การพัฒนารูปแบบการป้องกันโรคไตอย่างยั่งยืน

้
็
�
ื
�
ี
�
ี
ู
้
ก�รเรยนรจั�กประสบัก�รณ์ทำดของพนทำทำประสบัผ่ลสำ�เรจัด�น
ี
ี
�
ี
ู
้
ั
ิ
�
ั
้
ก�รปองกนโรคเบั�หว�น คว�มิดนโลหตสง และโรคไตเรือรง ชวยสร�ง
่
ั
ก�รเรียนรู้ได้เร็ว เป็นกลยุทำธ์สำ�คัญทำี�คณะกรรมิก�รฝ่่�ยป้องกัน สถ�บัน
ั
�
์
็
โรคไตภููมิิร�ชนครนทำร เลงเหนประโยชนทำีจัะไดรบัจั�กแนวทำ�งนี เพร�ะ
้
ั
�
ิ
์
็
้
ั
์
้
็
ี
นอกจั�กไดรบัประสบัก�รณตรงจั�กพื�นทำีแลว ยงเปนก�รสร�งก�รมิสวน
่
�
้
ั
์
็
ิ
ุ
�
ึ
่
รวมิระหว�งสถ�บัันโรคไตภููมิิร�ชนครนทำรและกระทำรวงส�ธ�รณสข ซึ่งเปน
่
ิ
่
ุ
หนวยง�นรบัผ่ดชอบัระบับัสขภู�พประเทำศิ
ั
ี
�
�
ื
ี
ั
ั
�
ั
ื
้
ี
ึ
้
�
่
ก�รลงเยยมิและศิกษ์�พนทำดเดนด�นก�รปองกนกนโรคไตเรอรงนี �
ุ
�
ื
�
ื
ำ
์
ี
ั
็
ี
มิวตถประสงคหลกเพอถอดบัทำเรยนจั�กประสบัก�รณทำส�เรจัของพนทำ ี �
ั
์
ี
�
ิ
ั
่
้
ต�งๆ ในประเทำศิไทำย น�มิ�วเคร�ะหและสงเคร�ะหห�รปแบับัก�รปองกน
์
ู
ั
ำ
์
ื
ึ
ั
�
ิ
้
ั
ี
ิ
�
ิ
โรคไตเรือรงทำียงยน ระเบัยบัวธก�รศิกษ์�ใชก�รวจััยเชงคณภู�พ (Qualitative
ุ
�
ี
ำ
�
้
ุ
็
�
ู
method) เกบัรวบัรวมิขอมิลโดยก�รน�เสนอขอมิลจั�กพืนทำี ก�รประชมิ
ู
้
้
�
่
ี
กลุมิทำมิสหวช�ชพของพืนทำี กบัผู่เชียวช�ญและผู่มิสวนรวมิอืนๆ เชน ผู่น�
่
่
ำ
�
�
ั
ี
ี
�
้
้
ิ
่
้
็
ั
์
ทำองถิ�นเปนตน สงเกตก�รณจั�กสถ�นทำี�จัรง และ ก�รสมิภู�ษ์ณเชงลกกบั
้
ิ
ั
ึ
ั
์
ิ
ิ
ิ
ิ
ู
้
้
ผู่ปฏิิบััตและผู่บัรห�รสถ�นพย�บั�ล ขอมิลทำีรวบัรวมิถกน�มิ�วเคร�ะห ์
้
ู
�
ำ
�
่
ิ
ิ
ิ
เชงเนือห� (Content analysis) รวมิกบัก�รวเคร�ะหเชงแกนส�ระ (Thematic
่
์
ั
ำ
ิ
analysis) ต�มิกรอบัทำีก�หนด ประกอบัดวยกรอบัก�รด�เนนกจักรรมิ
ำ
�
้
ิ
ี
ิ
กรอบัก�รบัรห�รจััดก�ร และกรอบัก�รพฒน� เพือถอดบัทำเรยนจั�ก
ั
�
�
์
ี
�
�
ำ
ิ
ิ
�
ิ
ประสบัก�รณทำีเกดขึนจัรงในพืนทำี ระยะเวล�ด�เนนก�ร 2 ปงบัประมิ�ณ
คอ ปงบัประมิ�ณ 2561 และ 2562 ด�เนนก�รโดยรวมิมิอกบักรมิควบัคมิ
ื
ิ
ำ
ื
ั
ุ
ี
่
้
ุ
โรค และกรมิก�รแพทำย กระทำรวงส�ธ�รณสข และ สปสช. กลุมิเป�หมิ�ย
์
่
ั
ู
ื
ิ
ี
่
้
ั
ิ
ิ
ั
คอ คลนกปองกนโรคเบั�หว�น คว�มิดนโลหตสง และโรคไตเรือรงดเดน
�
�
่
ำ
ั
ื
ื
ั
ื
ระดบัเขต ก�รคดเลอกพื�นทำีก�หนดแบังต�มิภู�คทำั�ง 4 คอ ภู�คเหนอ ภู�ค
้
ี
ั
ั
ื
ื
ั
ั
ตะวนออกเฉยงเหนอ ภู�คกล�ง และ ภู�คใต ก�รคดเลอกจัังหวดตวแทำน
แต่ละภู�ค ได้รับัก�รพิจั�รณ�จั�กกองโรคไมิ่ติดต่อ กรมิควบัคุมิโรค
28
| การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน

้
�
ั
�
ุ
�
กระทำรวงส�ธ�รณสข โดยคว�มิสมิครใจัและคว�มิพรอมิของพืนทำีทำีจัะ
ั
์
�
�
�
ี
้
ี
ั
ส�มิ�รถเข�ไปเยยมิสงเกตก�รณ ปงบัประมิ�ณ 2561 จัังหวดทำีลงพืนทำี �
ประกอบัดวย 8 แหง ภู�คตะวนออกเฉยงเหนอคอ จั.ขอนแกน และ จั.
่
ื
่
ื
้
ี
ั
ั
ื
ำ
ื
ู
ั
ุ
้
มิห�ส�รค�มิ ภู�คเหนอ คอ จั.ล�พน และ จั.สโขทำย ภู�คใต คอ จั.ตรง และ
ื
ี
ื
ิ
ุ
ิ
ี
จั.กระบัี� ภู�คกล�งคอ จั.พจัตร และ จั.พระนครศิรอยธย� ปงบัประมิ�ณ
์
ื
�
ุ
ี
ั
2562 พืนทำีลงเยยมิ 4 แหง ภู�คตะวนออกเฉยงเหนอ คอ จั.สรนทำร และ
ี
่
ื
�
�
ิ
ุ
ั
ื
์
ำ
ั
�
้
จั.อบัลร�ชธ�น ภู�คใตคอ จั.ประจัวบัครขนธ และ จั.กระบัี ส�หรบั จั.กระบัี �
ี
ี
ี
ำ
�
ก�หนดเป�หมิ�ยเฉพ�ะ คอเก�ะลนต� เนืองจั�กเปนเขตพืนทำีช�วเลทำีมิ ี
�
�
ั
็
ื
้
�
ี
ั
ลกษ์ณะบัรบัทำเฉพ�ะเหมิ�ะสมิ กบัก�รเรยนร ู ้
ั
ิ
ึ
็
ั
้
ุ
ผ่ลก�รศิกษ์�ส�มิ�รถสรปผ่ลลพธได 3 ประเดน ต�มิก�รวเคร�ะห ์
ิ
์
ิ
ำ
ิ
่
ิ
เชงแกนส�ระ คอ กระบัวนก�รด�เนนง�นคลนกชะลอไตเสือมิ ก�รบัรห�ร
�
ิ
ิ
ื
�
็
ำ
ั
จััดก�รปองกนโรคไตเรือรงใหไดผ่ลส�เรจั และปจัจััยคว�มิส�เรจัทำีน�ไปสร�ง
ำ
้
็
ั
�
้
้
ำ
ั
้
ั
ั
ั
่
โมิเดลพฒน�ก�รปองกนโรคไตเรือรงอย�งย�งยน ดงนี �
้
ื
ั
�
ั
�
ั
ี
�
่
ำ
ิ
ิ
้
ั
�
�
กระบัวนก�รด�เนนง�นปองกนโรคไตเรือรงนัน แตละพืนทำีมิบัรบัทำ
ไมิ่เหมิือนกัน ก�รดำ�เนินง�นจัึงมิีร�ยละเอียดแตกต่�งกัน แต่พบัคว�มิ
ั
ื
ิ
ั
ั
ู
คล้�ยคลึงกน 2 ประก�ร คอ ระดบั รพช. ยงคงรปแบับักระบัวนก�รเดมิ
ิ
ั
็
ู
ั
ิ
�
้
ิ
่
ู
ของก�รจััดคลนกเพือดแลรกษ์�ผู่ปวยเบั�หว�น และคว�มิดนโลหตสงเปน
ิ
ิ
็
ั
ิ
ิ
�
หลก คลนกชะลอไตเสือมิเปนก�รเสรมิคลนกเดมิ บั�งแหงไดแยกออกจั�ก
่
ิ
ิ
้
ั
้
่
้
ู
คลนกเบั�หว�นและคว�มิดนโลหตสงเพอใหส�มิ�รถใหคว�มิรผ่ปวยได ้
�
ิ
ิ
ื
้
ู
้
ิ
ู
ั
ี
ั
ิ
ั
ึ
็
ชดเจันโดยสหวช�ชพ ระดบั รพทำ.และ รพศิ. ซึ่งเปนโรงพย�บั�ลระดบัตตยภููมิิ
ิ
�
ั
จััดตังคลนกดแลรกษ์�ผู่ปวยเบั�หว�นและคว�มิดนโลหตสง และจััดตัง �
ิ
ู
ิ
ิ
้
�
่
ั
ู
ุ
ั
่
ิ
่
้
้
ั
้
ู
คลนกโรคไตดแลรกษ์�พย�บั�ลผู่ปวยไตว�ยระยะสดทำ�ยไปพรอมิกน แตไมิ ่
ิ
ิ
้
เนนก�รดแลปองกนผู่ปวยระยะทำี 1-4 กระบัวนก�รหลกจััดส�หรบับัรก�ร
้
ั
่
�
ั
ู
ั
้
ำ
ั
ิ
่
ั
้
ด�นรกษ์�พย�บั�ลมิ�กกว�ก�รปองกนและสงเสรมิสขภู�พ
้
ุ
่
การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน | 29

่
้
่
้
ั
ในโรงพย�บั�ลขน�ดใหญ ก�รคดกรองคนห�ผู่ปวยโรคเบั�หว�น
ิ
ั
และคว�มิดนโลหตสงเปนก�รด�เนนง�นเชงรบัในสถ�นพย�บั�ลมิ�กกว�
่
็
ิ
ู
ำ
ั
ิ
์
ิ
ิ
่
ิ
�
ั
ำ
ุ
เชงรก เนื�องจั�กภู�ระง�นทำีเกนกว�จั�นวนแพทำยและพย�บั�ลจัะรบัผ่ด
ั
ี
ี
้
ี
ิ
ำ
้
ี
่
ชอบั สหวช�ชพด�เนนก�รแตไมิเนนใหชดเจัน ทำมิสหวช�ชพมิบัทำบั�ทำ
่
ิ
ิ
ื
�
�
ี
ื
�
ั
้
ำ
ื
ำ
็
้
ส�คญในเรองสร�งก�รทำ�ง�นเปนทำมิเพอก�รปองกนโรคไตเรอรงควบัค ่ ู
ั
ั
ั
ไปกบัก�รดแลผู่ปวยเบั�หว�น คว�มิดนโลหตสง และผู่ปวยไตว�ยระยะ
่
ู
ิ
ั
้
่
้
ู
ี
�
้
ู
ุ
สดทำ�ย ก�รเยยมิบั�นเดมิเปนก�รด�เนนง�นต�มิรปแบับัก�รดแลผ่ปวย
่
ู
ู
ิ
ำ
็
้
ิ
้
ั
ี
่
่
�
�
ื
็
ึ
เรือรง (Chronic care model หรอ CCM ) ซึ่งเปนทำยอมิรบัว�ส�มิ�รถชวย
ั
�
จััดก�รดแลผู่ปวยโรคเรือรง เชน โรคเบั�หว�น ไดอย�งมิประสทำธผ่ล เพร�ะ
ี
่
ู
้
�
่
17
ั
่
ิ
ิ
้
ั
้
เชือมิโยงสถ�นพย�บั�ลกบัชมิชนไดชดเจัน ดงนันจังน�รปแบับัก�รดแลผู่ ้
ู
ั
ำ
�
ั
ู
ึ
ุ
�
้
่
ั
ั
�
�
้
่
ี
่
ปวยโรคเรือรงมิ�ประยกตใชกบัก�รเย�ยมิบั�นผู่ปวยโรคไตเรือรง แตหลง
์
้
ั
ั
ุ
จั�กจััดตั�งทำมิรกษ์์ไตต�มิรปแบับัคลองขลงโมิเดล ก�รเยียมิบั�นของผู่ปวย
ี
้
ุ
่
ั
้
�
ู
้
ั
�
�
�
้
โรคไตเรือรงมิจัดเนนทำีชดเจันมิ�กขึน 3 เรือง คอ อ�ห�ร ก�รใชย� และ
ื
ี
�
ั
ุ
ู
ึ
�
ั
ก�รออกก�ลงก�ย ดงนันรปแบับัของคลองขลงโมิเดลจังไดถกน�ไปประยกต ์
ุ
ู
ำ
ุ
้
ำ
ั
ั
ใหเกดคว�มิเหมิ�ะสมิกับับัรบัทำจันส�มิ�รถดำ�เนนง�นป้องกนโรคไต
ิ
้
ิ
ิ
เรือรงไดส�เรจั
�
้
็
ำ
ั
ก�รจััดก�รปองกนโรคไตเรือรงไดผ่ลส�เรจั เกดจั�กก�รบัรห�ร
็
ั
ิ
�
ิ
้
ั
้
ำ
ำ
ุ
ิ
ั
้
จััดก�รทำรพย�กรและบัคล�กรทำีมิจั�กด พบัว� ก�รจััดระบับัคลนกปองกน
�
ั
ั
ิ
่
ี
โรคไตเรื�อรังมิีคว�มิแตกต่�งกันเนื�องจั�กสถ�นทำี� และบัุคล�กร สถ�น
ั
่
�
ั
่
ั
้
ิ
พย�บั�ลหล�ยแหงโดยเฉพ�ะ รพช. จััดบัรก�รปองกนโรคไตเรือรงรวมิกบั
คลินิกโรคเบั�หว�น และคว�มิดันโลหิตสูง รพทำ.และ รพศิ. จััดบัริก�ร
ั
ั
ิ
�
ิ
ิ
ั
ปองกนโรคไตเรือรงรวมิไปกบัคลนกรกษ์�พย�บั�ลผู่ปวยโรคไตเดมิ พบัว�
่
่
้
้
่
ั
ิ
ก�รจัดคลนิกชะลอไตเส�อมิแยกออกจั�กคลนิกเบั�หว�นและคว�มิดัน
ั
ิ
ื
ำ
้
้
ิ
โลหตสง จัะส�มิ�รถทำำ�ใหก�รด�เนนกจักรรมิสร�งคว�มิรูเพือปองกนโรค
�
้
ิ
ิ
ั
้
ู
30
| การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน

ี
่
ิ
ิ
ิ
ิ
ไตมิประสทำธผ่ลมิ�กกว� เพร�ะส�มิ�รถจััดบัรก�ร และตดต�มิประเมิินผ่ล
ิ
้
้
ิ
ั
้
่
่
่
ิ
้
ไดชดเจัน ผู่ปวยส�มิ�รถมิุงเนนคว�มิสนใจัตอกจักรรมิไดอย�งมิประสทำธผ่ล
่
ี
�
ก�รจัดก�รเยยมิบั�นมิก�รจัดระบับัก�รเยยมิบั�นทำผ่สมิผ่ส�นกบัแนวทำ�งเดมิ
ั
ี
�
ี
ั
้
ั
ี
�
ี
้
ิ
�
้
ี
่
ี
ำ
้
็
ุ
้
่
ภู�ระง�นทำีเพิมิจั�เปนตองใหชมิชนและ อสมิ.เข�มิ�มิสวนรวมิในก�รเยยมิ
�
�
่
่
�
ี
ิ
้
�
ั
ั
�
บั�น มิก�รแบังเขตรบัผ่ดชอบัของ อสมิ.ชดเจันขึน สิงทำี�ส�คญอย�งยงของ
ิ
ั
ำ
ำ
้
้
ก�รด�เนนง�นปองกนโรคไตเรือรง คอก�รจััดก�รขอมิล ก�รตรวจัสอบั
ั
ื
ิ
�
ั
ู
้
้
์
ู
�
�
ู
ั
ขอมิลใหมิคว�มิครบัถวนและถกตองดขึน มิก�รจััดตังศินยขอมิลรวมิกนใน
ี
้
ี
่
้
ู
ี
ู
้
ู
ั
อ�เภูอและจัังหวด บั�งเขตส�มิ�รถจััดก�รฐ�นขอมิลระดบัเขต ก�รจััดก�ร
้
ำ
ั
ำ
ั
ำ
ี
่
�
้
ู
้
ู
่
ำ
ิ
้
ขอมิลน�ไปสก�รคดคนพฒน�โปรแกรมิทำน�มิ�ชวยก�รทำ�ง�นใหสะดวก
รวดเรวถกตอง และเชือมิโยงระหว�ง รพ.สต. รพช. และ รพทำ. ขอมิลทำีถกตอง
็
ู
�
�
้
ู
้
้
ู
่
ิ
ิ
แมินย� และเชือมิโยงอย่�งด สงผ่ลใหส�มิ�รถเบักค�ตอบัแทำนก�รบัรก�ร
่
ำ
้
่
่
ี
�
ู
ิ
้
้
ู
�
่
�
้
ั
ผู่ปวยโรคเบั�หว�นและคว�มิดนโลหตสงจั�ก สปสช.ไดเพิมิขึน สร�งแรงจังใจั
่
้
ู
ี
แกผู่บัรห�รและผู่ปฏิิบััตง�นในก�รจััดทำำ�ขอมิลทำีด ขอมิลทำีดส�มิ�รถสงคนผู่ปวย
ิ
้
้
ู
�
่
ื
�
ี
่
้
้
ิ
ั
ิ
และญ�ตเพื�อใหเกดคว�มิตระหนกและตระหนกจันปรบัเปลียนพฤตกรรมิ
�
ิ
ิ
ั
้
ปจัจััยคว�มิส�เรจัของแตละพืนทำีมิคว�มิเดนต�งกน โดยภู�พรวมิ
่
ั
ำ
ั
็
�
�
่
ี
่
ิ
ื
ี
ี
ี
่
้
่
้
ั
่
พบัว� ประกอบัดวย 3 กลุมิ ไดแก ปจัจััยหลก คอ ทำมิสหวช�ชพ และทำมิ
ั
ี
�
ิ
�
ิ
์
�
้
ั
็
รกษ์์ไตทำีเขมิแขง คลนกชะลอไตเสือมิทำีมิโครงสร�งองคกรและกระบัวนก�ร
้
ุ
ด�เนนง�นทำี�ชดเจัน ปจัจััยหนน คอภู�วะผู่น�ของหนวยบัรก�รและชมิชน
ำ
ิ
ั
ิ
ุ
ั
่
้
ื
ำ
ก�รสร้�งง�นประจัำ�ให้เป็นง�นวิจััย (R2R) ก�รจััดก�รคว�มิรู้ทำี�เกิดจั�ก
ั
้
�
ำ
์
ี
ู
ื
ประสบัก�รณก�รทำำ�ง�น และ ก�รมิระบับัขอมิลทำี�ด ปจัจััยเอือทำี�ส�คญ คอ
ี
ั
�
้
ี
ุ
่
ทำนทำ�งสงคมิทำีดทำีเกดจั�กก�รพฒน�ขึนในชมิชนจันเขมิแขง ก�รมิสวนรวมิ
ุ
ั
ี
่
ั
็
�
�
ิ
ุ
ู
ี
่
่
ื
ื
ของชมิชน อปทำ.และภู�คเครอข�ย จันเปนเครอข�ยก�รดแลสขภู�พ และ
ุ
็
ั
ั
�
ุ
ำ
ี
ก�รมิสภู�พแวดลอมิทำีเอือตอสขภู�พทำีด จั�กปจัจัยคว�มิส�เรจัเหล�นส�มิ�รถ
้
ี
�
่
�
่
ี
็
�
ั
้
ิ
ั
้
ำ
ิ
ำ
�
น�ไปจั�ลองสร�งโมิเดลก�รปองกนโรคไตทำี�เกดประสทำธภู�พ ดงภู�พทำี 2
ิ
การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน | 31

ภาพิ่ที่่ 2 ป่จัจััยที่่ม่่อ่ที่ธิพิ่ล้ต้อความ่สูาเรื่จั
่
่
ั
็
�
ำ
�
ุ
ั
ของกำารื่ป่องกำนโรื่คไต้เรื่อรื่งในชม่ชน
ั
้
้
�
ั
ุ
ป่จัจััยหนน ป่จัจััยหล้กำ ป่จัจััยเออ
ั
ั
�
ั
้
้
้
1. ภาวะผนา ำ 1. ที่่ม่สูหว่ชาช่พิ่ 1. ที่นที่างสูงคม่
ั
ุ
้
2. R2R เขม่แขง ็ 2. กำารื่ม่่สูวนรื่วม่
่
่
3. กำารื่จััดกำารื่ 2. ที่่ม่รื่กำษไต้ที่่ � 3. สูภาพิ่แวดล้้อม่
ั
์
้
ความ่รื่ (KM) เขม่แขง ็ สูขภาพิ่
้
้
ุ
�
้
4. รื่ะบบขอม่้ล้ที่่ด่ � 3. รื่ะบบบรื่่กำารื่ที่่ม่่
่
ป่รื่ะสู่ที่ธิภาพิ่
ความ่แต้กำฉานดานสูขภาพิ่ (Health Literacy)
ุ
้
Snowball
ั
effect ต้รื่ะหนกำ/ต้รื่ะหนกำ Sustainable
CKD
prevention
ESRD PD/HD
้
ั
�
็
ำ
้
่
ั
จั�กภู�พทำี 2 อธบั�ยไดว� คว�มิส�เรจัของก�รปองกนโรคไตเรือรง
�
ิ
ึ
ิ
้
ิ
ี
�
ี
็
�
�
้
ี
้
ี
นันตองก�รทำมิสหวช�ชพทำีเขมิแขง ทำมิสหวช�ชพซึ่งประกอบัดวยแพทำย ์
ำ
้
พย�บั�ล เภูสชกร โภูชน�กร และนกก�ยภู�พบั�บััด ตองเข�ใจับัทำบั�ทำ
ั
้
ั
้
ั
�
ุ
ุ
่
�
ี
ี
ี
หน�ทำคว�มิรบัผ่ดชอบัแตละส�ข�วช�ชพแบับัทำมิจัดมิงหมิ�ยเดยวกน
ี
ิ
ี
ั
ิ
่
ู
้
้
ิ
่
ิ
้
่
้
ื
้
้
่
คอสร�งคว�มิรูแกผู่ปวยและญ�ตผู่ดแลผู่ปวย ใหเกดคว�มิแตกฉ�นจัน
ส�มิ�รถปรบัเปลี�ยนพฤตกรรมิ จันปองกนโรคไตหรอส�มิ�รถชะลอก�ร
ั
ั
้
ิ
ื
้
�
ี
ี
ั
ิ
�
ี
ิ
้
�
้
เสือมิของไตไดจัรง ทำมิรกษ์์ไตเยยมิบั�นตองมิระบับัก�รตดต�มิทำีส�มิ�รถ
32
| การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน

�
ิ
�
ุ
ี
ิ
ิ
ั
สนบัสนนเชือมิโยงกบัสหวช�ชพในคลนกชะลอไตเสือมิ ส�มิ�รถกระตุนให ้
ั
้
ผู่ปวยปรบัเปลียนพฤตกรรมิดวยกระบัวนก�รหรอกลวธต�งๆ โดยผ่่�นทำมิ
�
่
ิ
ี
ิ
ี
่
้
ั
้
ื
่
�
ี
้
ื
ื
ุ
ั
่
�
เยยมิบั�นหรอเครอข�ยสขภู�พทำีมิในพืนทำี เชน ชมิรมิรกษ์์ไต เปนตน บั�ง
้
็
�
ี
�
่
ี
ู
้
่
่
้
พ�นทำ�ส�มิ�รถถ�ยทำอดคว�มิรและสร�งเครือข�ยในโรงเรียนให้เครือข�ย
ื
้
ั
่
่
ุ
ี
็
ี
นกเรยนเปนกลไกสูก�รจััดก�รตนเองของผู่ปวยโดยเฉพ�ะบัพก�ร และผู่ ้
�
�
ิ
ิ
ี
้
็
้
�
ุ
ปวยทำีเปนญ�ต ระบับัสขภู�พทำีส�มิ�รถสร�งคลนกชะลอไตเสือมิใหทำมิสห
ิ
่
่
้
่
้
�
ิ
้
�
้
ู
ี
ี
วช�ชพส�มิ�รถใชโครงสร�งทำีเอือตอก�รเรยนรูของผู่ปวย ระบับัก�รดแลทำี �
�
่
�
ู
้
็
ึ
้
้
้
ั
ใชขอมิลรวมิกน ระบับับัรก�รทำีเชือมิโยงสร�งคว�มิเขมิแขงของระบับัปรกษ์�
ิ
และก�รสงตอ เปนระบับับัรก�รทำีเปนหลกส�คญของก�รปองกนโรคไต
ั
ั
่
็
่
้
ั
�
็
ิ
ำ
ี
ั
�
ิ
ุ
่
เรือรง และโรคอื�นๆได ในระบับัทำีบัคล�กรไมิเพยงพอระบับับัรก�รและทำมิ
้
ี
�
สหวิช�ชีพเป็นสิ�งสำ�คัญทำี�จัะช่วยแก้ปัญห�ข้อจัำ�กัด ก�รทำำ�ง�นจัึงเน้น
ั
้
่
ำ
็
�
ั
ุ
ั
บัทำบั�ทำหน�ทำีเปนส�คญมิ�กกว�ตวบัคคล ก�รพฒน�บัทำบั�ทำใหส�มิ�รถ
้
ปฏิิบััติหน้�ทำี�แทำนกัน นอกจั�กแกไขปญห�ขอจั�กดของก�รข�ดแคลน
ั
้
ำ
้
ั
ื
็
้
บัคล�กรแลวยงสร�งคว�มิรวมิมิอก�รทำำ�ง�นเปนทำมิ
ั
้
ี
่
ุ
ั
ี
ปจัจัยหนนมิคว�มิส�คญอย่�งยงในหล�ยรปแบับัและสถ�นะ
�
ิ
ู
ั
ุ
ั
ำ
่
ี
�
ำ
ี
้
ำ
ี
ี
ั
้
ี
ิ
ภู�วะผู่น�มิคว�มิส�คญในก�รสร�งคว�มิมิั�นใจัแกทำมิสหวช�ชพ ทำมิเยยมิ
็
บั�น และผู่้ปวย ภู�วะผู่น�ทำีเปนตวอย�งทำีดของพืนทำีทำีประสบัผ่ลส�เรจั
�
�
�
ี
ำ
�
ำ
้
้
ั
็
�
่
่
ั
้
ิ
ั
์
่
ำ
ื
็
�
็
่
คอคว�มิรบัผ่ดชอบั เหนประโยชนสวนรวมิและผู่ปวยเปนสิงส�คญส�มิ�รถ
�
น�เสนอขอมิล และชีใหเหนปญห� และสดทำ�ยส�มิ�รถชกจังใหเกดก�รมิ ี
ำ
ั
็
้
ั
ิ
ู
้
้
ู
ุ
้
ื
ู
ุ
่
สวนรวมิในก�รทำำ�ง�นแบับัทำมิและเครอข�ยก�รดแลสขภู�พตนเอง ภู�วะ
่
่
ี
�
ำ
่
ำ
้
้
�
ผู่น�ทำีพบัมิทำังแบับัผู่น�ทำ�งก�ร เชน น�ยอ�เภูอ น�ยก อบัต. น�ยกเทำศิมินตร ี
ำ
ี
ั
ำ
ผู่อ�นวยก�รโรงพย�บั�ล และส�ธ�รณสขอ�เภูอ ในขณะเดยวกนภู�วะ
ี
ำ
ุ
้
ู
่
็
ั
ำ
้
็
ผ่น�ไมิเปนทำ�งก�รทำ�พบักมิคว�มิสำ�คญทำสนบัสนนก�รป้องกนโรคไต
ี
�
ี
ั
ั
ี
ุ
ั
�
�
เรือรงทำีไดผ่ลส�เรจั ผู่น�เหล�นีเปนภู�วะผู่น�รวมิทำีกลุมิคนมิ�รวมิกนคด
ิ
ั
ำ
้
ำ
่
่
�
ำ
็
่
่
้
�
้
็
การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน | 33

ู
้
้
ุ
ื
่
็
ั
และแกไขปญห�อย�งเปนระบับัใหส�มิ�รถบัรรลผ่ล คอก�รดแลจััดก�ร
้
ั
�
ุ
ิ
ิ
ตนเอง ปรบัเปลี�ยนพฤตกรรมิสขภู�พใหเกดก�รชะลอก�รเสือมิไต ในก�ร
�
ทำ�ง�นจัะพบัปญห�เกดขนตลอดเวล�เนองจั�กก�รปองกนโรคไตเรอรง
ื
ำ
ิ
ึ
้
�
�
ั
ั
ื
ั
ี
่
ื
ี
้
�
้
็
ี
เปนสิงใหมิ แมิสหวช�ชพหรอทำมิเยยมิบั�นจัะมิประสบัก�รณก�รทำำ�ง�น
์
�
ิ
ี
ุ
�
็
่
ั
ั
้
ั
�
้
ำ
ด�นสขภู�พมิ�น�นจันเชียวช�ญ แตส�หรบัก�รปองกนโรคไตเรือรงเปน
�
ั
ำ
่
ิ
�
สิงใหมิทำีนโยบั�ยก�หนด ก�รด�เนนง�นมิแนวทำ�งทำีชดเจันแตกระบัวนก�ร
�
ำ
ี
่
็
ั
ทำำ�ง�นทำีเปนก�รปฏิิบััตจั�เปนตองปรบัต�มิบัรบัทำ ก�รแกปญห�ต�งๆ
่
ิ
้
ำ
้
ั
�
ิ
็
้
์
ิ
ิ
�
ำ
้
้
จั�เปนตองใชองคคว�มิรูเชงวจััยทำีจัะห�ค�ตอบั ก�รจััดก�รแกไขปญห�
้
ำ
ั
็
ื
็
โดยทำำ�ง�นประจั�ใหเปนง�นวจััย (Routine to Research หรอ R2R)
ิ
ำ
้
ั
ำ
ี
เป็นหลักก�รส�คัญทำ�สนบัสนุนให้ส�มิ�รถแก้ไขปัญห�อุปสรรคทำ�เกิดจั�ก
ี
ู
ิ
้
ก�รปฏิิบััตจัรง ก�รทำำ�ง�นจัะเกดประสบัก�รณและขอมิลมิ�กมิ�ย ก�รน�
ิ
ำ
์
ิ
ี
�
ู
ี
ึ
้
�
ิ
้
ี
ขอมิลและประสบัก�รณทำเกดขนมิ�รวบัรวมิเรยบัเรยงใหเกดคว�มิรใหมิ ่
ิ
์
ู
้
ั
ั
็
ิ
ิ
�
็
เปนสิงทำีพบัเหนจั�กสถ�นทำีปฏิิบััตง�น แรงผ่ลกดนใหเกดก�รจััดก�รคว�มิรู ้
้
�
�
ื
(Knowledge Management หรอ KM) มิ�จั�กภู�ระง�นทำีเพิมิขึน แตยง ั
�
่
�
�
ั
ั
ำ
็
ไมิเปนระบับั ประกอบักบัก�รพฒน�ก�รทำำ�ง�นและก�รคนห�ค�ตอบัทำี �
้
่
ึ
้
จัะชวยใหก�รทำำ�ง�นสะดวกและง�ย จังเกดก�รเรยนรูและพฒน�สร�ง
ิ
ั
้
่
ี
้
่
็
ิ
่
ั
นวตกรรมิหล�กหล�ย เปนผ่ลง�นนวตกรรมิทำีดๆ เกดขึน เชน ก�รคนห�
้
ี
�
�
ั
ู
่
ั
ู
ำ
ั
พฒน�รปแบับัก�รออกก�ลงก�ย ก�รพฒน�สตรอ�ห�รเฉพ�ะผู่้ปวยโรค
ั
่
้
ื
ั
�
ั
ั
�
ไตเรือรงเพือลดหว�น มิน เคมิ ก�รสร�งเครอข�ยพฒน�ก�รดแลก�รใช ้
็
ู
ิ
ั
้
ู
�
้
ิ
�
ย�ทำีถกตอง ก�รคดคนห�แนวทำ�งก�รประเมิินผ่ลก�รปรบัเปลียนพฤตกรรมิ
็
่
ิ
�
่
่
ทำีไมิใชเชงสอบัถ�มิผู่ปวย (Subjective evaluation) แตเปนก�รประเมิิน
่
้
ั
ิ
ั
โดยหลกวทำย�ศิ�สตรทำีมิหลกฐ�นเชงประจัักษ์์ (Objective evaluation)
ิ
�
ี
์
้
ิ
่
�
็
ิ
้
เชน ก�รใชเครื�องวดคว�มิเคมิเพือประเมิินพฤตกรรมิลดเคมิไดจัรง ก�รใช ้
ั
็
ื
้
�
้
ื
เครองวดมิวลกล�มิเนอเพอตดต�มิก�รออกกำ�ลงและคว�มิถกตองของ
�
ู
ั
ั
ิ
ื
�
ก�รออกก�ลงก�ย เปนตน ก�รด�เนนง�นทำังหมิดจัะตองไดรบัก�รบัันทำก
ึ
้
้
ำ
�
ิ
ำ
ั
้
็
ั
34
| การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน

�
ู
�
�
ั
�
้
้
ิ
้
ู
ขอมิลเพือใชทำังด�นบัรก�ร วช�ก�ร และก�รจััดก�ร ดงนันระบับัขอมิลทำีด ี
ิ
้
ึ
�
ำ
ิ
ำ
็
ั
้
ั
�
ั
ั
่
็
ุ
ื
จังเปนสงส�คญตอคว�มิส�เรจัของก�รปองกนโรคไตเรอรงในระดบัชมิชน
้
์
�
�
ั
ี
�
�
ั
ื
่
�
�
ุ
เพือสร�งคว�มิยงยน จั�กก�รลงพืนทำีสงเกตก�รณพบัว�ทำกพืนทำีมิก�รจััดก�ร
ี
้
็
้
ั
ี
้
ำ
ู
้
ู
ขอมิลทำีด มิก�รพฒน�โปรแกรมิก�รจััดเกบัขอมิลและน�คว�มิรูมิ�ใชรวมิ
�
์
ั
�
ิ
ทำังก�รจััดทำำ�ร�ยง�น วเคร�ะหเพื�อแกไขปญห� สิงทำี�พฒน�ชดเจัน คอ ก�ร
�
้
ื
ั
ั
ู
ู
ู
ู
้
ู
เชอมิโยงขอมิลและก�รคนขอมิลใหผ่ปวยและญ�ตผ่ดแลผ่ปวยในทำก
้
้
ุ
ู
่
�
ื
่
้
้
ื
ิ
้
ระดบั
ั
่
�
ื
ั
ั
ื
ั
ั
ั
ปจัจัยเออส่งผ่ลตอคว�มิสำ�เรจัของก�รป้องกนโรคไตเรอรงทำงทำ�ง
�
็
�
็
ั
้
ั
�
ตรงและทำ�งออมิ ทำนทำ�งสงคมิเปนปจัจััยส�คญของพืนทำีทำีมิมิ�กนอยต�งกน
ี
�
ั
�
้
ั
ุ
่
ำ
ึ
ขนอยกบับัรบัทำขนบัธรรมิเนยมิประเพณวฒนธรรมิและระยะเวล�ของก�ร
ี
ิ
่
ู
ี
ั
�
ั
ั
ี
ั
ี
ิ
ี
ั
่
่
ิ
่
�
พฒน� พบัว�แตละภู�คทำีมิวฒนธรรมิและประเพณแตกต�งกนมิอทำธพล
็
ั
ำ
ิ
�
ตอคว�มิส�เรจัของก�รปองกนโรคไตเรือรงชดเจัน ภู�คอส�นนยมิอ�ห�ร
้
ิ
ั
่
ั
่
ั
ั
ื
ู
หมิกดองเกลอ เชน ปล�ร� นยมิก�รรบัประทำ�นผ่งชรส ภู�คใตนยมิรบั
ั
ิ
้
้
ิ
ี
ิ
ั
ั
�
�
ึ
้
ประทำ�นผ่ก โดยข�ดคว�มิเข�ใจัถงพษ์ภูยบั�งประก�รทำีมิผ่ลตอก�รเสือมิไต
่
ช�วเลมิพฤตกรรมิก�รกนมิน และไมิออกก�ลงก�ยเสี�ยงตอภู�วะน�หนก
ิ
่
ั
ั
ั
ิ
ี
ำ
่
�
ำ
ั
�
เกนและโรคเมิตะบัอลค ซึ่งเปนตนเหตโรคไตเรือรง เหล�นีเปนทำนทำ�ง
ึ
ุ
�
้
ิ
�
่
็
็
ิ
ุ
�
�
ี
ิ
ั
�
ั
�
็
ั
ั
ุ
สงคมิทำีเปนปจัจััยเสียงและปจัจััยเสรมิ ในขณะทำี�บั�งพืนทำีมิทำนทำ�งสงคมิทำี�
่
ื
ั
�
ั
ั
่
้
�
ิ
ุ
ุ
ี
้
สนบัสนนก�รปองกนโรคไตเรือรงไดดยง เชนก�รรวมิมิออ�ส�พฒน�สขภู�พ
ั
และคณภู�พชวตในชมิชน วถชวตทำีอยกนแบับัครอบัครวและรวมิกนแก ้
ิ
�
ี
ี
ี
ิ
ุ
่
่
ุ
ั
ั
ู
ิ
ั
ุ
์
็
ปญห�คว�มิทำกขจั�กก�รเจับัปวย จังสร�งแรงจังใจัในก�ร ลด ละ เลก
ิ
ั
ึ
้
ู
่
ั
�
่
ุ
็
�
ั
้
ุ
�
ื
์
ี
แอลกอฮีอลและบัหรี เปนตน ทำนทำ�งสงคมิทำีด คอก�รยอมิรบัสิงใหมิๆทำี �
ี
�
�
้
�
�
ี
�
ุ
จัะชวยพฒน�คณภู�พชวตใหดขึน รวมิทำังสขภู�พของคนในพืนทำี พืนทำีทำีมิ ี
ุ
�
ิ
่
ั
�
ื
�
ี
ั
่
ี
ั
ั
ำ
ื
่
ั
้
สวนรวมิก�รพฒน�ทำดจัะเปนสงเออส�คญตอก�รปองกนโรคไตเรอรงใน
ิ
�
�
็
่
�
�
ุ
ชมิชน เมิือผู่ปวย ญ�ตผู่ดแลผู่ปวย คนในชมิชน และ ผู่น�ทำองถินเข�มิ�มิ ี
ุ
่
�
ำ
้
้
้
้
่
้
ิ
ู
้
การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน | 35

่
็
่
ั
่
ิ
็
ี
ั
สวนรวมิรบัรูปญห�ของก�รเจับัปวยจั�กโรคไตเรือรง และมิองเหนวธก�ร
้
�
ั
่
็
้
�
�
ชะลอก�รเสือมิไตโดยก�รปรบัเปลียนพฤตกรรมิ ซึ่งไมิจั�เปนตองใชงบั
ิ
ำ
ั
ึ
�
้
็
่
็
�
่
่
ประมิ�ณ ค�ใชจั�ย เปรยบัเทำยบักบัเมิือเจับัปวยเปนโรคไตว�ยระยะสดทำ�ย
ี
ุ
้
ั
้
ี
ั
ี
่
ทำีตองเสยค�ใชจั�ยส�หรบัเดนทำ�งไปรบัก�รรกษ์� เสยเวล�ญ�ตทำีตองไป
ั
ิ
ำ
ิ
้
่
�
้
�
ี
้
ั
ี
ี
ิ
ี
ุ
ดแล และเสยโอก�สของก�รมิคณภู�พชวตทำีด ก�รมิสวนรวมิมิหล�ยขัน
ู
ี
่
ี
�
�
ี
่
ั
่
ู
�
ู
ตอน ตังแตก�รรบัขอมิลทำีถกตองครบัถวนจันถงก�รมิสวนรวมิในก�รดแล
้
ู
้
ี
่
�
ึ
้
่
ปองกน เชน ก�รปรงอ�ห�รทำีเหมิ�ะสมิกบัโรคไตเรือรงเปนตน จัะสร�ง
้
ั
�
่
้
ั
ั
็
�
ุ
้
้
้
ั
ั
ั
้
�
ุ
คว�มิเขมิแขงของก�รปองกนโรคไตเรือรงในระดบัชมิชน สภู�พแวดลอมิทำี�
็
�
้
่
�
ั
ำ
่
่
ั
ี
ดตอสขภู�พ เปนปจัจััยส�คญทำีสงผ่ลทำังทำ�งตรงและทำ�งออมิแกประช�ชน
ุ
็
ิ
�
ิ
ู
่
�
ั
็
ทำีปวยเปนโรคไตเรือรง ก�รปลกผ่กปลอดส�รพษ์และก�รเลกใชย�ฆ่่�แมิลง
้
ั
ั
ุ
่
ี
�
้
้
ยอมิมิผ่ลดตอสขภู�พผู่ปวย เพร�ะผู่ปวยโรคไตเรือรงระยะ 1-3 เปนผู่ปวย
่
็
่
่
ี
้
่
ั
ั
ั
้
�
ทำีไมิมิอ�ก�รและอ�ก�รแสดง ก�รสมิผ่สส�รเคมิและย�ฆ่่�แมิลงหรอไดรบั
ื
่
ี
ี
พษ์จั�กส�รเคมิยอมิเปนอนตร�ยตอไตจันทำำ�ใหไตเสือมิอย�งรวดเรว มิ ี
้
่
็
่
�
ิ
ั
ี
่
็
่
์
18
ี
่
ั
�
่
่
ั
หลกฐ�นทำ�งก�รแพทำยทำีบังชดว�ส�รเคมิ เชน ย�ฆ่่�แมิลงกลุมิไกลโฟเสทำ
้
ั
�
ี
็
่
้
ึ
�
ั
ส�มิ�รถทำำ�ล�ยไตจันไตเสยหน�ทำี สภู�พแวดลอมิเหล�นีจังเปนปจัจััยส�คญ
ำ
ำ
ั
ี
ี
ื
่
ู
ิ
ี
�
่
ี
�
ี
ี
�
ั
็
�
บั�งพนทำมิสภู�พคว�มิเปนอยทำมิวฒนธรรมิในชวตประจั�วนเสยงตอก�ร
็
�
ั
่
็
้
ทำำ�ง�นไตใหเลวลงตอเนือง เชน ก�รดื�มิช�ใสเกลอเปนตน เปนปจัจััยสิง
�
้
่
่
ื
้
�
ิ
้
แวดลอมิเชงลบัทำีสงผ่ลใหก�รทำำ�ง�นของไตเลวลง สภู�พสิงแวดลอมิทำีสง
่
�
�
้
่
ั
่
่
้
ี
ั
�
ั
�
่
ผ่ลบัวกตอก�รปองกนโรคไตมิคว�มิส�คญมิ�กเชนกน พบัว�บั�งพืนทำีมิ ี
ำ
�
ก�รสนบัสนนก�รออกก�ลงก�ยในชมิชนโดย อปทำ. เปนผู่สร�งพืนทำี สร�ง
ั
้
้
้
็
ำ
ุ
ั
ุ
�
�
บัรรย�ก�ศิก�รออกก�ลงก�ย ซึ่งเปนปจัจััยส�คญของก�รปองกนโรคไต
ั
ึ
ั
ั
ำ
้
ำ
็
ั
�
้
ั
ั
ำ
�
ื
ุ
�
ิ
�
เรือรง สิงส�คญทำีเกดขึนในสภู�พแวดลอมิของชมิชน คอก�รซึ่ืออ�ห�ร
�
้
่
�
ู
็
ำ
ั
้
ุ
ส�เรจัรปรบัประทำ�นแทำนก�รปรงอ�ห�รเองทำี�บั�น อ�ห�รเหล�นีลวนมิ ี
ั
่
ุ
้
�
ั
ั
ี
ผ่ลตอก�รปองกนโรคไตเรือรง นอกจั�กสดสวนคณค�อ�ห�รอ�จัไมิดและ
่
่
่
ไมิ่เหมิ�ะสมิ ยังมิีก�รนิยมิใช้ส�รปรุงรสทำีมิีส่วนประกอบัของส�รโมิโน
36
| การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน

�
�
ั
้
ิ
็
้
ั
็
�
กลต�เมิทำเพือสร�งรสช�ตทำีผู่ซึ่ือพอใจั จัะเหนไดชดเปนหลกฐ�นเชงประจัักษ์์
้
ิ
ู
ิ
ิ
ื
�
คือพฤตกรรมิบัรโภูคจั�กอ�ห�รในร�นสะดวกซึ่อทำ�พบัเห็นได้ในชนบัทำ
้
ี
�
ิ
ั
็
ำ
ั
ำ
ั
�
ั
ุ
ั
ปจัจับัันปญห�น�หนกเกนเปนปญห�โภูชน�ก�รทำีส�คญในชนบัทำ สภู�พ
้
�
�
ิ
�
้
แวดลอมิทำีเปลียนแปลงไปจั�กเดมิทำีทำำ�ใหตองก�รคว�มิสะดวกสบั�ย จัะ
้
่
ิ
่
ี
ิ
ิ
ิ
ิ
ึ
�
ทำำ�ใหพฤตกรรมิบัรโภูคเปลียนแปลงไปในทำศิทำ�งทำีไมิด จังมิอทำธพลตอคว�มิ
ี
้
�
็
่
ส�เรจัของก�รปองกนโรคไตเรือรงในระยะแรกอย�งยง ิ �
ั
ั
�
้
ำ
ภู�พทำี� 2 ชีใหเหนชดเจันว� คว�มิส�เรจัของก�รปองกนโรคไต
็
็
่
ำ
�
้
ั
ั
้
ิ
เรือรงนั�น ตองก�รปจัจััยต�งๆ มิ�กมิ�ย ปจัจััยเหล�นีมิอทำธพลทำังทำ�งตรง
ั
้
�
ั
ั
่
ี
�
�
ิ
่
ู
่
และทำ�งออมิตอก�รดแลสงเสรมิปองกนก�รเสือมิของไต จั�กก�รถอดบัทำ
ิ
้
ั
้
่
�
่
ื
ั
ื
ั
็
�
้
ี
ี
�
ำ
เรยนของพ�นทำทำส�เรจัและดีเดนในก�รป้องกนโรคไตเรอรงชใหเหนชดว�
ั
็
ี
�
่
�
ี
่
ั
ื
ั
�
�
ื
ั
้
ั
ิ
้
ก�รปองกนโรคไตเรอรงใหเกดคว�มิยงยนจันส�มิ�รถลดอตร�ปวยของผ่ ้ ู
้
ปวยไตว�ยระยะสดทำ�ย จันลดภู�ระก�รบั�บััดทำดแทำนไตจั�เปนตองอ�ศิย
ำ
ั
่
ำ
ุ
้
็
ั
ุ
์
ำ
ปจัจััยต�งๆ นอกเหนอปจัจััยทำ�งก�รแพทำยและส�ธ�รณสข สิงส�คญทำี�จัะ
ั
ื
ั
�
่
้
ั
ส�มิ�รถสร�งคว�มิยงยนของก�รปองกนโรคไตเรือรงได คอทำำ�อย�งไร หรอ
�
้
่
ั
ื
้
ั
�
ื
ื
�
้
�
ั
่
้
ิ
�
ั
่
ี
ใชกลไกอะไร ทำีจัะทำำ�ใหปจัจััยดงกล�วนีเกดผ่ลดตอก�รชะลอก�รเสือมิไต
้
ู
ั
ุ
่
�
้
โดยเฉพ�ะผ่ปวยเองนนส�มิ�รถเข�ใจัจันเกิดคว�มิแตกฉ�นด้�นสขภู�พ
่
้
ำ
ิ
ึ
และส�มิ�รถจััดก�รตนเองได ในบัทำตอไปจัะแสดงถงผ่ลก�รด�เนนง�นของ
�
้
ิ
์
ั
คณะกรรมิก�รฝ่่�ยปองกน สถ�บัันโรคไตภููมิิร�ชนครนทำร ทำีพย�ย�มิ
ศิกษ์�กลไกทำ�จัะใชขบัเคลอนใหเกดก�รปองกนโรคไตเรอรงในชมิชนระดับั
ุ
ิ
ื
�
ื
้
ั
้
ั
�
ั
ึ
ี
้
ั
�
ิ
้
ื
ปฐมิภููมิิไดอย�งมิประสทำธผ่ลและยงยน
ิ
ี
่
การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน | 37



การพัฒนากลไก




ั
สนบัสนุนการป้้องกัน


โรคไตเร่�อรังอย่่างย่ั�งย่ืน





























การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน | 39

�
้
ี
้
ั
ั
ก�รปองกนโรคไตเรือรงชวงป พ.ศิ.2559-2560 ไดรบัคว�มิสนใจั
่
ั
เพร�ะเป็นนโยบั�ยกระทำรวงส�ธ�รณสุข ก�รดำ�เนินง�นต�มินโยบั�ย
ประสบัผ่ลสำ�เร็จัอย่�งดี สิ�งทำี�คณะกรรมิก�รฝ่่�ยป้องกัน สถ�บัันโรคไต
่
ื
ื
�
์
่
ิ
ู
ั
ภููมิิร�ชนครนทำรหวงใยมิ�ก คอ คว�มิตอเนื�องและคว�มิยงยนของก�รดแล
่
์
�
�
ปองกนผู่ปวยโรคไตเรือรงทำี�ก�ลงเพิ�มิขึน ประสบัก�รณทำีผ่่�นมิ� พบัว�
ั
�
ั
ำ
่
้
้
ั
โครงก�รใดๆ กต�มิเมิื�อนโยบั�ยเปลียน คว�มิตอเนื�องและคว�มิย�งยนของ
็
�
ั
ื
่
ำ
�
ิ
ี
ั
ึ
ั
�
โครงก�รเดมิลดลงอย�งมิ�ก ดงนันจังเปนหลกก�รส�คญทำีชวงป พ.ศิ.2562
่
ั
็
่
้
ิ
์
ั
คณะกรรมิก�รฝ่่�ยปองกน สถ�บัันโรคไตภููมิิร�ชนครนทำรตองก�รพฒน�
้
ั
ุ
้
ื
้
�
ิ
ั
�
ั
กลไกทำีจัะสนบัสนนก�รปองกนโรคไตเรือรงใหเกดคว�มิยงยน
ั
ั
�
่
้
ั
ิ
สปสช.มิคว�มิรบัผ่ดชอบัตอก�รสร�งหลกประกนสขภู�พถวน
ั
ี
้
ุ
ั
ี
หน� นอกจั�กสร�งคว�มิครอบัคลมิของผู่มิสทำธิแลว ก�รเข�ถงบัรก�รทำีมิ ี
้
้
�
้
ึ
ุ
ิ
้
�
้
ิ
คุณภู�พเป็นหลักก�รสำ�คัญอีกประก�รทำี� สปสช.ต้องดำ�เนินก�รให้สำ�เร็จั
�
เพือทำำ�ใหเกดคว�มิครอบัคลมิทำีมิประสทำธผ่ล (Effective coverage) สปสช.
้
ิ
�
ี
ุ
ิ
ิ
ิ
้
�
่
้
ุ
้
ี
ุ
้
ั
ตองสนบัสนนใหองคกรปกครองส่วนทำองถนและชมิชนเข�มิ�มิสวนรวมิใน
์
่
ิ
ึ
ุ
็
้
ั
ก�รจััดบัรก�รในระบับัหลกประกนสขภู�พถวนหน� จังเปนทำีมิ�ของก�ร
ั
�
้
ั
จััดตังกองทำนสขภู�พต�บัล โดย สปสช.และ อปทำ.จััดสรรงบัประมิ�ณรวมิกน
�
่
ำ
ุ
ุ
ิ
ิ
่
�
ั
ุ
ำ
ในสดสวนทำีก�หนด (Matching funding) เพื�อจััดบัรก�รสงเสรมิสขภู�พ
่
่
ั
้
้
ุ
และปองกนโรคแกประช�ชนทำกคนในพื�นทำี � ก�รปองกนโรคเบั�หว�น
ั
ู
่
ำ
ั
็
ั
�
คว�มิดนโลหตสง และโรคไตเรือรง เปนสวนหนึงของก�รด�เนนง�นโดย
ิ
�
ิ
ุ
ำ
ำ
่
ุ
ี
็
�
ุ
ำ
กองทำนสขภู�พต�บัลในชวง 10 ปทำีผ่่�นมิ� กองทำนต�บัลประสบัผ่ลส�เรจั
ั
้
ในระดบัหนึง แตยงมิปญห�อปสรรคหล�ยประก�รทำำ�ใหก�รใชงบัประมิ�ณ
ั
ี
ุ
ั
่
้
�
�
�
�
ทำีตังขึนในกองทำนไมิส�มิ�รถเกดประสทำธภู�พสงสดต�มิทำีค�ดหวง ดงนัน
ิ
ู
ั
ิ
ิ
ุ
�
�
ุ
่
ั
ำ
ี
ั
ั
ี
ในป พ.ศิ. 2562 เมิือมิระเบัยบัส�นกน�ยกรฐมินตร ใหจััดตังคณะกรรมิก�ร
ี
�
ี
�
้
ี
ึ
ิ
พฒน�คณภู�พชวตระดบัอ�เภูอ (พชอ.) ทำีมิน�ยอ�เภูอซึ่งเปนผู่มิอ�น�จั
�
ั
ุ
็
้
ำ
�
ี
ั
ำ
ี
ำ
40
| การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน

ุ
็
ั
�
ี
ู
ำ
ปกครองสงสดระดบัอ�เภูอเปนประธ�น มิคณะกรรมิก�รทำี อปทำ. และผู่ ้
็
อ�นวยก�รโรงพย�บั�ลชมิชน (รพช.) เปนกรรมิก�รรวมิกบัคณะกรรมิก�ร
่
ั
ำ
ุ
ั
ิ
่
ี
อืนๆ ทำีมิ�จั�กภู�ครฐ เอกชน และภู�คประช�ชน อกไมิเกน 20 คน โดยมิ ี
�
�
ึ
ำ
็
ุ
ุ
่
ั
ส�ธ�รณสขอ�เภูอ เปนกรรมิก�รและเลข�นก�ร สปสช.จังค�ดหวงว� พชอ.
ั
ั
็
ุ
ำ
�
ี
น�จัะเปนกลไกใหมิทำส�คญส�หรบัสนบัสนนก�รด�เนนง�นของกองทำุน
ั
ำ
่
ำ
่
ิ
็
สุขภู�พตำ�บัลให้เกิดประสิทำธิภู�พดีขึ�น ขณะเดียวกัน พชอ. น่�จัะเปน
่
้
ิ
ุ
กลไกสนบัสนนก�รเข�ถงบัรก�รของผู่ปวยโรคเบั�หว�น คว�มิดนโลหตสง
ู
ั
้
ิ
ึ
ั
ำ
็
�
ึ
็
ั
และโรคไตเรือรง ซึ่งเปนปญห�ส�คญของก�รเจับัปวยและเปนภู�ระทำ�งก�รเงน
ั
�
ิ
่
ั
็
ั
ั
ึ
ึ
�
็
ุ
ู
สปสช. ในปจัจับัันจังเปนเหตผ่ลส�คญทำี สปสช.ตองก�รศิกษ์�รปแบับัก�ร
ำ
้
ุ
ั
้
ั
้
่
ุ
ั
ุ
้
�
ทำำ�ง�นของ พชอ.ทำีจัะชวยสนบัสนนก�รสร�งหลกประกนสขภู�พถวนหน�
้
ิ
ิ
และก�รเข�ถงบัรก�รด�นก�รปองกนโรคเบั�หว�น คว�มิดนโลหตสงและ
ู
้
ั
ึ
ั
้
ั
่
โรคไตเรือรงดงกล�ว
�
ั
ิ
ั
ุ
กองโรคไมิตดตอ กรมิควบัคมิโรค กระทำรวงส�ธ�รณสข รบัผ่ดชอบั
ิ
ุ
่
่
�
ู
ั
ั
โดยตรงในก�รปองกนโรคเบั�หว�น คว�มิดนโลหตสง และโรคไตเรือรง
้
ั
ิ
ั
�
็
่
�
รวมิทำังโรคไมิตดตออืนๆ ทำีเปนปญห�ประเทำศิและเปนนโยบั�ยกระทำรวง
ิ
็
�
่
ั
ุ
ุ
ส�ธ�รณสข กรมิควบัคมิโรค กระทำรวงส�ธ�รณสขไดพย�ย�มิผ่ลกดนให ้
้
ุ
ั
ิ
ื
�
ิ
ิ
ิ
ิ
่
�
ั
เกดคลนกโรคเรอรงคณภู�พรวมิทำ�งคลกนกชะลอไตเส�อมิอย่�งตอเนอง
ื
ุ
ั
ื
ำ
ิ
�
�
ิ
่
ก�รด�เนนง�นของคลนกโรคไตเรือรงสวนใหญเกดขึนในระดบั รพช. เพอให ้
่
ั
ิ
ิ
ั
ื
�
เกดประสทำธภู�พก�รคนห� และปองกนผู่ปวยเบั�หว�น คว�มิดนโลหตสง
ั
ิ
ิ
่
ิ
้
ั
ิ
้
ู
้
์
ึ
ิ
�
ุ
�
และโรคไตเรือรง กรมิควบัคมิโรคจังก�หนดยุทำธศิ�สตรก�รจััดตังคลนก
ั
ำ
ิ
ุ
โรคเรือรง และก�รชะลอไตเสือมิในโรงพย�บั�ลสงเสรมิสขภู�พประจั�ต�บัล
ิ
ั
�
่
�
ำ
ำ
้
็
ั
ุ
ุ
ิ
(รพ.สต.) เพือใหบัรรลวตถประสงคทำีก�หนด จั�เปนตองใชก�รวจััยพฒน�
�
ำ
�
ั
้
ำ
์
้
ั
้
ิ
�
ำ
ิ
ู
เข�มิ�ด�เนนก�ร เพือคนห�รปแบับัก�รบัรก�รทำีเหมิ�ะสมิส�หรบัก�ร
้
�
ำ
ู
ั
ื
ิ
้
ปองกนโรคเบั�หว�น คว�มิดนโลหตสง และโรคไตเรือรงในชมิชนหรอ
�
ั
ุ
ั
ั
ระดบัปฐมิภููมิิ
การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน | 41

ั
ึ
็
ี
�
ุ
ื
ั
่
่
่
จั�กเหตผ่ลดงกล�วจังเปนทำมิ�ของคว�มิรวมิมิอระหว�งสถ�บัน
ุ
โรคไตภููมิิร�ชนครนทำร กรมิควบัคมิโรค กระทำรวงส�ธ�รณสข และ สปสช.
์
ุ
ิ
เพื�อทำำ�ก�รศิึกษ์�ในโครงก�ร “ก�รพัฒน�กลไกและก�รสนับัสนุนคว�มิ
ั
ำ
็
ู
เพียงพอส�หรบัโรคทำีเปนปญห� (เบั�หว�น คว�มิดนโลหตสง และ โรคไต
ั
ิ
�
ั
ุ
ั
ี
ั
ุ
ั
ุ
�
เรือรง) โดยก�รสนบัสนนของ พชอ.และชมิชน” โครงก�รนี�มิวตถประสงค ์
ั
ู
ั
�
ู
้
ส�คญ คอเพือพฒน�รปแบับัก�รดแลปองกน โรคเบั�หว�น คว�มิดนโลหตสง
ั
ู
ื
ิ
ั
ำ
่
้
ั
�
ู
และโรคไตเรือรงระยะทำี 1-3 ในผู่ปวยเบั�หว�นและคว�มิดนโลหตสงระดบั
ั
ิ
ั
�
้
ปฐมิภููมิิ ดวยกระบัวนก�รสร�งคว�มิแตกฉ�นด�นสขภู�พ (Health literacy)
้
้
ุ
้
่
ั
ุ
�
และก�รสนบัสนนก�รจััดก�รตนเองของผู่ปวย (Self-management) เชือมิโยง
กับักลไกก�รทำำ�ง�นของคณะกรรมิก�รพัฒน�คุณภู�พชีวิต (พชอ.) และ
์
ำ
ั
ุ
ุ
ั
ชมิชน ในก�รศิกษ์�มิค�ส�คญ (Key words) ของวตถประสงคหล�ยประก�ร
ึ
ำ
ี
ไดแก รููปแบบการูดููแลปองกนโรูคเบาหวาน ความดูนโลหตสููง และ โรูคไต
ิ
ั
ั
้
่
้
เรู้�อรูังรูะยะ 1-3 รูะดูับปฐมภููมิ ความแตกฉานดู้านสูุขภูาพ (Health
literacy) การูจััดูการูตนเองของผู้ปวย (Self-management) และกลไก
้
ู
่
ั
การูสูนบสูนนโดูย พชอ. และชมชน ซึ่งน�ไปสูก�รก�หนดวตถประสงคเฉพ�ะ
ุ
ั
ึ
ุ
�
่
ุ
ำ
์
ำ
�
ั
ื
ึ
่
ของก�รศิกษ์� 4 ประก�ร ดงตอไปนี คอ
�
ุ
ิ
�
1. เพือเพิมิคว�มิครอบัคลมิทำีมิประสทำธผ่ล (Effective coverage)
ี
�
ิ
้
ุ
ึ
่
อนจัะน�ไปสูก�รเข�ถงบัรก�ร (Service accessibility) ทำีมิคณภู�พ ของผู่ ้
ั
ำ
ี
ิ
�
�
�
่
ั
ั
ปวยเบั�หว�น คว�มิดนโลหตสง และโรคไตเรือรงเพิมิขึนตังแตก�รคดกรอง
�
ิ
ั
�
ู
่
�
ั
ื
�
ี
ื
�
ึ
่
ู
ิ
่
่
จันถงก�รตดต�มิดแลอย�งตอเนองและก�รสงตอเพอรกษ์�พย�บั�ลทำมิ ี
่
คณภู�พ
ุ
้
ั
�
้
ื
ู
ิ
2. เพอสร�งคว�มิเชอมิโยงของขอมิลใหส�มิ�รถจัดบัรก�รได ้
้
�
ื
อย�งมิประสทำธภู�พอย�งไรรอยตอ ตังแตระดบัครวเรอน ชมิชน รพ.สต.
ี
ิ
่
่
�
ื
ั
ั
่
่
ุ
ิ
้
ู
ั
รพช. และสถ�นพย�บั�บั�ลระดบัสง
42
| การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน

�
ั
้
ั
ั
ั
�
ู
3. เพือพฒน�รปแบับัก�รปองกนโรคไตเรือรงระยะ 1-3 ระดบั
้
้
ปฐมิภููมิิใหผู่ปวยเกดคว�มิแตกฉ�นด�นสขภู�พ (Health literacy) และ
ุ
่
ิ
้
�
่
้
ิ
ก�รจััดก�รตนเอง (Self-management) ส�มิ�รถกอใหเกดคว�มิตอเนือง
่
ุ
ื
ู
และคว�มิยงยืนของก�รชะลอก�รเสอมิไตจันผ่ปวยไตว�ยระยะสดทำ�ย
�
ั
�
่
้
้
ิ
ลดลง สงผ่ลใหเกดก�รลดภู�ระงบัประมิ�ณก�รบั�บััดทำดแทำนไต
้
ำ
่
4. เพื�อพัฒน�กลไกสนับัสนุนของพชอ.และชุมิชนในก�รดูแล
ิ
้
ั
ั
�
ป้องกันโรคเบั�หว�น คว�มิดนโลหตสง และโรคไตเรือรง พรอมิกบัก�ร
ั
ู
้
ุ
่
ั
พฒน�บัทำบั�ทำ พชอ.ด�นสขภู�พจันส�มิ�รถสนบัสนนใหผู่ปวยมิคณภู�พ
้
ุ
ี
ุ
้
ั
ชีวิตทำี�ดี (Good Quality of life) และชุมิชนสุขภู�พดี (Healthy
community)
่
ั
ิ
่
ี
�
ึ
ก�รศิกษ์�นีเปนก�รวจััยพฒน�แบับัมิสวนรวมิ (Participatory
็
ื
Action Research and Development หรอ PAR and Development)
ก�รศิึกษ์�เน้นผ่ลลัพธ์เป้�หมิ�ยเป็นสำ�คัญ โดยไมิ่จัำ�กัดรูปแบับัก�ร
ำ
ั
ิ
�
ิ
่
ำ
ู
ู
�
ิ
ด�เนนก�ร แตกต�งจั�กก�รวจััยพฒน�อืนๆ ทำีรปแบับัก�รด�เนนง�นถก
ก�หนดโดยผู่ก�หนดนโยบั�ย ผู่บัรห�ร หรอผู่วจััยหลก ผู่มิสวนรวมิในก�ร
ื
้
ั
ิ
ำ
้
ิ
ำ
่
ี
่
้
้
ี
้
ิ
ี
ิ
ึ
ศิกษ์�ประกอบัดวย สหวช�ชพทำีปฏิิบััตง�นในโรงพย�บั�ล ทำมิรกษ์์ไต
ั
�
เยยมิบั�น พชอ. อปทำ. ชมิชน อสมิ. ผู่ดแลผู่ปวย (Care Giver หรอ CG)
่
�
ี
้
ุ
ื
้
ู
้
�
็
ั
ิ
�
ู
่
ั
ื
้
และ ผู่ปวยโรคเบั�หว�น และ/หรอคว�มิดนโลหตสงทำีเปนโรคไตเรือรง
ึ
้
�
ระยะทำี 1-3 ทำมิปรกษ์�ประกอบัดวยผู่ทำรงคณวฒจั�กสถ�บัันโรคไตภููมิิ
ี
้
ุ
ิ
ุ
ร�ชนครินทำร์ นักวิช�ก�รจั�กกองโรคไมิ่ติดต่อ กรมิควบัคุมิโรค กระทำรวง
้
ุ
ุ
ุ
ิ
�
ส�ธ�รณสข และผู่ทำรงคณวฒจั�ก สปสช. พืนทำีวจััยคดเลอกโดยหลกเกณฑ์์
ิ
ั
�
ั
ื
�
คว�มิเปนพืนทำีทำีมิประสบัก�รณก�รปองกนโรคไตเรือรง มิก�รจััดตังคลนก
ิ
ิ
�
็
�
ี
้
ั
์
ั
�
�
ี
ั
่
ื
ำ
�
ั
�
้
ชะลอไตเสือมิในโรงพย�บั�ล ทำีส�คญคอ พชอ.และ รพ.สต. สมิครใจั เข�รวมิ
ก�รศิึกษ์�ครั�งนี� ก�รคัดเลือกใช้ตัวแทำนกระจั�ยต�มิภู�ค ภู�คเหนือ
การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน | 43

่
้
่
้
ั
ั
ื
ภู�คตะวนออกเฉยงเหนอ ภู�คกล�ง และภู�คใต รวมิ 4 ภู�ค ไดแก อ.ปว จั.น�น
ี
ำ
อ.ทำร�ยทำองวฒน� จั.ก�แพงเพชร อ.เทำพ� จั.สงขล� และ อ.เมิอง จั.หนองค�ย
ื
ั
์
ั
ั
�
้
ื
่
ุ
ึ
ื
ก�รศิกษ์�ใชเวล�รวมิ 11 เดอน ตังแตเดอนกมิภู�พนธ-ธนว�คมิ พ.ศิ. 2562
ิ
ึ
ี
ิ
้
ี
ิ
ระเบัยบัวธวจััยใชก�รศิกษ์�แบับัผ่สมิ (Mixed methods) โดยวธ ี
่
ิ
ุ
ั
วจััยเชงคณภู�พ ผ่สมิผ่ส�นกบั วธวจััยเชงปรมิ�ณ กระบัวนก�รศิกษ์�แบัง
ิ
ิ
ี
ิ
ึ
ิ
ิ
ั
ั
ี
ึ
ออกเปน 2 ระดบั (Two-tiers process) คอ ระดบัทำมิปรกษ์� กบัทำมิพืนทำี �
ื
�
ั
็
ี
่
ิ
้
ึ
ี
ั
กระบัวนก�รของทำมิปรกษ์�เปนก�รบัรห�รจัดก�รและใหก�รปรกษ์�รวมิ
็
ึ
วิจััยพัฒน� เน้นให้ทำีมิวิจััยพัฒน�ในพื�นทำี�เป็นทำีมินำ�หลัก กระบัวนก�ร
�
่
ิ
�
�
้
ั
ำ
ุ
่
ประกอบัดวยขันตอนส�คญไดแก ประชมิชีแจังโครงก�ร ตดต�มิลงพืนทำีรวมิ
้
�
ประชุมิกับัทำีมิพื�นทำี� ประชุมิระดมิสมิองถ่�ยทำอดประสบัก�รณ์ร่วมิกัน
ิ
�
ระหว�งทำมิวจััยทำัง 4 พืนทำี ถอดบัทำเรยนรบัฟงค�วพ�กยเสนอแนะจั�ก
์
�
ี
ั
�
ั
ี
ิ
่
ำ
ิ
ุ
้
ุ
ิ
ผู่ทำรงคณวฒและนกวช�ก�รจั�ก สปสช. เขต และจััดทำำ�ร�ยง�น
ั
�
�
ื
ี
กระบัวนก�รระดับัพนทำเปนกระบัวนก�รสำ�คญของก�รศิึกษ์�น ี �
ั
็
�
็
ุ
ื
้
ั
ประกอบัดวย 3 ขันตอนส�คญคอ ขันตอนแรก เปนก�รประชมิระดมิสมิอง
ำ
�
�
ู
ิ
้
ี
้
์
์
ี
ี
ี
ิ
ทำมิสหวช�ชพและทำมิเย�ยมิบั�น เพือวเคร�ะหขอมิลและสถ�นก�รณก�ร
ี
ู
�
�
ั
�
ปวยของโรคเบั�หว�น คว�มิดนโลหตสง และโรคไตเรือรง ขันตอนทำี 2 ทำมิ
ั
่
ิ
ิ
ั
ิ
ู
สหวช�ชพรวมิกนพฒน�รปแบับัก�รปองกนโรคเบั�หว�น คว�มิดนโลหตสง
ั
ู
ั
่
้
ี
ั
้
ู
่
ุ
และโรคไตเรือรง โดยก�รมิสวนรวมิของผู่ปวย ผู่ดแลผู่ปวย อสมิ. และชมิชน
่
ี
ั
่
่
�
้
้
ี
ั
ื
�
�
ขันตอนนีมิร�ยละเอยดส�คญคอ ก�รจััดระบับัรก�รและก�รเยี�ยมิบั้�น ซึ่ึ�ง
ำ
ี
ิ
ี
ั
เปนก�รพฒน�ระบับัก�รทำ�ง�นของทำมิสหวช�ชพและทำมิรกษ์ไตเยยมิบั�น
ั
์
ี
ำ
้
ิ
็
ี
ี
�
ั
ั
็
�
ี
�
ั
อกทำังเปนก�รพฒน�ระบับัสนบัสนนของ พชอ. เพือพฒน�บัทำบั�ทำของ พชอ.
ุ
ในก�รป้องกันโรคเบั�หว�น คว�มิดันโลหิตสูง และโรคไตเรื�อรังในพื�นทำี�
ขนตอนสุดทำ้�ยคือก�รติดต�มิประเมิินผ่ล เก็บัรวบัรวมิข้อมิูลและ จััดทำำ�
�
ั
�
ั
�
ื
ุ
ำ
�
�
์
ร�ยง�น สิงส�คญทำีสดของขันตอนสดทำ�ยนี คอก�รวเคร�ะหห�แนวทำ�ง
้
ิ
ุ
44
| การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน

ื
ิ
ั
ั
ั
�
ุ
ั
พฒน�ใหเกดคว�มิย�งยืนของก�รป้องกนโรคไตเรอรงในชมิชน
้
ั
่
ั
่
ี
�
็
กระบัวนก�รของพ�นทำจัะเปนกระบัวนก�รวิจัยพฒน�แบับัมิสวนรวมิของ
ี
ื
่
่
ึ
ี
�
�
ี
ี
�
ั
้
ึ
็
ผู่มิสวนไดเสยทำังหมิด แตกต�งกบักระบัวนก�รของทำมิทำีปรกษ์�ซึ่งเปน
้
กระบัวนก�รเชิงระบับั ร�ยละเอียดของกระบัวนก�รทำีมิวิจััยในพื�นทำี�จัะ
ี
อธิบั�ยโดยละเอยดตอไป
่
พนทำก�รศิกษ์�และก�รเกบัรวบัรวมิขอมิลจัะก�หนดใหสอดคลอง
้
้
ื
�
ี
้
ู
ึ
�
ำ
็
กบัวตถประสงคเฉพ�ะ 4 ประก�รทำีก�หนดไวดงกล�วแลวข�งตน วตถ ุ
ั
ุ
์
้
ั
ำ
ั
�
่
้
้
ั
้
ประสงคขอทำี 1 และ 2 เปนก�รสร�งคว�มิครอบัคลมิทำีมิประสทำธผ่ล
ิ
้
้
็
�
�
ุ
์
ิ
ี
ู
้
ิ
้
(Effective coverage) และเปนก�รพฒน�ระบับัขอมิลใหเกดคว�มิเชือมิโยง
ั
็
�
พื�นทำี�ก�รศิึกษ์�จัึงต้องครอบัคลุมิทำั�งอำ�เภูอ ก�รเก็บัรวมิรวมิข้อมิูลใช้
่
ื
�
ั
ิ
่
�
�
เวชระเบัียน ของผู่ปวยทำีรบับัรก�รทำังทำี รพ.สต. รพช. หรอ รพทำ. แมิข�ย
้
่
ู
้
ู
ู
ุ
ุ
้
ิ
�
้
เพิมิเตมิดวยขอมิลกล�งจั�กศินย์ขอมิลสขภู�พ กระทำรวงส�ธ�รณสข
์
ุ
ั
ื
ั
(Health Data Center หรอ HDC) วตถประสงคทำี 3 และ 4 เปนก�รพฒน�
�
็
ั
ั
ั
�
ุ
รปแบับั ก�รปองกนโรคไตเรือรงระดบั 1-3 โดยก�รสนบัสนนของ พชอ.
ู
้
ั
�
ำ
้
และชมิชนเพือคว�มิเหมิ�ะสมิกบัภู�ระง�น ขอจั�กดเรืองเวล�ก�รศิกษ์�
ึ
ุ
ั
�
ั
ุ
ื
์
�
ึ
และงบัประมิ�ณ พืนทำีก�รศิกษ์�ของวตถประสงคทำี 3 และ 4 จังเลอก
�
ั
ึ
�
ื
ั
ื
่
ั
ำ
ี
�
�
ึ
หนงต�บัลน�รองทำดลอง โดยมิเงือนไขของก�รคดเลอก คอคว�มิสมิครใจัรวมิ
่
ำ
ำ
่
ิ
�
้
ี
ำ
ำ
ำ
ิ
ี
ด�เนนก�รต�บัลนันๆ มิจั�นวนผู่ปวยเพยงพอทำีจัะตดต�มิประเมิินผ่ล ก�หนด
�
�
่
�
ั
�
จั�นวนผู่ปวยประมิ�ณพืนทำีละไมิต�กว� 50 คน ประกอบักบัมิปจัจััยสิง
่
�
ั
ำ
ำ
่
ี
้
�
่
�
�
้
แวดลอมิอืนๆ ทำีเหมิ�ะสมิจัะทำดลองพฒน�ต�มิบัรบัทำแตละพืนทำี เชน อปทำ.
�
ั
ิ
่
่
ึ
้
่
็
มิคว�มิรวมิมิอทำีด ผู่ปวยทำีรวมิศิกษ์�มิเวล�และยนยอมิใหเยยมิบั�นเปนตน
ิ
้
ี
ี
�
่
ื
้
ี
�
ี
้
�
ก�รเก็บัรวบัรวมิข้อมิูลแยกออกเป็น 2 ส่วน ข้อมิูลเชิงคลินิก
่
ิ
รวบัรวมิจั�กเวชระเบัยนผู่้ปวยเมิือมิ�รบับัรก�ร เปนขอมิลทำ�งก�รแพทำย์
ั
ู
้
ี
�
็
้
ิ
ั
ั
่
ั
ู
จั�กก�รซึ่กประวต ตรวจัร�งก�ย และตรวจัชนสตรทำ�งหองปฏิิบััตก�ร
ิ
การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน | 45

ตัวชี�วัดทำี�ใช้วิเคร�ะห์ประกอบัด้วย 2 กลุ่มิ กลุ่มิแรกเป็นตัวชี�วัดปฐมิภููมิิ
ิ
�
ิ
ั
่
้
ี
่
(primary indicators) ไดแก ค�ซึ่รัมิครอะตนน (SCr) และค�อตร�กรอง
่
ิ
ไตประมิ�ณ (eGFR) สำ�หรับัประเมิินประสิทำธิผ่ลก�รชะลอก�รเสื�อมิไต
ั
้
�
่
ำ
ั
่
็
่
กลุมิ 2 เปนตวชี�วดทำตยภููมิิ (secondary indicators) ไดแก ค�น�ต�ลใน
ิ
ุ
ื
่
ั
�
เลอดกอนอ�ห�รเช� (FBS) ค�น�ต�ลสะสมิในเลอด (HbA1c) ค�ไขมิน
้
่
่
ำ
ื
ั
่
ั
คลอเลสเตอรอล (Cholesterol) ค�ไขมินไตรกลเซึ่อรไรด (TG) ค�ไขมิน
ี
์
์
่
็
ั
้
ี
้
ื
เลว (LDL) ค�ไขมินด (HDL) คว�มิเขมิขนเมิดเลอดแดง Hematocrit (Hct),
่
ั
ิ
ั
่
่
Hemoglobin (Hb) ค�คว�มิดนโลหตซึ่สโตลค (SBP) ค�คว�มิดนโลหต
ิ
ิ
ิ
ั
ไดแอสโตลค (DBP) ค�ดชนมิวลก�ย (BMI) และ ค�ไขข�วรัวในปสส�วะ
่
่
ี
่
ั
�
ิ
ุ
(Urine micro-albumin) ขอมิลเชงคณภู�พเปนขอมิลพฤตกรรมิสขภู�พ
้
ู
้
ิ
ิ
็
ู
ุ
้
้
�
ี
เพือชะลอก�รเสื�อมิไต เกบัรวบัรวมิเมิื�อเยยมิบั�นโดยใชแบับัเยยมิบั�นทำี �
�
้
ี
็
�
ทำีมิสหวิช�ชีพจััดทำำ� ประเด็นพฤติกรรมิสุขภู�พเน้นก�รปรับัเปลี�ยน
�
ิ
ู
็
ิ
้
ั
พฤตกรรมิก�รบัรโภูค ลดหว�น ลดมิน ลดเคมิ ก�รใชย�ทำีถกตอง ก�รออก
้
ำ
ุ
ั
�
้
์
ุ
�
ื
ั
ก�ลงก�ย ก�รลดปจัจััยเสียงแอลกอฮีอลและบัหรี ก�รเลอกใชย�สมินไพร
ั
ุ
ี
ั
ทำีไดมิ�ตรฐ�นรบัรองคณภู�พ และก�รลดคว�มิเครยด ระดบัคว�มิเครยด
ี
�
้
ุ
ิ
้
ุ
ใชแบับัประเมิินของกรมิสขภู�พจัต กระทำรวงส�ธ�รณสข
ิ
ิ
�
้
ิ
ู
ิ
ิ
้
ก�รวเคร�ะหขอมิลเชงปรมิ�ณใชสถตพืนฐ�นเชงพรรณน� ไดแก ่
ิ
์
้
้
ิ
์
ิ
ิ
่
่
�
รอยละ ค�เฉลีย และค�เบัียงเบันมิ�ตรฐ�น ก�รวเคร�ะหประสทำธผ่ลก�ร
�
�
ำ
ิ
่
ิ
ั
ิ
่
ี
ชะลอก�รเสือมิไตใชตวแปรส�คญ 3 ตว ไดแก ค�ซึ่รัมิครอะตนน (SCr) ค�
ั
้
�
่
ั
้
ั
่
อตร�กรองไตประมิ�ณ (eGFR) และ ค�ไขข�วรวในปสส�วะ (Urine micro-
่
ั
�
ั
่
ิ
albumin) วเคร�ะหโดยใชสถต paired T-test เปรยบัเทำยบัคว�มิแตกต�ง
์
ิ
ี
ิ
ี
้
ื
่
่
กอนและหลงก�รศิกษ์�วจััย ของชวงระยะเวล� 6 เดอน ก�หนดค�คว�มิ
่
ั
ิ
ำ
ึ
�
้
ั
ี
่
่
ำ
ิ
�
ี
่
แตกต�งทำีมินยส�คญทำ�งสถต ทำีค�พนอยกว� 0.05 (p-value<0.05)
ั
ิ
46
| การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน

ั
ู
ิ
ุ
้
ขอมิลเชงคณภู�พเก็บัรวบัรวมิจั�กก�รบันทำึกโดยแบับัฟอร์มิก�ร
ิ
ี
้
�
์
ี
้
ั
์
ั
เยยมิบั�น ใชวธก�รสอบัถ�มิ สมิภู�ษ์ณ สงเกตก�รณ และตรวจัสอบั
ู
้
้
คว�มิเทำียงของขอมิล (Validation) สร�งคว�มิเชือมิันของขอมิล (Reli-
�
�
้
ู
�
้
ี
ั
่
้
้
์
ability) ดวยก�รสอบัถ�มิ สนทำน� และสมิภู�ษ์ณผู่มิสวนไดเสย (Stake-
ี
ี
holders) ทำเกี�ยวข้องแบับัส�มิเส้� (Triangulation) สอบัทำวนก�ร
�
ิ
่
ปรับัเปลี�ยนพฤตกรรมิสขภู�พ ลดหว�น มิน เคมิ โดยก�รสอบัถ�มิผู่ปวย
้
ั
ุ
็
ู
สมิภู�ษ์ณผ่ดแลผู่ปวยทำีปรงอ�ห�ร ตรวจัสอบัขอมิลจั�กก�รบัันทำกร�ยก�ร
ั
้
ึ
�
่
้
ู
ุ
้
์
ู
ู
ั
้
�
็
้
่
ื
อ�ห�ร และ ก�รใชเครื�องมิอทำดสอบั เชนเครืองวดคว�มิเคมิ ขอมิลก�ร
่
ุ
ั
้
้
สนบัสนนของ พชอ. ใชก�รสงเกตก�รณจั�กก�รเข�รวมิประชมิ พชอ. ก�ร
ุ
์
ั
ุ
ึ
ั
์
สมิภู�ษ์ณเชงลก ประธ�น พชอ. ผ่อ.รพช. ส�ธ�รณสขอ�เภูอ อปทำ. และ
ำ
ิ
ตวแทำนชมิชน ขอมิลน�มิ�วเคร�ะหดวยก�รวเคร�ะหเชงเนือห� (Con-
ู
�
ำ
ิ
ิ
ุ
้
้
ิ
์
์
ั
ิ
่
์
ิ
่
ั
tent analysis) รวมิกบัก�รวเคร�ะหเชงแกนส�ระ (Thematic analysis)
ำ
�
ิ
่
็
้
้
�
ำ
เพือน�ไปสร�งกรอบัคว�มิคดต�มิประเดนทำีก�หนด ไดแก กระบัวนก�ร
้
ู
้
ิ
ิ
ิ
ั
้
่
คนห�คดกรองผู่ปวย ก�รจััดระบับัขอมิล ก�รจััดระบับับัรก�รในคลนก
้
ุ
ุ
ั
�
ี
ชะลอก�รเสือมิไต ก�รเย�ยมิบั�น ก�รสนบัสนนโดย พชอ.และชมิชน ก�ร
ั
ั
ั
ื
้
ั
สร�งคว�มิยังยนของก�รปองกนโรคไตเรือรงในระดบัปฐมิภููมิิ ปญห�
้
�
�
ิ
ุ
อปสรรค และทำศิทำ�งก�รวิจััยพัฒน�ในอน�คต ผ่ลก�รวิเคร�ะห์และ
สังเคร�ะห์นำ�เสนอเชิงพรรณน� ประกอบัภู�พ ไดอะแกรมิ กร�ฟ และ
็
่
ำ
ี
้
ู
้
ุ
ิ
ื
ต�ร�งทำีเปนขอสรป น�ผ่ลก�รศิกษ์�เสนอคนขอมิลแกทำมิวจััยในพืนทำี �
ึ
�
�
ุ
ี
้
้
และทำมิผู่ทำรงคณวฒทำีปรกษ์�เพือถอดบัทำเรยน รบัฟงขอเสนอแนะ และ
ิ
�
�
ึ
ั
ุ
ี
ั
้
�
ุ
�
ำ
ใหพืนทำีน�ไปพฒน�ปรบัปรง
ั
ั
ู
�
ุ
็
จั�กก�รวเคร�ะหขอมิลทำีเกบัรวบัรวมิ ประกอบักบัผ่ลสรปจั�ก
้
ั
ิ
์
ี
�
่
ิ
์
�
�
�
ก�รถอดบัทำเรยนของประสบัก�รณพืนทำีวจััยโดยทำมิของพืนทำีทำัง 4 แหง
ี
�
ข้อเสนอแนะจั�กก�รระดมิคว�มิคิดเห็นของนักวิช�ก�รจั�ก สปสช.
การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน | 47

ุ
ุ
ิ
ุ
ุ
้
กรมิควบัคมิโรค กระทำรวงส�ธ�รณสข และผู่ทำรงคณวฒของสถ�บัันโรคไต
่
้
็
ึ
ภููมิิร�ชนครนทำร ส�มิ�รถสรปผ่ลก�รศิกษ์� ออกเปน 3 ด�น ไดแก 1) ก�ร
ิ
์
ุ
้
่
่
ั
ื
ี
�
ุ
ั
่
พฒน�เครอข�ยสขภู�พทำี พชอ.มิสวนรวมิ 2) ก�รปองกนโรคไตเรือรงระดบั
ั
้
�
ั
�
ั
ื
ั
ปฐมิภููมิิทำียงยน โดยก�รสนบัสนนของ พชอ.และชมิชน และ 3) รปแบับั
�
ุ
ู
ุ
คลินิกชะลอไตเสื�อมิในโรงพย�บั�ลส่งเสริมิสุขภู�พประจัำ�ตำ�บัล (รพ.สต.)
ั
ุ
่
โดย พชอ. และชมิชนสนบัสนน ดงตอไปนี �
ุ
ั
การพัฒนาเคร่อข่่าย่สข่ภาพท่�พชอ.ม่สวันรวัม
ุ
่
่
�
ี
่
่
่
ื
ุ
ั
ุ
ก�รพฒน�เครอข�ยสขภู�พแบับัใหมินี พชอ.และชมิชนมิสวนรวมิ
่
ิ
ิ
ู
่
รปแบับัก�รทำำ�ง�นจัะแตกต�งออกไปจั�กรปแบับัเดมิ เพร�ะรปแบับัเดมิ
ู
ู
ก�รบัรก�รสขภู�พเปนภู�ระหน�ทำีของบัคล�กรวช�ชพ ผู่ทำีเข�มิ�มิสวนรวมิ
�
้
้
็
ิ
�
ุ
ี
่
ุ
่
้
ิ
ี
ี
่
่
็
็
่
้
ี
ิ
ู
เปนเพยงก�รรวมิมิอผ่วเผ่นและไมิมิคว�มิเปนเจั�ของ แตรปแบับัเครอข�ยใหมิ ่
่
ื
ื
ิ
พชอ.และชุมิชนมิีส่วนเป็นเจั้�ของร่วมิกับัสหวิช�ชีพและ รพ.สต. ก�รมิี
้
็
พชอ.เปนช่องทำ�งใหมิ่ทำี�ทำำ�ให้บัุคล�กรส่วนอื�นนอกระบับัสุขภู�พเข�มิ�
ี
ู
ิ
�
ี
ุ
่
รวมิด�เนนก�ร รปแบับัใหมินีจัะทำำ�ง�นแบับัทำมิ นอกจั�กชมิชนมิคว�มิ
่
ำ
เปนเจั�ของมิ�กขึนโดยผ่่�นกลไก พชอ.แลว ยงส�มิ�รถเพิ�มิศิกยภู�พก�ร
้
็
้
ั
�
ั
ำ
ุ
ั
�
้
ทำำ�ง�นและลดภู�ระเจั�หน�ทำีกระทำรวงส�ธ�รณสข เหตผ่ลส�คญทำีตอง
ุ
้
�
้
�
พฒน�ก�รมิสวนรวมิของ พชอ.และชมิชนเนืองจั�กก�รทำำ�ง�นในชมิชนจัะ
ุ
ุ
ั
่
ี
่
ั
ุ
ื
็
ส�เรจัตองรวมิมิอกนกบัพนทำและตองเปดโอก�สให้ชมิชนเข�มิ�ทำ�ง�น
�
ื
้
่
้
ั
ำ
�
้
ิ
ี
ำ
ุ
่
้
ี
่
็
�
้
ี
�
�
ี
เปนทำมิ พืนทำีทำัง 4 แหง มิกลวธก�รทำำ�ง�นให พชอ.และชมิชนเข�มิ�มิสวน
ี
ิ
ร่วมิแตกต่�งกันต�มิบัริบัทำ คว�มิสำ�เร็จัทำี�เกิดขึ�นต้องก�รองค์ประกอบั
่
ู
�
ั
่
หล�ยอย�ง ส�มิ�รถสรปขันตอนก�รพฒน�รปแบับัก�รทำำ�ง�นแบับัใหมินี �
ุ
็
ำ
�
้
ั
ออกเปน 5 ขันตอนส�คญคอ ขันต้อนที่่ 1 ก�รจััดก�รขอมิลเพือจััดทำำ�ฐ�น
�
ู
ื
�
�
�
ี
ั
ิ
ู
่
ขอมิลผู่้ปวยเบั�หว�น คว�มิดนโลหตสง และโรคไตเรือรง ขันตอนนีมิคว�มิ
้
ู
�
ั
�
ั
ิ
ำ
้
ส�คญ เนืองจั�กเปนก�รน�เสนอขอมิลแก พชอ.และชมิชนใหเกดคว�มิรู ้
ุ
้
่
ู
�
็
ำ
48
| การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน

คว�มิเข้�ใจั ยอมิรับัปัญห� และมิีส่วนร่วมิคิดแก้ไข ขั�นต้อนที่่� 2 สรุป
�
้
ั
�
็
ประเดนปญห�และแนวทำ�งแกไข เพื�อจััดทำำ�นโยบั�ยในพืนทำี จันน�ไปสู ่
ำ
่
้
้
ั
้
ู
�
็
ก�รจััดทำำ�แผ่นปองกนโรคของผู่ปวยและผู่ดแลทำีบั�น ขันต้อนที่่ 3 เปนก�ร
�
้
�
ื
ั
่
ิ
จััดระบับับัริก�รใหมิจันเกิดคลนิกชะลอก�รเส�อมิของไตในระดบัปฐมิภููมิ ิ
่
ั
้
�
ิ
้
้
้
คอ รพ.สต. เพือใหผู่ปวยไดรบัคว�มิรูและคว�มิเข�ใจัจันเกดคว�มิแตกฉ�น
้
ื
ด�นสขภู�พ (Health literacy) ขันต้อนที่่ 4 ก�รตดต�มิประเมิินผ่ล เปน
�
็
ิ
้
�
ุ
ขนตอนตดต�มิคว�มิก้�วหน�และประเมินผ่ลลัพธก�รพฒน�รปแบับั
ิ
้
�
ั
ู
ิ
์
ั
�
ิ
ั
ี
้
ื
ิ
่
่
เครอข�ยบัรก�รทำีเกดขึนใหมิ วธก�รประเมิินผ่ลและตวชีวดทำีใชประเมิิน
ิ
�
ั
�
�
เกิดขึ�นจั�กพื�นทำี�ระดมิคว�มิคิด เพื�อให้ได้ตัวชี�วัดทำี�สะทำ้อนคว�มิเป็น
ิ
ั
์
้
้
ั
ิ
ิ
�
์
ผ่ลลพธทำีแทำจัรง เหมิ�ะสมิกบับัรบัทำ สร�งสรรคคว�มิคดและก�รทำำ�ง�น
็
�
มิ�กกว�เปนตวชีวดเพือก�รร�ยง�นผ่ลทำีไมิสร�งคว�มิยังยน ขันต้อนที่่ 5
�
�
้
ื
่
ั
่
�
�
�
ั
�
ั
้
�
้
่
ื
เปนก�รสร�งคว�มิยังยนของก�รดแลปองกนชะลอไตเสือมิ แตละพืนทำีมิ ี
�
็
ู
�
้
�
ิ
แนวคดและกลวธหล�กหล�ยส�หรบัสร�งคว�มิยงยืนต�มิบัรบัทำทำแตก
ั
ี
ี
ำ
ั
ิ
�
ิ
็
้
ุ
้
่
ต�ง โดยมิุงเนนก�รสร�งคว�มิเปนเจั�ของของ พชอ.และชมิชน สร�งก�รมิ ี
้
่
้
่
้
ื
่
ิ
ิ
่
สวนรวมิ สร�งก�รรวมิมิอกนเพื�ออภูบั�ลระบับัจันเกดธรรมิ�ภูบั�ลหรอ
ิ
ั
ื
ิ
�
�
ี
ก�รอภูบั�ลทำีด ขันตอนทำังหมิดส�มิ�รถสร�งวงจัรก�รพฒน�ได ดงภู�พทำี 3
้
ั
้
�
ั
�
จััดก�ร
ขอมิล
้
ู
้
สร�ง เสนอ
คว�มิ ก�รปองกน
้
ั
ยั�งยืน พชอ.
DM HT
�
ภาพิ่ที่่ 3 ขันต้อนกำารื่พิ่ฒนา CKD(1-3)
�
ั
่
่
ุ
�
่
เครื่้อขายสูขภาพิ่ที่่ พิ่ชอ.ม่่สูวนรื่วม่
ิ
ตดต�มิ จััด
ประเมิินผ่ล บัรก�ร
ิ
การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน | 49

การป้้องกันโรคไตเร่�อรังระดัับัป้ฐมภ้มทย่ั�งย่ืนโดัย่การสนบัสนุน
ั
่�
ิ
ข่อง พชอ.และชุมชน


ู
ี
ึ
ิ
่
ก�รศิกษ์�จั�ก 4 พืนทำี พบัว�รปแบับัก�รจััดบัรก�รมิคว�มิแตกต�ง
�
�
่
ั
็
ื
ื
ั
ิ
กนต�มิบัรบัทำคว�มิเปนชนบัทำหรอเมิอง และศิกยภู�พของสถ�นพย�บั�ล
ำ
�
่
แมิข�ย ซึ่งแปรผ่นต�มิจั�นวนประช�กรและก�รใชบัรก�รของผู่ปวยทำังหมิด
่
่
้
ิ
ึ
ั
้
�
สรุปเบัื�องต้นแสดงก�รเปรียบัเทำียบัให้เห็นได้ว่� อ.ทำร�ยทำองวัฒน�
ี
�
�
็
ั
จั.กำ�แพงเพชร เปนพืนทำีชนบัทำขน�ดเลก รพช.ทำร�ยทำองวฒน�มิขน�ด
็
ี
ี
�
�
เตยง 30 เตยง อ.เทำพ� จั. สงขล� เปนพืนทำีชนบัทำขน�ดกล�ง รพช. เทำพ�
็
็
ี
ำ
ี
ั
่
ี
ั
แมิข�ยมิขน�ดเตยง 60 เตยง อ.ปว จั.น�น เปนอ�เภูอทำี�มิ รพ.ปว ขน�ด
่
่
ี
เตยง 120 เตยง เปนพืนทำีกึงเขตเมิอง อ.เมิอง จั.หนองค�ย มิ รพ.หนองค�ย
ื
็
�
�
ื
ี
ี
ี
�
ี
ื
ุ
ี
ิ
ขน�ดเตยงมิ�กกว� 300 เตยง มิบัรบัทำเปนเขตเมิอง ภู�ยใตวตถประสงค ์
ี
้
็
ั
่
สำ�คัญเดียวกัน คือก�รจััดบัริก�รระดับัปฐมิภููมิิ เพื�อป้องกันโรคไตเรื�อรัง
ุ
ั
�
ระยะทำี 1-3 จันส�มิ�รถชะลอก�รเสื�อมิไต ภู�ยใตก�รสนบัสนนของ พชอ.
้
่
และชมิชน น�ไปสูแนวคดก�รจััดบัรก�รแบับัใหมิ เปลี�ยนแปลงจั�กแนวคด
ำ
ิ
ุ
ิ
ิ
่
่
่
ิ
ิ
็
ก�รใหบัรก�รแบับัเดมิๆ ทำีบัทำบั�ทำสวนใหญเปนของสหวช�ชพ เปลี�ยนมิ�
ิ
ี
�
้
ุ
้
ิ
่
้
็
่
ี
่
�
เปนก�รใหบัรก�รทำีมิสวนรวมิจั�กผู่ปวย ประช�ชน และชมิชน พชอ.มิ ี
่
็
ั
ั
�
คณะกรรมิก�รทำีเปนตวแทำนมิ�จั�กหล�ยสวน ตวแทำนภู�ครฐ อปทำ. และ
ั
็
�
ประช�ชน ก�รบัรห�รจััดก�รมิก�รเปลียนแปลงจั�กเดมิทำีเปนเรืองก�รแพทำย ์
ิ
ี
ิ
�
�
์
ั
คลนก (Clinical medicine) มิ�เปนก�รแพทำยสงคมิศิ�สตร (Social med-
ิ
ิ
็
์
์
ุ
�
icine) ซึ่งกว�งกว�ก�รแพทำยเวชศิ�สตรชมิชน (Community medicine)
ึ
้
่
์
�
้
ิ
ั
ั
ื
�
�
สิงทำีเปลียนชดเจัน คอก�รใหบัรก�รเชงรกทำี�ตองก�ร พชอ.สนบัสนน และ
้
ิ
ุ
ุ
ุ
่
ื
ั
้
่
์
้
่
ี
สร�งก�รมิสวนรวมิของชมิชน ครวเรอน และผู่ปวย ประสบัก�รณจั�ก 4
ำ
�
ุ
�
พืนทำี ส�มิ�รถสรปขั�นตอนส�คญทำีจััดบัรก�รเปนโมิเดลดงภู�พทำี 4 เพือให ้
�
็
ั
�
�
ั
ิ
�
�
้
เข�ใจัโมิเดลในภู�พทำี 4 ไดง�ย จัะสรปแบังกลุมิประเดนในโมิเดลนี ออก
้
่
่
็
ุ
่
50
| การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน

็
ิ
่
ุ
ั
่
้
่
ู
่
ื
เปน 4 สวน คอ สวนระบับัขอมิล สวนระบับับัรก�ร สวนสนบัสนนโดย พชอ.
่
์
และสวนผ่ลลพธทำีตองก�ร ดงนี �
�
ั
้
ั
ู
้
สวนระบับัขอมิล ประกอบัดวย แหลงขอมิลกบัก�รจััดก�รขอมิล
้
่
ู
้
้
ู
่
ั
้
ี
้
�
�
์
้
ู
ทำีทำำ�ใหส�มิ�รถจััดตังศินยขอมิลและขึนทำะเบัยนผู่ปวยเบั�หว�น คว�มิ
�
่
ู
ู
ั
ดนโลหตสง และโรคไตเรือรง ไดครบัถวนครอบัคลมิทำังต�บัล และอ�เภูอ
้
�
ั
�
ิ
ำ
ุ
ั
ำ
บัทำเรียนของพื�นทำี�ทำั�ง 4 พบัว่�เพื�อให้เกิดคว�มิง่�ยต่อก�รจััดก�รข้อมิูล
ู
้
็
้
ู
ทำำ�ง�นสะดวกรวดเรว และขอมิลถกตอง ไมิสร�งภู�ระก�รจััดก�รขอมิล
้
่
้
ู
แกบัคล�กรส�ธ�รณสข ใหน�ขอมิลเดมิทำีมิก�รคดกรองผู่ปวยเบั�หว�น
้
ุ
่
้
่
ิ
�
ุ
้
ู
ำ
ั
ี
้
ี
ั
ั
ู
�
คว�มิดนโลหตสง และโรคไตเรือรงทำี�ทำำ�ทำะเบัยนไวและใหก�รดแลรกษ์�
้
ู
ั
ิ
ี
ั
ุ
ู
่
ั
้
้
ู
ปองกนอยในฐ�นขอมิลปจัจับััน อ�จัมิ�จั�กเวชระเบัยนของ รพ.สต. รพช.
้
้
ู
้
หรอ รพทำ. น�มิ�เปนขอมิลน�เข�เบัืองตน สอบัทำ�น (Verification) คว�มิ
�
็
ื
ำ
ำ
้
ำ
่
สอดคลองของขอมิล และตรวจัสอบัคว�มิแมินย� (Validation) กบั ฐ�น
ู
้
ั
้
ู
์
ู
ขอมิลของศินยขอมิลสขภู�พ (Health Data Center หรอ HDC) กระทำรวง
้
ู
ื
ุ
ส�ธ�รณสข น�ขอมิลทำีมิปญห�ตรวจัสอบักบัพืนทำีโดยคว�มิรวมิมิอของผ่ ้ ู
ุ
ื
ั
่
�
ู
้
ั
ำ
�
ี
�
�
ู
ู
่
่
้
้
ปวย ผู่ดแลผู่ปวย อสมิ. และ อปทำ. เมิือมิั�นใจัว�ขอมิลถกตองต�มิคว�มิ
ู
้
่
้
็
ู
ี
่
้
ำ
ู
้
ั
ึ
้
เปนจัรง จังรบัรองคว�มิถกตอง และขึนทำะเบัยนผู่ปวย จั�กนันน�ขอมิล
ิ
�
�
่
่
ู
ิ
้
ี
ไปว�งแผ่นก�รจััดบัรก�ร ขอมิลทำะเบัยนผู่ปวยเก�และใหมิจัะถกเกบัเข�
้
ู
้
็
่
้
้
้
ำ
�
ฐ�นขอมิลกล�งเพือน�ไปใชปองกนโรคและตดต�มิประเมิินผ่ลตอไป ก�ร
่
ั
ิ
ู
�
้
ู
ี
คนห�คดกรองผ่ปวยโดยกระบัวนก�รเชนนส�มิ�รถสร�งคว�มิครอบัคลุมิ
่
้
่
ั
้
ั
ของผู่ปวยเพิมิขึน ก�รปองกนโรคไตเรือรงทำี�มิประสทำธผ่ลมิคว�มิสมิพนธ ์
ั
้
ี
ั
้
�
�
ิ
ิ
ี
่
�
ั
ี
็
ู
ิ
�
ี
ั
้
ู
้
ิ
้
โดยตรงกบัระบับัขอมิลทำี�ด ขอมิลทำีดกส�มิ�รถสร�งประสทำธผ่ลของก�ร
้
�
ี
�
้
ุ
่
ั
ปองกนโรคไต สิงนีทำำ�ใหเกดคว�มิครอบัคลมิอย�งมิประสทำธผ่ล (Effective
ิ
ิ
ิ
ิ
้
coverage) ทำีแทำจัรง
�
การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน | 51

ั
่
้
่
่
่
ี
สวนระบับับัรก�ร พชอ.ส�มิ�รถเข�มิ�มิสวนรวมิตังแตก�รรบัทำร�บั
ิ
�
ขอมิลและเข�ใจัปญห� ระบับับัรก�รส�มิ�รถใชรปแบับัก�รปองกนโรคไต
้
้
ั
ิ
้
ั
้
ู
ู
ั
ิ
้
ี
ิ
ี
ี
ิ
ี
้
เรือรงแบับัเดมิ โดยทำมิสหวช�ชพและทำมิเย�ยมิบั�นตดต�มิผู่ปวยดวยทำมิ
้
่
ี
�
ั
ี
�
่
ำ
ั
่
�
้
ั
ั
�
ี
รกษ์์ไต ขันตอนก�รเยยมิบั�นนัน พชอ.นบัว�มิบัทำบั�ทำส�คญ ตวอย�งทำี �
พบัส�หรบัพืนทำี อ.เทำพ� จั.สงขล� รองประธ�น พชอ. ซึ่งเปนปลดอ�เภูอ
�
ำ
็
ั
ำ
�
ึ
�
ั
ำ
�
�
�
ี
ั
้
�
ี
็
้
ี
็
้
ำ
อ�วโส ส�มิ�รถเปนผู่น�ทำมิรกษ์์ไตเยยมิบั�นไดประสบัผ่ลส�เรจัด พืนทำีอืนๆ
ุ
็
้
้
็
ี
ั
ิ
่
ใชทำมิสหวช�ชพ และ อสมิ. เปนแกนน�ก�รเยยมิบั�น เหนไดชดเจันว�รป
ี
ู
ี
้
ำ
�
แบับัก�รดแลป้องกันโรคไตเรื�อรังระดับัปฐมิภููมิินี�จัะผ่สมิผ่ส�นบัริก�รโรง
ู
ุ
พย�บั�ล (Hospital service) บัรก�รชมิชน (Community service) และ
ิ
บัริก�รสังคมิ (Social service) เป็นก�รดูแลสุขภู�พแบับัองค์รวมิ
(Holistic care)
่
ั
้
ั
ู
สวนก�รสนบัสนนโดย พชอ. เปนสวนส�คญของก�รดแลปองกน
่
ำ
ุ
็
ั
้
ำ
ี
โรคไตระดบัปฐมิภููมิิ เนืองจั�ก พชอ. มิผู่น�ทำีมิอ�น�จัก�รปกครอง มิคณะ
�
ี
ำ
ั
�
ี
ิ
้
�
�
�
้
ำ
ิ
�
ุ
�
กรรมิก�ร เปนบัคคลในพืนทำีทำีเข�ใจับัรบัทำและรู้ปญห�ทำีแทำจัรง ทำีส�คญ
ั
็
ั
ำ
้
็
ุ
พชอ.และชมิชนมิคว�มิเปนเจั�ของพื�นทำีโดยภููมิิล�เน� ซึ่งก�รเปนเจั�ของ
ี
็
ึ
�
้
�
พนทำนส�มิ�รถจัะสร้�งคว�มิยั�งยืน บัทำบั�ทำ พชอ.ต่อก�รป้องกันโรคไต
�
�
ี
�
ี
ื
้
เรื�อรังมิี 4 ระยะ ไดแก ่
1. ระยะริเริ�มิ พชอ. จัะเห็นคว�มิสำ�คัญของปัญห�โรคไตเรื�อรัง
ู
ื
์
้
ุ
ั
้
จั�กเหตผ่ลองคประกอบั 3 ประก�ร คอ ก�รไดรบัขอมิลทำี�ถกตอง
ู
้
ชัดเจัน และทำำ�ให้มิองเห็นปัญห�ทำี�แทำ้จัริง ประกอบักับัก�รมิี
ึ
้
ิ
ิ
ั
ิ
�
ั
ั
ุ
ี
ิ
ำ
์
วสยทำศินภู�วะผู่น� และแนวคดทำีจัะพฒน�คณภู�พชวต จังเกด
คว�มิริเริ�มิแก้ปัญห� สนับัสนุนก�รป้องกันโรคไตเรื�อรังในชุมิชน
52
| การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน

2. ระยะขย�ยผ่ลก�รป้องกันโรคไตเรื�อรังไปยังพื�นทำี�อื�นๆ ทำี�มิี
้
�
ื
่
�
คว�มิพรอมิ พชอ. ส�มิ�รถมิสวนรวมิในก�รเลอกพืนทำีขย�ยผ่ล
ี
่
ชักชวนผู่้มิีส่วนได้เสียมิ�ร่วมิทำีมิ ทำำ�ให้ก�รป้องกันโรคไตเรื�อรัง
็
ั
ุ
ำ
ี
ุ
ในชมิชนส�เรจั พชอ.ส�มิ�รถเข�รวมิเปนทำมิรกษ์์ไต สนบัสนนให ้
่
็
้
ั
่
�
ิ
ี
�
้
ี
้
�
่
้
้
ผู่เกียวของอืนๆ ทำีมิคว�มิรูคว�มิส�มิ�รถเข�มิ�มิสวนรวมิบัรก�ร
ำ
ั
้
ิ
ั
ั
ึ
ชมิชน และบัรก�รสงคมิ จังสอดคลองกบับัทำบั�ทำ พชอ. ส�หรบั
ุ
้
�
สนบัสนนคว�มิส�เรจัของก�รปองกนชะลอไตเสอมิ ก�รเยยมิบั�น
ั
็
ี
�
ื
ั
้
ุ
ำ
ตองก�รระบับัตดต�มิประเมิินผ่ลทำี�สะทำอนคว�มิจัรงของผ่ลลพธ
ิ
์
ิ
้
ั
้
ทำี�นำ�ไปพัฒน�แก้ไข พชอ.มิีผู่้ทำรงคุณวุฒิในพื�นทำี� ก�รทำี� พชอ. มิี
�
ิ
้
ำ
่
ี
ั
่
ำ
สวนรวมิในก�รเยยมิบั�นจัะชวยระดมิคว�มิคดเหนส�หรบัก�หนด
่
็
ิ
ั
ั
ตวชี�วด และระบับัตดต�มิประเมิินผ่ลในมิิตทำีนอกเหนอจั�กด�น
ื
�
ิ
้
ั
์
่
ี
้
ู
ุ
่
สขภู�พ พชอ.จัะชวยตรวจัสอบัผ่ลลพธว�มิคว�มิถกตองและแสดง
ู
็
้
ขอเทำจัจัรง สดทำ�ยก�รคนขอมิลใหผู่ปวยและญ�ต เปนสิ�งส�คญ
้
้
่
็
ุ
ำ
้
ื
้
ั
ิ
ิ
ทำี�พิสูนจั์ว่�ส�มิ�รถกระตุ้นให้ผู่้ป่วยโรคไตเรื�อรังระยะทำี� 1-3
่
ี
ิ
ทำี�ไมิมิอ�ก�ร และอ�ก�รแสดง เกดคว�มิตระหนกและตระหนัก
ิ
ิ
ั
้
�
สนใจัห�คว�มิรู และปรบัเปลียนพฤตกรรมิ เกดคว�มิแตกฉ�นด�น
้
ู
สขภู�พ (Health literacy) ส�มิ�รถจััดก�รตนเองด�นดแลปองกน
ั
ุ
้
้
ุ
้
โรคไตว�ยระยะสดทำ�ย
3. ระยะสร้�งคว�มิต่อเนื�อง พชอ.มิีคว�มิสำ�คัญในก�รสร้�ง
�
่
ุ
คว�มิตอเนืองเพือชะลอไตเสือมิในชมิชน เนืองจั�กก�รชะลอก�ร
�
�
�
เสอมิไตทำ�ใหผ่ปวยโรคไตเรอรงไมิมิอ�ก�รเลวลงจันเปนไตว�ย
ำ
�
ื
่
่
ื
ั
�
ี
้
ู
็
้
ระยะสดทำ�ยทำีตองบั�บััดทำดแทำนไต ซึ่งทำร�บัดว�เปนภู�ระทำ�ง
็
ี
ึ
ำ
้
�
ุ
�
้
่
้
ื
ุ
้
ิ
่
ก�รเงนและสงคมิ ก�รยดระยะเวล�ล�งไตทำำ�ใหผู่ปวยมิคณภู�พ
ี
้
ั
�
้
ชวตทำี�ดขึน ห�กแผ่นก�รปองกนโรคไตเรือรงในชมิชนไดรบัก�ร
ี
ิ
ี
ุ
้
ั
ั
�
ั
การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน | 53

จััดทำำ� และบัรรจัุในแผ่นก�รพัฒน�คุณภู�พชีวิตย่อมิทำำ�ให้เกิด
คว�มิต่อเนื�อง สิ�งทำี�ก�รป้องกันโรคไตเรื�อรังนี�จัะอยู่กับัชุมิชน

�
ั
ื
็
่
้
้
ุ
ี
อย�งยงยนจั�เปนตองใหชมิชนมิคว�มิเปนเจั�ของและมิสวนรวมิ
ี
็
่
่
ำ
้
พชอ.ก็คือบัุคคลในชุมิชน พชอ.ให้ก�รสนับัสนุนเป็นสิ�งทำี�ชุมิชน
้
ั
็
้
่
ั
จัะไมิปฏิิเสธ และยอมิรบัเปนเจั�ของ พรอมิกบัมิสวนรวมิในก�ร
่
ี
่
ั
พฒน�ตอไป
่
ื
�
้
4. ก�รสร�งคว�มิยังยนของก�รปองกนชะลอไตเสื�อมิ ผู่ปวยโรค
ั
่
้
้
ไตเรือรงแตละปมิจั�นวนเพิมิขึนต�มิก�รเพิมิของโรคเบั�หว�น และ
�
ั
่
ี
ี
�
ำ
�
�
คว�มิดันโลหิตสูง ห�กข�ดคว�มิต่อเนื�องอย่�งยั�งยืน อัตร�ป่วย
ด้วยโรคไตว�ยระยะสุดทำ้�ยย่อมิเพิ�มิขึ�นแน่นอน พชอ. ส�มิ�รถ
สนับัสนุนให้เกิดคว�มิยั�งยืนด้วยองค์ประกอบัหล�ยประก�ร คือ
ก�รอภูบั�ลระบับัทำีด (Good system governance) ก�รขบัเคลือน
ี
�
�
ิ
ั
้
่
นโยบั�ย (Policy drive) ระบับับัรก�รไรรอยตอ (Seamless system)
ิ
้
ั
ี
�
�
ั
้
็
และก�รเปนตนแบับัทำีดของก�รปองกนโรคไตเรือรง (Role model)
ุ
ุ
์
้
็
ุ
ี
ี
องคประกอบัเหล�นีจัะสร�งชมิชนสขภู�พด ชมิชนสขภู�พดกจัะ
ุ
่
�
ั
้
ั
�
สร�งคว�มิยังยนของก�รปองกนโรคไตเรือรงในชมิชน
�
ื
ุ
้
ิ
้
็
�
สวนสดทำ�ยของโมิเดลภู�พทำี 4 เปนผ่ลลพธทำีค�ดหวงใหเกด คอ
์
่
ั
�
ั
้
ุ
ื
คว�มิยั�งยืนของก�รดูแลป้องกันชะลอไตเสื�อมิ คว�มิพย�ย�มิทำั�งหมิดจัะ
ำ
ิ
็
้
้
ู
่
้
ู
้
�
ส�เรจัเมิอผ่ปวยและญ�ตเกดคว�มิรคว�มิเข�ใจัจันแตกฉ�นด�นสขภู�พ
ื
ิ
ุ
(Health literacy) ซึ่ึ�งเป็นสิ�งย�ก ต้องใช้เวล�และคว�มิอดทำนของทำีมิ
สหวช�ชพ ทำมิรกษ์์ไต และเครอข�ยสขภู�พ โดยเฉพ�ะก�รสนบัสนนจั�ก
่
ุ
ี
ื
ั
ั
ิ
ี
ุ
้
พชอ. ชมิชน และประช�ชน คว�มิแตกฉ�นด�นสขภู�พจัะสร�งคว�มิรอบัรู ้
ุ
ุ
้
่
ิ
่
ู
้
่
ั
้
ใหผู่ปวยและญ�ตส�มิ�รถจััดก�รตนเองไดถกตอง ดงจัะเหนไดว�ผู่ปวยจัะ
็
้
้
้
้
ู
้
ิ
ั
�
ิ
ุ
ิ
เกดแรงจังใจั เกดตระหนกและตระหนกใหเปลียนพฤตกรรมิสขภู�พ จัน
54
| การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน

ิ
ั
ึ
้
�
้
ิ
้
้
ิ
เกดคว�มิตองก�รทำี�จัะเข�ถงบัรก�รด�นก�รปองกนมิ�กขึน จันเกดคว�มิ
ี
่
ุ
ี
ุ
ิ
ิ
ิ
ี
�
�
ครอบัคลมิอย�งมิประสทำธผ่ล และเกดชมิชนสขภู�พด ทำีมิคว�มิตืนตว
ั
ุ
ำ
ิ
�
ี
เรืองก�รกนอ�ห�รทำีมิสขภู�พ ลดหว�น มิน เคมิ ชมิชนมิก�รออกก�ลง
ั
็
ั
ุ
ุ
ี
�
ก�ยทำีเหมิ�ะสมิ และเลอกใชย�และสมินไพรทำีไดมิ�ตรฐ�น คว�มิแตกฉ�น
ุ
�
้
�
ื
้
ด้�นสุขภู�พของผู่้ป่วยและญ�ติจัะสร้�งองค์คว�มิรู้ทำี�ผู่้ป่วยและญ�ติ
ั
�
้
ื
็
้
ิ
้
ุ
้
้
�
ส�มิ�รถจััดก�รตนเองด�นสขภู�พได สิงทำีเกดใหเหนไดชดเจันคอก�รเข�
้
ิ
้
ิ
ึ
้
ิ
ถงบัรก�รดวยตนเองของผู่ปวย ผู่ปวยและญ�ตจัะแสวงห�คว�มิรูและบัรก�ร
่
่
้
เพือปองกนตนเองจั�กโรคไตว�ยระยะสดทำ�ย จันส�มิ�รถครอบัคลมิผู่ทำี �
้
ุ
�
้
ั
ุ
้
ุ
สมิควรไดรบัก�รดแลทำกคน จันเกดคว�มิครอบัคลมิอย�งมิประสทำธผ่ล
ิ
ิ
ุ
่
ี
้
ั
ิ
ู
(Effective coverage)
การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน | 55

�


� ภาพิ่ที่่ 4 โม่เดล้กำารื่ป่้องกำันโรื่คเบาหวาน ความ่ดันโล้ห่ต้สู้ง






















แล้ะ โรื่คไต้เรื่้อรื่ัง ภายใต้้กำารื่สูนับสูนุนของ พิ่ชอ.แล้ะชุม่ชน














56
| การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน

ื
ร้ป้แบับัคลินิกชะลอไตเส�อมในโรงพย่าบัาลส่งเสริมสุข่ภาพ
ั
ำ
ป้ระจัาตาบัล (รพ.สต.) โดัย่ พชอ.และชุมชนสนบัสนุน
ำ

ิ
ิ
ำ
่
ั
�
ู
ก�รพฒน�รปแบับัคลนกชะลอไตเสือมิใน รพ.สต. ทำดลองน�รองใน
ึ
ี
อ.ทำร�ยทำองวฒน� จั.ก�แพงเพชร ซึ่งเปนอ�เภูอขน�ดเลกทำี�มิประช�กร
ำ
็
�
็
ำ
ั
่
ื
ำ
ต�มิทำะเบัยนร�ษ์ฎร 22,840 คน ประกอบัดวย 3 ต�บัล เครอข�ยระบับั
ี
้
์
่
ั
ั
ำ
่
ี
ุ
็
สขภู�พอ�เภูอทำร�ยทำองวฒน� มิ รพ.ทำร�ยทำองวฒน�เปน รพช.แมิข�ยขน�ด
่
ี
30 เตยง มิ รพ.สต.เครอข�ย 4 แหง ขอมิลก�รปวยดวยโรคเรือรงพบัว�
้
ู
่
�
่
ื
้
ี
่
ั
ั
ู
จั�นวนผู่้ปวยเบั�หว�น และคว�มิดนโลหตสง มิแนวโนมิเพิมิขึนตลอด โดย
�
ี
้
ำ
่
�
ิ
่
ี
้
็
ี
้
ิ
�
ิ
ั
สถต 3 ปยอนหลง ป พ.ศิ.2560 พบัผู่ปวยเบั�หว�น 1,092 คน เพิมิเปน 1,155
ำ
คน และ 1,221 คน ในป พ.ศิ.2561 และ 2562 ต�มิล�ดบั ส�หรบัโรค
ั
ำ
ั
ี
ำ
ี
คว�มิดนโลหตสง ป พ.ศิ.2560, 2561 และ 2562 มิผู่ปวยจั�นวน 2,583, 2,735
ู
่
้
ิ
ี
ั
�
ั
ิ
ิ
และ 2,815 ร�ยต�มิล�ดบั รพ.ทำร�ยทำองวฒน�จััดตังคลนกชะลอเสือมิไต
ำ
ั
�
ี
ั
้
ิ
�
ั
�
ี
่
มิ�ตังแตป พ.ศิ.2553 บัรก�รดแลปองกนโรคไตเรือรงโดยทำมิสหวช�ชพ
ิ
ี
ู
�
ิ
ุ
์
�
ี
้
่
่
ี
ั
และเยยมิบั�นโดยทำมิรกษ์์ไตมิ�ตังแต ป พ.ศิ.2553 พบัว�อบััตก�รณโรคไต
ี
เรื�อรังของอ.ทำร�ยทำองวัฒน�ลดลงช้�มิ�ก เมิื�อเทำียบักับัอัตร�เพิ�มิอย่�ง
็
ั
่
ี
ู
รวดเรวของโรคเบั�หว�นและคว�มิดนโลหตสง ดงเชนป พ.ศิ.2560, 2561
ิ
ั
ั
่
ำ
และ 2562 พบัผู่ปวยโรคไตเรือรง 942, 865 และ 861 คน ต�มิล�ดบั เหน
�
็
้
ั
ไดว�โรคไตเรือรงมิแนวโนมิลดลงช�ๆ ในขณะทำี�โรคเบั�หว�น และคว�มิ
ั
�
ี
้
้
่
้
ั
ิ
่
�
ดนโลหตสงเพิมิขึนในอตร�มิ�กกว� ห�กไมิส�มิ�รถชะลอก�รเสือมิไตในผู่ ้
�
ู
่
�
ั
่
ิ
ู
้
ปวยเบั�หว�น และคว�มิดนโลหตสงใหลดลงมิ�กขึ�น กจัะไมิมิผ่ลตอก�รลด
่
ั
็
ี
่
ั
ำ
อตร�ก�รรกษ์�บั�บััดทำดแทำนไต
ั
์
ิ
ประสบัก�รณปองกนโรคไตเรือรง เมิื�อมิก�รจััดตังคลนกชะลอก�ร
ี
�
ั
�
ั
้
ิ
เสื�อมิไตในโรงพย�บั�ลทำุกระดับั ต�มินโยบั�ยกระทำรวงส�ธ�รณสุข
การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน | 57

ื
้
�
�
็
ำ
ั
้
พบัว่�ก�รปองกนโรคไตเรือรงระยะแรก คอระยะทำี 1-3 เปนสิงจั�เปนตอง
�
ั
็
ิ
้
ั
�
�
�
่
ิ
ู
้
ิ
ิ
�
พฒน�ใหเกดขึนเพือตอยอดจั�กเดมิ เพร�ะรปแบับัทำีใชในคลนกโรคไตเรือรง ั
้
ุ
็
�
ั
ั
ของ โรงพย�บั�ลทำกแหง เนนปองกนโรคไตเรือรงระยะทำี 3-4 เปนหลกภู�ย
�
ั
้
่
่
ั
�
ู
ั
�
ใตคว�มิเชือว�รปแบับัทำีใชส�หรบัโรคไตเรือรงระยะทำี 3-4 นี ส�มิ�รถน�
้
�
�
ำ
้
ำ
�
์
่
์
้
ั
ั
้
มิ�ประยกตใชกบัผู่ปวยโรคไตเรือรงระยะทำี 1-2 ได แตจั�กประสบัก�รณ ใน
�
้
ุ
�
่
่
ุ
้
พืนทำีต�งๆ แมิแตใน อ.คลองขลง ซึ่งเปนตนแบับัของ คลองขลงโมิเดล พบั
็
�
้
�
่
�
ุ
ึ
่
ื
ิ
ำ
้
่
้
ั
ว�เกดปญห�ส�คญคอ ภู�ระง�นทำีมิ�กเกนกว�จั�นวนเจั�หน�ทำีโรง
�
ำ
ั
ิ
�
พย�บั�ลจัะส�มิ�รถรับัผ่ิดชอบัดูแลผู่้ป่วยโรคไตเรื�อรังทำุกระยะได้ ดัง
�
ั
�
ู
ั
ิ
นั�นผู่้ป่วยเบั�หว�น คว�มิดนโลหตสง และโรคไตเรือรง ระยะทำี 1-2 และ
่
�
ู
้
ี
ั
ี
่
ู
ระยะทำ 3 ทำีไมิมิภู�วะแทำรกซึ่อน จังถกสงกลบัมิ�รบัก�รดแลทำี รพ.สต.ใน
ั
�
ึ
�
่
�
เครอข�ย ก�รดแลผู่ปวยโรคไตเรือรงทำี�พย�ย�มิประยกตรปแบับัทำีใชใน
�
ั
่
้
ื
้
ุ
ู
ู
์
ระดบัโรงพย�บั�ล เกดปญห�เนืองจั�กไมิมิสหวช�ชพทำี รพ.สต. นอกจั�ก
ิ
�
�
ั
่
ั
ี
ี
ิ
ื
่
�
้
ี
่
นีผู่ปวยโรคไตเรือรงระยะทำี 1-3 ไมิมิอ�ก�ร หรออ�ก�รแสดงทำี�จัะสร�ง
ั
�
�
้
คว�มิตระหนกและตระหนก ผู่ปวยจังข�ดคว�มิสนใจั หรอสนใจันอยมิ�ก
ื
้
่
ึ
้
ั
ั
ึ
้
�
�
ในก�รจััดก�รตนเอง ซึ่งพบัหลกฐ�นว�ผู่ปวยโรคไตเรือรงระยะทำี 1-3 ทำี �
ั
่
�
่
�
่
่
ี
ั
้
ั
ดแลโดย รพ.สต.มิอ�ก�รเลวลง จันตองสงกลบัไปรบัก�รดแลทำีรพ.แมิข�ย
ู
่
ู
ู
�
�
ู
ก�รดแลปองกนโรคไตเรือรงระยะทำี 1-3 ทำี รพ.สต. จังสมิควรมิรปแบับัทำี �
้
ี
ั
�
ั
ึ
ั
เหมิ�ะสมิ แตพบัว�หลงจั�กเกดนโยบั�ยปองกนโรคไตเรือรงของกระทำรวง
�
ิ
่
้
ั
ั
่
ั
ู
ี
ั
ู
้
ส�ธ�รณสขแลวยงไมิมิก�รพฒน�รปแบับัก�รดแลปองกนโรคไตเรอรง
่
ั
�
ื
ุ
ั
้
ระยะทำ 1-2 และ ระยะทำี 3 ทำีไมิรนแรงอย�งเปนรปธรรมิทำีส�มิ�รถประเมิิน
�
่
ี
�
ุ
่
�
็
�
ู
ุ
ิ
ั
ิ
ั
้
ประสทำธผ่ลและ คว�มิเหมิ�ะสมิ เหตผ่ลเหล�นีสนบัสนนใหเกดก�รพฒน�
ิ
ุ
่
�
ิ
�
รปแบับัก�รจััดตังคลนกโรคไตเรือรงระดบัปฐมิภููมิิใน รพ.สต.ขึน จั�กก�ร
ั
�
ั
ู
�
ิ
�
้
ิ
ั
์
�
่
�
ั
ประเมินประสบัก�รณทำีผ่่�นมิ� พบัว�ก�รปองกนโรคไตเรือรงระยะทำี 1-3 ทำี �
�
่
ู
�
ไมิรนแรงนี จัดบัรก�รทำีเหมิ�ะสมิควรอยใกลชมิชน เพือใหชมิชนและ พชอ.
ิ
ุ
ุ
�
ุ
่
ุ
้
้
ู
ี
ู
มิสวนรวมิมิ�กขึ�น รปแบับัก�รดแลผู่ปวยเบั�หว�นและคว�มิดนโลหตสง ู
่
้
่
ั
ิ
่
58
| การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน

�
ำ
่
่
ิ
้
�
ั
ั
ู
้
แบับัเดมิๆ ทำีน�มิ�ดแลปองกนโรคไตเรือรงระยะตน ไมิน�จัะเหมิ�ะสมิ
้
ี
เพยงพอทำีจัะชะลอก�รเสื�อมิไต จังเปนเหตผ่ลทำีคณะกรรมิก�รฝ่่�ยปองกน
�
ุ
ึ
็
ั
�
่
่
ิ
่
ั
ื
ิ
สถ�บัันโรคไตภููมิิร�ชนครนทำร รวมิมิอกบักองโรคไมิตดตอ กรมิควบัคมิโรค
์
ุ
กระทำรวงส�ธ�รณสข และ สปสช. พฒน�รปแบับัก�รดแลปองกนโรคไต
ั
ุ
ั
ู
้
ู
ั
เรือรงระยะแรกขึนใน รพ.สต.ของ อ.ทำร�ยทำองวฒน� จั.ก�แพงเพชร เพอสร�ง
�
ำ
้
ั
�
ื
�
คว�มิมินใจัว�จัะชะลอไตเสอมิไดดขนและชวยพฒน�ศิกยภู�พก�รบัรก�ร
ั
�
้
ี
ึ
�
่
ิ
ื
ั
ั
่
�
ั
ุ
ระดบัปฐมิภููมิิทำี รพ.สต.และชมิชน
�
ึ
์
�
ู
ื
ั
ั
ุ
ั
วตถประสงคหลกของก�รศิกษ์�คอ เพือพฒน�รปแบับัก�รจััดตัง �
ั
�
�
คลนกชะลอไตเสือมิใน รพ.สต. ส�หรบัปองกนโรคไตเรือรงระยะทำี 1-3
้
ำ
ิ
ั
ิ
�
ั
ั
ระดบัปฐมิภููมิิ โดยก�รสนบัสนนของ พชอ.และชมิชน วตถประสงคเฉพ�ะ
ุ
์
ุ
ั
ั
ุ
ิ
ประกอบัดวย 3 ประก�ร คอ 1) เพื�อพฒน�ก�รจััดตังคลนกชะลอก�ร
้
ั
�
ิ
ื
�
�
ู
เสือมิไตส�หรบัก�รดแลปองกนโรคไตเรือรงระยะทำี 1-3 ทำี รพ.สต.จันส�มิ�รถ
�
ั
้
�
ำ
ั
ั
�
ั
ี
้
ู
�
ี
ิ
่
�
้
ิ
ชะลอก�รเสือมิไตไดอย�งมิประสทำธผ่ล 2) เพือพฒน�รปแบับัก�รเยยมิบั�น
ุ
ิ
�
�
�
ั
ทำีส�มิ�รถปรบัเปลียนพฤตกรรมิสขภู�พของผู่้ปวยโรคไตเรือรงระยะทำี 1-3
ั
�
่
ั
�
ำ
ุ
ั
ั
ั
อนจัะน�ไปสูก�รปองกนโรคไตเรือรงได และ 3) เพือพฒน�บัทำบั�ทำสนบัสนน
้
�
ั
่
้
่
ี
ั
�
่
ุ
ั
ุ
และก�รมิสวนรวมิของ พชอ.และชมิชนในก�รปองกนโรคไตเรือรงในชมิชน
้
ก�รศิกษ์�นีเปนก�รวจััยเชงวทำย�ศิ�สตรก�รแพทำยสงคมิ (Social
์
ิ
ึ
ิ
ิ
์
ั
็
�
ิ
ี
่
ี
ิ
�
ึ
ี
ี
science medicine) โดยระเบัยบัวธวจััยทำีเรยกว� กรณศิกษ์� (Case Study)
แบับัไมิมิก�รเปรยบัเทำยบั (Embedded single case study) กระบัวน
่
ี
19
ี
ี
ี
่
ั
ี
ึ
ก�รศิกษ์�ใชก�รพฒน�แบับัมิสวนรวมิของทำมิสหวช�ชพ ทำมิรกษ์์ไต พชอ.
ิ
ี
้
่
ี
ั
ิ
ิ
ุ
ชมิชน และผู่ปวย เปนก�รวจััยเชงคณภู�พผ่สมิผ่ส�นกบัวธวจััยเชงปรมิ�ณ
ุ
ิ
ิ
ั
่
้
็
ิ
ิ
ี
(Mixed methods) กลุมิประช�กรศิกษ์� คอ ประช�ชนในต�บัลถ�วร
ึ
่
ื
ำ
ุ
ั
�
ี
ำ
ั
่
วฒน� อ.ทำร�ยทำองวฒน� จั.ก�แพงเพชร ทำีอ�ย 35 ป ขึนไป ทำีปวยเปน
็
�
�
ั
ู
ื
ี
้
ิ
โรคเบั�หว�น และ/หรอคว�มิดนโลหตสง มิภู�วะแทำรกซึ่อนทำ�งไต
การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน | 59

ิ
ั
ั
�
็
่
่
้
ิ
้
ั
ู
ไดรบัก�รวนจัฉยว�เปนผู่ปวยโรคไตเรือรงระยะทำี 1-3 และ ไดรบัก�รดแล
ั
�
้
ั
�
ื
ั
้
่
้
ึ
่
้
่
้
ทำี รพ.สต. คดเลอกผู่ปวยเข�สูก�รศิกษ์�โดยใชคว�มิสมิครใจั โดยผู่ปวยมิ ี
�
้
คว�มิตังใจัว�จัะส�มิ�รถรวมิก�รวจััยไดสมิ�เสมิอเมิื�อนดหมิ�ย ห�กไมิ ่
ำ
�
ั
่
่
ิ
ส�มิ�รถเข�รวมิก�รวจััยถง 2 ครังจัะตดออกจั�กกลุมิเป�หมิ�ย พืนทำีทำดลอง
้
�
�
่
ั
ึ
�
้
่
ิ
�
ิ
้
�
ิ
คอต�บัลถ�วรวฒน� โดยใชก�รจััดตังคลนกชะลอไตเสือมิทำี รพ.สต.บังส�ร�ญ
ั
�
ึ
ำ
ำ
ื
และถ�วรวัฒน�ทำั�งสองแห่งทำี�อยู่ในตำ�บัล เทำ่�กับัเป็นพื�นทำี�วิจััยทำั�งตำ�บัล
เพื�อให้เกิดคว�มิครอบัคลุมิ และไมิ่เลือกปฏิิบััติ อีกทำั�งให้มิั�นใจัว่�จัะมิี
ื
่
ั
ี
ำ
จั�นวนผู่้ปวยเพยงพอส�หรบัก�รศิกษ์� ระยะเวล�ในก�รศิกษ์� คอเดอน
ื
ึ
ึ
ำ
ื
กมิภู�พนธ ถงเดอนธนว�คมิ พ.ศิ.2562 รวมิเวล� 11 เดอน เกบัรวบัรวมิ
็
ั
์
ุ
ื
ั
ึ
้
ุ
�
ั
ี
ขอมิลโดยใชแบับับันทำกก�รวจัยทำทำมิสหวช�ชพรวมิกบัผ่ทำรงคณวฒทำมิ
ี
ี
ึ
ิ
ิ
่
ู
ี
้
ั
ุ
ู
ิ
ั
้
ปรึกษ์�ร่วมิมิือกันออกแบับั ดังแสดงตัวอย่�งในภู�คผ่นวก แบับับัันทำึก
ประกอบัด้วย ข้อมิูลทำ�งคลินิกตั�งแต่ประวัติสำ�คัญทำี�จัำ�เป็น เช่นประวต ิ
ั
้
ั
้
็
ั
้
ิ
ู
่
ก�รปวยดวยโรคเบั�หว�น คว�มิดนโลหตสงของครอบัครวเปนตน ขอมิล
ู
ู
ิ
้
ิ
ิ
ึ
ก�รตรวจัร�งก�ย ก�รตรวจัชนสตรทำ�งหองปฎบััตก�ร บัันทำกก�รตดต�มิ
ั
่
ึ
ี
ิ
้
้
เยยมิบั�น แบับับัันทำกก�รใชย� ก�รตดต�มิด�นโภูชน�ก�ร บัันทำกก�ร
ึ
้
�
ิ
ออกก�ลงก�ย ก�รประเมิินสภู�พร�งก�ยและจัตใจัโดยแบับัประเมิินของ
ำ
่
ั
กรมิสขภู�พจัต กระทำรวงส�ธ�รณสข และแบับัประเมิินก�รปรบัเปลียน
ุ
ิ
ั
�
ุ
ุ
่
่
พฤตกรรมิสขภู�พโดย อสมิ. ขอมิลเชงคณภู�พอื�นๆ เชน ก�รมิสวนรวมิ
ู
ิ
้
ิ
ุ
ี
่
ของชมิชน ก�รสนบัสนนของ พชอ. เกบัรวบัรวมิจั�กก�รสอบัถ�มิและ
ุ
ั
็
ุ
์
้
้
ั
่
่
สมิภู�ษ์ณผู่ปวย ผู่ดแลผู่ปวย อปทำ. และ คณะกรรมิก�ร พชอ. รวมิกบั
้
ู
่
ั
ก�รสงเกตก�รณในพืนทำี ขอมิลทำังหมิดถกน�มิ�วเคร�ะหต�มิวตถประสงค ์
ู
ั
�
�
ู
์
ำ
ุ
ิ
์
ั
�
้
ึ
ิ
ิ
ิ
�
ู
ิ
ิ
้
ก�รศิกษ์� ขอมิลเชงปรมิ�ณใชก�รวเคร�ะหดวยสถตพืนฐ�นเชงพรรณน�
์
้
้
ิ
้
่
่
�
้
�
่
(Descriptive statistics) ไดแก ค�เฉลีย รอยละ และ ค�เบัียงเบันมิ�ตรฐ�น
ิ
้
ุ
ขอมิลเชงคณภู�พใชก�รวเคร�ะหเชงเนือห� (Content analysis) ผ่ลก�ร
ิ
์
้
�
ู
ิ
ิ
์
วเคร�ะหน�เสนอเชงพรรณน�ประกอบัภู�พ ต�ร�ง กร�ฟ และ ไดอะแกรมิ
ำ
ิ
60
| การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน

้
�
ิ
�
�
กระบัวนก�รศิกษ์�วจััย เริมิจั�กก�รจััดก�รในพืนทำี ประกอบัดวย
ึ
�
ิ
ิ
ี
ิ
ั
ิ
ี
ก�รเตรยมิทำมิวจััย ก�รเตรยมิพืนทำี และ กจักรรมิด�เนนง�น ทำมิวจััยหลก
ี
�
ี
ำ
�
่
ี
้
้
ื
คอผู่มิสวนไดเสย (Stakeholders) ในพืนทำี ประกอบัดวย
�
ี
้
ำ
ั
้
้
ี
• ทำมิจั�ก รพ.ทำร�ยทำองวฒน� ประกอบัดวย ผู่อ�นวยก�รโรงพย�บั�ล
ทำร�ยทำองวัฒน� สหวิช�ชีพซึ่ึ�งมิีแพทำย์เวชศิ�สตร์ครอบัครัวเป็น
ั
ิ
้
ี
หวหน�ทำมิ เภูสชกร พย�บั�ลซึ่งเปนผู่จััดก�รคลนกชะลอไตเสือมิ
�
ิ
�
ั
ึ
้
็
ั
ของ รพ.ทำร�ยทำองวฒน� (Clinic and case manager) นก
ั
์
ั
ำ
ก�ยภู�พบั�บััด นกโภูช�กร และ แพทำยแผ่นไทำย
ั
ุ
ี
ั
• ทำมิจั�กส�นกง�นส�ธ�รณสขอ�เภูอทำร�ยทำองวฒน� ประกอบั
ำ
ำ
้
ิ
่
ั
ุ
ดวย ส�ธ�รณสขอ�เภูอ และนกวช�ก�รผู่้รบัผ่ดชอบักลุมิง�นโรค
ั
ำ
ิ
่
ไมิตดตอเรือรง (NCD)
่
ิ
ั
�
• ทำมิจั�ก รพ.สต.ถ�วรวฒน�และ รพ.สต.บังส�ร�ญ ประกอบั
ึ
ี
ั
ำ
ด้วย ผ่อ.รพ.สต. นักวิช�ก�ร รพ.สต. พย�บั�ลวิช�ชีพซึ่ึ�งเป็นผู่้
์
จััดก�ร ร�ยโรค (Disease manager) และ แพทำยแผ่นไทำย
• ทำมิจั�ก พชอ. ประกอบัดวย ประธ�น พชอ. คอ น�ยอ�เภูอ
้
ี
ื
ำ
ั
ิ
ุ
ุ
ั
้
ทำร�ยทำองวฒน� คณะกรรมิก�รตวแทำน อปทำ. ผู่ทำรงคณวฒ และ
ั
พฒน�กรอ�เภูอ
ำ
ี
ั
ื
่
• ทำมิเครอข�ย อสมิ. ต�บัลถ�วรวฒน�
ำ
็
ั
ึ
้
่
• ทำมิอ�ส�สมิครส�ธ�รณสขประจั�ครอบัครว ซึ่งเปนผู่ดแลผู่ปวย
้
ี
ู
�
ุ
ำ
ั
ทำี�สมิัครใจัร่วมิโครงก�รศิกษ์�
ึ
• ผู่ปวยโรคเบั�หว�นและ/หรอคว�มิดนโลหตสงทำี�เปนโรคไต
่
ิ
้
ู
ั
็
ื
ิ
ึ
เรือรงระยะทำี 1-3 ทำีสมิครใจัรวมิศิกษ์�วจััยทำกคน
�
ั
�
�
ุ
ั
่
การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน | 61

ก�รเตรียมิคว�มิพร้อมิของพื�นทำี� เพื�อให้ส�มิ�รถดำ�เนินก�รใน
็
้
้
ั
ุ
้
�
ั
ี
�
ุ
ชมิชนไดเชือมิโยงกบั รพ.สต.และเปนก�รสร�งคว�มิเข�ใจักบัชมิชน อกทำัง
้
ู
็
ั
ั
ุ
ิ
้
เปนก�รสร�งกระแสใหชมิชนสนใจัปญห�ของโรคเบั�หว�น คว�มิดนโลหตสง
ี
�
�
�
ั
ี
ึ
ิ
และโรคไตเรือรง มิก�รเตรยมิพืนทำีใหพรอมิกบัก�รศิกษ์�วจััย หล�กหล�ย
้
้
ั
กจักรรมิดงนี�
ั
ิ
ู
ุ
1. ก�รประชมิชีแจังแก พชอ. เปนก�รใหขอมิลสขภู�วะประช�ชน
ุ
่
็
้
�
้
ของ อ.ทำร�ยทำองวัฒน� โดยเฉพ�ะก�รเจั็บัป่วยด้วยโรคไมิ่ติดต่อเรื�อรัง
แจักแจังร�ยละเอียดผู่้ป่วยร�ยตำ�บัล แพทำย์ประจัำ� รพ.ทำร�ยทำองวัฒน�
�
ใหคว�มิรู้เรื�องโรคเบั�หว�น คว�มิดันโลหิตสูง และโรคไตเรื�อรัง เพอ
้
ื
ุ
้
ี
้
้
ั
กระตุนให พชอ.มิคว�มิรู คว�มิเข�ใจัและสนบัสนนก�รแกไขปญห�
ั
้
้
ั
ิ
ี
่
�
2. ประชมิชีแจัง คนขอมิลแกคณะกรรมิก�รพฒน�คณภู�พชวต
ื
ู
ุ
้
ุ
�
ั
ี
�
็
ำ
่
ั
้
้
ำ
ระดบัต�บัล (พชต.) จั�แนกร�ยละเอยดเปนพืนทำีแตละหมิูบั�นพรอมิกบั
่
ั
้
้
ู
�
ใหคว�มิรูเรืองโรคเบั�หว�น คว�มิดนโลหตสง และโรคไตเรือรงแก พชต.
่
�
ั
ิ
ั
ิ
็
3. สร�งกระแสก�รกนอ�ห�ร ลดหว�น มิน เคมิ และออกก�ลงก�ย
้
ำ
ั
�
ิ
์
�
เพือชะลอไตเสือมิ ดวยก�รรณรงควิงเดน และก�รถว�ยปินโตพระทำี�ลด
�
้
�
็
่
็
�
ุ
หว�น มิน เคมิ เนืองจั�กพบัว�พระภูกษ์ปวยเปนโรคเบั�หว�น และคว�มิ
ั
ิ
่
ดนโลหตสงเพิ�มิขึน
ั
ิ
�
ู
4. ประชมิระดมิคว�มิคดโดยทำมิสหวช�ชพ เจั�หน�ทำี รพ.สต.
ี
้
�
้
ุ
ี
ิ
ิ
ั
�
ึ
ำ
และ พชต.ซึ่งประกอบัดวยปลด อบัต.เปนประธ�น เกษ์ตรต�บัล พฒน�ก�ร
ั
็
้
ุ
้
้
้
ั
ำ
่
ชมิชน ผู่น�ทำองถิน อสมิ. และตวแทำนสตร เพื�อคนห�ผู่ปวยเบั�หว�น
ี
�
้
ั
ุ
้
่
คว�มิดนโลหตสง และโรคไตเรือรงในหมิูบั�น วเคร�ะหห�ส�เหตปญห�
ิ
�
ั
ิ
ู
ั
์
คนห�แนวทำ�งแกไข จััดทำำ�แผ่นแกปญห�โดยเจั�หน�ทำี รพ.สต. เปนทำมิพี �
็
ี
้
�
้
้
้
้
ั
�
ุ
ุ
เลียงเพือทำำ�แผ่นเสนองบัประมิ�ณจั�กกองทำนสขภู�พต�บัล
ำ
�
62
| การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน

ั
ุ
�
ั
ำ
5. อบัรมิอ�ส�สมิครส�ธ�รณสขประจั�ครอบัครว (อสค.) เรือง ก�ร
่
ุ
็
ั
้
้
ู
�
ปรงอ�ห�ร ทำีรสหว�น มิน เคมิ นอย และทำกษ์ะก�รสร�งแรงจังใจัใหผู่ปวย
ั
้
้
ั
เปลี�ยนพฤตกรรมิแบับัสมิครใจั
ิ
�
�
ำ
้
ี
ำ
้
้
6. อบัรมิแกนน�ประจั�หมิู่บั�นใหมิคว�มิรูเรืองโรคไตเรือรง และ
ั
ั
ิ
้
ทำกษ์ะก�รสร�งแรงจังใจัใหผู่ปวยโรคเบั�หว�น คว�มิดนโลหตสง และโรค
่
้
้
ู
ู
ั
ิ
ั
�
ไตเรือรงปรบัเปลียนพฤตกรรมิโดยสมิครใจั
�
ั
ั
7. ติดต�มิประเมิินผ่ลก�รอบัรมิโดยก�รคืนข้อมิูลผ่ลก�รตรวจั
ั
ำ
ู
ิ
ชนสตรทำ�งหองปฏิิบััตก�รแก พชอ. ผู่ดแลผู่ปวย และ ตวผู่ปวยเองจั�แนก
้
ู
่
่
้
้
ั
่
้
ู
็
ำ
เปนร�ยต�บัล เพื�อสร�งแรงจังใจัก�รปรบัเปลี�ยนพฤตกรรมิสขภู�พ
ั
ุ
้
ิ
�
ำ
ั
้
ี
8. จััดเวทำแลกเปลียนเรยนรูระดบัอ�เภูอ จััดนทำรรศิก�รแลกเปลียน
�
ี
ิ
้
็
ั
่
ประสบัก�รณแตละต�บัล มิอบัร�งวลแกผู่ปวยทำีเปนตวอย�งทำีดเพือสร�ง
ั
ำ
�
์
่
่
้
ี
�
่
�
แรงจังใจั
ู
ั
�
กำารื่จััดต้ังคล้่น่กำโรื่คไต้เรื่อรื่งใน รื่พิ่.สูต้.
�
้
ู
ู
ั
ั
้
ำ
�
็
ั
ั
ขนตอนนส�คญเพร�ะเปนก�รพฒน�รปแบับัก�รดแลปองกนโรค
ี
�
่
�
่
ี
ี
ู
ิ
ึ
ิ
�
ั
ไตเรือรงใน รพ.สต. ทำีไมิมิแบับัอย่�งใหศิกษ์� มิแตรปแบับัคลนกโรคไตใน
้
ิ
โรงพย�บั�ลระดบัสงกว� ซึ่งก�รจััดตังคลนกชะลอไตเสื�อมินัน กระทำรวง
ิ
ู
�
ั
�
่
ึ
�
่
�
่
ุ
�
ำ
ื
ิ
ส�ธ�รณสขจััดทำำ�คูมิอแนวทำ�งปฏิิบััตชีแจังแนะน� แตก�รจััดตังคลนกโรค
ิ
ิ
้
้
�
ิ
ิ
ี
้
ไตใน รพ.สต. ใชก�รระดมิคว�มิคดของสหวช�ชพ เจั�หน�ทำี รพ.สต. พชต.
ิ
และ อสมิ. รวมิกน โดยประยกตจั�กรปแบับัตวอย�งซึ่งกคอคลนกชะลอไต
ิ
�
ั
ั
ึ
ู
ุ
์
่
่
็
ื
เสือมิทำีด�เนนก�รใน รพ.ทำร�ยทำองวฒน� แลวน�มิ�ปรบัใหเข�บัรบัทำก�ร
ั
้
ำ
ิ
ำ
ั
้
้
ิ
�
�
ทำ�ง�นของ รพ.สต. ทำีมิทำี�ใช้ดูแลผู่้ป่วย คือทำีมิสหวิช�ชีพทำี� รพ.ทำร�ยทำอง
ำ
วัฒน�สนับัสนุน ประกอบัด้วย แพทำย์เวชศิ�สตร์ครอบัครัว เภูสัชกร
การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน | 63

ั
่
นักโภูชน�กร นกก�ยภู�พบั�บััด และแพทำย์แผ่นไทำย รวมิกบัพย�บั�ล
ำ
ั
�
ำ
ั
ิ
�
ี
และนกวช�ก�รของ รพ.สต. อสมิ. และ พชต. ในพืนทำีก�รด�เนนง�นมิ 3
ิ
กจักรรมิเชือมิโยงกน คอ
ิ
ื
�
ั
้
่
ู
1. กจักรรมิก�รคดกรองผู่ปวยเบั�หว�น คว�มิดนโลหตสง และ
ั
ิ
ั
ิ
�
ี
ั
�
่
�
ุ
�
โรคไตเรือรงในชมิชน เป�หมิ�ยไดแกประช�ชนทำีอ�ย 35 ป ขึนไป ทำีไมิมิ ี
้
้
่
ุ
ประวตปวยเปนโรคเบั�หว�น คว�มิดนโลหตสง และ โรคไตเรือรง ห�กคด
ั
่
ั
ิ
ั
็
ู
ิ
�
ั
�
ี
็
ำ
่
�
้
กรองพบัเปนโรคจัะน�มิ�ขึ�นทำะเบัยนเปนผู่ปวยร�ยใหมิทำีคนพบั ร�ยชือผู่ ้
้
็
่
ั
้
�
ื
ั
ิ
ิ
่
่
็
ั
่
่
ู
้
�
ี
ปวยใหมิน�ไปรวมิกบัร�ยชอผ่ปวยเก�ทำไดรบัก�รวนจัฉยว�ปวยเปนโรค
ำ
่
่
ั
่
�
�
ั
ื
ิ
ึ
ไตเรือรงระยะทำี 1-3 จั�กเบั�หว�นและ/หรอคว�มิดนโลหตสง ซึ่งผู่ปวยทำี �
้
�
ู
�
ี
ิ
้
ึ
สมิครใจัส�มิ�รถเข�รวมิศิกษ์�วจััยไดมิรวมิทำังสิน 38 ร�ย
้
ั
�
่
ิ
ั
�
ั
2. กจักรรมิก�รดแลปองกนโรคไตเรือรงระยะทำี� 1-3 ใน รพ.สต.
้
ู
ิ
�
ั
้
�
ผู่ปวยโรคไตเรือรงระยะทำี 1-3 นี ไดรบับัรก�รในคลนกเฉพ�ะทำีจััดตังขึ�น
้
�
�
ั
ิ
�
ิ
่
ิ
้
ั
่
ำ
ิ
ิ
ู
ใน รพ.สต. แยกจั�กคลนกผู่ปวยเบั�หว�น และคว�มิดนโลหตสง ก�หนด
่
ิ
ิ
ิ
่
้
ื
่
้
ต�ร�งเวล�บัรก�รเดอนละ 1 ครัง โดย ชวงเช� ใหบัรก�รในคลนก ชวงบั�ย
ิ
�
ั
่
ุ
่
้
ิ
ิ
ี
ื
ตดต�มิเยยมิบั�นผู่ปวย แบังนดมิ�รบับัรก�รในคลนกทำก 2 เดอน กจักรรมิใน
ิ
�
ั
้
ิ
ิ
ำ
คลนกประกอบัดวย อสมิ.รวมิเปนจัตอ�ส�มิ�จััดบัรก�รอ�นวยคว�มิสะดวก
ิ
้
ิ
ิ
่
ิ
็
์
ู
�
้
ั
วดคว�มิดนโลหต และประช�สมิพนธ จั�กนันผู่ปวยเข�รบัคว�มิรูโดยดวดโอ
ั
ี
ั
่
้
ั
้
ิ
ิ
ั
คว�มิรูเรืองโรคไต เบั�หว�น คว�มิดนโลหตสง และก�รรกษ์�บั�บััด
ั
ำ
ิ
ู
ั
�
้
ิ
ี
่
ี
ทำดแทำนไต 15 น�ทำ ตอมิ�พย�บั�ลวช�ชพประจั� รพ.สต. ใหบัรก�รเจั�ะเลอด
้
ำ
ิ
ื
ส่งตรวจัห้องชันสูตร ณ รพ.ทำร�ยทำองวัฒน� พร้อมิกับัดูแลประเมิน
ิ
ุ
ิ
ิ
้
้
ำ
ิ
ำ
อ�ก�รผ่ดปกต ภู�วะแทำรกซึ่อน ประเมิินสขภู�พจัต และใหค�แนะน�
ั
ี
ำ
ประมิ�ณ 10 น�ทำ จั�กนัน นกก�ยภู�พบั�บััดแนะน�ก�รออกก�ลงก�ยโดย
�
ำ
ั
ำ
่
่
ิ
่
ั
ำ
ส�ธตทำ�ออกก�ลง ประเมิินคว�มิตอเนื�อง และคว�มิถกตองของทำ�ออก
้
ู
ก�ลงก�ยประมิ�ณ 15 น�ทำ แพทำยแผ่นไทำยใหคว�มิรูเรืองสมิ�ธบั�บััด
ั
ำ
้
�
ิ
้
ี
ำ
์
64
| การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน

ุ
้
ุ
�
้
ื
ื
้
ก�รใชทำ�งเลอกลดอ�ก�รปวดเมิอยโดยสมินไพรแทำนก�รใชย�ชดแกปวด
้
ั
ี
เมิือยประมิ�ณ 10-15 น�ทำ เภูสชกรใหคว�มิรู้เรืองย� ก�รใชย�ทำีถกตอง
�
้
�
้
�
ู
ื
ี
้
ี
็
ั
�
ั
่
และ ก�รหลกเลี�ยงหรองดใชย�ทำีเปนอนตร�ยตอไต ประมิ�ณ 10 น�ทำ นก
้
็
ั
�
ิ
�
โภูชน�กรส�ธตอ�ห�รและใหคว�มิรูเรืองอ�ห�รเพือลดหว�น มิน เคมิ และ
้
์
ิ
ิ
ี
ประเมิินพฤตกรรมิก�รบัรโภูค ประมิ�ณ 15 น�ทำ แพทำยใหก�รรกษ์�โรค
ั
้
ิ
ั
้
ู
ื
ั
เบั�หว�นและ/หรอคว�มิดนโลหตสง พรอมิกบัใหค�แนะน�และตอบัขอ
้
ำ
ำ
้
่
้
�
ค�ถ�มิทำีผู่ปวยไมิเข�ใจั ประมิ�ณ 5-10 น�ทำ รวมิเวล�โดยประมิ�ณ 80-90 น�ทำ ี
่
ำ
ี
้
่
้
้
ุ
ู
้
่
้
ก�รรบัขอมิลใหคว�มิรูผู่ปวย ญ�ตผู่ดแลผู่ปวยและอ�ส�สมิครส�ธ�รณสข
ิ
ั
ู
้
ั
้
ประจัำ�ครอบัครัว (อสค.) จัะร่วมิรับัฟังและเรียนรู้กิจักรรมิตลอดเวล�
ี
่
ั
ิ
่
้
ั
�
้
3. กจักรรมิเยียมิบั�น ชวงบั�ยของวนทำีมิคลนกปองกนและชะลอ
ิ
ิ
�
ิ
�
ี
ิ
ี
่
ไตเสือมิ ทำมิสหวช�ชพรวมิกบั อสมิ.และ พชต. จัะออกเยยมิบั�นเพือตดต�มิ
้
�
ั
ี
�
�
ั
็
ุ
ประเมิินพฤตกรรมิสขภู�พผู่ปวยโรคไตเรือรงทำีเปนกลุ่มิทำดลอง โดยก�ร
้
ิ
่
�
ประช�สัมิพันธ์ล่วงหน้�ของ พชต.ในพื�นทำี� ก�รเยี�ยมิบั้�นมิีก�รประเมิน
ิ
พฤตกรรมิรวมิ 10 ด�นส�คญ คอก�รกนอ�ห�รหว�น มิน เคมิ ก�รลด
ิ
ั
ำ
็
ั
ิ
ื
้
์
ุ
ั
ปจัจััยเสี�ยงทำ�งสขภู�พ ไดแก แอลกอฮีอล และบัหรี ก�รประเมิินก�รใชย�
้
�
้
ุ
่
�
ู
้
ั
็
้
ุ
ทำีถกตอง ก�รออกก�ลงก�ยทำีถกตอง และก�รใชสมินไพรและย�กลุมิเอน
ำ
่
�
้
ู
ั
ิ
เสดทำีเปนอนตร�ยตอไต ก�รประเมิินสขภู�พจัต ก�รข�ดนดกบัแพทำย์
�
ั
ั
ุ
่
็
้
ุ
ั
ั
และก�รแกไขปญห� เยยมิสงเกตก�รณก�รปรงอ�ห�รและก�รใชย�
�
ี
้
์
่
สมินไพรของผู่ปวย
ุ
้
่
�
ู
้
้
ก�รเชือมิโยงขอมิลระหว�งโรงพย�บั�ลและ รพ.สต. เพือใหก�ร
�
ิ
ู
ั
้
ั
ดแลปองกนโรคเบั�หว�น คว�มิดนโลหตสง และโรคไตเรือรง เกดประสทำธภู�พ
ู
�
ิ
ั
ิ
ิ
่
�
�
สงสด อกทำังเพือคว�มิสะดวกและเกดประสทำธผ่ลตอก�รเยยมิบั�น รพ.ทำร�ย
ี
ิ
ุ
�
ิ
ิ
ู
้
ี
ั
ุ
่
่
ั
ึ
ั
ิ
ทำองวฒน�ในฐ�นะแมิข�ยบัรก�รระบับัสขภู�พ อ.ทำร�ยทำองวฒน� จังพฒน�
โปรแกรมิประยกต ชือ Application PCC online ส�หรบัตดต�มิขอมิล
ู
�
ั
ิ
ุ
์
้
ำ
การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน | 65

ก�รตรวจัชันสูตรและอำ�นวยคว�มิสะดวกในก�รเยี�ยมิบั้�น โดยใช้
่
ื
�
ู
้
ื
สมิ�ร์ทำโฟนเปนเครื�องมิอในก�รสือส�ร ส�มิ�รถคนขอมิลแกผู่ปวยและ
้
่
็
ำ
ิ
ั
็
ิ
�
ุ
่
ตดต�มิผ่ลส�เรจัของก�รปรบัเปลียนพฤตกรรมิสขภู�พ จันกว�จัะส�มิ�รถ
ู
กระตนใหผ่ป่วยเกิดคว�มิตระหนกและตระหนักเปล�ยนแปลงพฤติกรรมิ
้
ุ
้
้
ี
ตนเอง
ิ
ึ
�
ึ
่
้
เมิือจับัก�รวจััย ไดประเมิินผ่ลก�รศิกษ์�พบัว� ผ่ลก�รศิกษ์�แยก
่
ิ
้
ั
ิ
ื
ิ
ิ
็
ออกเปน 2 สวน คอ ประสทำธผ่ลของคลนกปองกนโรคไตใน รพ.สต. และ
ประสทำธผ่ลของก�รเยยมิบั�นโดย พชอ. พชต. และ ชมิชนสนบัสนน
้
ิ
ั
ี
�
ุ
ิ
ุ
ป่รื่ะสู่ที่ธิผล้ของคล้่น่กำป่องกำนโรื่คไต้ใน รื่พิ่.สูต้.
ั
่
้
ั
ก�รทำดลองจััดต�งคลนิกชะลอไตเส�อมิส�หรบัผ่้ป่วยโรคไตเร�อรัง
ู
ั
ิ
ื
ำ
ื
่
�
้
ิ
ำ
ุ
็
�
้
่
�
ระยะทำี 1-3 ทำี รพ.สต.นัน พบัว�บัรห�รจััดก�รไดส�เรจัลลวงดวยก�ร
ี
ั
ั
สนบัสนนจั�กทำมิสหวช�ชพ รพ.ทำร�ยทำองวฒน� รวมิมิอกบั พชต. อสมิ.
ุ
ั
ี
ื
่
ิ
�
็
ื
ิ
�
ิ
ื
อสค. ผู่ปวย และญ�ต ประเดนคว�มิยงยนของคลนกจัะเกดขึนหรอไมิ ่
ั
ิ
่
้
ิ
ั
่
ั
ั
ั
�
้
ื
�
นันพบัว� มิระบับัรองรบัทำีรบัรองคว�มิย�งยนได โดย รพ.ทำร�ยทำองวฒน�
ี
�
ื
้
ำ
้
่
ไดจััดระบับัพีเลียงใหกบั รพ.สต. ก�หนดใหมิแพทำยประจั�เครอข�ยปฐมิภููมิิ
์
ี
�
ั
ำ
้
้
ั
ื
(Primary Care Cluster หรอ PCC) รบัผ่ดชอบัชดเจัน สร�งคว�มิมิันใจั
ั
�
ิ
ิ
่
่
ิ
ำ
ั
้
�
้
ิ
�
่
ั
�
้
ไดว� คลนกปองกนโรคไตเรือรงทำีจััดตังจัะส�มิ�รถด�เนนก�รตอไปไดอย�ง
็
ำ
ื
ุ
�
�
ั
ั
้
ั
ยงยนแมิจั�นวนบัคล�กรทำี รพ.สต.จัะข�ดแคลนกจัะไดรบัก�รสนบัสนนจั�ก
ุ
้
ู
ั
่
�
้
�
รพ.ทำร�ยทำองวฒน� ระบับัขอมิลทำีเชือมิโยงระหว�ง รพ.ทำร�ยทำองวฒน�
ั
ื
�
่
่
ำ
ั
ั
�
และ รพ.สต. เปนสวนส�คญทำีสนบัสนนก�รตอเนืองและยงยนของคลินิก
ุ
ั
�
็
ำ
ิ
ป้องกันโรคไตทำี�จััดตั�งไว้ เพร�ะส�มิ�รถใช้ข้อมิูลติดต�มิผ่ลก�รด�เนน
ั
่
ี
ิ
ง�นไดอย�งตอเนือง ระบับัปฏิิบััตก�รเพือดแลผู่้ปวยกไมิมิปญห� เพร�ะ
่
�
่
่
้
�
ู
็
66
| การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน

ิ
่
่
ำ
้
่
จั�นวนผู่้ปวยไมิมิ�กจันเกดภู�ระง�นมิ�ก จันสร�งคว�มิล�บั�กแก รพ.สต.
ำ
เป็นก�รสนับัสนุนก�รทำำ�ง�นทำี�เป็นระบับัอภูิบั�ลทำี�ดี ต�มิหลักก�รทำี�
ั
่
์
้
ั
์
องคก�รอน�มิยโลกกล�วไวในองคประกอบัหลก (Six building blocks)
ั
ั
ื
ตวอย่�งชัดเจันเหนไดในกรณีของก�รจัดต�งคลนกชะลอก�รเส�อมิไตทำ� ี
ิ
้
็
ั
ิ
์
้
ู
ู
�
้
่
ิ
ั
ุ
ั
รพ.สต. นี รปแบับัก�รดแลผู่ปวยทำีดดแปลงประยกตใหเหมิ�ะสมิกบับัรบัทำ
�
ึ
พืนทำี จังเปนกระบัวนก�รทำำ�ง�นทำีเหมิ�ะสมิ ดงนันห�กใชตวชีวดทำี WHO
ั
็
�
้
ั
�
�
�
�
ั
�
ิ
ิ
ำ
ิ
ิ
ิ
�
ำ
แนะน� ประเมิินประสทำธภู�พก�รด�เนนง�นของคลนกชะลอก�รเสือมิ
ั
ไตใน รพ.สต.บังส�ร�ญ และ รพ.สต.ถ�วรวฒน� อ.ทำร�ยทำองวฒน� พบัว�
ึ
ั
ำ
่
�
ั
ั
ุ
บัรรลตวชีวดถง 3 ตว ในองคประกอบัหลก six building blocks คอ มิรป
์
ื
ึ
ี
ู
ั
ั
ู
ิ
ี
�
ิ
้
�
่
ิ
�
ี
แบับัก�รจััดบัรก�รทำีมิประสทำธผ่ล มิระบับัขอมิลทำีเชือมิโยงระหว�งสถ�น
พย�บั�ลแมิข�ยกบั รพ.สต. และเกดก�รอภูบั�ลระบับัทำีดจันเปนธรรมิ�ภูบั�ล
ิ
็
่
ั
ิ
ี
ิ
่
�
�
ั
้
ก�รปองกนไตเสือมิ
ิ
�
ิ
�
่
คลนกปองกนโรคไตเรือรงทำี�จััดตังใน รพ.สต.ทำัง 2 แหง ส�มิ�รถ
ั
�
้
ั
ิ
้
ประเมิินคว�มิส�เรจัโดยพจั�รณ�ประสทำธผ่ลด�นคลนก มิตวชีวดส�คญทำี �
ิ
ิ
�
ิ
ั
ำ
ี
็
ั
ำ
ั
ิ
ิ
่
�
ิ
ั
ั
ส�คญมิ�ก 2 ตว ไดแก ค�ซึ่รัมิครอะตนน (SCr.) และค�อตร�กรองไตโดย
ี
่
ั
ิ
้
ำ
่
�
�
ั
�
ประมิ�ณ (eGFR) เพร�ะ ตวชีวดทำัง 2 นีแสดงก�รทำำ�ง�นของไตโดยตรง
ั
ำ
้
่
ี
�
�
่
จั�กต�ร�งทำี 2 พบัว� ผู่ปวยทำีส�มิ�รถมิ�รวมิไดสมิ�เสมิอมิจั�นวน 38 คน
ำ
้
่
�
่
้
�
�
็
ิ
ุ
ั
ั
เปนเพศิหญง 24 คน เพศิช�ย 14 คน อ�ยเฉลียผู่ปวยทำีสมิครรบัก�รทำดลอง
คอ 63 ป อ�ยนอยสด 42 ป มิ�กสด 87 ป จั�กก�รเปรยบัเทำยบัผ่ลก�ร
ื
ี
ุ
้
ี
ี
ุ
ี
ุ
ี
้
�
่
่
ู
ั
ิ
ื
ตรวจัชนสตรทำ�งหองปฏิิบััตก�ร พบัว�เมิือตดต�มิผู่ปวย 3 เดอนตอเนืองกน
�
ิ
้
ั
่
้
ี
่
ั
่
ุ
้
ำ
ผู่ปวยส�มิ�รถควบัคมิน�หนกไดด ค� BMI หรอ ดชนมิวลก�ย ลดลงชดเจัน
�
ื
ี
ั
ั
่
ค�คว�มิดนโลหตส�มิ�รถควบัคมิไดด ค�คว�มิดนโลหตซึ่สโตลค (BPS)
่
ิ
ี
ิ
ิ
ิ
ั
ุ
้
ั
ิ
และไดแอสโตบัค (BPD) อยในเกณฑ์์เฉลียดมิ�ก (120/60-130/75 mmHg)
ี
่
ู
�
�
้
ี
่
่
่
ื
ู
ำ
ค�น�ต�ลในเลอดกอนอ�ห�รเช� (FBS) เฉลียอยในเกณฑ์์ดมิ�ก (110-135 g/dl)
�
การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน | 67

ู
่
ู
ื
่
�
ค�น�ต�ลสะสมิในเลอด (HbA1c) อยในเกณฑ์์สง (HbA1c>7.0) แสดง
ำ
�
ิ
ี
่
่
ึ
�
้
ถงว� กอนหน�ทำีจัะมิก�รวจััยทำดลองนีผู่ปวยไมิไดควบัคมิน�ต�ลอย�งจัรงจััง
้
ุ
�
ำ
้
ิ
่
่
่
�
่
ื
็
ุ
�
ำ
เพร�ะค�น�ต�ลสะสมิในเลอดเปนผ่ลจั�กก�รควบัคมิอ�ห�รทำีผ่่�นมิ�
�
ิ
ิ
เมิือวเคร�ะหก�รทำำ�ง�นไต โดยก�รวดค�ครอะตนนในเลอด
ั
์
ิ
่
ิ
ื
ื
ั
(Serum creatinine หรอ SCr.) และ อตร�ก�รกรองของไตโดยประมิ�ณ
�
ำ
�
(eGFR) พบัว�ไตเสือมิหน�ทำีลงต�มิล�ดบั ค� SCr. เพิมิขึนจั�ก 0.84 gm/dl
ั
�
้
�
่
่
เปน 0.86 gm/dl และ 0.89 gm/dl ค� eGFR ลดลงต�มิล�ดบั จั�ก
่
ำ
็
ั
2
2
83.30 ml/min/1.73m เปน 82.60 ml/min/1.73m และ 79.82
็
ั
่
่
ั
ำ
ั
2
่
ื
ml/min/1.73m ต�มิล�ดบั เทำ�กบัว�ชวงเวล� 3 เดอน อตร�ก�รกรอง
ั
ของไตโดยประมิ�ณลดลง 3.48 ml/min/1.73m จัะเหนไดชดเจันว�ใน
่
็
้
2
ั
�
ขณะทำีส�มิ�รถควบัคมิน�หนก คว�มิดนโลหต และ เบั�หว�นไดด ไตยง
ุ
ี
้
ิ
�
ำ
ั
ั
์
ี
้
่
่
ิ
เกดก�รเสือมิตอเนือง เมิือวเคร�ะหเชงลกพบัว� มิผู่ปวย 2 ร�ยจั�ก 38
ึ
่
ิ
�
�
ิ
�
ั
�
่
ร�ยทำีค�อตร�ก�รกรองของไตลดลงอย�งรวดเรว คนแรก eGFR ลดลง
็
่
จั�ก 65.83 ml/min/1.73m เป็น 48.35 ml/min/1.73m และ
2
2
่
2
ื
่
44 .00 ml/min/1.73m ภู�ยใน 3 เดอน อกร�ยพบัว� ค� eGFR ลดลง
ี
2
2
็
จั�ก 61.71 ml/min/1.73m เปน 53.40 ml/min/1.73m และ 45.8
2
ั
ึ
้
่
ml/min/1.73m ภู�ยในเวล� 3 เดอน เชนกน จังทำำ�ใหค�เฉลียของผู่ ้
ื
�
่
่
�
็
ำ
่
ื
ี
ปวย 38 คน มิค�เฉลียเลวลงอย�งรวดเรวในเวล� 3 เดอน เพร�ะจั�นวนผู่ ้
่
ี
่
่
�
้
�
ึ
่
้
่
ิ
�
ิ
่
ปวยรวมินอย จังมิผ่ลค�เฉลียผ่ดปกตอย�งมิ�ก ผู่ปวยทำัง 2 ร�ยนี พบัว�
�
�
ู
ั
ื
ิ
ำ
เปนโรคเบั�หว�น และคว�มิดนโลหตสงทำัง 2 โรค ทำีส�คญคอคว�มิดน
ั
ั
็
ุ
ู
ิ
�
ี
ั
่
่
ิ
้
ิ
ึ
ิ
โลหตควบัคมิไดไมิดเทำ�ทำีควร ค�คว�มิดนโลหตซึ่สโตลค (BPS) สงถง 190
่
ิ
ิ
mmHg และค�คว�มิดนโลหตไดแอสโตลค (BPD) สงเกน 90 mmHg
่
ู
ิ
ั
ุ
้
่
�
ิ
�
ุ
่
เมิือสอบั ถ�มิพฤตกรรมิสขภู�พ พบัว�ผู่ปวย 2 ร�ยนัน รบัประทำ�นย�ชด
ั
�
้
แกปวดเมิือย และสมินไพรเพือบัรรเทำ�อ�ก�รปวดเมิือยตอเนืองเปนเวล�น�น
็
�
�
�
่
ุ
68
| การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน

ั
่
้
็
่
ั
่
่
�
เปนทำี�ทำร�บัดอยูแลวว� โรคไตเรือรงเมิื�อปวยแลวไมิส�มิ�รถรกษ์�
้
ี
ั
ิ
ู
้
ึ
ั
่
ี
ั
็
ใหกลบัมิ�ปกต และยงไมิมิก�รรกษ์�เฉพ�ะ ก�รรกษ์�จังเปนก�รดแล
ั
ื
�
ุ
�
้
้
�
�
ั
�
ชะลอก�รเสือมิไตใหยดเวล�น�นทำีสด ผู่ปวยโรคไตเรือรงระยะทำี 1-3 นี ก ็
่
เชนกน ก�รเสื�อมิของไตยงเกดขึนตอเนือง ก�รดแลปองกนดวยก�รปรบั
�
ั
้
ู
�
่
้
ั
ิ
่
ั
ั
ำ
่
้
่
ึ
ึ
เปลยนพฤตกรรมิจังส�คญแตตองก�รเวล�ทำย�วน�นกว�ก�รศิกษ์�ครงน � ี
�
ี
ั
ี
�
ั
�
ิ
ิ
ื
ิ
ก�รประเมินประสทำธผ่ลโดยก�รตรวจัเลอดห�ก�รเปลยนแปลงของคว�มิ
ิ
�
ี
ิ
เสือมิไตในระยะเวล�สันๆ ไมิไดมิจัดมิุงหมิ�ยเพือก�รวดประสทำธผ่ลก�ร
�
ี
ั
้
�
่
ุ
่
ิ
�
์
�
็
้
้
่
ุ
้
ำ
ู
่
่
ทำำ�ง�นของไต แตถกน�มิ�ใชเปนกลยทำธทำีจัะสร�งคว�มิตระหนกแกผู่ปวยว�
่
�
้
้
ี
ั
�
ิ
ชวงเวล�สันๆ แมิผู่ปวยจัะพย�ย�มิปรบัเปลียนพฤตกรรมิ กยงมิก�รเสือมิ
่
็
ั
�
่
่
ิ
้
ิ
็
ลงของไตไดอย่�งรวดเรวและจัะย�งเลวลงมิ�กห�กไมิปรบัเปลี�ยนพฤตกรรมิ
ั
่
ี
่
่
่
้
ู
้
ซึ่งผู่ปวยไมิเคยมิคว�มิรูคว�มิเข�ใจัมิ�กอน และแสดงใหผู่ปวยเหนเปนรป
ึ
้
้
�
็
้
็
ั
่
ั
ิ
ิ
้
้
่
ุ
่
่
ธรรมิว� ห�กผู่ปวยยงไมิคดปรบัพฤตกรรมิสขภู�พ สดทำ�ยผู่ปวยจัะตอง
้
ุ
้
ิ
ำ
้
่
ื
ั
ฟอกไตทำ�งหน�ทำอง และหลอดเลอดด� ทำำ�ใหผู่ปวยเกดคว�มิกลวและ
้
้
้
�
ื
ื
�
ู
ั
ุ
้
เปนแรงจังใจัใหมิ�ดแลจัดก�รตนเองตอไปเพอใหเกดก�รเสอมิไตนอยทำสด
ิ
่
็
้
�
ู
ี
้
้
ื
้
ื
ู
ผ่ลจั�กก�รตรวจัเลอดและคนขอมิลใหผู่ปวยชวยสร�งแรงจังใจั เพร�ะผู่ ้
้
้
ู
่
่
็
้
้
ิ
ี
ั
�
�
ื
ำ
ปวยทำีปรบัเปลียนพฤตกรรมิแลวผ่ลเลอดดขึน เปนร�งวลสร�งก�ลงใจัทำี �
ั
�
่
ั
ิ
่
จัะจััดก�รตนเองใหเกดคว�มิตอเนื�อง
้
่
้
ู
ั
ู
้
ำ
ก�รเย�ยมิบั�นเปนสงส�คญทำจัะสร�งแรงจังใจัใหผ่ปวยปรบั
�
้
ิ
ั
ี
ี
�
็
้
�
ั
ิ
้
ั
ั
ิ
ิ
ั
เปลี�ยนพฤตกรรมิหลงจั�กไดรบัคว�มิรู้ในคลนกปองกนโรคไตเรือรง ก�ร
้
เยี�ยมิบั้�นแบับัเดิมินั�นบัทำบั�ทำหน้�ทำี�เป็นภู�ระของเจั้�หน้�ทำี�ส�ธ�รณสุข
ู
ุ
่
้
่
ี
้
้
ิ
่
่
้
โดยทำี�ผู่้ป่วย ผู่ดแลผู่ปวย และชมิชนไมิไดมิสวนรวมิ อสมิ.ปฏิิบััตหน�ทำี �
ั
ี
่
ุ
เพยงประส�นก�รทำำ�ง�น ก�รเยยมิบั�นรปแบับัใหมิไดรบัก�รสนบัสนนจั�ก
้
้
ู
�
ี
ั
ื
ุ
ี
พชอ. พชต. และชมิชน จังเกดก�รสร�งคว�มิรวมิมิอของผู่มิสวนไดเสยใน
้
่
้
ี
ึ
้
ิ
่
�
�
พืนทำี โดยเฉพ�ะจั�กผู่ปวย ผู่ดแลผู่ปวย ญ�ตผู่ปวย และ อสมิ. ก�รเยียมิ
่
้
ิ
่
้
่
้
�
ู
้
การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน | 69

บั้�นสร้�งคว�มิตื�นตัวมิ�กขึ�น จั�กก�รประช�สัมิพันธ์สื�อส�รของผู่้นำ�
้
�
่
�
ี
่
ทำ้องถินทำีรบันโยบั�ยมิ�จั�ก พชอ. และ พชต. ก�รมิสวนรวมิในก�รคนห�
ั
่
ั
ี
�
ั
ี
้
ำ
่
ปญห� และว�งแผ่นแกไขปญห� น�ไปสูก�รมิสวนรวมิของก�รเยยมิบั�น
่
้
็
ำ
ั
้
ู
ก�รแกไขปญห�โรคเบั�หว�น คว�มิดนโลหตสง และโรคไตเรือรงจั�เปน
ั
ิ
ั
�
ั
้
ั
ั
้
้
่
้
ั
่
ตองแกไขไปพรอมิๆกบัปญห�อื�นๆ เชนปญห�ย�ไมิไดมิ�ตรฐ�น ปญห�
ส�รพิษ์ในอ�ห�ร และปัญห�สิ�งแวดล้อมิไมิ่ดีเป็นต้น ในชนบัทำปัจัจัุบัันผู่้
้
�
สงอ�ยนบัว�เปนกลุมิเปร�ะบั�ง (Vulnerable group) ทำีเสียงเปนผู่ปวย
�
ั
่
ุ
็
่
ู
่
็
ู
้
ั
ุ
ู
้
�
ำ
ู
�
ั
ิ
ั
โรคเรือรง มิกถกทำอดทำิงใหอย่ล�พงข�ดผู่ดแล ก�รปรงอ�ห�รและก�รกน
อ�ห�รจังแกไมิไดง�ยๆดวยก�รใหคว�มิรูเพร�ะขอจั�กดเหล�นี จั�กก�ร
�
ึ
่
้
่
ั
้
้
้
่
้
้
ำ
้
ั
็
่
ำ
�
ิ
่
้
ศิกษ์�นีส�มิ�รถกล�วไดว� คว�มิส�เรจัของก�รเยยมิบั�นเชงสงคมิวทำย�
�
ี
ึ
ิ
ู
�
่
ทำีเอือตอก�รดแลปองกนโรคเบั�หว�น คว�มิดนโลหตสง และโรคไตเรือรง
ั
้
�
ู
ั
ั
ิ
�
�
ี
ื
่
้
เกดขึนชดเจันจั�กคว�มิรวมิมิอเปนทำมิเครอข�ย ผู่น�ทำองถิน และชมิชน
ำ
ิ
่
ื
�
ุ
ั
้
็
ั
�
้
ู
ื
ั
ื
ึ
ั
�
ประช�ชนในชนบัทำเองไมิเคยรบัทำร�บัขอมิลถงปญห�โรคเรอรงในพนทำ � ี
่
ี
ำ
�
ิ
ั
้
้
่
ำ
ั
้
สิงส�คญส�หรบัก�รเยยมิบั�นคอก�รเปลียนแนวคดของผู่ปวย ญ�ต ผู่น�
ำ
�
ิ
�
ื
ชมิชน และ อปทำ. ใหมิองเหนคว�มิส�คญในบัทำบั�ทำของตนเองทำี�จัะชวย
้
ุ
ำ
ั
็
่
้
่
ึ
�
�
ู
ำ
่
�
้
่
ั
เอือตอก�รดแลผู่ปวยเหล�นี ซึ่งจัะน�ไปสูคว�มิยงยนของก�รดแลปองกน
ู
่
�
ื
ั
ิ
�
ั
้
ี
ุ
ำ
โรคไตเรือรงในชมิชนแทำจัรง ดงนันบัรก�รสงคมิจังมิคว�มิส�คญตอ
่
ิ
�
ึ
ั
ั
ั
้
ำ
ุ
�
ิ
ุ
ู
บัรก�รทำ�งก�รแพทำยและบัรก�รชมิชน รปแบับัเยยมิบั�นทำีผู่น�ชมิชนมิ ี
ิ
์
�
ี
้
ุ
ั
ิ
้
่
สวนรวมิจัะสนบัสนนก�รเข�ถงพื�นทำีอย�งแทำจัรง เปนแนวคดของก�รเกด
่
ิ
�
่
้
ิ
ึ
็
ั
ภู�วะผู่น�ทำีเปนก�รอภูบั�ลระบับัแบับัเครอข�ยสขภู�พทำีชดเจัน
ุ
่
ื
็
�
ิ
้
ำ
�
70
| การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน

ต้ารื่างที่่� 2 แสูดงผล้กำารื่ดำาเน่นงานป่้องกำันโรื่คไต้เรื่้อรื่ังรื่ะยะที่่ 1-3

�




�














� ของคล้่น่กำโรื่คไต้ที่่จััดต้ังใน รื่พิ่.สูต้. อ.ที่รื่ายที่องวัฒนา จั.กำำาแพิ่งเพิ่ชรื่
�






















การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน | 71

ผ่ลสำ�เร็จัในก�รดูแลป้องกันโรคไตเรื�อรังนั�น ประกอบัด้วยก�ร
เยี�ยมิบั้�นซึ่ึ�งส�มิ�รถติดต�มิประเมิินผ่ลทำี�เป็นคว�มิจัริง ก�รลงพื�นทำี�

์
้
่
ั
้
ู
ุ
้
ำ
้
�
้
ู
้
่
สังเกตก�รณ์ และก�รไดพดคยสมิภู�ษ์ณผู่ปวย ผู่ดแลผู่ปวย ผู่น�ทำองถิน
้
ู
ั
ุ
้
�
็
้
์
่
และชมิชน ทำำ�ใหส�มิ�รถไดรบัขอมิลและขอเสนอแนะทำีเปนประโยชนตอ
้
ก�รบัริก�รในคลินิกป้องกันโรคไตของ รพ.สต. และสร้�งก�รพัฒน�ก�ร
เยี�ยมิบั้�นในชุมิชนให้ดียิ�งขึ�น จั�กก�รสัมิภู�ษ์ณ์และสำ�รวจัก�รปรับั
ี
ิ
�
�
เปลี�ยนพฤตกรรมิในพืนทำีต�มิแบับัประเมิินก�รเย�ยมิบั�น ส�มิ�รถ
้
ี
รวบัรวมิข้อมิูลและวิเคร�ะห์สรุปภู�พรวมิของก�รเปล�ยนแปลงพฤติกรรมิ
�
ี
้
ึ
ู
ผ่ปวยทำศิกษ์�วิจััยได้ดังกร�ฟทำี� 3 และ 4 สำ�หรับัแบับับัันทำึกเยี�ยมิบั้�นทำี�
่
ิ
ุ
ี
่
ิ
ี
�
�
ใช้ประเมิินพฤตกรรมิสขภู�พของผู่ปวยทำัง 38 คนนัน ทำมิสหวช�ชพรวมิ
้
่
้
็
กบั อสมิ. เปนผู่้เกบัรวบัรวมิจั�กก�รสมิภู�ษ์ณผู่ปวย และผู่ดแลผู่ปวยเมิือ
ู
้
่
ั
์
ั
็
�
้
่
ู
ู
ไปเยยมิบั�น ตรวจัสอบัคว�มิถกตองของขอมิลโดยสงเกตก�รณจั�กพืนทำี �
้
ี
�
้
้
ั
�
์
ั
ึ
ู
้
ำ
จัรง จั�กขอมิลในแบับับัันทำกอ�ห�รแบับับัันทำกก�รออกก�ลงก�ย และ สมิด
ิ
ุ
ึ
ั
ื
ั
่
้
่
ึ
บันทำกประจั�ตว แบับัสอบัถ�มิประกอบัดวย 2 สวน คอสวนทำี� 1 เกี�ยวกบั
ั
ำ
ิ
ั
�
พฤตกรรมิก�รบัรโภูคอ�ห�รทำีมิไขมิน โซึ่เดยมิ น�ต�ล และเครืองดืมิ
�
ำ
ิ
ี
�
ี
�
ั
ี
้
ิ
์
์
�
ิ
ิ
ั
ั
้
้
่
แอลกอฮีอล มิ 7 หวขอ ไดแก หวขอทำี 1.กนอ�ห�รทำอด 2.กนเนือสตวตด
�
ิ
ั
มิน 3.กนอ�ห�รรสช�ติเค็มิ/เติมิเกลือหรือนำ��ปล�เพิ�มิ 4.กินอ�ห�ร
แปรรูป/กินอ�ห�รหมิักดอง 5.กินอ�ห�รใส่ผ่งชูรส/ซึุ่ปก้อน/ผ่งปรุงรส
�
้
้
ี
�
6.กินขนมิหว�น/เครืองดืมิรสหว�น/ผ่ลไมิรสหว�น และ7.ดืมิเหล� เบัยร ์
�
�
็
ิ
ั
และ ไวน สวนทำี 2 เปนกลุมิพฤตกรรมิทำีมิผ่ลตอก�รรกษ์� มิ 7 ประเดน
็
่
่
์
ี
�
่
ี
ิ
้
็
�
ู
ไดแก หวขอทำี 8.กนย�ชด/ย�แกยอก/ย�ซึ่อมิเสน/ย�ลกกลอน/ย�เอนเสด
่
ุ
ั
้
่
้
้
้
้
9.ใชย�สมินไพรทำีไมิไดรบัจั�กโรงพย�บั�ล หรอไมิไดมิ�ตรฐ�น 10.สบับัหรี �
ุ
ู
ื
ั
่
ุ
้
่
�
่
ิ
้
ำ
11.กนย�ต�มิแพทำยแนะน� 12.ออกก�ลงก�ยไมินอยกว� 75 น�ทำตอ
ำ
ั
่
่
์
ี
ิ
์
ุ
�
�
สปด�ห 13.สวดมินต/นังสมิ�ธ/ทำำ�บัญ และ14.ประเมิินคว�มิเครยดเบัือง
์
ี
ั
ึ
้
ั
์
�
ั
ำ
้
�
ั
�
่
้
ตนดวยค�ถ�มิ (2Q) ดงนี 14.1) ใน 2 สปด�หทำีผ่่�นมิ�รวมิวนนีทำ�นรูสก
72
| การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน

ั
้
ั
�
้
�
่
้
ื
์
ั
ื
่
หดหูเศิร�หรอทำอแทำสินหวงหรอไมิ? 14.2) ใน 2 สปด�หทำีผ่่�นมิ�รวมิวน
ึ
่
้
ิ
่
็
่
ื
ำ
ิ
้
�
้
นีทำ�นรูสกเบัื�อทำำ�อะไรกไมิเพลดเพลนหรอไมิ? จั�กขอค�ถ�มิ 13 ขอแรก
้
ิ
่
็
้
ิ
ิ
ั
ิ
่
้
้
พบัว� เปนพฤตกรรมิเชงลบั 10 ขอ พฤตกรรมิเชงบัวก 3 ขอ ไดแก หวขอ
้
ทำ 11 ก�รกนย�ต�มิแพทำยแนะน�ไดถกตอง ขอ12 ก�รออกก�ลงก�ยได ้
ำ
้
ำ
์
ั
ิ
้
�
ี
ู
ุ
�
ิ
์
ำ
�
้
ต�มิก�หนด มิ�ตรฐ�น และขอ13 ก�รสวดมินต นังสมิ�ธ ทำำ�บัญ เพือลด
ี
คว�มิเครยดและเพิ�มิก�รเข้�สังคมิ ก�รกำ�หนดคะแนนแบั่งเป็น 5 ระดับั
ี
ั
่
วดระดบัคะแนนเทำยบักบัจั�นวนวนตอสปด�ห ดงนี ทำกครัง หมิ�ยถง 7 วน
ั
ั
ั
์
ำ
ั
ึ
�
ุ
ั
ั
�
�
ั
ั
คะแนนเทำ�กบั 1 บัอยครัง คอ 5-6 วน คะแนน เทำ�กบั 2 บั�งครัง คอ
ื
ั
�
่
่
ื
่
่
่
ื
ั
ั
3-4 วน คะแนนเทำ�กบั 3 น�นๆครั�ง คอ 1-2 วน คะแนน เทำ�กบั 4 และ
ั
ั
�
ำ
่
่
ั
ิ
ั
้
่
ไมิเคยหรอไมิเกดขึน คะแนนเทำ�กบั 5 ส�หรบัขอพฤตกรรมิเชงลบั
ื
ิ
ิ
่
ึ
ิ
ั
�
ิ
�
�
ู
�
ิ
ิ
ี
คะแนนยงสงยงด เพร�ะเกดขึนนอยดงนันคะแนนจังมิ�ก แตพฤตกรรมิ
้
้
ิ
ั
�
่
�
ื
เชงบัวกจัะตรงกนข�มิ คะแนนยงมิ�กแปลว� เกดขึนนอย หรอปฏิิบััต ิ
ิ
ิ
้
นอย แปลว�ไมิด น�คะแนนแบับัสอบัถ�มิทำีวเคร�ะหมิ�สร�งกร�ฟเปรยบั
ำ
ี
์
้
่
ี
่
้
ิ
�
ื
ิ
�
ั
ุ
�
ี
�
เทำยบัพฤตกรรมิสขภู�พทำีเปลียนแปลงในระยะเวล� 3 เดอน ดงกร�ฟทำี 3
่
และ 4 ข�งล�ง
้
ิ
ั
้
ั
�
ั
่
่
จั�กกร�ฟทำี 3 พบัว� ผู่ปวยโรคไตเรือรงทำีสมิครใจัมิ�รบับัรก�รใน
�
�
คลินิกป้องกันโรคไตของ รพ.สต. บัึงสำ�ร�ญ และ รพ.สต.ถ�วรวัฒน�
ิ
ี
อ.ทำร�ยทำองวฒน� จั.ก�แพงเพชร ในเดอนทำี� 1 ของก�รวจััยมิพฤตกรรมิ
ิ
ำ
ั
ื
้
ี
ั
ระดบัดมิ�ก 5 ขอ คือ ก�รปฏิิบััติต�มิแพทำย์สั�ง ก�รออกกำ�ลังก�ยทำี�
์
กำ�หนด ก�รไมิ่ดื�มิแอลกอฮีอล และไมิสบับัหรี ก�รไมิใชสมินไพรทำี �
ุ
ู
่
่
�
ุ
้
ั
ุ
ิ
่
อนตร�ย และไมิกนย�ชด/ย�เอ็นเสด พฤติกรรมิทำี�ไมิ่ดีมิ�กคือก�รใช้
็
ุ
ิ
ิ
ผ่งชูรส/ซึุ่ปก้อน/ผ่งปรงรส พฤตกรรมิ กนมิน เคมิ หว�น และของหมิกดอง
ั
ั
ู
่
ั
อยระดบัป�นกล�ง
การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน | 73

ั
�
ั
้
�
่
้
ิ
ั
ี
�
้
หลงจั�กทำีผู่ปวยรบับัรก�รทำี รพ.สต.และไดรบัก�รตดต�มิเยยมิบั�น
ิ
ื
ิ
ิ
�
เดอนทำี 3 พบัพฤตกรรมิเกดก�รเปลี�ยนแปลงดงกร�ฟทำี 4 คอ พฤตกรรมิ
ื
ั
ิ
�
ั
่
ิ
ิ
็
ี
�
ก�รกนอ�ห�รมิน เคมิ หว�นดขึนอย�งมิ�ก พฤตกรรมิก�รกนอ�ห�รทำอด
ิ
ไมิเปลียนแปลง ก�รกนเนือตดมินลดลง อ�ห�รเคมิ และของหมิกดอง
ิ
�
ั
ั
�
ิ
่
็
็
ลดลง ก�รกนหว�นเองกลดลง ทำีชดเจันมิ�กคอก�รใชผ่งชรส เครืองปรงรส
�
้
ู
�
ั
ื
ิ
ุ
่
่
ั
้
่
ุ
ุ
้
่
และซึ่ปกอนลดลงอย�งมิ�ก แสดงว�ผู่ปวยเข�ใจัและยอมิรบัว�เครืองปรง
�
้
ึ
็
�
ิ
ั
้
ุ
รสเปนปจัจััยเสี�ยงของไตเสือมิจังลดเลกใชส�รปรงรส
ก�รศิกษ์�นีแสดงใหเหนว� พฤตกรรมิก�รกนอ�ห�รนันส�มิ�รถ
็
ิ
ิ
�
ึ
่
�
้
้
ั
้
่
้
ปรบัเปลี�ยนไดแตตองใชเวล� และคว�มิอดทำน สร�งคว�มิเข�ใจัและทำำ�ให ้
้
้
ุ
�
็
ั
้
�
ึ
ี
เกดคว�มิแตกฉ�นด�นสขภู�พ ก�รศิกษ์�นียงมิระยะสันจั�เปนตองตดต�มิ
ิ
ำ
ิ
้
ื
ก�รเปลี�ยนแปลงพฤตกรรมิตอไปว�จัะส�มิ�รถยงยนหรอไมิ ก�รตืนตว
�
ั
่
ั
่
่
ื
ิ
�
ระยะแรกอ�จัไมิส�มิ�รถประเมิิน และลงคว�มิเหนไดชดเจันว�ประสบัผ่ล
ั
่
็
่
้
ี
้
ำ
ุ
่
็
็
�
�
่
�
ิ
ส�เรจัแบับัตอเนือง นอกจั�กสรปเบัืองตนว�ก�รตดต�มิเยยมิบั�น เปนสิง
้
�
ำ
้
ั
ั
่
�
้
ส�คญตอก�รปองกนโรคไต เพร�ะก�รเยยมิบั�นส�มิ�รถตรวจัจัับั (Detect)
ี
�
ื
ั
ิ
�
ี
�
ี
ั
็
ี
่
ี
�
้
ำ
พฤตกรรมิทำเปนปจัจัยเสยงทำ�ล�ยไตไดกอนทำไตจัะเสยห�ยและเสอมิก�ร
ทำำ�ง�น 20
74
| การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน

ั
้
้
ุ
้
�
ั
�
กำรื่าฟที่่ 3 รื่ะดบพิ่ฤต้่กำรื่รื่ม่สูขภาพิ่ผป่่วยโรื่คไต้เรื่อรื่งรื่ะยะที่่ 1-3 ใน
�
้
คล้่น่กำป่องกำนโรื่คไต้ รื่พิ่.สูต้. อ.ที่รื่ายที่องวฒนา จั.กำำาแพิ่งเพิ่ชรื่
ั
ั
�
เด้อนที่่ 1 ของกำารื่ว่จััย














้
้
�
�
้
กำรื่าฟที่่ 4 รื่ะดบพิ่ฤต้่กำรื่รื่ม่สูขภาพิ่ผป่่วยโรื่คไต้เรื่อรื่งรื่ะยะที่่ 1-3 ใน
�
ุ
ั
ั
คล้่น่กำป่องกำนโรื่คไต้ รื่พิ่.สูต้. อ.ที่รื่ายที่องวฒนา จั.กำำาแพิ่งเพิ่ชรื่
ั
ั
้
�
เด้อนที่่ 3 ของกำารื่ว่จััย













การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน | 75

การสร�างเคร่อข่่าย่สข่ภาพระดัับัป้ฐมภ้ม ิ
ุ


้
ั
ั
ำ
ู
ั
้
ั
้
�
ก�รดแลปองกนโรคไตเรือรงในระดบัปฐมิภููมิิ ตองใหคว�มิส�คญ
แกเครอข�ยสขภู�พในพืนทำีอย�งมิ�ก จั�กก�รศิกษ์�นี พบัว� เส�หลกของ
ั
�
่
ึ
่
ุ
่
�
ื
่
�
ิ
ั
ุ
บัรก�รชมิชน (Community service) และ บัรก�รสงคมิ (Social service)
ิ
ิ
�
ื
ุ
ในพืนทำี คอเครอข�ยสขภู�พชมิชน จั�กก�รวเคร�ะหขอมิลเชงคณภู�พ
ุ
ู
่
ุ
์
ิ
ื
�
้
้
็
�
่
็
ั
�
้
่
ำ
ื
่
ก�รรวมิกนเปนเครอข�ยนันตองก�รภู�วะผู่น�ทำังแบับัทำ�งก�ร และไมิเปน
ทำ�งก�รผ่สมิผ่ส�นกัน ก�รทำี�จัะให้ผู่้ป่วยยอมิเปลี�ยนแปลงพฤติกรรมินั�น
้
้
้
่
ู
้
ตองใชแรงจังใจัจั�กผู่ดแลผู่ปวย จั�ก อสมิ. จั�กผู่มิคว�มิน�เชือถอและเปน
ี
�
้
็
ู
ื
่
้
ั
ื
่
้
ุ
ุ
ิ
ั
ำ
ุ
ทำีนบัถอในชมิชน พระภูกษ์ในชมิชนรวมิกบัผู่น�ทำองถิ�น น�ยก อบัต. ปลด
�
ั
็
ุ
�
ึ
ั
ำ
อบัต. และน�ยอ�เภูอซึ่งเปนก�รสนบัสนนด�นสงคมิ (Social support)
ั
้
21
้
ึ
ั
ั
ี
้
ิ
ดงทำี Cohen และคณะ ไดศิกษ์�พบัว�ก�รสนบัสนนด�นสงคมิมิผ่ลเชง
�
ั
ุ
่
้
ั
้
่
่
่
ั
ึ
่
�
้
บัวกตอก�รปองกนโรคไตเรือรง เพร�ะชวยลดคว�มิซึ่มิเศิร�ผู่ปวย ชวยให ้
ผู่้ป่วยรับัรู้คุณค่�ชีวิต เพิ�มิก�รเข้�ถึงบัริก�ร ช่วยให้ผู่้ป่วยใช้ย�ได้ถูกต้อง
่
ั
่
ุ
้
้
่
�
้
้
และชวยสร�งสภู�พแวดลอมิทำีดตอสขภู�พผู่ปวย ก�รสร�งกระแสใหตืนตว
ี
�
้
้
�
เรืองปองกนโรคไตเรือรง เปนก�รสร�งกลุมิผู่น�ก�รเปลียนแปลง ก�รทำดลอง
�
่
็
ั
�
้
ั
้
ำ
้
้
่
ี
้
ี
ั
่
ิ
ของ อ.ทำร�ยทำองวฒน� แสดงใหเหนว�ก�รใหผู่มิสวนไดเสยเข�มิ�รวมิคด
่
็
้
้
่
ิ
้
้
ื
ั
และแกไขปญห�นัน นอกจั�กเปนก�รสร�งคว�มิรวมิมิอแลวยงเปดโอก�ส
้
ั
�
็
้
ื
้
ใหสร�งผู่น�ทำีไมิเปนทำ�งก�ร เปดโอก�สก�รแสดงออก และชวยสร�ง เครอ
็
้
ิ
่
่
ำ
�
้
ข่�ยสุขภู�พ เครือข่�ยสุขภู�พเป็นเสมิือนต้นทำุนทำ�งสังคมิ 22,23 ทำี�
ุ
่
่
ี
้
่
ั
่
่
ำ
พฒน�ก�รทำำ�ง�นแบับัมิสวนรวมิ ไปสูภู�วะผู่น�รวมิทำี�ทำกคนส�มิ�รถชวย
ุ
ั
่
ำ
ู
้
ุ
่
กนดแลสขภู�พชมิชน และผู่ปวย ดงตวอย�งก�รรวมิกลุมิของต�บัลถ�วร
่
ั
ั
ั
ำ
�
ื
ำ
้
ิ
ั
ุ
ุ
่
วฒน�ทำีสร�งก�แพงสงคมิสขภู�พ ตดต�มิก�รน�ย�หรอสมินไพรมิ�เรข�ย
ั
ในพืนทำี มิก�รสงขอมิลใหแกผู่น�ทำองถินและเครอข�ยใหระวงคว�มิปลอดภูย
�
�
ั
้
ำ
�
่
้
ื
้
ู
ี
่
่
้
้
จั�กก�รใช้ย�และผ่ลิตภูัณฑ์์ทำี�เป็นภูัยต่อสุขภู�พ หรือเครือข่�ยก�รดูแล
76
| การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน

่
ั
่
้
�
้
�
ั
ั
สขภู�พโดยกลุมิร�นค�ในพืนทำี อ.ทำร�ยทำองวฒน� โดยรวมิตวรวมิกน
ุ
พฒน�ร�ยก�รอ�ห�รทำีลดเคมิ หว�น และมิน ทำังอ�เภูอ เปนก�รเพิ�มิ
ั
�
ำ
็
ั
�
็
ั
ั
�
�
ิ
์
ี
ั
ั
ศิกยภู�พก�รดแลปองกนโรคไตเรือรงทำี�เกดผ่ลลพธทำีด เนืองจั�กปจัจับััน
ุ
ู
้
ั
�
่
ั
ุ
ิ
ู
ื
�
ี
่
ชวตชนบัทำเปลยนแปลงไปสก�รซึ่ออ�ห�รรบัประทำ�นมิ�กกว�ก�รปรง
ี
�
ั
้
้
อ�ห�รภู�ยในบั�น ก�รปรงอ�ห�รทำีดตอสขภู�พของร�นค�ชวยก�รปองกน
่
ี
�
ุ
่
ุ
้
้
้
โรคไตไดโดยตรง
การพััฒนารูปแบบการป้้องกันโรคไตอย่่างย่ั�งย่ืน | 77