան

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ 69

Ա­ղյուս­ ակ 12

Ձ­ևավ­ որ­ ող գնահ­ ատմ­ ան համ­ ար օգտ­ ա­գործվ­ ող ո­րոշ հնարքն­ եր

Հայ­տո­րո­շիչ թես­տեր Այն թես­տերն են, ո­րոնք հանձն­ ար­ արվ­ ում են ու­սուցմ­ ան փու­լի սկզ­բում կամ ընթ­ աց­
քում՝ ո­րոշ­ ե­լու համ­ ար, թե ար­ դյոք ա­շա­կերտն ու­նի՞ ան­հրա­ժեշտ հմ­տու­թյունն­ եր հա­
ջոր­դող նյութ­ ը յուր­ աց­նե­լու հա­մար։ Օ­րի­նակ՝ նախ­քան բուն նյութ­ ին ան­ցնել­ը դաս­ ա­
խո­սը կար­ ող է օգ­տա­գործ­ ել հայ­տո­րո­շիչ թեստ՝ պար­զե­լու հա­մար, թե ա­րդյոք բոլ­ո՞րն
են յուր­ ացր­ ել հիմն­ ա­կան հասկ­ ա­ցութ­ յունն­ ե­րը։

Բան­ ա­վոր հար­ցում Սա նման է դաս­ ար­ ա­նում ա­վան­դա­բար կա­տար­վող հարց­մա­նը, սա­կայն ձևավ­ ո­րող
գնա­հատմ­ ան դեպք­ ում տր­վում են ա­վե­լի շատ բաց հար­ցեր, ո­րոնց հնար­ ա­վոր չէ մի­
ան­շա­նակ պատ­ ասխ­ ան տալ, քան փակ հար­ցեր, ո­րոնք մի­այն մեկ ճիշտ պատ­ աս­
խան ու­նեն։ Դաս­ ա­խոս­ներն ու ուս­ ան­ ող­նե­րը մի­աս­ ին գնահ­ ա­տում են պա­տաս­խան­
նե­րի որ­ ակ­ ը և այդ ըն­թաց­քում շար­ ուն­ ա­կում սով­ որ­ ել:

Ինքն­ ագն­ ա­հա­տում Սով­ որ­ ող­նե­րին հնա­րա­վոր­ ութ­ յուն է տր­վում գնա­հա­տե­լու սեփ­ ա­կան աշ­խա­տանք­ ը՝
օգտ­ ա­գործ­ ել­ով դա­սախ­ ո­սի կող­մից ներկ­ ա­յաց­ված չափ­ ա­նիշն­ ե­րը։ Սով­ որ­ ողը սկս­ ում
է դա­տո­ղութ­ յունն­ եր ան­ ել իր աշ­խա­տան­քի բա­վա­րար կամ ան­բավ­ ա­րար վի­ճա­կի մա­
սին։ Դա­սախ­ ո­սի օգն­ ութ­ յամբ կամ ա­ռանց օգ­նութ­ յան՝ ա­շակ­ երտն սկս­ ում է պար­զել,
թե իր աշ­խա­տան­քում ինչ­ի՞ շուջ պետք է ա­վե­լի շատ աշ­խատ­ ել։

Ա­շա­կերտն­ ե­րը խրա­խուսվ­ ում են լսե­լու ի­րար պա­տաս­խան­ներ­ ը և նկա­տա­ռումն­ երն
Փոխ­ ա­դարձ գնա­հա­տում ու ա­ռաջ­ ար­կութ­ յունն­ եր հայտ­նել։ Այս նպա­տա­կով պա­հանջ­վում է դրա­կան փո­խօգ­

նութ­ յան մի­ջավայր։

Թեստ­ ի արդ­ յունք­ներ­ ի Սով­ որ­ ողն­ ե­րին առ­ ա­ջարկ­վում է վեր­լուծ­ ել ի­րենց գրած թեստ­ ի ար­դյունքն­ եր­ ը և վեր
վեր­լու­ծութ­ յուն հան­ ել իր­ ենց ուժ­ եղ և թույլ կող­մե­րը։ Այս թես­տից ստաց­ված տե­ղե­կութ­ յունն­ երն օգ­
տա­գործվ­ ում են հաջ­ որդ թեստ­ ում ա­վե­լի լավ ար­դյունքն­ ե­րի հաս­նե­լու համ­ ար։

Սով­ ո­րո­ղի կող­մից կազ­ Թեմ­ այի ու­սուցմ­ ան ըն­թաց­քում ա­շակ­ երտ­նե­րին ա­ռա­ջարկ­վում է կազ­մել թեստ­ եր
մած թեստ ին­ չպ­ ես իր­ ենց, այն­պես է­լ՝ դա­սընկ­ երն­ ե­րի համ­ ար։ Թեստ կազ­մել­ու և գնա­հատ­ման
չափ­ ա­նիշն­ եր մշակ­ ե­լու գործ­ ըն­թա­ցը նպաս­տում է նյութն ավ­ ե­լի լավ յուր­ աց­նե­լուն։

ուս­ ան­ ո­ղը գնա­հատ­ման ընթ­ աց­քում գործ­ ըն­կերն­ եր են­ ։ Ձևավ­ որ­ ող գնա­հատմ­ ան արդ­ յունքն­ եր­ ը չի կա­րե­լի ներ­
Հնար­ ավ­ որ է, որ դաս­ ախ­ ոսն իր­ ակ­ ան­ ացն­ ի գնահ­ ատ­ ու­ կայ­ացն­ ել ամփ­ ոփ­ իչ գնահ­ ատմ­ ան համ­ ար նա­խա­տես­
մը, սակ­ այն շատ կար­ևոր է ուս­ ա­նող­ ին ըն­ դգ­ րկել այդ ված1-10 մի­ավ­ որ­ ան­ ոց սանդղ­ ա­կով։
գործ­ ըն­թաց­ ի մեջ, ինչ­ը կստ­ իպ­ ի նրան մտած­ ել ար­դյունք­
նե­րի և դրանք իր կատ­ ա­րել­ագ­ ործմ­ ան ճա­նապ­ ար­ Ձև­ ա­վո­րող գնա­հատ­ման ար­դյունքն­ ե­րի մա­սին
հին օգտ­ ա­գործ­ ել­ու մաս­ ին։ Եվ վերջ­ ա­պես՝ աշ­ ակ­ երտ­ ը տե­ղեկ­ ութ­ յունն­ եր­ ը պետք է լին­ են այնպ­ իս­ ի տես­քով, որ
պետք է սով­ որ­ ի գնահ­ ատ­ ել իր սեփ­ ա­կան գործ­ ու­նեո­ ւ­ դրան­ցից կար­ ո­ղա­նան օգ­ տ­վել դաս­ ախ­ ոսն­ երն ու ու­
թյուն­ ը, այս­ ինքն՝ կատ­ ա­րել ի­նք­նագն­ ա­հա­տում։ սա­նողն­ ե­րը, ուս­ ուց­ իչն­ երն ու ա­շակ­ երտն­ եր­ ը և պետք է
անպ­ այ­ման բաց­ ա­հայտ­ են ուս­ ուցմ­ ան հայտն­ ի ուժ­ եղ և
Ի՞նչ հնարքն­ եր կա­րել­ի է օգտ­ ա­գործ­ ել ձևավ­ որ­ ող գնա­ թույլ կողմ­ երն ու օգն­ են սով­ որ­ եց­նել­ու և/­կամ սով­ որ­ ել­ու
հատ­ման համ­ ար ընթ­ ացք­ ը փոխ­ ել­ուն։ Ահ­ ա՛ մեկ օր­ ին­ ակ. Ուս­ ուց­ իչ­ը դա­
սար­ ան­ ի ա­շակ­ երտն­ եր­ ին սով­ որ­ եց­նում է, թե ի­նչպ­ ե՛ս
Կար­ ե­լի է օգտ­ ա­գործ­ ել շատ բազ­մա­զան հնարքն­ եր, հաշ­վել քառ­ ակ­ ուս­ ու և ու­ղղ­ անկ­ յան մա­կեր­ եսն­ ե­րը, և
սակ­ այն դրանց­ ից յուր­ աք­ անչ­յուր­ ը պետք է ծառ­ այի միև­ պատ­րաստվ­ ում է սով­ որ­ եցն­ ել, թե ին­ չպ­ ե՛ս են հաշվ­ ում
նույն նպատ­ ա­կին՝ ձեռք բեր­ ել այն տեղ­ եկ­ ութ­ յունն­ ե­րը, ե­ռակ­ յան մակ­ եր­ ես­ ը։ Սակ­ այն մինչ այդ նա լսար­ ա­նին
որ­ ոնք կօգն­ են ուս­ ան­ ողն­ եր­ ին բար­ ել­ավ­ ել, ավ­ ե­լի ար­ տա­լիս է 10 հարց­ ից բաղկ­ աց­ ած մի հայտ­ որ­ ոշ­ իչ թեստ։
դյուն­ ավ­ ետ դարձն­ ել իր­ ենց սով­ ո­րե­լու ըն­թացք­ ը։ Աղ­ յու­ Հայ­տոր­ ոշ­ իչ են այն թեստ­ երը, որ­ ոնք հանձ­նար­ արվ­ ում
սակ 12-ու­մ առ­ աջ­ արկ­վում են որ­ ոշ հնարն­ եր։ են ուս­ ուցմ­ ան փուլ­ի սկզբ­ ում կամ ընթ­ ացք­ ում՝ ո­րո­շե­
լու համ­ ար, թե ար­ դյոք աշ­ ակ­ երտն ու­նի՞ անհ­ րա­ժեշտ
Ինչպ­ ե՞ս են­ ք օգտ­ ա­գործ­ ում ձևա­վոր­ ող գնահ­ ատ­ման հմ­տութ­ յունն­ եր՝ հաջ­ որդ­ ող նյութ­ ը յուր­ ացն­ ել­ու համ­ ար։
ար­դյունք­ներ­ ը Հայ­տոր­ ոշ­ իչ թեստ­ ում 5 հարց­ ը նվիրվ­ ած է քա­ռա­կուս­ ու
մակ­ եր­ ես­ ին, մյուս 5-ը՝ ու­ղղ­ անկ­ յան մակ­ եր­ ես­ ին։ Ա­շա­
Ք­ ա­նի որ ձևա­վոր­ ող գնահ­ ատ­ ու­մը սո­վոր­ եցն­ ե­լու կերտն­ ե­րի մեծ մաս­ ը 8, 9 և 10 հար­ցին ճիշտ է պա­տաս­
և սո­վո­րել­ու գործ­ ընթ­ աց­ ի անբ­ աժ­ ա­նել­ի մասն է, ո­ւս­ խա­նում։ Ուս­ ուց­ իչ­ը որ­ ոշ­ ում է, որ նրանք յու­րացր­ ել են
տի արդ­ յունքն­ եր­ ի հրապ­ ա­րակմ­ ան կա­րիք այստ­ եղ չկա։

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

70 ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ

հիմն­ ակ­ ան հասկ­ աց­ ու­թյուն­ ը և պատ­րաստ են շար­ ուն­ ա­ խան­ներ։ Ուս­ ուց­ ի­չը որ­ ո­շում է, որ սրանք չեն հաս­կաց­ ել
կել­ու։ Որ­ ոշ աշ­ ակ­ երտ­ներ ընդ­ ա­մե­նը 6 կամ 7 ճիշտ պա­ նյութ­ ը, և օգ­տա­գործ­ ե­լով մեկ այլ մոտ­ ե­ցում նոր­ ից է բա­
տասխ­ ան ուն­ են։ Ուս­ ուց­ իչ­ը որ­ ո­շում է, որ սրանք կար­ իք ցատ­րում նրանց, որ իր­ ենց էլ օգն­ ի հասն­ ել­ու յուր­ ացմ­ ան
ուն­ են մի քիչ էլ պա­րա­պե­լու, և նրանց հա­մար նշա­նա­ ավ­ ել­ի բարձր աստ­ իճ­ ան­ ի։
կում բուժ­ իչ աշ­խատ­ անք­ներ, որ­պես­զի հաս­նեն յուր­ աց­
ման բարձր մակ­ արդ­ ակ­ ի։­ ­Սիր­ ել­ի ուս­ ուց­ իչն­ ե՛ր և դա­սախ­ ոսն­ ե՛ր Ձեր իմ­ աստ­ ու­
թյուն­ ը՝ Ձեր գնահ­ ատ­ ա­կան­նե­րում է։­
Երկ­ ու ա­շա­կերտ ու­նեն 5-ից էլ քիչ ճիշտ պա­տաս­

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ կա, կեն­սաբ­ ան­ ութ­ յուն).- Անտ­ ա­րես.- 2009։
4. Միջ­ ազգ­ ային խորհրդ­ ատ­ ուն­ ե­րի կողմ­ ից տրա­մադր­ված նյու­թեր։
1. Հանր­ ակրթ­ ութ­ յան պետ­ ա­կան կրթ­ ակ­ արգ։ Միջ­նակ­ արգ կրթ­ ութ­ յան պե­տա­ 5. Official SQA Past papers 1999-2003 with ansvers, Standart Grade-General
կան չափ­ ո­րո­շիչ.- Երև­ ան.- Ան­տա­րես.-2004։
Gemistry.- Scotland’s leading educational publishers.
2. Սով­ որ­ ողն­ եր­ ի գնահ­ ատմ­ ան հայեց­ ակ­ արգ (հաստ­ ատ­ված ՀՀ կա­ռավ­ ար­ ու­ 6. Воронов В.В. Педагогика школы в двух словах. М., 2002։
թյան 2005 թ. ապ­րիլ­ի 14-ի դ14 արձ­ ա­նագ­րային որ­ ոշմ­ ամբ)։

3. Ընթ­ աց­ իկ գնահ­ ատ­ման մեթ­ ոդ­ աբ­ ան­ ութ­ յուն (մաթ­ եմ­ ատ­ իկ­ ա, քի­միա­ , ֆի­զի­

SUMMARY

ASSESSMENT AS ONE OF THE FUNDAMENTAL AND COMPLICATED ISSUES OF DIDACTICS

Sahakyan L.A.

Yerevan State Medical University after Mkhitar Heratsi, Department of Organic Chemistry

Global changes taking place in the sphere of public education, proved didactics will collapse if not based on the fairest methods
improvement of education quality, promotion of each learner’s of pedagogical diagnostics, and if the teacher doesn’t use means
educational process as well as the necessity of its continuing de- which provide exact and complete information about the knowl-
velopment determine the evaluation policy and implementation of edge level and the quality of educational procedure. Such means
a new system of assessment. are considered to be the didactic test.

The assessment of learners’ knowledge is still in a great ex- Nowadays the evaluation types go as follows։
tent formal and subjective. Current grading system doesn’t pro- ••Oral inquiry,
vide thoroughly differentiated evaluation, as well as it doesn’t ••Written tests։ both thematic and term ones,
provide an opportunity to reveal and consider the great variety of ••Evaluated home assignments,
learners’ knowledge, abilities and skills. ••Practical and laboratory assignments.
Only the thematic and term evaluation test type is used in our
Hence, a question arises։ “How to organize the control?”, University. The other types listed above aren’t implemented yet
“What will enable the instructor to conduct the educational pro- which in our opinion has a negative influence on the educational
cess, to improve learners’ knowledge, determine the real level process quality.
of syllabus comprehension, as well as completely exclude the The main target of evaluation is to check the learner’s knowl-
subjective approach especially when evaluating learners’ final edge, ability and skill levels, personal traits, and based on it, to
knowledge at the end of the term/academic year?”. improve educational process and to control the education quality
as well.
Knowledge evaluation is a process directed to check learner’s Assessment also promotes the learner’s self-assertion and
individual comprehension level and is one of the fundamental self-development.
and complicated issues of didactics; the millstone of pedagogical Evaluation objective supposes targeted application of evalua-
criteria. To evaluate and check the progress in the educational tion results. Putting other way, it tells us how the results should be
process, the following issues have to be analyzed։ interpreted and what decisions should be made based on them.
There are two main types of assessment։ summarizing as-
••What is to be evaluated? sessment and formative assessment.
••Which are the criteria, indices, scales and evaluation units? ••Evaluation of already learned material represents the aca-
••Which are the evaluation tools?
All these concepts aren’t that much analyzed in didactics, es- demic progress goes as the SUMMARIZING one;
pecially in the local area, as the evaluation of learners’ achieve- ••Assessment for learning, to promote further progress is the
ments has been conducted by the teacher or instructor so far.
Every assistant, examining learners decides to what extent the formative one.
student’s knowledge corresponds to the program requirements, Summarizing evaluation aims at marking the student’s prog-
by means the criteria approved by the subject methodology but ress within a certain period of time, registering as well as an-
at the same time carrying the features of subjective approach. nouncing the current level of academic progress.
Yet in the 21st century didactics tries to manage the educa- Formative evaluation aims at checking student’s comprehen-
tional process in all its stages։ from the development of its con- sion level within a certain period of time to gain information how
tent and goals up to result control. Therefore objective control to improve learners’ comprehension of the material.
methods are intensively being searched. Current, scientifically

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ 71

Summarizing evaluation is sometimes considered to be the Master’s Degree.
“evaluation of the already learned material”. Whenever we evaluate we are to ask ourselves։ “Why do I

In contrast to it, formative assessment is called “assessment evaluate?”, “What am I to do with the results?” This is important
of mastering”. In the frames of these two types we can define because different goals should be realized by means of different
more detailed goals sometimes evaluation can have more than types of assessment.
one objectives. For instance, state exams are to certify the stu-
dent’s progress upon the completion of Bachelor’s Degree, as Dear teachers and assistants! Remember, your wisdom lies
well as the students’ selection among those applying for the in your grades.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

72 ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ

­ՇԱ­ՐՈՒՆ­ ԱԿ­ Ա­ԿԱՆ ԲԺՇ­ԿԱԿ­ ԱՆ ԿՐԹ­ ՈՒԹ­ ՅԱՆ ԿՐԵԴ­ ԻՏ­ ԱՎ­ ՈՐ­ ՈՒՄ­ Ը
ԵՎ­ՐՈՊ­ ԱՅ­ ՈՒՄ։ ՆԵՐԿ­ Ա ՎԻ­ՃԱԿ­ Ը, ԱՌԿ­ Ա ԽՆԴ­ ԻՐՆ­ Ե­ՐԸ ԵՎ ԶԱՐ­
ԳԱՑՄ­ ԱՆ ՀԵՌ­ ԱՆԿ­ ԱՐՆ­ Ե­ՐԸ­

Վար­ ոս­ յան­Ա.Ֆ.
ԵՊԲՀ, Ա­նեսթ­ եզ­ ի­ո­լոգ­ իա­ յի և ին­տեն­սիվ թե­րապ­ իա­ յի ամբ­ ի­ոն

Բ­ ա­նալ­ի բա­ռեր՝ ան­ եսթ­ եզ­ իո­ ­լոգ­ ի­ա, ինտ­ ենս­ իվ թեր­ ա­ քակ­ ան, տնտ­ ե­սա­կան և ֆի­նանս­ ա­կան խնդիր­նե­րի լու­
պի­ա, շա­րուն­ ակ­ ա­կան բժշկ­ ա­կան կրթ­ ութ­ յուն, կրե­դի­տա­ ծումն իր­ ակ­ ա­նաց­վում է բա­վա­կան հա­մա­հունչ կերպ­ ով,
վոր­ ում այ­նո­ւամ­ ե­նայն­ իվ, առ­ ող­ջապ­ ա­հութ­ յան կազմ­ ա­կերպմ­ ան
և բժշկ­ ա­կան ծա­ռայ­ութ­ յունն­ ե­րի մա­տուց­ման ասպ­ ա­րե­
­Շար­ ու­նակ­ ա­կան բժշկ­ ա­կան կրթ­ ու­թյու­նը (ՇԲԿ) բժշ­ զում յուր­ աք­ ան­չյուր եր­կիր խնդ­ իր­ներ­ ը լուծ­ ում է յու­րո­վի։
կակ­ ան կր­թու­թյան կար­ևոր և ա­մե­նաերկ­ ար­ ատև փուլն Այս երև­ ույ­թի մաս­նա­վոր արտ­ ահ­ այտ­ ութ­ յուն­նե­րից մեկն
է։ Շատ դժ­վար է, եթ­ ե ոչ անհ­ նար, ո­րո­շակ­ ի ճշգրտու­ էլ այն է, որ ՇԲԿ հա­մա­կար­գեր­ ը տարբ­ երվ­ ում են ի­նչպ­ ես
թյամբ հաստ­ ատ­ ել, թե բժշ­կա­կան կրթ­ ութ­ յան զար­գաց­ տարբ­ եր եր­ կր­նե­րի, այն­պես էլ տարբ­ եր մասն­ ագ­ ի­տու­
ման երկ­ ար­ ատև պատմ­ ութ­ յան մեջ եր­ բ է ՇԲԿ-ն առ­ անձ­ թյունն­ ե­րի միջև, և երբ­ եմն նույ­նիսկ նույն ե­րկր­ ի ներս­ ում,
նա­ցել և հաստ­ ատ­վել որ­պես կրթ­ ութ­ յան առ­ ան­ձին փուլ ո­րը լուրջ խնդ­ իրն­ եր է ա­ռաջ­ ադր­ ում այս ասպ­ ար­ ե­զում
կամ երև­ ույթ հա­մալս­ ա­րա­նա­կան և հետդ­ իպլ­ո­մային ներ­դաշն­ ա­կեցմ­ ան խնդ­րով զբաղ­վող մասն­ ագ­ ետ­նե­րին։
փուլ­ե­րի հետ մեկտ­ եղ։ ՇԲԿ գա­ղափ­ արն ա­նուղղ­ ա­կիո­ ­
րեն ար­տահ­ այտ­ված է ե­ղել նույն­ իսկ դեռևս Հի­պոկ­րա­տի ՇԲԿ ներդ­ աշն­ ա­կեց­ման գաղ­ ափ­ արն ա­ռաջ­ ին հեր­
ժա­մա­նակն­ եր­ ում, եր­ բ բժիշկն­ եր­ ը կրթ­ ութ­ յուն ստան­ ալ­իս թին են­թադ­րում է նրա ծրագր­ ի և մե­թոդն­ ե­րի մշա­կում,
խոս­տա­նում էի­ ն մշտ­ ա­պես թարմ պահ­ ել ի­րենց գիտ­ ել­իք­ զար­գաց­ ում և մա­տու­ցում` տարբ­ եր կրթ­ ակ­ ան հա­մա­
նե­րը և հմտ­ ութ­ յունն­ եր­ ը [1]։ կարգ­ եր­ ում նույն նպա­տակն­ եր­ ի և մո­տեց­ ում­ներ­ ի հիմ­ ան
վրա։ ՇԲԿ տարբ­ եր համ­ ա­կարգ­ ե­րի ներդ­ աշ­նա­կեցմ­ ան
ՇԲԿ ներ­դաշն­ ա­կեց­ման անհ­ րա­ժեշտ­ ու­թյուն­ ը և համ­ ատ­ ե­ղե­լիո­ ւթ­ յան ապ­ ա­հովմ­ ան կար­ևոր եղ­ ա­նակ­
Եվր­ ո­պա­յում ներ­ ից մեկ­ ը նրա տարբ­ եր տար­րե­րի կրեդ­ ի­տավ­ ո­րումն է
միա­ սն­ ակ­ ան համ­ ակ­ ար­գի միջ­ ոց­ ով։ Կրեդ­ իտ­նե­րի ձեռք­
ՇԲԿ ներդ­ աշն­ ակ­ ե­ցում­ ը տարբ­ եր ե­րկր­ներ­ ի միջև, բե­րում­ ը կամ շնոր­հու­մը ՇԲԿ որ­ևէ տես­ ա­կի (դա­սըն­թաց,
նույն­ իսկ մեկ եր­ կր­ ի ներս­ ում կամ տարբ­ եր բժշկ­ ակ­ ան գի­տա­ժո­ղով և այլն) մաս­նակց­ ել­ու հա­մար ծա­ռա­յում
մաս­նա­գի­տու­թյուն­ներ­ ի միջև, բժշկ­ ակ­ ան կրթ­ ութ­ յան է նախ որ­պես այդ մաս­նակց­ ու­թյան փաս­տաթղթ­ ային
ներ­կայիս ա­մեն­ ակ­ ար­ևոր խնդ­ իրն­ ե­րից է։ Նրա կար­ևո­ ա­պաց­ ույց, ապ­ ա նաև հնա­րա­վոր­ ու­թյուն է տա­լիս քա­
րու­թյունն ու ար­դիա­ ­կա­նու­թյու­նը հատ­կա­պես ը­նդգ­ ծված նա­կա­պես գնահ­ ա­տել, համ­ ադ­րել և համ­ եմ­ ա­տել գոր­ծու­
են Եվր­ ո­պա­յում, ո­րոնք այս քա­ղաք­ ակ­ ան և տնտե­սաաշ­ նե­ութ­ յան այս ո­լորտ­ ը [2]։
խարհ­ ագ­րակ­ ան ոչ միա­ ­տարր համ­ ակ­ արգ­ ում պայմ­ ա­
նա­վոր­ված են մի շարք գոր­ծոն­նե­րով։ Առ­ աջ­ ին հերթ­ ին Ս­ ակ­ այն մինչև Եվր­ ո­պա­յում ՇԲԿ կրե­դի­տավ­ որ­
ներ­դաշ­նակ­ եցմ­ ան ան­հրա­ժեշտ­ ու­թյու­նը եվր­ ո­պակ­ ան ման համ­ ա­կար­գի վերլ­ու­ծու­թյուն­ ը, հարկ է ներ­կայ­ացն­ ել
հաս­ ար­ ակ­ ութ­ յան և տն­տես­ ու­թյան բո­լոր ո­լորտ­ներ­ ում ժամ­ ան­ ա­կակ­ ից ՇԲԿ ո­րոշ աստ­ իճ­ ա­նա­բար ըն­ դ­գծ­վող
պայ­մա­նավ­ որվ­ ած է տարբ­ եր տես­ ակ­ ի ծառ­ ա­յու­թյուն­ առ­ անձն­ ահ­ ատ­կու­թյուն­ներ­ ը և զար­գացմ­ ան հիմն­ ա­կան
ներ­ ի, ֆին­ անս­ ակ­ ան մի­ջոց­ներ­ ի, արտ­ ադր­ անք­ ի և աշ­ միտ­ ումն­ ե­րը, որ­ ոնք արտ­ ահ­ այտ­վում են հետև­ յալ դրույթ­
խատ­ ուժ­ ի ա­զատ տեղ­ աշ­ար­ժով հետզ­հե­տե ը­նդլ­այն­վող նե­րով`
Եվ­րո­պա­յում, որ­ ը հանգ­ եց­նում է բազմ­ ա­թիվ խնդ­ իր­ներ­ ի՝
նրա կազմ­ ում ըն­ դգ­ րկվ­ ած տարբ­ եր համ­ ակ­ արգ­ ե­րի ան­ •• ՇԲԿ հիմ­նակ­ ան նպա­տակն է թարմ­ ացն­ ել գործ­
հա­մա­տե­ղել­ի­ու­թյան հետ­ևանք­ ով։ Բնա­կա­նաբ­ ար այս նա­կան բժիշկն­ եր­ ի տես­ ակ­ ան գի­տե­լիք­ներ­ ը և
խն­դիրն­ եր­ ը չեն կար­ ող շրջ­ ան­ցել նաև գործ­ ու­նե­ու­թյան պատ­շաճ մա­կարդ­ ակ­ ի վրա պահ­ ել գործ­նակ­ ան
այն­պիս­ ի կար­ևո­րա­գույն ո­լորտ, ին­ չպ­ իս­ ին ա­ռող­ջապ­ ա­ հմտ­ ութ­ յուն­ներն ու մաս­նագ­ իտ­ ակ­ ան ուն­ ա­կու­
հու­թյունն է, որ­տեղ ներ­դաշն­ ակ­ եցմ­ ան ան­հրա­ժեշտ­ ու­ թյուն­ներ­ ը,
թյուն­ ը մաս­նա­վո­րապ­ ես պայ­մա­նա­վորվ­ ած է բժիշկ­նե­րի,
հիվ­ անդն­ եր­ ի և բժշկ­ ա­կան ու­սա­նող­ներ­ ի ազ­ ատ տեղ­ ա­ •• ՇԲԿ նպա­տա­կի տես­ ան­կյուն­ ից շեշտն աստ­ իճ­ ա­
շարժ­ ով։ Չնայ­ած այն հանգ­ ամ­ ան­քին, որ ներ­կայ­ումս նաբ­ ար գիտ­ ել­իք­ներ­ ի պարզ թարմ­ աց­ ու­մից տե­
Եվր­ ոպ­ ակ­ ան միո­ ւթ­ յան ան­դամ ե­րկրն­ ե­րում շատ քաղ­ ա­ ղա­փոխվ­ ում է բժիշկ­ներ­ ի մաս­նա­գի­տա­կան գոր­
ծու­նեո­ ւթ­ յան բար­ ե­լավմ­ ան վրա,

•• ջ­ անք­ եր­ ը գնալ­ով ավ­ ել­ի են խո­րան­ ում տար­բեր
ե­րկրն­ ե­րում ՇԲԿ ծրագր­ եր­ ի փո­խա­դարձ ճան­ աչ­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ 73

Ա­ղյու­սակ 1

ԲՄԵՄ ան­դամ եր­ կրն­ երն ըս­ տ անդ­ ամ­ ութ­ յան կար­գա­վի­ճա­կի

Անդ­ ա­մութ­ յան տե­սա­կը Երկր­ներ­ ը
Լի­ի­րավ
Թղ­թա­կից Ավստր­ իա­ , Բել­գիա­ , Բուլղ­ ա­րի­ա, Գեր­մա­նի­ա, Դա­նի­ա, Էս­տո­նի­ա, Իռ­լան­դիա­ ,
Իս­լանդ­ իա­ , Իս­պա­նի­ա, Ի­տա­լիա­ , Լատ­վի­ա, Լե­հաս­տան, Լիտ­վա, Լյուք­սեմբ­ ուրգ,
Կիպր­ ոս, Հայ­աս­տան, Հու­նաս­տան, Հուն­գա­րի­ա, Մալ­թա, Մեծ Բրի­տա­նիա­ ,
Նի­դեռ­լանդն­ եր, Նորվ­ ե­գիա­ , Շվե­դիա­ , Շվեյ­ցա­րի­ա, Պոր­տու­գա­լիա­ , Չե­խի­ա,
Ռում­ ին­ ի­ա, Սլո­վակ­ ի­ա, Սլո­վե­նի­ա, Ֆին­լան­դիա­ , Ֆրան­սի­ա

Ադրբ­ ե­ջան, Թուր­քի­ա, Իս­րայել, Խոր­վա­թի­ա, Վրաս­տան

ման և նրանց հա­մա­տե­ղե­լիո­ ւթ­ յան ա­պահ­ ովմ­ ան ներ­կա­յաց­ված են այս մի­ու­թյան բո­լոր ան­դամ ե­րկրն­ երն
ո­ւղղ­ ու­թյամբ, ը­ստ իր­ ենց կարգ­ ա­վիճ­ ա­կի։­
•• ՇԲԿ ծրագր­ եր­ ը մշակ­վում և զար­գացվ­ ում են
ըս­ տ առ­կա և սպասվ­ ել­իք կա­րիք­ներ­ ի, Կազ­մա­կեր­պութ­ յան մեջ ներ­կայ­աց­ված է 37 բժշկա­
•• ՇԲԿ ծրագ­րերն աստ­ իճ­ ան­ աբ­ ար մո­տեցվ­ ում են կան մաս­նա­գի­տու­թյուն։ Իր գո­յու­թյան անց­ ած ա­վե­լի
բժիշկ­նե­րի աշխ­ ատ­ ատ­ ե­ղեր­ ին, քան հիս­ ուն տար­ վա ընթ­ ացք­ ում այն վեր­ ածվ­ ել է ա­մե­նա­
•• ՇԲԿ ծրագ­րե­րի բո­վանդ­ ա­կութ­ յան վրա որև­ է լիա­ րժ­ եք և ա­մեն­ ան­ եր­կա­յաց­ ուցչ­ա­կան բժշ­կա­կան կազ­
ազդ­ ե­ցու­թյուն չպետք է գործ­ են ֆին­ անս­ ա­կան մա­կերպ­ ութ­ յա­նը Եվր­ ոպ­ ա­յում։ Այս ա­ռում­ ով հարկ է նշել,
օգ­նութ­ յուն ցու­ցաբ­ ե­րող կազ­մա­կեր­պու­թյուն­նե­ որ Հա­յաստ­ ա­նի Հան­րապ­ ետ­ ութ­ յուն­ ը անդ­ ա­մակ­ցեց այս
րը, հատ­կա­պես բժշ­կա­կան ար­դյու­նաբ­ եր­ ութ­ յան կազմ­ ա­կերպ­ ու­թյա­նը լի­իր­ ավ ան­դա­մի կար­գավ­ իճ­ ակ­ ով
ներկ­ ա­յա­ցուց­ իչ­նե­րը։ 2009 թվակ­ ան­ ից Երև­ ան­ ի պետ­ ակ­ ան բժշկ­ ա­կան հա­
մալ­սար­ ան­ ի և Հա­յաստ­ ա­նի բժշկ­ ակ­ ան պալ­ա­տի ակ­տիվ
Բ­ժիշկ մասն­ ագ­ ետն­ ե­րի եվր­ ո­պակ­ ան մի­ութ­ յուն­ ը և ջանք­ եր­ ի շնոր­հիվ։
նրա դե­րը ՇԲԿ-ի զար­գաց­ման գոր­ծում­
Բ­ժիշկ մասն­ ագ­ ետն­ ե­րի եվր­ ո­պա­կան միո­ ւթ­ յան կող­
Եվր­ ո­պա­յում առ­ ողջ­ ա­պա­հութ­ յան և բժշ­կու­թյան մից մշակ­վել է նրա գոր­ծու­նեո­ ւթ­ յան ռազմ­ ա­վա­րութ­ յուն­ ը,
բնա­գա­վառ­ ում տարբ­ եր խն­դիր­ներ­ ի հա­մա­կարգ­ման գա­ որ­ ը ներ­կա­յաց­ված է համ­ ապ­ ատ­ աս­խան փաստ­ աթղ­թում
ղա­փար­ ը բավ­ ակ­ ան հին է։ Այս նպատ­ ա­կով Հռոմ­ ի հայտ­ [4]։ Ուն­ ե­նա­լով խն­դիրն­ ե­րի բա­վա­կան լայն շրջ­ ան­ ակ բժշ­
նի համ­ ա­ձայ­նագր­ ից (որ­ ով հիմք դրվ­ եց Եվր­ ոպ­ ա­կան կու­թյան և առ­ ող­ջապ­ ա­հու­թյան բնագ­ ավ­ առ­ ում, այ­նու­ա­
միո­ ւթ­ յա­նը) ար­դեն մեկ տար­ ի ան­ց՝ 1958 թ. ստեղծ­վեց մեն­ այ­նիվ, այս կազ­մակ­ երպ­ ու­թյան մշ­տակ­ ան ուշ­ադ­րու­
եվ­րոպ­ ա­կան ա­ռողջ­ ա­պա­հու­թյան և բժշկ­ ութ­ յան ասպ­ ա­ թյան կենտ­րո­նում են գտն­վում բժշ­կա­կան կրթ­ ութ­ յան
րե­զում կարև­ որ նշան­ ակ­ ութ­ յուն ու­նեց­ ող մի կազմ­ ակ­ եր­ խն­դիր­ներ­ ը, մաս­նա­վոր­ ա­պես ՇԲԿ-ն և շա­րուն­ ա­կակ­ ան
պութ­ յուն, որ­ ը կոչվ­ ում է Բժիշկ մաս­նագ­ ետն­ ե­րի եվ­րո­ մասն­ ա­գիտ­ ակ­ ան զար­գա­ցում­ ը (ՇՄԶ)։ Իր գործ­ ու­նեո­ ւ­
պակ­ ան միո­ ւ­թյուն՝ ԲՄԵՄ (European Union of Medical թյան տար­բեր փուլ­եր­ ում այն անդ­ րա­դարձ­ ել է բժշկ­ ա­կան
Specialists - UEMS), որ­ ը եվր­ ո­պակ­ ան ամ­ են­ ա­հին բժշկ­ ա­ կր­թութ­ յան աս­պար­ եզ­ ում առկ­ ա կար­ևոր հիմն­ ա­հարց­ ե­
կան կազմ­ ակ­ եր­պութ­ յունն է [3]։ Նրա հիմ­նակ­ ան ա­ռա­քե­ րին, որ­ ոնց ար­տահ­ այ­տութ­ յունն են հան­դի­սան­ ում տար­
լութ­ յունն է շա­րու­նակ­ աբ­ ար պաշտպ­ ան­ ել և զար­գաց­նել բեր տար­ ին­ ե­րին կազ­մա­կեր­պու­թյան կող­մից մշակվ­ ած
Եվ­րո­պայ­ում բժիշկն­ եր­ ի մաս­նագ­ իտ­ ակ­ ան շահ­ ե­րը՝ շեշ­ փաստ­ աթղթ­ եր­ ը, մաս­նավ­ որ­ ապ­ ես՝
տը դնել­ով առ­ ավ­ ե­լա­գույն մաս­նա­գի­տակ­ ան ին­ ք­նու­րույ­
նութ­ յան մի­ջո­ցով հնար­ ա­վոր­ ին չափ բարձր մակ­ ար­դակ­ ի •• Բժշկ­ ա­կան մասն­ ագ­ ետն­ ե­րի կրթ­ ու­թյան վե­րա­բե­
բժշ­կակ­ ան ծա­ռա­յու­թյուն­ներ եվ­րո­պակ­ ան քա­ղա­քա­ցի­ րյալ, 1993թ.,
ներ­ ին ապ­ ա­հո­վել­ու համ­ ար։­
•• ՇԲԿ վեր­ աբ­ եր­ յալ, 1994թ.,
Այս մի­ութ­ յունն ի­րե­նից ներ­կա­յացն­ ում ոչ կա­ռա­վա­
րա­կան կազ­մակ­ երպ­ ու­թյուն, պաշ­տո­նա­պես գրանցվ­ ած •• ՇԲԿ մի­ջազգ­ ային կրե­դիտ­ ա­վոր­ման չափ­ ա­նիշ­
է Բելգ­ ի­այ­ում՝ հա­մաձ­ այն այս ե­րկ­րի օր­ ենսդ­րա­կան կա­ ներ­ ի վեր­ ա­բե­րյալ, 1999թ.,
նոնն­ ե­րի, որ­ ի հետ կապ­ված նրա գրա­սեն­ յակ­ ը գտն­վում
է Բրյուս­ ել­ում։ Կազ­մա­կերպ­ ու­թյունն ուն­ ի 31 լի­իր­ ավ և 5 •• Կրթ­ ա­կան կենտր­ ոն­ներ­ ի այց­ ել­ու­թյան վեր­ ա­բե­
թղ­թակ­ ից անդ­ ամ–­ երկրն­ եր, նրա խորհ­ ուրդ­ ը կազմվ­ ած է րյալ, 1997թ.,
յուր­ աք­ անչ­յուր անդ­ ամ ե­րկր­ ի 2 ներկ­ այ­ա­ցուցչ­ից և նիս­
տեր է գու­մա­րում տար­ ին 2 ան­գամ։ Թիվ 1 ա­ղյուս­ ա­կում •• ՇՄԶ վե­րա­բեր­ յալ Բազ­ ե­լի հայտ­ ա­րա­րա­գիր­ ը,
2001թ.:

Նշ­ված փաս­տաթղ­թե­րից ներկ­ ա խնդ­րի քն­նարկ­ման
տե­սանկ­ յուն­ ից ամ­ են­ ա­կարև­ որ նշան­ ակ­ ու­թյունն ու­նի
1994 թ. ընդ­ ուն­ված ՇԲԿ կա­նո­նադ­րութ­ յու­նը, ո­րում ար­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

74 ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ

Աղ­ յու­սակ 2

Եվր­ ո­պա­կան եր­ կրն­ ե­րի բաշխ­ ումն ըս­ տ ՇԲԿ բնույթ­ ի

ՇԲԿ բնույթ­ ը Երկր­ ի անվ­ ան­ ում­ ը
Պար­տա­դիր
Ավստր­ իա­ , Գեր­ման­ իա­ , Իս­լանդ­ իա­ , Ի­տա­լիա­ , Լեհ­ աստ­ ան, Խոր­վաթ­ իա­ , Հունգ­ ա­րի­ա,
Կա­մավ­ որ Մեծ Բրիտ­ ա­նիա­ , Նի­դեռլ­անդն­ եր, Շվեյց­ ար­ իա­ , Սլո­վեն­ իա­ , Ֆրան­սիա­

Բելգ­ իա­ , Դա­նիա­ , Էս­տո­նիա­ , Իռ­լանդ­ իա­ , Իս­պա­նիա­ , Իս­րայել, Լյուքս­ եմբ­ ուրգ, Կիպր­ ոս,
Հու­նաստ­ ան, Նոր­վեգ­ իա­ , Շվե­դիա­ , Չե­խիա­ , Պոր­տուգ­ ալ­իա­ , Ֆին­լանդ­ իա­

տա­հայտ­ված են ՇԲԿ նպատ­ ա­կը, խնդ­ իրն­ ե­րը, սկզբունք­ ՇԲԿ-ի պարտ­ ադ­ իր կամ կա­մավ­ որ լի­նե­լուց տար­բեր
նե­րը։ Այս փաստ­ աթղ­թում շեշ­տադրվ­ ած է նաև հետ­ևյալ եր­ կր­նե­րում, ան­հրա­ժեշ­տութ­ յուն է զգացվ­ ում տար­բեր
միտք­ ը. «­Շար­ ու­նա­կա­կան բժշկ­ ա­կան կրթ­ ու­թյունն ան­ հա­մակ­ արգ­ եր­ ի հա­մեմ­ ատ­ ու­թյան և համ­ ադրմ­ ան նպա­
հատ բժշկ­ ակ­ ան մաս­նա­գետ­ ի բա­րոյ­ակ­ ան և է­թի­կա­կան տա­կով ապ­ ահ­ ով­ ել նրանց որ­ ոշ­ակ­ ի հա­մա­տե­ղել­իո­ ւթ­ յուն,
պար­տա­կա­նու­թյունն է, սակ­ այն այն պետք է կրի կամ­ ա­ որ­ ը հնար­ ավ­ որ է ի­րակ­ ա­նացն­ ել քա­նա­կա­կան գնահ­ ատ­
վոր բնույթ»։ Այստ­ ե­ղից բխում է, որ ՇԲԿ չու­նեց­ ող մաս­ ման մի­աս­նա­կան հա­մա­կար­գի միջ­ ո­ցով։ Այս նպա­տա­
նագ­ ետ­ ը չպետք է կորցն­ ի իր բժիշկ-մասն­ ա­գե­տի կար­ կով դեռևս 1998 թ. մարտ ամ­սին ԲՄԵՄ կա­ռա­վարմ­ ան
գավ­ ի­ճա­կը, հետ­ևապ­ ես և որ­պես բժիշկ աշ­խատ­ ե­լու խոր­հուրդ­ ը որ­ ոշ­ում կա­յաց­րեց մշակ­ ել նման­ ա­տիպ հա­
իր ի­րավ­ ուն­քը։ Չնայ­ած այս հանգ­ ա­ման­քին՝ բազմ­ աթ­ իվ մակ­ արգ, որ­ ի արդ­ յունք­ ում 1999 թ. հոկ­տեմ­բե­րին Վի­են­
եվ­րո­պա­կան եր­ կրն­ ե­րում բժշ­կակ­ ան կրթ­ ութ­ յան համ­ ար նայ­ում կայ­աց­ ած հան­դիպմ­ ան ընթ­ աց­քում ստեղծվ­ եց և
պատ­ ասխ­ ան­ ատ­ ու համ­ ապ­ ա­տասխ­ ան գեր­ ատ­ ես­չա­կան 2000 թ. հուն­վա­րին սկ­սեց գոր­ծել Շար­ ուն­ ակ­ ա­կան բժշ­
կազմ­ ակ­ եր­պութ­ յունն­ եր­ ի կող­մից ՇԲԿ-ն պաշ­տոն­ ապ­ ես կակ­ ան կրթ­ ութ­ յան կրեդ­ իտ­ ավ­ որ­ման եվ­րո­պակ­ ան խոր­
հա­մարվ­ ում է պար­տա­դիր երև­ ույթ, ի­սկ որ­ ոշ եր­ կր­ներ­ ում, հուրդ­ ը (ՇԲԿ­ԿԵԽ) - European Accreditation Council for
չնայ­ած այն շա­րուն­ ակ­ ում է կրել ոչ պարտ­ ադ­ իր բնույթ, Continuing Medical Education (EACCME) [5], որ­ ի հիմ­նա­
այն­ ո­ւա­մեն­ այն­ իվ ակ­տի­վոր­ են խրախ­ ուս­վում է տար­բեր կան նպատ­ ակն է ՇԲԿ-ի բա­րել­ավ­ ում­ ը և ներդ­ աշ­նա­կե­
ե­ղա­նակ­ներ­ ով։ Թիվ 2 աղ­ յու­սա­կում ներ­կայ­աց­ված են ցու­մը եվ­րո­պակ­ ան բոլ­որ եր­ կր­ներ­ ում, նպաստ­ ել ՇԲԿ-ի
եվ­րո­պա­կան ե­րկր­ներն ըս­ տ ՇԲԿ բնույթ­ ի։­ տարբ­ եր եր­ևույթ­ներ­ ին մասն­ ակց­ ու­թյան շնոր­հիվ ան­հատ
մասն­ ա­գետ­ներ­ ի կողմ­ ից ձեռք բերվ­ ած կրեդ­ իտն­ ե­րի տե­
Եվ­րո­պա­յում նկատվ­ ում է վստ­ ահ միտ­ ում դե­պի ղափ­ ոխ­ ում­ ը և փո­խա­դարձ օգ­տա­գործ­ ում­ ը ի­նչպ­ ես եվ­
պար­տա­դիր ՇԲԿ և ՇՄԶ։ Այս եր­ևույթ­ ը պայմ­ ա­նա­վոր­ ող րո­պակ­ ան տարբ­ եր ե­րկր­նե­րում, այն­պես էլ Եվր­ ո­պայից
ամ­ են­ ա­կար­ևոր գործ­ ոն­նե­րից է մասն­ ա­գետն­ եր­ ի և հի­ դուրս գտն­վող համ­ ան­ման և համ­ ա­տեղ­ ել­ի համ­ ա­կար­
վանդն­ ե­րի ազ­ ատ տե­ղաշ­արժն իր սահմ­ անն­ երն աստ­ ի­ գեր ու­նեց­ ող այլ եր­ կր­ներ­ ում։ Համ­ եմ­ ատ­ ու­թյան կար­գով
ճա­նա­բար ընդ­ արձ­ ակ­ ող Եվր­ ո­պայով և այս հանգ­ ա­մանք­ ի կա­րել­ի նշել, որ Ա­մե­րիկ­ այի Մի­աց­ յալ Նա­հանգ­նե­րում և
հետ պայ­մա­նա­վորվ­ ած ճն­շու­մը տեղ­ ա­կան կա­ռավ­ ա­րու­ Կա­նա­դայ­ում ՇԲԿ կրե­դի­տավ­ որմ­ ան նման­ ա­տիպ հա­մա­
թյուն­ներ­ ի կամ ազգ­ ային այլ կառ­ ույց­ներ­ ի, և հատկ­ ապ­ ես կար­գեր ստեղծ­վել է­ին դեռևս ա­վել­ի քան ե­րեք տասն­ ա­
ա­պահ­ ո­վագ­րակ­ ան ըն­կեր­ ու­թյուն­ներ­ ի կող­մից, քան­ ի որ մյակ ա­ռաջ։
վեր­ջինն­ երս բուժմ­ ան հա­մար ֆին­ ան­սա­կան փոխհ­ ատ­ ու­
ցումն­ ե­րը հիմ­նավ­ որ­ ող ոչ պակ­ աս կարև­ որ պայմ­ ան են ­Շա­րուն­ ա­կակ­ ան բժշկ­ ակ­ ան կր­թութ­ յան կրեդ­ ի­տա­
հա­մար­ ում նաև մաս­նագ­ ետն­ ե­րի բա­վար­ ար կր­թա­կան վոր­ման եվ­րո­պակ­ ան խորհրդ­ ի գործ­ ուն­ ե­ու­թյան հիմ­
մա­կարդ­ ա­կի վեր­ աբ­ ե­րյալ ե­րաշխ­ իք­նե­րը։ Սա­կայն այս նա­կան սկզբ­ ունք­ներ­ ը և խնդ­ իր­նե­րը
առ­ ու­մով հարկ է նշել, որ չնայ­ած եվր­ ոպ­ ակ­ ան ե­րկր­նե­
րում նկատ­վող միտմ­ ա­նը դե­պի պար­տա­դիր ՇԲԿ, այ­նո­ ՇԲԿԿ­ ԵԽ-ն հան­դի­սան­ ում է ԲՄԵՄ-ի բաղկ­ աց­ ուց­ իչ
ւա­մե­նայ­նիվ, բժշկ­ ա­կան կր­թու­թյան կազ­մակ­ եր­պու­մով մաս­ ը և ղեկ­ ավ­ արվ­ ում է վեր­ջի­նիս կա­ռա­վարմ­ ան խորհր­
զբաղ­վող մասն­ ա­գետ­նե­րի կար­ծիք­նե­րը միա­ ն­շա­նակ չեն դի կող­մից։ Հար­ցին խիստ նայե­լով՝ կար­ ե­լի է ա­սել, որ այն
ՇԲԿ պար­տադ­ իր կամ կամ­ ա­վոր լի­նե­լու վեր­ աբ­ ե­րյալ։ ու­ղ­ղա­կիո­ ր­ են չի մատ­ ու­ցում ՇԲԿ կրեդ­ իտ­ ավ­ որ­ման նոր
Կան բազ­մա­թիվ մասն­ ագ­ ետ­ներ, ո­րոնք նախ­ ա­պատվ­ ու­ համ­ ակ­ արգ Եվ­րոպ­ այ­ում, այլ կապ է հաստ­ ատ­ ում առ­ ան­
թյու­նը տալ­իս են կամ­ ավ­ որ շար­ ու­նակ­ ակ­ ան բժշկ­ ա­կան ձին ե­րկր­ներ­ ում ար­դեն գործ­ ող ՇԲԿ կրե­դիտ­ ավ­ որ­ման
կրթ­ ութ­ յան­ ը՝ կար­ծե­լով, որ կամ­ ավ­ որ և խրա­խուս­վող հա­մակ­ արգ­ ե­րի միջև՝ հա­մա­կար­գե­լով նրանց գոր­ծուն­ ե­ու­
բնույթ կրող ՇԲԿ-ն ուն­ ի բազմ­ աթ­ իվ առ­ ա­վել­ութ­ յունն­ եր։ թյուն­ ը և համ­ ապ­ ա­տաս­խան­ եցն­ ել­ով այդ համ­ ա­կարգ­ եր­ ի
Այն­ ու­ամ­ են­ այ­նիվ, այս խն­դիր­ ը հանդ­ ի­սան­ ում է ա­ռան­ձին կող­մից շնորհ­ված կրեդ­ իտն­ եր­ ը կրեդ­ ի­տավ­ որմ­ ան միա­ ս­
հե­տազ­ ոտ­ ութ­ յան և քնն­ արկմ­ ան ա­ռարկ­ ա, և ան­կախ նակ­ ան ձևա­չափ­ ին։ Այսպ­ իս­ ով այս խոր­հուր­դը նպա­տա­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ 75

կամղ­ված չէ փո­խա­րի­նե­լու կրե­դիտ­ ավ­ որմ­ ան ազգ­ ային կրեդ­ իտ­ներ շնոր­հել մաս­նա­կիցն­ ե­րին։ Բաց­ ի
համ­ ակ­ արգ­ ե­րը և կամ դուրս մղել­ու նրանց այս ասպ­ ար­ ե­ դրան­ ից ՇԲԿ ներ­կայ­ումս մատ­ ուցվ­ ում է ոչ մի­
զից, միև­նույն ժա­մա­նակ այն չի փորձ­ ում ստեղ­ծել նաև այն կեն­դա­նի երև­ ույթ­ներ­ ի ձևով (դա­սըն­թացն­ եր
բյուր­ ոկր­ ա­տակ­ ան նոր համ­ ա­կարգ ՇԲԿ-ի ասպ­ ա­րե­զում, և այլն), այլ նաև հեռ­ աուս­ ուց­ման, դաս­ ավ­ անդ­
այլ պարզ­ ապ­ ես առ­ աջ­ ար­կում է նույն հարթ­ ութ­ յան վրա ման նյու­թե­րի էլ­եկտ­րո­նային տար­բե­րակն­ եր­ ով,
բեր­ ել գո­յու­թյուն ու­նե­ցող և գործն­ ա­կա­նում փորձվ­ ած, ամ­սագր­ ե­րով, գր­քեր­ ով և այլն, հետև­ ապ­ ես ՇԲԿ
միևն­ ույն նպա­տակն ուն­ ե­ցող, սա­կայն ի­րար­ ից ո­րոշ­ակ­ ի­ ա­պահ­ ով­ ողն­ ե­րին այս ա­ռում­ ով ևս ան­հրա­ժեշտ
ո­րեն տար­բերվ­ ող հա­մակ­ արգ­ եր­ ը։ է ու­նե­նալ կրեդ­ իտ­ ավ­ որ­ման միա­ սն­ ա­կան հա­
մա­կարգ` նշ­ված նյութ­ եր­ ը հա­մա­պատ­ աս­խան­ ա­
ՇԲԿ­ԿԵԽ-ի գոր­ծու­նե­ութ­ յուն­ ը նպա­տակ ու­նի բա­վա­ բար գնահ­ ատ­ ել­ու և նրանց պի­տան­ ել­ի­ու­թյու­նը
րա­րել հետև­ յալ շահ­ ագր­գիռ սուբյեկտն­ եր­ ի պահ­ անջ­նե­ ՇԲԿ-ի մեջ ա­պաց­ ուց­ ե­լու համ­ ար։
րը, որ­ ոնց­ ից յուր­ աք­ ան­չյուր­ ը յուր­ ո­վի կա­րիք ու­նի բարձ­ Նշվ­ ած խորհր­դի կող­մից ՇԲԿ-ի կոնկ­րետ ի­րադ­ ար­
րոր­ ակ ՇԲԿ-ն իր սե­փակ­ ան շա­հեր­ ի տե­սան­կյու­նից։ ձութ­ յան կրե­դիտ­ ավ­ որմ­ ան գործ­ ընթ­ ացն իր­ ակ­ ա­նացվ­ ում
է հետև­ յալ կերպ։ ՇԲԿ-ի երև­ ույթ­ ի կազ­մա­կերպ­ ի­չը համ­ ա­
1. Կ­րե­դի­տավ­ որ­ման ազ­գային կազմ­ ակ­ երպ­ ութ­ յուն­ պա­տասխ­ ան կերպ­ ով դիմ­ ում է խորհր­դին՝ ներ­կա­յաց­նե­
ներ կամ ազ­գային բժշ­կակ­ ան միո­ ւ­թյունն­ եր, լով այդ եր­ևույթ­ ի կրե­դիտ­ ա­վորմ­ ան հա­մար ան­հրաժ­ եշտ
որ­ ոնք շա­հագրգռվ­ ած են բարձր մակ­ արդ­ ակ­ ի մանր­ ա­մասն­ եր­ ը տվյալ եր­ևույ­թի տե­ղի ուն­ են­ ա­լուց առ­ ն­
գի­տել­իք­ներ­ ով օժ­ տ­ված մասն­ ա­գետ­ներ ու­նե­նա­ վազն 3 ամ­ իս առ­ աջ։ Ներ­կայ­ումս այս գոր­ծընթ­ ացն ի­րա­
լու մեջ, ո­րի պայ­մանն­ ե­րից մեկն այդ մասն­ ա­գետ­ կա­նաց­վում է առ­ցանց ե­ղա­նա­կով ՇԲԿ­ԿԵԽ-ի ին­տերն­ ե­
ներ­ ի մաս­նակ­ցու­թյունն է բարձ­րոր­ ակ ՇԲԿ-ի տային կայ­քում՝ տե­ղա­կայվ­ ած հետև­ յալ հաս­ցե­ով՝ http։//
դա­սըն­թաց­նե­րին, ո­րոնց որ­ ակն էլ իր հեր­թին www.eaccme.eu։ Եվ­րոպ­ ա­կան կրեդ­ իտ­ ա­վո­րում ստա­նա­
կար­ ող է հաստ­ ատ­վել համ­ ապ­ ա­տաս­խան կրե­ լու պարտ­ ա­դիր պայ­ման է համ­ արվ­ ում այն հանգ­ ամ­ ան­
դի­տային համ­ ակ­ արգ­ ի միջ­ ոց­ ով։ քը, որ տվյալ ՇԲԿ-ի եր­ևույթ­ ը պետք է նախ­ ա­պես կրե­դի­
տա­վոր­ված լի­նի տվյալ եր­ կր­ ի ազ­գային կրեդ­ իտ­ ավ­ ո­րող
2. Բ­ժիշկ­ներ, ով­քեր գնալ­ով ա­վել­ի ու ա­վե­լի են կազմ­ ա­կերպ­ ու­թյան կողմ­ ից։ Դի­մել­ուց հե­տո ՇԲԿ-ի եր­
կար­ իք զգում ձեռք բեր­ ել ՇԲԿ կրեդ­ իտ­ներ բա­ ևույթ­ ը հան­գամ­ ա­նա­լից կեր­պով ուս­ ում­նաս­ իրվ­ ում է
վա­րար­ ե­լու հա­մար ի­նչպ­ ես հա­մապ­ ատ­ աս­խան խորհրդ­ ի համ­ ա­պա­տաս­խան են­թա­կա­ռուց­վածք­նե­րի
գեր­ ատ­ եսչ­ու­թյունն­ եր­ ի կող­մից մշակ­ված չափ­ ա­ կող­մից, ո­րից հե­տո շնորհ­վում են համ­ ա­պատ­ աս­խան
նիշ­նե­րը, այնպ­ ես էլ գոր­ծատ­ ուն­ եր­ ի պահ­ անջ­ թվով կրեդ­ իտ­ներ՝ ը­ստ խորհր­դի կող­մից մշակ­ված չա­
նե­րը մաս­նա­գետն­ եր­ ի կրթ­ ութ­ յան նկատմ­ ամբ։ փա­նիշ­ներ­ ի, որ­ ոնք ներկ­ ա­յացվ­ ած են ՇԲԿԿ­ ԵԽ-ի D9908
Հաշ­վի առն­ ել­ով ՇԲԿ կրե­դիտ­ներ շնոր­հող բազ­ փաստ­ աթղթ­ ում [7]։ Շնորհ­ված կրե­դիտն­ եր­ ի չա­փը ո­րոշ­
մա­թիվ միջ­ ազ­գային գի­տաժ­ ո­ղովն­ եր­ ի, համ­ ա­ վում է ըս­ տ ՇԲԿ եվր­ ոպ­ ակ­ ան կրեդ­ ի­տային հա­մա­կարգ­ ի,
գու­մարն­ ե­րի և դա­սըն­թաց­նե­րի առ­կա­յու­թյուն­ ը՝ հա­մա­ձայն որ­ ի 1 ժա­մյա կրթ­ ա­կան ակ­տիվ­ ութ­ յու­նը հա­
նրանց բազմ­ ա­զան­ ու­թյան մեջ կողմն­ որ­ ոշ­վե­լու մար­ժեք է 1 կրեդ­ իտ­ ի, սա­կայն մեկ օր­վա հա­մար կար­ ե­
հա­մար բժիշկ­նե­րը կար­ իք ու­նեն այդ եր­ևույթ­ լի է շնորհ­ ել ա­ռավ­ ե­լա­գույն­ ը 6, ի­սկ կես օր­վա համ­ ար՝ 3
նե­րի գնա­հատ­ման արդ­ յու­նա­վետ համ­ ակ­ ար­գի, կրե­դիտ։
և այս տե­սանկ­ յու­նից կրեդ­ ի­տա­վոր­ման միջ­ ազ­ ­Հարկ է նշել նաև, որ կրեդ­ ի­տա­վոր­ման գործ­ ընթ­ ացն
գային ճա­նա­չում ուն­ ե­ցող մի­աս­ ­նակ­ ան համ­ ա­ անվ­ ճար չէ, և ՇԲԿ-ի կազմ­ ա­կերպ­ իչ­ը, կախ­ված մասն­ ա­
կար­գը հան­դի­սա­նում է այս խնդր­ ի լուծ­ման կար­ կից­ներ­ ի թվից, ո­րոշ­ակ­ ի գու­մար է վճա­րում կրեդ­ իտ­ ա­
ևոր միջ­ ոց` բժիշկ­ներ­ ի համ­ ար։ վոր­ման խորհրդ­ ին, ո­րն այն­ ուհ­ ետև բաշխ­վում է ըս­ տ թիվ
3 ա­ղյու­սա­կում ներ­կա­յացվ­ ած չա­փան­ իշն­ եր­ ի։­
3. ՇԲԿ-ի մատ­ ուց­ ող­ներ կամ կազմ­ ա­կերպ­ իչն­ եր, Առ­ այժմ խորհրդ­ ի կողմ­ ից կրե­դի­տավ­ որմ­ ան են են­
օ­րին­ ակ՝ եվր­ ոպ­ ա­կան տարբ­ եր գիտ­ ա­կան ըն­կե­ թարկվ­ ում միա­ յն ՇԲԿ-ի տրա­դի­ցիո­ ն երև­ ույթն­ ե­րը՝ գի­
րութ­ յունն­ եր կամ ավ­ ել­ի հազ­վադ­ եպ ազ­գային տաժ­ ող­ ով­նե­րը, դաս­ ընթ­ աց­ներ­ ը, համ­ ա­գու­մար­նե­րը և
ըն­կե­րու­թյունն­ եր, ո­րոնք շա­հագրգռվ­ ած են այլն։ Սա­կայն շատ մոտ ա­պագ­ ա­յում նա­խատ­ եսվ­ ում է
հնար­ ա­վոր­ ին չափ ա­վել­ի շատ մասն­ ա­կիցն­ եր նաև ՇԲԿ առ­ ա­վել ժա­ման­ ա­կա­կից տար­րե­րի՝ ու­սուցմ­ ան
հրա­պու­րել ի­րենց կող­մից կազմ­ ա­կերպ­ված գի­ է­լեկտր­ ո­նային եղ­ ա­նակն­ եր­ ի կրեդ­ իտ­ ավ­ ո­րու­մը, ո­րի մա­
տաժ­ ո­ղով­ներ­ ին, համ­ ա­գում­ ար­ներ­ ին, դա­սըն­ սին համ­ ա­պատ­ աս­խան փաստ­ ա­թուղթն ար­դեն մշակ­վել
թաց­ներ­ ին կամ այլ ՇԲԿ բնույթ կրող ի­րա­դար­ և ընդ­ ուն­վել է 2008 թ. հոկ­տեմ­բե­րին Կոպ­ են­հա­գեն­ ում
ձու­թյունն­ եր­ ին, հետ­ևա­պես նրանք ևս կար­ իք
ու­նեն հա­մընդհ­ ա­նուր կեր­պով ըն­դուն­ված կրե­
դի­տավ­ որ­ման հա­մա­կար­գի, որ­ ը հնա­րավ­ ո­րու­
թյուն է տալ­իս միջ­ ազգ­ ային ճա­նաչ­ում ուն­ եց­ ող

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

76 ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ

Աղ­ յուս­ ակ 3
ՇԲԿ կրեդ­ իտ­ ա­վոր­ման հա­մար վճար­վող վարձ­ ի բաշխ­ ումն այդ գործ­ ըն­թաց­ ում ըն­ դգ­ րկվ­ ած տար­բեր

կազմ­ ա­կերպ­ ու­թյունն­ եր­ ի միջև՝ արտ­ ա­հայտ­ված եվ­րոյով

Մասն­ ա­կից­ներ­ ի UEMS- Հա­մապ­ ա­տաս­խան Ազգ­ ային կրե­դի­տա­վո­րող ՇԲԿ-ի կազ­մակ­ երպ­
թի­վը EACCME մասն­ ագ­ իտ­ ա­կան կազ­մակ­ երպ­ ութ­ յան չի կող­մից վճար­վել­իք
բաժն­ եմ­ ա­սը բաժն­ ի բաժն­ եմ­ աս­ ը բաժ­նեմ­ ա­սը ըն­ դհ­ ա­նուր գում­ ար­ ը

Մինչև 250 100 100 100 300
251-500 200 200 200 600
501-1000 300 300 300 900
400 400 400 1200
1001-2000 500 500 500 1500
2001-5000 1000 1000 1000 3000
5001–­ ից ա­վել

Ա­ղյուս­ ակ 4

ՇԲԿ կրեդ­ իտ­ ա­վոր­ման տե­սակ­նե­րը եվր­ ոպ­ ա­կան տարբ­ եր եր­ կրն­ ե­րում

ՇԲԿ կրեդ­ ի­տա­վոր­ման տե­սա­կը Երկ­րի անվ­ ա­նում­ ը
Ավստր­ իա­ , Ի­տա­լիա­ , Լեհ­ աստ­ ան, Խոր­վաթ­ իա­ , Հունգ­ ա­րիա­ ,
Պար­տա­դիր է օ­րենսդ­րութ­ յամբ Նի­դեռլ­անդն­ եր, Շվեյց­ ար­ ի­ա, Չե­խիա­ , Ռու­մի­նիա­ , Սլո­վեն­ ի­ա,
Ֆրան­սիա­
Պար­տադր­վում է մասն­ ա­գիտ­ ա­կան
ընկ­ եր­ ու­թյուն­ներ­ ի կող­մից Գեր­ման­ իա­ , Իռ­լանդ­ իա­ , Իս­պա­նիա­ , Մեծ Բրիտ­ ա­նի­ա
Պար­տա­դիր չէ, բայց խթան­վում է ֆին­ ան­սապ­ ես
Բելգ­ իա­ , Նոր­վեգ­ իա­
Կա­մավ­ որ
Բուլղ­ ա­րիա­ , Դա­նիա­ , Թուր­քիա­ , Իս­լանդ­ իա­ , Լյուքս­ եմբ­ ուրգ,
Կիպ­րոս, Հուն­ աստ­ ան, Հունգ­ ար­ իա­ , Շվե­դիա­ , Պոր­տու­
գալիա­ , Սլո­վակ­ իա­ , Ֆին­լանդ­ իա­

կա­յա­ցած ԲՄԵՄ խորհր­դի նիս­տի կող­մից։ Այս ծրա­գի­րը հա­մընդհ­ ա­նուր ճան­ աչմ­ ան գոր­ծընթ­ աց­ ում կարև­ որ քայլ
նա­խատ­ եսվ­ ում է սկ­սել 2009 թ. ապ­րիլ­ից։ հան­դիս­ աց­ ավ ՇԲԿ­ԿԵԽ-ի և Ամ­ եր­ ի­կյան բժշ­կակ­ ան աս­ ո­
ցիա­ ­ցի­այի (American Medical Association – AMA) միջև
ՇԲԿԿ­ ԵԽ-ի գոր­ծու­նե­ութ­ յան սկզբ­ ունքն­ եր­ ի վերլ­ու­ 2000 թ. ժամ­ ա­նա­կա­վոր­ ապ­ ես կնքվ­ ած պայ­ման­ ա­գիր­ ը,
ծութ­ յու­նից պարզ է դառ­նում, որ ՇԲԿ կրե­դիտ­ ավ­ որմ­ ան ո­րի համ­ աձ­ այն եր­կու նշ­ված կազմ­ ակ­ եր­պու­թյունն­ ե­րը
եվր­ ո­պա­կան համ­ ա­կար­գը նախ­ ատ­ ես­ ում է կրե­դիտ­ ա­ փոխ­ ադ­ ար­ձաբ­ ար ճան­ ա­չում են իր­ ենց կող­մից շնորհ­ված
վոր­ման ազ­գային կազմ­ ա­կերպ­ ու­թյունն­ եր­ ի ակ­տիվ մաս­ կրե­դիտն­ եր­ ը։ Այս պայ­ման­ ագ­ իր­ ը պարբ­ ե­րա­բար վեր­ ա­
նակց­ ու­թյուն­ ը կրեդ­ իտ­ ավ­ որմ­ ան գործ­ ըն­թաց­ ում։ Սա­կայն նայվ­ ում, թարմ­ ացվ­ ում և եր­կա­րաձգվ­ ում է և ներ­կա­յումս
ներ­կայ­ումս եվ­րոպ­ ակ­ ան եր­ կրն­ երն իր­ ա­րից էա­ պ­ ես տար­ ևս հա­մար­վում է ուժ­ ի մեջ [8]։
բերվ­ ում են ՇԲԿ կրեդ­ ի­տա­վորմ­ ան համ­ ա­կար­գեր­ ով։ Թիվ
4 աղ­ յու­սակ­ ում ներ­կայ­աց­ված են եվ­րոպ­ ա­կան եր­ կրն­ եր­ ը՝ ՇԲԿԿ­ ԵԽ-ի գործ­ ու­նեո­ ւ­թյան կար­ևոր սկզ­ ունքն­ ե­
ը­ստ ՇԲԿ կրեդ­ ի­տավ­ որ­ման իր­ ավ­ ի­ճա­կի։­ րից է նաև ան­կողմն­ ակ­ ալ շար­ ուն­ ակ­ ակ­ ան բժշկ­ ա­կան
կրթ­ ու­թյան ապ­ ա­հո­վու­մը, ո­րի իմ­ աստ­ ը կա­յա­նում է
Եվ­րո­պայ­ում ՇԲԿ կրե­դի­տա­վոր­ման ներդ­ աշն­ ակ­ եց­ նրան­ ում, որ ՇԲԿ-ն պետք է լրիվ անկ­ ախ լի­նի այն մա­
ման­ ը նպաս­տող կար­ևոր քայ­լե­րից մե­կը մի շարք եր­ կր­ տու­ցողն­ եր­ ից՝ մասն­ ագ­ իտ­ ակ­ ան ըն­կեր­ ու­թյունն­ ե­րից,
նե­րի կրե­դի­տավ­ որ­ման ազգ­ ային կազմ­ ակ­ երպ­ ու­թյուն­ համ­ ալս­ ա­րանն­ ե­րից և այլն, և հատկ­ ա­պես բժշկ­ ա­կան
նե­րի միջև կնք­ված հա­մաձ­ այն­ ագ­րերն են կրեդ­ իտ­նե­րի արդ­ յու­նա­բե­րութ­ յուն­ ից։ Վերջ­ ին­ներ­ իս առ­ ում­ ով բժշ­կա­
փոխ­ ա­դարձ ճա­նաչ­ման վե­րաբ­ եր­ յալ, մաս­նավ­ որ­ ա­պես կան սար­քա­վոր­ ումն­ եր ար­տադ­րող և դեղ­ ա­գոր­ծա­կան
նման հա­մաձ­ այ­նագր­ եր են ար­դեն կնք­վել հետ­ևյալ ե­րկր­ ընկ­ ե­րութ­ յունն­ եր­ ի կող­մից ա­ռա­ջարկվ­ ող կրթ­ ա­կան դա­
նե­րի հա­մապ­ ատ­ աս­խան կազ­մա­կեր­պու­թյունն­ եր­ ի միջև՝ սըն­թաց­նե­րը կամ այլ երև­ ույթ­ներ­ ը պետք է հստ­ ա­կոր­ են
Բել­գիա­ , Թուր­քիա­ , Իռլ­ան­դիա­ , Իս­պան­ իա­ , Լյուքս­ եմ­ տար­բերվ­ են ՇԲԿ դա­սըն­թացն­ ե­րից։ Եր­րորդ կողմ­ ից իր­ ա­
բուրգ, Կիպ­րոս, Հուն­գա­րիա­ ,­Մալ­թա, Նոր­վեգ­ իա­ , Ռում­ ի­ կան­ ացվ­ ող ՇԲԿ դաս­ ըն­թացն­ եր­ ի ֆի­նան­սավ­ ո­րու­մը, օր­ ի­
նիա­ , Սլո­վա­կիա­ , Սլո­վեն­ իա­ ։ նակ՝ դեղ­ ագ­ ործ­ ակ­ ան ըն­կեր­ ութ­ յուն­ներ­ ի կող­մից, պետք

ՇԲԿ կրեդ­ իտ­ ա­վոր­ման եվ­րո­պակ­ ան համ­ ա­կար­գի

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ 77

է ա­պա­հո­վի լի­ար­ժեք թափ­ ան­ցիկ­ ու­թյուն և պետք է թույ­ խնդ­ իր­ներ­ ը գնահ­ ատվ­ ե­ցին որպ­ ես հե­տագ­ ա քննարկմ­ ան
լատրվ­ ի միա­ յն ը­ստ հա­մապ­ ատ­ ասխ­ ան միջ­ ազգ­ ային և ա­ռար­կա։ Սա­կայն ին­ չպ­ ես հե­տա­գա զար­գա­ցում­ներ­ ը և
ազգ­ ային ու­ղեց­ ույց­նե­րի և ոչ մի դեպք­ ում չպետք է իր ազ­ փորձ­ ը ցույց տվե­ցին, նրան­ցից շատ­ ե­րը առ այս­ օր դեռևս
դե­ցու­թյուն­ ը գոր­ծի ՇԲԿ ծրագ­րի բով­ ան­դակ­ ութ­ յան վրա։ լուծ­ված չեն։

Չն­ այ­ած Եվր­ ո­պայ­ում ՇԲԿ կրեդ­ ի­տա­վորմ­ ան դեռևս ­Մասն­ ա­վո­րապ­ ես ՇԲԿ-ի որ­ ա­կի չա­փա­նիշ­ներ­ ի
պահպ­ անվ­ ող ոչ միա­ ­տարր­ ութ­ յան­ ը՝ ՇԲԿԿ­ ԵԽ-ի գործ­ ու­ առ­ ա­ջին տարբ­ եր­ ա­կը մշակվ­ ել է դեռևս 1999 թ., իր­ ենց
նեո­ ւթ­ յունն աստ­ իճ­ ա­նաբ­ ար ը­նդ­լայն­վում է և տալ­իս է իր ստեղծմ­ ան պա­հից ի վեր այդ չափ­ ան­ իշ­նե­րը չեն վեր­ ա­
արդ­ յունք­նե­րը, ո­րի մա­սին է վկայ­ում կրե­դի­տա­վոր­ման նայվ­ ել և թար­մաց­վել, ա­վե­լին, եր­ բ­ևէ չի ի­րակ­ ա­նացվ­ ել
նպա­տա­կով խորհրդ­ ին դի­մող ՇԲԿ դա­սընթ­ ացն­ եր­ ի, գի­ հս­կող­ ութ­ յուն նրանց գործ­նա­կան կիր­ առ­ման վրա։
տաժ­ ող­ ով­նե­րի և համ­ ագ­ ու­մար­ներ­ ի տար­ եց­տար­ ի ա­ճող
թիվ­ ը (ն­կ. 1)։ Հս­տակ­ ո­րեն և անվ­ ե­րապ­ ահ­ որ­ են որ­ ոշ­ված չէ բժշկա­
կան արդ­ յու­նաբ­ ե­րութ­ յան մասն­ ակ­ցութ­ յուն­ ը ՇԲԿ եր­
1000 ևույթ­ներ­ ին, հաշ­վի առն­ ե­լով այն հան­գամ­ ան­քը, որ ներ­
900 կա պայմ­ ան­ներ­ ում որ­ևէ բժշ­կակ­ ան համ­ ագ­ ու­մար կամ
800 գիտ­ ա­ժող­ ով գործ­նա­կան­ ում անհ­ նար է պատկ­ ե­րացն­ ել
700 առ­ անց բժշ­կակ­ ան արդ­ յուն­ աբ­ ե­րակ­ ան ըն­կե­րութ­ յունն­ ե­
600 րի մաս­նակ­ցութ­ յան, այդ մասն­ ակց­ ու­թյան շուրջ­ ը ծա­գում
500 են բազ­մա­թիվ հիմն­ ահ­ ար­ցեր նրա` ՇԲԿ-ի վրա ուն­ եց­ ած
400 հնար­ ա­վոր ազդ­ ե­ցու­թյան տես­ ան­կյու­նից, որ­ ոնք պաշ­տո­
300 նա­պես ե­րբ­ևէ չեն քնն­ արկվ­ ել շահ­ ագր­գիռ մարմ­ ին­նե­րի
200 կամ կազ­մակ­ եր­պութ­ յունն­ եր­ ի կող­մից։
100
0 Մ­ ինչ այժմ նշան­ ա­կա­լից ֆի­նան­սակ­ ան ներդր­ ումն­ եր
չեն կա­տար­վել այս հա­մա­կար­գում, ի­սկ ՇԲԿ­ԿԵԽ-ի ե­կա­
2002 2003 2004 2005 2006 2007 մուտ­ ը ստեղ­ծում­ ից հետ­ ո հինգ տարվ­ ա ըն­թացք­ ում 10
հազ­ ար եվր­ ոյից աճ­ ել է մինչև մոտ 100 հա­զա­րի, սա­կայն
Ն­կ.1 Կրեդ­ իտ­ ա­վոր­ման նպատ­ ակ­ ով ՇԲԿ­ԿԵԽ-ի դիմ­ ում ներ­ որ­ևէ տեղ­ ե­կութ­ յունն­ եր չեն հաղ­ որդվ­ ել կամ որ­ևէ հաշ­
կայ­ացր­ ած ՇԲԿ իր­ ադ­ ար­ձու­թյուն­նե­րի թիվն ը­ստ տար­ ին­ ե­րի վետ­վութ­ յուն չի ներկ­ այ­ացվ­ ել այդ մի­ջոցն­ եր­ ի օգտ­ ագ­ ործ­
ման վե­րաբ­ եր­ յալ։­
ՇԲԿ կրեդ­ ի­տա­վոր­ման ասպ­ ա­րեզ­ ում առկ­ ա խնդ­ իր­
նե­րը Եվր­ ո­պայ­ում Այս հիմն­ ա­հարց­ եր­ ի առ­կա­յու­թյան մա­սին են վկա­
յում նաև այն հարցմ­ ան արդ­ յունք­ներ­ ը, որ­ ն անց­ կացվ­ ել
Վ­ եր­ջին տաս­նա­մյա­կի ընթ­ ացք­ ում ՇԲԿ­ԿԵԽ-ի ստեղ­ էր ՇԲԿ կրե­դի­տա­վոր­ման մեջ շա­հագր­գիռ կազմ­ ա­կեր­
ծու­մից հե­տո ՇԲԿ կրեդ­ իտ­ ավ­ որ­ման գործ­ ըն­թաց­ ը զգա­ պութ­ յուն­նե­րի մեջ, որ­ ոնք չնայ­ած մի­ա­համ­ ուռ կեր­պով
լի առ­ ա­ջըն­թաց է ապր­ ել, ստեղծվ­ ել և գործն­ ա­կա­նում համ­ ոզ­ված են ՇԲԿ կրե­դիտ­ ա­վոր­ման եվ­րո­պակ­ ան հա­
ներդրվ­ ել է եվր­ ո­պա­կան մասշ­տաբ­ ի կրեդ­ ի­տավ­ որ­ման մա­կար­գի ան­հրաժ­ եշտ­ ութ­ յան մեջ, սա­կայն նրանց մի­այն
հա­մա­կարգ, որ­ ը նախկ­ ին­ ում ը­նդ­հան­րա­պես բաց­ ա­կա­ կեսն է լիա­ րժ­ եք­ ո­րեն բավ­ ա­րարվ­ ած այս հա­մակ­ արգ­ ի
յում է­ր։ Այ­նո­ւամ­ են­ այն­ իվ, չնա­յած ա­կնհ­ այտ առ­ աջ­ ըն­ ներկ­ ա գործ­ ուն­ եո­ ւ­թյուն­ ից։­
թա­ցին, այս բնագ­ ավ­ ա­ռում առ­կա են բազմ­ ա­թիվ դեռևս
չլուծվ­ ած խն­դիրն­ եր, ո­րոնք հիմն­ ա­կան­ ում ուն­ են կազմ­ ա­ Այսպ­ ի­սով ը­նդ­հանր­ աց­նե­լով ՇԲԿ­ԿԵԽ-ի կողմ­ ից ծա­
կերպ­չա­կան բնույթ և հա­մա­ռոտ կերպ­ ով ներ­կա­յացվ­ ած վալ­ված գործ­ ու­նեո­ ւթ­ յունն իր ստեղծ­ման պահ­ ից ի վեր՝
են ստորև։ կա­րել­ի է եզ­րակ­ ացն­ ել, որ այն կա­րո­ղա­ցել է հա­ջող­ ու­
թյամբ հայտ­նա­բե­րել և ա­ռաջ­ ադ­րել այս աս­պա­րեզ­ ում
­Նախ և առ­ աջ կրե­դիտ­ ա­վոր­ման եվ­րոպ­ ա­կան հա­ լուծ­ման են­թա­կա խնդ­ իր­ներ և բավ­ ա­րար հիմք­ եր ստեղ­
մա­կար­գը դեռևս պաշտ­ ոն­ ապ­ ես ճան­ աչ­ված չէ ո­րոշ ծել նրանց լուծմ­ ան հա­մար, սա­կայն չի ցու­ցա­բեր­ ել բա­
եր­ կր­նե­րի հա­մա­պա­տաս­խան ազգ­ ային կրե­դի­տա­վոր­ ող վա­րար հետ­ևող­ ա­կան­ ութ­ յուն վերջ­ ին­ իս իր­ ակ­ ան­ ացմ­ ան
կազմ­ ակ­ երպ­ ու­թյուն­ներ­ ի կող­մից, և ոչ բոլ­որ ե­րկրն­ երն են համ­ ար։ Բար­ ե­բախտ­ ա­բար, խորհր­դի ներ­կա գոր­ծուն­ ե­
հետև­ ում ՇԲԿԿ­ ԵԽ-ի կող­մից մշակ­ված ձևա­չա­փին։ Այս ու­թյու­նից և ձեռ­նարկվ­ ող քայ­լե­րից, որ­ ոնք ար­տահ­ այտ­
եր­ևույթ­ներ­ ը, բնակ­ ան­ ա­բար, խոչն­դոտ­ ում են կրե­դիտ­ ա­ վում են պարբ­ ե­րաբ­ ար գու­մար­վող հան­դիպ­ ում­ներ­ ում և
վորմ­ ան ներ­դաշն­ ա­կեցմ­ ան­ ը ։ ժո­ղով­նե­րում, ա­կն­հայտ է դառն­ ում, որ այս խնդ­ իրն­ երն
օբյեկտ­ ի­վո­րեն գնահ­ ատ­վում են խորհրդ­ ի անդ­ ամն­ եր­ ի
Ինչ­պես ցան­կաց­ ած նոր հա­մա­կարգ­ ի մշակ­ման և կողմ­ ից, հետև­ ա­պես վս­տա­հո­րեն կա­րե­լի է հույս հայտ­
ներդր­ման ժա­ման­ ակ, այնպ­ ես էլ ՇԲԿ կրեդ­ ի­տավ­ որ­ման նել, որ ձեռ­նարկվ­ ած մի­ջոց­նե­րը կն­պաստ­ են ՇԲԿ կրե­
եվ­րոպ­ ակ­ ան համ­ ա­կար­գի դեպք­ ում բնակ­ ա­նաբ­ ար ծա­գե­
ցին բազմ­ աբն­ ույթ խնդ­ իր­ներ, և դեռևս ՇԲԿԿ­ ԵԽ-ի 2001
թ. տա­րեկ­ ան հաշ­վետ­վու­թյան մեջ այդ ա­ռա­ջադր­ված

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

78 ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ

դիտ­ ավ­ որմ­ ան եվր­ ոպ­ ակ­ ան համ­ ա­կար­գի հետ­ ա­գա զար­ կրե­դիտ­ ա­վո­րող կազ­մա­կերպ­ ութ­ յուն կամ որ­ևէ ար­դեն
գացմ­ ան­ ը և կա­տար­ ե­լագ­ ործմ­ ան­ ը։ գործ­ ող համ­ ապ­ ա­տաս­խան կազ­մա­կերպ­ ութ­ յա­նը հանձ­
­ նա­րա­րել կրեդ­ ի­տա­վորմ­ ան խն­դիր­ ը։­
Մեր հան­րա­պե­տութ­ յուն­ ում առ­կա խնդ­ իր­նե­րը եվ­րո­
պակ­ ան ՇԲԿ հա­մակ­ արգ­ ի հետ ինտ­ եգր­ ացմ­ ան դեպ­ Այս քայլ­եր­ ի իր­ ակ­ ա­նա­ցումն է­ա­պես կնպ­ աս­տի ի­նչ­
քում պես մեր հանր­ ա­պե­տութ­ յու­նում ՇԲԿ-ի զար­գացմ­ ան­ ը և
նրա ներ­դաշ­նակ­ եցմ­ ան­ ը եվ­րոպ­ ա­կան շա­րուն­ ա­կակ­ ան
Քն­նարկվ­ ող բնագ­ ավ­ ա­ռում մեր հանր­ ա­պետ­ ութ­ յու­ բժշկ­ ակ­ ան կրթ­ ութ­ յան հետ, անպ­ ես էլ նրա հե­ղին­ ա­կու­
նում ևս առ­կա են լուրջ խնդ­ իր­ներ, որ­ ոնք ար­տահ­ այտ­ թյան բարձր­ ացմ­ ան­ ը` Եվր­ ոպ­ այ­ում և նրա­նից դուրս, ո­րն
վում են հիմ­նա­կա­նում նրան­ ով, որ ներ­կայ­ումս մեր հան­ էլ իր հերթ­ ին հնա­րավ­ որ­ ութ­ յուն կտա մեր հան­րա­պե­տու­
րապ­ ետ­ ու­թյուն­ ում ՇԲԿ կրեդ­ ի­տա­վորմ­ ան համ­ ա­կարգ­ ը թյուն­ ում բժշկ­ ա­կան կր­թու­թյուն ստա­ցած մասն­ ա­գետ­
դեռևս բա­ցակ­ այ­ում է և գտնվ­ ում է մշակ­ման փուլ­ում։ ներ­ ին ավ­ ել­ի ազ­ ատ տե­ղաշ­արժվ­ ել արտ­ աս­ ահմ­ ա­նյան
ՇԲԿ կրե­դի­տավ­ որ­ման եվ­րո­պակ­ ան հա­մակ­ ար­գի հետ աշխ­ ա­տան­քային շուկ­ այ­ում և բարձր մակ­ արդ­ ակ­ ի կր­
ինտ­ եգր­ աց­ման ճա­նա­պար­հին մեր առ­ ջև դր­ված են հետ­ թա­կան իր­ ադ­ արձ­ ութ­ յուն­նե­րի շնոր­հիվ հրապ­ ու­րել ար­
ևյալ առ­ աջն­ ա­հերթ խնդ­ իր­նե­րը՝ մշա­կել ՇԲԿ կրեդ­ ի­տա­ տա­սահմ­ ան­ յան մաս­նա­գետ­ներ­ ի նաև շար­ ուն­ ակ­ ակ­ ան
վորմ­ ան ազ­գային համ­ ա­կարգ և ստեղ­ծել ՇԲԿ ազգ­ ային բժշ­կակ­ ան կր­թու­թյան ասպ­ ար­ ե­զում։­

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 5. The European Accreditation Council for Continuing Medical Education (EAC-
CME)…. URL։ http։//www.uems.net/uploadedfiles/47.pdf
1. Гиппократ, “Избранные книги”, т.1, М., Гос. издательство биологической и
медицинской литературы, 1936, стр. 87-88 6. UEMS document D 0217։ The European Accreditation Council for Continuing
Medical Education. URL։ http։//www.uems.net/uploadedfiles/48.pdf
2. Davis N., Davis D., Bloch R. Continuing medical education։ AMEE Education
Guide No 35. Medical Teacher 2008; 30, p. 659 7. UEMS document D 9908։ Criteria for international accreditation of CME. URL։
http։//www.uems.net/uploadedfiles/46.pdf
3. UEMS Statutes - UEMS 2004/47. URL։ http։//admin.uems.net/uploaded-
files/985.pdf 8. Extension Agreement with the American Medical Association (D 0234). URL։
http։//www.uems.net/uploadedfiles/57.pdf
4. UEMS Strategy 2008 – UEMS 2008/05. URL։ http։//admin.uems.net/upload-
edfiles/984.pdf

SUMMARY

CONTINUOUS MEDICAL EDUCATION IN EUROPE. CURRENT STATE, EXISTING PROBLEMS AND
PERSPECTIVES OF DEVELOPMENT

Varosyan A.F.

Yerevan State Medical University after M. Heratsi, Department of Anesthesiology and Intensive care

This review article tries to provide an accurate overview of the ments. The system of eurocredit points, which was supported by
current state of Continuous Medical Education (CME) harmoniza- the member-states, is based on the mutual recognition principle.
tion throughout Europe analyzing its core elements. One of the The goal of EACCME is to facilitate access to CME of high quality
most important problems of CME at present is its harmonization for European doctors, contribute to the quality of CME in Europe
among different countries, even within a single country or between and make exchange of CME credits in Europe possible. Surveys in
different fields of medical specialization. The importance of this this field demonstrate the heterogeneity of the EU systems among
problem is especially apparent in Europe, which may be explained countries. Some EU member states have CME systems with a
by its economic and political heterogeneity. The European Union legal obligation to collect CME credits in order to continue medical
of Medical Specialists (EUMS) is an umbrella organization for spe- practice. Other countries have no compulsory systems but incen-
cialists in the European Union (EU) and associated countries. One tives for doctors. Others have no legal obligations and CME is con-
of its objectives is the improvement of the quality of medical care sidered only as an ethical and moral responsibility. Consequently,
throughout the EU and the facilitation of CME for European spe- the CME rules vary from one country to another. The heterogene-
cialists. Voluntary CME is included in EUMS policy, while in sev- ity also lies in the way CME authorities are structured. In some
eral European countries steps towards mandatory CME, coupled countries, CME is regulated at a regional level, while in others
with legal or professional relicensing and financial incentives, are at a national level. The tendency, however, is to have a national
being taken on national level. This will increase the need for Eu- body in charge of CME accreditation. All these aspects imply that
ropean exchange of CME credits obtained by individual doctors the accreditation of CME and its mutual recognition throughout
outside their own country. Identifying the need for CME common Europe also differ among countries. The EACCME plays the role
quality criteria in Europe, the EUMS took the initiative to develop of a clearinghouse facilitating the endorsement of the accredita-
a European accreditation system. In 1999 it established the Eu- tion between national CME regulatory bodies. Nevertheless, the
ropean Accreditation Council on Continuing Medical Education heterogeneity of the CME rules and structures, as well as the fact
(EACCME) having the goal to allow health professionals to use that these structures are evolving in many countries imply that the
their CME credits obtained abroad to meet their national require- process is not yet operational in all EU countries.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

«ՀԵՏԴԻՊԼՈՄԱՅԻՆ ԵՎ ՇԱՐՈՒՆԱԿԱԿԱՆ
ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ»

2-ՐԴ ՈՒՍՈՒՄՆԱՄԵԹՈԴԱԿԱՆ ԿՈՆՖԵՐԱՆՍ

(2009Թ., ԵՐԵՎԱՆ)

ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆ ԽՈՐՀՈՒՐԴ

ԱՆԴԱՄՆԵՐ՝ դոցենտ Յաղջյան Գ.Վ.
ՍՌԲԱԳՐԻՉ՝ պրոֆեսոր Նարիմանյան Մ.Զ.
պրոֆեսոր Սարգսյան Ա.Ա.
դոցենտ Վարոսյան Ա.Ֆ.
բ.գ.դ. Մանվելյան Հ.Մ.
ասիստենտ Մխիթարյան Ա.Գ.
պրոֆեսոր Սիսակյան Հ.Ս.
դոցենտ Օհանյան Մ.Ռ.
դոցենտ Սուքիասյան Հ.Վ.

Հանդեսում տպագրված կոնֆերանսի նյութերի պատասխանատվությունը կրում է կոնֆերանսի
գիտական խմբագրակազմը:

80 «ՀԵՏԴԻՊԼՈՄԱՅԻՆ ԵՎ ՇԱՐՈՒՆԱԿԱԿԱՆ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ»
2-ՐԴ ՈՒՍՈՒՄՆԱՄԵԹՈԴԱԿԱՆ ԿՈՆՖԵՐԱՆՍ

Կ­ԼԻ­ՆԻ­ԿԱ­ԿԱՆ ՕՐԴ­ ԻՆ­ Ա­ՏՈՐ­ՆԵՐ­ Ի (ՌԵ­ԶԻԴ­ ԵՆՏ­ՆԵ­ՐԻ) ԹԵՍՏ­ ԱՎ­ ՈՐ­
ՄԱՆ ՀԱ­ՄԱՐ ԱՆ­ Հ­ՐԱԺ­ ԵՇՏ ՆՈՐ ՀԱՄ­ Ա­ԿԱՐԳ­ՉԱՅԻՆ ԾՐԱԳ­ՐԵ­ՐԻ ՊԱ­
ՀԱՆՋՆ­ Ե­ՐԸ

Այ­վազ­ յան Ա.Ա.
ԵՊ­ ԲՀ, ներք­ ին հիվ­ անդ­ ութ­ յունն­ ե­րի թ. 2 ամ­բի­ոն

Հաշվ­ ի առն­ ե­լով այն, որ ի­նչպ­ ես ու­սա­նող­նե­րի, այն­ պետք է տա ըն­ դհ­ ա­նուր և ըս­ տ թե­ման­ եր­ ի (բաժ­ ին­ներ­ ի)
պես էլ կլին­ իկ­ ա­կան օրդ­ ին­ ատ­ որն­ ե­րի (ռեզ­ ի­դենտն­ ե­րի) ար­դյունքն­ եր­ ը։ Ծրագր­ ե­րը պետք է հնա­րավ­ ո­րութ­ յուն
գիտ­ ե­լիքն­ եր­ ի գնա­հատմ­ ան ավտ­ ո­մա­տաց­ված գործ­ ըն­ տան, որպ­ ես­զի ամբ­ իո­ ­նի աշխ­ ատ­ ող­ներ­ ը ցանկ­ աց­ ած
թացն­ եր­ ը նոր թափ են առ­նում մեր հա­մալ­սար­ ա­նում՝ ժա­մա­նակ ավ­ ե­լացն­ են, հա­նեն և փոփ­ ոխ­ են խնդ­ իրն­ ե­
մենք գտն­ ում ե­նք, որ ներկ­ այիս համ­ ա­կարգ­չային ծրագ­ րը` ա­ռանց համ­ ա­կարգ­չային մասն­ ա­գետ­ ի մի­ջամտ­ ու­
րե­րը (այ­սուհ­ ետ` ծրագր­ եր) պետք է համ­ ապ­ ա­տասխ­ ա­ թյան։ Ծրագ­րե­րը պետք է հնա­րա­վո­րութ­ յուն տան նաև
նեն հետ­ևյալ պա­հանջն­ եր­ ին։ Ծրագր­ եր­ ը պետք է լին­ են առ­ անց դժվ­ ա­րութ­ յան պատ­ճեն­ ել­ու «Word» ծրագր­ ով
ե­րեք լեզ­ ուն­ եր­ ով՝ հայեր­ են, ռու­սե­րեն և ան­գլեր­ են։ Ո­րոշ հա­վա­քած խնդ­ իրն­ եր­ ը և հա­կառ­ ա­կը։ Յուր­ աք­ ան­չյուր
խնդ­ իրն­ եր­ ի դեպ­քում պետք է հնար­ ա­վոր­ ութ­ յուն ուն­ ե­ խնդ­րի դեպ­քում հա­մակ­ արգ­ ի­չը հիշ­ ող­ ութ­ յան մեջ պետք
նանք ֆիքս­ ել­ու պա­տաս­խանն­ ե­րի հերթ­ ակ­ ան­ ութ­ յուն­ ը, է պահ­ ի բոլ­որ ճիշտ և սխալ պա­տասխ­ ան­ներ­ ը և հեղ­ ի­
քան­ ի որ դա առ­ ան­ձին խն­դիրն­ եր­ ի դեպ­քում հանգ­ եց­ նակն­ ե­րի տվյալն­ եր­ ը։ Ծրագ­րեր­ ը պետք է ավ­տո­մատ
նում է ան­հեթ­ ե­թութ­ յան։ Մնա­ցած դեպք­ ե­րում` ամ­ են կերպ­ ով տե­սակ­ ա­վոր­ են խն­դիրն­ ե­րը՝ ը­ստ ծան­րութ­ յան
անգ­ ամ խնդ­ իր­ ը բա­ցել­իս, ծրագ­ իր­ ը պետք է տե­ղա­փո­ աստ­ իճ­ ա­նի՝ պարզ (պա­տասխ­ ա­նել է ու­սան­ ողն­ ե­րի 70-
խի պա­տասխ­ անն­ ե­րի հեր­թա­կա­նութ­ յուն­ ը հանկ­ ար­ 90%-ը), բարդ (50-70%), շատ բարդ (30-50 %)։ Ավտ­ ո­
ծա­կիո­ ւթ­ յան սկզբ­ ունք­ ով։ Ծրագր­ ե­րը պետք է գոր­ծեն մատ կերպ­ ով հա­մակ­ արգ­ իչ­ը մեզ պետք է տեղ­ ե­կացն­ ի
հանկ­ արծ­ ա­կիո­ ւթ­ յան սկզբ­ ուն­քով. ըս­ տ թեմ­ ա­նե­րի (բա­ այն խն­դիրն­ եր­ ի մա­սին, որ­ ոնց պա­տաս­խան­ ել է ուս­ ա­
ժին­ներ­ ի) ու­սան­ ո­ղին ներկ­ ա­յաց­նեն հավ­ ա­սար քան­ ա­ նող­ներ­ ի 30 տոկ­ ոս­ ից պա­կաս և 90 տոկ­ ոս­ ից ա­վել­ի մա­
կութ­ յամբ 3 կատ­ ե­գոր­ իա­ յի խնդ­ իրն­ եր՝ հա­սա­րակ, բարդ սը։ Ծրա­գիր­ ը պետք է հնա­րավ­ որ­ ութ­ յուն տա ըն­ դհ­ ան­ ուր
և շատ բարդ (խնդ­ իրն­ եր­ ի ը­նդ­հա­նուր թի­վը սահմ­ ա­նել­ու պատ­կեր­ աց­ ում կազմ­ ել­ու հեղ­ ին­ ակն­ եր­ ի կազմ­ ած թես­
հնա­րավ­ որ­ ութ­ յամբ)։ Հարց­ման վերջ­ ում հա­մակ­ արգ­ իչ­ը տեր­ ի քա­նա­կի մաս­ ին՝ ըս­ տ դժվ­ ար­ ութ­ յան աս­տիճ­ ա­նի։

Կ­ԼԻ­ՆԻԿ­ ԱԿ­ ԱՆ ՕՐ­ԴԻ­ՆԱ­ՏՈՒ­ՐԱՆ` ՄԱՆ­ԿԱԿ­ ԱՆ ՍՏՈՄ­ ԱՏ­ Ո­ԼՈ­ԳԻԱ­ ՅԻ
ԱՄԲ­ Ի­ՈՆ­ ՈՒՄ­

Ա­վագ­ յան Ա.Բ., Փա­փա­զյան Ա.Թ.
ԵՊԲՀ, ման­կակ­ ան ստո­մա­տո­լոգ­ իա­ յի ամբ­ ի­ոն

Մ­ անկ­ ակ­ ան ստո­մա­տո­լոգ­ իա­ յի ամ­բի­ոն­ ը իր հիմ­ գիա­ ­կան պոլ­իկ­լին­ ի­կա) և ստա­ցիո­ ­նար («Ս­ ուրբ Աս­ տ­
նադրմ­ ան տարվ­ ա­նից` 1988 թվակ­ ա­նից ի վեր, կլին­ ի­ վա­ծա­մայր» բժշկ­ ակ­ ան կենտր­ ոն­ ի դիմ­ ած­նո­տային վի­
կա­կան օրդ­ ին­ ա­տու­րա­յում մշ­տա­պես իր­ ա­կան­ աց­րել է րաբ­ ուժ­ ութ­ յան բաժ­ անմ­ ունք)։ Այս­տեղ դաս­ ա­վանդ­վում
հետ­դիպլ­ոմ­ ային կրթ­ ութ­ յուն և ին­ քն­ ուր­ ույն մասն­ ագ­ ի­ են ման­կա­կան հաս­ ա­կի թեր­ ապև­տիկ և վի­րա­բուժ­ ա­կան
տա­կան գործ­ ուն­ եո­ ւթ­ յան ու­ղե­գիր է տվել տաս­նյակ կլի­ ստո­մատ­ ոլ­ոգ­ իա­ , օրթ­ ոդ­ ոնտ­ ի­ա և մանկ­ ակ­ ան պրոթ­ ե­
նի­կակ­ ան օրդ­ ին­ ատ­ որ­նե­րի։ Մեր ամբ­ իո­ ­նի կլին­ իկ­ ակ­ ան զա­վո­րում, ին­ չպ­ ես նաև ստոմ­ ատ­ ո­լոգ­ իա­ կ­ ան հի­վանդ­ ու­
օրդ­ ին­ ատ­ ու­րայի շրջ­ ա­նավ­ արտ­նե­րից շա­տեր­ ը հաջ­ ող­ թյունն­ եր­ ի կանխ­ ար­գել­ում։
ված կլի­նից­ իստն­ եր ե­ն։ Կան նաև զգալ­ի թվով հեղ­ ի­նա­
կավ­ որ մասն­ ագ­ ետ­ներ, ով­քեր դա­սախ­ ո­սա­կան աշ­խա­ 2008 թվա­կան­ ին ամբ­ ի­ո­նում մշակվ­ եց և ընդ­ ունվ­ եց
տանք­ ի են անց­ ել բժշկ­ ա­կան մայր բուհ­ ում, կատ­ ա­րում օրդ­ ին­ ատ­ ու­րայի տի­պային ուս­ ումն­ ակ­ ան պլա­նը։ Սույն
են գիտ­ ա­կան աշ­խա­տանք և պա­տաս­խա­նա­տու պաշ­ պլա­նով օրդ­ ին­ ատ­ ու­րայ­ում ու­սմ­ ան տևո­ղու­թյուն­ ը սահ­
տոնն­ եր զբա­ղեց­նում։ ման­ված է 3 տար­ ի կամ 5184 ուս­ ումն­ ա­կան ժամ։ Հիմ­
նակ­ ան մաս­նագ­ իտ­ ա­կան ա­ռարկ­ ան­ եր­ ի դա­սա­վանդ­
­Մանկ­ ակ­ ան ստոմ­ ատ­ ոլ­ոգ­ իա­ յի ամ­բիո­ ­նը բազ­մա­ ման­ ը հատ­կաց­վում է 3888 ժամ (75%), ֆունդ­ ամ­ ենտ­ ալ
պրոֆ­ իլ­ային է։ Այն ու­նի եր­կու կլին­ ի­կա­կան հեն­ ա­կե­տեր` առ­ ար­կան­ եր­ ին` 396 ժամ (7,6%), հար­ ա­կից ա­ռար­կա­նե­
ամբ­ ուլ­ատ­ որ (թիվ 2 հա­մալ­սա­րան­ ակ­ ան ստոմ­ ա­տոլ­ո­ րին` 900 ժամ (17,4 %)։

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

«ՀԵՏԴԻՊԼՈՄԱՅԻՆ ԵՎ ՇԱՐՈՒՆԱԿԱԿԱՆ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ» 81
2-ՐԴ ՈՒՍՈՒՄՆԱՄԵԹՈԴԱԿԱՆ ԿՈՆՖԵՐԱՆՍ

Հ­ իմն­ ակ­ ան մասն­ ագ­ իտ­ ա­կան ա­ռարկ­ ա­նե­րին հատ­ կազմմ­ ան աշխ­ ատ­ անքն­ եր­ ին։
կացվ­ ող 3888 ժա­մեր­ ը բաշխվ­ ում են հետև­ յալ կերպ` Կ­լին­ ի­կակ­ ան օրդ­ ին­ ա­տոր­ ի հա­մա­կող­ման­ ի տես­ ա­

•• ­մաս­նա­գիտ­ ա­կան ներ­ ած­ ութ­ յուն և ըն­ դհ­ ան­ ուր կան և գործն­ ակ­ ան մասն­ ագ­ իտ­ ա­կան կրթ­ ութ­ յան հա­
բնույթ­ ի հարց­ եր (ստ­ ոմ­ ատ­ ո­լոգ­ իա­ յի զարգ­ ա­ մար մանկ­ ակ­ ան ստոմ­ ատ­ ոլ­ոգ­ իա­ յի ամբ­ իո­ ն­ ում կան ան­
ցու­մը, դիմ­ ածն­ ոտ­ ային շրջ­ ան­ ի ան­ ատ­ ոմ­ իա­ ն և հրա­ժեշտ պայմ­ անն­ եր` դաս­ աս­ ե­նյակն­ եր, լսար­ ան­ներ,
ֆիզ­ ի­ո­լոգ­ իա­ ն, հետ­ ա­զոտմ­ ան մեթ­ ոդն­ ե­րը ման­ գրակ­ ան­ ութ­ յուն, համ­ ակ­ արգչ­ային տեխն­ իկ­ ա, բարձ­
կակ­ ան ստոմ­ ատ­ ոլ­ոգ­ իա­ կ­ ան կլին­ իկ­ ա­յում)` 224 րա­կարգ մասն­ ագ­ ետն­ եր­ ի վեր­ ահսկ­ ող­ ութ­ յամբ` ամ­բու­
ժամ (5,8%), լատ­ որ և ստաց­ իո­ ն­ ար պայ­մանն­ եր­ ում կլին­ իկ­ ակ­ ան
աշխ­ ատ­ անքն­ եր­ ին ակտ­ իվ մասն­ ակց­ ել­ու հնա­րա­վոր­ ու­
•• մ­ անկ­ ա­կան թեր­ ապևտ­ իկ ստոմ­ ատ­ ո­լոգ­ իա­ ` թյուն։ Գործ­ ում է ամս­ ագր­ ային ա­կումբ­ ը։ Խրախ­ ուսվ­ ում
1254 ժամ (32,3%), է մաս­նակց­ ութ­ յուն­ ը գիտ­ ա­ժող­ ով­ներ­ ին։ Ներկ­ ա և նախ­
կին կլին­ իկ­ ակ­ ան օրդ­ ին­ ատ­ որն­ եր­ ից շատ­ երն ամ­բիո­ ­նում
•• մ­ ան­կակ­ ան վիր­ աբ­ ուժ­ ա­կան ստոմ­ ատ­ ոլ­ոգ­ իա­ կա­տա­րել են իր­ ենց ա­ռաջ­ ին քայ­լեր­ ը գիտ­ ա­կան ուս­ ում­
և դիմ­ ած­նո­տային վիր­ ա­բուժ­ ութ­ յուն` 1272 նաս­ իր­ ութ­ յունն­ եր­ ի բնա­գավ­ առ­ ում, հանդ­ ես եկ­ ել որպ­ ես
(32,7%), գիտ­ ա­կան հոդ­ված­ներ­ ի ու թեզ­ իսն­ եր­ ի հեղ­ ի­նակն­ եր և
հա­մահ­ եղ­ ին­ ակն­ եր։­
•• ստ­ ոմ­ ատ­ ո­լոգ­ իա­ կ­ ան հիվ­ ան­դութ­ յունն­ եր­ ի կան­
խարգ­ ել­ում` 1138 (29,2%)։­ Ամ­բի­ո­նը որ­ ոշ նկա­տա­ռում­ներ ու­նի ստո­մա­տո­
լոգ­ իա­ կ­ ան ֆակ­ ուլտ­ ետ­ ի շրջ­ ան­ ավ­ արտ­ներ­ ի հա­մար
Ինչպ­ ես տեսն­ ում ե­նք, հիմն­ ա­կան մաս­նա­գիտ­ ա­կան կրթ­ ութ­ յուն­ ը կլին­ իկ­ ակ­ ան օրդ­ ին­ ատ­ ուր­ ա­յում ավ­ ե­լի
դիսց­ իպլ­ինն­ ե­րին հատկ­ ացվ­ ում են գրեթ­ ե հա­վաս­ ար հրապ­ ուր­ իչ դարձն­ ել­ու ա­ռու­մով։ Մաս­նավ­ որ­ ապ­ ես, շա­
ուս­ ումն­ ա­կան ժա­մեր, որ­ ը կլին­ իկ­ ա­կան օրդ­ ին­ ատ­ ո­րին տեր­ ին չի բավ­ ար­ ար­ ում այն, որ կլին­ իկ­ ակ­ ան օր­դին­ ա­
թույլ է տալ­իս հա­մակ­ ողմ­ ան­ ի մաս­նա­գիտ­ ա­կան պատ­ տուր­ այի շրջ­ ան­ ավ­ արտ­ ը ստան­ ում է «բ­ժիշկ-մանկ­ ակ­ ան
րաստ­վա­ծութ­ յուն ստան­ ալ։ ստոմ­ ատ­ ոլ­ոգ» որ­ ակ­ ավ­ որ­ ում­ ը։ Համ­ ոզվ­ ած են­ ք, որ մոտ
ապ­ ա­գայ­ում հրատ­ ապ կդառ­նա «բժ­ իշկ-մանկ­ ակ­ ան
Մեծ ու­շադր­ ութ­ յուն է դարձվ­ ում ստո­մատ­ ոլ­ոգ­ իա­ ­ ստոմ­ ատ­ ոլ­ոգ-թեր­ ապևտ», «բժ­ իշկ-մանկ­ ակ­ ան ստո­մա­
կան հիվ­ ան­դու­թյունն­ եր­ ի կանխ­ արգ­ ելմ­ ան­ ը։ Դաս­ ընթ­ ա­ տոլ­ոգ-վիր­ աբ­ ույժ», «բժ­ իշկ-մանկ­ ակ­ ան ստոմ­ ա­տոլ­ոգ-
ցում ներ­ առ­ված կար­ևոր­ ագ­ ույն թեմ­ ան­ երն են ա­տամ­ պա­րոդ­ ոնտ­ ոլ­ոգ», ին­ չպ­ ես նաև ստոմ­ ատ­ ոլ­ոգ­ իա­ կ­ ան
նե­րի կար­ ի­ե­սի և ոչ կար­ ի­ես­ ային ախ­տա­հար­ ումն­ ե­րի, հիվ­ ան­դութ­ յունն­ եր­ ի կանխ­ արգ­ ելմ­ ան բարձր­ ագ­ ույն
ի­նչպ­ ես նաև պա­րոդ­ ոնտ­ ի հիվ­ անդ­ ութ­ յունն­ եր­ ի կան­ ո­րակ­ ավ­ որ­ ում ուն­ եց­ ող մասն­ ագ­ ետն­ եր­ ի պատ­րաստ­ման
խար­գել­ում­ ը, կանխ­ արգ­ ել­իչ միջ­ ոց­ առ­ ումն­ եր­ ը օրթ­ ո­ հարց­ ը։­
դոնտ­ իա­ յ­ում, հիմն­ ա­կան ստոմ­ ատ­ ոլ­ոգ­ իա­ ­կան հիվ­ ան­
դութ­ յունն­ եր­ ի ան­տեն­ ատ­ ալ կանխ­ արգ­ ել­ում­ ը, բեր­ ան­ ի Եվս մեկ նկատ­ ա­ռում. կլին­ ի­կա­կան օր­դին­ ա­տու­
խոռ­ ո­չի ան­հատ­ ա­կան և մասն­ ա­գիտ­ ա­կան հի­գիե­ ­նան, րայի ու­սումն­ ակ­ ան ծրագ­ իր­ ը, համ­ ապ­ ա­տասխ­ ան­ ե­լով
բնակ­չութ­ յան ա­ռողջ­ ա­գիտ­ ակ­ ան դաստ­ իա­ ր­ ակ­ ում­ ը և ժա­մա­նա­կակ­ ից պա­հանջն­ եր­ ին, բա­վա­կան հա­գեց­ ած
ռա­ցի­ոն­ ալ սննդ­ ի վեր­ ա­բեր­ յալ հանձ­նար­ ար­ ա­կան­նե­ է։ Այդ ծրագր­ ի հաջ­ ող կատ­ ա­րում­ ը և աշխ­ ատ­ անք­ներ­ ի
րը։ Կլին­ ի­կա­կան օրդ­ ին­ ատ­ որ­ ը գիտ­ ել­իքն­ եր է ստա­նում կազմ­ ակ­ երպ­ ումն ու վեր­ ահսկ­ ում­ ը պատ­ աս­խա­նատ­ ու և
առ­ աջ­նային և ե­րկ­րորդ­ ային կանխ­ արգ­ ելմ­ ան վե­րաբ­ ե­ աշ­խատ­ ա­տար գործ են, զգա­լի ժա­ման­ ակ, ֆիզ­ իկ­ ա­կան
րյալ, ուս­ ումն­ ա­սիր­ ում կանխ­ արգ­ ելմ­ ան մի­ջոց­ ա­ռում­ և մտա­վոր ջան­քեր են պա­հանջ­վում կլին­ իկ­ ա­կան օր­
նե­րի ի­րակ­ ա­նաց­ման կազմ­ ակ­ երպմ­ ան հիմ­ ունքն­ եր­ ը։ դին­ ատ­ ուր­ այի ամբ­ իո­ ն­ ակ­ ան ղե­կավ­ արն­ ե­րից, և նրանց
Այսպ­ ի­սով, սույն ծրագ­րի հա­մաձ­ այն՝ կլին­ իկ­ ա­կան օր­ խրախ­ ուս­ ել­ու որ­ ոշ­ ակ­ ի չափ­ ա­նիշ­ եր­ ի սահմ­ ան­ ում­ ը կա­
դին­ ատ­ ու­րայի շրջ­ ան­ ավ­ արտ ե­րիտ­ ա­սարդ մաս­նա­գե­ րող է լրաց­ ուց­ իչ խթան հանդ­ իս­ ան­ ալ նշվ­ ած աշ­խա­
տը պետք է համ­ապար­փակ գիտ­ ել­իքն­ եր ուն­ են­ ա ստո­ տանքն­ եր­ ը պատ­շաճ մա­կարդ­ ակ­ ով և անթ­ եր­ ի կա­տա­
մա­տոլ­ոգ­ իա­ ­կան հիվ­ անդ­ ութ­ յունն­ ե­րի կանխ­ ար­գելմ­ ան րե­լու համ­ ար։
ո­լորտ­ ում և ու­նակ լին­ ի կանխ­ ար­գել­իչ միջ­ ո­ցառ­ ումն­ ե­
րի սեփ­ ա­կան ծրա­գիր կազմ­ ել­ու կամ ակտ­ իվ մաս­նակ­
ցու­թյուն ուն­ ե­նա կանխ­ ար­գելմ­ ան համ­ ալ­իր ծրագր­ ե­րի

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

82 «ՀԵՏԴԻՊԼՈՄԱՅԻՆ ԵՎ ՇԱՐՈՒՆԱԿԱԿԱՆ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ»
2-ՐԴ ՈՒՍՈՒՄՆԱՄԵԹՈԴԱԿԱՆ ԿՈՆՖԵՐԱՆՍ

ՇԱ­ՐՈՒ­ՆԱ­ԿԱ­ԿԱՆ ԿՐԹ­ ՈՒԹ­ ՅՈՒ­ՆԸ` ՈՐՊ­ ԵՍ Ո­ՐԱԿ­ ՅԱԼ ԲԺՇ­ԿԱԿ­ ԱՆ
ԿՐ­ԹՈՒԹ­ ՅԱՆ Գ­ՐԱՎ­ Ա­ԿԱՆՆ­ Ե­ՐԻՑ ՄԵԿ­ Ը

Ա­վետ­ իս­ յան Ս.Ա., Պա­պյան Ա.Ա.
ԵՊԲՀ, ախ­տա­ֆիզ­ ի­ո­լոգ­ իա­ յի ամբ­ ի­ոն

Ախտ­ ա­ֆիզ­ ի­ո­լոգ­ իա­ յի ամ­բի­ո­նը շուրջ երկ­ ու տա­րի մասն­ ագ­ ետն­ եր­ ի վեր­ արտ­ ադ­րութ­ յուն։ Հա­ճախ այս հար­
կլին­ իկ­ ակ­ ան օրդ­ իա­ ն­տոր­ներ­ ի հա­մար իր­ ակ­ ան­ աց­նում ցի շուրջ ստեղծ­վող ի­րա­վի­ճակ­ ը հիշ­ եցն­ ում է կռի­լով­ յան
է «Կ­լին­ իկ­ ակ­ ան ախ­տա­ֆիզ­ իո­ լ­ոգ­ իա­ յի» դաս­ ընթ­ աց։ Այդ հայտն­ ի ա­ռակ­ ը։
ընթ­ ացք­ ում մեր դիտ­ արկ­ ումն­ ե­րը և ուս­ ան­ ող­ներ­ ի հար­
ցադր­ ումն­ եր­ ը պարզ­ եց­ ին, ո­ր՝ Մ­ յուս կող­մից ու­ղ­ղա­հա­յաց ինտ­ եգրմ­ ան ներկ­ ա
վի­ճակ­ ի պա­րա­գա­յում ստաց­վում է այն­պես, որ, օր­ ի­
1. կ­լին­ իկ­ ա­կան օրդ­ ին­ ա­տոր­նե­րի մի մաս­ ի մնա­ նակ, ախ­տա­ֆիզ­ իո­ լ­ոգ­ իա­ ա­ռարկ­ այի դաս­ ա­վանդվ­ ող
ցորդ­ ային գիտ­ ե­լիքն­ եր­ ը տե­սա­կան ա­ռարկ­ ան­ ե­ նյութ­ ը մնում է մի­այն այդ ամ­բիո­ ն­ ի «­սահմ­ անն­ եր­ ում»,
րից շատ թույլ են­ , չի շեշտ­ ա­վորվ­ ում բարձր կուրս­ ե­րում դաս­ ավ­ անդ­վող
առ­ արկ­ ան­ եր­ ի կողմ­ ից։ Բնա­կան է, որ այս պա­րա­գա­
2. ա­ռա­ջի­նի հետ­ևան­քով «հ­ ա­մեստ» է նաև օր­ յում ուս­ ան­ ող­ներ­ ի ուն­ եց­ ած գիտ­ ել­իքն­ եր­ ը «­մաշ­վում»
դին­­ ա­տոր-ուս­ ա­նող­ներ­ ի վեր­լուծ­ ա­կան պո­տեն­­ են` հասն­ ել­ով զրոյի։ Արդ­ յունք­ ում յուր­ ա­քան­չյուր առ­ ար­
ցիալ­ը։ կայի դա­սավ­ ան­դում դառ­նում է ին­ քն­ ան­պա­տակ՝ միա­ յն
տվյալ ա­ռար­կայից քն­նութ­ յուն հանձն­ ել­ու համ­ ար։
Կլ­ին­ ի­կա­կան ախ­տա­ֆիզ­ ի­ոլ­ո­գիա­ յի դա­սա­վանդ­ ու­
մը, մեր շր­ջան­ ա­վարտն­ ե­րի հետ կրկ­ ին հան­դիպ­ ու­մը ակ­ Ն­ ույն­ ը վեր­ աբ­ եր­ ում է նաև կլին­ իկ­ ակ­ ան օրդ­ ի­
նառ­ ու դարձր­ եց ուս­ ումն­ առ­ ու­թյան գոր­ծըն­թաց­ ում տեղ նատ­ որն­ ե­րին։ Նրանց «ղ­ եկ­ ա­վար» ամբ­ իո­ նն­ ե­րը հա­
գտած թե­րութ­ յունն­ ե­րը, նախ­ ա­դիպլ­ոմ­ ային կրթ­ ութ­ յան մա­պա­տասխ­ ան մասն­ ա­գիտ­ ու­թյունն­ ե­րով պետք է
«հ­ իվ­ անդ­ ութ­ յունն­ եր­ ը»։ Կար­ ե­լի է ենթ­ ադ­րել (թե­պետ այն «­պատ­վի­րեն» կլին­ իկ­ ակ­ ան ախտ­ ա­ֆիզ­ իո­ ­լոգ­ իա­ յի իր­ ենց
ակ­ նհ­ այտ է), որ վեր­ ոնշ­ յալ խնդ­ իրն­ եր­ ի գլխ­ ավ­ որ պատ­ ծրագ­րեր­ ը։ Ա­վել­ին, ուս­ ումն­ ա­սիրվ­ ող բո­լոր առ­ ար­կա­
ճառ­ներ­ ից մեկ­ ը դա­սա­վանդ­վող ա­ռար­կան­ եր­ ի հո­րիզ­ ո­ ներ­ ից անհ­ րաժ­ եշտ է կազմ­ ակ­ երպ­ ել հա­մապ­ ար­փակ
նակ­ ան և ու­ղղ­ ա­հա­յաց ինտ­ եգր­ման ան­բավ­ ար­ ար մա­ ա­տեստ­ ա­վո­րում, քան­ ի որ նրանք գոր­ծում են միև­նույն
կար­դակն է։ Մեր կար­ծիք­ ով հոր­ ի­զո­նա­կան ինտ­ եգր­ ում­ ը «­պատ­վե­րի» շրջան­ ակն­ ե­րում։ Ատ­ եստ­ ա­վո­րումն ա­կն­
պար­տա­դիր պետք է կա­տար­վի ո­ւղ­ղա­հայ­աց ին­տեգր­ կալ­ում է ոչ միա­ յն կլին­ ի­կակ­ ան օրդ­ ին­ ատ­ որ­ներ­ ի գիտ­ ե­
ման «պ­ ատ­վեր­ ով», այ­լա­պես այն կլին­ ի ի­նքն­ ան­պա­տակ լիքն­ ե­րի ստուգ­ ում, այլև ուս­ ումն­ ակ­ ան հա­մակ­ ար­գի թե­
և ա­նար­դյուն­ ա­վետ։ Այ­սինքն՝ կլին­ ի­կա­կան ամբ­ իո­ ն­ներ­ ը րութ­ յունն­ եր­ ի պարզ­ ում, ո­րից հե­տո հետ­ ա­դարձ կա­պի
պետք է կար­ևոր­ են այն գործ­ ըն­թաց­նե­րը, ո­րոնք անհ­ րա­ սկզբ­ ուք­ ով վերջ­ ինն­ երս ան­հրա­ժեշտ է շտ­կել։ Այստ­ եղ
ժեշտ են ժա­մա­նակ­ ակ­ ից բժշ­կի պատ­րաստմ­ ան համ­ ար։ կար­ևորվ­ ում է նաև կոմպլ­եքս­ ային պրոբ­լեմ­ ային դա­սա­
Մենք չենք նսեմ­ աց­նում տե­սակ­ ան ամ­բի­ոնն­ եր­ ի դեր­ ը, խո­սութ­ յունն­ եր­ ի կիր­ առ­ման հարց­ ը՝ տար­բեր մաս­նա­
սա­կայն, ին­ չպ­ ես աս­ ում են, մեր խնդ­ իր­ ը կենս­ աք­ իմ­ իկ­ ոս, գետն­ եր­ ի կողմ­ ից որև­ է բժշկ­ ագ­ իտ­ ա­կան խնդր­ ի վե­րա­
ախտ­ ա­ֆիզ­ իո­ ­լոգ և այլն պատ­րաս­տե­լը չէ։ Մի­այն ու­ղղ­ ա­ բե­րյալ։­
հայ­աց ինտ­ եգ­րում­ ից հետ­ ո է ան­հրա­ժեշտ տար­բեր կուր­
սե­րում իր­ ագ­ ործ­ ել հո­րի­զո­նակ­ ան ինտ­ եգ­րում դա­սա­ Ուս­ ումն­ ակ­ ան գործ­ ընթ­ աց­ ի կազ­մակ­ երպմ­ ան նման
վանդվ­ ող առ­ արկ­ ա­ներ­ ի միջև։ Այլ­ապ­ ես յու­րա­քան­չյուր կերպ­ ը միա­ նշ­ ա­նակ կբարձր­ աց­նի բժշկ­ ակ­ ան կրթ­ ու­
ա­ռարկ­ ա ստանձ­նում է բժշ­կակր­թութ­ յան «հ­ եգ­ եմ­ ո­նի» թյան որ­ ա­կը և այն կդարձն­ ի առ­ ա­վել ար­դյուն­ ա­վետ ու
դեր և պատ­րաստ­ ում ծրագ­ իր, ո­րն ա­կնկ­ ալ­ում է իր գծով նպատ­ ա­կային։

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

«ՀԵՏԴԻՊԼՈՄԱՅԻՆ ԵՎ ՇԱՐՈՒՆԱԿԱԿԱՆ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ» 83
2-ՐԴ ՈՒՍՈՒՄՆԱՄԵԹՈԴԱԿԱՆ ԿՈՆՖԵՐԱՆՍ

ԱՐ­ՏԱ­ՍԱՀՄ­ ԱՆՑ­ Ի ԿԼԻՆ­ ԻԿ­ ԱԿ­ ԱՆ ՕՐԴ­ Ի­ՆԱՏ­ ՈՐ­ՆԵ­ՐԻՆ ԴԱՍ­ ԱՎ­ ԱՆԴ­
ՄԱՆ ՄԵ­ԹՈԴՆ­ Ե­ՐԸ ­ՄԱՇԿ­ ԱԲ­ Ա­ՆՈՒԹ­ ՅԱՆ ԵՎ ՍԵ­ՌԱՎ­ Ա­ՐԱ­ԿԱԲ­ Ա­ՆՈՒ­
ԹՅԱՆ ԱՄ­ԲԻ­ՈՆ­ ՈՒՄ

Բաբ­ այ­ան Կ.Ռ., Հա­րութ­ յուն­ յան Գ.Ա., Մա­նուկ­ յան Է.Հ., Մար­գար­ յան­Զ.Ա.
ԵՊԲՀ, մաշկ­ աբ­ ան­ ութ­ յան և սեռ­ ավ­ ար­ ակ­ աբ­ ան­ ութ­ յան ամբ­ իո­ ն

Մաշկ­ աբ­ ան­ ութ­ յան և սեռ­ ա­վա­րա­կաբ­ ա­նութ­ յան ա­ռանձն­ ացվ­ ած որև­ է հետ­ աքրք­ իր և հազվ­ ադ­ եպ հան­
ամ­բի­ոն­ ում հետ­դիպլ­ոմ­ ային մասն­ ագ­ իտ­ ա­ցում են անց­ դիպ­ ող հիվ­ անդ­ ութ­ յան վե­րաբ­ եր­ յալ ըն­ տր­ ում և հանձ­
նում արտ­ երկր­ ից (Ի­րան­ ից) ժա­ման­ ած բժիշկն­ եր­ ը` չորս նար­ ար­ ում են ամս­ ագր­ ային հոդվ­ ած­ներ անգ­ լեր­ են­ ով և
տա­րի ժամ­կետ­ ով։ Կլին­ իկ­ ակ­ ան օրդ­ ին­ ատ­ որն­ եր­ ի ու­սու­ կազ­մակ­ երպ­ ում դրանց քնն­ արկ­ ում կլին­ իկ­ ա­կան օրդ­ ի­
ցում­ ը կազ­մա­կերպ­վում է նախ­ ապ­ ես կազմվ­ ած ծրագր­ ի նատ­ որն­ եր­ ի հետ։
հիմ­ ան վրա և ԵՊ­ ԲՀ մաս­նա­գիտ­ ա­կան և շա­րուն­ ակ­ ա­
կան կրթ­ ութ­ յան բաժն­ ի կողմ­ ից առ­ ա­ջարկվ­ ած հիմ­նադ­ Մ­ աշ­կաբ­ ա­նութ­ յան և սեռ­ ա­վա­րա­կա­բա­նութ­ յան
րույթն­ ե­րին համ­ ա­պա­տասխ­ ան։ Նրանք մասն­ ակ­ցում բժշկ­ ա­գիտ­ ա­կան կենտր­ ոն­ ի միջ­ ոցն­ եր­ ով և NATO-HSO
են ան­գլալ­եզ­ ու ուս­ ան­ ողն­ եր­ ի խմբ­ եր­ ի գործն­ ակ­ ան և (Health Sciences Online) ծրագ­րի հով­ ան­ ավ­ որ­ ութ­ յամբ
լեկց­ իո­ ն պա­րապ­մունքն­ եր­ ին։ Օր­դին­ ատ­ որն­ եր­ ի համ­ ար կենտ­րոն­ ում ստեղծ­վել է ուս­ ուց­ ո­ղա­կան ռես­ ուրսն­ եր­ ի
կազմ­ ա­կերպվ­ ում են ամ­ ենշ­ աբ­ ա­թյա անհ­ ատ­ ա­կան դա­ սեն­ յակ։ Վերջ­ ինս կահ­ ավ­ որ­ված է նոութբ­ ուք համ­ ա­կար­
սախ­ ոս­ ութ­ յունն­ եր, որ­ ոնց մի մաս­ ը վար­ ում են ամբ­ իո­ ­ գիչն­ եր­ ով, LCD պրոյեկտ­ որ­ ով և լայ­նէկր­ ան հեռ­ ուստ­ ա­
նի դաս­ ա­խոսն­ ե­րը, ի­սկ մյուս մա­սը իր­ ենք` կլին­ ի­կակ­ ան ցույ­ցով։ Հա­մակ­ արգ­ իչն­ եր­ ը միա­ ցվ­ ած են ար­ ագ­ ակ­ ապ
օրդ­ ին­ ատ­ որ­ներ­ ը, ղեկ­ ավ­ արն­ եր­ ի մասն­ ակց­ ութ­ յամբ։ Ամ­ ինտ­ երն­ ետ­ ին (256 kb/s)։ Ռեզ­ իդ­ ենտն­ երն այդ սե­նյակ­ ի
սա­կան մեկ կամ երկու ան­գամ, համ­ աձ­ այն նախ­ ապ­ ես ռե­սուրսն­ եր­ ից օգ­ տ­վել­ու ան­սահմ­ ան­ ափ­ ակ հնա­րավ­ ո­
կազմվ­ ած ան­հատ­ ա­կան պլան­ ի, կազմ­ ակ­ երպվ­ ում են րութ­ յուն ու­նեն։ Սկզբն­ ակ­ ան շրջ­ ան­ ում ը­նտր­ ութ­ յուն­ ը
հար­ցումն­ եր։ սահ­ման­ ափ­ ակ­ված էր միա­ յն www.hso.info փնտր­ման
պորտ­ ա­լի կողմ­ ից առ­ աջ­ արկվ­ ող ին­տերն­ ետ­ ային կայ­
Ռե­զի­դենտ­ներ­ ը մաշկ­ ա­բա­նութ­ յան և ՍՎ ԲԳԿ-ի քե­րով, բայց հետ­ ա­գայ­ում, ռեզ­ ի­դենտ­ներ­ ի առ­ աջ­ արկ­նե­
մաշ­կային և սե­ռավ­ ար­ ակն­ ե­րի բաժ­ անմ­ ունքն­ եր­ ում մաս­ րին համ­ ապ­ ա­տասխ­ ան, դրանց ցանկն ընդ­ արձ­ ակ­վեց։
նակ­ցում են ի­րա­կան­ ացվ­ ող գրեթ­ ե բոլ­որ միջ­ ոց­ ա­ռում­ Ուս­ ուց­ ող­ ա­կան ռես­ ուրսն­ եր­ ի սեն­ յակ­ ում ռեզ­ իդ­ ենտ­ներ­ ը
նե­րին` գիտ­ ա­կան քն­նարկ­ ումն­ եր­ ին, համ­ այց­ ե­րին, զոր­ ա­ հնա­րավ­ որ­ ութ­ յուն են ուն­ են­ ում լսել­ու կամ դիտ­ ե­լու մաշ­
կո­չային հանձն­ աժ­ ո­ղո­վի նիստ­ ե­րին։ կային հիվ­ անդ­ ութ­ յունն­ եր­ ի և սեռ­ ավ­ ար­ ակն­ եր­ ի վեր­ ա­
բեր­ յալ ինտ­ երն­ ետ­ ային դաս­ ա­խոս­ ութ­ յունն­ եր, վիրտ­ ու­ալ
Ամբ­ ի­ոն­ ում ա­մի­սը մեկ ան­գամ ար­տա­սահ­մանց­ ի ատ­լասն­ եր, կարդ­ ալ­ու դեպ­քեր­ ի նկար­ ագր­ ութ­ յունն­ եր և
օրդ­ ին­ ատ­ որն­ եր­ ի հա­մար կազմ­ ակ­ երպ­վում են ամ­սագ­ ծա­նոթ­ ան­ ալ­ու բուժմ­ ան նոր­ ագ­ ույն մոտ­ եց­ ումն­ եր­ ին։
րային ա­կումբ­ ի օր­ եր։ Նրանց ղեկ­ ավ­ արն­ ե­րը նախ­ ապ­ ես

ՀԵՏԴԻՊԼՈՄԱՅԻՆ ՈՒՍՈՒՑՄԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄԸ ՄԱՆԿԱԲՈՒ­
ԺՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՄԱՆԿԱԿԱՆ ՎԻՐԱԲՈՒԺՈՒԹՅԱՆ Թ.1 ԱՄԲԻՈՆՈՒՄ

Բաբլոյան Ա.Ս., Սարգսյան Ա.Ա., Սարգսյան Հ.Գ.
ԵՊԲՀ, մանկաբուժության և մանկական վիրաբուժության թ.1 ամբիոն

Բոլ­ոն­ իա­ յի հռ­չա­կագր­ ի դրույթ­նե­րի ընդ­ ուն­ ում­ ից րաբ­ ուժ­ ութ­ յուն­ ը, ուս­ ումն­ աս­ իր­ ում է տա­րիք­ ային նշան­ ա­
հե­տո Հայ­աս­տա­նի կր­թակ­ ան հա­մակ­ ար­գում բաց­վեց­ ին կալ­ից տարբ­ եր­ ութ­ յուն ուն­ եց­ ող ե­րեխ­ ա­ներ­ ի խնդ­ իրն­ եր`
ուս­ ումն­ ա­ռութ­ յան գործ­ ընթ­ աց­ ի նոր մոտ­ ե­ցումն­ եր։ սկս­ ած նոր­ ած­նային հաս­ ակ­ ից մինչև դեռ­ ահ­ աս­ ային
տա­րիք։ Հետ­ևաբ­ ար, հետ­դիպլ­ոմ­ ային ուս­ ուց­ ումն ան­
Գիտ­ ու­թյան թռիչք­ աձև զար­գա­ցու­մը, ի­նչպ­ ես նաև հրաժ­ եշտ է իր­ ակ­ ան­ ացն­ ել բազմ­ ապր­ ոֆ­ իլ­ային բա­զա­
կր­թակ­ ան հա­մա­կարգ­ ի նոր­ ագ­ ույն բա­րե­փոխ­ ումն­ եր­ ը նե­րում, ո­րոնք կլին­ իկ­ ակ­ ան օրդ­ ին­ ատ­ որն­ եր­ ին հնար­ ա­
թել­ադր­ ում են ներկ­ այիս ուս­ ան­ ողն­ ե­րի, կլին­ իկ­ ա­կան վո­րութ­ յուն կտան յուր­ աց­նել­ու եր­ եխ­ ան­ եր­ ի տարբ­ եր
օրդ­ ին­ ա­տորն­ եր­ ի, ասպ­ իր­ անտ­ներ­ ի բազմ­ ա­բո­վանդ­ ակ տա­րիք­ ային խմ­բեր­ ում առկ­ ա նոզ­ ոլ­ոգ­ իա­ ն­ եր­ ի բազմ­ ա­
գործ­ ու­նե­ութ­ յան ան­հրա­ժեշ­տութ­ յուն։ Ա­կնհ­ այտ է, որ զան խնդ­ իրն­ եր­ ը և հաղ­ որդ­ ակ­ ից լին­ ել­ու հետ­ ա­զոտմ­ ան
ի­նչպ­ ես մանկ­ աբ­ ուժ­ ութ­ յուն­ ը, այն­պես էլ մանկ­ ա­կան վի­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

84 «ՀԵՏԴԻՊԼՈՄԱՅԻՆ ԵՎ ՇԱՐՈՒՆԱԿԱԿԱՆ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ»
2-ՐԴ ՈՒՍՈՒՄՆԱՄԵԹՈԴԱԿԱՆ ԿՈՆՖԵՐԱՆՍ

ու բուժմ­ ան ժա­ման­ ա­կակ­ ից մո­տե­ցումն­ ե­րին։ Ամ­բիո­ ն­ ի մայց­ եր­ ի կազ­մա­կերպմ­ ամբ, հի­վանդն­ եր­ ի ին­ ք­
բա­զան­ երն են` «Ա­րաբկ­ իր» բժշկ­ ա­կան հա­մա­լիր­ ը, եր­ ե­ նուր­ ույն (դաս­ ախ­ ոս­ ի հսկ­ ող­ ութ­ յամբ) վարմ­ ան
խան­ եր­ ի և դեռ­ ա­հաս­նե­րի ա­ռող­ջու­թյան ին­ ստ­ ի­տու­տը և կլին­ իկ­ ա­կան օր­դին­ ատ­ որն­ եր­ ի հերթ­ ա­պա­
և «­Սուրբ Աս­ տվ­ ա­ծա­մայր» բժշ­կակ­ ան կենտր­ ոն­ ը։ Բա­ հութ­ յունն­ եր­ ի` (ա­մի­սը 2-4 անգ­ ամ) ի­րակ­ ա­նաց­
զան­ երն ըն­ դգ­ ր­կում են տար­բեր ծա­ռա­յութ­ յունն­ եր, թե­ մամբ։
րապևտ­ իկ և վիր­ աբ­ ուժ­ ա­կան բա­ժան­մունքն­ եր։ •• Կլ­ին­ ի­կա­կան օրդ­ ին­ ատ­ որ­ներ­ ի աշ­խա­տան­
քի արդ­ յուն­ ավ­ ետ­ ութ­ յան բարձր­ ացմ­ ան հա­
Ման­կա­բուժ­ ու­թյան և ման­կա­կան վի­րաբ­ ուժ­ ութ­ յան մար կար­ևոր­վում է թի­մային աշխ­ ա­տան­քի մեջ
թ.1 ամ­բիո­ ն­ ում 2008-2009 թթ. կլի­նի­կա­կան օր­դի­ նրանց ը­նդգ­ րկ­ ում­ ը, միմ­ յանց նկատ­մամբ ու­նե­
նատ­ ուր­ այի ուս­ ուց­ ումն իր­ ա­կան­ աց­նում են 6 օրդ­ ին­ ա­ ցած բարձր պա­տաս­խա­նատ­վութ­ յուն­ ը, ու­սա­
տոր­ներ, որ­ ոնց­ ից 2-ը մաս­նա­գիտ­ ա­նում են ման­կա­կան նող-կլ­ին­ իկ­ ա­կան օրդ­ ին­ ատ­ որ-դաս­ ա­խոս հա­
վիր­ աբ­ ուժ­ ութ­ յան, 2-ը` ը­նդհ­ ա­նուր ման­կա­բուժ­ ու­թյան, րա­բեր­ ութ­ յունն­ ե­րի ամ­բողջ­ ութ­ յուն­ ը։
1-ը` նեո­ ն­ աթ­ ոլ­ո­գիա­ յի և 1-ը՝ մանկ­ ա­կան նեֆր­ ոլ­ոգ­ իա­ յի •• ­Բա­ցի բա­ժանմ­ ունքն­ ե­րում գործ­ ել­ու կա­նոն­ ա­
ոլ­որտն­ ե­րում։ Ամ­բիո­ ­նում մշակվ­ ել են հետդ­ իպլ­ոմ­ ային կարգվ­ ած գրաֆ­ իկ­ ից, կարև­ որ­ ում են­ ք կլին­ օր­
կր­թութ­ յան ուս­ ումն­ ա­կան աշ­խատ­ ան­քի հետև­ յալ ձևերն դին­ ատ­ որ­ներ­ ի աշ­խատ­ անք­ ի ը­նդգ­ րկ­ ում­ ը ամ­
ու մոտ­ ե­ցումն­ եր­ ը. բուլ­ատ­ որ ծա­ռա­յութ­ յունն­ եր­ ի բնա­գավ­ ա­ռում,
ո­րի շնորհ­ իվ մշակվ­ ում են քրոն­ իկ հի­վանդ­ներ­ ի
•• Տ­ ես­ ա­կան գի­տե­լիքն­ եր կլին­ ի­կա­կան օրդ­ ի­ հետ աշ­խա­տել­ու հո­գեբ­ ա­նակ­ ան և պրակտ­ իկ
նա­տոր­նե­րը ստա­նում են` օ­գտ­վե­լով հա­մա­ գործ­ ուն­ եո­ ւթ­ յան անհ­ րաժ­ եշտ մո­տե­ցումն­ եր։
պա­տաս­խան գրա­կան­ ութ­ յուն­ ից (նա­խապ­ ես •• Լ­ ա­բոր­ ա­տոր գործ­ ի մեջ, ի­նչպ­ ես նաև ռենտ­գեն
կազմված ծրագր­ ի հիմ­ ան վրա) և մասն­ ակց­ ե­ և պա­թոլ­ոգ­ իա­ յի ծա­ռա­յութ­ յունն­ եր­ ի բնագ­ ա­
լով ամս­ ագ­րային ա­կումբն­ ե­րին։ Տար­վա մեջ 4-5 վառ­ ում կլին­ ի­կա­կան օրդ­ ին­ ատ­ որ­ներ­ ի ը­նդգ­ ր­
անգ­ ամ «Ա­րաբկ­ իր» հա­մա­լիր­ ում ո­ւնկնդր­ ում են կում­ ը հնա­րավ­ ո­րութ­ յուն է տա­լիս ավ­ ե­լի լավ
Ցյու­րիխ­ ի և Եվր­ ո­պա­կան այլ հա­մալ­սար­ ան­նե­ պատ­կեր­ ացն­ ե­լու հիվ­ ան­դութ­ յան զար­գացմ­ ան
րից ժամ­ ան­ ած մաս­նա­գետ­նե­րի դաս­ ախ­ ո­սու­ ախտ­ ած­նութ­ յան մեխ­ ա­նիզմն­ եր­ ը, ին­ չպ­ ես նաև
թյունն­ ե­րը։ կլին­ իկ­ ա­կան օրդ­ ին­ ատ­ որն­ եր­ ին նա­խապ­ ատ­
րաս­տե­լու հե­տա­գա գի­տա­կան գործ­ ու­նե­ութ­ յան
•• Պ­րակ­տիկ հմտ­ ու­թյունն­ ե­րի, գործն­ ակ­ ան և տե­ գործ­ ընթ­ աց­նե­րին։
սա­կան գի­տել­իքն­ ե­րի ըն­ դլ­այ­նում­ ը կատ­ արվ­ ում
է ամբ­ ի­ո­նի պրո­ֆես­ ո­րադ­ ա­սա­խոս­ ա­կան հա­մայ­
ցեր­ ին նրանց մաս­նակ­ցու­թյամբ, եվ­րո­պայից
ժա­մա­նած պրոֆ­ ես­ որն­ ե­րի հետ հա­մա­տեղ հա­

ՀԵՏԴ­ ԻՊ­ԼՈ­ՄԱՅԻՆ ՇԱ­ՐՈՒ­ՆԱԿ­ ԱԿ­ ԱՆ ԿՐ­ԹՈՒԹՅԱՆ ԿԱԶ­ՄԱ­ԿԵՐՊ­
ՄԱՆ ԳՈՐԾ­ ԸՆԹ­ ԱՑ­ Ը ՎԻՐ­ ԱԲ­ ՈՒ­ԺՈՒԹՅԱՆ ԹԻՎ 2 ԱՄԲ­ Ի­Ո­ՆՈՒՄ

Բ­ ա­տիկ­ յան Հ.Խ., Ստե­փա­նյան Ս.Ա., Մես­րո­պյան Ռ.Ն., Չա­խոյ­ան Ա.Ա., Մու­րա­դյան Ռ.Գ., Չալ­տի­կյան Գ.Վ.
ԵՊԲՀ, վիր­ ա­բուժ­ ու­թյան թիվ 2 ամբ­ ի­ոն

­Գիտ­ ութ­ յան, կր­թութ­ յան և գործ­նա­կան բժշկ­ ութ­ յան րում։ Հա­մալս­ ար­ ան­ ի հետ­դիպ­լոմ­ ային շար­ ուն­ ակ­ ակ­ ան
արդ­ ի մա­կարդ­ ա­կը ստի­պում է ո­րոշ հարց­ ե­րում վե­րա­ կրթութ­ յան բաժն­ ի նա­խանշ­ ած վեր­ ո­հիշ­ յալ ու­ղղ­ ու­թյուն­
նայել հետ­դիպ­լոմ­ ային շար­ ուն­ ա­կա­կան կրթ­ ութ­ յան­ ը նե­րը ձգտ­ ում ե­նք պահ­պա­նել վիր­ աբ­ ուժ­ ու­թյան թիվ 2
ներկ­ այ­ացվ­ ող պա­հանջ­ներ­ ը։ Մասն­ ա­վոր­ ապ­ ես ներ­ ամբ­ իո­ ն­ ում։ Ամբ­ իո­ ն­ ը գործ­ ում է «Ար­մեն­ իա­ » ՀԲԿ բազ­
կա կլին­ իկ­ ա­կան օր­դին­ ատ­ որ­նե­րի ա­ռու­մով կարև­ որ է մապր­ ոֆ­ իլային կենտ­րո­նի ըն­ դհ­ ան­ ուր և ա­նոթ­ ային
նրանց մշ­տա­կան զբաղ­վա­ծու­թյուն­ ը մի շարք ո­ւղ­ղու­ վի­րա­բուժ­ ութ­ յան բաժ­ անմ­ ունքն­ ե­րում, որտ­ եղ կա­տար­
թյունն­ ե­րով` գործն­ ա­կան աշ­խա­տանք կլին­ ի­կա­յում, ծա­ վող բուժ­ ա­կան աշխ­ ատ­ անքն­ ե­րի բազ­մազ­ ան­ ութ­ յուն­ ը
նո­թա­ցում համ­ ալս­ ա­րան­ ում գոյ­ութ­ յուն ուն­ ե­ցող պրոֆ­ ի­ նպաստ­ ում է ուս­ ուցմ­ ան ար­դյուն­ ավ­ ետ կազ­մակ­ երմ­ ա­
լային նեղ մասն­ ա­գիտ­ ու­թյունն­ եր­ ին, ար­տա­սահ­մա­նյան նը։ Կլին­ իկ­ ակ­ ան օրդ­ ին­ ատ­ որն­ եր­ ը (տե­ղա­ցի և արտ­ ա­
կլին­ ի­կան­ եր­ ի աշ­խա­տան­քին և նո­րամ­ ուծ­ ու­թյունն­ եր­ ին, սահմ­ ան­ցի) մասն­ ակց­ ում են բոլ­որ մի­ջոց­ առ­ ումն­ ե­րին`
ըն­ դգ­ րկ­ ում գիտ­ ա­կան աշխ­ ատ­ անքն­ եր­ ի մեջ, զեկ­ ուց­ ե­ ա­ռավ­ ոտ­ յան կլին­ ի­կա­կան խորհրդ­ ակց­ ու­թյունն­ եր­ ին,
լու և նյութ­ ը ներկ­ ա­յաց­նե­լու հմ­տութ­ յունն­ եր­ ի ձևա­վո­ ամ­բիո­ ­նակ­ ան նիստ­ եր­ ին, համ­ այց­ ե­րին, կլին­ իկ­ ակ­ ան և

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

«ՀԵՏԴԻՊԼՈՄԱՅԻՆ ԵՎ ՇԱՐՈՒՆԱԿԱԿԱՆ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ» 85
2-ՐԴ ՈՒՍՈՒՄՆԱՄԵԹՈԴԱԿԱՆ ԿՈՆՖԵՐԱՆՍ

գիտ­ ա­կան քնն­ արկ­ ումն­ եր­ ին, վար­ ում են հիվ­ անդն­ եր, նիկ­ ա­կան օրդ­ ին­ ատ­ ո­րը ղե­կավ­ ար­ ի օգն­ ութ­ յամբ պատ­
մաս­նակ­ցում վի­րահ­ ատ­ ութ­ յունն­ ե­րին, հերթ­ ապ­ ա­հում։ րաստ­ ում է զեկ­ ուց­ ում` ըն­ գրկ­ ել­ով նաև կլին­ ի­կա­կան
Նա­խապ­ ես կազմվ­ ած ծրագր­ ին համ­ ապ­ ա­տասխ­ ան` դեպ­քեր։ Կլին­ իկ­ ակ­ ան օրդ­ ին­ ա­տորն­ եր­ ը մասն­ ակ­ցում են
ամ­ են շա­բաթ կազմ­ ակ­ երպվ­ ում են սեմ­ ի­նար պա­րապ­ Հայ­կակ­ ան վիր­ ա­բուժ­ ա­կան աս­ ոց­ իա­ ց­ իա­ յի նիստ­ ե­րին
մունքն­ եր տվյալ թե­մային վեր­ աբ­ եր­ ող որև­ է հետ­ աքր­քիր և գիտ­ ա­կան կոնֆ­ եր­ անսն­ ե­րին ին­ չպ­ ես հանր­ ա­պե­տու­
դեպք­ ի կամ հի­վան­դութ­ յան պատ­մութ­ յան վերլ­ուծ­ ու­ թյուն­ ում, այնպ­ ես էլ նրա սահ­մանն­ եր­ ից դուրս։ Գի­տա­
թյամբ։ Ա­միս­ ը երկ­ ու անգ­ ամ ամբ­ իո­ ն­ ի աշխ­ ատ­ ա­կից­նե­ կան կոնֆ­ եր­ անսն­ եր­ ին մաս­նակց­ ութ­ յուն­ ից հետ­ ո նրանք
րի կողմ­ ից կազմ­ ակ­ երպ­վում են դաս­ ախ­ ոս­ ութ­ յունն­ եր։ հանդ­ ես են գալ­իս զե­կուց­ ում­ ով, հետ­ աքրք­ իր դեպք­ ե­րի
Կլին­ իկ­ ակ­ ան օրդ­ ին­ ատ­ որ­ներ­ ը ևս ներկ­ այ­ացն­ ում են վերլ­ուծ­ ութ­ յամբ։­
ռեֆ­ եր­ ա­տիվ աշ­խատ­ անքն­ եր` ամ­ իս­ ը երկ­ ու անգ­ ամ, ամ­
բի­ոն­ ի աշխ­ ատ­ ա­կիցն­ եր­ ի մաս­նակց­ ութ­ յամբ, որ­ ից հետ­ ո Այսպ­ ի­սով, կլին­ ի­կա­կան օր­դիա­ ն­ ա­տո­րի ար­դյուն­ ա­
տեղ­ ի է ուն­ են­ ում քն­նարկ­ ում։ Ամ­ իս­ ը մեկ անգ­ ամ ամ­բի­ վետ զբաղվ­ ած­ ու­թյուն­ ը կլին­ իկ­ այ­ում նրան թույլ կտա
ո­նի և կլին­ իկ­ այի աշխ­ ատ­ ա­կիցն­ եր­ ի մասն­ ակց­ ու­թյամբ ձեռք բեր­ ել­ու վիր­ աբ­ ույժ­ ի, հետ­ ա­զոտ­ ող­ ի, դա­սախ­ ոս­ ի
կազմ­ ա­կերպվ­ ում է ամս­ ագ­րային ակ­ ումբ­ ի նիստ։ Կլի­ հմ­տութ­ յունն­ եր։

ԴԵՊ­ՔԻ ՆԵՐ­ԿԱՅ­ Ա­ՑՈՒ­ՄԸ (CASE PRESENTATION)` ՈՐՊ­ ԵՍ ԿԼԻՆ­ Ի­
ԿԱԿ­ ԱՆ ՕՐ­ԴԻ­ՆԱՏ­ ՈՐՆ­ ԵՐ­ Ի ՈՒ­ՍՈՒՑ­ՄԱՆ ԱՐ­ԴՅՈՒ­ՆԱ­ՎԵՏ ՄԵ­ԹՈԴ

Բ­ եգլ­ար­ յան Գ.Ա., Խոնդ­կար­ յան Ա.Է., Շահ­վերդ­ յան Ն.Բ.
Ե­ՊԲՀ, ման­կա­բարձ­ ութ­ յան և գի­նեկ­ ոլ­ոգ­ իա­ յի թիվ 1 ամբ­ ի­ոն

Կլ­ին­ իկ­ ակ­ ան օր­դին­ ա­տորն­ ե­րի ուս­ ուցմ­ ան կարևոր դին­ ատ­ որն­ ե­րի բժշկ­ ակ­ ան մտա­ծող­ ութ­ յան զար­գաց­ման
խն­դիրն­ եր­ ից մեկ­ ը տար­բեր ախ­տա­բա­նութ­ յունն­ եր­ ի և բուժ­ ա­կան աշխ­ ա­տանք­ ում նրանց առ­ ավ­ ել լայ­նոր­ են
ախ­տոր­ ոշմ­ ան ու ա­դեկվ­ ատ բուժմ­ ան մտած­ված և մաս­ ը­նդգ­ րկ­ ել­ու նպա­տա­կով բու­հակ­ ան մասն­ ագ­ իտ­ ա­կան
նա­գիտ­ աց­ված մո­տեց­ման ձևա­վոր­ ումն է։­ և շա­րուն­ ակ­ ակ­ ան կրթ­ ութ­ յան բաժ­նի ղեկ­ ավ­ ա­րութ­ յու­
նը կլին­ իկ­ ակ­ ան օրդ­ ին­ ատ­ որն­ եր­ ի ատ­ եստ­ ա­վոր­ման
­Միա­ ­ժա­մա­նակ հարկ է պահ­պա­նել բժշ­կակ­ ան մեջ ներդր­ եց նոր մեթ­ ոդ` «դեպ­քի ներկ­ այ­աց­ ում» (Case
դեոնտ­ ո­լոգ­ իա­ յի սկզբ­ ունքն­ եր­ ը, ճիշտ կողմ­նոր­ ոշվ­ ել presentation)։­
ի­րա­վիճ­ ակ­ ում, դրսև­ որ­ ել անհ­ ատ­ ա­կան մոտ­ եց­ ում` բու­
ժել­ով ոչ թե հիվ­ անդ­ ութ­ յուն­ ը, այլ հիվ­ անդ­ ին։ Ավ­ ե­լին, ե­թե նա­խորդ ուս­ ում­նա­կան տար­ ում դեպ­
քի ներկ­ այ­աց­ ու­մը վեր­ աբ­ եր­ ում էր միա­ յն ավ­ ար­տա­կան
Վ­ ե­րո­հիշ­ յալ նպա­տա­կին հասն­ ել­ու հա­մար անհ­ րա­ կուրս­ ի կլին­ իկ­ ակ­ ան օրդ­ ին­ ատ­ որն­ եր­ ին, ապ­ ա այս ու­
ժեշտ է ա­պա­հով­ ել կլին­ իկ­ ակ­ ան օրդ­ ին­ ա­տորն­ ե­րի և սումն­ ա­կան տարվ­ ան­ ից ար­դեն 2-3-րդ կուրս­ եր­ ի կլի­նի­
գին­ եկ­ ոլ­ոգ­ իա­ կ­ ան հիվ­ անդն­ եր­ ի ու հղի­նե­րի ամ­ են­ օր­ յա կակ­ ան օրդ­ ին­ ատ­ որն­ եր­ ը նույնպ­ ես փետր­վար­ ին հանձ­
սերտ շփում­ ը ծնն­դօգն­ ութ­ յան հիմն­ արկն­ եր­ ի տար­բեր նե­ցին «դեպ­քի ներկ­ այ­աց­ ումը»։­
բա­ժանմ­ ունքն­ եր­ ում թե՛ ա­մեն­ օր­ յա աշ­խատ­ ան­քի, թե՛
հերթ­ ապ­ ա­հութ­ յունն­ եր­ ի ընթ­ ացք­ ում։ Օրդ­ ին­ ատ­ որ­նե­րը նախ­ օ­րոք ի­րենց ղե­կա­վարն­ ե­րի
հետ ըն­ տր­ ում են հե­տաքրք­ իր դեպք­ եր, որ­ ոնց­ ում ի­րենք
­Մատ­նանշ­ ած գործ­ ըն­թա­ցի կար­ևոր օղ­ ակ­ներ­ ից անմ­ իջ­ ակ­ ան մաս­նակց­ ութ­ յուն են ուն­ եց­ ել (հուշ­ աքն­նու­
մեկ­ ը հերթ­ ապ­ ահ կլին­ իկ­ ակ­ ան օրդ­ ին­ ա­տորն­ ե­րի զե­ թյան տվյալն­ եր­ ի հավ­ ա­քում, կլին­ իկ­ ալ­աբ­ ո­րատ­ որ և
կույցն է կլին­ իկ­ այի առ­ ավ­ ոտ­ յան կոն­ֆեր­ անսն­ եր­ ի ժա­ գործ­ իք­ ային հետ­ ա­զոտ­ ութ­ յուն, ախ­տոր­ ոշ­ ում, պահ­պա­
մա­նակ։ Պա­տասխ­ ա­նատ­ ու հերթ­ ապ­ ահ բժշկ­ ի ղե­կա­վա­ նող­ ա­կան բուժ­ ում, վիր­ աբ­ ուժ­ ա­կան միջ­ ամտ­ ու­թյուն)։­
րութ­ յամբ կլին­ իկ­ ա­կան օրդ­ ին­ ատ­ որ­ ը ներկ­ այ­աց­նում է
ծնն­դաբ­ ե­րութ­ յունն­ եր­ ի, մանկ­ աբ­ ար­ձակ­ ան և գին­ ե­կո­լո­ Այ­նուհ­ ետև պատ­րաստ­վում է դեպ­քի ներկ­ ա­յա­ցու­
գիա­ ­կան վիր­ ահ­ ա­տութ­ յունն­ եր­ ի կլին­ իկ­ ակ­ ան դեպ­քե­րը, մը, ո­րը ներ­ առ­ ում է հուշ­ աքն­նութ­ յուն­ ը, կլին­ իկ­ ալ­աբ­ որ­ ա­
իր գիտ­ ել­իքն­ ե­րի սահմ­ անն­ ե­րում պա­տասխ­ ան­ ում հար­ տոր հետ­ ա­զոտ­ ութ­ յունն­ եր­ ը, ախ­տո­րո­շումն ու բուժ­ ումն
ցեր­ ին։ Կոնֆ­ եր­ ան­սի ավ­ արտ­ ից հետ­ ո շա­րուն­ ակ­վում է արտ­ ա­ցոլ­ող սլայդն­ եր, նկարն­ եր, աղ­ յուս­ ակ­ներ։
հերթ­ ա­պա­հութ­ յունն­ եր­ ի քնն­ ար­կում­ ը և վերլ­ուծ­ ու­թյուն­ ը
կլին­ իկ­ ակ­ ան օր­դին­ ա­տորն­ եր­ ի կոորդ­ ին­ ատ­ որ­ ի հետ մի­ Դ­ եպք­ ի ներկ­ այ­աց­ ու­մից հետ­ ո կլին­ ի­կակ­ ան օրդ­ ի­
աս­ ին։ նա­տորն­ եր­ ը պա­տասխ­ ան­ ում են հար­ ա­կից մասն­ ա­գի­
տու­թյունն­ եր­ ի ամբ­ իո­ նն­ եր­ ի աշխ­ ատ­ ա­կիցն­ եր­ ից կազմ­
Վերջ­ ին եր­կու տարվ­ ա ընթ­ ացք­ ում կլին­ ի­կա­կան օր­ ված ա­տեստ­ ա­ցիո­ ն հանձն­ ա­ժող­ ով­ ի հարց­ եր­ ին, որ­ ն էլ

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

86 «ՀԵՏԴԻՊԼՈՄԱՅԻՆ ԵՎ ՇԱՐՈՒՆԱԿԱԿԱՆ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ»
2-ՐԴ ՈՒՍՈՒՄՆԱՄԵԹՈԴԱԿԱՆ ԿՈՆՖԵՐԱՆՍ

ավ­ ել­ի է ամ­բողջ­ աց­նում կլին­ իկ­ ակ­ ան օրդ­ ին­ ա­տոր­ ի մաս­ կան դեպ­քի ճիշտ ու բազ­մակ­ ող­ման­ ի վերլ­ուծ­ ութ­ յան
նագ­ իտ­ ա­կան բնութ­ ա­գիր­ ը։ հա­մար։

Այս նոր­ ա­մուծ­ ու­թյուն­ ը բարձր­ աց­րեց կլին­ ի­կա­կան Այսպ­ իս­ ով, ամփ­ ոփ­ ել­ով վեր­ ը շար­ ադրվ­ ած­ ը՝ կար­ ե­
օրդ­ ին­ ատ­ որ­ներ­ ի պատ­ ասխ­ ա­նատվ­ ութ­ յունն իր­ ենց լի է եզ­րա­կացն­ ել, որ «դեպ­քի ներկ­ այ­աց­ ում­ ը» նպաստ­ եց
պարտ­ ա­կան­ ութ­ յունն­ ե­րի հանդ­ եպ, ստիպ­ եց նրանց կլին­ իկ­ ա­կան օր­դին­ ա­տոր­ներ­ ի ուս­ ուցմ­ ան արդ­ յուն­ ավ­ ե­
ավ­ ել­ի հաճ­ ախ դի­մել­ու տե­ղա­կան ու ար­տա­սահ­ման­ յան տու­թյան բարձ­րացմ­ ա­նը։
գրա­կան­ ութ­ յան աղ­բյուրն­ եր­ ին` ներ­կա­յաց­վող կլի­նի­կա­

ԲԺՇԿ­ Ա­ԿԱՆ ՀՈԳ­ Ե­ԲԱՆ­ ՈՒ­ԹՅԱՆ ԱՄ­ԲԻ­ՈՆ­ Ի ԿԱԶ­ՄԱԿ­ ԵՊՉ­ Ա­ԿԱՆ
ԽՆԴԻՐՆ­ Ե­ՐԸ ՀԵՏ­ԴԻՊԼ­ Ո­ՄԱՅԻՆ ԿՐ­ԹՈՒ­ԹՅԱՆ ՇՐՋ­ Ա­ՆԱԿՆ­ ԵՐ­ ՈՒՄ

Գասպ­ ա­րյան Խ.Վ.
Ե­ՊԲՀ, բժշ­կակ­ ան հոգ­ եբ­ ա­նութ­ յան ամ­բիո­ ն

Վեր­ջին ժա­մա­նակն­ եր­ ում բազ­մա­մաս­նա­գիտ­ ա­կան Բժշկ­ ակ­ ան հոգ­ եբ­ ան­ ի պատր­ աստմ­ ան կրթ­ ակ­ ան
թիմ­ ային մոտ­ եց­ ում­ ը համ­ ար­վում է ա­ռա­վել արդ­ յուն­ ա­ ծրա­գիր­ ը նե­րա­ռում է հոգ­ եա­ խտ­ ո­րո­շիչ և հոգ­ եկ­ ար­գա­
վետ բուժ­ման մո­դել և ան­կախ բժշկ­ ա­կան կենտր­ ոն­ ի վո­րիչ բնույթ­ ի բաժ­ ինն­ եր` որպ­ ես ուս­ ուցմ­ ան պարտ­ ա­
մասն­ ագ­ իտ­ ա­ցու­մից հոգ­ եբ­ ան­ ի աշ­խատ­ անք­ ը համ­ ար­ դիր բա­ղադր­ իչն­ եր։ Բաց­ ի դրա­նից, բժշկ­ ակ­ ան հոգ­ ե­
վում է անփ­ ոխ­ ար­ ին­ ե­լի։ Հետ­ևա­բար, հո­գեբ­ անն­ եր­ ին բանն­ եր­ ի պատ­րաստ­ման ուս­ ումն­ ակ­ ան գոր­ծըն­թա­ցը
կլին­ իկ­ ակ­ ան աշ­խատ­ ան­քի նախ­ ապ­ ատ­րաս­տե­լու հա­ նա­խա­տես­ ում է հետև­ յալ բաժ­ ինն­ եր­ ը՝­
մար կրթ­ ակ­ ան ծրագր­ ե­րի ի­րա­կա­նաց­ման մեծ պահ­ ան­
ջարկ է ա­ռաջ գալ­իս։ Եթ­ ե մինչև վերջ­ երս հոգ­ եբ­ ա­նակ­ ան ա) բժշկ­ ակ­ ան հոգ­ եբ­ անն­ եր­ ի մաս­նա­գիտ­ ա­կան
խն­դիրն­ ե­րի լու­ծում­ ը հիմն­ ա­կա­նում դիտ­վում էր որպ­ ես ի­րավ­ աս­ ութ­ յան սահ­մանն­ ե­րը,
բժիշկ­ներ­ ի մաս­նա­գիտ­ ա­կան պատ­րաստվ­ ած­ ու­թյան
ան­բաժ­ ա­նել­ի մաս, ապ­ ա ներկ­ ա­յումս, ե­րբ գործ­ ադրվ­ ում բ) բժշկ­ ակ­ ան էթ­ իկ­ այի և դեո­ նտ­ ոլ­ոգ­ իա­ յի հար­ցեր­ ի
է բուժմ­ ան թիմ­ ային մո­տե­ցում­ ը, բուժ­հիմն­ արկ­ներ­ ում կողմն­ որ­ ո­շում հար­ ա­կից մաս­նագ­ իտ­ ու­թյունն­ ե­
հատ­ ուկ պատ­րաստ­ված բժշկ­ ա­կան հոգ­ եբ­ ա­նի պա­հան­ րի ոլ­որ­տում` հո­գեբ­ ուժ­ ու­թյուն, նյարդ­ աբ­ ան­ ու­
ջար­կը դառն­ ում է արդ­ իա­ ­կան։ թյուն, սեք­սոպ­ ա­թո­լոգ­ իա­ , հոգ­ եթ­ եր­ ա­պի­այի հի­
մունքն­ եր, թեր­ ապ­ իա­ , ընտ­ ա­նեկ­ ան բժշկ­ ութ­ յուն,
­Հոգ­ եբ­ ան­նե­րի պատ­րաստ­ման գոյ­ութ­ յուն ուն­ ե­ցող ստեղծ­ ա­գործ­ ա­կան ի­նք­նաար­տա­հայտ­ման մի­
համ­ ակ­ ար­գը, որ­ ը հիմ­նա­կան­ ում իր­ ակ­ անց­վում է հա­ ջոցն­ եր, ին­ չպ­ ես նաև կլի­նիկ­ ակ­ ան հոգ­ եվ­ եր­լու­
մալս­ ար­ ան­ ակ­ ան (ոչ բժշկ­ ակ­ ան) կր­թութ­ յան շր­ջա­նակ­նե­ ծու­թյան տես­ ութ­ յուն և պրակտ­ ի­կա,
րում, ի վի­ճակ­ ի չէ ա­պա­հով­ ե­լու հոգ­ եբ­ ան­նե­րի այնպ­ ի­սի
մաս­նագ­ իտ­ ա­ցում, որ­ ը հնար­ ավ­ որ­ ութ­ յուն կտա նրանց գ) տար­բեր հիվ­ ան­դութ­ յունն­ եր­ ի դեպք­ ում հոգ­ եբ­ ա­
աշխ­ ատ­ ել­ու բժշկ­ ա­կան կենտ­րոնն­ եր­ ում։ նա­կան ա­ռանձ­նահ­ ատկ­ ութ­ յունն­ ե­րի դեր­ ը,

դ) հոգ­ եպր­ ոֆ­ իլ­ակ­տիկ­ այի և հոգ­ եհ­ իգ­ իե­ ն­ այի մի­ջո­
ցառ­ ումն­ եր­ ը։

ՀՈ­ԳԵ­ԲԱ­ՆՈՒ­ԹՅԱՆ ԴԱ­ՍԱ­ՎԱՆԴ­ՄԱՆ ԽՆԴ­ ԻՐ­ՆԵՐ­ Ը ԲԺՇԿ­ ԱԿ­ ԱՆ
ԿՐԹՈՒԹ­ ՅԱՆ ՇՐՋ­ ԱՆ­ ԱԿՆ­ Ե­ՐՈՒՄ

Գասպ­ ա­րյան Խ.Վ., Ա­ռաք­ ել­յան Տ.Ա.
ԵՊ­ ԲՀ, բժշ­կակ­ ան հոգ­ եբ­ ա­նութ­ յան ամ­բի­ոն

Բժշկ­ ա­գիտ­ ութ­ յան ժա­մա­նակ­ ա­կից մոտ­ ե­ցումն­ ե­ հո­գեբ­ ան­ ա­կան գի­տել­իքն­ երն ու հմտ­ ու­թյունն­ եր­ ը բժշկ­ ի
րը կարև­ որ­ ում են բուժ­ման ընթ­ աց­քում հո­գեբ­ ա­նակ­ ան ա­մեն­ օր­ յա աշ­խատ­ անք­ ի բաղ­ ադ­րիչն­ երն են­ ։ Կա­տար­
խն­դիրն­ եր­ ի առ­ ա­ջաց­ման և դրանց լուծմ­ ան մասն­ ա­գի­ ված ու­սումն­ աս­ իր­ ութ­ յունն­ ե­րը փաս­տում են, որ հի­վան­
տա­կան մի­ջամտ­ ութ­ յուն­ ը։ Ա­ռաջ­ ա­դեմ եր­ կրն­ եր­ ի փոր­ձը դի կող­մից բժշկ­ ի ըն­կալ­ում­ ը մեծ­ ա­պես պա­յա­մա­նավ­ որ­
ցույց է տա­լիս, որ, անկ­ ախ բժշկ­ ի մաս­նա­գիտ­ ա­ցում­ ից, ված է բժշ­կի ապր­ ում­ ակ­ցե­լու կա­րող­ ու­թյամբ, հի­վանդ­ ի

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

«ՀԵՏԴԻՊԼՈՄԱՅԻՆ ԵՎ ՇԱՐՈՒՆԱԿԱԿԱՆ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ» 87
2-ՐԴ ՈՒՍՈՒՄՆԱՄԵԹՈԴԱԿԱՆ ԿՈՆՖԵՐԱՆՍ

և նրա ընտ­ ա­նիք­ ի ան­դամն­ եր­ ի հետ հա­ղորդ­ ակցմ­ ան կան­ ե­րի հետ, դեռևս չուն­ են կլի­նի­կան­ եր այ­ցե­լել­ու կամ
հմ­տութ­ յունն­ եր­ ով և հոգ­ եբ­ ան­ ակ­ ան կապ հաստ­ ա­տել­ու հի­վանդ­նե­րի հետ շփ­վել­ու փորձ, հաշվ­ ի առ­նել­ով ա­ռա­
այլ գործ­ ոն­նե­րով։ Հետ­ևա­բար բժշկ­ ին հոգ­ եբ­ ա­նակ­ ան ջատ­ ար բժշ­կակ­ ան հաս­տատ­ ու­թյուն­ներ­ ի փորձ­ ը և ու­
աշխ­ ա­տանք­ ի նա­խապ­ ատ­րաստ­ ել­ու համ­ ար կրթ­ ա­կան սում­նակ­ ան ծրագր­ ե­րը, նպատ­ ա­կա­հարմ­ ար կլին­ ի եր­
ծրագ­րեր իր­ ա­կա­նացն­ ել­ու մեծ պահ­ ան­ջարկ կա։ րորդ և չոր­րորդ կիս­ ա­մյակն­ ե­րում ան­ցնել «ընդ­հա­նուր
հո­գե­բան­ ութ­ յուն­ » առ­ ար­կան, ո­րը կլի­նի բա­կալ­ավր­ ի­ա­տի
Ուս­ ուցմ­ ան ներկ­ ա ծրագ­րե­րով «բժշկ­ ա­կան հոգ­ ե­ ծրագր­ եր­ ում հա­մալ­սար­ ան­ ակ­ ան կրթ­ ութ­ յան անհ­ րա­
բան­ ութ­ յուն­ » ա­ռարկ­ ան նախ­ ատ­ եսվ­ ած է երր­ որդ կամ ժեշտ բա­ղադ­րիչ, ի­նչպ­ ես նաև կա­րող է հիմք հան­դիս­ ա­
չորր­ որդ կիս­ ա­մյակ­ ում` բուժ­ ա­կան ֆակ­ ուլտ­ ե­տում 68, նալ մագ­ իստր­ ատ­ ու­րա­յում բժշ­կա­կան և կլի­նի­կակ­ ան
ի­սկ դե­ղա­գիտ­ ա­կան և ստո­մա­տոլ­ոգ­ իա­ կ­ ան ֆակ­ ուլ­ հո­գեբ­ ա­նութ­ յուն ու­սում­նաս­ ի­րել­ու հա­մար։ Հե­տա­գա­յում,
տետ­նե­րում 51 ժամ դաս­ ախ­ ոս­ ութ­ յունն­ եր­ ի և գործն­ ա­ բժշ­կա­կան մաս­նա­գիտ­ աց­ ում­ ից կախվ­ ած, հո­գեբ­ ան­ ու­
կան պար­ ապմ­ ունքն­ եր­ ի ձևով։ Նշվ­ ած ծրագր­ ի շրջ­ ան­ ակ­ թյան դա­սա­վանդ­ման մեջ ան­հրաժ­ եշտ է ներ­ ա­ռել հո­
ներ­ ում մատ­ ուցվ­ ում են թե՛ ըն­ դհ­ ա­նուր հոգ­ եբ­ ան­ ութ­ յան գե­թեր­ ապև­տիկ մե­թոդ­նե­րի ուս­ ուց­ման և հատ­կա­պես
և թե՛ բժշ­կակ­ ան, մաս­ ամբ կլին­ իկ­ ակ­ ան հոգ­ եբ­ ա­նութ­ յան ման­կապ­ ատ­ ան­ եկ­ ան մասն­ ագ­ ի­տա­ցում ան­ցնող նեղ
թեմ­ ան­ ե­րը։ բժշ­կակ­ ան մասն­ ագ­ ի­տութ­ յուն­նե­րի համ­ ար տար­ իք­ ային
հոգ­ ե­բան­ ու­թյանն առ­ նչվ­ ող տա­րաբ­նույթ ծրագ­րեր։
Ն­կատ­ ի ո­ւնեն­ ալ­ով, որ եր­րորդ-չոր­րորդ կի­սամ­ յակ­
նե­րում ու­սա­նող­նե­րը ծան­ ոթ են միա­ յն տե­սա­կան ա­ռար­

ՀԵՏ­ԴԻՊԼ­ ՈՄ­ ԱՅԻՆ ՄԱՍ­ՆԱԳ­ Ի­ՏԱԿ­ ԱՆ ՈՒ­ՍՈՒՑ­ՄԱ­ՆԸ ՎԵ­ՐԱ­ԲԵ­ՐՈՂ
ՀԱՐ­ Ե­ՑԵՐ

­Զաք­ ա­րյան Ա.Հ.
ԵՊԲՀ, ա­րյուն­ աբ­ ան­ ութ­ յան ամբ­ ի­ոն

­Ժա­ման­ ա­կա­կից ա­րյուն­ ա­բա­նութ­ յունն ու փոխն­ ե­ կակ­ ան ար­ յուն­ աբ­ ան­ ութ­ յան ա­րագ­ ընթ­ աց զարգ­ աց­մա­
րար­կաբ­ ա­նութ­ յունն՝ որպ­ ես բժշկ­ ա­գիտ­ ութ­ յան կար­ նը։ Դեղ­ որ­ այք­ ային նոր­ ագ­ ույն տես­ ակ­ ան­ ու ըն­ դլ­այնմ­ ան
ևոր­ ագ­ ույն բաժ­ ին­ներ, ներկ­ այ­ումս նկատ­ ել­ի հա­ջո­ղու­ և ներդր­ման շնորհ­ իվ (դր­ անք են­ ՝ ոս­ կր­ ածուծի գաղ­ ութխ­
թյունն­ եր է հաս­ ել։ թա­նող գործ­ ոնն­ եր, ցի­տոկ­ ինն­ եր, մա­կարդմ­ ան գործ­ ոն­
ներ, բարձր ար­դյուն­ ավ­ ետ­ ութ­ յամբ օժ­ տ­ված ցի­տոս­տա­
Վ­ երջ­ ին տաս­նա­մյա­կում տե­սա­կան և կլին­ ի­կակ­ ան տի­կային և իմ­ ուն­ աճնշ­ իչ դեղ­ որ­ այք և այլն) նախ­կի­նում
ար­ յուն­ ա­բա­նութ­ յան մեջ մեծ­ ա­թիվ նոր տվյալ­ներ են ար­ յան հա­մակ­ արգ­ ի՝ բուժմ­ ան չենթ­ արկվ­ ող մի շարք
կուտ­ ակվ­ ել, ո­րոնք հիմք են հանդ­ իս­ աց­ ել ար­ յան հա­ մա­հաբ­ եր հիվ­ անդ­ ութ­ յունն­ եր (ապ­լաստ­ իկ սակ­ ա­վա­
մա­կարգ­ ի հիվ­ անդ­ ութ­ յունն­ ե­րի ծա­գումն­ աբ­ ան­ ութ­ յան րյուն­ ութ­ յունն­ եր, հեմ­ ոբլ­աստ­ ոզն­ եր, լիմֆ­ ոմ­ ան­ եր և այլն)
և ախ­տա­բան­ ութ­ յան, կլին­ իա­ կ­ ան ընթ­ աց­քի, լաբ­ որ­ ա­ այ­սօր բարձր արդ­ յուն­ ավ­ ետ­ ութ­ յամբ բուժվ­ ում են­ ։ Ժա­
տոր-գործ­ իք­ ային ախտ­ որ­ ոշմ­ ան և բուժմ­ ան խն­դիրն­ եր­ ի ման­ ակ­ ակ­ ից ա­րյուն­ աբ­ ան­ ա­կան ծառ­ այ­ութ­ յան ստեղ­
հիմն­ ա­րար վեր­ ա­նայ­ման համ­ ար։ Այս­ օր արդ­ են գործ­ ծու­մը պահ­ անջ­ ում է ար­ յան համ­ ակ­ արգ­ ի հիվ­ ան­դու­
նա­կան կիր­ ա­ռում ուն­ են փոխ­ներ­ արկ­ ում­ ային բուժմ­ ան թյունն­ եր­ ով տա­ռապ­ ող անձ­ անց բժշկ­ ակ­ ան օգն­ ութ­ յան
նոր ե­ղա­նակն­ ե­րը, ա­րյուն­ ած­ ին ցող­ ու­նային բջիջ­ներ­ ի ո­րակ­ ի մշտ­ ական բար­ ել­ա­վում, որ­ ը կախ­ված է ի­նչպ­ ես
պատ­վաս­տում­ ը, ա­ռաջ­ ին քայլ­երն են արվ­ ում բջ­ջա­գե­ ա­րյուն­ աբ­ ան­ ա­կան ծառա­յութ­ յան կազմ­ ակ­ երպ­ ում­ ից և
նե­տիկ­ ակ­ ան բուժ­ման բնագ­ ավ­ առ­ ում։ Սկզբ­ ունք­ ո­րեն դրա նյու­թատխն­ իկ­ ակ­ ան բազ­ այից, այնպ­ ես էլ բժշ­կա­
փոխվ­ ել է ա­րյան համ­ ակ­ արգ­ ի ուռ­ ուցք­ ային հիվ­ անդ­ ու­ կան կադ­րեր­ ի մասն­ ագ­ իտ­ ա­կան պատ­րաստվ­ ած­ ութ­ յան
թյունն­ եր­ ի բուժմ­ ան ռազմ­ ավ­ ա­րութ­ յուն­ ը։ Օգտ­ ա­գործ­ մակ­ արդ­ ա­կից։ Վեր­ ջինս ենթ­ ադր­ ում է այն­պիս­ ի բժիշկ-
վում է ա­պա­ցուց­ ո­ղա­կան բժշկ­ ութ­ յան վրա հիմնվ­ ած ար­ յուն­ աբ­ անն­ եր­ ի պատ­րաս­տում, ո­րոնք ար­ յան հա­մա­
ծրագ­րային (պր­ ոտ­ ոկ­ ոլ­ային) բուժ­ ում­ ը։ կարգ­ ի հիվ­ անդ­ ութ­ յունն­ եր­ ի ժա­ման­ ակ կիր­ ակ­ ան­ ացն­ են
բարձր­ որ­ ակ բժշկ­ ակ­ ան օգն­ ութ­ յուն։ Մի­անգ­ ա­մայն ան­
Ա­րյուն­ ա­բան­ ութ­ յան և ի­մուն­ աբ­ ա­նութ­ յան բջ­ջային հերք­ ել­ի է այն հանգ­ ամ­ ան­քը, որ ար­ յուն­ աբ­ ա­նի մաս­
հի­մունքն­ ե­րի, ա­րյուն­ աստ­ եղծմ­ ան կարգ­ ավ­ որմ­ ան, ու­ նա­գիտ­ ութ­ յուն­ ը իր բարդ­ ութ­ յունն­ եր­ ով խիստ բարձր և
ռուց­քա­բա­նութ­ յան մոլ­եկ­ ուլ­յար գեն­ ետ­ ի­կայի և կլին­ ի­ ան­ ընդհ­ ատ պահ­ անն­ եր է ներկ­ այ­ացն­ ում մասն­ ա­գետն­ ե­
կա­կան դե­ղա­բա­նութ­ յան բնագ­ ավ­ առն­ եր­ ում վերջ­ ին
տաս­նամ­ յակ­ ի հայտ­նաբ­ եր­ ումն­ եր­ ը նպաստ­ եց­ ին կլին­ ի­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

88 «ՀԵՏԴԻՊԼՈՄԱՅԻՆ ԵՎ ՇԱՐՈՒՆԱԿԱԿԱՆ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ»
2-ՐԴ ՈՒՍՈՒՄՆԱՄԵԹՈԴԱԿԱՆ ԿՈՆՖԵՐԱՆՍ

րի կրթ­ ութ­ յան­ ը, ու­ստ­ ի մշտ­ ա­պես շա­րուն­ ակ­վում է այս ա­ռար­կա­նե­րի դա­սա­ժա­մեր­ ի քան­ ակ­ ի և դա­սընթ­ ա­ցի
բնա­գավ­ ա­ռում ծրագր­ ային ու­սուցմ­ ան արդ­ յուն­ ավ­ ետ­ ու­ ծրագ­րի մի­ջամբ­ իո­ ­նա­կան փո­խա­դարձ հա­մա­ձայն­ ե­
թյան բարձ­րաց­ման ուղ­ ին­ եր­ ի որ­ ո­նում­ ը։ ցու­մը։ Կլին­ ի­կակ­ ան ախտ­ ա­բա­նութ­ յուն, կլին­ ի­կակ­ ան
ախտ­ ա­ֆիզ­ իո­ լ­ոգ­ իա­ , կլին­ ի­կա­կան դեղ­ ա­բանութ­ յուն,
Ար­ յան համ­ ա­կար­գի հի­վան­դութ­ յունն­ եր­ ի ժա­մա­ կլին­ ի­կա­կան իմ­ ուն­ աբ­ ան­ ութ­ յուն, բժշկ­ ակ­ ան գենե­ ­տի­
նակ հաճ­ ախ­ ակ­ ի զար­գա­ցող այս կամ այն ան­հետաձգե­ կա, ճառ­ ագ­ այ­թային ախ­տո­րոշ­ ում ա­ռարկ­ ա­ներ­ ը, որ­
լի բուժ­ օգն­ ութ­ յուն պա­հանջ­ ող հա­մախ­տա­նիշն­ եր­ ը պես պար­տա­դիր, այրդ­ են իս­ կ ը­նդգ­ րկվ­ ած են հետ­դիպ­
(­հիպ­ օքս­ իա­ , ին­ քն­ աթ­ ուն­ ավ­ ո­րում, միկ­րոց­ իր­կուլ­աց­ իա­ և լոմ­ ային կրթ­ ութ­ յան ուս­ ումն­ ա­կան ծրագր­ ում։ Ամբ­ իո­ ն­ ը
այլն), կա­րող են հան­գեցն­ ել կենտր­ ոն­ ա­կան նյարդ­ ային, նպատ­ ա­կահ­ արմ­ ար է գտն­ ում, պարտ­ ա­դիր հա­րակ­ ից
սիրտ-թոք­ ային և իմ­ ո­ւնային հա­մա­կար­գի, ին­ չպ­ ես նաև առ­ ար­կա­ներ­ ից բաց­ ի, մի­ամ­սյա դաս­ ընթ­ ացն­ եր­ ով ըն­ դ­
լյար­դի և եր­ իկ­ ամ­ներ­ ի գոր­ծուն­ ե­ութ­ յան խոր­ ը խան­գա­ գրկ­ ել նաև «անհ­ ե­տաձգ­ ել­ի վի­ճակն­ եր և ինտ­ ենս­ իվ թե­
րումն­ եր­ ի, ո­րոնք ա­րյան հի­վան­դութ­ յունն­ եր­ ի ախ­տո­ րա­պիա­ », «ինֆ­ եկց­ ի­ոն հիվ­ անդ­ ութ­ յունն­ եր», ման­կակ­ ան
րոշմ­ ան համ­ ար և՛ դժ­վա­րութ­ յունն­ ե­րի, և՛ ուշ­ ացմ­ ան, ա­րյուն­ ա­բանն­ եր­ ի համ­ ար՝ «­մանկ­ ա­բուժ­ ութ­ յուն» ա­ռար­
ին­ չպ­ ես նաև նրանց ծանր ընթ­ աց­քի, բուժ­ման բարդ­ ու­ կա­ներ­ ը։
թյունն­ եր­ ի և երբ­ եմն մա­հաց­ ու ել­քի պտ­ճառ են­ ։ Սրա­
նով է բաց­ ատրվ­ ում բժիշկ-ար­ յուն­ աբ­ անն­ եր­ ի ը­նդհ­ ա­նուր ­Հույս ե­նք հայտն­ ում, որ ծրագր­ ային ու­սուցմ­ ան այս
բժշկ­ ակ­ ան գիտ­ ե­լիքն­ ե­րի խո­րը ի­մա­ցութ­ յան պար­տա­ լրա­ցումն­ ե­րը միա­ ն­գամ­ այն կնպաս­տեն ա­պա­գա բժիշկ-
դիր անհ­ րաժ­ եշ­տու­թյուն­ ը։ Այսպ­ ի­սով, խիստ կար­ևո­րում ա­րյուն­ աբ­ ան­ներ­ ի տես­ ակ­ ան պատ­րաստվ­ ած­ ու­թյան և
են­ ք «ար­ յուն­ աբ­ ա­նութ­ յուն» մասն­ ա­գիտ­ ութ­ յան հետ­դիպ­ գործն­ ա­կան կա­րող­ ութ­ յունն­ ե­րի կա­տա­րել­ա­գործմ­ ա­նը։
լոմ­ ային ուս­ ուցմ­ ան ուս­ ուն­ ակ­ ան ծրագ­րում հա­րա­կից

ՀԱՆ­ՐԱՅԻՆ Ա­ՌՈՂՋ­ ՈՒԹՅԱՆ ՄԱ­ԳԻՍՏ­ՐՈՍ­ Ի ՊԱՏ­ՐԱՍՏՄ­ ԱՆ ՀԱՐՑ­ Ի
ՄԱՍ­ ԻՆ

Հ­ այ­րապ­ ե­տյան Ա.Կ., Թադ­ևոս­ յան Ա.Է., Սա­կան­ յան Գ.Հ., Ազ­նաուր­ յան Ս.Ա., Սող­ ոմ­ ոն­ յան Մ.Ռ.
ԵՊԲՀ, հան­րային ա­ռող­ջու­թյան ամ­բիո­ ն

Հ­ ա­յաստ­ ա­նի Հան­րա­պե­տու­թյուն­ ում 20-րդ դա­ նիշն­ ե­րին, այլև առ­ ողջ­ ա­պա­հութ­ յան կա­ռավ­ ար­ման,
րի վեր­ջում տեղ­ ի ու­նե­ցած քաղ­ ա­քա­կան և սոց­ ի­ալ- մար­կե­թինգ­ ի, է­կոն­ ոմ­ ի­կայի և ֆին­ ան­սավ­ որ­ման ժա­մա­
տնտե­սակ­ ան ար­մա­տա­կան փոփ­ ո­խու­թյունն­ եր­ ը լուրջ նակ­ ակ­ ից բազ­մաբ­նույթ խնդ­ իրն­ ե­րին։
տեղ­ ա­շարժ­ եր ա­ռա­ջաց­րին նաև հանր­ ային առ­ ողջ­ ա­
պա­հութ­ յան համ­ ա­կարգ­ ում։ Նոր տնտ­ ե­սակ­ ան հա­րա­ Ար­դի պայ­մանն­ եր­ ում հան­րային առ­ ողջ­ ութ­ յան և
բե­րութ­ յունն­ եր­ ի, ա­ռող­ջապ­ ա­հութ­ յան կառ­ ա­վար­ման առ­ ող­ջա­պա­հութ­ յան հիմն­ ախն­դիրն­ եր­ ը, ը­նդլ­այն­վե­լով
ապ­ ա­կենտր­ ոն­ աց­ման, բժշկ­ ա­կան հաստ­ ա­տութ­ յունն­ ե­ և անց­ նել­ով ոլ­որտ­ ի սահ­մանն­ ե­րից, պետք է հանգ­ ուց­ ա­
րի ա­պա­պետ­ ա­կա­նաց­ման, վճա­րով­ ի բուժ­ օգն­ ութ­ յան ու լուծ­ վեն տար­բեր ոլ­որտ­ներ­ ի ծայ­րակցմ­ ան ա­ռանց­քում։
ծա­ռայ­ութ­ յունն­ եր­ ի ներդրմ­ ան ու հա­մա­կար­գի ֆին­ ան­ Դա պա­հան­ջում է նոր միջգ­ եր­ ա­տեսչ­ա­կան մո­տե­ցում­
սավ­ որմ­ ան այ­լընտ­րան­քային մե­խան­ իզմն­ ե­րի առ­կա­ ներ և մասն­ ագ­ ետ­ներ­ ի բազ­մա­կող­ման­ ի պատ­րաստմ­ ան
յութ­ յան պայ­մանն­ եր­ ում բո­լոր­ ո­վին նոր ու այժ­մե­ա­կան ան­հրաժ­ եշտ­ ութ­ յուն է ստեղ­ծում։ Այ­սինքն՝ շահ­ ագր­գիռ
խն­դիրն­ եր են դրվ­ ում ա­ռող­ջա­պա­հութ­ յան կազ­մակ­ եր­ բնագ­ ավ­ առ­ներ­ ում բակ­ ալ­ավր­ ի աս­տիճ­ ան ստա­ցած
պիչն­ ե­րի մասն­ ագ­ իտ­ ա­կան ու շա­րուն­ ակ­ ակ­ ան կր­թու­ անձ­ ինք, ովք­ եր աշ­խա­տե­լու են ա­ռող­ջա­պա­հակ­ ան հիմ­
թյան ա­ռջև։ նախնդ­ իրն­ ե­րին ա­ռնչվ­ ող կառ­ ույց­ներ­ ում կամ ենթ­ ա­կա­
ռույց­ներ­ ում, պետք է պատ­րաստվ­ են և մաս­նա­գիտ­ ա­
Մե­րօր­ յա ա­ռող­ջա­պա­հութ­ յան կազմ­ ա­կերպ­ իչ­ը գի­ նան նաև այս ու­ղ­ղութ­ յամբ և ձեռք բե­րեն հանր­ ային
տե­լիքն­ եր­ ի իր ծա­վա­լով ու բով­ ան­դա­կութ­ յամբ պետք ա­ռող­ջա­պա­հութ­ յան մա­գիստ­րոս­ ի աստ­ ի­ճան։ Ակն­ երև
է է­ապ­ ես տար­բերվ­ ի խորհրդ­ ային հա­մա­կարգ­ ի պայ­ է, որ միա­ յն այս պա­րագ­ այ­ում է հնար­ ավ­ որ հանր­ ային
ման­նե­րում աշխ­ ատ­ ող մաս­նագ­ ետ­ ից։ Նա քա­ջատ­ եղ­ յակ ա­ռող­ջութ­ յան և առ­ ող­ջա­պա­հութ­ յան հիմն­ ախնդ­ իրն­ եր­ ը
պետք է լի­նի ոչ միա­ յն նախ­կի­նում գործ­ ող կառ­ ավ­ ար­ լուծ­ ել ա­ռավ­ ել արդ­ յուն­ ավ­ ետ և ար­հեստ­ ա­վարժ­ ո­րեն։
ման և ղե­կավ­ ար­ման մեթ­ ոդն­ ե­րին, հան­րութ­ յան առ­ ող­
ջու­թյան և առ­ ողջ­ ա­պա­հութ­ յան բնութ­ ագրմ­ ան ցուց­ ա­ Այժ­մեա­ կ­ ան պա­հանջն­ ե­րից ելն­ ե­լով` ներկ­ այիս
«Հ­ անր­ ային ա­ռողջ­ ութ­ յան մագ­ իստր­ ոս­ ի» ուս­ ուցմ­ ան

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

«ՀԵՏԴԻՊԼՈՄԱՅԻՆ ԵՎ ՇԱՐՈՒՆԱԿԱԿԱՆ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ» 89
2-ՐԴ ՈՒՍՈՒՄՆԱՄԵԹՈԴԱԿԱՆ ԿՈՆՖԵՐԱՆՍ

ծրագ­ իր­ ը պետք է նա­խատ­ եսվ­ ի բժշ­կութ­ յան, կենս­ ա­ նա­խար­ ար­ ութ­ յունն­ եր­ ի համ­ ակ­ արգ­ եր­ ում՝ առ­ ողջ­ ապ­ ա­
բա­նութ­ յան, սոց­ իա­ լ­ակ­ ան աշ­խա­տան­քի, ին­ չպ­ ես նաև հութ­ յան, բնապ­ ահ­պա­նութ­ յան, գյուղ­ ատն­տես­ ութ­ յան,
տն­տե­սա­գիտ­ ութ­ յան, ֆին­ անսն­ եր­ ի, կառ­ ա­վարմ­ ան բնա­ սոց­ իա­ լ­ակ­ ան ապ­ ա­հո­վութ­ յան և այլն։
գա­վառ­ներ­ ում բակ­ ալավր­ ի աստ­ ի­ճան ուն­ եց­ ող անձ­ ինք
պատ­րաստմ­ ան համ­ ար։ Պ­րակ­տիկ գործ­ ու­նե­ութ­ յան ի­րակ­ ա­նացմ­ ան ժա­
ման­ ակ շրջ­ ան­ ա­վարտն­ եր­ ը պատ­րաստ կլին­ են լուծ­ ե­լու
Վեր­ ը նշ­ված­ ից հետ­ևում է, որ հանր­ ային առ­ ող­ջու­ հետ­ևյալ խնդ­ իրն­ եր­ ը՝­
թյան մագ­ իստր­ ոս­ ի պատ­րաստմ­ ան ծրագ­րի մշակմ­ ան
ժա­ման­ ակ ան­հրաժ­ եշտ է հաշվ­ ի առ­նել մի կողմ­ ից ո­ւնկն­ 1. ուս­ ումն­ աս­ իր­ ել և գնահ­ ատ­ ել բնակչ­ութ­ յան (կամ
դիրն­ ե­րի բազ­ ային կրթ­ ութ­ յան տար­բեր­ ութ­ յունն­ ե­րը, նրանց առ­ անձ­ ին խմբ­ եր­ ի) առ­ ողջ­ ակ­ ան վի­ճա­կը,
մյուս կող­մից` տար­բեր գեր­ ատ­ եսչ­ութ­ յունն­ ե­րում հան­ որ­ ոշ­ ել հիմն­ ա­կան ազդ­ ող գործ­ ոնն­ եր­ ը, մշա­կել
րային ա­ռող­ջապ­ ա­հութ­ յանն ա­ռնչվ­ ող աշխ­ ատ­ անքն­ ե­րի և ի­րագ­ ործ­ ել արդ­ յուն­ ավ­ ետ առ­ ողջ­ ապ­ ա­հակ­ ան
բնույթ­ ի ա­ռանձ­նա­հատկ­ ութ­ յունն­ եր­ ը։ Ու­ստ­ ի, հանր­ ային մի­ջոց­ առ­ ումն­ եր բնակչ­ութ­ յան առ­ ող­ջութ­ յան
առ­ ողջ­ ութ­ յան մա­գիստր­ ոս­ ի պատ­րաստմ­ ան ծրա­գիր­ ը պահ­պանմ­ ան ու ամր­ ապնդմ­ ան ու­ղղ­ ու­թյամբ,­
պետք է կազմվ­ ած լին­ ի մի շարք հա­րաբ­ եր­ ականոր­ են
ի­նք­նուր­ ույն ա­ռարկ­ այ­ակ­ ան մոդ­ ուլն­ եր­ ից (միա­ վ­ որն­ ե­ 2. իր­ ակ­ ան­ ացն­ ել առ­ ողջ­ ապ­ ա­հութ­ յան համ­ ակ­ ար­
րից), որ­ ոնց տար­բեր ձևեր­ ով հա­մակց­ման հնար­ ավ­ ո­ գի և ա­ռանձ­ ին հիմն­ արկ-ձեռն­ արկ­ ութ­ յունն­ եր­ ի
րութ­ յուն­ ը թույլ կտա ստա­նալ­ու ճկուն, գործն­ ակ­ ան­ ում գործ­ ուն­ եո­ ւթ­ յան կառ­ ա­վար­ ումն ու ղե­կա­վար­ ու­
տար­բեր պահ­ անջն­ եր բավ­ ար­ ար­ ող ծրագր­ եր։ Ծրա­գիր­ ը մը արդ­ ի շուկ­ ա­յակ­ ան տնտ­ ես­ ութ­ յան պայ­ման­
նախ­ ա­տե­սում է ի­նքն­ ուր­ ույն հետ­ ա­զոտ­ ա­կան աշ­խա­ ներ­ ում,
տանք, ո­րը պետք է ա­վարտվ­ ի թեզ­ ի ձևա­կերպ­մամբ,
ին­ չպ­ ես նաև մի շարք հա­րակ­ ից և է­լեկտ­ իվ ա­ռարկ­ ան­ եր 3. գն­ ահ­ ատ­ ել բնակչ­ութ­ յան բժշ­կակ­ ան սպա­սար­
ուս­ ուց­ ա­նե­լով։ կում­ ը և առ­ աջ­ ադր­ ել հիմն­ ավ­ որվ­ ած միջ­ ո­ցա­
ռումն­ եր բուժ­ օգն­ ութ­ յան որ­ ակ­ ը և մակ­ ար­դա­կը
Այս­պիս­ ով, ծրագ­րի նպա­տա­կը գործն­ ակ­ ան ա­ռող­ բարձր­ աց­նել­ու նպատ­ ա­կով,
ջա­պա­հութ­ յան և հան­րային ա­ռողջ­ ութ­ յան հետ ա­ռնչվ­ ող
բո­լոր ոլ­որտն­ եր­ ի համ­ ար բարձր­ որ­ ակ և բազ­մակ­ ողմ­ ա­ 4. գն­ ահ­ ատ­ ել շրջ­ ակ­ ա միջ­ ավ­ այ­րի օբյեկտն­ ե­րի և
նի կա­րող­ ութ­ յունն­ եր ուն­ եց­ ող մաս­նագ­ ետն­ եր­ ի պատ­ սննդ­ ամթ­ երք­ ի որ­ ակ­ ը և մշա­կել հա­մա­պա­տաս­
րաստ­ ումն է։­ խան մի­ջոց­ներ դրանց բա­րել­ավմ­ ան ու­ղ­ղու­
թյամբ,
Ծր­ ագ­ իրն ա­վար­տող­ներ­ ը հետ­ ա­գայ­ում կկա­րո­ղա­
նան աշ­խատ­ ել որպ­ ես առ­ ողջ­ ապ­ ա­հութ­ յան կազմ­ ա­ 5. ­կառ­ ավ­ ար­ ել տե­ղեկ­ ատ­վա­կան հոսք­ եր­ ը, ստա­
կերպ­ իչն­ եր ոլ­որտ­ ի հանր­ ապ­ ետ­ ա­կան և տա­րածք­ ային նալ, մշակ­ ել, վիճ­ ակ­ ագր­ ակ­ ան վերլ­ուծ­ ութ­ յան
մակ­ արդ­ ակն­ ե­րում՝ համ­ ա­կարգ­ ի կառ­ ավ­ ա­րիչն­ եր և են­թարկ­ ել տեղ­ եկ­ ատվ­ ակ­ ան տվյալն­ եր­ ի ո­ղջ
ղե­կավ­ արն­ եր, տե­ղե­կատվ­ ակ­ ան-վերլ­ուծ­ ա­կան ծա­ռա­ զանգ­ված­ ը, հանգ­ ել եզր­ ակ­ աց­ ու­թյունն­ եր­ ի և
յութ­ յունն­ եր­ ում, բուժկ­ անխ­ արգ­ ելմ­ ան հիմն­ արկ­նե­րում, կա­յացն­ ել հիմն­ ավ­ որվ­ ած որ­ ոշ­ ումն­ եր,
ի­նչպ­ ես նաև շրջ­ ա­կա միջ­ ավ­ այ­րի օբյեկտն­ ե­րի և սննդ­ ի
ո­րա­կի վեր­ ահսկմ­ ան գե­րատ­ ես­չակ­ ան ծա­ռայ­ութ­ յուն­ 6. տ­ ի­րապ­ ետ­ ել ա­ռողջ­ ա­պա­հա­կան բնույթ­ ի ի­րա­
ներ­ ում, կար­ ան­տին­ ային ծառ­ այ­ութ­ յուն­ ում, տար­բեր վակ­ ան փաստ­ աթղ­թեր­ ին, օր­ ենքն­ եր­ ին, հրա­
ման­ներ­ ին ու հրահ­ անգն­ եր­ ին, նորմ­ ատ­ իվ­ ային
ակ­տեր­ ին, ա­ռաջն­ որդվ­ ել բժշկ­ ակ­ ան գործ­ ո­ւ­­
նեութ­ յան ի­րավ­ ակ­ ան ու էթ­ իկ­ ակ­ ան նորմ­ ե­րով։

ԿԵՆ­ՍԱԲ­ ԱՆ­ ՈՒԹՅԱՆ ՄԻ­ՋԱՌ­ ԱՐԿ­ ԱՅԱ­ԿԱՆ
ԻՆ­ՏԵԳՐ­ Ա­ՑԻԱ­ Ն ԵՊԲՀ-ՈՒ­ Մ

­Մաթ­ևո­սյան Հ.Շ., Են­գիբ­ ար­ յան Ա.Ա.
ԵՊԲՀ, բժշ­կա­կան կենս­ աբ­ ան­ ութ­ յան ամբ­ իո­ ն

Բժշ­կա­կան հա­մալ­սա­րա­նի ա­ռա­ջին կուրս­ ում կեն­ րա­ռակ­ ան բնույթ­ ի բազմ­ ապ­ ի­սի հարց­ եր­ ի ուս­ ուց­ ու­մը,
սա­բա­նութ­ յան դաս­ ա­վանդ­ ու­մը ապ­ ա­գա բժիշկն­ ե­րի որ­ ոնք խիստ ան­հրաժ­ եշտ են ապ­ ա­գա բժշկ­ ի պրակտ­ իկ
պատ­րաստ­ման կր­թա­կան հա­մակ­ արգ­ ում կարև­ որ նշա­ գործ­ ուն­ եո­ ւթ­ յան ընթ­ ացք­ ում։ Բժշկ­ ա­կան կենս­ աբ­ ա­
նա­կութ­ յուն ու­նի, քան­ ի որ այն նախ­ ատ­ ե­սում է ոչ միայն նութ­ յան բազմ­ աթ­ իվ դրույթն­ եր հետ­ ա­գա կուրս­ ե­րում
գոյին բնոր­ ոշ հիմն­ ա­կան հատ­կութ­ յունն­ ե­րի, այլև կի­ արծ­ արծ­վում են մի շարք հար­ ակ­ ից մասն­ ա­գիտ­ ա­կան

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

90 «ՀԵՏԴԻՊԼՈՄԱՅԻՆ ԵՎ ՇԱՐՈՒՆԱԿԱԿԱՆ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ»
2-ՐԴ ՈՒՍՈՒՄՆԱՄԵԹՈԴԱԿԱՆ ԿՈՆՖԵՐԱՆՍ

առ­ արկ­ ա­ներ­ ի դա­սա­վանդմ­ ան գոր­ծընթ­ աց­ ում։ Ելն­ ե­ ներ­ ի դա­սավ­ ան­դում­ ը։ Քն­նարկ­վում են ժա­ռան­գակ­ ան
լով դրա­նից՝ ամ­բիո­ ն­ ում մշակ­վում և իր­ ա­գործվ­ ում են հի­վանդ­ ութ­ յունն­ եր­ ի, պտ­ղի շեղ­ ումն­ եր­ ի զարգ­ ացմ­ ան
ո­ւղղ­ ա­հայ­աց և հո­րի­զոն­ ակ­ ան միջ­ առ­ ար­կա­յա­կան ին­ պրեն­ ատ­ ալ ախ­տո­րոշմ­ ան, ի­նչպ­ ես նաև հղիո­ ւթ­ յան
տեգր­ ացմ­ ան սխեմ­ ա­ներ։ Բժշկ­ ա­կան ֆիզ­ ի­կայի ամբ­ ի­ ը­նդհ­ ատ­ման հնար­ ավ­ որ­ ութ­ յունն­ ե­րի տես­ անկ­ յունն­ ե­րը։
ոն­ ի հետ քնն­ արկ­վում են ճա­ռա­գայ­թային ան­թրոպ­ ոէ­ Ախտ­ ա­բան­ ակ­ ան ա­նա­տո­միա­ յի ամ­բի­ո­նի հետ ին­տեգ­
կո­լոգ­ իա­ յի դաս­ ա­վանդ­ման ինտ­ եգ­րաց­ իա­ յի հարց­ եր­ ը։ րաց­ ում են պահ­ անջ­ ում մար­դու սո­մա­տիկ և մակ­ ա­բու­
Ո­ւղ­ղա­հայ­աց ին­տեգ­րաց­ ի­ան թույլ է տա­լիս համ­ ալ­իր ծային հիվ­ անդ­ ութ­ յունն­ եր­ ի զարգ­ ացմ­ ան գոր­ծըն­թա­ցում
մո­տեց­ ում ցուց­ ա­բե­րել հում­ ան­ իտ­ ար, բժշ­կակ­ ենս­ աբ­ ա­ բջ­ջի ախ­տա­բան­ ութ­ յան հար­ցեր­ ը։­
նա­կան և կլին­ իկ­ ա­կան ա­ռար­կան­ ե­րի դաս­ ա­վանդ­ման
գործ­ ընթ­ աց­ ին։ Բժշ­կակ­ ան կենս­ ա­բա­նութ­ յան ներ­ ա­ծա­ Անթ­րոպ­ ոէկ­ ոլ­ոգ­ իա­ յի դաս­ ավ­ անդ­ ում­ ը համ­ աձ­ այ­
կան դաս­ ախ­ ո­սութ­ յունն ա­ռա­ջին կուրս­ եր­ ում արդ­ են նեց­վում է ըն­ դհ­ ան­ ուր հիգ­ իե­ ն­ այի և էկ­ ոլ­ոգ­ իա­ յի ամբ­ իո­ ­
իս­ կ նախ­ ատ­ ես­ ում է կյան­քի և մար­դու կենս­ աբ­ ա­նա­կան նի հետ։ Ըն­ դ ո­րում, քնն­ արկվ­ ում են միջ­ ավ­ այ­րի գործ­ ոն­
էո­ ւթ­ յան բա­ցա­հայ­տում, պա­հան­ջում է հու­ման­ իտ­ ար ներ­ ի նկատմ­ ամբ մարդ­ ու ա­դապտ­ ա­ցիա­ յի և ա­դապտ­ իվ
գիտ­ ու­թյունն­ ե­րի ամ­բիո­ նն­ եր­ ի հետ հիմն­ ար­ ար դրույթ­ տիպ­ ե­րի ձևա­վոր­ման հարց­ ե­րը։
ներ­ ի համ­ աձ­ այն­ եց­ ում։ Ըն­ դ որ­ ում, համ­ աձ­ այ­նեց­վում են
կյան­քի էո­ ւթ­ յան, դրա ծագ­ման վար­կածն­ եր­ ի, մարդ­ ու և ­Վի­րաբ­ ուժ­ ա­կան ամբ­ իո­ ն­ներ­ ի հետ հարկ է համ­ ա­
կյան­քի առ­ աջ­ աց­ման վեր­ աբ­ եր­ յալ ժա­ման­ ա­կակ­ ից կեն­ ձայ­նեց­նել մար­դու բնած­ ին ար­ ատն­ եր­ ի բուժմ­ ան ցու­
սա­բան­ ակ­ ան և կրո­նակ­ ան տե­սակ­ ետն­ ե­րը։ Կենս­ ա­քի­ ցումն­ ե­րը (հե­նաշ­ արժ­ իչ ապ­ ա­րատ, սիրտ-ա­նո­թային
միա­ յի ամբ­ իո­ ն­ ի հետ համ­ ա­ձայ­նեցվ­ ում են մո­լեկ­ ուլ­ային հա­մակ­ արգ, եր­ իկ­ ամն­ եր), ին­ չպ­ ես նաև պար­ ազ­ իտ­ ային
կենս­ աբ­ ան­ ութ­ յան (նուկլ­եի­ ն­ աթ­թուն­ եր­ ի բա­ղադ­րութ­ յու­ հի­վանդ­ ութ­ յունն­ ե­րի և դրանց բար­դութ­ յունն­ եր­ ի դա­սա­
նը, ԴՆԹ-ի ռեպ­լիկ­ ա­ցիա­ ն, ռեպ­ ա­րաց­ ի­ան, գեն­ ե­տիկ­ ա­ վանդմ­ ան հարց­ եր­ ը։
կան ծած­կագ­ իր­ ը, սպիտ­ ա­կուց­ ի կենս­ ա­սինթ­ եզ­ ը) դա­սա­
վանդմ­ ան հարց­ ե­րը։ Մար­դու բազ­մացմ­ ան և սաղմ­նային Մ­ ոլ­եկ­ ուլ­ային հիվ­ անդ­ ութ­ յուն­ներ­ ի, ար­ յան մակ­ արդ­
զար­գացմ­ ան թեմ­ ան­ եր­ ի դա­սա­վան­դում­ ը կոոպ­ եր­ աց­ ման հա­մա­կարգ­ ի, քրոմ­ ոս­ ոմ­ ային մուտ­ ա­ցի­ա­նե­րի հետ
վում է մոր­ֆոլ­ո­գիա­ յի ամ­բի­ո­նի հյուսվ­ ած­քա­բա­նութ­ յան, կապվ­ ած ժա­ռան­գակ­ ան հիվ­ անդ­ ութ­ յունն­ եր­ ի հար­ցեր­ ի
բջջ­ աբ­ ան­ ութ­ յան և սաղմ­նա­բան­ ութ­ յան բաժն­ ի հետ՝ դաս­ ա­վանդ­ ում­ ը հա­մաձ­ այն­ եցվ­ ում է ման­կա­բուժ­ ու­թյան,
նշ­ված թե­ման­ եր­ ի դաս­ ա­վան­դում­ ը չկրկն­ ել­ու հա­մար։ նյարդ­ ավ­ իր­ ա­բուժ­ ու­թյան և նյար­դաբ­ ան­ ութ­ յան դա­սըն­
Մի­աժ­ ա­ման­ ակ ման­կա­բար­ձութ­ յան և գին­ եկ­ ո­լոգ­ իա­ յի թացն­ եր­ ի ուս­ ուցմ­ ան ծրագր­ ե­րին։
ամբ­ իո­ նն­ եր­ ի հետ ինտ­ եգր­ աց­վում է սաղ­մի մոտ էկ­զո­
գեն և էնդ­ ոգ­ են գործ­ ոն­ներ­ ի ազ­դեց­ ութ­ յան տակ բնած­ ին Մ­ ար­դու մակ­ աբ­ ուծ­ ային հիվ­ անդ­ ութ­ յունն­ եր­ ի դա­
ար­ ատն­ եր­ ի առ­ աջ­ աց­ման և զար­գաց­ման մե­խա­նիզմ­ սա­վան­դում­ ը ինտ­ եգ­րաց­վում է համ­ աճ­ ար­ ա­կա­բան­ ու­
թյան և ինֆ­ եկց­ ի­ոն հիվ­ ան­դութ­ յունն­ եր­ ի ամ­բիո­ նն­ եր­ ի
հետ, մասն­ ավ­ ո­րապ­ ես շեշտ­ ադրվ­ ում են մա­լար­ իա­ յի,
ամ­ եո­ բ­ ային դիզ­ են­տե­րի­այի, ո­րոշ հելմ­ ինթ­ ոզ­ներ­ ի ախ­
տա­զար­գաց­ման և ախ­տա­ծագմ­ ան հարց­ ե­րը։

ՀԵՏԴ­ ԻՊ­ԼՈ­ՄԱՅԻՆ ՇԱ­ՐՈՒ­ՆԱԿ­ Ա­ԿԱՆ ԲԺՇԿ­ Ա­ԿԱՆ ԿՐԹ­ ՈՒԹՅԱՆ
ԿՐԵԴ­ ԻՏ­ՆԵ­ՐԻ ՀԱ­ՄԱ­ԿԱՐԳ­ Ը Ա­ՄՆ-Ո­ՒՄ

Մանվ­ ե­լյան Հ.Մ., Վե­քի­լյան Հ.Ռ­ .
ԵՊԲՀ, նյարդ­ աբ­ ա­նութ­ յան ամբ­ ի­ոն

Մ­ ոտ հա­րյուր տա­րի ա­ռաջ Ա­ՄՆ-ու­մ գոր­ծող ա­մե­ նե­ութ­ յա­նը, ո­րը, ըս­ տ Ակադեմիական շարունակական
նա­հին բժշկ­ ա­կան հա­սա­րակ­ ա­կան կազմ­ ա­կերպ­ ու­թյուն­ բժշկական կրթություն ընկերության, նպաստ­ ում է
ներ­ ը՝ մասն­ ագ­ իտ­ ա­կան աս­ ո­ցի­աց­ իա­ ն­ ե­րը, սկ­սեց­ ին լայ­ եղ­ ած գիտ­ ե­լիքն­ եր­ ի պաշտ­պան­մանն ու նո­րի ստեղծ­մա­
նո­րեն քնն­ արկ­ ել բժիշկն­ եր­ ի շար­ ուն­ ա­կա­կան կր­թութ­ յան նը [1,2]։ Այդ գործ­ ու­նեո­ ւթ­ յուն­ ը կա­րող է կա­տար­վել ին­ չ­
ան­հրաժ­ եշտ­ ութ­ յան հար­ցը։ Տա­րին­ եր­ ի ընթ­ աց­քում շա­ պես վեր­ ա­պատ­րաս­տումն­ ե­րի, դա­սախ­ ոս­ ութ­ յունն­ ե­րի,
րուն­ ա­կակ­ ան բժշկ­ ա­կան կր­թութ­ յան գա­ղա­փա­րը հա­ դա­սընթ­ ացն­ եր­ ի, կոնֆ­ եր­ անս­ներ­ ի, այնպ­ ես էլ տպագ­ իր
սուն­ աց­ ավ և ձևա­կերպ­վեց օ­րենսդր­ ո­րեն։ Այ­սօր դա աշ­խատ­ ութ­ յունն­ եր­ ի ուս­ ումն­ աս­ իր­ ութ­ յան, համ­ ակ­ արգ­
կրում է «­Շա­րուն­ ակ­ ա­կան բժշ­կակ­ ան կրթ­ ութ­ յուն» (ՇԲԿ) չային կամ ին­տեր­նետ­ ային դա­սա­խոս­ ութ­ յունն­ եր­ ի, հար­
ան­վան­ ում­ ը (անգլ.՝ Continuing medical education) և բժշ­ ցա­շա­րեր­ ի միջ­ ոց­ ով [1,3,4]։­
կակ­ ան ոլ­որտ­ ում վեր­ ա­բե­րում է այն կրթ­ ակ­ ան գործ­ ու­
Այ­սօր ԱՄ­ Ն-ի գրեթ­ ե բոլ­որ նահ­ անգն­ եր­ ում­ արդ­ են

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

«ՀԵՏԴԻՊԼՈՄԱՅԻՆ ԵՎ ՇԱՐՈՒՆԱԿԱԿԱՆ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ» 91
2-ՐԴ ՈՒՍՈՒՄՆԱՄԵԹՈԴԱԿԱՆ ԿՈՆՖԵՐԱՆՍ

40 տա­րուց ավ­ ել­ի կիր­ առվ­ ում է պար­ տադ­ իր ՇԲԿ-ն, որ­ ը •• ­կենդ­ ան­ ի գործ­ ուն­ եո­ ւթ­ յուն­ ը (Live activities),­
վե­րալ­ից­ ենզ­ ա­վոր­ման գլխ­ ավ­ որ պայմ­ ան է ու տար­ եկ­ ան
պա­հանջ­ ում է 12-ից մինչև 50 կրե­դիտ (կ­ ախվ­ ած տվյալ •• ամ­րապնդ­ ող նյութ­ եր­ ը (Enduring materials),­
նա­հան­գի ընդ­ ունվ­ ած օր­ ենսդր­ ութ­ յուն­ ից), իս­ կ կրեդ­ իտ­
նե­րը տրվ­ ում են համ­ ապ­ ա­տասխ­ ան­ ո­րեն ծախս­ված •• ամ­սագր­ եր­ ի վրա հիմնվ­ ած ՇԲԿ-ն (Journal-based
ժա­մե­րի հիմ­ ան վրա։ Այ­սինքն՝ մեկ ժամ համ­ ապ­ ա­տաս­ CME),
խան գոր­ծու­նե­ութ­ յուն­ ը հա­վաս­ ար­ ազոր է մեկ կրե­դիտ­ ի
[1,4,5,6]։­ •• թ­ ես­տե­րի ստեղ­ծում­ ը (Test item writing),

Ամ­ ե­րիկ­ յան բժշ­կա­կան ա­սո­ցիա­ ­ցիա­ յի (ԱԲԱ, AME) •• տ­պագրմ­ ան­ ը հանձնվ­ ած հոդ­ված­ ի գրա­խո­սու­
հիմն­ ակ­ ան նպա­տակն է ներդ­ աշն­ ակ­ ել Ա­ՄՆ-ու­մ գործ­ ող թյուն­ ը (Manuscript review),­
պա­հանջն­ եր­ ը ՇԲԿ-ին և հա­մապ­ ա­տաս­խան­ եցն­ ել տար­
բեր նահ­ անգ­նե­րում ընդ­ ունվ­ ած կան­ ոն­ ակ­ արգ­ ը։ ԱԲԱ- •• աշխ­ ատ­ անք­ ի պայ­մանն­ եր­ ի կամ գոր­ծուն­ եո­ ւ­
ին ՇԲԿ-ն ըն­դուն­ ում է որպ­ ես կրթ­ ակ­ ան ակտ­ իվ­ ութ­ յուն, թյան բար­ ել­ավ­ ում­ ը (Performance Improvement),­
որ­ ի հիմն­ ակ­ ան նպատ­ ակն­ երն են պահ­պա­նել, ստեղ­ծել
կամ զար­գացն­ ել մասն­ ա­գիտ­ ա­կան այն գիտ­ ել­իքն­ ե­ •• ինտ­ երն­ ետային ին­ քն­ ակրթ­ ութ­ յուն­ ը (Internet
րը, ուն­ ա­կութ­ յունն­ ե­րը, աշ­խատ­ անք­ ային դրսև­ որ­ ում­ ը Point of Care)։­
և հա­րաբ­ եր­ ութ­ յունն­ եր­ ը, որ բժիշկ­ ը իսպ­ աս է դնում իր
ծա­ռայ­ութ­ յունն­ եր­ ը հի­վան­դին, հա­սա­րակ­ ութ­ յան­ ը կամ Երկր­ որդ կա­տե­գոր­ իա­ յի կրեդ­ իտ­ ը բժիշկն­ ե­րին հիմ­
մաս­նագ­ իտ­ ու­թյան­ ը (AMA House of Delegates policy նա­կան­ ում տրվ­ ում է կրթ­ ակ­ ան գործ­ ուն­ եո­ ւթ­ յան հա­մար՝
#300.988) [1]։ ԱԲԱ-ն ընդ­ ուն­ ում է այն հիմն­ ակ­ ան վեց ռե­զիդ­ ենտն­ եր­ ին ուս­ ուց­ ան­ ե­լու, բժիշկն­ եր­ ին վե­րա­պատ­
սկզբ­ ունքն­ եր­ ը, ո­րոնք համ­ ընկ­նում են ին­ չպ­ ես ՇԲԿ-ի, րաստ­ ել­ու, ուս­ ան­ ողն­ եր­ ին կրթ­ ել­ու կամ այլ գործ­ ու­նեո­ ւ­
այն­պես էլ հետ­դիպլ­ոմ­ ային կրթ­ ութ­ յան պա­հանջն­ եր­ ին՝ թյան հա­մար, որ­ ը չի տրա­մադր­ ում առ­ աջ­ ին կատ­ ե­գոր­ ի­
բժշկ­ ա­կան գիտ­ ել­իքն­ եր, հիվ­ անդի խնամք, միջմ­ ասն­ ա­ այի կրե­դիտ՝
գիտ­ ա­կան ու­նակ­ ութ­ յունն­ եր, ար­հեստ­ ա­վարժ­ ութ­ յուն,
փոր­ձի վրա հիմնվ­ ած գիտ­ ել­իք և ու­ղ­ղու­թյունն­ եր, հա­ •• բժշ­կակ­ ան փորձ­ ագ­ ետն­ եր­ ի կոնս­ ուլտ­ ա­ցիա­ ­
մա­կարգ­ ի վրա հիմնվ­ ած գոր­ծուն­ եո­ ւթ­ յուն։ ԱԲԱ-ի իր­ ա­ ներն ու խորհրդ­ ատ­վութ­ յուն­ ը,
վա­սութ­ յունն­ եր­ ի հիմն­ ակ­ ան ու­ղղ­ ութ­ յուն­ ը բժիշկն­ ե­րին
կրեդ­ իտ­ներ շնորհ­ ելն է, որ­ ը անմ­ ի­ջակ­ ան­ որ­ են կախ­ված •• քն­նարկ­ ումն­ եր­ ը փոքր խմբ­ ակն­ եր­ ում,
է նրանց գործ­ ուն­ եո­ ւթ­ յան կամ կա­տա­րած աշխ­ ա­տան­
քից։ ԱԲԱ-ն տրա­մադր­ ում է եր­կու տիպ­ ի՝ ա­ռաջ­ ին կամ •• ­սեփ­ ա­կան ին­ քն­ ակրթ­ ում­ ը,
ե­րկր­ որդ կա­տեգ­ որ­ ի­այի կրեդ­ իտ­ներ, որ­ ոնք հավ­ աս­ ա­
րազ­ որ են ու տար­բերվ­ ում են իր­ ա­րից միա­ յն ձեռքբ­ եր­ •• գ­ իտ­ ա­կան հետ­ ա­զոտ­ ութ­ յունն­ եր­ ը։­
ման կար­գով։
Ա­մեն դեպ­քում բժիշկ­ ն ի­նքնքու­րույն է հաշ­վար­կում
­Գոյ­ությ­ուն ու­նեն երկ­ ու հավա­սա­րա­զոր կրեդ­ իտ­ եր­ կ­րորդ կատ­ եգ­ որ­ իա­ յի կրեդ­ իտ­ ի չափ­ ի պա­հան­ջար­կը՝
ներ։­ ը­ստ գոյ­ութ­ յուն ուն­ եց­ ող սանդղ­ ա­կի [1]։­

Ա­ռա­ջին կատ­ ե­գոր­ իա­ յի կամ տի­պի հա­մար անհ­ րա­ Այ­սօր ԱՄ­ Ն-ու­մ ընդ­ ունվ­ ած է, որ ՇԲԿ ծրագ­
ժեշտ ակ­տի­վութ­ յունն­ եր­ ին են դասվ­ ում՝ րե­րի արդ­ յուն­ ավ­ ետ­ ութ­ յուն­ ը պետք է գնահ­ ա­տել
«­բավ­ ար­ արվ­ ած­ ութ­ յան, գի­տել­իք­ ի կամ ուն­ ա­կութ­ յան»
տե­սանկ­ յուն­ ից, բայց հեռ­ անկ­ ար­ ում ենթ­ ադրվ­ ում է նաև
դրանց գնա­հատ­ ու­մը «պրկտ­ իկ կիր­ առ­ ակ­ ան և կամ
առ­ ողջ­ ակ­ ան վիճ­ ակ­ ի լավ­ ացմ­ ան» տե­սանկ­ յուն­ ից [5]։

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՑԱՆԿ Effective Practice and Organization of Care Review Group. BMJ 1998; 317։
465-8
1. The American Academy of CME, The Physician’s Recognition Award and credit 4. Zeiger RF. Toward continuous medical education. JGIM 2005; 20(1)։ 91-94
system; 2006, currently available at http։//www.accme.org. 5. Robertson MK, Umble KE, Cervero RM. Impact studies in continuing education
for health professions։ update J. of Continuing Educ. In the Health Prof 2003;
2. Davis D. O’Brien MA, Freemantle N. Wolf FM, Mazmanyian P. Taylor-Vaisey A. 23(3)։ 146-156
Impact of formal continuing medical education։ do conferences, workshops, 6. Lundberg, GD. Responding to the American siege against continuing medical
rounds and other traditional continuing education activities change physician education. Medscape J Med. 2008; 10։ 139
behavior or health care outcomes? JAMA 1999; 282։ 867-74.

3. Bero LA, Grilli R, Grimshaw JM, Harvey E, Oxman AD, Thomson MA. Closing
the gap between research and practice։ an overview of systematic reviews of
interventions to promote the implementation of research findings. The Cochrane

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

92 «ՀԵՏԴԻՊԼՈՄԱՅԻՆ ԵՎ ՇԱՐՈՒՆԱԿԱԿԱՆ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ»
2-ՐԴ ՈՒՍՈՒՄՆԱՄԵԹՈԴԱԿԱՆ ԿՈՆՖԵՐԱՆՍ

ԵՊԲՀ-ՈՒՄ ԿԱԶՄ­ Ա­ԿԵՐՊ­ՎՈՂ ՇԱՐ­ ՈՒՆ­ ԱԿ­ ԱԿ­ ԱՆ ԲԺՇ­ԿԱԿ­ ԱՆ ԿՐԹՈՒ­
ԹՅԱՆ ՀԱՐ­ՑԵ­ՐԻ ՄԱՍ­ ԻՆ

Յաղ­ջյան Գ.Վ., Կա­րա­պե­տյան Հ.­Բ.
ԵՊԲՀ, մաս­նագ­ իտ­ ա­կան և շա­րուն­ ա­կա­կան կր­թութ­ յան բաժ­ ին

ԵՊԲՀ-ն իր կարև­ որ նպա­տակն­ եր­ ից է հա­մար­ ում Հ­ ա­մալս­ ա­րան­ ի բուհ­ ակ­ ան մասն­ ագ­ իտ­ ա­կան և շա­
բժիշկ­ներ­ ի հա­մար գի­տութ­ յան նվա­ճումն­ եր­ ին հա­մա­ րուն­ ակ­ ակ­ ան կր­թութ­ յան բա­ժի­նը տեղ­ եկ­ ատ­վակ­ ան
պա­տաս­խան մասն­ ա­գիտ­ ա­կան կա­տա­րել­ա­գործմ­ ան ծա­վալ­ուն աշ­խա­տանք է իր­ ակ­ ան­ աց­նում. այս­պես՝
դաս­ ընթ­ ացն­ ե­րի կազ­մակ­ երպ­ ում­ ը, բժիշկ­նե­րի շա­րու­ ծրագ­րե­րի և ազ­դագր­ եր­ ի օր­ ի­նակ­ներ են­ ք ուղ­ ար­կել
նա­կակ­ ան ուս­ ուցմ­ ան, հմ­տութ­ յունն­ եր­ ի կատ­ ա­րել­ա­ Երևվ­ ան­ ի քա­ղա­քապ­ ե­տա­րան­ ի ա­ռողջ­ ապ­ ա­հութ­ յան
գործմ­ ան և մաս­նա­գիտ­ ա­կան գիտ­ ել­իքն­ ե­րի խոր­ աց­ման և սոց­ իա­ լ­ակ­ ան հարց­ ե­րի վարչ­ութ­ յուն, ՀՀ մարզ­ եր,
գործ­ ընթ­ աց­ ի ապ­ ա­հո­վում­ ը և դրա­նով իս­ կ հան­րա­պե­ ԼՂՀ, ՀՀ պաշտ­պա­նութ­ յան նախ­ ար­ ա­րութ­ յուն, Հա­մաշ­
տութ­ յան ազգ­ աբ­նակ­չութ­ յան­ ը ցու­ցաբ­ երվ­ ող բուժ­ օգ­նու­ խար­հային բանկ­ ի ա­ռողջ­ ա­պա­հութ­ յան բա­ժին, ՀՀ ԱՆ
թյան ո­րակ­ ի բարձր­ ացմ­ ան խթա­նում­ ը։ «Ա­ռողջ­ ա­պա­հակ­ ան ԾԻԳ» պե­տա­կան հիմն­ արկ և այլն։

Հ­ իմք ընդ­ ուն­ ե­լով ՀՀ կա­ռա­վա­րութ­ յան «­Հա­յաստ­ ա­նի Կա­տա­րել­ա­գործմ­ ան ծրագ­ իրն իր­ ակ­ ան­ ացն­ ել­ու վե­
Հանր­ ապ­ ե­տութ­ յան բժիշկն­ եր­ ի և պրով­ ի­զորն­ ե­րի հետ­ րա­բեր­ յալ բա­ցատ­րակ­ ան աշխ­ ատ­ անք են­ ք տա­րել նաև
դիպ­լոմ­ ային մասն­ ագ­ իտ­ ա­կան կրթ­ ութ­ յան հա­մակ­ ար­գի համ­ ալ­սար­ ա­նակ­ ան կլին­ իկ­ ան­ ե­րի ղե­կավ­ ար­նե­րի և բու­
բա­րել­ավմ­ ան մա­սին» 19.07.1994 թ. թիվ 330 որ­ ոշ­ ու­ հի ամ­բիո­ ն­նե­րի վա­րիչն­ եր­ ի հետ։ Հա­մալս­ ար­ ան­ ակ­ ան
մը և հաշ­վի առ­նել­ով ՀՀ ա­ռողջ­ ա­պա­հութ­ յան նա­խա­ կլին­ իկ­ ա­ներ­ ի մասն­ ա­գետ­նե­րի կա­տա­րել­ագ­ ործ­ ումն
րա­րութ­ յան հա­մաձ­ այն­ ութ­ յուն­ ը՝ Երև­ ա­նի պետ­ ա­կան ի­րակ­ ան­ ացն­ ել­ու հա­մար մեզ ակտ­ իվ­ որ­ են ա­ջակ­ցում է
բժշկ­ ակ­ ան համ­ ալ­սա­րա­նի 2004թ. փետր­վա­րի 6-ին բուհ­ ի կլին­ իկ­ ակ­ ան բա­ժին­ ը։­
կա­յաց­ ած ռեկտ­ ո­րատ­ ի նիստ­ ում որ­ ո­շում ընդ­ ունվ­ եց
կազմ­ ակ­ երպ­ ել բժիշկ­ներ­ ի և պրո­վիզ­ որն­ եր­ ի` եր­կու շա­ Աշխ­ ատ­ անք­ ային գործ­ ընթ­ աց­ ի ժա­ման­ ակ հաշ­վի
բաթ տևող­ ութ­ յամբ կա­տա­րե­լագ­ ործմ­ ան ու լրաց­ ուց­ իչ են­ ք առ­նում ամբ­ ի­ոնն­ եր­ ի վա­րիչն­ եր­ ի, կլին­ ի­կա­ներ­ ի ղե­
մաս­նագ­ իտ­ աց­ման վճա­րո­վի դաս­ ընթ­ ացն­ եր` քսանմ­ եկ կավ­ ար­նե­րի, առ­ ողջ­ ա­պա­հութ­ յան կազմ­ ա­կերպ­ իչն­ եր­ ի,
մաս­նագ­ իտ­ ութ­ յունն­ եր­ ի գծով։ կատ­ ա­րել­ագ­ ործվ­ ողն­ եր­ ի կար­ծիք­ներն ու ա­ռա­ջար­կու­
թյունն­ ե­րը և հնար­ ավ­ ո­րութ­ յան սահ­մանն­ եր­ ում շտկ­ ում
2005 թվակ­ ա­նից սկս­ ած` վեր­ ա­պատ­րաստմ­ ան 2 և տեղ գտած թեր­ ութ­ յունն­ եր­ ը։ Այս­պես, օ­րին­ ակ, որ­ ոշ
3 ա­միս տևող­ ութ­ յամբ դա­սընթ­ ացն­ եր են բաց­վել հա­մալ­ բժիշկն­ եր ցանկ­ ութ­ յուն հայտն­ եց­ ին վեր­ ապ­ ատ­րաստ­վել
սա­րան­ ակ­ ան ու­լտ­րա­ձայ­նային գիտ­ ա­հետ­ ա­զոտ­ ա­կան նաև այն մասն­ ա­գիտ­ ու­թյունն­ եր­ ում, ո­րոնք ներգր­ ավ­ված
ուս­ ուց­ ող­ ա­կան կենտր­ ոն­ ում։ Մինչև 2009 թ. բժշ­կա­կան չէի­ ն մեր ծրագ­րում։ Հաշ­վի առ­նե­լով նրանց պա­հան­
հա­մալս­ ար­ ան­ ի ամ­բի­ոն­նե­րում կա­տա­րե­լագ­ ործվ­ ել է ջը` խորհրդ­ ակց­ եց­ ինք համ­ ապ­ ա­տաս­խան ամբ­ իո­ նն­ ե­
241 բժիշկ։ րի վար­ իչն­ ե­րի, կլին­ իկ­ ա­ներ­ ի առ­ աջ­ ատ­ ար մասն­ ա­գետ­
ներ­ ի հետ և մի­ահ­ ա­մուռ ու­ժեր­ ով կարճ ժա­ման­ ակ­ ում
­Հա­մալ­սար­ ա­նում կազ­մա­կերպ­վող շա­րուն­ ակ­ ա­ ստեղ­ծեց­ ինք 21 մասն­ ա­գիտ­ ակ­ ան նոր ծրագր­ եր, ո­րոնց
կան բժշկ­ ա­կան կրթ­ ութ­ յան մեջ շր­ջա­դարձ­ ային բեկ­ ում թվում՝ վեր­ ա­նայ­վե­ցին նաև նախկ­ ին ծրագ­րի որ­ ոշ հատ­
տեղ­ ի ուն­ եց­ ավ, եր­ բ ՀՀ ա­ռող­ջապ­ ա­հութ­ յան նախ­ ար­ ա­ ված­ներ։ Ս/թ փետր­վա­րին նոր ծրագ­րե­րը հաստ­ ատ­ման
րի 16.07.2008թ. թիվ 986-Ա հրա­մա­նով հաս­տատ­վեց են ներ­կա­յացվ­ ել ՀՀ ա­ռողջ­ ապ­ ա­հութ­ յան նախ­ ար­ ա­րու­
ԵՊ­ ԲՀ-ու­մ կազմ­ ա­կերպ­վող բժիշկն­ եր­ ի կա­տա­րել­ագ­ ործ­ թյուն։
ման եր­կամս­ յա, 240 կրեդ­ իտ ա­պա­հո­վող դաս­ ընթ­ ացն­ ե­
րի ծրագ­ իր­ ը։ Եր­կամս­ յա ծրա­գիր­ ը նե­րառ­ ում է 42 մաս­ Կ­ ա­տա­րել­ա­գործմ­ ան դաս­ ընթ­ ացն­ եր­ ը կազմ­ ակ­ երպ­
նա­գիտ­ ութ­ յուն։ Հաստ­ ատ­վել է նաև է­խոսրտ­ ագ­րութ­ յան վում են պետ­ ա­կան բարձր­ ագ­ ույն բժշ­կա­կան կրթ­ ութ­ յան
ե­ռամս­ յա ծրագ­ իր­ ը։ դիպլ­ոմ և հա­մապ­ ա­տաս­խան մասն­ ա­գիտ­ ա­ցում ուն­ ե­
ցող բժիշկ­ներ­ ի և դեղ­ ա­գետն­ եր­ ի հա­մար՝ Ե­ՊԲՀ ամբ­ ի­
Դ­ եղ­ ա­գետ­նե­րի հա­մար հաս­տատ­վել է դեղ­ ա­գոր­ ոն­ներ­ ում, կլին­ ի­կան­ եր­ ում, պոլ­իկլ­ին­ ի­կան­ եր­ ում՝ գիտ­ ա­
ծու­թյան կառ­ ա­վա­րում մաս­նագ­ իտ­ ութ­ յան երկ­ ամ­սյա կան աստ­ ի­ճան ուն­ ե­ցող փոր­ձառ­ ու մասն­ ագ­ ետ­ներ­ ի
ծրա­գիր։ ղե­կավ­ ա­րութ­ յամբ։

­Կա­տա­րե­լագ­ ործմ­ ան ծրա­գիր­ ը ներդրվ­ եց 2008թ. Հա­մալս­ ար­ ա­նի դաս­ ա­խոսն­ երն իր­ ենց գիտ­ ա­կան
դեկտ­ եմբ­ ե­րի 1-ից և մեծ ար­ձագ­ անք գտավ բժիշկ­ներ­ ի մա­կարդ­ ա­կը բարձր­ ացն­ ում են ար­տա­սահմ­ ան­ յան եր­ կր­
շր­ջան­ ում։ Դրա մա­սին է վկայ­ում այն հանգ­ ամ­ ան­քը, որ ներ­ ում վեր­ ապ­ ատ­րաստվ­ ե­լու, միջ­ ազ­գային կոնֆ­ ե­
2009թ. ա­ռաջ­ ին 4 ամ­սում ար­դեն կատ­ ա­րե­լագ­ ործվ­ ել րանսն­ ե­րին, խորհրդ­ աժ­ ո­ղով­նե­րին մասն­ ակ­ցե­լու,
են 93 հոգ­ ի։

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

«ՀԵՏԴԻՊԼՈՄԱՅԻՆ ԵՎ ՇԱՐՈՒՆԱԿԱԿԱՆ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ» 93
2-ՐԴ ՈՒՍՈՒՄՆԱՄԵԹՈԴԱԿԱՆ ԿՈՆՖԵՐԱՆՍ

ին­ չպ­ ես նաև օ­տա­րերկր­ յա գիտ­նակ­ ան­նե­րի` բու­ նի ղե­կավ­ ար­ ութ­ յուն­ ը նպա­տա­կասլ­աց աշխ­ ատ­ անք է
հում հա­ճախ­ ա­կի կազ­մակ­ երպվ­ ող դաս­ ախ­ ոս­ ութ­ յունն­ ե­ կա­տա­րում բոլ­որ ստոր­ աբ­ աժ­ ա­նումն­ եր­ ը ոչ մի­այն հիմ­
րին հաճ­ ա­խել­ու միջ­ ոց­ ով։ նավ­ որ­ ապ­ ես վեր­ ան­ որ­ ոգ­ ել­ու, այլև նո­րագ­ ույն բժշկ­ ա­
կան տեխն­ իկ­ այով, սարք­ ա­վոր­ ումն­ եր­ ով, գործ­ իք­նե­րով,
Պետք է նշել, որ մեր հա­մալ­սա­րա­նում կա­տա­րե­ նյութ­ եր­ ով զին­ ել­ու ու­ղղ­ ութ­ յամբ։ Համ­ ալս­ ար­ ա­նի նյու­
լա­գործվ­ ել­ու ցան­կութ­ յուն հայտն­ ող մասն­ ագ­ ետն­ եր­ ը թա­տեխ­նիկ­ ակ­ ան բազ­ այի հզոր­ ա­ցում­ ը նպաս­տում է
հաշվ­ ի են առն­ ում ի­նչպ­ ես մեր բուհ­ ի հեղ­ ի­նակ­ ութ­ յուն­ ը հի­վան­դութ­ յունն­ եր­ ի ախտ­ որ­ ոշմ­ ան և բուժմ­ ան ժա­մա­
և ճա­նա­չում­ ը միջ­ ազգ­ ային աս­պա­րեզ­ ում, այն­պես էլ դա­ նա­կակ­ ից մեթ­ ոդն­ եր­ ի ներդրմ­ ան­ ը։
սա­խոսն­ ե­րի գիտ­ ա­կան բարձր մակ­ արդ­ ակ­ ը։
Կ­ ա­տա­րե­լա­գործմ­ ան դաս­ ընթ­ աց­նե­րի ծրա­գիրն
­Կատ­ ա­րե­լագ­ ործ­ ում անց­ նող բժիշկ­ ը մաս­նակ­ցում ավ­ արտ­ ել­ուց հետ­ ո մասն­ ագ­ ետ­ ը բան­ ավ­ որ քն­նութ­ յուն
է անվ­ ա­նի մասն­ ա­գետն­ եր­ ի համ­ այց­ եր­ ին, կոնս­ ուլտ­ ա­ է հանձն­ ում` ներկ­ ա­յացն­ ել­ով ռեֆ­ եր­ ատ և կլին­ իկ­ ակ­ ան
ցիա­ ­նե­րին, կոնս­ իլ­իո­ ւմն­ եր­ ին, սեմ­ ի­նարն­ եր­ ին, կար­ ող է դեպ­քի նկար­ ագ­ իր։ Կատ­ ա­րել­ագ­ ործմ­ ան դաս­ ընթ­ աց­
մաս­նակց­ ել նաև կլին­ իկ­ ակ­ ան, ախ­տա­բա­նա-ա­նա­տո­ ներն ա­վարտ­ ող­ներն ստա­նում են ՀՀ ԱՆ կողմ­ ից հաս­
միա­կան, գիտ­ ա­գործն­ ակ­ ան կոնֆ­ եր­ անսն­ եր­ ին, ծա­նո­ տատ­ված վկա­յա­կան։
թա­նում է ամ­բի­ո­նի գիտ­ ա­հետ­ ա­զո­տա­կան աշխ­ ա­տանք­
ներ­ ին։ Կ­ ար­ևո­րել­ով ավ­ արտ­ ող­նե­րի կարծ­ ի­քը շար­ ուն­ ա­
կա­կան բժշկ­ ակ­ ան կրթ­ ութ­ յան կազ­մա­կերպմ­ ան վե­րա­
­Շա­րուն­ ա­կակ­ ան կրթ­ ութ­ յան կատ­ ա­րել­ագ­ ործմ­ ան բե­րյալ, նպատ­ ակ ուն­ են­ ալ­ով հետ­ ա­գայ­ում վե­րացն­ ել
դա­սընթ­ ացն­ ե­րին մասն­ ակ­ցող մասն­ ագ­ ետ­ ը ծրագ­րից կատ­ ա­րել­ագ­ ործմ­ ան ընթ­ ացք­ ում նկատվ­ ած թե­րութ­ յուն­
կար­ ող է ըն­ տր­ ել այն հար­ցե­րը, որ­ ոնք առ­ ավ­ ել­ա­գույնս ներն ու բաց­թող­ ումն­ եր­ ը՝ յուր­ աք­ անչ­յուր մասն­ ագ­ իտ­ ա­
համ­ ապ­ ա­տաս­խան­ ում են իր մասն­ ագ­ իտ­ ա­կան գործ­ ու­ ցո­ղի ա­ռաջ­ արկ­ ում են­ ք լրացն­ ել ծրագր­ ի գնահ­ ատ­ման
նե­ութ­ յան­ ը և հետ­ աքրքր­ ութ­ յան շրջ­ ան­ ակն­ եր­ ին` կազ­ ա­նան­ ուն հարց­ աթ­ երթ­ իկ, շար­ ուն­ ակ­ ակ­ ան կրթ­ ութ­ յան
մել­ով ղե­կավ­ ա­րի կողմ­ ից հաս­տատ­ված անհ­ ա­տա­կան կրեդ­ իտ­ ային համ­ ա­կարգ­ ը գնահ­ ատ­ ող հարց­ ա­շար և
պլան։ պատ­րաստ­ ել եզր­ ափ­ ա­կիչ զեկ­ ույց։

Դ­ ա­սընթ­ աց­ներն ան­ցկաց­վում են վճա­րով­ ի հիմ­ ունք­ Հ­ աշ­վի առ­նե­լով այն հանգ­ ամ­ ան­քը, որ ներկ­ ա­յումս
նե­րով։ Իս­ կ համ­ ալս­ ար­ ա­նի աշ­խատ­ ա­կիցն­ եր­ ի, ին­ չպ­ ես բժշ­կագ­ իտ­ ութ­ յունն աշխ­ արհ­ ում զարգ­ ան­ ում է հսկ­ այ­ա­
նաև Ար­ցախ­ ի բժիշկն­ ե­րի համ­ ար բուհ­ ի ղե­կա­վար­ ու­ կան ա­րագ­ ութ­ յամբ և այն, որ ոչ բոլ­որ­ ին է հա­սու ար­
թյուն­ ը նպատ­ ա­կա­հար­մար է գտել կատ­ ա­րել­ագ­ ործմ­ ան տերկր­ ում վե­րապ­ ատ­րաստվ­ ել­ու հնար­ ավ­ որ­ ութ­ յուն­ ը,
դա­սընթ­ աց­նե­րը կազմ­ ակ­ երպ­ ել ան­վճար հիմ­ ունքն­ ե­րով։ դրա­նով իս­ կ ավ­ ել­ի է մեծ­ ա­նում Երև­ ան­ ի պետ­ ա­կան բժշ­
Հասկ­ ա­նա­լի է, որ ար­դի տնտ­ ես­ ա­կան ճգն­ աժ­ ա­մի պայ­ կա­կան համ­ ալս­ ար­ ան­ ում կազմ­ ակ­ երպվ­ ող շա­րուն­ ա­կա­
ման­ներ­ ում դա մեծ օգն­ ութ­ յուն է բուհ­ ի աշխ­ ատ­ ող­նե­րի կան բժշկ­ ակ­ ան կրթ­ ութ­ յան դեր­ ը, քան­ ի որ այս­տեղ հան­
հա­մար։ րա­պետ­ ութ­ յան բազմ­ աթ­ իվ ա­ռաջ­ ատ­ ար մասն­ ագ­ ետն­ եր
հնա­րավ­ որ­ ութ­ յուն ուն­ են իր­ ենց գիտ­ ել­իքն­ երն ու փորձ­ ը
Կա­տա­րե­լագ­ ործմ­ ան դա­սընթ­ ացն­ ե­րի մաս­նակ­ ից­ հա­ղորդ­ ել­ու հան­րապ­ ետ­ ութ­ յան առ­ ողջ­ ապ­ ա­հութ­ յան
նե­րին հնա­րավ­ ո­րութ­ յուն է տր­վում կար­ ի­քի դեպ­քում բնա­գավ­ առ­ ի աշխ­ ատ­ ող­ներ­ ին։
բնակ­վե­լու բժշկ­ ա­կան համ­ ալս­ ա­րան­ ի նոր­ ոգվ­ ած ու
հար­մար­ ա­վետ հան­րակ­ աց­ ար­ անն­ եր­ ում։­

Ակ­նառ­ ու է այն հան­գա­ման­քը, որ համ­ ալ­սա­րա­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

94 «ՀԵՏԴԻՊԼՈՄԱՅԻՆ ԵՎ ՇԱՐՈՒՆԱԿԱԿԱՆ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ»
2-ՐԴ ՈՒՍՈՒՄՆԱՄԵԹՈԴԱԿԱՆ ԿՈՆՖԵՐԱՆՍ

II. Բ­ժիշկն­ եր­ ի և դե­ղա­գետն­ եր­ ի կատ­ ա­րել­ա­գործ­ման երկ­ ամ­սյա ծրագր­ եր 12
1. Ակ­նա­բուժ­ ութ­ յուն 13
2. Ան­ եսթ­ եզ­ իո­ լ­ոգ­ իա­ 14
3. Ա­նոթ­ ային վիր­ աբ­ ուժ­ ութ­ յուն 15
4. Ա­րյուն­ աբ­ ան­ ութ­ յուն 17
5. Գաստ­րոէնտ­ եր­ ոլ­ոգ­ իա­ 20
6. Դատ­ ա­կան բժշկ­ ութ­ յուն 22
7. Դեղ­ ա­գործ­ ութ­ յան կա­ռա­վար­ ում 24
8. Էնդ­ ոկր­ ին­ ոլ­ոգ­ իա­ 24
9. Ըն­տա­նեկ­ ան բժշկ­ ութ­ յուն 25
10.Թե­րապև­տիկ ստոմ­ ա­տոլ­ոգ­ իա­ 27
11.Թոք­ ա­բան­ ութ­ յուն 31
12. Ի­մպլ­անտ­ ոլ­ոգ­ իա­ 33
13. Ին­տենս­ իվ թեր­ ապ­ իա­ 36
14. Կլին­ ի­կակ­ ան ալ­երգ­ ոլ­ոգ­ իա­ և իմ­ ուն­ ո­լոգ­ իա­ 38
15. Հա­մաճ­ ար­ ակ­ աբ­ ա­նութ­ յուն 43
16.Հանր­ ային ա­ռող­ջութ­ յուն և ա­ռողջ­ ապ­ ա­հութ­ յուն 46
17. Հո­գեբ­ ուժ­ ու­թյուն 53
18. Ճա­ռագ­ այթ­ ային ախտ­ որ­ ո­շում 57
19. Ման­կաբ­ արձ­ ութ­ յուն և գին­ եկ­ ոլ­ոգ­ իա­ 58
20. Ման­կա­բուժ­ ութ­ յուն 61
21. Ման­կակ­ ան վիր­ աբ­ ուժ­ ութ­ յուն 63
22. Ման­կա­կան վնասվ­ ած­քա­բան­ ութ­ յուն 65
23. Մաշ­կավ­ են­ եր­ աբ­ ան­ ութ­ յուն 66
24. Նյարդ­ աբ­ ա­նութ­ յուն 71
25. Նյար­դավ­ ի­րաբ­ ուժ­ ութ­ յուն 75
26. Նեֆր­ ոլ­ոգ­ իա­ 76
27. Պա­թոլ­ոգ­ իա­ կ­ ան ա­նատ­ ոմ­ ի­ա 77
28. Պա­րոդ­ ոնտ­ ոլ­ոգ­ իա­ 79
29. Պ­լաստ­ իկ-վ­ եր­ ակ­ անգն­ ող­ ա­կան վիր­ ա­բուժ­ ու­թյուն 81
30. Ռև­մատ­ ոլ­ոգ­ իա­ 83
31. Սրտ­ ա­բան­ ութ­ յուն 86
32. Վա­րակ­ աբ­ ա­նութ­ յուն 87
33. Վի­րա­բուժ­ ութ­ յուն 89
34. Վի­րաբ­ ուժ­ ա­կան ստոմ­ ատ­ ոլ­ոգ­ իա­ 90
35. Վնասվ­ ած­քաբ­ ան­ ութ­ յուն 95
36. Ուռ­ ուցք­ աբ­ ան­ ութ­ յուն 96
37. Ուր­ ոլ­ոգ­ իա­ 98
38. Քիթ-կոկ­ որդ-ակ­ անջի հիվ­ ան­դութ­ յունն­ եր 99
39. Օր­թոդ­ ոնտ­ իա­ 100
40. Օր­թոպ­ եդ­ իկ ստոմ­ ատ­ ոլ­ոգ­ իա­ 101
41. Ֆթի­զի­ատ­րիա­ 104
42. Ֆի­զիո­ թ­ եր­ ապ­ իա­ 106
107
III Բ­ժիշկն­ եր­ ի կատ­ ա­րել­ագ­ ործմ­ ան եռ­ ամ­սյա ծրա­գիր 107
Էխ­ ոսրտ­ ագ­րութ­ յուն 109
112
IV Մասն­ ա­գի­տա­կան շա­րու­նակ­ ա­կան ու­սուցմ­ ան ծրագ­րի ա­վարտ­ ին ներ­կա­յաց­վող փաստ­ աթղ­թեր
V Հա­վելվ­ ածն­ եր

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

«ՀԵՏԴԻՊԼՈՄԱՅԻՆ ԵՎ ՇԱՐՈՒՆԱԿԱԿԱՆ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ» 95
2-ՐԴ ՈՒՍՈՒՄՆԱՄԵԹՈԴԱԿԱՆ ԿՈՆՖԵՐԱՆՍ

­Կա­տա­րել­ագ­ ործվ­ ող­ներ­ ի հաշ­վետ­վութ­ յուն
2004-2008թթ..

հ/հ Ամբ­ ի­ո­նը Ընդ­ ա­մեն­ ը ըս­ տ ամ­բի­ոնն­ եր­ ի
Ընդ­ ա­մեն­ ը Որ­ ից վճա­րով­ ի
Կ­լին­ ի­կա­կան ա­լերգ­ ոլ­ոգ­ իա­ յի ամբ­ ի­ոն
Բժշ­կա­կան ռե­աբ­ ի­լիտ­ ա­ցի­այի ամ­բի­ոն 10 -
Էն­դոկր­ ին­ ո­լոգ­ իա­ յի ամ­բի­ոն 41
Նյարդ­ ա­վիր­ ա­բուժ­ ու­թյան կուրս 2-
Մաշ­կա­բա­նութ­ յան և սե­ռա­վա­րա­կա­բա­նութ­ յան ամբ­ իո­ ն 32
Նյարդ­ ա­բան­ ութ­ յան ամ­բի­ոն 21
Թեր­ ա­պի­այի թիվ 1 ամ­բիո­ ն 1-
Թեր­ ա­պիա­ յի թիվ 2 ամ­բի­ոն 18 2
Վի­րա­բուժ­ ու­թյան թիվ 2 ամ­բի­ոն 96
Վիր­ աբ­ ուժ­ ու­թյան թիվ 3 ամ­բի­ոն 20 12
Ակ­նա­բուժ­ ու­թյան ամ­բիո­ ն 43
ԼՕՌ հիվ­ անդ­ ութ­ յունն­ ե­րի ամ­բիո­ ն 22 21
Ընտ­ ա­նե­կան բժշ­կութ­ յան ամ­բիո­ ն 21
Ճառ­ ա­գայ­թային ախ­տոր­ ոշմ­ ան ամ­բի­ոն 11
Մանկ­ ա­բուժ­ ութ­ յան և ման­կա­կան վի­րաբ­ ուժ­ ու­թյան թիվ 1 ամբ­ իո­ ն 51
Ման­կա­բուժ­ ու­թյան և ման­կակ­ ան վի­րաբ­ ուժ­ ու­թյան թիվ 2 ամբ­ իո­ ն 30 2
Ման­կա­բար­ձութ­ յան և գի­նե­կոլ­ոգ­ իա­ յի թիվ 1 ամբ­ իո­ ն 18 1
Ման­կա­բար­ձութ­ յան և գի­նեկ­ ոլ­ոգ­ իա­ յի թիվ 2 ամբ­ իո­ ն 1-
Թե­րապև­տիկ ստոմ­ ա­տո­լոգ­ իա­ յի ամբ­ ի­ոն 1-
Օրթ­ ո­պե­դիկ ստոմ­ ա­տո­լոգ­ իա­ յի ամբ­ ի­ոն 30 17
Վիր­ ա­բուժ­ ա­կան ստո­մա­տոլ­ոգ­ իա­ յի ամ­բիո­ ն 64
Մանկ­ ա­կան ստո­մա­տոլ­ոգ­ իա­ յի ամ­բիո­ ն 11
Պլ­աստ­ իկ վիր­ ա­բուժ­ ու­թյան ամ­բի­ոն 11
Հա­մաճ­ ար­ ա­կա­բան­ ութ­ յան ամ­բի­ոն 44
Ա­նեսթ­ ե­զի­ո­լոգ­ իա­ յի և ին­տեն­սիվ թե­րապ­ ի­այի ամբ­ իո­ ն 41
Դիմ­ ած­նո­տային վիր­ ա­բուժ­ ու­թյան ամբ­ իո­ ն 11 -
Օրթ­ ո­դոնտ­ իա­ յի ամ­բի­ոն 1-
Սեքս­ ո­լոգ­ իա­ յի կուրս 21
Հա­մալ­սա­րա­նա­կան ո­ւլտ­րա­ձայ­նային գիտ­ ա­հետ­ ա­զոտ­ ա­կան ուս­ ուց­ ո­ 11
ղա­կան կենտ­րոն
Գեն­ ետ­ ի­կայի և ա­ռողջո­ ւթ­ յան առ­ աջ­նային պահպ­ ան­ման կենտր­ ոն 21 20
Դեղ­ ե­րի տեխն­ ո­լոգ­ իա­ յի ամբ­ իո­ ն
Ընդ­ ա­մեն­ ը 3-
3-
241 104

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

96 «ՀԵՏԴԻՊԼՈՄԱՅԻՆ ԵՎ ՇԱՐՈՒՆԱԿԱԿԱՆ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ»
2-ՐԴ ՈՒՍՈՒՄՆԱՄԵԹՈԴԱԿԱՆ ԿՈՆՖԵՐԱՆՍ

­ՑՈՒՑ­ ԱԿ
2009թ. կատ­ ա­րել­ա­գործմ­ ան դա­սընթ­ աց­ներ անց­ նող մասն­ ագ­ ետ­ներ­ ի

Հ/հ ամ­բիո­ ն­ ը 01.12.08- 01.02.09- 01.03.09-
01.02.09 01.04.09 01.05.09
Թեր­ ա­պի­այի թիվ 1
Թե­րա­պի­այի թիվ 2 ընդ­ . ո­րից ընդ­ . որ­ ից ընդ­ . ո­րից
Ռազմ­ ա­դաշտ­ ային թեր­ ապ­ իա­ յի վճ. վճ. վճ.
Ընտ­ ա­նե­կան բժշկ­ ութ­ յան
Մանկ­ ա­բարձ­ ութ­ յան և գին­ եկ­ ոլ­ոգ­ իա­ յի թիվ 1 1 3
Ման­կաբ­ արձ­ ութ­ յան և գին­ եկ­ ոլ­ոգ­ իա­ յի թիվ 2 (3ա­միս)
Մանկ­ աբ­ ուժ­ ութ­ յան և մանկ­ ակ­ ան
վի­րա­բուժ­ ու­թյան թիվ 1 1 1
Մանկ­ աբ­ ուժ­ ութ­ յան և մանկ­ ակ­ ան (1ամ­ իս)
վիր­ աբ­ ուժ­ ութ­ յան թիվ 2
Կլ­ին­ ի­կա­կան ալ­երգ­ ոլ­ոգ­ իա­ յի 2 5 1+1 6 1
Ա­րյուն­ ա­բա­նութ­ յան (1ա­միս)
ԼՕՌ հիվ­ ան­դութ­ յունն­ եր­ ի
Ակ­նա­բուժ­ ութ­ յան 4
Էնդ­ ոկր­ ի­նո­լոգ­ իա­ 1
Ուռ­ ուց­քաբ­ ան­ ութ­ յան 12
Ճառ­ ա­գայթ­ ային ախտ­ որ­ ոշմ­ ան
Ֆթ­ ի­զի­ո­պուլմ­ ուն­ ոլ­ոգ­ իա­ յի 2
Վա­րա­կա­բան­ ութ­ յան
Մաշ­կա­բա­նութ­ յան և սեռ­ ավ­ ար­ ա­կաբ­ ա­նութ­ յան 1 1
Ուր­ ո­լոգ­ իա­ յի (1ա­միս)
Նյարդ­ ա­բա­նութ­ յան
Հոգ­ եբ­ ուժ­ ու­թյան 44
Բժշ­կա­կան հոգ­ եբ­ ան­ ութ­ յան 2
Դատ­ ա­կան բժշկ­ ութ­ յան
Բժշկ­ ա­կան ռեա­ բ­ իլ­իտ­ ա­ցի­այի 2 2
Կ­լին­ իկ­ ա­կան պա­թոլ­ոգ­ իա­ յի 1
Բժշ­կա­կան գեն­ ետ­ ի­կայի
Հան­րային առ­ ողջ­ ութ­ յան 2
Հա­մա­ճա­րակ­ ա­բան­ ութ­ յան 2 62
Լա­բո­րատ­ որ ախ­տոր­ ոշմ­ ան («­Մուր­ աց­ ան» ՀԿ)
Սեքս­ ո­լոգ­ իա­ յի 31 1
Ա­նեսթ­ ե­զիո­ լ­ոգ­ իա­ յի և ինտ­ ենս­ իվ թեր­ ա­պի­այի 11 2
Վիր­ ա­բուժ­ ութ­ յան թիվ 1 3 11
Վիր­ ա­բուժ­ ութ­ յան թիվ 2
Վի­րա­բուժ­ ութ­ յան թիվ 3 2 3 25 4
Վ­նաս­ված­քաբ­ ա­նութ­ յան և օր­թոպ­ եդ­ իա­ յի 17 1 27
Նյար­դա­վիր­ աբ­ ուժ­ ու­թյան 69 – 8
Պլ­աս­տիկ վիր­ աբ­ ուժ­ ութ­ յան
Ընտ­ ա­նե­կան ստո­մա­տո­լոգ­ իա­ յի
Թեր­ ապևտ­ իկ ստոմ­ ատ­ ոլ­ոգ­ իա­ յի
Ման­կակ­ ան ստո­մատ­ ոլ­ոգ­ իա­ յի
Օր­թո­պե­դիկ ստոմ­ ատ­ ո­լոգ­ իա­ յի
Օրթ­ ո­դոնտ­ իա­ յի
Վի­րա­բուժ­ ա­կան ստոմ­ ա­տոլ­ոգ­ իա­ յի
Դիմ­ ած­նոտ­ ային վիր­ աբ­ ուժ­ ութ­ յան
Դեղ­ ա­գործ­ ութ­ յան կառ­ ավ­ արմ­ ան
Ընդ­ ա­մեն­ ը
Ըստ եռ­ ամս­ յակն­ եր­ ի

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

«ՀԵՏԴԻՊԼՈՄԱՅԻՆ ԵՎ ՇԱՐՈՒՆԱԿԱԿԱՆ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ» 97
2-ՐԴ ՈՒՍՈՒՄՆԱՄԵԹՈԴԱԿԱՆ ԿՈՆՖԵՐԱՆՍ

ԵՊԲՀ-ՈՒՄ ԿԱԶ­ՄԱԿ­ ԵՐՊՎ­ ՈՂ ՄԱ­ԳԻՍՏ­ՐԱՏ­ ՈՒՐ­ ԱՅԻ
ՆԱԽ­ ԱՊ­ ԱՏ­ՐԱՍ­ՏԱԿ­ ԱՆ ԱՇԽ­ ԱՏ­ ԱՆՔ­ՆԵ­ՐԻ ՄԱՍ­ ԻՆ

Յաղ­ջյան Գ­.Վ., Կա­րապ­ ետ­ յան Հ.­Բ.
ԵՊԲՀ, բուհ­ ակ­ ան մասն­ ագ­ իտ­ ա­կան և շար­ ուն­ ակ­ ա­կան կր­թութ­ յան բա­ժին

Երև­ ան­ ի Մխի­թար Հեր­ ա­ցու ան­վան պե­տա­կան Surgery- MBBS) բա­կալ­ավր­ ի աստ­ իճ­ ան։ Նրանք կար­ ող
բժշ­կա­կան համ­ ալս­ ար­ ա­նը տար­ ած­ աշր­ջան­ ում կարև­ որ են իր­ ենց կր­թութ­ յուն­ ը շար­ ուն­ ակ­ ել մա­գիստր­ ա­տու­րա­
դեր ու­նեց­ ող բարձր­ ագ­ ույն ուս­ ումն­ ակ­ ան հաստ­ ա­տու­ յում հետ­ևյալ մասն­ ագ­ իտ­ ութ­ յունն­ եր­ ով՝ թե­րապ­ ի­ա, ըն­
թյուն է­։ տա­նեկ­ ան և ռազ­մակ­ ան բժշկ­ ութ­ յուն, վի­րաբ­ ուժ­ ութ­ յուն,
ման­կաբ­ ար­ձութ­ յուն և գին­ եկ­ ոլ­ոգ­ իա­ , մանկ­ աբ­ ուժ­ ու­
­Ներկ­ ա­յումս հա­մալ­սա­րանն առ­ աջ­նորդվ­ ում է թյուն, հանր­ ային առ­ ողջ­ ութ­ յուն։
բարձր­ ագ­ ույն կրթ­ ութ­ յան ին­ չպ­ ես դա­սակ­ ան, այնպ­ ես էլ
բազմ­ աստ­ իճ­ ան կրթ­ ակ­ ան ծրագ­րե­րով։ Բարձր­ ագ­ ույն Ս­տո­մատ­ ո­լոգ­ իա­ ­կան և դե­ղագ­ իտ­ ա­կան ֆակ­ ուլտ­ ե­
կրթութ­ յան համ­ ա­կարգ­ ի անց­ ում­ ային փոփ­ ոխ­ ութ­ յուն­ ը տը 4 տա­րում ավ­ արտ­ ած­ներ­ ը բակ­ ալ­ավր­ ի աստ­ ի­ճան
բխում է բո­լոն­ յան հա­մաձ­ այն­ ագ­րից, որ­ ին Հա­յաս­տա­նը ստա­նալ­ուց հետ­ ո կար­ ող են ընդ­ ունվ­ ել մագ­ իստ­րատ­ ու­
մի­ա­ցել է 2004թ.։ րա հա­մապ­ ա­տասխ­ ան մասն­ ագ­ իտ­ ութ­ յամբ։

Հա­մալ­սա­րան­ ը նպա­տա­կադրվ­ ած է բա­րե­փոխ­ ում­ Մ­ ա­գիստր­ ա­տու­րան ավ­ ար­ ող­ներն ստա­նում են
նե­րի գործ­ ընթ­ ացն ա­վար­տել 2012 թ.` իր­ ակ­ ան­ ացն­ ել­ով տվյալ մասն­ ագ­ իտ­ ութ­ յամբ որ­ ակ­ ավ­ որ­ ում, մագ­ իստ­րոս­ ի
հետև­ յալ­ը. ստեղծ­ ել Բոլ­ոն­ իա­ յի գործ­ ընթ­ ա­ցի համ­ ա­ աս­տիճ­ ան և ա­վարտ­ ա­կան քնն­ ութ­ յունն­ եր­ ը հանձն­ ե­լուց
կարգ­ման համ­ ալս­ ար­ ան­ ակ­ ան կառ­ ույց, մշակ­ ել և կի­ հետ­ ո՝ համ­ ապ­ ա­տասխ­ ան փաստ­ ա­թուղթ, ո­րը տա­լիս է
րառ­ ել համ­ ապ­ ա­տասխ­ ան գոր­ծո­ղութ­ յունն­ եր­ ի ծրա­գիր, այդ մասն­ ագ­ իտ­ ութ­ յամբ աշխ­ ատ­ ել­ու իր­ ավ­ ունք։ Ռեզ­ ի­
հիմն­ ել կրեդ­ իտ­ ային ըն­ դհ­ ան­ ուր համ­ ակ­ արգ (ECTS), դենտ­ ուր­ ա ընդ­ ունվ­ ել­ու իր­ ավ­ ունք­ ը մասն­ ագ­ ետ­ ը պետք
ներդն­ ել եվ­րո­պա­կան ստան­դարտն­ եր, բարձր­ ա­գույն է ստա­նա միա­ յն մագ­ իստր­ ա­տուր­ այի ծրագ­ իրն ավ­ ար­
կրթ­ ութ­ յան համ­ ա­կարգ­ ում ներմ­ ուծ­ ել հա­մատ­ եղ ծրագ­ տել­ու և համ­ ապ­ ա­տասխ­ ան փաս­տա­թուղթ ուն­ են­ ալ­ու
րեր, կազմ­ ա­կերպ­ ել բուժ­ աշխ­ ատ­ ող­ներ­ ի որ­ ա­կավ­ որ­ման դեպ­քում [2]։
բարձր­ աց­ ում բժշ­կակ­ ան երկ­ ա­րամ­ յա կր­թութ­ յան (Life
Long Learning) միջ­ ոց­ ով և այլն։ Ն­ երկ­ այ­ումս ԵՊ­ ԲՀ-ո­ւմ վեր­ ա­նայ­վում են ու­սուցմ­ ան
ծրագ­րե­րը, ար­դիա­ կ­ ան­ ացվ­ ում են դաս­ ավ­ անդմ­ ան մե­
Այդ գործ­ ըն­թաց­ ում ուր­ ույն տեղ է հատ­կաց­վում մա­ թոդն­ եր­ ը, միջ­ ազգ­ այն­ ացվ­ ում և եվր­ ո­պա­կան չա­փո­րո­
գիստ­րատ­ ուր­ ան կազմ­ ակ­ երպ­ ել­ու խնդր­ ին։ շիչն­ եր­ ին է ինտ­ եգրվ­ ում համ­ ալս­ ա­րան­ ի գիտ­ ակր­թակ­ ան
հա­մակ­ արգ­ ը։ Բուհ­ ը նպա­տա­կադրվ­ ած է ստա­նալ մի­
Մ­ ա­գիստ­րա­տու­րան բարձ­րա­գույն մասն­ ա­գիտ­ ա­ ջազգ­ ային փորձ­ ագ­ իտ­ ա­կան գնահ­ ատ­ ում ու ճան­ ա­չում,
կան կր­թութ­ յան համ­ ա­կարգ­ ի կրթ­ ակ­ ան աստ­ իճ­ ան է և ստեղ­ծել որ­ ակ­ ավ­ որմ­ ան և մասն­ ագ­ իտ­ ա­ցումն­ ե­րի համ­
բարձր ո­րակ­ ավ­ ո­րում ուն­ եց­ ող կադ­րեր պատ­րաստ­ ել­ու ընդհ­ ան­ ուր, համ­ եմ­ ատ­ ել­ի աս­տի­ճանն­ եր­ ի հա­մակ­ արգ,
դրսև­ ո­րում։ որ­ ը և կնպ­ աստ­ ի սով­ որ­ ողն­ եր­ ի, դաս­ ախ­ ոսն­ եր­ ի, հետ­ ա­
զո­տող­ներ­ ի և կրթ­ ութ­ յան կազմ­ ակ­ երպ­ իչն­ եր­ ի տե­ղա­
Մ­ ա­գիստ­րա­տու­րա­յում կա­րող է սով­ ո­րել բակ­ ալ­ավ­ շարժ­ ին եվր­ ոպ­ ա­կան տա­րածք­ ում։
րի, դիպ­լոմ ստա­ցած մասն­ ագ­ ետ­ ի կամ մագ­ իստ­րո­սի
աստ­ իճ­ ան ուն­ եց­ ող անձ­ ը` մասն­ ագ­ իտ­ ա­կան գիտ­ ել­իքն­ ե­ Անդր­ ադ­ առ­նալ­ով համ­ ալ­սա­րա­նում կազ­մա­կերպ­
րը խո­րացն­ ե­լու, վեր­ ա­մասն­ ագ­ իտ­ ա­նա­լու, ին­ քն­ ուր­ ույն վող մա­գիստր­ ատ­ ուր­ այի նախ­ ապ­ ատ­րաստ­ ա­կան աշ­
գիտ­ ա­կան ուս­ ումն­ աս­ իր­ ութ­ յունն­ եր կա­տա­րե­լու, մաս­ խա­տանք­ներ­ ին, պետք է նշել, որ մեր կարծ­ իք­ ով բուհ­ ում
նագ­ իտ­ ա­կան գործն­ ա­կան, նո­րար­ ար­ ակ­ ան, տեխ­նո­լո­ մագ­ իստր­ ատ­ ու­րային անց­ նել­ու գործ­ ընթ­ ացն այն­քան էլ
գիա­ ­կան զարգ­ ա­ցումն­ եր ու նոր հնա­րավ­ որ­ ութ­ յունն­ եր ցա­վոտ չի լին­ ե­լու, քան­ ի որ ուն­ ենք հետդ­ իպլ­ոմ­ ային ու­
ընկ­ ալ­ել­ու ուն­ ա­կութ­ յունն­ եր ձեռք բեր­ ել­ու և մագ­ իստր­ ո­ սուցմ­ ան ներկ­ այիս ձևեր­ ի` ինտ­ երն­ ատ­ ուր­ այի և կլի­նի­
սի որ­ ակ­ ավ­ որմ­ ան աս­տիճ­ ան ստա­նալ­ու համ­ ար [1]: կակ­ ան օրդ­ ին­ ատ­ ուր­ այի կազ­մակ­ երպմ­ ան բազմ­ ամ­ յա
սե­փա­կան հար­ ուստ փորձ։
Երև­ ա­նի Մխիթ­ ար Հե­րա­ցու ան­վան պե­տա­կան
բժշ­կա­կան հա­մալս­ ար­ ան­ ը, եր­կար­ ատև քն­նար­կումն­ ե­ Մա­գիստ­րա­տու­րայի ծրագ­րեր կազ­մել­ու հա­մար
րից և կոնս­ ուլ­տա­ցիա­ ­նե­րից հետ­ ո ա­ռաջ­ արկ­ ել է բու­ Ե­ՊԲՀ-ի ռեկտ­ ո­րի 2008թ. սեպտ­ եմբ­ եր­ ի 17-ի հրա­ման­ ով
հա­կան կրթ­ ութ­ յան կազ­մակ­ երպմ­ ան սեփ­ ա­կան մոդ­ ել­ը։ ստեղծ­վել է աշ­խատ­ ան­քային խումբ, որ­ ը բաժ­ ան­վել է
Հա­մաձ­ այն այդ մոդ­ ել­ի՝ 5 տար­ ի բազ­ ային բժշ­կակ­ ան մաս­նագ­ իտ­ ա­կան ենթ­ ախմբ­ ե­րի։ Սկզբ­ ում ենթ­ ախմ­բե­
կրթ­ ութ­ յուն ստան­ ա­լուց հետ­ ո ըն­ դհ­ ան­ ուր բժշ­կութ­ յան րին հանձ­նար­ ար­վել է ներ­կայ­ացն­ ել մասն­ ագ­ ետ-մա­
ֆա­կուլտ­ ետն ավ­ արտ­ ող­ներն ստան­ ում են բժշ­կութ­ յան գիստր­ ոս­ ի աշխ­ ատ­ անք­ ային բնութ­ ագ­ իր­ ը, թվար­կել
և վիր­ ա­բուժ­ ու­թյան (Bachelor of Medicine, Bachelor of

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

98 «ՀԵՏԴԻՊԼՈՄԱՅԻՆ ԵՎ ՇԱՐՈՒՆԱԿԱԿԱՆ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ»
2-ՐԴ ՈՒՍՈՒՄՆԱՄԵԹՈԴԱԿԱՆ ԿՈՆՖԵՐԱՆՍ

պա­հանջ­վող ըն­ դհ­ ա­նուր գիտ­ ե­լիքն­ եր­ ը և հմտ­ ու­ հատկ­ ացվ­ ե­ցին մա­գիստր­ ա­տու­րայի ծրագր­ եր կազ­մող
թյունն­ եր­ ը, ապ­ ա՝ ելն­ ել­ով դրան­ ից, ան­դրա­դառն­ ալ մաս­ մեր աշխ­ ատ­ անք­ ային են­թախմբ­ ե­րին` ուս­ ումն­ ա­սիր­ ե­լու
նա­գիտ­ ա­կան պլանն­ եր և ծրագր­ եր կազ­մե­լուն։ Բա­ցի և ա­ռաջն­ որդվ­ ել­ու նպա­տա­կով։ Նրանց ա­ռաջ­ արկ­ ել են­ ք
դրան­ ից, ուս­ ումն­ ա­սի­րում ե­նք այլ ե­րկրն­ եր­ ի (Գերմ­ ա­նիա­ , օ­գտվ­ ել նաև Սանկտ-Պե­տերբ­ ուրգ­ ի Ս.Մ. Կի­րո­վի ան­
Մեծ Բրի­տա­նիա­ , Ռուս­ աս­տան, Էս­տոն­ ի­ա, Ու­զ­բեկս­ վան ռազ­մաբժշկ­ ակ­ ան ա­կա­դեմ­ ի­այի ին­տեր­նա­տու­րայի
տան և այլն) ա­ռաջ­ ա­տար բժշկ­ ակ­ ան բուհ­ ե­րի փորձ­ ը ծրագ­րի հիմ­ ան վրա կազմ­ված մեր բու­հի ը­նդհ­ ա­նուր
և ել­նե­լով Հայ­աս­տա­նի ա­ռանձն­ ահ­ ատկ­ ութ­ յունն­ ե­րից՝ բժշկ­ ա­կան գործ­ ուն­ եո­ ւ­թյուն զին­ված ուժ­ եր­ ում մաս­
խորհ­ ուրդ են­ ք տա­լիս մագ­ իստ­րա­տու­րայի ծրագ­րե­րում նա­գիտ­ ու­թյամբ ին­տերն­ ատ­ ու­րայի ծրագր­ ից։
տեղ­ այ­նացն­ ել այն ա­մե­նը, ին­չը մեր բուհ­ ի մաս­նա­գետ­
ներն ան­հրա­ժեշտ են հա­մար­ ում։ Մինչ օր­ ս գում­ ար­ված Վ­ եր­ջերս վի­րա­բուժ­ ութ­ յուն մաս­նագ­ իտ­ ութ­ յամբ
աշ­խատ­ անք­ ային խմ­բի 18 նիստ­ ե­րի և ենթ­ ախմբ­ ե­րի ղե­ մագ­ իստ­րա­տուր­ այի ծրա­գիր­ ը քնն­ արկ­վեց համ­ ալ­սար­ ա­
կա­վարն­ եր­ ի հետ անց­ կաց­վող ա­մե­նօր­ յա անհ­ ա­տա­կան նի ղե­կավ­ ա­րու­թյան կող­մից։ Հաշ­վի առ­նել­ով ռեկտ­ որ,
աշխ­ ատ­ անք­ ի ժա­մա­նակ մեր բաժ­ ին­ ը ձգ­տել է նրանց պրոֆ. Գ.Պ.Քյա­լյան­ ի կող­մից արվ­ ած դիտ­ ող­ ու­թյունն­ ե­
հնար­ ավ­ որ­ ինս ու­ղ­ղորդ­ ել­ու և օգն­ ել­ու` ծ­րագ­րեր­ ը կազ­ րը՝ բո­լոր աշ­խա­տան­քային խմ­բեր­ ում վե­րա­նայվ­ ե­ցին
մե­լու հարց­ ում։ կազմ­ված ծրագ­րե­րը։

Քան­ ի որ Մոսկ­վայի Ի.Մ. Սեչ­ե­նո­վի ան­վան բժշկ­ ա­ Շ­ ուրջ յոթ ա­միս տևած հա­մառ ու հետև­ ող­ ա­կան
կան ակ­ ա­դեմ­ ի­ան եղ­ ել է այն բուհ­ ե­րից մեկ­ ը, ո­րի աշ­ աշխ­ ա­տան­քի ար­դյունք­ ում այ­սօր ար­դեն նախ­ ա­պատ­
խատ­ անք­ ային փոր­ձը Ե­ՊԲՀ-ի գործ­ ու­նեո­ ւթ­ յան համ­ ար րաստ­վել և համ­ ալ­սա­րան­ ի ղե­կավ­ ար­ ութ­ յան քնն­ արկ­
մշտ­ ա­պես օր­ ին­ ակ և ուղ­ ե­ցույց է ծա­ռայել, և հաշ­վի առ­ մանն են ներկ­ ա­յաց­վել մա­գիստր­ ա­տուր­ այի միօ­ ր­ ի­նա­
նել­ով կրթ­ ակ­ ան հա­մակ­ ար­գի նմա­նութ­ յուն­ ը՝ որ­ ո­շե­ցինք կա­նացվ­ ած ուս­ ումն­ ա­կան ծրագ­րե­րի նա­խագ­ծեր­ ը`
ուս­ ումն­ աս­ իր­ ել այնտ­ եղ կատ­ ար­վող փոփ­ ո­խու­թյուն­ պա­հանջ­վող բոլ­որ 8 մասն­ ա­գիտ­ ութ­ յունն­ եր­ ի գծով` թե­
ներ­ ը։ Պարզվ­ եց, որ Ռուս­ աստ­ ա­նի Դաշն­ ութ­ յան բժշ­ րա­պի­ա, ընտ­ ան­ եկ­ ան և ռազ­մա­կան բժշկ­ ութ­ յուն, վի­
կա­կան բուհ­ եր­ ում ու­սուց­ ու­մը շար­ ուն­ ակվ­ ե­լու է նույն րա­բուժ­ ու­թյուն, մանկ­ ա­բար­ձութ­ յուն և գին­ եկ­ ոլ­ոգ­ իա­ ,
հա­մակ­ ար­գով` դիպլ­ոմ­ ային փուլ, կլին­ ի­կա­կան ին­տեր­ ման­կաբ­ ուժ­ ութ­ յուն, հանր­ ային առ­ ողջ­ ութ­ յուն, ստո­
նա­տուր­ ա, կլի­նիկ­ ակ­ ան օրդ­ ին­ ատ­ ուր­ ա։ Խորհրդ­ ակ­ մա­տոլ­ոգ­ իա­ , դե­ղա­գիտ­ ութ­ յուն։
ցել­ով ա­կադ­ եմ­ ի­այի ղեկ­ ա­վար­ ութ­ յան հետ, ձեռք բե­րե­
ցինք ինտ­ երն­ ա­տուր­ այ­ում 48 մաս­նագ­ իտ­ ութ­ յունն­ ե­րով Ծ­րագր­ ե­րի նախ­ ագծ­ ե­րը քնն­ արկ­ ել­ուց հետ­ ո կսկսվի
ուս­ ուցմ­ ան ստան­դարտ ծրագ­րեր` հաստ­ ատ­ված ՌԴ աշ­խա­տան­քային եր­ կ­րորդ և ավ­ արտ­ ա­կան փուլ­ը։ Նա­
առ­ ողջ­ ապ­ ա­հութ­ յան նա­խա­րար­ ութ­ յան կող­մից։ Դրանք խա­տե­սել ե­նք մինչև 2009թ. վերջ­ ը ՀՀ ԱՆ հաստ­ ատ­ման
ներկ­ ա­յաց­նել մա­գիստր­ ա­տու­րայի բոլ­որ մաս­նա­գիտ­ ու­
թյունն­ ե­րի ծրագր­ ե­րի նա­խագծ­ եր­ ը։

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՑԱՆԿ նը ԵՊ­ ԲՀ-ի համ­ ալս­ ար­ ան­ ակ­ ան կլին­ ի­կա­յում», Երև­ ան­ ի Մխի­թար Հե­րաց­ ու
անվ­ ան պետ­ ա­կան բժշ­կա­կան հա­մալ­սա­րան, բուհ­ ա­կան մասն­ ագ­ իտ­ ա­կան
1. ՀՀ կրթ­ ութ­ յան և գիտ­ ու­թյան նա­խար­ ար­ ի 6 ­դեկտ­ եմ­բե­րի 2007թ.  N 1193- և շա­րուն­ ա­կակ­ ան կրթ­ ութ­ յան բաժ­ ին, «­Հետ­դիպլ­ոմ­ ային և շար­ ուն­ ակ­ ա­կան
Ն «­Հայ­աս­տա­նի Հանր­ ապ­ ե­տու­թյան բարձր­ ագ­ ույն ուս­ ումն­ ա­կան հաս­տա­ մասն­ ագ­ իտ­ ա­կան կրթ­ ութ­ յան արդ­ ի խնդ­ իրն­ եր­ ը, ուս­ ումն­ ա­մե­թոդ­ ա­կան կոն­
տու­թյունն­ ե­րում մա­գիստր­ ատ­ ուր­ այի ընդ­ ուն­ ել­ութ­ յան և ուս­ ուցմ­ ան կարգ­ ը ֆեր­ անս­ ի նյութ­ եր», Երև­ ան­ ի Մխիթ­ ար Հե­րաց­ ու անվ­ ան պե­տա­կան բժշ­կա­
հաս­տա­տել­ու մա­սին» հրամ­ ա­նի հավ­ ել­ված, 1.Ըն­ դհ­ ան­ ուր դրույթն­ եր, կե­ կան հա­մալս­ ար­ ան­ ի հրատ­ ա­րակ­չութ­ յուն, Երև­ ան, 2008թ., է­ջեր` 162, 167։
տեր`1.1,1.2։  

2. Գ.Պ.Քյա­լյան, Մ.Զ.Նա­րի­ման­ յան «Շ­ ա­րու­նակ­ ակ­ ան բժշկ­ ակ­ ան կրթ­ ութ­ յու­

ԻՆՏ­ ԵՐ­ՆԱՏ­ ՈՒՐ­ ԱՅԻ ԿԱԶ­ՄԱԿ­ ԵՐՊՄ­ ԱՆ ՄՈՏ­ ԵՑ­ ՈՒՄ­ՆԵՐ­ Ը Ե­ՊԲՀ-Ի
ՌԱԶՄ­ ԱԲԺՇ­ԿԱ­ԿԱՆ ՖԱ­ԿՈՒԼՏ­ ԵՏ­ ՈՒՄ

Յաղ­ջյան Գ.Վ., Կա­րա­պետ­ յան Հ.Բ.­, Հով­հան­նիս­ յան­Հ.Ա., Գալս­տյան Ս.Գ.
ԵՊԲՀ, Մասն­ ագ­ իտ­ ա­կան և շար­ ուն­ ակ­ ակ­ ան կր­թութ­ յան բաժ­ ին, Ռազմաբժշկական ֆակուլտետ

1992թ. հունվ­ ար­ ի 28-ին կազմ­ ավորվ­ եց Հա­յաստ­ ա­ մա­ձայն, Երև­ ա­նի Մխիթ­ ար Հեր­ աց­ ու անվ­ ան պե­տա­կան
նի Հան­րապ­ ե­տու­թյան Ազգ­ ային բան­ ակ­ ը, որ­ ը որ­ ա­կյալ բժշ­կա­կան հա­մալս­ ա­րան­ ի ռազ­մակ­ ան ամբ­ իո­ ­նի հիմ­ ան
բժշ­կա­կան կադր­ ե­րով ա­պա­հով­ ել­ու նպատ­ ա­կով, ՀՀ վրա բացվ­ եց ռազ­մաբժշ­կակ­ ան ֆա­կուլտ­ ետ։ Զին­ված
Կառ­ ա­վա­րութ­ յան 19.05.1994թ. թիվ 232 որ­ ոշմ­ ան հա­ ուժ­ եր­ ում աշխ­ ատ­ ե­լու հա­մար ը­նդհ­ ա­նուր գործ­ ու­նե­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

«ՀԵՏԴԻՊԼՈՄԱՅԻՆ ԵՎ ՇԱՐՈՒՆԱԿԱԿԱՆ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ» 99
2-ՐԴ ՈՒՍՈՒՄՆԱՄԵԹՈԴԱԿԱՆ ԿՈՆՖԵՐԱՆՍ

ութ­ յան բժիշկն­ եր պատ­րաստ­ ել­ու նպատ­ ա­կով 1996թ. ջա­դիմ­ ութ­ յուն արձ­ ան­ ագրվ­ ել է 2000, 2006 և 2008թթ.
ռազմ­ աբժշկ­ ակ­ ան ֆակ­ ուլտ­ ետ­ ի շրջ­ ան­ ավ­ արտն­ ե­րի հա­ (նկ. 2)։
մար կազմ­ ակ­ երպվ­ եց ինտ­ եր­նատ­ ուր­ ա։­
Նմ­ ան երև­ ույթն ա­մե­նայն հա­վան­ ակ­ ա­նութ­ յամբ
Ին­տեր­նատ­ ու­րայի նպա­տա­կը և խն­դիրն­ երն են­ ՝ պայ­ման­ ավ­ որվ­ ած է ին­ չպ­ ես սուբյեկտ­ իվ, այնպ­ ես էլ
փորձ­ ա­ռու մասն­ ա­գետն­ ե­րի հսկ­ ող­ ու­թյան ներք­ ո ապ­ ա­ օբյեկտ­ իվ գործ­ ոնն­ եր­ ով, մասն­ ավ­ որ­ ապ­ ես ուս­ ումն­ ա­կան
հով­ ել բժշկ­ ակ­ ան համ­ ալս­ ար­ ան­ ի շրջ­ ան­ ավ­ արտն­ եր­ ի բա­զան­ եր­ ով, ինտ­ երն­ եր­ ի ղեկ­ ավ­ արն­ ե­րով, ին­ չպ­ ես նաև
մաս­նա­գիտ­ ա­կան որ­ ակ­ ի բարձր­ աց­ ու­մը, գործ­նակ­ ան ին­տերն­ եր­ ի գիտ­ ել­իքն­ եր­ ի մակ­ արդ­ ակ­ ով և գիտ­ ե­լիքն­ եր
հմ­տութ­ յունն­ ե­րի կատ­ ա­րել­ագ­ ործ­ ում­ ը, տես­ ակ­ ան գի­ ձեռք բեր­ ել­ու նրանց ցանկ­ ութ­ յամբ։­
տել­իքն­ եր­ ի խո­րաց­ ում­ ը և եր­ իտ­ ա­սարդ մասն­ ագ­ ետն­ ե­րի
պատ­րաստ­ ումն ին­ քն­ ուր­ ույն գործն­ ակ­ ան աշխ­ ատ­ անք­ ի։­ Անդր­ ա­դարձ կատ­ ա­րե­լով ան­ցած 14 տա­րի­ներ­ ին
կատ­ ա­րած աշ­խատ­ անք­ ին, կար­ ող են­ ք աս­ ել, որ ՀՀ Զին­
Ինտ­ եր­նատ­ ու­րան ավ­ ար­տե­լուց հետ­ ո զին­վո­րա­ ված ուժ­ եր­ ը հիմն­ ակ­ ան­ ում համ­ ալրվ­ ել են բուհ­ ի ինտ­ եր­
կան բժիշկն­ եր­ ը պետք է իմ­ ան­ ան պատ­ եր­ ազ­մակ­ ան նա­տուր­ ան ավ­ արտ­ ած բան­ իմ­ աց և համ­ ապ­ ա­տաս­խան
պայ­մանն­ ե­րում զինծ­ ա­ռայող­ներ­ ի ներք­ ին օրգ­ անն­ ե­րի պատ­րաստ­ ա­կան­ ութ­ յուն ուն­ եց­ ող 317 բժիշկն­ եր­ ով։
հիվ­ անդ­ ութ­ յունն­ եր­ ի առ­ աջ­ աց­ման, ըն­թացք­ ի և բուժմ­ ան
առ­ անձ­նա­հատ­կութ­ յունն­ եր­ ը, կար­ ո­ղա­նան կազ­մա­կեր­ Ին­տեր­նա­տու­րայի գործ­ ըն­թաց­ ը կազ­մա­կերպ­ ե­լու
պել հիվ­ անդ­ ութ­ յունն­ եր­ ի փու­լային բուժ­ ում­ ը, ծա­նո­թա­ համ­ ար համ­ ալս­ ար­ ան­ ի համ­ ապ­ ա­տաս­խան ամ­բի­ոն­
նան պատ­ ե­րազմ­ ա­կան պայ­մանն­ եր­ ում հոսպ­ իտ­ ա­լայ­ին նե­րի դաս­ ախ­ ոսն­ եր­ ի և ա­ռաջ­ ատ­ ար մասն­ ա­գետն­ եր­ ի
օ­ղա­կում ներք­ ին օրգ­ անն­ եր­ ի հիվ­ անդ­ ութ­ յունն­ ե­րի ժա­ ուժ­ եր­ ով պատ­րաստվ­ ել է ըն­ դհ­ ան­ ուր բժշկ­ ակ­ ան գոր­
ման­ ակ թեր­ ապ­ ևտ­ իկ օգն­ ութ­ յան կազմ­ ա­կերպ­ման և ծու­նեո­ ւթ­ յուն զին­ված ուժ­ եր­ ում մաս­նագ­ իտ­ ութ­ յան տի­
ծա­վալ­ի հետ (նկ. 1)։ պային պլան-ծ­րագ­ իր, որ­ ն ապ­ ա­հով­ ում է 60 կրեդ­ իտ։
Մշակ­վել է համ­ ապ­ ա­տասխ­ ան գիտ­ ել­իքն­ ե­րի և գործ­նա­
45 կան ու­նակ­ ութ­ յունն­ եր­ ի խումբ, ո­րին ինտ­ երն­ ատ­ ու­րան
40 ավ­ արտ­ ած բժիշկ-սպ­ ա­ներ­ ը պար­տա­վոր են տի­րապ­ ե­
35 տել խա­ղաղ պայ­մանն­ եր­ ում զոր­ ամ­ աս­ ային օղ­ ա­կի բժշ­
30 կակ­ ան սպա­սարկ­ ումն իր­ ակ­ ան­ աց­նել­ու, ան­հետ­ աձ­գել­ի
25 վի­ճակն­ ե­րի դեպք­ ում ա­ռաջ­ ին բժշկ­ ակ­ ան օգ­նութ­ յուն
20 ցույց տա­լու, ՀՀ ՊՆ բժշկ­ ակ­ ան վար­չութ­ յան հրահ­ ան­գով
15 զոր­ ամ­ ա­սի բժշ­կակ­ ան կետ­ ում թույլ­ա­տրվ­ ած վի­րահ­ ա­
10 տա­կան և բժշ­կակ­ ան միջ­ ամ­տութ­ յունն­ երն ու հի­վանդ­
նե­րի ամբ­ ուլ­ատ­ որ և ստա­ցիո­ ն­ ար բուժ­ ումն ի­նք­նուր­ ույն
5 իր­ ակ­ ան­ ացն­ ել­ու համ­ ար։ Կլին­ իկ­ ակ­ ան առ­ ար­կա­նե­րի
0 (թեր­ ապ­ իա­ , վիր­ աբ­ ուժ­ ութ­ յուն) յուր­ աց­ման հետ մեկտ­ եղ
ուս­ ումն­ ակ­ ան պլա­նով և ծրագ­րով նախ­ ատ­ եսվ­ ած են
Նկ. 1 Ին­տեր­նա­տուր­ ան ավ­ արտ­ ած­նե­րի թիվն՝ ըս­ տ ուս­ ում­ հար­ ակ­ ից, տես­ ակ­ ան և է­լեկտ­ իվ ա­ռարկ­ ան­ եր, ո­րոնք
նակ­ ան տա­րի­ներ­ ի որ­ ո­շակ­ ի նշան­ ակ­ ութ­ յուն ուն­ են բժիշկ-ինտ­ եր­ններ­ ի
պատ­րաստմ­ ան համ­ ար։
90
Ինտ­ եր­նա­տու­րայի ծրագ­րի հի­ման վրա կազմ­վել
80 են ինտ­ երն­ ներ­ ի անհ­ ատ­ ա­կան պլանն­ եր­ ը, որ­ ոնց­ ում զե­
տեղ­ված են ինտ­ երն­ ա­տուր­ այի կան­ ոն­ ա­կարգ­ ը, է­թիկ­ այի
70 վարք­ ակ­ ան­ ո­նը, մասն­ ագ­ իտ­ աց­ման գրաֆ­ իկ­ ը, թեր­ ա­
պիայից ու վիր­ աբ­ ուժ­ ութ­ յուն­ ից ձեռք բեր­ ած գործն­ ա­
60 կան ուն­ ակ­ ութ­ յունն­ եր­ ի ու հմ­տութ­ յունն­ եր­ ի կատ­ ա­րո­ղա­
կա­նը, հիմն­ ակ­ ան մասն­ ագ­ իտ­ ա­կան ուս­ ուցմ­ ան ցիկլ­ի,
50 բաժն­ ի անվ­ ան­ ում­ ը, տևո­ղու­թյուն­ ը, ղե­կա­վար­ ի նշումն­ ե­
րը կա­տարմ­ ան մաս­ ին, տես­ ակ­ ան և հար­ ակ­ ից ա­ռար­
40 կա­ներ­ ի ու­սուց­ ում­ ը, դաս­ ախ­ ոս­ ութ­ յունն­ եր­ ի թեմ­ ա­ներ­ ը,
առ­ աջ­ արկվ­ ող գրակ­ ան­ ութ­ յան ցան­կը և ինտ­ եր­նի գոր­
30 ծու­նեո­ ւթ­ յան­ ը վեր­ աբ­ եր­ ող այլ պա­հանջն­ եր։­

20 Ին­տեր­նա­տու­րան սկ­սե­լու օրվ­ ան­ ից բազ­ ան­ եր են
ե­ղել ՀՀ ՊՆ ԿԿԶՀ-ն, Երև­ ան­ ի, Զան­գեզ­ ուր­ ի, Վա­նաձ­ ո­
10

0
1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008
գերազանց լավ բավարար անբավարար

Նկ. 2 Ինտ­ եր­նատ­ ու­րան ավ­ ար­տած­ներ­ ի ու­սմ­ ան առ­ աջ­ ադ­ ի­
մութ­ յուն­ ը՝ ըս­ տ ուս­ ումն­ ակ­ ան տա­րին­ եր­ ի

Ե­ րև­ ում է, որ գեր­ ա­զանց ա­ռաջ­ ա­դիմ­ ութ­ յուն ու­նե­
ցողն­ երն ա­վել­ի շատ են ե­ղել 2001թ. իս­ կ ցածր ա­ռա­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009

100 «ՀԵՏԴԻՊԼՈՄԱՅԻՆ ԵՎ ՇԱՐՈՒՆԱԿԱԿԱՆ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ»
2-ՐԴ ՈՒՍՈՒՄՆԱՄԵԹՈԴԱԿԱՆ ԿՈՆՖԵՐԱՆՍ

րի, Ստե­փա­նակ­ երտ­ ի կայ­ա­զո­րային հոսպ­ իտ­ ալն­ եր­ ը, բաց­ ակ­ այե­լու դեպք­ ե­րը։ Վերջ­ երս կար­գապ­ ա­հութ­ յան
ին­ չպ­ ես նաև հա­մալ­սա­րա­նի որ­ ոշ ամբ­ ի­ոն­ներ։ Բաց­ ա­ խախ­տում նկատ­վեց ին­ֆեկց­ իո­ ն հի­վանդ­ ութ­ յունն­ եր­ ի
ռութ­ յուն է­ին միա­ յն վեր­ջին եր­կու տա­րին­ ե­րը, ե­րբ ին­ ցիկլ­ի հա­ճախմ­ ան ժա­ման­ ակ։ Մեր ա­հա­զան­գից հետ­ ո
տեր­նատ­ ուր­ ան կազ­մա­կերպվ­ եց համ­ ալ­սա­րան­ ա­կան հիվ­ ան­դան­ ոց­ ի ղե­կավ­ ար­ ութ­ յուն­ ը խստ­ աց­րեց հսկ­ ող­ ու­
հի­վան­դան­ ոցն­ եր­ ում և ամ­բիո­ նն­ եր­ ում։ Սակ­ այն փորձ­ ը թյուն­ ը ինտ­ երն­նե­րի աշխ­ ատ­ ան­քի նկատ­մամբ։­
ցույց տվեց, որ այդ պայ­մանն­ եր­ ը չբավ­ ա­րա­րեց­ ին ու­
սումն­ ակ­ ան ծրագ­րով նա­խա­տես­ված նյութ­ ը լի­ար­ժեք Ի­հարկ­ ե, եղ­ ել են նաև որ­ ոշ կազ­մակ­ երպչ­ակ­ ան
յուր­ ացն­ ել­ու համ­ ար, մասն­ ա­վո­րապ­ ես հնար­ ավ­ ո­րու­ խնդիրն­ եր, որ­ ոնք տար­վա ընթ­ ացք­ ում լուծ­վել են­ ։ Այդ
թյուն չկար ու­սումն­ ա­սի­րե­լու զին­ծա­ռայող­ներ­ ի շրջ­ ա­ կա­պակ­ցութ­ յամբ մեր բա­ժի­նը խորհր­դակց­ ու­թյուն
նում առ­ ա­վել հաճ­ ախ հան­դիպ­ ող հիվ­ անդ­ ութ­ յունն­ ե­րը, է կազ­մակ­ երպ­ ել ՀՀ ՊՆ կադր­ ե­րի և ռազ­մա­կան կր­
նրանց ախ­տոր­ ոշմ­ ան և բուժմ­ ան ըն­թացք­ ի ա­ռանձ­նա­ թութ­ յան ու ռազ­մաբժշ­կա­կան վար­չութ­ յունն­ ե­րի պա­
հատ­կութ­ յունն­ եր­ ը, դիսպ­ ան­սե­րիզ­ աց­ ի­այի կազմ­ ակ­ եր­ տաս­խա­նա­տու պաշ­տո­նյա­նե­րի հետ՝ հետ­դիպլ­ոմ­ ային
պու­մը և այլն։ Համ­ ալս­ ար­ ա­նա­կան հիվ­ ան­դա­նո­ցում ուս­ ուցմ­ ան, այդ թվում նաև ինտ­ երն­ ա­տուր­ այի կազ­մա­
ինտ­ երն­ ատ­ ուր­ ա է­ին անց­ նում նաև ըն­ դհ­ ան­ ուր բժշ­կու­ կերպ­ման մա­կար­դակ­ ը բարձր­ ացն­ ել­ու և հե­տա­գայ­ում
թյան ֆակ­ ուլտ­ ե­տի ինտ­ եր­ններ­ ը և շատ կլին­ իկ­ ակ­ ան սերտ­ որ­ են համ­ ագ­ ործ­ ակց­ ե­լու նպատ­ ա­կով։
օրդ­ ին­ ա­տորն­ եր։
Ինտ­ երն­ ներ­ ի հետ ուն­ եց­ ած հաճ­ ախ­ ա­կի հանդ­ ի­
Այս ա­մե­նը դժ­վա­րութ­ յուն էր ստեղծ­ ում ռազ­ պումն­ ե­րից զգաց­վում է, որ նրանք յուր­ աց­նում են մաս­
մաբժշկակ­ ան ֆա­կուլտ­ ետ­ ի ինտ­ երնն­ եր­ ի աշխ­ ա­տան­քը նա­գիտ­ ա­կան ուս­ ուցմ­ ան ծրագ­րով նա­խատ­ ես­ված
կազմ­ ակ­ երպ­ ել­ու հա­մար։ Մի­աժ­ ա­մա­նակ տու­ժել էր ին­ նյութ­ ը, աշ­խատ­ ում են հնա­րա­վոր­ ինս ի­նքն­ ուր­ ույն` ղե­
տեր­ներ­ ի աշխ­ ատ­ ան­քային կարգ­ ապ­ ա­հութ­ յուն­ ը, պա­ կավ­ ա­րի ան­մի­ջակ­ ան հսկ­ ո­ղու­թյան տակ, մաս­նակց­ ում
տաս­խան­ ատվ­ ութ­ յուն­ ը մաս­նագ­ իտ­ աց­ման նկատմ­ ամբ, են հա­մայցն­ եր­ ին, կլին­ ի­կակ­ ան վերլ­ուծ­ ութ­ յունն­ ե­րին,
ո­րի պատ­ճա­ռով մի շարք ինտ­ երն­ ներ պատժ­վեց­ ին` 2-ը կոնֆ­ եր­ անս­ներ­ ին, կատ­ ա­րում են գիշ­ ե­րային հերթ­ ա­պա­
հե­ռաց­վեց­ ին ինտ­ երն­ ատ­ ուր­ այից: 5 հոգ­ ի ավ­ արտ­ ա­կան հութ­ յունն­ եր, ո­րոնք օգն­ ում են ին­տերն­ ներ­ ին ճիշտ ու
քն­նութ­ յուն­ ից ստա­ցավ «ան­բա­վար­ ար» գնահ­ ատ­ ա­կան։ ա­րագ կողմն­ ո­րոշվ­ ել­ու շտապ և անհ­ ե­տաձ­գել­ի դեպք­ ե­
րում։ Ինտ­ եր­ններ­ ը տեղ­ եկ­ ացվ­ ած են զինվ­ ո­րակ­ ան հոս­
Այս վիճ­ ա­կը խիստ ան­հանգս­տաց­նող էր ի­նչպ­ ես պիտ­ ալն­ եր­ ում բուժմ­ ան ենթ­ ակ­ ա հիվ­ ան­դութ­ յունն­ ե­րի և
բուհ­ ի, այնպ­ ես էլ ՀՀ պաշտ­պա­նութ­ յան նախ­ ար­ ա­րու­ վի­րահ­ ա­տա­կան մի­ջամ­տու­թյունն­ եր­ ի ցանկ­ ին, ծա­նոթ
թյան համ­ ար։ Ու­ստ­ ի որ­ ոշվ­ եց ընթ­ աց­ իկ ո­ւստ­ արվ­ ա ին­ են հոսպ­ ի­տալ­ներ­ ի և կենտր­ ոն­ ակ­ ան պոլ­իկլ­ին­ իկ­ այի աշ­
տեր­նատ­ ուր­ այի թե­րապ­ ի­այի և վի­րա­բուժ­ ու­թյան բլոկ­ խա­տանքն­ ե­րի կազմ­ ա­կերպմ­ ա­նը։
ներ­ ի ցիկլ­եր­ ը կազ­մակ­ երպ­ ել ՀՀ ՊՆ ԿԿԶՀ-ու­մ, հա­րակ­ ից
ա­ռարկ­ ան­ ե­րը` Երև­ ան­ ի կա­յա­զոր­ ային հոսպ­ իտ­ ա­լում և Ինտ­ երն­ ա­տուր­ այի մասն­ ագ­ ի­տա­կան և ան­մի­ջա­
հա­մալս­ ար­ ան­ ի հա­մա­պա­տաս­խան ամբ­ իո­ ն­ներ­ ում։ կան ղե­կավ­ ար­նե­րի հսկ­ ո­ղութ­ յամբ ինտ­ երն­ ներ­ ը լրաց­
նում են բժշկ­ ակ­ ան փաս­տաթղ­թեր` հիվ­ անդ­ ութ­ յան
Բ­ժիշկ-ինտ­ եր­ններ­ ի մասն­ ա­գիտ­ աց­ման գործ­ ընթ­ ա­ պատ­մութ­ յունն­ եր, ա­նաշխ­ ա­տուն­ ակ­ ութ­ յան թեր­թիկն­ եր,
ցի հսկ­ ող­ ութ­ յուն­ ը ԵՊ­ ԲՀ-ի ռեկտ­ ո­րի հրամ­ ան­ ով հանձ­ ամ­բուլ­ատ­ որ քարտ­ եր, տեղ­ ե­կանքն­ եր, բժշկ­ ա­կան վի­
նա­րարվ­ եց ռազմ­ ա­դաշ­տային թե­րապ­ ի­այի ամ­բիո­ ն­ ի ճա­կագր­ ութ­ յուն պա­հան­ջող ձևեր։
վար­ իչ բ/ծ գնդ­ ա­պետ Ս. Գալստ­ յա­նին, որ­ ը հետ­ևում է
ին­ չպ­ ես մասն­ ագ­ իտ­ աց­ման ըն­թաց­քին, այնպ­ ես էլ աշ­ Բաժ­ անմ­ ունքն­ եր­ ում և օժ­ անդ­ ակ հե­տա­զոտ­ ու­
խա­տանք­ ային կար­գապ­ ա­հութ­ յան­ ը։ թյունն­ ե­րի կա­բին­ ետ­նե­րում հա­տուկ ուշ­ ադ­րութ­ յուն է
դարձվ­ ում ինտ­ եր­նե­րի գործ­նակ­ ան ուն­ ա­կութ­ յունն­ եր­ ի
Ինտ­ եր­նատ­ ու­րայի կազ­մակ­ երպ­ման հարց­ եր­ ը և հմտ­ ութ­ յունն­ ե­րի յուր­ աց­ման­ ը, որ­ ի վեր­ աբ­ ե­րյալ գրան­
գտնվում են ի­նչպ­ ես ՀՀ ՊՆ ռազ­մաբժշկ­ ա­կան վարչ­ու­ ցումն­ եր են կատ­ ար­վում և ղեկ­ ավ­ ար­ ի կողմ­ ից հաստ­ ատ­
թյան, այնպ­ ես էլ բու­հա­կան մասն­ ա­գիտ­ ա­կան և շա­ վում յուր­ ա­քան­չյուր ինտ­ եր­նի անհ­ ատ­ ա­կան պլան­ ում։
րուն­ ակ­ ակ­ ան կրթ­ ութ­ յան բաժ­նի, ՌԲ ֆա­կուլտ­ ե­տի ու
հոսպ­ իտ­ ա­լի ղեկ­ ա­վա­րութ­ յան ուշ­ ադ­րութ­ յան կենտր­ ո­ ­Կարև­ որ տեղ հատկ­ ացն­ ել­ով տես­ ակ­ ան գիտ­ ել­իքն­ ե­
նում։ Բա­զան­ եր­ ի ղե­կա­վարն­ ե­րը ստեղ­ծել են բոլ­որ պայ­ րի խոր­ ացմ­ ան­ ը՝ ինտ­ եր­ններ­ ի համ­ ար կազ­մակ­ երպ­ վում
մանն­ ե­րը ինտ­ երն­ ատ­ ու­րան պա­հանջ­վող մա­կարդ­ ա­կով ե­ն դա­սա­խոս­ ութ­ յունն­ եր։ Դաս­ ա­խո­սութ­ յունն­ ե­րի և սե­
անցկ­ աց­նել­ու համ­ ար։­ մին­ ար պա­րապմ­ ունքն­ ե­րի ժամ­ ան­ ակ քնն­ արկվ­ ում են
նաև հե­տաքրք­ իր և ոչ հաճ­ ախ հան­դիպ­ ող հիվ­ անդ­ ու­
Ինտ­ եր­նատ­ ու­րայից ան­հար­գել­ի պատ­ճա­ռով բա­ թյունն­ ե­րի հետ կապ­ված հար­ցեր։­
ցակ­ այել­ու համ­ ար ո­ւստ­ ար­վա սկզբ­ ին 5 ինտ­ երն զգու­
շա­ցում է ստաց­ ել, որ­ ից հե­տո հազ­վադ­ եպ են դարձ­ ել Ուստ­ արվ­ ա ընթ­ ացք­ ում մասն­ ա­գիտ­ ա­կան ղեկ­ ավ­ ա­
դաս­ եր­ ից ուշ­ ան­ ա­լու կամ անհ­ ար­գել­ի պատ­ճառ­ ով րի օգն­ ութ­ յամբ ինտ­ եր­ններ­ ը կազ­մում են ռեֆ­ եր­ ատ­ներ
և կլի­նիկ­ ակ­ ան դեպ­քե­րի նկար­ ագ­րութ­ յունն­ եր։­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2009