ขุนช้างขุนเเผน 64

บทเสภาเรื่องขนุ ชา้ งขุนแผน ตอน ขุนชา้ งถวายฎีกา

เปน็ ราคขี ้อผดิ มตี ดิ ตวั หมองมัวมลทนิ อยหู่ นักหนา
ถา้ อ้ายไวยอยากจะใครไ่ ด้แมม่ า ชวนพ่อฟ้องหาเอาเป็นไร
อัยการศาลโรงก็มอี ยู่ ฤาวา่ กตู ัดสินใหไ้ มไ่ ด้
ชอบทวนดว้ ยลวดใหป้ วดไป ปรับไหมใหเ้ ท่ากับชายชู้
มนั เกิดเหตทุ ้งั นีก้ เ็ พราะหญงิ จึงหึงหวงช่วงชิงยุ่งยิ่งอยู่
จาจะตัดรากใหญใ่ หห้ ลน่ พรู ใหล้ ูกดอกดกอยู่แต่กงิ่ เดยี ว

บทเสภาเร่ืองขุนช้างขุนแผน ตอน ขนุ ช้างถวายฎกี า

อวี นั ทองตวั มันเหมอื นรากแก้ว ถา้ ตดั โคนขาดแลว้ ก็ใบเหี่ยว
ใครจะควรสู่สมอยกู่ ลมเกลียว ใหเ้ ด็ดเด่ียวรู้กนั แต่วันน้ี
เฮ้ยอีวันทองวา่ กระไร มงึ ตั้งใจปลดปลงให้ตรงที่
อยา่ ภวงั คก์ งั ขาเป็นราคี เพราะมึงมีผวั สองกตู ้องแคน้
ถา้ รักใหมก่ ็ไปอยู่กับอา้ ยช้าง ถา้ รกั เกา่ เขา้ ข้างอา้ ยขนุ แผน
อย่าเวียนวนไปให้คนมนั หมน่ิ แคลน ถา้ แม้นมึงรกั ไหนใหว้ ่ามา

บทเสภาเรอ่ื งขุนช้างขนุ แผน ตอน ขนุ ช้างถวายฎีกา

๏ ครานนั้ วันทองฟงั รบั สง่ั ให้ละลา้ ละลงั เป็นหนกั หนา
ขนุ ช้างแลดตู ายกั คิว้ ลน
ครน้ั จะทูลกลัวพระราชอาญา บ้ยุ ปากตรงบดิ าเป็นหลายหน
พระหมื่นไวยใช้ใบใ้ หแ้ มว่ า่ เป็นจนใจนงิ่ อยู่ไม่ทูลไป
วันทองหมองจติ คดิ เวยี นวน
หาได้ยินวันทองทลู ขึ้นไม่
๏ ครานั้นพระองคท์ รงธรณินทร์ ฤามึงไม่รักใครให้วา่ มา

พระตรสั ความถามซักไปทนั ใด

บทเสภาเรอื่ งขุนช้างขุนแผน ตอน ขนุ ช้างถวายฎีกา

จะรักช้ชู งั ผวั มึงกลวั อาย จะอยดู่ ว้ ยลกู ชายก็ไม่ว่า

ตามใจกูจะให้ดงั วาจา แตน่ เี้ บอื้ งหนา้ ขาดเดด็ ไป

๏ นางวนั ทองรบั พระราชโองการ ให้บนั ดาลบังจิตหาคิดไม่

อกศุ ลดลมัวให้ช่ัวใจ ด้วยสน้ิ ในอายุทเี่ กิดมา

คิดคะนงึ ตะลึงตะลานอก ดังตัวตกพระสุเมรภุ ูผา

ให้อุธัจอดั อั้นตันอุรา เกรงผิดภายหน้ากส็ ดุ คิด

บทเสภาเร่อื งขุนช้างขนุ แผน ตอน ขนุ ช้างถวายฎกี า

จะวา่ รกั ขนุ ชา้ งกระไรได้ ท่ีจรงิ ใจมิไดร้ ักแตส่ ักหนิด
รักพ่อลกู ห่วงดังดวงชวี ติ แมน้ ทลู ผดิ จะพิโรธไม่โปรดปราน
อย่าเลยจะทลู เปน็ กลางไว้ ตามพระทยั ท้าวจะแยกใหแ้ ตกฉาน
คิดแล้วเท่าน้ันมิทันนาน นางกม้ กรานแลว้ ก็ทลู ไปฉบั พลัน
ความรักขุนแผนกแ็ สนรัก ดว้ ยรว่ มยากมานักไม่เดียดฉันท์
สลู้ าบากบุกปา่ มาด้วยกัน สารพันอดออมถนอมใจ

บทเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน ตอน ขนุ ชา้ งถวายฎกี า

ขนุ ช้างแต่อยูด่ ว้ ยกนั มา คาหนักหาได้วา่ ใหเ้ คอื งไม่

เงนิ ทองกองไวม้ ใิ หใ้ คร ข้าไทใช้สอยเหมอื นของตัว

จม่นื ไวยเล่าก็เลือดทใ่ี นอก กห็ ยบิ ยกรกั เท่ากนั กบั ผัว

ทลู พลางตัวนางเริม่ ระรวั ความกลวั อาญาเป็นพน้ ไป

๏ ครานั้นพระองค์ผ้ทู รงภพ ฟงั จบแค้นคล่งั ดงั เพลงิ ไหม้

เหมอื นดนิ ประสวิ ปลวิ ติดกบั เปลวไฟ ดูดู๋เปน็ ได้อีวันทอง

บทเสภาเรอ่ื งขนุ ชา้ งขนุ แผน ตอน ขุนช้างถวายฎีกา

จะว่ารักขา้ งไหนไม่ว่าได้ น้าใจจะประดงั เขา้ ทง้ั สอง
ออกนน่ั เขา้ น่มี สี ารอง ยง่ิ กว่าท้องทะเลอันลา้ ลึก
จอกแหนแพเสาสาเภาใหญ่ จะทอดถมเท่าไรไมร่ สู้ ึก
เหมอื นมหาสมุทรสุดซง้ึ ซึก น้าลกึ เหลือจะหยง่ั กระท่งั ดิน
อฐิ ผาหาหาบมาทมุ่ ถม ก็จ่อมจมสูญหายไปหมดสน้ิ
อีแสนถ่อยจัญไรใจทมิฬ ดังเพชรนลิ เกดิ ขึ้นในอาจม

บทเสภาเร่ืองขุนชา้ งขนุ แผน ตอน ขนุ ชา้ งถวายฎีกา

รูปงามนามเพราะน้อยไปหรอื ใจไม่ซื่อสมศักดิ์เท่าเส้นผม
แต่ใจสตั วม์ นั ยังมที ี่นิยม สมาคมก็แตถ่ งึ ฤดูมนั
มงึ น่ีถอ่ ยยิ่งกว่าถอ่ ยอีทา้ ยเมือง จะเอาเร่อื งไมไ่ ด้สักสิ่งสรรพ์
ละโมบมากตัณหาตาเป็นมนั สักรอ้ ยพันให้มึงไมถ่ ึงใจ
วา่ หญิงช่ัวผวั ยังคราวละคนเดียว หาตามตอมกันเกรียวเหมือนมึงไม่
หนักแผน่ ดินกูจะอยู่ไย อา้ ยไวยมงึ อย่านบั ว่ามารดา

บทเสภาเรอ่ื งขนุ ช้างขนุ แผน ตอน ขุนช้างถวายฎีกา

อา้ ยขุนช้างกเู ล้ียงมึงถึงใหเ้ ปน็ หัวหม่นื คนอ่นื รูว้ า่ แม่กข็ ายหนา้
ขุนแผนทั้งสองรา กจู ะหาเมยี ให้อย่าอาลัย
หญงิ กาลกิณอี ีแพศยา มนั ไมน่ ่าเชยชิดพสิ มยั
ทรี่ ูปรวยสวยสมมีถมไป มึงตดั ใจเสยี เถดิ อคี นน้ี
เร่งเร็วเหวยพระยายมราช ไปฟันฟาดเสียให้มันเปน็ ผี
อกเอาขวานผา่ อย่าปรานี อย่าใหม้ ีโลหติ ติดดินกู
เอาใบตองรองไว้ให้หมากิน ตกดนิ จะอัปรยี ก์ าลอี ยู่
ฟันให้หญงิ ชายทง้ั หลายดู ส่ังเสรจ็ เสดจ็ สู่ปราสาทชัย



คณุ คา่ ด้าน สะท้อนถึงอารมณ์โกรธแค้น
วรรณศิลป์ และสะเทือนใจ

...ยิง่ คิดเดือดดาลทะยานใจ
ฉวยได้กระดานชะนวนมา
รา่ งฟอ้ งท่องเทียบให้เรยี บรอ้ ย
ถ้อยคาถ่ีถ้วนเป็นหนักหนา...

คณุ ค่าด้าน การพรรณณาถึงเร่อื งฝันรา้ ย
วรรณศิลป์

...ครงั้ น้ีน่าจะมีอันตราย ฝันรา้ ยสาหัสตัดตารา

พิเคราะห์ดูทั้งยามอัฐกาล ก็บนั ดาลฤกษ์แรงเป็นหนักหนา

มิรูท้ ่ีจะแถลงแจง้ กิจจา กอดเมียเมินหน้านา้ ตากระเด็น...

คุณคา่ ดา้ น ใช้ถ้อยคาเกิดความเศรา้ สะเทือนใจ
วรรณศลิ ป์ สงสารในชะตากรรมของตัว ละคร

...วนั น้ีแม่จะลาพอ่ พลายแล้ว จะจาจากลูกแก้วไปสูญสิ้น
พอบ่ายก็จะตายลงถมดิน ผินหน้ามาแม่จะขอชม
เกิดมาไม่เหมือนกับเขาอ่ืน
มิได้ช่นื เชยชดิ สนิทสนม...

...รา่ พลางนางกอดพระหม่ืนไวย นา้ ตกไหลซบเซาไม่เงยหน้า

งว่ งหงุบฟุบลงกับพสุธา กอดลูกยาแน่นิ่งไม่ติงกาย ฯ

คณุ ค่าด้าน การบรรยายโวหาร
วรรณศิลป์

ฟ้าขาวดาวเด่นดวงสว่าง

จันทรก์ ระจ่างทรงกลดหมดเมฆสิ้น
จึงเซ่นเหล้าขา้ วปลาให้พรายกิน

เสกขมิ้นวา่ นยาเขา้ ทาตัว
.

คณุ คา่ ด้าน เชงิ เปรยี บเทียบ
วรรณศิลป์

อีวนั ทองตัวมันเหมือนรากแก้ว
ถ้าตัดโคนขาดแล้วก็ใบเห่ียว
ใครจะควรสู่สมอยกู่ ลมเกลียว
ให้เด็ดเด่ียวรูก้ ันแต่วนั นี

คุณค่าด้าน กวแี ทรกอารมณ์ขนั ในการแต่ง
วรรณศิลป์

ขุนชา้ งเห็นขา้ ไม่มาใกล้ ขดั ใจลุกข้นึ ทั้งแก้ผ้า
แหงนเถ่อเปอ้ ปังยนื จังก้า ย่างเท้าก้าวมาไม่รูต้ ้ว
ยายจันงนั งกยกมือไหว้
ไม่นุ่งผ่อนนุ่งผ้าดูน่ากลัว นั่นพ่อจะไปไหนพ่อทูนหัว
ขุนชา้ งมองดูตัวก็ตกใจ

คุณคา่ ด้านสงั คม

คุณค่าด้านสังคม แสดงค่านิยมและความเช่ือของคนใน
สังคมสมัยอยธุ ยาซ่งึ แม้วา่ จะไม่อาจประเมินขอ้ เท็จจรงิ ทางสังคม
ได้เชน่ เดียวกันกับเอกสารทาง ประวัติ ศาสตร์ แต่วรรณคดีเร่อื งน้ี
ก็เป็นภาพสะท้อนท่ีแสดงให้เห็นโลกทัศน์ของครอบครวั ขุนนางใน
สมัยกรุงศรอี ยุธยาและรตั นโกสินทรว์ ่ามี ความจงรกั ภักดีต่อองค์
พระมหากษัตรยิ ์อย่างสุดสูงเพยี งใด

คุณค่าดา้ นสังคม

เก่ี ยวความเช่ือเช่น
เ ช่ื อ เ ร่ื อ ง ภู ต ผี ปี ศ า จ
คาถาอาคม เร่ืองโชคชะตา
ดวงของคน