มารยาทชาวพุทธ ม.2

มารยาท รายวชิ าพระพุทธศาสนา3 (ส22102) ชน้ั มัธยมศกึ ษาปที ่ี 2
ชาวพุทธ
ครูปอนด์ นางสาวกนกวรรณ หา้ กลิน่

จุดประสงค์ของการเรยี นรู้ ปฏิบัติตนอย่างเหมาะสมต่อ
บุคคลต่างๆ ตามหลักศาสนาท่ี
ตนนบั ถอื ตามทก่ี าหนดได้

มีมรรยาทของความเป็นศาสนิก
ชนทด่ี ีตามที่กาหนดได้

รายวิชาพระพุทธศาสนา3 (ส22102) ชน้ั มัธยมศกึ ษาปที ี่ 2 ครกู นกวรรณ หา้ กล่ิน

ท่ถี กู กาหนดข้นึ ใหเ้ ปน็ แบบแผน

รายวิชาพระพทุ ธศาสนา3 (ส22102) ชั้นมธั ยมศกึ ษาปีท่ี 2 ครูกนกวรรณ หา้ กล่นิ

การตอ้ นรับ

รายวิชาพระพทุ ธศาสนา3 (ส22102) ช้นั มัธยมศกึ ษาปที ่ี 2 ครกู นกวรรณ หา้ กล่นิ

การตอ้ นรับดว้ ย “ส่ิงของ” การตอ้ นรบั ดว้ ย “ธรรม”

รายวชิ าพระพทุ ธศาสนา3 (ส22102) ชัน้ มัธยมศกึ ษาปที ่ี 2 ครกู นกวรรณ หา้ กล่นิ

มารยาท
ของผู้เป็นแขก

รายวชิ าพระพทุ ธศาสนา3 (ส22102) ช้นั มัธยมศกึ ษาปที ี่ 2 ครูกนกวรรณ หา้ กล่นิ

สงั คมไทยมวี ฒั นธรรม ประเพณนี ยิ มทหี่ ลากหลายทงั้ ในดา้ นการปฏิบตั แิ ละในดา้ นคณุ คา่
ทผ่ี ปู้ ฏบิ ตั จิ ะตอ้ งเลอื กปฏบิ ตั ใิ หเ้ หมาะสมกับสภาพการณน์ นั้
ดงั น้นั ผู้เปน็ แขกหรอื บคุ คลทไ่ี ปเยย่ี มผอู้ น่ื ควรปฏบิ ตั ติ น ดังน้ี

โดยท่วั ไปแขกผมู้ าเย่ยี มจะทาความ ถา้ มิใชญ่ าตมิ ติ รทส่ี นิทสนมกันจริงๆก็ไม่
เคารพเจ้าของบ้านกอ่ น นอกจากว่าแขก ควรจะอยนู่ านเกนิ สมควร ถา้ มีธรุ ะเม่ือ

มอี าวโุ สกวา่ เจ้าของบา้ น ธรุ ะเสร็จแลว้ ก็ควรกลับ

ควรหาโอกาสไปเยยี่ มญาตมิ ิตรตามควร ก่อนเข้าบา้ นควรใหเ้ สยี งหรือสญั ญาณอ่นื ๆ
โดยเฉพาะอย่างย่งิ เมื่อครอบครวั ของ เพอ่ื ใหเ้ จ้าของบา้ นไดท้ ราบวา่ มีแขกมาหา
เชน่ เคาะประตู หรือกดกริ่ง (ถา้ ม)ี
ญาตไิ ดร้ บั ความเดือดรอ้ น

การไปเย่ยี มผู้อืน่ นน้ั ไมค่ วรนาบคุ คล เมอื่ จะกลับไปควรบอกลากอ่ น และทา
ทีเ่ จา้ ของบา้ นไมร่ จู้ ักไปด้วย ความเคารพโดยฐานานุรปู แลว้ จึงกลับ

รายวิชาพระพทุ ธศาสนา3 (ส22102) ชัน้ มัธยมศกึ ษาปที ี่ 2 ครูกนกวรรณ หา้ กลน่ิ

มารยาท
การปฏบิ ตั ิตน
ตอ่ พระภิกษุสงฆ์

รายวชิ าพระพทุ ธศาสนา3 (ส22102) ชั้นมธั ยมศกึ ษาปที ่ี 2 ครกู นกวรรณ ห้ากล่นิ

รายวชิ าพระพทุ ธศาสนา3 (ส22102) ช้นั มัธยมศกึ ษาปที ่ี 2 ครูกนกวรรณ ห้ากล่นิ

การยืนตามลาพัง ไม่ควรยืนขาถ่าง การยนื ต่อหน้าผู้ใหญ่และพระภกิ ษุ สมัยกอ่ น

เท้าสะเอว ทาท่าทางเย่อหยิ่ง หันหน้าไปมา ถา้ ไม่จาเป็นจะไม่ยืนตรงต่อหน้าผใู้ หญ่ แต่จะยืนเฉียงไป
อย่างลกุ ล้ีลกุ ลน ทาทา่ ทางหลุกหลิก เปน็ ตน้ ทางใดทางหน่ึง การยืนทาได้ 2 วิธี คือ ยืนตรงขาชิด
ปลายเท้าหา่ งกันเล็กน้อยมือทง้ั สองแนบข้างหรือยืนค้อม
การยืนควรอยู่ในลักษณะสุภาพ ปล่อยตัว ส่วนบนตั้งแต่เอวข้ึนไปเล็กน้อย ท่าทางสารวมและมือ
ตามสบายพอควรขาชิดกันหรือห่างกันเล็กน้อย
ก็ได้ หรือจะยืนในท่าพกั ก็ได้ จะยืนเอียงเล็กน้อย ประสานกัน
พองามกไ็ ด้ แขนปล่อยแนบลาตวั ตามสบาย

รายวิชาพระพทุ ธศาสนา3 (ส22102) ชั้นมัธยมศกึ ษาปีท่ี 2 ครกู นกวรรณ หา้ กลนิ่

รายวชิ าพระพทุ ธศาสนา3 (ส22102) ช้นั มัธยมศกึ ษาปที ่ี 2 ครูกนกวรรณ ห้ากล่นิ

การให้ท่นี ่งั

รายวิชาพระพุทธศาสนา3 (ส22102) ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปีท่ี 2 ครกู นกวรรณ ห้ากล่นิ

มาจากคาวา่ “อาสนทาน ใชใ้ นเวลาพระสงฆม์ าใน “ท่วี า่ งหรอื แสดงความเคารพแกพ่ ระสงฆ์ พึงปฏิบตั ิ ดงั น้ี

ถ้ า ส ถ า น ท่ี ชุ ม นุ ม น้ั น น่ั ง เ ก้ า อ้ี สาหรบั สตรีเพศจะน่ังอาสนะยาว
เมอ่ื พระสงฆ์มาในงานน้ันฆราวาสชายและ เชน่ ม้ายาวตัวเดียวกันกับพระสงฆต์ ้องมี
หญิงพึงลุกขึ้น หลีกให้พระสงฆ์นั่งเก้าอี้ บุรษุ เพศน่งั คั่นระหวา่ งกลาง จึงไม่เกิด
แถวหน้า หรือขณะข้ึนรถเมล์ประจาทาง โทษแกพ่ ระสงฆ์
น่ังอยู่เบาะหลังถ้ามีพระสงฆ์เดินทางไป
ด้วยพึงให้พระสงฆ์น่ัง แสดงให้เห็นถึง ถ้าสถานทช่ี มุ นุมนน้ั นั่งกับพน้ื
ความมีสัมมาคารวะ และมีวัฒนธรรมใน พึ่งจดั อาสนสงฆใ์ ห้เป็นสว่ นหนึ่ง
การน่ัง ตา่ งหากจาก ฆราวาส เช่น ปูพรม
ผืนใหญ่เตม็ หอ้ งควรจัดอาสนะเล็ก
ถา้ จาเปน็ ต้องนงั่ แถวเดยี วกบั พระสงฆ์ บนพรมนั้นอกี ช้นั หนงึ่
พงึ นั่งเกา้ อดี้ ้านซ้ายมือท่านเสมอ

รายวชิ าพระพทุ ธศาสนา3 (ส22102) ชั้นมัธยมศกึ ษาปที ่ี 2 ครกู นกวรรณ ห้ากลนิ่

รายวชิ าพระพทุ ธศาสนา3 (ส22102) ช้นั มัธยมศกึ ษาปที ่ี 2 ครูกนกวรรณ ห้ากล่นิ

หลกี ชดิ ทางซา้ ยมอื ยืนตรงหรือนง่ั ตามความ
ของพระสงฆ์ เหมาะสมแลว้ หนั หนา้ มาทางทา่ น
มือทง้ั สองหอ้ ย ประสานกันไว้

ข้างหนา้ ในทา่ ทเี่ รียบร้อย

เม่ือพระสงฆเ์ ดนิ ผ่านมา ถา้ ทา่ นมไิ ดพ้ ดู ดว้ ย เมือ่ ไหวแ้ ลว้ มอื ถา้ ทา่ นพดู ดว้ ย
เฉพาะหนา้ จงึ ยกมอื ไหว้ ทงั้ สองตอ้ งหอ้ ยประสานกนั ไวข้ า้ งหนา้ พึงประนมมอื พดู กบั ทา่ น

มองดูจนกวา่ ทา่ นจะผ่านไป

รายวิชาพระพุทธศาสนา3 (ส22102) ชั้นมธั ยมศกึ ษาปีท่ี 2 ครูกนกวรรณ ห้ากลนิ่

รายวชิ าพระพทุ ธศาสนา3 (ส22102) ช้นั มัธยมศกึ ษาปที ่ี 2 ครูกนกวรรณ ห้ากล่นิ

ใช้สรรพนามใหเ้ หมาะสม ใช้สรรพนามแทนท่านวา่ เวลารบั คาใช้วา่ “ครับ เวลาพระทา่ นพดู พงึ
คอื ใช้สรรพนามแทนตวั เองวา่ “พระคณุ เจ้า, หลวงพ่อ, ท่าน ขอรบั ” (สาหรบั ชาย) “คะ ตงั้ ใจฟังโดยเคารพ ไมพ่ งึ
“ผม, กระผม” (สาหรบั ชาย) พระคร,ู ทา่ นเจา้ คุณ, ใต้เทา้ , เจา้ คะ" (สาหรบั หญิง) ขดั จังหวะหรอื พดู แทรกข้นึ มา
“ดิฉัน” (สาหรบั หญิง) , พระเดชพระคณุ ” ตามควร ในระหวา่ งทท่ี า่ นกาลงั พดู อยู่
แก่กรณี

เวลาทา่ นใหโ้ อวาทหรือ เวลารับไตรสรณคมน์ เวลาฟงั พระสวดเช่นสวด
อวยพร พงึ ประนมมือฟังโดย และรบั ศีล พงึ วา่ ตามดว้ ยเสียง ศพ เจริญพระพทุ ธมนต์ พึง
เคารพ ดัง ไมพ่ ึงนง่ั เงยี บๆเฉยๆ ประนมมือฟงั ด้วยความ เคารพ
ไมค่ ุยกนั หรือทาอยา่ งอื่นใน
ระหวา่ งท่ีท่านกาลงั สวด

รายวิชาพระพุทธศาสนา3 (ส22102) ชั้นมัธยมศกึ ษาปที ี่ 2 ครูกนกวรรณ หา้ กลิ่น

รายวชิ าพระพทุ ธศาสนา3 (ส22102) ช้นั มัธยมศกึ ษาปที ่ี 2 ครูกนกวรรณ ห้ากล่นิ

การรับส่ิงของขณะที่ การรับส่ิงของขณะที่ การรับส่งิ ของขณะที่
พระสงฆย์ ืนอยูห่ รือนง่ั ในทสี่ งู พระสงฆน์ ่งั เก้าอี้ พระสงฆ์นงั่ กับพน้ื

รายวชิ าพระพทุ ธศาสนา3 (ส22102) ชัน้ มัธยมศกึ ษาปีที่ 2 ครูกนกวรรณ ห้ากลิน่

การรับส่งิ ของจากพระสงฆ์

การรับสง่ิ ของขณะที่พระสงฆ์ ยืนอยหู่ รือนั่งในที่สูง

ให้ผู้รับเดินเข้าไปด้วยกิริยาอาการสารวม เมื่อได้
ระยะพอสมควรให้ยืนตรงน้อมลงไหว้ และ ยื่นมือท้ังสอง
เข้าไปรับพร้อมกบั นอ้ มตัวเลก็ นอ้ ย

สาหรับชายรับของจากมือท่านได้แต่สาหรับผู้หญิงให้
แบมือทั้งสองชิดกันคอยรองรับส่ิงของที่ท่านจะปล่อยลงใน
มือให้เม่ือรับส่ิงของแล้วถ้าสิ่งของเล็ก นิยมน้อมตัวลงยก
มือไหว้พร้อมกับส่ิงของในมือ ถ้าสิ่งของที่รับน้ันใหญ่หรือ
หนักก็ไม่ตอ้ งไหว้รับแล้วคอ่ ยหนั ตัวกลับเดินไปได้

รายวิชาพระพุทธศาสนา3 (ส22102) ช้ันมัธยมศกึ ษาปที ี่ 2 ครูกนกวรรณ ห้ากลน่ิ

การรับสง่ิ ของจากพระสงฆ์

การรับสง่ิ ของขณะทพ่ี ระสงฆ์น่งั เกา้ อ้ี

ขณะท่ีพระสงฆ์น่ังเก้าอ้ี ใหผ้ ้รู ับ เดินเข้าไปด้วยอาการ
สารวม เม่ือเข้าไปใกล้พอสมควรให้ยืนตรงแล้วน่ังคุกเข่า
ข้างซ้าย ชันเข่า ขวาข้ึน น้อมตัวลงยกมือไหว้ แล้วยื่นมือ
ท้ังสองออกไปรับของเช่นท่ีกล่าวมาแล้ว เมื่อรับของแล้ว
ถ้าของนั้นเล็กก็น้อมตัวลงไหว้พร้อมกับของนั้นอยู่ในมือ
ถ้าเป็นของใหญ่หรือหนัก นิยมวางของนั้นไว้ข้างตัวด้าน
ซ้ายมือ น้อมตัวลงไหว้แล้วยกของนั้นด้วยมือทั้งสอง
ประคองข้ึน ลุกขึ้นยืนถอยหลัง เล็กน้อยแล้วหันหน้ากลับ
เดินไปได้

รายวชิ าพระพทุ ธศาสนา3 (ส22102) ช้ันมธั ยมศกึ ษาปีที่ 2 ครูกนกวรรณ ห้ากล่ิน

การรบั สง่ิ ของจากพระสงฆ์

การรับสิ่งของ ขณะท่พี ระสงฆน์ ่ังกับพน้ื

ขณะที่พระสงฆ์น่ังกับพนื้ ให้เดินเข้าไปด้วยกิริยาสารวม
เม่ือใกล้อาสนะ ที่พระสงฆ์นั่งอยู่พอสมควร จึงน่ังคุกเข่าลง
แล้วเดินเข่าหรือคลานเข้าไปจนได้ระยะรับของ แล้วนั่งคุกเข่า
สาหรับชาย หรือนั่งพับเพียบ สาหรับหญิง กราบแบบ
เบญจางคประดิษฐ์ 3 หน แล้วยื่นมือท้ังสองไปรับของแบบ
ที่กล่าวมาแล้วเมื่อรับของแล้วนิยมวางของน้ันไว้ข้างตัวด้าน
ขวามือ กราบ 3 หน แล้วหยิบของนั้นด้วยมือท้ังสองข้าง
ประคองเดินเข่าถอยหลังไปจนห่าง พอสมควร แล้วจึงลุกข้ึน
ยนื หันหนา้ เดินกลับได้

รายวิชาพระพุทธศาสนา3 (ส22102) ช้ันมัธยมศกึ ษาปที ่ี 2 ครกู นกวรรณ หา้ กล่ิน

มารยาท
ในการแต่งกาย
งานพิธีตา่ งๆ

รายวชิ าพระพุทธศาสนา3 (ส22102) ชั้นมธั ยมศกึ ษาปที ่ี 2 ครกู นกวรรณ ห้ากล่นิ

ชาวพทุ ธทด่ี ตี ้องใหค้ วามเคารพตอ่ สถานทอ่ี ันเป็นทต่ี งั้ ของวดั ควรมมี ารยาท ไมส่ ง่ เสียงดงั
ไมเ่ ล่นคะนอง ไมพ่ ูดหยาบ ไมด่ ื่มสรุ าในเขตวัด ไม่เล่นการพนัน เปน็ ต้น

การแต่งกายไปวดั ควรแตง่ ให้สะอาดเรยี บร้อย หลีกเลยี่ งการใชเ้ สอื้ ผา้ ทม่ี ลี วดลาย
และสสี ันฉูดฉาด ไม่ควรแตง่ กายให้หรูหราหรือน่าสมัยจนเกนิ ไป ควรใส่เสื้อผา้ หลวมๆ ไมร่ ัดรปู
เพือ่ สะดวกในการกราบพระและการทาสมาธิ สตรไี มค่ วรใส่เส้ือบางจนเกินไป กระโปรงก็ไมค่ วรสั้น
มากและไม่ควรผ่าหน้าผา่ หลงั ลึกเกนิ ไป ไม่ควรใส่เครือ่ งประดบั มากจนเกนิ ไป วัดไม่ใช่สถานที่
อวดมั่งอวดมี ควรเป็นที่ที่เราจะไปเพื่อขัดเกลากิเลสตัณหาให้น้อยลง

รายวิชาพระพทุ ธศาสนา3 (ส22102) ชัน้ มธั ยมศกึ ษาปที ่ี 2 ครูกนกวรรณ หา้ กลน่ิ

“ งานมงคล คอื งานทเ่ี กย่ี วกับเร่ืองดีงาม เปน็ การฉลองอะไรบางอยา่ ง หรือเปน็ เรือ่ งที่
น่ายินดี เช่น งานบวช งานแตง่ งาน งานวนั เกิด เป็นตน้

การแตง่ กายไปงานมงคลมขี ้อควรปฏิบัติ คอื แตง่ กายให้เหมาะสมกบั งานนนั้ ๆ เพือ่ เปน็

การให้เกียรติเจา้ ภาพ บตั รเชิญไปงานอาจบอกได้วา่ ควรแต่งกายอย่างไร ทงั้ นตี้ อ้ งยึดความนยิ ม

ของสังคมดว้ ย คนแต่ละคนยึดถอื ประเพณีนยิ มของสังคมไม่เหมือนกัน บางคนยึดถอื ตามระเบยี บ

ประเพณอี ย่างเครง่ ครดั บางคนตามสบาย อันทีจ่ ริงเสื้อผา้ ทสี่ วมใส่ไมใ่ ช่สาระหรอื แกน่ ของการไป

รว่ มงาน แตถ่ ้าเราไม่ยดึ ถืออะไรเลย แตง่ ตวั ตามใจชอบ อาจทาใหเ้ จา้ ภาพมคี วามร้สู กึ ไมด่ ี คนเรา

ควรดาเนนิ สายกลาง นึกถงึ ใจเขาใจเรา ”

รายวชิ าพระพทุ ธศาสนา3 (ส22102) ช้นั มธั ยมศกึ ษาปีท่ี 2 ครกู นกวรรณ ห้ากล่นิ

การแต่งกายไปงานอวมงคล ควรแต่งตัวตาม
ประเพณีนิยม ชายแต่งสากลนิยมสีเข้ม เนคไทสีดา
รองเท้าดา หากเป็นงานศพควรสวมปลอดแขนทุกข์ที่
แขนเส้ือข้างซ้ายเหนือศอก หรือแต่งกายชุดไทย
พระราชทานสีดาทั้งชดุ หรือเสื้อสขี าวกางเกงสีดาหรือสี
เข้มหญิงนุ่งผ้าซ่นิ หรือกระโปรงตามสมัยนิยม เส้ือแบบ
เรียบ รองเท้าหุ้มส้นสีดา หรือแต่งกายให้สุภาพ ไม่ใช้
เส้ือผ้าและรองเท้าสีฉูดฉาด ไม่สมควรพูดคุยหัวเราะ
กนั อย่างสนกุ สนาน เพราะไม่ใชง่ านแสดงความยนิ ดี

รายวชิ าพระพุทธศาสนา3 (ส22102) ชั้นมธั ยมศกึ ษาปีท่ี 2 ครูกนกวรรณ หา้ กล่ิน

ความเพยี รชนะโชคชะตา
ความเพยี รของมนุษยเ์ ทวดาก็กีดกันไมไ่ ด้

---- พระพรหมคณุ าภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต)

รายวชิ าพระพทุ ธศาสนา3 (ส22102) ชั้นมธั ยมศกึ ษาปที ี่ 2 ครกู นกวรรณ ห้ากล่นิ