No. 12, 2012

Երկրորդ միջազգային վեհաժողով 149
նվիրված ստոմատոլոգիական ֆակուլտետի հիսուն ամյակին

լավ­ աց­ման ըն­թացք­ ում։ դրանք ամեն կող­մից երեք կետ­ ով են հեն­վում լաթ­ ի վրա՝
Ամ­փոփ­ ե­լով կա­րե­լի է ասել, որ լա­թե­րը կա­րել­ու բա­ցա­ռե­լով վերք­ ի եզր­ ե­րի նե­րանկ­ ում­ ը։ Այս­ ինքն տվյալ
եղան­ ա­կի կիր­ ա­ռու­մը թույլ է տվել­կար­ ե­լիս ստա­նալ լա­
եռաք­ այլ եղա­նա­կը հնա­րա­վո­րու­թյուն է ստեղծ­ ում վեր­քի թե­րի եզ­րե­րի բավ­ ար­ ար ձգում, կան­խել լաթ­ ե­րի եզր­ եր­ ի
եզր­ երն ավել­ի հեշ­տու­թյամբ իրար մո­տեց­նել՝ օգ­տագ­ որ­ նե­րան­կու­մը կտր­ված­քից ներս, ինչ­պես նաև` փուխր փա­
ծե­լով ավե­լի բար­ ակ, նվազ տրավ­մա­տիկ թե­լեր (5.0 կամ փուկհ­ յուս­վածք­ ային լա­թե­րի պատռ­ ում­ ը։
6.0), ընդ որում կան­խել­ով կար­ եր­ ի ծկթ­ ու­մը, քա­նի որ

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

1. Коен Э., Атлас косметической и реконструктивной пародонтологической 2007, p. 66.
хирургии, перевод Островского А., Москва, Санкт-Петербург, Киев, Алматы, 4. Lindhe J., Karring T., Lang PN. Clinical Periodontology and Implant Dentistry,
Вильнюс, 2004 г., стр. 19.
Munksgaard, Copenhagen, 2003, p. 547-548.
2. Феди П., Вернино А., Грей Дж., Пародонтологическая азбука, IV издание, 5. Newman MG., Takei HH., Carranza FA. Carranza’s Clinical Periodontology, WB
2003, стр. 127-130.
Saunders Co, USA, 2002, p. 768.
3. Dibart S., Practical Advanced Periodontal Surgery, Blackwell Munksgaard,

РЕЗЮМЕ

Использование трехшагового шва во время хирургических вмешательствах
при лечении пародонтита средней и тяжелой степеней­

Бакалян В.Л., Арутюнян Л.С.
ЕГМУ, Кафедра терапевтической стоматологии и пародонтологии

Немаловажным этапом хирургического вмешательства во Целью данной работы является разработка и применение
время лечения пародонтита средней и тяжелой степеней яв- нового метода ушивания особенно в затруднительных ситу-
ляется наложение швов. Последнее обеспечивает заживле- ациях, когда для адекватного сопоставления краев рыхлых
ние раны в желаемом направлении – с минимальной петерей лоскутов требуется некоторое натяжение и во избежание
кости в послеоперационном периоде, безболезненное тече- надрыва лоскутов. Прототипом трехшагового шва является
ние заживания, контроль гемостаза. В отечественной и зару- вертикакльный матрацный шов, но разница в том что в пред-
бежной литературе описываются разные методы наложения ложенном нами методе шов захватывается за оба лоскута по
швов, которые имеют наиболее подходящие случаи своего тремя точками, что и позволяет накладывать швы с необхо-
применения. Но все они наименьшим образом должны трав- димым натяжением и без опасности повредить мягкие ткани
мировать пародонтальные лоскуты, или применяться с повы- и избежать западения краев раны. Последнее обеспечивает
шенным натяжением, что может привести к некрозу лоскутов. заживление раны первичным натяжением, с минимальным
Но трудности при наложении швов возникают очень часто, так болезненным течением послеоперационного периода, и, что
как длительный воспалительный процесс в пародонте вызыва- очень важно, с минимальной резорбцией кости. Вышеизло-
ет необратимые изменения в околозубных мягких тканях; они женное, в конечном итоге, обеспечивает желаемый результат
становятся рыхлые, неспособные выдержать большие натя- пародонтальной операции.
жения при ушивании.

SUMMARY

Three-step suture technique used in periodontal surgeries for patients with
moderate to advanced periodontitis

Bakalyan V. L. Harutyunyan L.S.
YSMU, Department of Therapeutic Stomatology and Parodontology

An important stage of periodontal surgeries in complex peri- The purpose of this study is to develop and perform a new

odontal treatment of patients with moderate to advanced perio- suturing technique especially for complicated situations, when

dontitis is suturing. The later provides desirable pattern of wound a certain tension is needed for adequate adaptation of loose

healing with minimal post-operation bone resorbtion, painless re- periodontal flaps without tearing of those flaps. The prototype of

covery period, control of haemostasis. In foreign literature many three-step suture is vertical mattress suture technique, but the

methods of suturing are described in details, and each of them difference is that in our suggested technique suture has three-

has the most proper case of its performance. All of suture tech- point contacts with each flap, which allows to use needed ten-

niques should cause minimal trauma to periodontal flaps, without sion, at the same time, avoid tearing of flaps and depression of

excessive tightness to avoid flap necrosis. Despite of the variety flap margins. This will result in wound healing with minimal bone

of suture techniques difficulties of suturing still exist. It occurs loss, minimal painfulness during healing period. Thus, above-

because of irreversible changes in periodontal tissues as a result mentioned allows performing periodontal surgery with desirable

of long-lasting inflammatory process։ periodontal tissues become outcome.

loose unable to hold suture material with high tension.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՄԱՅԻՍ 2012

150 Երկրորդ միջազգային վեհաժողով
նվիրված ստոմատոլոգիական ֆակուլտետի հիսուն ամյակին

ՀՏԴ: 616.314-089.28

ԱՄ­ՐԱ­ԹԵ­ԼԻ­ԿԱՅԻՆ ԱԴ­ՀԵ­ԶԻՎ ԿԱՄՐ­ՋԱ­ՁԵՎ ՊՐՈ­ԹԵԶ­ՆԵ­ՐԻ
ՊԱՏ­ՐԱՍՏ­ՄԱՆ ՆՈՐ ԵՂԱ­ՆԱԿ

Ե­ ս­ այ­ան Լ.Կ., Սար­դա­րյան Գ.Հ.
ԵՊԲՀ, թեր­ ապև­տիկ և ընտ­ ա­նե­կան ստոմ­ ա­տոլ­ոգ­ իայի ամբիոն

Բանալի բա­ռեր՝ ամ­րաթ­ ե­լիկ­ ային ադ­հե­զիվ կամ­ ուրջ­ 1966), մինչդ­ եռ 1970թ.-ին­ ` 2,9% (Schwartz et al 1970),
ներ, ԱԱԿՊ, թուն­ ել­ային հղ­կում և մո­տա­վո­րապ­ ես 10 տա­րի ան­ց գրանցվ­ եց 4%-­ից
բարձր ցու­ցան­ իշ (Kerschbaum et at 1981): Գիտ­ ակց­ ե­լով
Ս­տոմ­ ատ­ ոլ­ոգ­ իան բժշկ­ ութ­ յան դի­նա­միկ զարգ­ ա­ պեր­ իապիկ­ ալ պա­թոլ­ոգ­ իաներ­ ի աճ­ման դին­ ամ­ իկ­ ան և
ցող այն ճյու­ղեր­ ից է, որ­տեղ գրե­թե յուր­ աք­ ան­չյուր կլի­ նո­րա­նոր նյութ­ եր­ ի կիր­ առմ­ ան ան­հրաժ­ եշտ­ ութ­ յուն­ ը՝ կի­
նիկ­ ակ­ ան դեպք­ ի համ­ ար առա­ջարկ­ված են մե­կից ավե­լի րառվ­ եց­ ին հղկ­ման նոր, քիչ ինվ­ ազ­ իվ կոնց­ եպց­ իաներ:
նյութ­ եր, մեթ­ ոդն­ եր, և դրանք անընդհ­ ատ կատ­ ա­րե­լա­ Գրա­կա­նութ­ յան ուս­ ումն­ ա­սի­րութ­ յունն­ եր­ ը ցույց տվե­ցին,
գործվ­ ում են: Օրթ­ ո­պեդ­ իկ ստո­մատ­ ո­լոգ­ իայում ամեն­ ից որ հեն­ ակ­ ե­տային ատամ­նե­րի հղ­կում­ ը ներդ­ իր­ ի տարբ­ ե­
տա­րածվ­ ած խն­դիր­ ը ատամ­նե­րի մասն­ ակ­ ի կոր­ ուստն րակ­ ով մոտ երեք ան­գամ քիչ ինվ­ ազ­ իվ է, քան շրջ­ ան­ աձև
է` պայ­ման­ ավ­ որ­ված ատամն­ ա­փուտ­ ով, պա­րօդ­ ոնտ­ ի հղկ­ված­քի պար­ ագ­ ա­յում (Kerschbaum et al 1981): Կշռ­
հիվ­ ան­դութ­ յունն­ ե­րով, նոր­ ա­գոյ­աց­ ութ­ յունն­ ե­րով, տրավ­ ման տար­բեր­ ա­կով պարզ դարձ­ ավ, որ ամբ­ ողջ­ ակ­ ան մե­
մայով, ավիտ­ ա­մին­ ոզ­ ով և այլ (Гаврилов Е.И., Оксман տաղ­կեր­ ամ­ իկ­ ա­կան պսակն­ եր­ ի հղկմ­ ան ժա­ման­ ակ ութ
И.М., 1968г.): Մաս­նա­կի կորստ­ ի հետ­ևան­քով առա­ջա­ ան­գամ ավե­լի կարծր հյուսվ­ ածքն­ եր են հղկվ­ ում, քան
ցած փոքր ընգրկվ­ ած դե­ֆեկտ­նե­րի վե­րաց­ման հա­մար թևանմ­ ան բռ­նիչն­ ե­րով և ակոսն­ եր­ ով ամ­րեցվ­ ող ադհ­ ե­
հիմն­ ակ­ ան­ ում օգ­տա­գործվ­ ում է կամր­ջաձև պրոթ­ եզ­ներ զիվ կամրջ­ աձև պրոթ­ եզն­ եր­ ի պար­ ա­գա­յում (Edelhoff et
(Копейкин В.Н., 1998г.) [4]: Կամրջ­ աձև տերմ­ ին­ ը ներդր­ al 2002) [8]: Ավել­ին, մաթ­ եմ­ ատ­ իկ­ ա­կան հաշվ­ արկ­ներ­ ով
վել է օրթ­ ոպ­ եդ­ իկ ստո­մա­տոլ­ոգ­ իա մե­խա­նի­կայի, ֆիզ­ ի­ պարզ դար­ձավ, որ ստոր­ ին պրեմ­ ոլ­յա­րի պա­րա­գայ­ում
կայի բուռն զար­գացմ­ ան ըն­թաց­քում և ար­տա­ցուլ­ում մեզ­ իոօկլ­յուզ­ իոդիստ­ ալ (ՄՕԴ) հղկ­մամբ հեռ­ աց­վում է
է «կա­մուրջ» ինժ­ ե­ներ­ ա­կան կոնստր­ ուկց­ իա (Копейкин կարծր հյուսվ­ ածքն­ եր­ ի 19,3%, իսկ նույն ատա­մի հղ­
В.Н., Миргазизова М.З., 2001г.): Կամր­ջաձև պրո­թեզ­ կում­ ը ամբ­ ող­ջա­կան մետ­ աղ­կեր­ ա­մի­կակ­ ան պսակն­ եր­ ի
ներ­ ի կիր­ առ­ ում­ ը ստո­մատ­ ոլ­ոգ­ իական պրակ­տիկ­ ա­յում պա­րագ­ ա­յում կազմ­ ում է 75,9%: Մե­տաղ­կե­րամ­ իկ­ ակ­ ան
ի սկզբ­ ան­ է «դատ­ ա­պարտ­ված» էր հա­ջո­ղու­թյան, քան­ ի ամբ­ ողջ­ ա­կան պսակ­ներ­ ի պար­ ա­գայ­ում պա­հանջվ­ ում է
որ, լին­ ել­ով բիոլոգ­ իական տի­պի կոնստր­ ուկց­ իա, պատ­ 0,8­-ից մինչև 1,5 մմ վեստ­ ի­բուլ­յար և 1,5- 2մմ օկլ­յուզ­ իոն
րաստմ­ ան բո­լոր փու­լեր­ ը պահ­պա­նե­լու դեպ­քում ցու­ցա­ կրճ­ ա­տում McLean JW 1980, Rosenstiel et al 1995: Որոշ
բեր­ ում էր խոստ­ ումն­ ալ­ից արդ­ յունքն­ եր: Հատ­ ուկ նշվ­ ում դեպ­քեր­ ում ընդհ­ անր­ ա­պես հնար­ ա­վոր չէ հար­թակ­ ի կի­
է բոլ­որ փու­լեր­ ի կարև­ ո­րութ­ յուն­ ը, քա­նի որ որև­ է փու­ րա­ռում­ ը, օրին­ ակ՝ երի­տա­սարդ պա­ցիենտն­ եր­ ի վիտ­ ալ
լում թույլ տված անճ­ շ­տութ­ յունն ան­կաս­կած ան­դրա­ ստո­րին կտ­րիչն­ ե­րի կոնտ­ ակտ­ ային մակ­ ե­րեսն­ ե­րին (Կի­
դառն­ ալ­ու է վերջն­ ա­կան ար­դյունք­ ի վրա: Վե­րը նշվ­ ած­ ը րա­կո­սյան Վ.Պ., 2006) [2]: Իմի բեր­ ե­լով վե­րոգր­ յալ­ը խո­
նման է հետ­ևյալ մա­թե­մա­տի­կա­կան հավ­ աս­ արմ­ ա­նը. րապ­ ես համ­ ոզվ­ ում ենք, որ ոչ տրա­դից­ իոն կամրջ­ աձև
7x8x0x5x4=0 (Marxkors R. 2006) [7]:­ պրո­թեզ­ներ­ ը հանդ­ իս­ ան­ ում են այ­լընտ­րանք դաս­ ակ­ ան
կա­մուրջն­ եր­ ին (Butterworth, C, Ellakwa, AE, Shortall, A.
Էվ­ ոլ­յուց­ իոն ալի­քը նե­րա­ռեց նաև այս կոնստ­րուկ­ 2003; Vallittu, PK, Sevelius, C. 2000) և որոշ կլին­ իկ­ ակ­ ան
ցիաները: Շա­րուն­ ա­կաբ­ ար առա­ջարկ­վում են հեն­ ակ­ ե­ դեպ­քեր­ ում ուն­ են հստ­ ակ ցու­ցում:
տային ատամ­նե­րի հղկ­ման նոր մո­տեց­ ումն­ եր, պրոթ­ ե­
զի նոր դիզ­ այն­ ե­րակ­ ան լուծ­ ումն­ եր, նոր­ ա­գույն նյութ­ եր: Ոչ տրադ­ ից­ իոն կամրջ­ աձև պրոթ­ եզ­ներ­ ից ամեն­ ից
Վերջ­ ինն­ ե­րիս ներդր­ ում­ ը պա­հան­ջում էր հղկ­ման նոր շատ էվո­լուց­ իոն փուլ­եր են անց­ ել ադհ­ եզ­ իվ կամրջ­ աձև
մոտ­ եց­ ումն­ եր, որոնք ոչ միշտ էին քիչ ին­վա­զիվ: Այսպ­ ես՝ պրո­թեզ­ներ­ ը (ԱԿ­ Պ): Ելն­ ել­ով էսթ­ ետ­ իկ և բիոլոգ­ իական
պլաստմ­ աս­ այի կամ հաղ­ճապ­ ա­կու ներդր­ ում­ ը պարտ­ ա­ նկատ­ ա­ռումն­ ե­րից՝ ԱԿՊ-­ի մետ­ ա­ղա­կան հենք­ ը փոխ­ ա­
վոր­ եցն­ ում էր հե­նակ­ ե­տային ատամ­նե­րը հղ­կել ոչ թե րինվ­ եց ամ­րաթ­ ել­իկ կոմպ­ ոզ­ ի­տային հենք­ ով, և որպ­ ես
knife edge, այլ shoulder կամ champfer հարթ­ ակն­ ե­րի երեսպ­ ատ­ման նյութ օգ­տա­գործվ­ ում էր ոչ թե հաղ­ճա­
տեսք­ ով (Klötzer 1984): 1966թ.-ին ռենտ­գեն հետ­ ա­զո­ պա­կի կամ պլաստմ­ ա­սան, այլ կոմպ­ ո­զիտ­ ային լից­քա­
տութ­ յամբ պեր­ իապիկ­ ալ պա­թոլ­ոգ­ իաներ հայտն­ ա­բեր­ նյութ­ ե­րը (Ряховски А.Н., 1999г.; Петрикас И.В., 2001г.;
վեց­ ին 0,4-2% հետ­ ա­զոտ­վող­նե­րի մոտ (Ericsson et al Butterworth.C et all 2003): Նշվ­ ած կոնստր­ ուկց­ իաներ­ ը

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՄԱՅԻՍ 2012

Երկրորդ միջազգային վեհաժողով 151
նվիրված ստոմատոլոգիական ֆակուլտետի հիսուն ամյակին

դառն­ ում են ավել­ի պա­հանջվ­ ած, երբ ինչ-­ին­ չ պատ­ նե­րի պա­րագ­ ա­յում հնար­ ավ­ որ է եզ­րային կա­տա­րի
ճառ­ներ­ ով իմպլ­անտ­ ա­ցիան իրագ­ ործ­ ել­ի չէ, և հարև­ ան վնա­սում (Նկ. 2): Ըստ մեր դի­տար­կումն­ եր­ ի նպատ­ ա­կա­
ատամ­նե­րը ինտ­ ակտ են: Երիտ­ ա­սարդ պա­ցիենտ­ներ­ ի հար­մար է թու­նե­լային հղկ­ման մուտք ստեղ­ծել ստոր­ ին
մոտ ինտ­ ակտ հեն­ ակ­ ետ­ ային ատամն­ եր հանդ­ իպ­ ում մո­լյար­նե­րի վրա կենտր­ ոն­ ակ­ ան փոս­ իկ­ ի և եռանկ­ յուն
են 39,9% դեպք­ եր­ ում, իսկ մաս­նակ­ ի ախտ­ ա­հար­մամբ փո­սիկ­ ի միջն­ ա­կե­տից (38-42%), վեր­ ին մոլ­յարն­ եր­ ի պա­
(ИРОПЗ)<0,5` 57,7% [6]: րագ­ այ­ում` մե­դիալ փո­սիկ­ ից (33-38%), պրե­մո­լյարն­ եր­ ի
դեպ­քում՝ կենտ­րոն­ ա­կան ակո­սի կենտր­ ոն­ ից (38-45%):
Մ­ եր կողմ­ ից առա­ջարկ­վել և հեղ­ ի­նակ­ ային իրա­
վունք­ ի է ար­ժա­նա­ցել (No 2471A) ԱԱԿՊ­-Ի պատ­րաստ­
ման և հեն­ ակ­ ետ­ ային ատամ­ներ­ ի հղկմ­ ան եղան­ ակ­ ը,
որը ենթ­ ադր­ ում է հեն­ ակ­ ետ­ ային ատամ­ներ­ ի թուն­ ել­ային
հղ­կում օկլ­յուզ­ իոն թաթ­ իկ­ ով (Նկ.1) և մի­ջանկ­ յալ հատ­
վա­ծում ամ­րաթ­ ել­իկն­ եր­ ի յուր­ օր­ ին­ ակ տե­ղա­կայ­ում:

Նկ. 1 Առաջ­ արկ­վող մեթ­ ոդ­ ի պա­րա­գայ­ում հղկ­ման հա­ջորդ­ ա­
կա­նութ­ յուն­ ը

Կ­ ա­տար­վել է առա­ջարկ­վող մեթ­ ո­դի ինչ­պես բիոմե­ Նկ. 2 Ծամ­ իչ ատամ­ ի մեզ­ իոդիստ­ ալ հա­տույթ­ ը, որի վրա պատ­
խա­նիկ­ ական մո­դել­ա­վո­րում, այնպ­ ես էլ կրող­ ուն­ ա­կու­ կեր­ված է թու­նել­ային հղկ­ման տե­ղակ­ ա­յու­մը տար­բեր անկ­ յուն­
թյան լաբ­ որ­ ա­տոր որո­շում, թույլ կետ­ եր­ ի հայտ­նա­բերմ­ ան նե­րի պա­րա­գա­յում, երբ հաշվ­ առմ­ ան կետ ընտրվ­ ած է թուն­ ել­ի
հե­տա­զո­տու­թյուն, կշռմ­ ան եղա­նա­կով ինվ­ ա­զի­վութ­ յան եյք­ ային հատ­վա­ծը
որոշ­ ում և ամ­րա­թել­իկ­ներ­ ի տե­ղա­կա­յում­ ից կախվ­ ած`
պ­ ա­րօդ­ ոնտ­ ի վրա ազ­դեց­ ութ­ յան որոշ­ ում: Ուն­ ե­նա­լով ­
գոհ­ աց­ ու­ցիչ ար­դյունքն­ եր՝ առա­ջարկ­վող մեթ­ ոդ­ ը կի­ Տեղ­ ային ան­զգա­յաց­ման տակ կատ­ ար­վում է հեն­ ա­
րառվ­ եց իրա­կան պա­ցիենտն­ ե­րի հա­մար, ով­քեր ուն­ եին կե­տային ատամ­նե­րի դեֆ­ եկտ­ ը հա­րող հատ­ված­ներ­ ի
մեկ ատա­մի բա­ցակ­ ա­յութ­ յուն ծա­մո­ղա­կան շրջ­ ա­նում, հղ­կում` «Tunnel prep» եղա­նա­կով, ընդ որում հղկմ­ ան
իսկ հար­ևան ատամ­ներն ին­տակտ էին: Այս հոդվ­ ա­ծում տրամ­ ա­գիծ­ ը կախ­ված է օգ­տա­գործվ­ ե­լիք ամր­ աթ­ ել­իկ­ ի
կանդր­ ադ­ առն­ անք միայն մեր կող­մից առա­ջարկվ­ ող տրա­մա­գից (Նկ. 3):
ԱԱԿՊ-­ի պատր­ աստ­ման մե­թո­դին:
Նկ. 3 Հեն­ ա­կետ­ ային ատամ­նե­րի հղ­կու­մը օկ­լյու­զիոն թաթ­ ի­կով
Կ­ ատ­ ար­վում է հեն­ ա­կե­տային ատամ­նե­րի ներ­բե­րա­ ու թու­նե­լային տար­բե­րակ­ ով
նային ռենտ­գեն հետ­ ա­զո­տութ­ յուն` պար­զե­լու պուլ­պար
կամ­ ե­րայի չափ­ ը և տե­ղա­կա­յում­ ը: Դա պատ­կեր­ ա­ցում է
տա­լիս ապա­գա­յում կա­տար­վե­լիք հղկ­ման ան­կյան վե­
րա­բե­րյալ, որպ­ ես­զի խու­սա­փենք պուլպ­ ար կա­մե­րայի
հանկ­ ար­ծա­կի մեր­կա­ցու­մից: Բիոմեխ­ ա­նիկ­ ա­կան մոդ­ ե­
լավ­ որմ­ ամբ պարզ դար­ձավ, որ առա­ջարկ­վող մեթ­ ոդ­ ը
ապա­հով­ ում է հեն­ ա­կե­տային ատամ­նե­րի վրա ճնշ­ ում­
նե­րի բիոլոգ­ իական բաշ­խում այն պա­րարգ­ ա­յում, երբ
ամ­րա­թել­իկ­ ը հեն­ ա­կե­տային ատամ­նե­րում զբա­ղեց­նում
է ուղղ­ ա­հայ­աց առան­ցքին հնա­րա­վո­րինս մոտ տի­րույթ:
Ատա­մի կարծր հյուսվ­ ածք­նե­րի հատ­ ույթ­նե­րի վրա կա­
տարվ­ ած հետ­ ա­զո­տու­թյունն­ ե­րով պարզ դար­ձավ, որ
ամ­րա­թե­լիկն­ եր­ ի տե­ղա­կայ­ման ան­կյուն­ ը պետք է լին­ ի
ոչ պա­կաս քան 25%, քա­նի որ դրան­ ից ցածր արժ­ եք­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՄԱՅԻՍ 2012

152 Երկրորդ միջազգային վեհաժողով
նվիրված ստոմատոլոգիական ֆակուլտետի հիսուն ամյակին

Նկ. 5, 6 Ամ­րաթ­ ել­իկն­ եր­ ի տեղ­ ա­կայ­ման սեփ­ ա­կան մտահ­ աղ­ ա­ցու­մը

Այ­նուհ­ ետև տե­ղադր­վում է ռա­բերդ­ ամ­ ը: Ամր­ ա­թե­ Ամր­ աթ­ ել­իկ­ ը պատ­րաստ­ ում ենք ըստ ար­տադ­րող
լիկ­ ի երկ­ ա­րութ­ յան չափ­ ը որոշվ­ ում է ալյում­ ի­նե թիթ­ ե­ղի ընկ­ եր­ ութ­ յան խորհ­ ուրդն­ եր­ ի, որից հետ­ ո պա­տում ենք
(ֆոյլգ­ ա) կամ մետ­ ա­ղա­կան լա­րի միջ­ ոց­ ով (Նկ. 4): Թթ­ հոս­ ուն տիպ­ ի լիցք­ ա­նյութ­ ով: Պատ­րաստ­ ի ամր­ աթ­ ել­ի­
վամ­շակվ­ ում, լվաց­վում և ադհ­ եզ­ ի­վով է պատ­վում «վեր­ կը տեղ­ ադր­ ում ենք նախ­ օր­ ոք ադհ­ եզ­ իվ­ ով պատ­ված և
քային մա­կե­րեսն­ եր­ ը»: լուս­ ապ­ ոլ­իմ­ եր­ իզ­ ացվ­ ած, հոս­ ուն լիցք­ ա­նյութ լցվ­ ած, սա­
կայն չպոլ­իմ­ եր­ ի­զացվ­ ած թուն­ ել­անմ­ ան հղկվ­ ած հատ­
Նկ. 4 Ամր­ աթ­ ել­իկն­ եր­ ի երկ­ ա­րութ­ յան որոշմ­ ան եղա­նակ­ ը մե­ ված­ներ­ ում` հատ­ ուկ երկտ­ ակ ծալվ­ ած լար­ ի միջ­ ոց­ ով
տա­ղա­կան բար­ ակ լար­ ի միջ­ ոց­ ով (Նկ. 5, 6):

Տր­ ադ­ ից­ իոն կոմպ­ ոզ­ իտ­ ային լիցք­ ան­ յութ­ ի որոշ­ ա­
կի չափ­ ա­բաժ­ ին տե­ղադրվ­ ում է թուն­ ել­անմ­ ան հղկ­ված
հատվ­ ա­ծի օկլ­յուզ­ իոն մակ­ ե­րե­սին, և սեղ­մող, ճնշ­ ող շար­
ժումն­ եր­ ի օգն­ ութ­ յամբ մտցն­ ում ենք լից­քան­ յութ­ ը հոս­ ուն
տիպ­ ի լիցք­ ան­ յութ­ ով թա­թախվ­ ած անց­ քեր­ ի մեջ միջև
ապ­րոքս­ իմ­ ալ հատվ­ ած­ ից դուրս գա­լը: Կատ­ արվ­ ում է
ավելց­ ուկ լիցք­ ան­ յութ­ ի մաքր­ ում և բոլ­որ հատ­ված­նե­
րի լուս­ ապ­ ոլ­իմ­ ե­րիզ­ ա­ցիա: Անհր­ աժ­ եշտ­ ութ­ յան դեպք­ ում
կա­րել­ի է ավե­լացն­ ել հա­վել­յալ ամ­րաթ­ ել­իկն­ եր: Հա­ջորդ
փուլ­ը ներ­ առ­ ում է ներբ­ եր­ ան­ ային ադհ­ եզ­ իվ կամր­ջաձև
պրոթ­ եզն­ եր­ ի պատ­րաստ­ ու­մը:

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 4. Ервандян А.Г. Клинико-лабораторное обоснование применения адгезион-
ных мостовидных протезов из ормокеров и волоконных материалов/ Дис.
1. Ե­սայ­ան Լ.Կ., Սարդ­ ար­ յան Գ.Հ., Ամր­ աթ­ ել­իկ­ ային ադհ­ եզ­ իվ կա­մուրջ­ աձև канд. мед. наук., Москва, 2005. — 140 с.
պրոթ­ եղ­ներ­ ի (ԱԱԿՊ) հեն­ ակ­ ե­տային ծա­միչ ատամ­ներ­ ի հղկմ­ ան աս­տի­ճան­ ի
որոշ­ ում­ ը կշռմ­ ան մեթ­ ոդ­ ով/ Տես­ ակ­ ան և կլին­ իկ­ ակ­ ան բժշկ­ ութ­ յան հար­ցեր,­ 5. Есаян Л.К., Сардарян Г.А., Арутюнян М.Г., Шахбазян Р.А. Влияние типа пре-
հատ14,հ. 2, էջ14-15 парирования опорных зубов на прочность волоконно-армированных адге-
зивных мостовидных протезов
2. Կ­ իր­ ակ­ ո­սյան Վ.Պ., Կտ­րիչ ատամ­ներ­ ի մշակմ­ ան մաթ­ եմ­ ատ­ ի­կակ­ ան վերլ­ու­
ծու­թյուն­ ը`մ­ ե­տաղ­կե­րա­մի­կա­կան պսակն­ եր պատ­րաս­տե­լիս/ Ստոմ­ ատ­ ո­լոգ­ 6. Кавецкий В.П., Поляков К.М. Адгезивные мостовидные протезы/ Учебно-ме-
նե­րի ասո­ցիացիայի ժուր­նալ, 2006 , էջ-17 тодическое пособие, Минск, БелМАПО, 2009

3. Հ­ ա­րութ­ յուն­ յան Մ.Գ., Շահբ­ ազ­ յան Ռ.Ա­., Սարդ­ ար­ յան Գ.Հ., Եսայ­ան Լ.Կ. 7. Маркскорс Р. Несъемные стоматологические реставрации, 2006. – 111с.
Մարդ­ ու ատա­ման­ աշ­ ա­րի թելք­ աամ­րա­նա­վորվ­ ած հա­րակց­ ա­կան կամր­ջաձև 8. Carlo Monaco Clinical and scientific aspect of Inlay Fixed Partial Dentures/ PhD
պրոթ­ եզն­ եր­ ի ամր­ ութ­ յան և կրող­ ուն­ ակ­ ութ­ յան հետ­ ա­զոտ­ ու­մը/ Հա­յաստ­ ա­նի
ճարտ­ ա­րագ­ իտ­ ա­կան ակադ­ եմ­ իայի լրաբ­ եր, հ7, N4, 2010, էջ 786-792 thesis, Siena Italy December 2005.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՄԱՅԻՍ 2012

Երկրորդ միջազգային վեհաժողով 153
նվիրված ստոմատոլոգիական ֆակուլտետի հիսուն ամյակին

РЕЗЮМЕ

Новый метод изготовления aдгезивных волоконных мостовидных протезов­

Есаян Л.К., Сардарян Г.А.
ЕГМУ, Кафедра терапевтической и семейной стоматологии

Ключевие слова: адгезивный волоконный мостовидный про- невозможно провести имплантацию или ортодонтическое ле-
тез, АВМП, туннельное препарирование чение. Наше предложение направлено на минимизацию пре-
парирования и увелечение прочности конструкции.
Адгезивные волоконные мостовидные протезы актуальны в
тех клинических ситуациях, когда по тем или иным причинам

SUMMARY

New Method of Preparation of Fiber Reinforced Composed Bridges

Yesayan L.K., Sardaryan G.H.
YSMU, Departament of Therapeutic and Family Stomatology

Keywords: fiber reinforced composed bridges, FRC, tunnel dis- when for some reasons it is impossible to conduct implantation
section or orthodontic treatment. Our proposal is aimed at minimizing the
dissection and increasing structural strength.
Fiber reinforced bridges are relevant in those clinical cases

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՄԱՅԻՍ 2012

154 Երկրորդ միջազգային վեհաժողով
նվիրված ստոմատոլոգիական ֆակուլտետի հիսուն ամյակին

ՀՏԴ: 617.51/.52-007.2-089

Ք­թի ծայ­րային արա­տի վեր­ ա­կանգ­նում պա­րա­մե­դիալ ճա­կա­
տային լա­թով

­Պա­պիկ­ յան Ա.Վ., Խա­չատր­ յան Ա.Ա.
ԵՊԲՀ, դիմ­ ածն­ ո­տային վիր­ աբ­ ուժ­ ու­թյան ամ­բիոն

Բանալի բառ­ եր՝ վերճ­ ախ­ ար­ ա­կային զարկ­ եր­ ակ,­ առ­ անց­ ուղղ­ ա­հա­յաց կողմն­ ո­րո­շիչ լաթ­ ե­րը: Բ­ ա­ցի այդ, հե­տա­
քային լաթ, քթ­ ի արատ, զարկ­ ե­րակ­ ային ոտիկ զո­տու­թյուն­ներ­ ը ցույց տվեց­ ին, որ ակ­նա­ճեղ­քի մի­ջային
ան­կյան շր­ջա­նում գո­յութ­ յուն ուն­ ի հա­րուստ անաստ­ ա­
Մարդ­կութ­ յան պատմ­ ութ­ յան ամբ­ ողջ ընթ­ աց­քում,­ մոզ­ներ­ ի ցանց՝ ­վե­րակ­նա­կապ­ճային (a. supraorbitalis),
արտ­ ա­քին տես­քի պատկ­ եր­ ա­ցումն­ եր­ ի մեջ, ք­ ի­թը զբա­ վ­ երճ­ ախ­ ար­ ակ­ ային (a. supratrochlearis) և անկ­ յուն­ ային
ղեցն­ ում է, կար­ ե­լի է ասել,­ ա­ռաջ­տար տեղ­: Այդ պատ­ (a. angularis) զար­կե­րակն­ եր­ ի միջև­: Այս անո­թային ցան­
ճա­ռով ամե­նա­հեշտ միջ­ ո­ցը այ­լան­դակ­ ել մար­դու տեսք­ ը՝ ցի հայտն­ աբ­ եր­ ու­մը և լաթ վերցն­ ե­լու վի­րաբ­ ու­ժա­կան մե­
նր­ ան քթից զր­կելն է: ­Հին աշ­խար­հում այդպ­ ի­սի պա­ թո­դը,­ որ­ ը պահ­պա­նում է այս ցան­ցը, վ­ ի­րա­բույժ­նե­րին
տիժ­ ը սով­ որ­ ակ­ ան գործ էր­: Օ­րի­նակ՝ Հնդկ­ աստ­ ա­նում հնար­ ա­վոր­ ու­թյուն են տա­լիս ձևավ­ որ­ ել պա­րա­մե­դիալ
քիթ կտ­րե­լով պատ­ժում էին ան­հավ­ ա­տար­ իմ կան­ անց, ճակ­ ա­տային լա­թեր ավել­ի բար­ ակ ոտիկ­ ի վրա, ք­ ան մե­
­մար­դաս­պան­ներ­ ին, գ­ ող­ ե­րին և այլ հան­ցագ­ ործ­ներ­ ի: դիալ լաթ­ եր­ ի դեպք­ ում: Ոտիկ­ ի հի­մը գտնվ­ ում է հոն­քա­մե­
Մ­ յուս կողմ­ ից պրոֆ­ իլ­ը, որում մեծ դեր­ ը պատկ­ ան­ ում է ջի շր­ջան­ ում այդ կող­մի վերճ­ախա­րա­կային զար­կեր­ ա­կի
քթին, հ­ ան­դիս­ ա­նում է հատ­ ուկ հպարտ­ ու­թյան առար­կա: վրա, արա­տի կող­մին համ­ ա­պա­տասխ­ ան: Բա­րակ ոտի­կը
­Կա­րե­լի է ասել­, որ քթի վեր­ ա­կանգ­ման ան­հրաժ­ եշ­տու­ լա­թին հա­ղոր­դում է ավե­լի ազատ շրջ­վել­ու հնար­ ա­վո­րու­
թյու­նը դար­ձել է, հ­ ա­վան­ ա­բար­, առ­ ա­ջին քայլ­ը էս­թե­տիկ թյուն և լաթ­ ին տալ­իս է մեծ արդ­ յուն­ ավ­ ետ եր­կար­ ութ­ յուն:
վի­րա­բուժ­ ու­թյան մեջ­: Այդ իսկ պատճ­ ա­ռով դեռևս հին ­Միև­նույն ժա­ման­ ակ այս կառ­ ուց­ված­քը քչաց­նում է դո­
ժա­մա­նակ­նե­րից մարդ­կութ­ յու­նը սկս­ եց ջանք­ եր գոր­ծադ­ նոր վայ­րի դե­ֆորմ­ ա­ցիան հոն­քա­մեջ­ ի շր­ջա­նում: ­Հիմք ըն­
րել քթի վե­րակ­ անգմ­ ան ար­դյու­նավ­ ետ եղան­ ակն­ եր գտ­ դուն­ ե­լով վեր­ճախ­ ա­րա­կային զարկ­ ե­րակն ու նրա անաս­
նել­ու հա­մար: տամ­ ոզ­նե­րը հա­րակ­ ից անոթ­նե­րի հետ՝ պա­րա­մե­դիալ
ճակ­ ատ­ ային լա­թը իրեն­ ից ներ­կա­յաց­նում է առանց­քային
Ք.Ա. մոտ 3000 թվա­կան­ ին եգիպ­տա­կան պա­պիր­ ուս­ շրջ­ված լաթ հա­րուստ արյուն­ ա­մա­տակ­ ար­ արմ­ ամբ­, որ­ ը
նե­րում նկա­րագրվ­ ած է կոտր­ված քթի վե­րա­կանգմ­ ան կա­րե­լի է պատ­վաս­տել առանց հետ­ աձգ­ ե­լու [1]:
եղա­նակ­ներ: Հնդկ­ ակ­ ան ձեռ­ ագր­ ե­րը նշում են քթի վեր­ ա­
կանգ­նող­ ա­կան վիր­ ահ­ ատ­ ու­թյուն­ներ,­ ո­րոնք կատ­ ար­վել Վերճ­ ա­խար­ ա­կային զարկ­ եր­ ակն ընթ­ ա­նում է մի­ջին
են դեռ Ք.Ա. 1500 թվա­կան­ ին: Քթ­ ի վեր­ ա­կանգ­նող­ ակ­ ան գծից կողմն­ այն­ որ­ են 1,7-2,2 սմ հե­ռու­: Ան­ ոթ­ ը ակ­նակ­ ապ­
վի­րա­հա­տութ­ յունն­ ե­րի մանր­ ամ­ ասն նկար­ ագր­ ու­թյուն­ ճից դուրս է գալ­իս աչք­ ի օղա­կաձև մկա­նի տակ­ ով և հոն­
ներն առաջ­ ին անգ­ ամ նկա­րագրվ­ ել են ազգ­ ու­թյամբ հն­ քի մա­կար­դա­կին ան­ցնել­ով ճա­կատ­ ային մկա­նի միջ­ ով
դիկ՝ Սուշր­ ու­թա Սա­միթ­ այի գրք­ ում,­ ո­րը նա գրել է Ք.Ա. շար­ ու­նակվ­ ում է ուղ­ղահ­ այ­աց դե­պի վեր ենթ­ ա­մաշկ­ ային
մոտ 600 թվա­կան­ ին: ­Նա նկա­րագ­րել է քթի վե­րա­կանգ­ ճարպ­ աբջ­ջան­քի միջ­ ով­: Այդ պատ­ճա­ռով էլ հոն­քից մինչև
նող­ ակ­ ան վի­րա­հա­տութ­ յան եղան­ ակ, ո­րում օգտ­ ա­գործ­ ճա­կատ­ ի մա­զա­ծածկ մասն ընկ­ ած լա­թի մի հատ­ված
վել է թշից վերց­ված ոտիկ­ ով լաթ­ ը: Ք­թի վեր­ ակ­ անգմ­ ան կար­ ե­լի է հատ­ ել ճակ­ ա­տային մկա­նից և ենթ­ ամ­ աշ­կի մեծ
«Հնդ­կա­կան մեթ­ ոդ­ ը» իհարկ­ ե, փոփ­ ոխ­ված և կա­տար­ ե­ հատվ­ ած­ ից առանց մաշ­կային բա­ղադր­ ա­մաս­ ի արյուն­ ա­
լագ­ ործվ­ ած տարբ­ ե­րա­կով հաս­ ել է մինչ մեր օրեր­ ը: մա­տակ­ ա­րար­ման խան­գարմ­ ան [4]:

1828 թվա­կան­ ին Լիսֆր­ անկ­ ը, ել­ույթ ուն­ են­ ալ­ով Վերճ­ ախ­ ա­րա­կային զա­րեր­ ակ­ ի սնուց­մամբ առանց­
ֆրանս­ իական ակադ­ ե­միայում առա­ջար­կեց քթի ամ­բող­ քային լաթ­ ի այս տե­սակ­ ը հնար­ ավ­ ո­րութ­ յուն է տալ­իս
ջակ­ ան վեր­ ակ­ անգմ­ ան իր մեթ­ ո­դը­, ո­րի ժա­մա­նակ նա լա­թի ոտիկ­ ի լայ­նու­թյունն իջեցն­ ել մինչև 1,2 սմ: Լա­թի
օգ­տա­գոր­ծում էր ոտիկ­ ով ճա­կա­տից վերց­ված լաթ­ ը: եր­կա­րու­թյուն­ ը որոշ­վում է չափ­ման մի­ջոց­ ով­: Ե­թե են­
թադրվ­ ող լա­թի երկ­ ա­րութ­ յունն ուղղ­ ա­հա­յաց հասն­ ում է
Ճա­կատ­ ի անոթ­ ային անա­տո­միայի երկ­ ա­րատև հե­ մինչև ճա­կա­տի մա­զած­ ածկ մաս­ ը,­ ապ­ ա պետք է լա­թը
տա­զո­տու­թյունն­ եր­ ի արդ­ յուն­քում Բեյկ­ ե­րը և Ալֆ­ որդ­ ը շր­ջել լայն­ ու­թյամբ,­ որ­պեսզ­ ի թույլ չտալ ճա­կատ­ ի մա­զա­
եկան այն հա­մոզմ­ ան, որ վեր­ճախ­ ար­ ա­կային զար­կե­րա­կը ծածկ մաս­ ի տեղ­ ա­փո­խու­մը քթի վրա: Լա­թի եր­կա­րու­
(a. supratrochlearis) ապահ­ ո­վում է միջ­ ային ճա­կատ­ ային թյան մեծ­ աց­ման նպա­տակ­ ով կտր­վածք­ ը կար­ ել­ի է կա­
լաթ­ ի հիմ­նակ­ ան առանց­քային արյու­նա­մա­տակ­ ար­ ա­ տար­ ել հոն­քից ցածր:
րում­ ը,­ որն իր մեջ է ընդ­գրկ­ ում մե­դիալ և պար­ ամ­ եդ­ իալ

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՄԱՅԻՍ 2012

Երկրորդ միջազգային վեհաժողով 155
նվիրված ստոմատոլոգիական ֆակուլտետի հիսուն ամյակին

Եթե լա­թի լայն­ ու­թյուն­ ը պետք է լին­ ի ավել­ին քան մակ­ ար­դա­կից վեր գտն­վող ոտիկ­ ի ցան­կա­ցած ավել­ցուկ
3 սմ, նմ­ ան լաթ­ ը կար­ ող է ան­միտ լի­նել: 3 սմ-­ից ավել պետք է հե­ռաց­վի­, այլ ոչ թե վե­րա­դարձ­վի ճակ­ ատ [1]:
լայ­նութ­ յամբ լաթ­ եր­ ը երբ­ եմն բե­րում են ան­ցանկ­ ալ­ի սպի­
ներ­ ի առաջ­ աց­ման կամ հոն­քեր­ ի կենտր­ ոն­ ա­կան մա­սի Նկ. 1 Հի­վան­դի արտ­ ա­քին տեսք­ ը
վերձգ­ման:­ Այսպ­ իս­ ով 3 սմ-­ից լայն լաթ­ եր­ ի ձևավ­ որ­ման
ժա­մա­նակ լա­թը պետք է ընդգ­ րկ­ ի գան­գաթ­ աղ­ ի մազ­ ա­ Նկ. 2 Հի­վան­դի արտ­ ա­քին տեսք­ ը
ծածկ մա­սը­, այլ ոչ թե ձգ­վի ճա­կա­տի մաշ­կի լայ­նութ­ յամբ:
­Լաթ­ ը վերցվ­ ում է են­թափ­ ակ­ եղ­ ային հարթ­ ու­թյամբ, Նկ. 3 Միջն­ ապ­ ատ­ ից վերցվ­ ած աու­տոտր­ անսպլ­անտ­ ա­տով ձևա­
­ճակ­ ատ­ ային վեր­նոսկ­րից մակ­ եր­ ե­սայն­ որ­ են­: Որպ­ եսզ­ ի չվ­ վոր­ված է քթի թևի աճա­ռային հենք­ ի պրոքս­ իմ­ ալ հատվ­ ած­ ը
նաս­վի զարկ­ եր­ ա­կային ոտիկ­ ը և մեծ լի­նի լաթ­ ի շարժ­ ու­
նակ­ ութ­ յուն­ ը,­ օ­ղա­կաձև մկան­ ի անջ­ ատմ­ ան ժամ­ ա­նակ Նկ. 4 Քթի թևի աճա­ռային հենք­ ի դիստ­ ալ մա­սի ձևա­վորմ­ ան
կա­տար­վում է բութ տար­ ան­ջատ­ ում հոն­քի շր­ջա­նում: համ­ ար աու­տոտ­րանսպլ­անտ­ ատ­ ը վերցվ­ ում է ականջ­ ից

Տեղ­ ադ­րում­ ից և ձևավ­ որ­ ու­մից առաջ լա­թի դիս­տալ
հատ­ված­ ից ամբ­ ող­ջու­թյամբ կամ մաս­նա­կիորեն հե­ռաց­
վում է մկա­նային հյուս­ված­քը և ամ­բողջ­ ութ­ յամբ են­թա­
մաշկ­ ային ճարպ­ աբջ­ջանք­ ը:­ Անհր­ աժ­ եշտ­ ու­թյան դեպք­ ում
վերջ­ ին­ ից կար­ ել­ի է թողն­ ել 1 մմ հաստ­ ութ­ յամբ շերտ­: Եր­
բեմն, երբ եզր­ ա­փա­կող մաշ­կը քթի վրա շատ բար­ ակ է
անհ­ րա­ժեշտ­ ութ­ յուն է առաջ­ ան­ ում հեռ­ ացն­ ել դերմ­ այի մի
հատ­ված դիս­տալ մա­սից, որպ­ եսզ­ ի լա­թի հաստ­ ու­թյու­
նը համ­ ա­պա­տաս­խա­նեցվ­ ի քթի մաշ­կի հաս­տու­թյան­ ը:
Ձև­ ա­վոր­վում է անհ­ րաժ­ եշտ լաթ­ ի դիս­տալ 3/4 մաս­ ը­, իսկ
պրոքս­ իմ­ ալ 1/4-­ը թողնվ­ ում է հաստ և բար­ ա­կեցվ­ ում է
ոտիկ­ ի հատմ­ ան ժա­ման­ ակ՝ 3 շա­բաթ ան­ց:

Ծխող հիվ­ անդ­ներ­ ի մոտ ոտիկ­ ի բա­րակ­ եցմ­ ան փու­
լում անհ­ րաժ­ եշտ է ցու­ցա­բե­րել զգոն­ ու­թյուն:

Դո­նոր­ ակ­ ան հատ­վա­ծի փակ­ ու­մը կա­տար­վում է
ճա­կատ­ ային մաշ­կի հա­տու­մով են­թա­փա­կեղ­ ային հաս­
տու­թյամբ՝­ եր­կու քունք­ ամկ­ անն­ ե­րի առաջ­ ային եզր­ ե­րով:
Վեր­քի առաջ­նային փակմ­ ան հա­մար անհ­ րաժ­ եշտ է կա­
տար­ ել մի քան­ ի ուղղ­ ահ­ այ­աց փակ­ ե­ղային կտրվ­ ածք­ներ
2-3սմ միմ­ յան­ցից հե­ռու: Ս­ ակ­ այն այս կտրվ­ ածքն­ եր­ ի ժա­
ման­ ակ պետք է ցուց­ աբ­ եր­ ել զգոն­ ու­թյուն, որպ­ եսզ­ ի չվ­նա­
սել վե­րակ­նակ­ ապճ­ ային նյարդ­ եր­ ը: Ց­ անկ­ աց­ ած դոն­ որ­ ա­
կան հատ­ված,­ ո­րը հնա­րա­վոր չէ խուլ կա­րել, թողն­վում
է երկր­ որդ­ ային ձգու­մով լավ­ աց­ման՝ ­բաց և խո­նավ վի­
ճա­կում:

Պատվ­ աստ­ ու­մից 3 շաբ­ աթ անց­ , տեղ­ ային ան­զգա­
յաց­ման տակ հատ­վում է ոտիկ­ ը:­ Ար­ ատ­ ի վեր­ ին հատ­վա­
ծը ծածկ­ ող քթի մաշ­կը հատ­վում է արատ­ ից 1 սմ հեռ­ ու:
­Լաթ­ ի այն հատվ­ ա­ծը, որ­ ը չէր բար­ ա­կեցվ­ ել պատվ­ աստ­
ման ժա­մա­նակ բա­րակ­ եցվ­ ում է: Խոր­ ան­ իստ շեր­տեր­ ի
կար­ ում հիմն­ ակ­ ան­ ում ան­հրաժ­ եշտ չի լի­նում, քա­նի որ
վեր­քը չի ենթ­ արկվ­ ե­լու ինչ որ լարվ­ ած­ ութ­ յան:­ Ո­տի­կի հիմ­ ը
վեր­ ա­դարձվ­ ում է դոն­ որ­ ակ­ ան հատ­ված­ ին այն կերպ,­ որ
վեր­ ակ­ անգնվ­ ի եր­կու հոն­քե­րի նոր­մալ անա­տո­միական և
տա­րած­ ակ­ ան վի­ճակ­ ը:­ Անհ­րաժ­ եշտ է պահ­պա­նել վեր­ ա­
դարձ­վող ոտի­կի պրոքս­ իմ­ ալ մա­սի մկան­ ային կոմպ­ ոն­ են­
տը, հ­ ոն­քե­րի մեջ խոր­ աց­ ում թույլ չտալ­ու հա­մար: Հ­ ոնք­ ի

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՄԱՅԻՍ 2012

156 Երկրորդ միջազգային վեհաժողով
նվիրված ստոմատոլոգիական ֆակուլտետի հիսուն ամյակին

Նկ. 5 Ձևա­վորվ­ ած է քթի թևի աճա­ռային հենք­ ի դիստ­ ալ հատ­
վա­ծը

Նկ. 9 Հի­վան­դի արտ­ ա­քին տես­քը 3 շաբ­ աթ ան­ց ոտիկ­ ի հատ­ ու­
մից առաջ

Նկ. 6 Լաթ­ ը հատվ­ ած է և ոտի­կի վրա շրջ­վում է դեպ­ ի դեֆ­ եկտ­ ը

Նկ. 10 Հիվ­ ան­դի արտ­ ա­քին տեսք­ ը վի­րա­հատ­ ու­թյու­նից
1 տար­ ի անց­

Նկ. 7 Դե­ֆեկ­տի հատվ­ ա­ծը և դոն­ ո­րա­կան հատ­վա­ծը վե­րա­ Այս մեթ­ ո­դի առա­վել­ու­թյուն­ներն են՝
կանգն­վում են խուլ կար­ ե­րով •• հնա­րավ­ որ է քթի ընդ­լայնվ­ ած արա­տը փակ­ ել ընդ­ ա­

Նկ. 8 Հի­վան­դի տեսք­ ը վի­րա­հատ­ ա­կան մի­ջամ­տու­թյու­նից ան­ մե­նը 1 լա­թով և 1 վի­րահ­ ա­տա­կան մի­ջամ­տութ­ յամբ,
մի­ջա­պես հե­տո •• ամբ­ ող­ջո­վին վեր­ ա­կանգ­նում է քթի անա­տո­միական

ձևը,
•• չի պահ­ անջ­ ում եր­կա­րատև ժամ­ ան­ ակ և՛ հի­վան­դի, և՛

բժշկ­ ի հա­մար,
•• ճիշտ իրա­կա­նաց­ման դեպք­ ում բա­ցառ­վում է լաթ­ ի

մե­ռու­կացմ­ ան հավ­ ան­ ա­կա­նութ­ յու­նը,
•• լա­վացն­ ում է պլաստ­ իկ-վե­րա­կանգն­ ող­ ա­կան վիր­ ա­

հա­տու­թյունն­ ե­րի էս­թետ­ իկ ար­դյունք­ ը,
•• չի պա­հան­ջում նա­խա- և հետվ­ ի­րա­հատ­ ակ­ ան երկ­ ա­

րատև խնամք,
•• չի առաջ­ աց­նում հոն­քի լար­վա­ծու­թյուն և վեր բարձ­

րա­ցում,

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՄԱՅԻՍ 2012

Երկրորդ միջազգային վեհաժողով 157
նվիրված ստոմատոլոգիական ֆակուլտետի հիսուն ամյակին

•• ոտ­ իկ­ ի գերծ­ ալմ­ ան ցածր հավ­ ա­նա­կան­ ու­թյուն, որ­ ով «Ֆ­ ի­լա­տո­վյան ցո­ղուն­ ի» մի­ջո­ցով արա­տի վե­րաց­ման
էլ ապահ­ ո­վում է լա­թի բավ­ ա­րար սնուց­ ում։ թեր­ ու­թյուն­ներ­ ը՝
•• ­բազ­մակ­ ի վի­րա­հատ­ ու­թյունն­ ե­րի ան­հրաժ­ եշտ­ ու­
Այս մե­թոդ­ ի թեր­ ութ­ յունն է՝
•• մ­ եծ արատն­ եր­ ի դեպ­քում հնա­րավ­ որ չի լի­նում դո­նո­ թյուն,
•• ­պահ­ ան­ջում է եր­կա­րատև ժա­մա­նակ,
րակ­ ան հատ­վա­ծը վեր­ ակ­ անգ­նել մեկ փու­լով և այդ •• ն­ ախ­ ա- և հետվ­ ի­րա­հատ­ ակ­ ան եր­կար­ ա­ժամկ­ ետ
հատվ­ ա­ծը լավ­ ան­ ում է երկ­րոր­դային ձգու­մով [3]։
խնամք,
Նման արատ­ներ­ ը կար­ ել­ի էր վե­րակ­ անգն­ ել նաև •• ­հի­վանդ­ ի հար­կադր­ ա­կան դիրք­ ը ամբ­ ողջ բուժմ­ ան
այլ մե­թոդ­նե­րով, ս­ ա­կայն նրանք ուն­ են մի շարք թեր­ ու­
թյուն­ներ: Ն­րանց­ ից երկ­ ու­սի՝ «Հնդկ­ ա­կան մեթ­ ո­դով» և ըն­թացք­ ում,
«Ֆ­ իլ­ատ­ ով­ յան ցող­ ուն­ ի» միջ­ ոց­ ով արատ­ ի վե­րաց­ման թե­ •• ցող­ ու­նի վրա ազդ­ ող տար­բեր արտ­ աք­ ին ու­ժեր առա­
րութ­ յունն­ եր­ ը կքնն­ արկ­վեն ստորև:
ջաց­նում են ծալ­ում, ճն­շում, ձ­գում, դր­ ան­ ով խանգ­ ա­
«Հնդ­կակ­ ան մեթ­ ո­դով» արատ­ ի վե­րացմ­ ան թե­րու­ րել­ով լա­թի սնուց­ ում­ ը­,
թյունն­ եր­ ը՝ •• ամ­ են նոր էտա­պի ժա­ման­ ակ մե­ծան­ ում է լաթ­ ի մե­
ռու­կացմ­ ան հավ­ ան­ ա­կան­ ու­թյու­նը,
•• բ­ ազմ­ աէտ­ ապ­ ային վի­րա­հա­տութ­ յուն­նե­րի (2-3 •• ­ֆի­լատ­ ով­ յան ցող­ ու­նը պահ­ ան­ջում է մեծ խնամք և
էտապ) անհ­ րա­ժեշտ­ ու­թյուն, պաշտպ­ ան­ ութ­ յուն,
•• վ­ երջն­ ակ­ ան լա­թի ձևա­վոր­ման դժվ­ ա­րու­թյուն [2]:
•• քթ­ ի մեջք­ ի շր­ջա­նում առաջ­ աց­ ող ու­ռա­ծու­թյան առ­
կայ­ութ­ յուն, Այսպ­ ի­սով, պար­ ա­մե­դիալ ճա­կատ­ ային լա­թեր­ ը հան­
դիս­ ան­ ում են քթի մեծ արատն­ եր­ ի վե­րացմ­ ան հա­մար
•• մ­ ի կող­մի հոնք­ ի վեր ձգում,­ նախ­ ատ­ ես­ված նա­խընտ­րե­լի տեղ­ ային լա­թեր:­ Այս լաթ­ ե­
•• երկր­ որդ վիր­ ահ­ ա­տու­թյան անհ­ րաժ­ եշտ­ ու­թյուն դո­ րի օգ­տա­գործմ­ ամբ վի­րահ­ ատ­ ութ­ յուն­ներ­ ը շր­ջան­ցում են
մի շարք բարդ­ ութ­ յունն­ եր­, ո­րոնք հանդ­ ի­պում են այլ եղա­
նոր­ ա­կան հատվ­ ած­ ում, նակն­ ե­րի ժա­մա­նակ­: Եվ ի վեր­ջո այսպ­ ի­սի լաթ­ եր­ ի օգտ­ ա­
•• երկր­ որդ­ ային շտկ­ման ան­հրա­ժեշ­տութ­ յուն։ գործ­մամբ վիր­ ահ­ ա­տու­թյունն­ ե­րի վերջ­նա­կան էսթ­ ե­տիկ
արդ­ յունքն ակն­հայտ է:

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 4. Хитров Ф.М. “Атлас пластической хирургии лица и шеи” 1984
5. “SOBOTTA Атлас анатомии человека” том 1 под ред. Р. Путца, Р. Пабста
1. Пейпл А.Д. “Пластичесская и реконструктивная хирургия лица” 2007
2. Бернадский Ю.И. “Травматология и восстановительная хирургия черепно- 2010
6. Неттер Ф. “Атлас анатомии человека” 4-е изд., под ред. Н.О. Бартоша Л.Л.
челюстно-лицевой области” 2006
3. Аржанцев П.З., Виссарионов В.А., Давыдов Б.Н., Неробеев А.И., Плотников Колесникова 2007

Н.А. “Восстановительная хирургия мягких тканей челюстно-лицевой обла-
сти” 1997

РЕЗЮМЕ

Восстановление дефекта кончика носа с применением парамедиального
лобного лоскута­

Папикян А.В., Хачатрян А.А.
ЕГМУ, Кафедра челюстно-лицевой хирургии

В статье описан клинический случай применения параме- проведена репозиция носовых костей и восстановление на-
диального лоскута с питающей ножкой взятой со лба. Больной ружного носа многоэтапным путем. Проксимальная опорно-
- 50 лет, поступил в отделение челюстно-лицевой хирургии в хрящевая часть носа была восстановлена аутотрансплан-
11.03.11. После проведенных клинических и параклинических татом взятым с перегородки носа, дистальная-хрящевым
исследований был поставлен диагноз посттравматический аутотрансплантатом с ушной роковины, а мягкие ткани носа
полный дефект наружного носа слева, перелом носовых ко- – с помощью парамедиального лобного лоскута.
стей со смещением. Под эндотрахеальной анестезией была

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՄԱՅԻՍ 2012

158 Երկրորդ միջազգային վեհաժողով
նվիրված ստոմատոլոգիական ֆակուլտետի հիսուն ամյակին

SUMMARY

Restoration of nose tip defect by paramedial frontal graft

Papikyan A.V., Khachatryan A.A.
YSMU, Department of Maxillofacial Surgery

This article describes a clinical case by using paramedial fron- performed under endotracheal anaesthesia.The proximal part
tal graft. 50 year old patient was admitted to the maxillo-facial of columnar alar cartilage was restored by autotransplant taken
surgery department in 11/03/11. Post-traumatic total defect to from nasal septum, distal part by autotransplant taken from the
the left, nasal bone fracture with fragment displacement were ear. And the soft nasal tissues are restored by paramedial frontal
revealed in clinical and paraclinical examination. Nasal bone graft.
reposition and the restoration of external nose integrity were

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՄԱՅԻՍ 2012



160 Երկրորդ միջազգային վեհաժողով
նվիրված ստոմատոլոգիական ֆակուլտետի հիսուն ամյակին

Մե­նոպ­ աուզ­ ալ շրջ­ ա­նում կա­նանց ՀՏԴ: 616.314-089.28:618.173
առանձն­ ա­հատ­կու­թյունն­ ե­րը
օրթ­ ո­պեդ­ իկ բուժ­ման
Պետ­րոս­ յան Մ․Ս․‚ ­Սա­ղա­թե­լյան Լ․Ռ․‚ Զուլ­ում­ յան Ա․Ն․‚ Երա­նյան Մ․Հ․
Ե­ ՊԲՀ‚ Օրթ­ ո­պե­դիկ ստոմ­ ատ­ ոլ­ոգ­ իայի ամբ­ իոն

­Բա­նալ­ի բառ­ եր՝ հիպ­ ոէստ­րո­գեն­ իա, մեն­ ոպ­ աու­զա‚ Կ­լիվ­լենդ­ ի հա­մալ­սա­րան­ ի ատամ­նաբ­ ուժ­ ա­կան դպ­
պրոթ­ եզ­ ային օթյակ‚ մաս­նա­կի շարժ­ ա­կան թիթ­ եղ­ ային րո­ցի մաս­նա­գետ­ներ­ ը հայտն­ աբ­ եր­ ել են‚ որ մեն­ ո­պաու­
պրոթ­ եզն­ եր զալ շրջ­ ա­նում գտնվ­ ող կան­ անց մոտ ավել­ի հաճ­ ախ են
զարգ­ ան­ ում ատամ­նաք­ ա­րեր ու խնդ­ իրն­ եր կապ­ված լն­
­Ներ­ ա­ծութ­ յուն դեր­ ի հետ։ Խորհ­ ուրդ են տա­լիս այդ տա­րի­քի կան­ անց
Ն­ երկ­ այ­ումս կա­նանց կյանք­ ի միջ­ ին տևո­ղութ­ յուն­ ը ավել­ի հաճ­ ախ ան­ցկացն­ ել պրոֆ­ իլ­ակտ­ իկ զնն­ ումն­ եր ու
պրոֆ­ ես­ իոնալ հիգ­ իենիկ միջ­ ոց­ ա­ռումն­ եր։
կազմ­ ում է 70-80 տա­րի‚ որից 30-40%-­ը կազ­մում է կլի­
մակտ­ եր­ իկ շրջ­ ան­ ը [1, 2]։ Հ­ ե­տա­զոտ­ման նպատ­ ա­կը ուս­ ումն­ ա­սիր­ ել մեն­ ո­
պաու­զալ շրջ­ ա­նում կան­ անց օրթ­ ոպ­ ե­դիկ բուժ­ման
­Կան­ անց մոտ մեն­ ոպ­ աուզ­ ալ շր­ջան­ ը բնութ­ ագրվ­ ում առանձ­նահ­ ատ­կութ­ յունն­ ե­րը‚ մաս­նակ­ ի շարժ­ ա­կան թի­
է սեռ­ ակ­ ան հորմ­ ոնն­ եր­ ի սինթ­ ե­զի ու սեկ­րե­ցիայի ան­բա­ թեղ­ ային պրո­թեզն­ եր­ ով օր­թո­պեդ­ իկ բուժ­ ում­ ը բար­ ել­ա­
վար­ ար­ ութ­ յամբ [5]։ Մե­նո­պաու­զան համ­ ար­վում է նոր­ վել էսթ­րո­գենն­ ե­րի տեղ­ ային օգ­տա­գործմ­ ամբ։
մալ ֆի­զիոլոգ­ իական պրո­ցես‚ սակ­ այն էսթր­ ոգ­ ենն­ եր­ ի
մակ­ արդ­ ակ­ ի իջեց­ ում­ ը կար­ ող է բեր­ ել ինքն­ ազ­գա­ցող­ ու­ Նյութ­ ը ու մեթ­ ոդն­ եր­ ը
թյան տա­րիք­ ային վա­տաց­ման ու կյան­քի որակ­ ի իջեց­ Նպ­ ա­տա­կի իրա­գործմ­ ան հա­մար իրա­կա­նաց­վել է
ման [2, 9]։ Մ­ են­ ո­պաու­զալ շրջ­ ան­ ում գտն­վող կան­ անց
օրգ­ ան­ իզմ­ ում տե­ղի են ու­նեն­ ում պրո­ցեսն­ եր՝ բնութ­ ագր­ մե­նոպ­ աու­զալ շրջ­ ա­նում գտն­վող կան­ անց կլին­ ի­կալ­ա­
վող մետ­ ա­բոլ­իզ­մի‚ օրգ­ ան­ներ­ ի ու հյուսվ­ ածքն­ եր­ ի‚ նե­ բո­րա­տոր հետ­ ա­զոտ­ ութ­ յուն։ Հետ­ ա­զոտմ­ ան մեջ ընդ­
րառ­ յալ ատամն­ ածն­ ո­տային հա­մակ­ ար­գի խանգ­ ա­րում­ գրկվ­ ել են մեն­ ոպ­ աու­զալ շրջ­ ան­ ում գտն­վող 20 կին
ներ­ ով [4, 6]։ Այդ շրջ­ ա­նում կնոջ օր­գան­ իզ­մում տե­ղի (48-55տ)՝ վե­րին կամ ստո­րին ծնո­տի մաս­նակ­ ի անա­
ուն­ եց­ ող հորմ­ ո­նալ փո­փո­խութ­ յունն­ ե­րը կար­ ող են առաջ տա­մութ­ յամբ‚ որոնք նախկ­ ին­ ում չեն կրել մասն­ ա­կի
բե­րել ֆիզ­ իոլոգ­ իական պրո­ցես­նե­րի հան­դեպ ադապ­ շարժ­ ա­կան պրոթ­ եզ­ներ։ Կան­ անց­ ից մի քան­ իս­ ը նշում
տա­ցիոն ուն­ ակ­ ութ­ յունն­ եր­ ի նվազ­ ում։ էին չոր­ ութ­ յուն և այ­րո­ցի զգաց­ ում բե­րա­նի խոռ­ ոչ­ում և
լեզվ­ ի վրա, որն առանձ­նա­պես ուժ­ ե­ղա­նում էր ուշ երե­
Հայտ­նի է նաև բեր­ ան­ ի խո­ռո­չի լորձ­ ա­թաղ­ անթ­ ի կո­յան և գիշ­ եր­ ը` խան­գա­րե­լով քնին։ Պա­ցիենտ­ ե­րից
գերզգ­ այ­ուն­ ութ­ յան զարգ­ ա­ցու­մը սեռ­ ակ­ ան գեղձ­ եր­ ի մի քա­նիս­ ը, որոնք, ի դեպ, բուժվ­ ում էին միև­նույն ժա­
դիսֆ­ ունկց­ իայի ժա­մա­նակ։ Կան բազ­մաթ­ իվ աշ­խա­ ման­ ակ­ ահ­ ատ­ված­ ում, դրսև­ ո­րում էին գրե­թե միևն­ ույն
տանք­ներ, որտ­ եղ ու­սումն­ ա­սիրվ­ ել են բե­րա­նի խո­ռո­չի վար­քագ­ իծ և կլին­ ի­կա` չափ­ ից ավել­ի դյու­րագր­գիռ
լորձ­ աթ­ աղ­ անթ­ ի էպի­թե­լի փոփ­ ո­խութ­ յունն­ երն էստ­ էին, տրա­մադ­րութ­ յուն­ ը փոփ­ ոխ­ ակ­ ան էր, լացկ­ ան էին,
րոգ­ ենն­ եր­ ի և պրո­գեստ­ եր­ ո­նի ազ­դեց­ ու­թյան տակ և նշում էին աշխ­ ա­տուն­ ակ­ ութ­ յանն նվա­զում, գլխ­ աց­ ավ­ եր։
հաստ­ ատ­ված է կապ­ ը լորձ­ ա­թա­ղան­թի վիճ­ ակ­ ի և սե­ Նյարդ­ ային լարվ­ ած վի­ճա­կը իրենք կապ­ ում էին անք­ նու­
ռակ­ ան հորմ­ ոնն­ ե­րի արտ­ ա­զատ­ման ին­տեն­սի­վութ­ յան թյան հետ։ Քա­ջատ­ ե­ղյակ լին­ ել­ով էստ­րոգ­ են­ ային ան­բա­
հետ (Е. В. Удовицкой 1975), ­մասն­ ա­վո­րապ­ ես, դրա վար­ ա­րութ­ յան կլին­ ի­կայի հետ պաց­ իենտն­ եր­ ից ճշտ­վեց
վե­րակ­ անգն­ ող­ ա­կան (ռե­գեն­ ե­րա­տիվ) ուն­ ա­կութ­ յան իջե­ օրգ­ ա­նիզ­մի ֆիզ­ իոլոգ­ իական ստատ­ ուս­ ը և պարզվ­ եց,
ցում­ ը։ Հատ­կան­շակ­ ան է նաև մեն­ ոպ­ աուզ­ ալ շրջ­ ան­ ում որ վերջ­ ին շրջ­ ան­ ում օրգ­ ան­ իզ­մում տե­ղի են ուն­ են­ ում
ծնոտ­ ոսկ­րեր­ ի օստ­ եոպոր­ ո­զը` հա­մակց­ված ատամ­նաբ­ դաշ­տա­նադ­ ադ­ ար­ ի գործ­ ըն­թաց­ներ։
նային ելունն­ ե­րի ռեզ­ որբց­ իայի հետ։
Ի­րակ­ ան­ աց­վել է հետ­ ա­զո­տու­թյուն­ ը մինչև պրոթ­ ե­
Հիպ­ ոէստ­րո­գեն­ իայի պայ­մանն­ եր­ ում զար­գան­ ում զավ­ որ­ ում­ ը ու պրո­թեզ­ ավ­ որ­ ում­ ից մեկ շա­բաթ‚ մեկ ու
է էպիթ­ ել­ի ատր­ ոֆ­ իա‚ որը բեր­ ում է լորձ­ աթ­ աղ­ անթ­ ի եր­կու ամիս ան­ց։­Հե­տա­զոտվ­ ողն­ ե­րին խորհ­ ուրդ է տր­
ցավ­ ային զգաց­ ող­ ութ­ յան շեմ­ ի իջեցմ­ ան ու նպաս­տում վել հա­տուկ սննդ­ ա­կարգ՝ ավե­լացն­ ել ջրի օգտ­ ա­գործ­ ու­
է նրան­ ում բորբ­ ոք­ ային պրոց­ եսն­ եր­ ի զար­գացմ­ ան­ ը [3, մը‚ օգ­տա­գործ­վող կալ­ցիում­ ի քան­ ա­կը‚ խուս­ ափ­ ել քա­շի
7, 8]։­Վեր­ ոհ­ իշ­ յալ պատ­ճառ­նե­րի հետ­ևանք­ ով դժվ­ ար­ ա­ իջեց­ման համ­ ար հատ­ ուկ դիետան­ եր­ ից։­Հե­տա­զոտ­ման
նում է կա­նանց օրթ­ ո­պե­դիկ բուժ­ ում­ ը մասն­ ա­կի շար­ժա­ առա­ջին խմ­բի մեջ ընդգ­ րկվ­ ել են մե­նոպ­ աու­զալ շրջ­ ա­
կան պրոթ­ եզն­ եր­ ով ու եր­կա­րում է նրանց ադապ­տա­ նում գտն­վող 11 կին‚ որոնց մասն­ ակ­ ի շարժ­ ա­կան թիթ­ ե­
ցիայի ժամ­կետն­ ե­րը։

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՄԱՅԻՍ 2012

Երկրորդ միջազգային վեհաժողով 161
նվիրված ստոմատոլոգիական ֆակուլտետի հիսուն ամյակին

ղային պրոթ­ եզն­ ե­րով պրոթ­ եզ­ ավ­ որ­ ում­ ից հետ­ ո առա­ջին փոք­րաց­ ում՝ առա­ջին ամ­սում 12,4-­ից 9,0 ու նրա ստա­
շա­բաթ­վա ընթ­ ացք­ ում իրակ­ ա­նացվ­ ել է միանվ­ ագ ապ­ բի­լիզ­ աց­ իա երր­ որդ ամ­սում։ Հետ­ ա­զոտվ­ ող­նե­րի երկ­
լիկ­ աց­ իաներ «Овестин» կրե­մով։ Պր­ եպ­ ա­րատ­ ը օգ­տա­ րորդ խմբ­ ում գրանցվ­ ել է ПМА ին­դեքս­ ի աս­տի­ճան­ ա­
գործվ­ ել է բեր­ ան­ ի խոռ­ ոչ­ի հիգ­ իենիկ միջ­ ոց­ առ­ ումն­ ե­րից կան ավե­լացմ­ ան տեն­դենց­ իա՝ հետ­ ա­զոտ­ման եր­րորդ
ու պրոթ­ եզն­ ե­րի մաքր­ ում­ ից հետ­ ո‚ այն քսվ­ ել է պրոթ­ եզ­ ի ամ­սին 12,2-­ից 13,2։ Նմա­նա­տիպ պատ­կեր նկատ­վեց
հենք­ ի ներք­ ին մա­կեր­ ես­ ին՝ հավ­ աս­ ար­ ապ­ ես տա­րա­ծե­ նաև ըստ Մյուլ­եմ­ ա­նի լն­դեր­ ից արյուն­ ահ­ ոս­ ութ­ յան որոշ­
լով այն։ Մյուս խմբ­ ում ընդգ­ րկվ­ ած էին մեն­ ոպ­ աու­զալ ման ժա­մա­նակ։ Չնա­յած նրան‚ որ մասն­ ակ­ ի շարժ­ ա­
շրջ­ ան­ ում գտն­վող 9 կին‚ որոնց պրոթ­ եզ­ ավ­ որ­ ում­ ից հե­ կան թիթ­ եղ­ ային պրոթ­ եզ­ներ­ ը ուն­ են գրգռ­ ող ազ­դեց­ ու­
տո ոչ մի լրաց­ ուց­ իչ բուժ­ ա­կան միջ­ ամ­տութ­ յուն չի իրա­ թյուն հա­րա­տամն­ ային հյուսվ­ ածք­ներ­ ի վրա‚ 0,1­%-ա­նոց
կա­նաց­վել։­ «Эстриол»­-ի տե­ղային օգտ­ ա­գործ­ ու­մը նպաս­տել էր
լնդ­ եր­ ից արյուն­ ա­հոս­ ութ­ յան զգալ­ի փոք­րացմ­ ան՝ մաս­
Ա­տամն­ ե­րի կար­ իեսով ախ­տա­հարվ­ ած­ ու­թյուն­ ը նա­կի շար­ժա­կան թիթ­ եղ­ ային պրո­թե­զի տեղ­ ադր­ ում­ ից
գնա­հատ­վել է КПУ, КПУп ինդ­ եքսն­ եր­ ով‚ բեր­ ա­նի խո­ սկ­սած մինչև նրանց օգ­տա­գործմ­ ան առա­ջին ամի­սը
ռոչ­ի հիգ­ իենիկ վիճ­ ա­կը որոշվ­ ել է ըստ Ֆյոդ­ որ­ ով-Վո­ ու հետ­ ա­զոտմ­ ան երր­ որդ ամս­ ին նկատ­վել է համ­ ա­պա­
լոդկ­ ին­ այի ինդ­ եքս­ ի։ Բորբ­ ոքմ­ ան տա­րած­ված­ ու­թյուն­ ը տասխ­ ան ցու­ցա­նի­շի ստա­բիլ­իզ­ աց­ իա։ Հետ­ ա­զոտ­ման
գնա­հատվ­ ել է ПМА ինդ­ եքս­ ի օգն­ ութ­ յամբ‚ իսկ նրանց երկր­ որդ խմբ­ ում հա­կա­ռա­կը՝ գրանցվ­ ել է լն­դեր­ ի արյու­
արյուն­ ահ­ ո­սութ­ յուն­ ը Մլուլ­եմ­ ան­ ի ինդ­ եքս­ ով։ նա­հոս­ ութ­ յան աստ­ իճ­ ա­նա­կան մեծ­ ա­ցում։ Այս ամեն­ ը
կա­րե­լի է բա­ցատ­րել նրան­ ով‚ որ էսթ­րո­գենն­ եր­ ը ազ­դե­
­Հետ­ ա­զոտմ­ ան արդ­ յունքն­ եր­ ը­ լով հատ­ ուկ ռե­ցեպ­տորն­ եր­ ի վրա‚ խթա­նում են էնդ­ ոթ­ ե­
Անց­կաց­ված հետ­ ա­զոտ­ ու­թյան ար­դյունքն­ եր­ ը ցույց լի սինթ­ եզ­ ը‚ այդ թվում նաև աճի գործ­ ոնն­ եր­ ի մի­ջո­ցով և
ուն­ ե­նում են դրա­կան ազդ­ եց­ ութ­ յուն անոթ­նե­րի տո­նուս­ ի
տվե­ցին‚ որ երկ­ ու խմբ­ ում էլ КПУ, КПУп ին­դեքսն­ ե­րի վրա։­
նշա­նա­կութ­ յուն­ ը զգալ­իորեն չէին տար­բերվ­ ում ու չփո­
փոխ­վեց­ ին ողջ հե­տա­զոտմ­ ան ընթ­ ացք­ ում։ Եզր­ ա­կա­ցու­թյուն
Մ­ ե­նոպ­ աուզ­ ալ շր­ջա­նում մասն­ ա­կի շար­ժա­կան թի­
Բ­ եր­ ա­նի խոռ­ ո­չի հիգ­ իենիկ վիճ­ ակ­ ի գնահ­ ատ­ ու­մը
ըստ Ֆյո­դոր­ ով-Վոլ­ոդկ­ ի­նայի ինդ­ եքս­ ի‚ հետ­ ա­զոտմ­ ան թեղ­ ային պրո­թեզն­ եր­ ով կա­նանց պրոթ­ եզ­ ա­վոր­ման ժա­
եր­կու խմբ­ ում էլ ցույց տվեց‚ որ այն համ­ ապ­ ա­տասխ­ ա­ մա­նակ էսթր­ ոգ­ ենն­ եր­ ի տեղ­ ային օգտ­ ա­գործ­ ու­մը ու­նե­
նում է բավ­ ա­րար մակ­ արդ­ ա­կի ու պրոթ­ եզ­ ավ­ որ­ ում­ ը չի ցավ զգա­լի դրա­կան ազ­դեց­ ու­թյուն պրոթ­ ե­զային դաշտ­ ի
ուն­ ե­ցել զգալ­ի ազ­դեց­ ութ­ յուն այս ցուց­ ա­նի­շի վրա հե­ լորձ­ աթ­ ա­ղան­թի ու լն­դեր­ ի վի­ճակ­ ի վրա‚ որը իր հերթ­ ին
տա­զոտ­ման ողջ ընթ­ ացք­ ում։ դրա­կան ան­դրա­դարձ­ ավ պրոթ­ եզն­ եր­ ի օգտ­ ա­գործմ­ ան
հարմ­ ա­րա­վե­տութ­ յան մեծ­ աց­ման ու ադապտ­ ա­ցիայի
Հետ­ ա­զո­տու­մից առաջ երկ­ ու խմբ­ ում էլ լորձ­ ա­թա­ ժամ­կետն­ եր­ ի կրճ­ ատ­ման վրա։
ղան­թի բոր­բոք­ման տա­րածվ­ ած­ ու­թյուն­ ը գործն­ ակ­ ա­նո­
րեն նույնն էր։ Հե­տա­զոտմ­ ան առաջ­ ին խմբ­ ում‚ որ­տեղ
տե­ղային օգ­տա­գործվ­ ել էր «Овестин» կրե­մը‚ նկատ­վում
էր բորբ­ ոքմ­ ան տա­րած­ված­ ութ­ յան ցուց­ ա­նիշ­ ի զգալ­ի

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 4. Орешака О.В., Недосеко В. Б., Варшавский Б. Я. И др. //Институт стома-
тол.-2003.- №3(20).-с.38-40.
1. Мазуркевич М.В. Профилактика и лечение эстрогендефицитных изменений
в костной и зубочелюстной системах у женщин после овариэктомии и в кли- 5. Сметник В. П.(ред.). Медицина климактерия.- Ярославль, 2006
мактерическом периоде։ Автореф.дис. ... канд. мед. наук.-1998 6. riedlander A.H.//J.Am Dent.Assoc.-2002.-Vol.-133. №1.-p.73-81
7. Tang X.,Meng H., Han J. Et al.//J. Periodont. Res.-2008.-Vol.43.-p.311-321
2. Сметник В.П. , Тумилович Л. Г. Неоперативная гинекология.- М., 1997.- 8. Wade C.B., Robinson S. Et al. //Endocrinology.-2001.-Vol.142.-p. 2336-2342.
С.238-240 9. Pernec H., Knuuttila M.//Suom. Hammaslaakar.-1991.-Vol. 1.-P.217-221

3. Кузьмина Э. М., Торчинов А. М., Доронин Г. Л. И др.// Новое в стома-
тол.-1998.-№7 –с.23-28

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՄԱՅԻՍ 2012

162 Երկրորդ միջազգային վեհաժողով
նվիրված ստոմատոլոգիական ֆակուլտետի հիսուն ամյակին

Р ез ю ме

Особенности ортопедического лечения женщин в постменопаузальный
период­

Петросян М.С., Сагателян Л.Р., Зулумян А.Н., Еранян М.А.
ЕГМУ, Кафедра ортопедической стоматологии

Ключевые слова։ постменопаузальный период, протезное ными пластиночными протезами в постменопаузальный пери-

ложе, гипоэстрогения, частичные съемные пластиночные про- од и увеличивают сроки адаптации к ним.

тезы. В работе исследовано влияние эстрогенотерапии на тка-

В настоящее время средняя продолжительность жизни ни протезного ложа при ортопедическом лечении женщин

женщин составляет 70-80 лет. Менопауза у женщин в сред- частичными съемными пластиночными протезами в постме-

нем насрупает в возрасте 50-51 лет, таким образом, 30-40% нопаузальный период. Проведенные исследования показали,

всей жизни современной женщины составляет климактери- что локальное применение эстрогенов при ортопедическом

ческий период. Наступление постменопаузального периода лечении женщин постменопаузального периода, сопровожда-

у женщин характеризуется дефицитом синтеза и секреции ющегося выраженной гипоэстрогенией, частичными съемны-

половых гормонов. В условиях гипоэстрогении возникает ми пластиночными протезами оказывало выраженное благо-

истончение эпителиального слоя, уменьшение содержания приятное действие на состояние десен и слизистой оболочки

коллагена, развитие атрофии эпителия, что приводит к пони- протезного ложа, что в свою очередь положительно сказыва-

жению порога болевой чувствительности слизистой оболочки лось на повышение конфортности при пользовании протеза-

и способствует развития воспалений в ней. Данные обстоя- ми и сокращении сроков адаптации к ним.

тельства затрудняет ортопедическое лечение женщин съем-

SUMMARY

Peculiarities of prosthodontic treatment of postmenopausal women

Petrosyan M.S., Saghatelyan L.R., Zulumyan A.N., Eranyan M.A.
YSMU, Chair of prosthodontics

Keywords։ post-menopause, denture bearing area, hypoestro- increasing of adaptation period.
genism, removable laminate dentures. In this work examined influence estrogen therapy on denture

Nowdays average duration of women’s life is 70-80 years. bearing area during prosthodontic treatment with removable
Menopause is developed in women life at 50-51 years old. In this laminate dentures. It was shown that the local application of
period we have decreasing of synthesis and secretion of sexual estrogens during treatment of women with using of removable
hormones. Hypoestrogenism is accompanied with thinning of laminare dentires during postmenopausal period is accompanied
epithelial layer, decreasing of collagen quantity, developing of by pronounced hypoestrogenism render significantly beneficial
atrophy of epithelium which lead to reducing of pain threshold effect on condition of gingiva and denture bearing area, which
of mucous membrane and developing of inflammation. This cir- lead to enhancing of comfortableness during using of prosthesis
cumstances make difficulties during prosthodontic treatment of and reducing of adaptation period.
postmenopausal women with removable laminar dentures, and

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՄԱՅԻՍ 2012

Երկրորդ միջազգային վեհաժողով 163
նվիրված ստոմատոլոգիական ֆակուլտետի հիսուն ամյակին

ՀՏԴ: 616.311.2-007.61:615.322

Ո­րոշ դե­ղա­բույ­սե­րի կի­րառ­ման հեռ­ անկ­ արն­ եր­ ը դեղ­ որ­ այ­
քով ին­դուկցվ­ ած լնդ­ ային գե­րա­ճի կան­խար­գել­ման ու բուժ­
ման մեջ

­Պո­ղո­սյան Մ.Ա­.
ԵՊԲՀ, թե­րապևտ­ իկ և ընտ­ ա­նե­կան ստոմ­ ա­տոլ­ոգ­ իայի ամբ­ իոն

Բ­ ան­ ա­լի բառ­ եր՝ էպիլ­եպ­սիա, լն­դային գե­րաճ, մային դեղ­ ամ­ իջ­ ոց­ ի փո­խա­րին­ ում, դրա չափ­ ա­բաժ­նի
դեղ­ ա­բույ­սեր վե­րա­նայմ­ ան փորձ և այլն), իսկ եր­բեմն ստիպվ­ ած
են լի­նում դիմ­ ել գեր­ աճ­ ի վիր­ ա­հատ­ ա­կան բուժմ­ ան­ ը։
­Դե­ղո­րայ­քով ինդ­ ուկց­ված լնդ­ ային գե­րա­ճի կան­ ­Հաշ­վի առն­ ե­լով այս ամեն­ ը, նպա­տա­կա­հարմ­ ար է
խարգ­ ել­ման ու բուժ­ման եղա­նակ­ներ­ ի մշակ­ման ու կի­ ուս­ ում­նա­սի­րել դեղ­ ա­բույս­ ե­րի կիր­ առ­ման հե­ռանկ­ արն­ ե­
րառ­ման դժ­վա­րութ­ յուն­ներն առաջ­ ին հերթ­ ին պայ­մա­նա­ րը լնդ­ ային գեր­ աճ­ ի կանխ­ արգ­ ել­ման ու բուժմ­ ան մեջ։ Այս
վորվ­ ած են հետ­ևյալ հան­գա­մանք­նե­րով. առում­ ով զգա­լի գայ­թակղ­ ութ­ յուն է ներ­կա­յաց­նում այն
•• հ­ իմ­նակ­ ան հիվ­ ան­դու­թյան (էպ­ ի­լեպ­սիա) պրո­ցեսն ու­ հան­գամ­ ան­քը, որ որ­պես բնա­կան մի­ջոցն­ եր, բույ­սեր­ ից
ստաց­ված դե­ղա­միջ­ ոց­ներն օր­գա­նիզ­մում կողմն­ ա­կի, ան­
նի քրո­նիկ­ ակ­ ան (մշ­տակ­ ան և, հա­ճախ նաև, առանց ցանկ­ ալ­ի եր­ևույթն­ եր քիչ են առաջ­ աց­նում, հնա­րավ­ որ է
ժա­մա­նա­կային ընդ­հա­տումն­ ե­րի) բնույթ, հետև­ ա­բար դրանք եր­կար­ ատև օգ­տագ­ ործել, որի շնոր­հիվ հիվ­ ան­
ամբ­ ողջ այս ըն­թացք­ ում առ­կա է նշվ­ ած կողմն­ ակ­ ի դու­թյան ըն­թաց­քի վրա ավե­լի ար­դյուն­ ա­վետ են ներգ­ որ­
ախ­տա­բա­նակ­ ան եր­ևույթ­ ի զար­գացմ­ ան հնար­ ա­վո­ ծում (Թո­րո­սյան Ա., 1983)։
րու­թյու­նը, Հ­ այ­րե­նա­կան ֆարմ­ ակ­ ո­պեայի և ֆի­տո­թեր­ ապ­ իայի
•• վ­ իճ­ ա­կագ­րա­կան ու­սում­նա­սի­րու­թյուն­նե­րով պարզ­ փորձ­ ի ուս­ ումն­ աս­ իր­ման ըն­թացք­ ում մեր ու­շադ­րու­թյունն
ված է, որ վերջ­ ինս առա­վել հա­վան­ ակ­ ա­նու­թյամբ այս տե­սակ­ ետ­ ից գրավ­ եց­ ին կաղ­նու կեղ­ևի և կռա­տուկ­ ի
առա­ջա­նում և զարգ­ ա­նում է հատ­կա­պես մանկ­ ակ­ ան օգտ­ ագ­ ործմ­ ան հնար­ ա­վո­րու­թյունն­ եր­ ը, ուս­տի և հակ­ իրճ
և դե­ռահ­ աս տա­րիք­ ի էպիլ­եպ­սիայով տա­ռապ­ ող ան­ խոս­քով վերհ­ իշ­ենք այս դեղ­ աբ­ ույ­սեր­ ի բու­ժիչ հատկ­ ու­
ձանց հա­կացնց­ ում­ ային բուժմ­ ան ար­դյուն­քում, թյուն­ներն ու ստոմ­ ատ­ ո­լոգ­ իայում կի­րառմ­ ան փորձ­ ը։
•• դ­ եռևս ան­բա­վար­ ար են ու­սում­նաս­ իր­ված նշ­ված Կ­ աղ­նին (Quercus) հա­ճար­ ազգ­ ի­նե­րի ընտ­ ան­ իք­ ին
բարդ­ ու­թյան զար­գաց­ման հա­վա­նա­կա­նու­թյունն­ ե­ պատ­կան­ ող ծառ է, իսկ բուժ­ման նպա­տա­կով սո­վոր­ ա­
րը` կախ­ված հա­կացնց­ ու­մային բուժ­ման սխե­մայից, բար օգ­տա­գործվ­ ում է նրա կեղև­ ը (cortex quercus), որը
դե­ղա­մի­ջոց­նե­րի զու­գակց­ման կոնկ­րետ տար­բե­րակ­ պար­ ու­նակ­ ում է 10-20 տո­կոս պիր­ ոգ­ ա­լո­լային խմ­բի
ներ­ ից, դրանց օրա­կան չափ­ ա­բա­ժին­նե­րից, ինչպ­ ես դա­բա­ղան­ յութ­ եր, գալ­աթթ­ ու, էլլ­ա­դաթթ­ ու, պեն­տո­զան,
նաև այլ պա­րամ­ ետր­ եր­ ից, որը հնար­ ավ­ որ­ ու­թյուն պեկտ­ ին, ֆլավ­ ո­նոիդն­ եր (կ­վեր­ցետ­ ին, կվեր­ցիտ), լևու­
կտար առանձ­նաց­նել ան­ձանց այն ռիս­կի խմ­բե­րը, լին, օսլ­ա, լորձ, ֆլոբ­ աֆ­ են (Թո­րո­սյան Ա., 1983)։ Կաղն­ ու
որոնց մոտ որոշ­ակ­ ի հա­վա­նակ­ ան­ ութ­ յամբ հնար­ ա­ կեղ­ևից և պտուղ­ներ­ ից պատ­րաստվ­ ած թուր­մը լն­դային
վոր է կանխ­ ատ­ ե­սել լն­դային գե­րա­ճի զար­գաց­ ում­ ը, բորբ­ ո­քումն­ եր­ ի և արյու­նահ­ ո­սութ­ յուն­նե­րի բուժմ­ ան
ուստ­ ի և կազ­մակ­ եր­պել դրա պա­տեհ­ աժ­ ամ ու ար­ նպա­տակ­ ով օգտ­ ագ­ որ­ծել­ու առաջ­ արկ են արել դեռևս
դյու­նա­վետ կան­խար­գե­լում­ ը կամ բու­ժու­մը, Ամիր­դովլ­աթ Ամաս­ իացին, Ավից­ ենն­ ան և բժշկ­ ագ­ ի­տու­
•• բ­ ոլ­որ հան­գա­մանք­ներն իրենց հերթ­ ին պայմ­ ան­ ա­ թյան այլ նա­խա­հայ­րե­րը։ Մինչև օրս կաղ­նու կեղև­ ից
վոր­ ում են այն, որ ներկ­ այ­ումս բա­ցակ­ ա­յում են հի­ պատր­ աստվ­ ած դե­ղա­միջ­ ոց­ներ­ ը լայ­նո­րեն կիր­ առվ­ ում են
վանդ­նե­րի տվյալ խմ­բի մոտ լն­դային գեր­ աճ­ ի պահ­ բազմ­ աթ­ իվ հիվ­ անդ­ ութ­ յունն­ ե­րի, այդ թվում նաև ստոմ­ ա­
պան­ ո­ղակ­ ան քիչ թե շատ ար­դյու­նավ­ ետ բուժ­ման տո­լոգ­ իական (Мамедова Л.А., Мурадов М.А. 2004), բուժ­
եղան­ ակ­նե­րը։ Նման իրա­վի­ճա­կը փորձ է արվ­ ում ման ժամ­ ա­նակ և հան­դիս­ ան­ ում են տար­բեր ազգ­ ե­րի ու
հիմ­նավ­ որ­ ել էթի­կակ­ ան և բժշկ­ ակ­ ան տե­սակ­ ե­տից պե­տու­թյունն­ ե­րի ժող­ ովրդ­ ա­կան բժշկ­ ութ­ յան շտեմ­ ար­ ա­
ան­թույ­լատ­րել­ի դրույթն­ ե­րով (մաս­նավ­ որ­ ապ­ ես, էպի­ նի հիմն­ ակ­ ան միջ­ ոցն­ եր­ ից։
լեպ­սիայի` որ­պես ծանր հիվ­ ան­դու­թյան, բուժմ­ ան Կ­ աղ­նու կեղևն օժտվ­ ած է տտպ­ ող և հա­կաբ­ որբ­ ոք­ իչ
խնդ­րի գե­րա­կա­յու­թյու­նը լն­դային գե­րա­ճի` որպ­ ես ազ­դեց­ ութ­ յամբ։ Կաղ­նու կեղ­ևի դաբ­ աղ­ ող նյու­թեր­ ի հիմ­
«նվ­ ազ կար­ևո­րու­թյուն» ուն­ եց­ ող խնդր­ ի նկատմ­ ամբ) նակ­ ան գործ­ ող մա­սը`­տան­ ի­նը, միանում է սպիտ­ ակ­ ուց­
կամ պարզ­ ա­պես կի­րառ­վում են կան­խար­գել­ման միջ­ ներ­ ի հետ, առաջ­ աց­նում պաշտ­պան­ իչ թաղ­ անթ, որը և
նորդ­ ա­վոր­ված, ու­շաց­ ած եղա­նակ­ներ (հա­կացնց­ ու­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՄԱՅԻՍ 2012

164 Երկրորդ միջազգային վեհաժողով
նվիրված ստոմատոլոգիական ֆակուլտետի հիսուն ամյակին

զերծ է պա­հում հյուս­ված­քային մա­կեր­ ե­սը տե­ղային գրգ­ activating factor) վրա (Iwakami S., et al. 1992)։
ռում­նե­րից, ինչ­պես նաև` փոխ­ ազ­դե­լով միկ­րոօր­գա­նիզմ­ Բա­ցի այդ, կռատ­ ուկ­ ից ստաց­ված բու­տի­րո­լակ­տո­
նե­րի որոշ սպիտ­ ա­կուց­ներ­ ի հետ, նպաս­տում է դրանց
աճի կաս­ եցմ­ ա­նը։ Կար­ևոր ենք համ­ ա­րում նաև այս դե­ նային լիգ­նանտն­ ե­րը (հատ­կապ­ ես արկ­տիգ­ ե­նին­ ը) օժտ­
ղա­բույս­ ի այն հատ­կու­թյու­նը, որ նրա պա­րուն­ ա­կու­թյան ված են հա­կապ­րո­լիֆ­ եր­ ա­տիվ և ապոպտ­ ոտ­ իկ ազդ­ ե­
մեջ մտ­նող էլլ­ադ­ աթթ­ ուն օժտ­ված է իմու­նո­ցիտ­նե­րի մո­ ցու­թյամբ որոշ բջիջ­ներ­ ի նկատմ­ ամբ, մաս­նավ­ որ­ ապ­ ես`
դու­լաց­նող հատ­կու­թյամբ (Drozd J. et al., 2005)։ լիմ­ֆոց­ իտն­ եր­ ի B-պո­պու­լյա­ցիաներ­ ի (Matsumoto T., et al.,
2006)։ Արկտ­ ին­ ի և արկ­տի­գեն­ ին­ ի կողմ­ ից մի շարք բջիջ­
­Կաղ­նու կեղևն իր կի­րա­ռումն է գտել նաև տարբ­ եր նե­րի էստ­րադ­ իոլ-միջ­նորդ­ ա­վորվ­ ած պրո­լի­ֆեր­ ատ­ իվ ակ­
հի­գիենիկ մի­ջոց­նե­րի կազ­մում, մաս­նա­վո­րա­պես բու­ժիչ- տիվ­ ութ­ յան ընկճ­ման մաս­ ին են վկա­յում նաև L. Xie-­ի et
կան­խար­գե­լիչ ատա­մի մած­ ուկն­ ե­րում (գեր­մա­նա­կան al. կողմ­ ից (2003) իրա­կա­նացվ­ ած հետ­ ա­զո­տու­թյուն­ներ­ ը։
«Dental-Kosmetik Gmb­H» ֆիր­մայի Silca մած­ ուկն­ եր­ ը), Հե­տա­զոտվ­ ել և հաս­տատ­վել է նաև կռա­տու­կից ստաց­
ինչ­պես նաև բուժ­ իչ ժե­լատ­ ի­նային թաղ­ անթն­ եր­ ի կազ­ ված պո­լի­սա­խա­րիդն­ ե­րի ընկճ­ ող ուն­ ա­կու­թյուն­ ը տար­բեր
մում («Էն­ երգ­ ոֆ­ արմկ­ ոմպ­լեկտ­ » ընկ­ եր­ ու­թյուն) և այլն։ պե­րօք­սի­դա­ցիոն պրո­ցես­ներ­ ի վրա։ Պարզվ­ ել է նաև, որ
նշվ­ ած հակ­ աօքս­ իդ­ անտ­ ային ակտ­ իվ­ ութ­ յու­նը կազ­մել է
Կ­ռա­տու­կը (Arctium) աստղ­ ած­ աղկ­ ավ­ որն­ ե­րի ըն­տա­ ալֆ­ ա-տո­կո­ֆեր­ ոլ­ի նմա­նա­տիպ ակ­տիվ­ ութ­ յան մոտ 69
նի­քին պատկ­ ա­նող խոտ­ աբ­ ույս է։ Բու­ժիչ նպա­տակ­ ով տո­կոս­ ը (Кардосова А., Махова Е., 2006)։­
սո­վո­րա­բար օգ­տա­գործվ­ ում են բույս­ ի արմ­ ատ­ ը, սերմ­ ե­
րը և տերևն­ ե­րը։ Ար­մա­տը պար­ ու­նա­կում է 12,3 տո­կոս Առ­կա են նաև ժամ­ ա­նակ­ ակ­ ից եզակ­ ի հիշ­ատ­ ա­կում­
պրոտ­ եին (այդ թվում` արգ­ ի­նին և ադեն­ ին), 60-70 տո­կոս ներ կռատ­ ուկ­ ից պատ­րաստվ­ ած թուրմ­ եր­ ը ստոմ­ ա­տո­
ինու­լին, եթե­րա­յուղ, դա­բա­ղիչ և դա­ռը նյու­թեր, գլի­կո­զիդ լո­գիական հի­վանդ­ ու­թյուն­ներ­ ի բուժ­ման մեջ կիր­ ա­ռե­
արկ­տիին, ֆի­տոստ­ ե­րին, C վի­տամ­ ին, պալմ­ ի­տին­ աթթ­ ու, լու մա­սին։ Մաս­նավ­ ո­րա­պես, M. Gentil­-ը et al., (2006), J.
ստեարի­նաթ­թու (Թո­րոս­ յան Ա., 1983; Wang H., Yang J., Pereira-ն et al., (2005)` դեղ­ ա­բույս­ եր­ ի կեն­սա­բա­ղադր­ իչ­
1993)։ Կռա­տու­կը, բաց­ ի դետ­ ոք­սի­կաց­ իոն, հակ­ ա­միկ­րո­ ներ­ ի հակ­ ա­միկր­ ոբ­ ային ակ­տիվ­ ու­թյունն ուս­ ում­նաս­ ի­րե­
բային և հա­կասնկ­ ային հատ­կու­թյուն­ներ­ ի, օժտվ­ ած է լու հիմ­ ան վրա (խոսք­ ը վեր­ ա­բե­րում է ատամ­ ի նե­րար­
նաև վառ արտ­ ա­հայտ­ված հանք­ ային փոխ­ ան­ ակ­ ութ­ յու­ մա­տային ման­րէային ֆլո­րային), նշում են, որ կռա­տուկ­ ից
նը կարգ­ ավ­ որ­ ող, հա­կաա­լերգ­ իկ և իմուն­ ամ­ ոդ­ ու­լացն­ ող ստացվ­ ած էթիլ ացե­տա­տային ֆրակց­ իան ար­տահ­ այտ­
ազդ­ եց­ ութ­ յամբ (Lin C., et al., 1996; Kardosova A., et al., ված ձևով ընկ­ճում է նե­րարմ­ ա­տային ման­րէ­նե­րի աճը`
2003)։ Pseudomonas aeruginosa, Escherichia coli, Lactobacillus
acidophilus, Streptococcus mutans, Candida albicans.
Կ­ռա­տու­կի տերև­նե­րի և արմ­ ատ­ ի ջրային մզ­վածք­ ի
և թուր­մի կեն­սա­բան­ ակ­ ան ակ­տիվ­ ու­թյան մի շարք հե­ Այսպ­ իս­ ով, էպիլ­եպս­ իայով տա­ռապ­ ող հի­վանդ­նե­
տա­զո­տող­նե­րի կող­մից իրա­կան­ ացվ­ ած ու­սում­նաս­ ի­րու­ րի (հատ­կա­պես մանկ­ ակ­ ան և երիտ­ ա­սար­դակ­ ան տա­
թյուն­նե­րը ցույց են տվել, որ այն օժտ­ված է բավ­ ակ­ ան րիք­ ի) դե­ղոր­ այքո­ վ ինդ­ ուկցվ­ ած պա­րօ­դոն­տո­լոգ­ իական
հե­տաքրք­ իր հատ­կու­թյունն­ եր­ ով։ Մաս­նավ­ ո­րապ­ ես, S. բար­դու­թյուն­ ը, որը հիմ­նա­կա­նում դրս­ևորվ­ ում է լնդ­ ե­րի
Park-­ը et al., (2007) հետ­ ազ­ ոտ­ ել են կռատ­ ուկ­ ից ստաց­ված անդ­ աս­տա­կային մակ­ ե­րես­ ի առա­ջըն­թաց գե­րա­ճով, այդ
որոշ քիմ­ իական բաղ­ ադ­րիչ­ներ­ ի` իզո­լապ­ աո­լի, լա­պաո­լի, բարդ­ ու­թյան զարգ­ աց­ման ախ­տած­նա­կան մե­խա­նիզմ­
դիարկ­տի­գե­նի­նի, ազ­դեց­ ութ­ յուն­ ը մակր­ ոֆ­ ագ­ եր­ ի կողմ­ ից նե­րը, դրա կանխ­ ար­գելմ­ ան և բուժ­ման ար­դյու­նա­վետ
ազոտ­ ի օք­սի­դի LPS-­ինդ­ ուկց­ված ար­տադր­ ութ­ յան վրա, եղա­նակ­ներ­ ի մշակ­ման հիմ­նա­հարց­ եր­ ը հան­դի­սա­նում
որի ար­դյուն­քում պարզ­վել է, որ թվարկվ­ ած նյութ­ եր­ ը են ժա­մա­նակ­ ա­կից կլի­նի­կա­կան նյարդ­ ա­բա­նութ­ յան և
զգա­լի չափ­ ով ընկճ­ ում են նշվ­ ած ար­տադ­րու­թյու­նը։ Իր ստոմ­ ա­տոլ­ո­գիայի ար­դիական խն­դիրն­ ե­րը, որոնց լու­ծու­
հեր­թին մեկ այլ հետ­ ա­զո­տութ­ յան ար­դյունքն­ ե­րը ցույց են մը պա­հանջ­ ում է հա­մակ­ ող­ման­ ի և բազմ­ աբ­նույթ ու­սում­
տվել (Cho M., et al., 2004), որ կռատ­ ուկ­ ի պար­ ու­նակ­ ու­ նաս­ ի­րու­թյունն­ ե­րի իրակ­ ա­նաց­ ում։ Ընդ որում, հաշ­վի առ­
թյան մեջ մտ­նող արկտ­ ի­գե­նին­ ը (ֆեն­ իլ պրո­պան­ ոիդ դի­ նե­լով լնդ­ ային գեր­ ա­ճի զար­գա­ցում­ ը խթա­նող գործ­ ո­նի`
բեն­զիլ­բու­տիր­ ո­լակ­տոն) օժտվ­ ած է վառ ար­տահ­ այտվ­ ած հա­կացն­ցու­մային բուժ­ման, քրո­նի­կա­կան ազ­դեց­ ու­թյան
հակ­ աօքս­ ի­դանտ­ ային և հակ­ ա­բոր­բոք­ իչ ակտ­ իվ­ ու­թյամբ։ հան­գա­մանք­ ը, այս բարդ­ ութ­ յան կան­խար­գել­ման ու բուժ­
Այն ընկճ­ ում է LPS-­ին­դուկցվ­ ած ազո­տի օք­սի­դի սինթ­ ե­ ման կազմ­ ա­կերպ­ ու­մը ևս ենթ­ ադ­րում է մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի
զը, MAP-կի­նա­զային ակ­տիվ­ ութ­ յուն­ ը (միտ­ ոգ­ են ակ­տի­ հա­ճախ­ ակ­ ի կրկն­ ում­նե­րի ան­հրաժ­ եշտ­ ու­թյու­նը։ Սա իր
վացն­ ող պրոտ­ եին), որի հետ կապ­ված դիտ­վում է նաև հեր­թին պահ­ անջ­ ում է առավ­ ել­ա­գույնս նվազ «ագ­րե­սիվ»
TNF­-ալֆ­ այի ար­տադր­ ութ­ յան ընկճ­ ում։ Կռա­տուկ­ ի ջրային բու­ժա­կան մի­ջոց­նե­րի որոն­ման ու բուժկ­ անխ­ արգ­ ե­լիչ
մզ­վածքն ընկ­ճող ազ­դե­ցութ­ յուն ու­նի նաև PAF­-ի (platelet սխե­ման­ եր­ ի մշակ­ման հրա­տապ ան­հրա­ժեշ­տու­թյու­նը։

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՄԱՅԻՍ 2012

Երկրորդ միջազգային վեհաժողով 165
նվիրված ստոմատոլոգիական ֆակուլտետի հիսուն ամյակին

Л И Т Е РАТ У РА A biologically active fructan from the roots of Arctium lappa L., var. Herkules. //
Int. J. Biol. Macromol., 2003, 33, 1-3, 135-140,
1. Թո­րո­սյան Ա. Հա­յաստ­ ա­նի դեղ­ ա­բույս­ ե­րը. Երև­ ան, 1983, - 300 էջ, 9. Lin C., Lu J., Yang J., Chuang S., Ujiie T. Anti-inflammatory and radical scavenge
2. Кардосова А., Махова Е. Антиоксидантная активность полисахаридов ле- effects of Arctium lappa. // Am. J. Chin. Med., 1996, 24, 2, 127-137,
10. Matsumoto T., Hosono-Nishiyama K., Yamada H. Antiproliferative and apoptotic
чебных рас-тений. // Фитотерапия, 2006, 77, 5, с. 367 – 373, effects of butyrolactone lignans from Arctium lappa on leukemic cells. // Planta.
3. Мамедова Л.А., Мурадов М.А. Восстановление передних зубов после трав- Med., 2006, 72, 3, 276-278,
11. Park S., Hong S., Han X., Hwang J., Lee D., Ro J., Hwang B. Lignans from
мы. 2004, http։//www.mamedova.ru, Arctium lappa and their inhibition of LPS-induced nitric oxide production. //
4. Cho M., Jang Y., Kim Y., Kim S. Arctigenin, a phenylpropanoid Chem. Pharm. Bull. (Tokyo), 2007, 55, 1,150-152,
12. Pereira J., Bergamo D., Pereira J., Franca C., Pietro R., Silva-Sousa Y.
dibenzylbutyrolactone lig-nan, inhibits MAP kinases and AP-1 activation via Antimicrobial acti-vity of Arctium lappa constituents against microorganisms
potent MKK inhibition։ the role in TNF-alpha inhibition. // Int. Immunopharmacol., commonly found in endodontic infections. // Braz. Dent. J., 2005, 16, 3, 192-
2004, 4, 10-11, 1419-1429, 196,
5. Drozd J., Anuszewska E. The influence of plant raw materials, containing ellagic 13. Wang H., Yang J. Studies on the chemical constituents of Arctium lappa L // Yao.
acid and selected antibiotics on immunological response in mice. // Acta. Pol. Xue. Xue. Bao., 1993, 28, 12, 911-917,
Pharm., 2005, 62, 3, 237-240, 14. Xie L., Ahn E., Akao T., Abdel-Hafez A., Nakamura N., Hattori M. Transformation
6. Gentil M., Pereira J., Sousa Y., Pietro R., Neto M., Vansan L., de Castro of arctiin to estrogenic and antiestrogenic substances by human intestinal
Franca S. In vitro evaluation of the antibacterial activity of Arctium lappa as a bacteria. // Chem. Pharm. Bull. (Tokyo), 2003, 51, 4, 378-384.
phytotherapeutic agent used in intracanal dressings. // Phytother. Res., 2006,
20, 3, 184-186,
7. Iwakami S., Wu J., Ebizuka Y., Sankawa U. Platelet activating factor (PAF)
antagonists contained in medicinal plants։ lignans and sesquiterpenes. // Chem.
Pharm. Bull. (Tokyo), 1992, 40, 5, 1196-1198,
8. Kardosova A., Ebringerova A., Alfoldi J., Nosal’ova G., Franova S., Hribalova V.

ԱՄ Փ Ո Փ ՈՒՄ

Перспективы использования некоторых лекарственных трав в профилактике и
лечении лекарственно-индуцированной гиперплазии десен

Погосян М.А.
ЕГМУ, кафедра терапевтической и семейной стоматологии

Ключевые слова։ эпилепсия, десневая гиперплазия, лекар- фактора, стимулирующего развитие десневой гиперплазии,
ственные травы профилактика и лечение данной патологии требует необхо-
димость частого повторения мероприятий. В свою очередь,
Лекарственно-индуцированная прогрессирующая гипер- данное обстоятельство диктует поиск средств, обладающих
плазия десен у больных эпилепсией (особенно у детей и под- наименьшим “агрессивным” воздействием, и на основе ко-
ростков), патогенетические механизмы ее развития, а также торых могут быть разработаны действенные и безвредные
вопросы профилактики и лечения являются актуальными схемы профилактики и лечения гиперплазии десен. В этом
проблемами современной клинической неврологии и стома- отношении наиболее перспективными следует признать
тологии. Их решение требует осуществление многосторон- применение лекарственных растений, в первую очередь это
них и разнонаправленных исследований. При этом, учитывая Сortex Quercus и Arctium.
обстоятельство хронического воздействия лекарственного

SUMMARY

Prospects for the use of certain herbs in the prevention and treatment Drug-
induced gingival hyperplasia

Poghosyan M.A.
YSMU, Department of Therapeutic and Family Dentistry

Keywords։ epilepsy, gingival overgrowth, medicinal herbs the development of gingival hyperplasia, prevention and treat-
Drug-induced progressive gingival hyperplasia in patients with ment of this disease requires the need for frequent repetition of
events. In turn, this circumstance dictates the search for funds
epilepsy (particularly in children and adolescents), the pathoge- with the lowest “aggressive” action, and on the basis of which
netic mechanisms of its development, as well as prevention and may be developed efficient and friendly scheme of prevention
treatment are topical problems of modern clinical neurology and and treatment of gingival hyperplasia. In this regard, it should be
dentistry. Their solution requires the implementation of multi- recognized the most promising applications of medicinal plants,
lateral and countervailing investigations. In this case, given the primarily in Cortex Quercus and Arctium.
circumstance of chronic drug exposure factor, which stimulates

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՄԱՅԻՍ 2012

166

Հեղինակ Էջ Зулумян А.Н. 89
Բակալյան Վ.Լ. 146 Казарян А.П. 78
Եսայան Լ.Կ. 150 Казарян В.В. 29
Երանյան Մ․Հ․ 160 Казарян Э.Р. 133
Զուլումյան Ա․Ն․ 160 Каракян К.А. 97,100
Խաչատրյան Ա.Ա. 154 Карапетян К.Л. 58
Հարությունյան Լ.Ս. 146 Кочарян Г.Р. 60
Պապիկյան Ա.Վ. 154 Лалаян К.В. 97,100
Պետրոսյան Մ․Ս․ 160 Манин А.И. 110
Պողոսյան Մ.Ա. 163 Манрикян М.Е. 44,62
Սաղաթելյան Լ․Ռ․ 160 Манукян И.Л. 120
Սարդարյան Գ.Հ. 150 Манукян Э.В. 103
Авакян А.Б. Маркарян М.М. 66
Азатян В.Ю. 40 Маркарян Т.К. 115,117
Акопян Г.В. 4,8 Мелик-Андреасян Г.Г.
Акопян К.А. 11 Мкртчян З.Г. 8
Амбарцумян С.Г. 103 Налбандян М.С. 70,140
Андриасян Л.Г. 140 Нерсисян И.А.
Арутюнян А.А. 29 Петросян А.М. 78
Арутюнян А.В. 70 Петросян М.С. 56,115,117
Аршакуни А.Л. 29,100 Погосян А.Ю.
Бакалян В.Л. Погосян Г.А. 29
Баринов Е.Х. 4 Погосян Д.Э. 84,89
Бишарян М.С. 19 Погосян Ю.М.
Брсикян Н.А. 23,26,110,112 Ромодановский П.О. 93
Бурназян С.С. 26,110 Румянцев В.А. 97,100
Ванян Н.Г. 29 Сагателян Л.Р.
Варданян А.Л. 93 Саидов М.Т. 36
Варданян А.Р. 70 Саркисян Г.Н. 103
Варданян И.Ф. 33 Сарксиян Е.Н. 23,26,110,112
Галстян Л.Э. 36 Сирунян Л.С.
Гаспарян Г.В. 40,44,66 Степанян Р.М. 51
Геворгян О.Р. 70,124,140 Татинцян В.Г. 89
Геворкян А.С. 29 Татинцян Л.В. 110
Григорян Л.Г. 48,120 Тер-Погосян Г.Ю.
Даштоян Т.М. 93 Тунян М.Ю. 8
Еранян М.А. Хачатрян А.Г. 115,117
Есаян Л.К. 4 Шагинян А.Г.
Жаров В.В. 124,128 Шариманян Л.А. 115
Закарян А.Е. Шмавонян М.В. 40,44
89 56,117,120
51,56,117,128 56,115,124,128,140
78,124,128,133
112 97,100
97,100
11
140

70
4,8

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՄԱՅԻՍ 2012