Πρότυπα ομορφιάς και νέοι. Ερευνητική εργασία του Β5, 2012-2013

Πρότυπα ομορφιάς Πρόλογος
και νέοι: Μύθοι και
πραγματικότητα

Ερευνητική εργασία του τμήματος Β5
Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μαρία Παπαγεωργίου
Σχολικό έτος 2012-13

Πρόλογος

Ζούμε σε μία εποχή που η εξωτερική εμφάνιση αποτελεί ίσως το κυρίαρχο
θέμα που απασχολεί καθημερινά όχι μόνο τις γυναίκες αλλά και τους άνδρες

Πολλές φορές μάλιστα είμαστε διατεθειμένοι να ξοδέψουμε ιλιγγιώδη ποσά σε
προϊόντα ή υπηρεσίες που υπόσχονται να βελτιώσουν τόσο την εμφάνιση του
προσώπου όσο και του σώματός μας.

Φυσικά ο λόγος είναι ότι μία ωραία εμφάνιση όχι μόνο δεν περνάει ποτέ
απαρατήρητη, αλλά αντιθέτως πολλές φορές αποτελεί το διαβατήριο που
μπορεί να μας οδηγήσει με μεγαλύτερη ευκολία στην επίτευξη ενός στόχου
μας.

Έχουμε σκεφτεί όμως ποτέ ότι αυτή η συνεχής ενασχόλησή μας με την
περιποίηση του προσώπου ή του σώματός μας, δηλαδή με τον εξωτερικό
κόσμο των φαινομένων θα μπορούσε να αποτελεί εμπόδιο στην καλλιέργεια
του ψυχικού μας κόσμου;

Η ομορφιά γενικά είναι το χαρακτηριστικό ενός ατόμου, ενός τόπου, ενός
αντικειμένου ή μιας ιδέας που προσφέρει μια αέναη εμπειρία απόλαυσης,
ευχαρίστησης, νοήματος και ικανοποίησης. Η ομορφιά μελετάται ως κλάδος
της αισθητικής, της κοινωνιολογίας, της κοινωνικής ψυχολογίας και του
πολιτισμού. Ως δημιούργημα του πολιτισμού έχει εμπορευματοποιηθεί
εξαιρετικά με όχι πάντα θετικά αποτελέσματα. H "ιδανική ομορφιά" είναι η
ύπαρξη η οποία θαυμάζεται, ή κατέχει χαρακτηριστικά τα οποία
χαρακτηρίζονται ευρέως ως όμορφα σε έναν συγκεκριμένο πολιτισμό ή
κοινωνία.

Η έννοια του ‘όμορφου’ συχνά περιλαμβάνει και την περίπτωση όπου μια
ύπαρξη βρίσκεται σε πλήρη ισορροπία και αρμονία με την φύση, κατάσταση η
οποία μπορεί να οδηγήσει σε αισθήματα έλξης και συναισθηματικής
ευημερίας. Επειδή όμως είναι μια υποκειμενική εμπειρία, συχνά λέγεται ότι η
ομορφιά είναι στα μάτια αυτού που βλέπει. Ωστόσο, στην πιο βαθυστόχαστή
της έννοια, η ομορφιά μπορεί να δημιουργεί μια περίοπτη εμπειρία θετικής
αντανάκλασης γύρω από το νόημα της ύπαρξης κάθε ατόμου. Υποκείμενο δε
της ομορφιάς είναι οτιδήποτε συνηχεί με την προσωπική ολοκλήρωση.

1

Περιεχόμενα

Πρόλογος ……………….……………………………….………………….….…1
Περιεχόμενα………………………………………………………………….…...2
Περίληψη ……………………………………………………….…………….......3
Κεφάλαιο 1ο Οι Έννοιες…………….…………………………..……………....3
Κεφάλαιο 2ο Η ομορφιά ανά εποχή Κλασική εποχή……..…………….....5
Κεφάλαιο 3ο Η ομορφιά στη ρωμαϊκή τέχνη ……………………………....21
Κεφάλαιο 4ο Βυζάντιο…………………………………………………….…....23
Κεφάλαιο 5ο Μεσαίωνας – Αναγέννηση…………………………………...27
Κεφάλαιο 6ο Μόδα και πρότυπα…………………..………………………...29
Κεφάλαιο 7ο Η ομορφιά ως ναρκωτικό…………………………………….36
Κεφάλαιο 8ο Πώς μάς επηρεάζει μόδα σε διαφόρους τομείς.…………...43
Κεφάλαιο 9ο Ποια χαρακτηριστικά έχουν τα σημερινά είδωλα και ποιες
αρνητικές επιδράσεις ασκούν στους νέους;……………………………….53
Κεφάλαιο 10ο Διατροφικές διαταραχές: ψυχογενής ή νευρογενής
βουλιμία……………………………………………………………………….…..54
Κεφάλαιο 11ο Η ομορφιά στον έρωτα……………………………………….60
Βιβλιογραφία ………………………………………………...………………….63
ΕΠΙΜΕΤΡΟ Ι………………………………………………………………………64
ΕΠΙΜΕΤΡΟ ΙΙ………………………………………………………………………66

2

Περίληψη

Στην προκειμένη εργασία διερευνούνται τα πρότυπα ομορφιάς ανά
εποχή. Η αναζήτηση ξεκινάει από την κλασική εποχή, συνεχίζει στην
ρωμαϊκή, στο βυζάντιο, στην αναγέννηση και καταλήγει στις τελευταίες
δεκαετίες της σύγχρονης εποχής. Στην κλασική εποχή αναλύεται η έννοια του
κάλλους στην αρχαία Ελλάδα σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, τον Διογένη, τον
Σωκράτη και τον Πλάτωνα και προχωράει στην αναφορά των μύθων της
Αφροδίτης της Μήλου, του Άδωνη και του Νάρκισσου. Στην ρωμαϊκή εποχή
αναφέρονται η ομορφιά στην τέχνη και επίσης η γυναίκα στη ρωμαϊκή
περίοδο. Έπειτα, αναλύεται η θέση της γυναίκας στη βυζαντινή αυτοκρατορία
καθώς και η εμφάνιση και η συμπεριφορά της. Στο 4ο Κεφάλαιο
πραγματεύεται το θέμα της ομορφιάς της γυναίκας και του άνδρα στην εποχή
της Αναγέννησης, η αμέσως επόμενη περίοδος μετά το Μεσαίωνα. Τέλος, στο
τελευταίο κεφάλαιο της προκειμένης εργασίας αναφέρεται το τι ήταν όμορφο
στην μεσο-μεταπολεμική εποχή, στην δεκαετία του 50 μέχρι την δεκαετία του
70.

Κεφάλαιο 1ο Οι έννοιες

Η ομορφιά

Η ομορφιά γενικά είναι το χαρακτηριστικό ενός ατόμου, ενός τόπου, ενός
αντικειμένου ή μιας ιδέας που προσφέρει μια αέναη εμπειρία απόλαυσης,
ευχαρίστησης, νοήματος και ικανοποίησης. Η ομορφιά μελετάται ως κλάδος
της αισθητικής, της κοινωνιολογίας, της κοινωνικής ψυχολογίας και
του πολιτισμού. Ως δημιούργημα του πολιτισμού, έχει εμπορευματοποιηθεί
εξαιρετικά με όχι πάντα θετικά αποτελέσματα. Μια "ιδανική ομορφιά" είναι η
ύπαρξη η οποία θαυμάζεται, ή κατέχει χαρακτηριστικά τα οποία
χαρακτηρίζονται ευρέως ως όμορφα σε έναν συγκεκριμένο πολιτισμό
ή κοινωνία.

Η έννοια του ‘όμορφου’ συχνά περιλαμβάνει και την περίπτωση όπου μια
ύπαρξη βρίσκεται σε πλήρη ισορροπία και αρμόνια με την φύση, κατάσταση η
οποία μπορεί να οδηγήσει σε αισθήματα έλξης και συναισθηματικής
ευημερίας. Επειδή όμως, είναι μια υποκειμενική εμπειρία, συχνά λέγεται ότι
η ομορφιά είναι στα μάτια αυτού που βλέπει. Ωστόσο, στην πιο βαθυστόχαστή
της έννοια, η ομορφιά μπορεί να δημιουργεί μια περίοπτη εμπειρία
θετικής αντανάκλασης γύρω από το νόημα της ύπαρξης κάθε ατόμου.
Υποκείμενο δε της ομορφιάς είναι οτιδήποτε συνηχεί με την προσωπική
ολοκλήρωση.

3

Το κάλλος

Το κλασικό ελληνικό επίθετο του όμορφος ήταν καλός. Η κοινή ελληνική λέξη

για το όμορφος ήταν "ωραίος", ένα επίθετο το οποίο ετυμολογικά προέρχεται

από την λέξη "ώρα". Στα κοινά ελληνικά, η ομορφιά ήταν συνεπώς

συσχετισμένη με το να είναι κανείς ‘στην ώρα του, στην πιο κατάλληλη

στιγμή’. Ένα ώριμο φρούτο (όταν δηλαδή είναι στην ώρα του) θεωρείτο

όμορφο, ενώ μια νεαρή γυναίκα η οποία προσπαθεί να δείχνει μεγαλύτερη ή

μια μεγαλύτερη γυναίκα που προσπαθεί να δείχνει νεότερη δεν θα θεωρείτο

όμορφη. Η λέξη ωραίος στην Αττική Ελληνική γλώσσα είχε πολλές σημασίες

συμπεριλαμβανομένου του νέου και του ώριμου. Πηγή: wikipedia.com

Ο κλασικός ορισμός της ομορφιάς είναι η σωστή δόση και αναλογία των

αντιθέτων, η αρμονία τους και η δυναμική ισορροπία τους. Από την έννοια

της συμπερίληψης και την αρνητικότητα σε αυτήν, μαζί με τις θετικότητες, και

μάλιστα σε μια δυναμική μεταξύ τους ισορροπία, είναι εκ των πραγμάτων και

φύσεως πάντα ατελής, αφού η «τελειότητα» ταυτίζεται συνήθως αφιλοσόφητα,

με τον υπερθετικισμό! πηγή:Adidogma.gr

Το ωραίο ή το όμορφο μπορεί να βρεθεί καταρχήν στην φύση, ενώ άλλοι
θεωρούν ότι τα αισθητικά μας πρότυπα δημιουργούνται από την τέχνη .

Η αισθητική είναι για πολλούς είναι κάτι καθαρά υποκειμενικό « θέμα
γούστου». Οι κρίσεις για το τι είναι ωραίο ή αισθητικά αξιόλογο διαφέρουν
ριζικά από εποχή σε εποχή , από κοινωνία σε κοινωνία και τελικά από
άνθρωπο σε άνθρωπο.

Μια πολύ νεότερη ανάλυση της καλλιτεχνικής δημιουργίας δίνει έμφαση στην
έκφραση των συναισθημάτων. Για να χαρακτηρίσουμε την αισθητική
ιδιαιτερότητα αυτών των καταστάσεων, χρησιμοποιούμε αντί για την έννοια
του «ωραίου» εκείνη του «υψηλού», του «υπέροχου» αυτού που μας συγκινεί
με το να μας εντυπωσιάζει ακόμη και με το να μας τρομάζει.

πηγή: Αρχές Φιλοσοφίας Β΄ λυκείου

Η τέχνη μάς επιτρέπει να συσχετίζουμε την αισθητική ποιότητα με την
δημιουργική δραστηριότητα του ανθρωπινού πνεύματος.

Αρκετοί φιλόσοφοι και ιστορικοί της τέχνης έχουν προσπαθήσει να
προσδιορίσουν κριτήρια της αισθητικής άξιας που έχουν οικουμενικό και
διαχρονικό χαρακτήρα. Στην αρχαιότητα ο όρος δήλωνε την απλή κατασκευή,
κάθε δημιουργία νέου αντικείμενου, η όποια βέβαια απαιτούσε κάποια
ικανότητα ή κάποια δεξιότητα

4

Η ομορφιά ήταν μια ιδιότητα της ίδιας της φύσης ( όπως μια ωραία
πανσέληνος , ένα ωραίο φρούτο, ένα ωραίο χρώμα)

Η σχέση ανάμεσα στην ομορφιά και στην τέχνη
είναι διφορούμενη γιατί η ομορφιά της φύσης ήταν
εκείνο που υπερίσχυε, ήταν κοινά αποδεκτό ότι η
τέχνη μπορούσε να απεικονίζει με ωραίο τρόπο
την φύση ακόμα και όταν η απεικονιζόμενη φύση
ήταν από μονή της επικίνδυνη ή απωθητική

Το «γούστο» μιας εποχής επηρεάζει
αποφασιστικά την κατανόηση και την αποτίμηση
της τέχνης, ενώ πολιτισμικοί, οικονομικοί,
κοινωνικοί ή πολιτικοί παράγοντες παρεμβαίνουν
στον τρόπο από το κοινό της καλλιτεχνικής
δημιουργίας, είναι φυσικό να αναρωτιέται κανείς
κατά πόσο είναι εφικτό να απομονώσουμε κάποια
σταθερά αισθητικά χαρακτηριστικά που να μας
επιτρέπουν να μιλάμε για υπέρ χρονικά και
οικουμενικά κριτήρια του «ωραίου»

Κάλλος: 1. η ομορφιά, για να υπογραμμίσουμε την
υψηλή αισθητική απόλαυση που προκαλεί η
τελειότητα του ανθρώπινου σώματος ή του φυσικού περιβάλλοντος. « Ο
Ερμής του Πραξιτέλη είναι η τέλεια έκφραση του σωματικού κάλλους»

Κεφάλαιο 2ο Κλασική εποχή

2.1 Η έννοια του κάλλους στην αρχαία Ελλάδα

Ο Ρίτσαρντ Λίβινγκστον στο περίφημο βιβλίο του Το ελληνικό πνεύμα και η
σημασία του για μας, που πρωτοεκδόθηκε στα 1912 και γνώρισε από τότε
αλλεπάλληλες επανεκδόσεις, αλλά και ο Αντρέ Μπονάρ στο τρίτομο έργο του
για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, που πρωτοεκδόθηκε στα 1957-59,
συμφωνούν ότι τα κύρια γνωρίσματα του αρχαίου ελληνικού πνεύματος ήταν:

Η φιλοκαλία, δηλαδή η αγάπη για το ωραίο.
Το μέτρον.
Η ευθύτητα και η παρρησία.
Ο ανθρωπισμός.
Η αγάπη της ελευθερίας.

Οι Έλληνες ζώντας σε μια χώρα ευνοημένη από τη φύση με σπάνια ομορφιά
σε τοπίο και κλίμα, αγάπησαν με πάθος την ωραιότητα. Το κάλλος
ανθρώπων, ζώων κατασκευών και τοπίων το θεωρούσαν μεγάλο προσόν.
Όταν ήθελαν να επαινέσουν κάποιον έλεγαν πως είναι "καλός καγαθός"
δηλαδή όμορφος και καλόκαρδος. Όπως γράφει ο Θουκυδίδης, ο Περικλής
στον Επιτάφιο για τους πρώτους νεκρούς του πολέμου, ανάμεσα στα

5

γνωρίσματα του δημοκρατικού πολιτεύματος της Αθήνας αναφέρει την αγάπη
για το ωραίο: ΦΙΛΟΚΑΛΟΥΜΕΝ ΓΑΡ ΜΕΤ' ΕΥΤΕΛΕΙΑΣ καμαρώνει, θέλοντας
να επισημάνει την επιδίωξη του ωραίου ακόμα και στα πιο δευτερεύοντα και
ευτελή αντικείμενα.

Η Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία θεωρεί ότι το θέμα του Κάλλους είναι ίσως το
βασικότερο θέμα με το οποίο μπορεί να ξεκινήσει ένας Άνθρωπος την
ενασχόλησή του με την αναζήτηση στην ζωή μας κάτι περισσότερο από αυτό
που αντιλαμβανόμαστε στον ορατό κόσμο, όπου το Κάλλος αυτό παίζει
αναμφισβήτητα έναν κυρίαρχο ρόλο.
Με το θέμα του κάλλους έχουν ασχοληθεί όλοι ανεξαιρέτως οι μεγάλοι Αρχαίοι
Έλληνες Φιλόσοφοι.
Ο Διογένης Λαέρτιος στο έργο του «Βίοι Φιλοσόφων», στο κεφάλαιο που
εξιστορεί την ζωή και το έργο του Αριστοτέλη, προσπαθώντας να εξηγήσει
την έννοια του κάλλους, αναφέρει τις απόψεις πολλών κορυφαίων
Φιλοσόφων.
Ένας άνθρωπος που επιθυμεί να προσεγγίσει την Αλήθεια προσπαθώντας να
εφαρμόσει την γνωστή εντολή του Απόλλωνα «γνώθι σαυτόν» είναι
υποχρεωμένος να ασχοληθεί με την βαθύτερη έννοια του κάλλους.
Όπως θα δούμε στην συνέχεια, οι μεγάλοι μας Φιλόσοφοι θεωρούν ότι πίσω
από αυτήν την όμορφη εμφάνιση, κρύβονται πολλές παγίδες ακόμα και
κίνδυνοι για τους ανθρώπους αυτούς που την διαθέτουν! Οι απόψεις τους

6

μπορούν να μας βοηθήσουν να αποκτήσουμε μία πλήρη εικόνα της έννοιας
του κάλλους, η οποία ίσως μας οδηγήσει να αναθεωρήσουμε κάποια
πράγματα στην καθημερινή μας ζωή, που σήμερα τα θεωρούμε πρωτεύουσας
σημασίας.

"τὸ κάλλος παντὸς ἔλεγεν ἐπιστολίου συστατικώτερον".

Ο Αριστοτέλης έλεγε για την εξωτερική ομορφιά ενός ανθρώπου, ότι αποτελεί
το σημαντικότερο προσόν, πολύ περισσότερο και από την καλύτερη
συστατική επιστολή.
Παρατηρούμε ότι ο Αριστοτέλης συμφωνεί απολύτως, στην άποψη την οποία
θεωρήσαμε δεδομένη, δηλαδή ότι η εξωτερική ομορφιά ενός Ανθρώπου
αποτελεί αδιαμφισβήτητα το μεγαλύτερο προσόν του.
Τόσο σημαντική είναι η ωραία εμφάνιση, που πολλές φορές θα μπορούσε
ένας όμορφος Άνθρωπος χωρίς άλλα προσόντα να υπερτερήσει κάποιου
άλλου λιγότερο όμορφου, ακόμα και αν ο δεύτερος διαθέτει πάρα πολλές
γνώσεις!

"οἱ δὲ τοῦτο μὲν Διογένην φασὶν ὁρίσασθαι, αὐτὸν δὲ θεοῦ δῶρον εἰπεῖν
εὐμορφίαν"·
Κάποιοι άλλοι λένε ότι ο Διογένης καθόριζε το κάλλος ως εξής: «Όποιος
διαθέτει το κάλλος, νομίζει ότι έχει ένα δώρο θεού.»
Ο Διογένης με την σειρά του, δεν θεωρεί ότι η εξωτερική ομορφιά ενός
ανθρώπου, θα μπορούσε να αποτελεί στην πραγματικότητα ένα «Δώρο
θεού», γεγονός το οποίο θεωρούν, προφανώς λανθασμένα, όλοι αυτοί οι
Άνθρωποι αυτοί που είναι όμορφοι και βλέπουν τις πόρτες να «ανοίγουν
μπροστά στην ομορφιά τους»

Δηλαδή κάποιος που είναι αντικειμενικά είναι όμορφος, θα πρέπει να
αντιληφθεί ότι αυτό το υποτιθέμενο προτέρημα, θα μπορούσε να αποβεί ως
το μεγαλύτερο μειονέκτημα, στην προσωπική του εξέλιξη.

Θα μπορούσε να αποβεί ακόμα και επικίνδυνο, διότι μια ωραία εξωτερική
εμφάνιση κάνει τον Άνθρωπο που την διαθέτει να πιστέψει ότι λόγω της
ομορφιάς του είναι «κάποιος» ενώ στην πραγματικότητα, αν παραμείνει μόνο
σε αυτό, δεν θα καταφέρει να κάνει απολύτως τίποτα στη ζωή του, δεν θα
καταφέρει να προχωρήσει περισσότερο.

Διότι το φυσικό αποτέλεσμα αυτής της ομορφιάς είναι ο άνθρωπος αυτός, να
μην προσπαθεί να εξελίξει τα Ψυχικά του χαρίσματα, αφού βλέπει συνήθως
τις πόρτες ανοίγονται διάπλατα μπροστά του λόγω αυτής της όμορφης
εξωτερικής του εμφάνισης.

"Σωκράτην δὲ ὀλιγοχρόνιον τυραννίδα"·
Η άποψη του Σωκράτη ήταν ότι αυτός που διαθέτει την εξωτερική ομορφιά, θα
υποφέρει, όπως σε μία ολιγοχρόνια τυραννίδα. Δηλαδή ,ο Σωκράτης πιστεύει
ότι ένας όμορφος και εμφανίσιμος άνθρωπος, είναι δέσμιος αυτής της εικόνας

7

του, για όσο χρονικό διάστημα διαθέτει αυτήν την όμορφη εμφάνιση. Διότι, για
όσο είναι νέος και όμορφος, μπορεί προφανώς να επηρεάσει το περιβάλλον
του προς όφελός του, χωρίς να χρειαστεί να κάνει τίποτα άλλο.

Βεβαίως από την στιγμή που αναφερόμαστε στον Σωκράτη, θα μπορούσαμε
συνειρμικά να ανατρέξουμε στο κλασικό παράδειγμα του Αλκιβιάδη, ο οποίος
ήταν πολύ όμορφος εμφανισιακά, έτσι ώστε πράγματι να μπορεί να επηρεάζει
προς όφελός του τους πάντες. Όπως γνωρίζουμε όμως, η «εσωτερική του
ομορφιά», δηλαδή η ψυχική του εξέλιξη δεν συμβάδιζε με την εξωτερική, με
αποτέλεσμα να του αποφέρει μεγάλη δυστυχία σχεδόν σε ολόκληρη την ζωή
του και ένα πολύ άσχημο τέλος.

Σύμφωνα λοιπόν με τον Σωκράτη, η εξωτερική ομορφιά δεν θα μπορούσε να
αποτελεί συνήθως εγγύηση για μια ευτυχισμένη ζωή, διότι ένας όμορφος
άνθρωπος παραμένει δέσμιος αυτής της ομορφιάς του για τα χρόνια της
νεότητας που θα διαρκέσει, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που είμαστε δέσμιοι σε
ένα τυραννικό καθεστώς.

"Πλάτωνα προτέρημα φύσεως"
Η άποψη του Πλάτωνα, για το ίδιο θέμα της εξωτερικής εμφάνισης, ήταν ότι η
ομορφιά αποτελεί μόνο ένα φυσικό πλεονέκτημα, και τίποτε περισσότερο.
Δηλαδή ο Πλάτωνας θεωρεί ότι η όμορφη εξωτερική εμφάνιση ενός
ανθρώπου, δεν μπορεί να επιφέρει από μόνη της κανένα ψυχικό ούτε νοητικό
πλεονέκτημα. Δεν σχετίζεται σε καμμία περίπτωση με την εικόνα του
εσωτερικού μας κόσμου.

Ο Πλάτωνας, αναφέροντας την λέξη «φύση» θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε
ότι αναφέρεται στην περίπτωση των ζώων, όπου η έννοια αυτή βρίσκεται σε
πλήρη λειτουργία.
Πράγματι μια όμορφη και συμπαθητική εξωτερική εμφάνιση είναι ιδιαιτέρως
χρήσιμη μόνο για ένα ζώο, το οποίο στην περίπτωση που είναι όμορφο και
συμπαθητικό, διαθέτει εναντίον κάποιων άσχημων ζώων «πλεονέκτημα
φύσεως», καθώς γίνεται πολύ πιο εύκολα συμπαθές και αγαπητό, χωρίς να
καταβάλλει την παραμικρή προσπάθεια, αλλά απλώς επιδεικνύοντας την
όμορφη και καλοφτιαγμένη φύση του!

2.2 Η ΟΜΟΡΦΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ

ΕΙΝΑΙ γνωστό ότι όλοι οι θεοί και οι ήρωες της Αρχαίας Ελληνικής
Μυθολογίας είναι όμορφοι, όχι βέβαια γιατί οι Έλληνες ήσαν όμορφοι όλοι. Αν
προίκισαν τους θεούς και τους ήρωές τους με ομορφιά, ο λόγος είναι πάλι ότι
αυτό που δεν μπορούσαν να το χαρούν πάντοτε στην πραγματικότητα το
πρόβαλλαν στον ιδανικό κόσμο του μύθου. Κανένας άλλωστε λαός δεν
λάτρεψε την ομορφιά τόσο πολύ, όσο ο ελληνικός λαός!

8

Για το κάλλος των θεών και των ηρώων, όπως παρουσιάζεται στα έργα της
αρχαίας πλαστικής, δεν χρειάζεται να γίνει ιδιαίτερος λόγος. Στον Όμηρο οι
θεοί δεν συνοδεύονται από κανένα επίθετο που να αναφέρεται στην ομορφιά
τους, ενώ τονίζεται το μεγαλείο τους και η δύναμή τους (π.χ. Ζευς κύδιστος,
μέγιστος, Ποσειδάων ευρυσθενής). Την ομορφιά τους τη θεωρούν αυτονόητη,
μια και ενσαρκώνουν τον τέλειο άνθρωπο. Μόνο για τις θεές, σαν γυναίκες
που είναι, γίνεται εξαίρεση.

Και για τους ήρωες ο έπαινος της ομορφιάς υστερεί, όπως είναι φυσικό,
μπροστά στον έπαινο της παλικαριάς τους, δεν λείπει όμως. Έξω από το
επίθετο εύς (ή ηύς τε μέγας τε = όμορφος και μεγαλόσωμος) που συνοδεύει
ορισμένους ήρωες, στην Ιλιάδα πολλοί άλλοι χαρακτηρίζονται ως όμοιοι με
τους θεούς στην όψη (θεοειδής, επιείκελος αθανάτοισι κ.ά.). Και τα ξανθά
μαλλιά που δίνονται στον Αχιλλέα, τον Μενέλαο και τον Μελέαγρο είναι δείγμα
ομορφιάς. 

2.2.1. Αφροδίτη: Η θεά της ομορφιάς και του έρωτα

Σύμφωνα με τον Όμηρο,

γεννήθηκε στην Πέτρα του

Ρωμιού, μια ακτή της

Πάφου στην Κύπρο. Ο

Ζέφυρος την έσπρωξε στη

θάλασσα, η θεά

καλλωπίστηκε και

μεταφέρθηκε στον Όλυμπο.

Ο Ησίοδος μας λέει πως η

Αφροδίτη γεννήθηκε απ’

τον αφρό που όργανα του

Ουρανού, που έπεσαν στη θάλασσα μετά τον ακρωτηριασμό του από τον

Κρόνο και με τη βοήθεια του Ζεφύρου ταξίδεψε στον απέραντο Ωκεανό και

κατευθύνθηκε στην Κύπρο.

Αυτή η πανέμορφη Θεά παντρεύτηκε τον πιο άσχημο από τους Θεούς,
τον Ήφαιστο κι έγινε ερωμένη του Άρεως, με τον οποίο απέκτησε τον Ίμερο,
τον Έρωτα, τον Δείμο και τον Φόβο. Από τον έρωτά της με
τον Ποσειδώνα έφερε στη ζωή τον Έρυκα και μιά κόρη

 http://www.sakketosaggelos.gr/Article/2715/

9

την Ρόδο. Με τον Διόνυσο χάρη στη μαγική μεσολάβηση της Ήρας γέννησε
τον Πρίαπο. Γιος της θεωρείται επίσης ο Ερμαφρόδιτος, τον οποίο απέκτησε
η θεά με τον Ερμή. Όπλα της πανώριας Θεάς η σαγηνευτική ομορφιά της και
ο ακαταμάχητος ερωτικός πόθος. Η Αφροδίτη με το γλυκό πόθο, που
μπορούσε να κυριεύσει όλους τους θεούς και τους θνητούς μα και τ’ αγρίμια
της ξηράς και της θάλασσας, ασκούσε μεγάλη εξουσία σ’ ολόκληρο το
σύμπαν. Η μεγαλύτερη διασκέδασή της ήταν να κυριεύει τους θεούς με
ερωτικό πόθο για θνητές γυναίκες και τις θεές για θνητούς άντρες.

Ο Δίας θέλοντας να τιμωρήσει την
Αφροδίτη επειδή συνεχώς με το
ερωτικό της πάθος κυρίευε τους
αθάνατους και τους παρέσυρε σε
ερωτικές περιπέτειες με θνητούς και
μετά τους περιγελούσε, αποφάσισε να
την ρίξει στην αγκαλιά ενός θνητού.
Έτσι καττάφερε να της προκαλέσει
ερωτικό πόθο για τον Αγχίση, ένα
νεαρό βοσκό πάνω στην Ίδη.
Η Αφροδίτη αισθάνθηκε ακατανίκητη
έλξη για το νεαρό βοσκό κι άρχισε με
την βοήθεια των Χαρίτων να
στολίζεται και να καλλωπίζεται. Στο
τέλος η Αφροδίτη έδεσε στη μέση της
τη θεϊκή ζώνη που έκλεινε τους πόθους
και τους έρωτες και πέταξε στην Ίδη.
Όταν έφτασε σ’ ένα ξέφωτο του βουνού,
μεταμορφώθηκε σε βασιλοπούλα για να
ξεγελάσει τον Αγχίση. Όταν έφτασε στην
καλύβα του και την είδε ο νεαρός βοσκός
θαμπώθηκε από την ομορφιά της και
κατάλαβε πως ήταν κάποια θεά.
Η Αφροδίτη όμως τον έπεισε πως ήταν
η κόρη του βασιλιά της Φρυγίας Οτρέα και πως την είχε φέρει ο
γοργοπόδαρος Ερμής για να ζευγαρώσει μαζί του. Ο Αγχίσης μη μπορώντας
ν’ αντισταθεί στο ερωτικό πάθος που τον είχε κυριεύσει έσμιξε με τη θεά στο
κρεβάτι της καλύβας κι από την ένωσή τους γεννήθηκε ο Αινείας.

10

Πολύ γνωστός είναι ο έρωτας
της Αφροδίτης για τον ’Άδωνη, τον
ωραιότερο νέο του κόσμου. Η ιστορία ξεκινά όταν μια βασιλοπούλα
της Συρίας, η Μύρρα, καυχήθηκε ότι είναι πιο όμορφη από την Αφροδίτη. Η
θεά οργισμένη της προκάλεσε έρωτα για τον πατέρα της κι ενώθηκε μαζί του
για δώδεκα νύχτες. Όταν συνήλθε κατάλαβε το θανάσιμο αμάρτημά της κι
έτρεξε στο δάσος να κρυφτεί. Η θεά την λυπήθηκε και την μεταμόρφωσε σε
δέντρο, τη γνωστή Μυρσίνη. Αργότερα ο φλοιός του δέντρου έσκασε και
βγήκε ένα παιδί που πήρε το όνομα Άδωνις. Η Αφροδίτη ενθουσιάστηκε
από την ομορφιά του βρέφους και για να το προφυλάξει το έδωσε
στην Περσεφόνη, να το μεγαλώσει στο σκοτεινό της βασίλειο. Όταν
ο Άδωνις μεγάλωσε, έγινε ένας πανέμορφος άντρας με ωραίο κορμί και θεϊκή
όψη, η Περσεφόνη τον ερωτεύτηκε κι αρνήθηκε
να τον δώσει πίσω στην Αφροδίτη. Οι δύο θεές
άρχισαν να μαλώνουν και να χτυπιούνται αλλά
καμιά δεν μπορούσε να υπερισχύσει.
Ο Δίας έλυσε την διαφορά τους αποφασίζοντας
πως ο Άδωνις θα περνούσε το ένα τρίτο του
χρόνου δίπλα στην Αφροδίτη, το ένα τρίτο
δίπλα στην Περσεφόνη και το υπόλοιπο τρίτο
όπου αυτός ήθελε.Έτσι ζούσε πάντοτε τέσσερις
μήνες στον Κάτω Κόσμο και οκτώ με την
Αφροδίτη. Κάθε φορά που ερχόταν η εποχή να
εγκαταλείψει τον Άδη και ν’ ανέβει πάνω στη γη, η φύση ολόκληρη τον
υποδεχόταν με χαρά. Τα χωράφια γίνονταν καταπράσινα, τα λουλούδια και τα
δέντρα άνθιζαν και ένα υπέροχο άρωμα πλημμύριζε την ατμόσφαιρα. Η
Αφροδίτη εγκατέλειπε το θεϊκό της παλάτι στον Όλυμπο και ζούσε με το

11

νεαρό αγαπημένο της μέσα στα βουνά και τα δάση. Η ένωση και ο
αποχωρισμός τους γιορταζόταν με πάθος κάθε χρόνο από τις γυναίκες
στα Αδώνια.

Ακόμα και σήμερα το όνομα
της Αφροδίτης προκαλεί μύριες ηδονικές
σκέψεις, που συνοδεύονται από την
γλυκιά προσμονή του ερωτικού πόθου
κάνοντας τον άνθρωπο να χάνει τον
λογισμό του βυθισμένος βαθειά στο
γεμάτο έξαψη, γλύκα κι αισθησιασμό
κάλεσμα της γενετήσιας ορμής του.
Η Αφροδίτη είναι πάνω απ’ όλα
σεξουαλική θεά, η Μήτηρ Ερώτων, κατά τον Ορφικό ύμνο. Είναι εκείνη «που
σ’ αχαλίνωτες ανάγκες έζεψε τους ανθρώπους μα και των άγριων ζώων
την πολυάριθμη φυλή κι έκανε να μανιάζουν από του έρωτα τα μάγια».

Κανένας δεν αντιστέκεται στο κάλεσμά της! Απλά παραδίνεται στο θεϊκό
ταξίδι των πολύχρωμων αισθήσεων, στους ποταμούς του πόθου, του
πάθους και της ηδονής, απολαμβάνοντας το θείο δώρο της ζωής τον
ΕΡΩΤΑ.

Στην Κύπρο η παρουσία της χάνεται στα βάθη των
αιώνων. Ένα αγαλματάκι, που χρονολογείται γύρω
στο 3000π.Χ, την παρουσιάζει με τα χέρια απλωμένα να
στέλνει ευλογίες. Σχηματίζουν με το καθιστό της σώμα
ένα σταυρό -πανάρχαιο σύμβολό της. Τα μάτια της δυο
κύκλοι που κοιτάζουν πέρα από το χρόνο. Τα στήθη της,
παράξενα σμιλεμένα, παραπέμπουν στο τρίγωνο της
ήβης: το Ιερό Αιδοίο. Αποτελεί μια παλιότερη όψη της
«αιδοίας» (σεβαστής) Αφροδίτης.

Η Αφροδίτη ταξιδεύει μέσα στο χρόνο για να μας
μυήσει στη δική της σοφία, να μας δώσει το έναυσμα για νέες σκέψεις
και προβληματισμούς. Κουβαλώντας τους απόηχους μιας άλλης
κοινωνίας έχει την ικανότητα να μας κάνει να ονειρευόμαστε έναν

12

πολιτισμό διαφορετικό, όπου οι αξίες της θα μπορέσουν ν’ αναδυθούν
ξανά. Άλλωστε εκείνη, είναι η μητέρα της Αρμονίας…

Η ξενιτεμένη
«Χιλιάδες χρόνια πέρασαν για να φανείς και πάλι,
‘Ω δόξα νάχει τ’ άγνωστο λισγάρι του χωριάτη,
που κύλησε του τάφου σου την πέτρα κι αναστήθης
κι είδες τον κόσμο αλλιώτικο και την Ελλάδα άλλη,
και ξένη την ανατολή και βάρβαρη τη γη σου,
και σαν να μην τη γνώρισες διάβηκες προς τη Δύση.
Γύρισε πάλι γύρισε στα μέρη που εγεννήθης
Ό,τι κι αν είσαι, δύναμη, βασίλισσα, όνειρο, ίσκιος,
Θεά της ομορφιάς, πηγή της αρετής, ώ Νίκη,
Γύρισε πάλι, ώ γύρισε στα μέρη που εγεννήθης»
Κωστής Παλαμάς

Η Αφροδίτη ήταν περισσότερο θεά
της ομορφιάς και του παράνομου
έρωτα και σπανιότερα προστάτευε τη
συζυγική ζωή. Ιερά της σύμβολα ήταν
τα λευκά περιστέρια, ένα ζευγάρι
περιστεριών έσερνε το άρμα της.
Σύμβολά της ήταν επίσης το μήλο, η
παπαρούνα, το άνθος της ροδιάς, το
τριαντάφυλλο, η μυρτιά και η
ανεμώνη.

Η Αφροδίτη της Μήλου

Το άγαλμα της Αφροδίτης της Μήλου είναι ένα χαρακτηριστικό δείγμα της
ώριμης τέχνης της ελληνιστικής εποχής, όταν εκείνη ξαναγύρναγε στις ρίζες
της κλασικής αρχαιότητας αναζητώντας τα πρότυπα της. Το άγαλμα είναι
σμιλεμένο σε παριανό μάρμαρο. Έχει ύψος 2 μέτρα και παριστάνει την θεά
μισόγυμνη με ένα ύφασμα με πανέμορφες πτυχώσεις να σκεπάζει το κάτω
μέρος του σώματος. Το άγαλμα της Αφροδίτης της Μήλου και λόγω του
μεγέθους του έχει δουλευτεί από τον γλύπτη του τμηματικά και τεμαχισμένο
βρέθηκε από τους αρχαιοκάπηλους στην Μήλο.

2.2.2 Ο μύθος του Άδωνη

Ο Άδωνις μυθολογείται ότι ήταν ένας ωραίος νέος, αγαπημένος της
Αφροδίτης. Η Αφροδίτη, «τιμωρώντας» τη Σμύρνα ή Mύρρα (μετέπειτα

13

μητέρα του Αδώνιδος), την έκανε να νιώσει μεγάλο έρωτα για τον Kινύρα, τον
οποίο και παραπλάνησε, προκειμένου να ικανοποιήσει τον έρωτά της.
Καρπός αυτής της ενώσεως υπήρξε ο Άδωνις, ο οποίος ήταν πολύ όμορφος
από τη νηπιακή του ακόμα ηλικία. Η θεά τον έκρυψε μέσα σε μία
λάρνακα(κιβώτιο) (σημείωση: στην Κύπρο υπάρχει η πόλη Λάρνακα), που την
έδωσε στην Περσεφόνη προς φύλαξη. Σε άλλη εκδοχή του μύθου μητέρα του
ήταν η Μεθάρμη και αδέλφια του ο Οξύπορος, η Ορσεδίκη, η Λαογόρη και η
Βραισία[1].

Ωστόσο, άλλη εκδοχή του μύθου μάς λέει ότι ο Kινύρας ήταν πατέρας της
Σμύρνας. Όταν ανακάλυψε ότι παραπλανήθηκε και έσμιξε με την κόρη του,
γεμάτος οργή και αποτροπιασμό την κυνήγησε για να τη σκοτώσει. Η Σμύρνα
κατάφερε να ξεφύγει και έτρεξε προς τα βουνά. Εκείνος την πρόλαβε, σήκωσε
το σπαθί του και ήταν έτοιμος νά της πάρει το κεφάλι. Αλλά η Αφροδίτη,
παρεμβαίνοντας, πρόλαβε και μεταμόρφωσε τη Σμύρνα στο ομώνυμο φυτό.
Καθώς το σπαθί συνέχισε την πορεία του και έκοψε την ήδη μεταμορφωθείσα
σε φυτό Σμύρνα, ξεπετάχτηκε από τον κορμό της ο Άδωνις. Τον πήρε τότε η
θεά και τον παρέδωσε στην Περσεφόνη μέσασε μία λάρνακα, όπως
προείπαμε. Όταν η Περσεφόνη άνοιξε το κιβώτιο και αντίκρισε την ομορφιά
του μωρού, αποφάσισε μυστικά να μην επιστρέψει ξανά τον Άδωνη. Έτσι,
όταν εκείνος μεγάλωσε, αρνήθηκε να τον παραδώσει στην Αφροδίτη. Η
Αφροδίτη κατέβηκε στον κάτω κόσμο, όπου έμενε η Περσεφόνη μαζί με τον
Άδη, για να λυτρώσει τον αγαπημένο της από την κυριαρχία του θανάτου.

Η θεϊκή «διαμάχη» που προέκυψε μεταξύ της θεάς του Έρωτα και της θεάς
του Θανάτου, ρυθμίστηκε από τον Δία ως εξής: Ο Άδωνις να μένει το ένα
τρίτο του χρόνου στον Κάτω Κόσμο με την Περσεφόνη, το άλλο τρίτο του
χρόνου να μένει στον Επάνω Κόσμο με την Αφροδίτη, και το απομένον τρίτο,
όπου διάλεγε εκείνος. Η Αφροδίτη χρησιμοποιώντας τη μαγική της ζώνη στην
οποία δεν μπορούσε κανείς να αντισταθεί, κατάφερε να της αφιερώσει την
επιλογή του.

Έτσι, ο Άδωνις περνούσε τα δύο τρίτα του χρόνου με την Αφροδίτη και το ένα
τρίτο με την Περσεφόνη. Tελικά, μετά από χρόνια, ο ωραίος νέος σκοτώθηκε
στη διάρκεια ενός κυνηγιού από έναν κάπρο. Η Αφροδίτη θρήνησε πικρά τον
αγαπημένο της. Από το αίμα του Αδώνιδος πρόβαλαν για πρώτη φορά από
το χώμα τα κόκκινα ρόδα - τριαντάφυλλα, ενώ από τα δάκρυα της θεάς
φύτρωσαν οι ανεμώνες. Η Αφροδίτη παρεκάλεσε την Περσεφόνη να αφήνει
τον Άδωνη να ανεβαίνει στη γη. Η Περσεφόνη δέχθηκε, και ο Άδωνις
ανεβαίνει στη γη και μένει έξι μήνες με την Αφροδίτη, ενώ τους υπόλοιπους έξι
μήνες μένει με την Περσεφόνη.

14

2.2.3 Ο μύθος του Νάρκισσου

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά πρόσωπα στην Ελληνική μυθολογία ήταν και
Νάρκισσος. Ένας ωραίος νέος της Βοιωτίας, γιος της Νύμφης Λειριώπης και
του ποταμού Κηφισού χάριν του οποίου και αναπτύχθηκαν πολλές
παραδόσεις (μύθοι).Σημαντικότερες εξ αυτών των παραδόσεων ήταν:
Κάποια μέρα καθισμένος ο ωραίος Νάρκισσος κοντά σε μια πηγή είδε το
πρόσωπό του στα νερά της πηγής. Στη θέα αυτή λέγεται πως τόσο πολύ
θέλχθηκε, που θέλησε βυθίζοντας το βραχίονα του στο νερό να τη συλλάβει.
Επειδή όμως παρά τις προσπάθειές του δεν το κατόρθωνε παρέμεινε στη
θέση αυτή αυτοθαυμαζόμενος μέχρι που υπέστη μαρασμό και πέθανε. Στη
θέση εκείνη μετά από λίγο φύτρωσε το ομώνυμο άνθος ως σύμβολο της
φθοράς και των χθόνιων θεοτήτων.

Ο Νάρκισσος αδιαφορώντας στον προς αυτόν έρωτα, του επίσης ωραίου
νέου Αμεινία, κατέστη τελικά ο ηθικός αυτουργός στην αυτοκτονία του
δεύτερου. Τότε η Νέμεσις αποφάσισε να τον τιμωρήσει σκληρά με το ίδιο

πάθος, υποκινώντας τον, να δει στο
νερό της πηγής την εικόνα του (το
είδωλό του) και να την ερωτευθεί
τόσο ώστε να πεθάνει από τον
ανικανοποίητο προς εαυτόν έρωτά
του.

Ο Νάρκισσος, μετά το θάνατο της
επίσης πανέμορφης δίδυμης αδελφής του Ηχούς, με την οποία και ήταν
ερωτευμένος, δεν έβρισκε παρηγοριά στη δυστυχία του εκτός από το να
βλέπει τον εαυτόν του στο νερό κάποιας πηγής στις Θεσπιές και να θυμάται
την αδελφή του. Μέχρι που πέθανε στη θέση εκείνη από εξάντληση.

Η γνωστότερη όμως και περισσότερο διαδεδομένη παράδοση για τον
Νάρκισσο ήταν η παρακάτω που οφείλεται στον Οβίδιο (στο έργο του
"Μεταμορφώσεις" ΙΙΙ 342). Σύμφωνα μ' αυτή ο ωραίος Βοιωτός νέος,

15

απασχολημένος να θαυμάζει την καθ' όλα άριστη σωματική του διάπλαση
από τις όχθες ποταμού, στα νερά αυτού, δεν έδωσε καμία προσοχή ή δεν
ανταποκρίθηκε στον εκδηλούμενο έρωτα της Νύμφης Ηχούς η οποία και
συνεχώς τον καλούσε. Αποτέλεσμα ήταν η μεν φωνή της Ηχούς να εξασθενεί
συνέχεια σε τρόπο ώστε ν' ακούγονται μόνο οι τελευταίες συλλαβές και να
σβήνει, ο δε Νάρκισσος να πεθαίνει αυτοθαυμαζόμενος στο νερό του
ποταμού που το χρησιμοποιούσε ως κάτοπτρο.

2.2.4« Η Κρίση περί της Καλλίστης»

Για να τιμήσει τους γάμους του Πηλέα με τη Θέτιδα, ο Δίας, οργάνωσε μια
δεξίωση πάνω στον Όλυμπο. Κάλεσε όλους τους θεούς, τις θεές και τους
ημιθέους εκτός από την Έριδα, τη θεά της διχόνοιας. Για εκδίκηση, η Έριδα
πέταξε ένα χρυσό μήλο που έγραφε πάνω του τη λέξη «καλλίστη» (στη
δοτική), δηλαδή «για την ομορφότερη», μέσα στη δεξίωση, προκαλώντας έτσι
διένεξη ανάμεσα στις θεές για το ποια εννοούσε το μήλο.
Τελικώς κυρίως διεκδίκησαν το μήλο η Ήρα, η Αθηνά και η Αφροδίτη.
Ζήτησαν από τον Δία να επιλέξει τη μία από αυτές. Ο Δίας, μη μπορώντας να
αποφασίσει, επέλεξε τον Πάρη να κρίνει. Συνοδευόμενες από τον Ερμή, οι
τρεις θεές πλησίασαν τον Πάρη καθώς έβοσκε τα βόδια του στο βουνό.
Αμέσως προσπάθησαν να τον δωροδοκήσουν: Η Ήρα του προσέφερε
πολιτική δύναμη για όλη την Ασία και πλούτη. Η Αθηνά, ικανότητα στη μάχη
και σοφία. Η Αφροδίτη, τέλος, του προσέφερε την Ωραία Ελένη, την
ομορφότερη γυναίκα πάνω στη Γη.

16

2.2.5 Η Ωραία Ελένη

Η αποκαλούμενη και Ωραία Ελένη,
περίφημη για την ομορφιά της στην ελληνική
μυθολογία ήταν κόρη του Τυνδάρεω ή του
Δία και σύζυγος του Μενέλαου, του βασιλέα
της Σπάρτης. Η αρπαγή της από τον Πάρη
και η μεταφορά της στην Τροία έγινε αφορμή,
σύμφωνα με τον μύθο, του Τρωικού
Πολέμου. Ο Όμηρος την ονομάζει κόρη του
Δία και φαίνεται ότι γεννήθηκε από την
επαφή του με τη Λήδα, την οποία ο θεός
επεσκέφθη μεταμορφωμένος σε κύκνο. Είναι
δηλαδή αδελφή των Διοσκούρων Κάστορα
και Πολυδεύκη.

Ο θρύλος της ομορφιάς της είχε
εξαπλωθεί σ' όλη την Ελλάδα. Πολύ μικρή
την έκλεψε ο Θησέας με τη βοήθεια του
Πειρίθου, ενώ χόρευε στον ναό της
Αρτέμιδος και τη μετέφερε στην Αττική, όπου
την έκρυψε στις Αφίδνες για να τη φροντίζει η
μητέρα του, Αίθρα. Από εκεί την
ελευθέρωσαν οι αδελφοί της οι Διόσκουροι.

Helen of Troy από την Εβελίν ντε Μόργκαν
(1898, Λονδίνο).

17

Γύρισε στο Άργος και ήταν η πιο
περιζήτητη νύφη όλης της Ελλάδας.
Τελικά, ο επίσημος πατέρας της, ο
Τυνδάρεως, διάλεξε τον Μενέλαο για να την
παντρέψει. Η Αφροδίτη, σύμφωνα με την
υπόσχεση που είχε δώσει στον Πάρη,
κανόνισε να νιώσουν δυνατό αμοιβαίο έρωτα
κι έτσι ο Πάρις την πήρε με τη θέλησή της
στην Τροία.

2.2.6 ΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΙ ΚΑΛΛΩΠΙΣΜΟΥ

ΑΙΓΥΠΤΟΣ

ΑΡΩΜΑΤΑ

Στην αρχαία Αίγυπτο οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν αρώματα ώστε να
μυρίζουν όμορφα καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας. Συγκεκριμένα έτριβαν
αρωματικά έλαια στα χέρια τους για να μαλακώνουν την επιδερμίδα τους και
να προστατεύονται από τον ήλιο.ήτανπ[όλυσυμαντικο για τουσαιγυπτιους να
μυριζουνομορφαεπιδη η δυσοσμία του σώματος ήταν ένδειξη
αμαρτίας.Επίσης, ράντιζαν τα ρούχα τους με άρωμα φτιαγμένο από μύρο,
λιβάνι και αρωματικά φυτά. Οι κυρίες μασούσαν χάπια από μέλι για να έχουν
γλυκιά αναπνοή.

ΜΑΛΛΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΟΥΚΕΣ

Ακόμα, οι Αιγύπτιοι με τη χένα, που την έφτιαχναν από τα τριμμένα φύλλα
ενός φυτού, έβαφαν τα μαλλιά τους. Πολλές Αιγύπτιες που ξύριζαν τα κεφάλια
τους ή είχαν κοντά μαλλιά φορούσαν περούκες. Σε ειδικές περιπτώσεις οι
περούκες τους είχαν πλούσιες μπούκλες ή ήταν στολισμένες με χάντρες. Αν
και φορούσαν όλοι περούκες, δεν ήθελαν να αποκτήσουν φαλάκρα. Για να το
αποφύγουν έτριβαν το κεφάλι τους με διάφορα παρασκευάσματα, όπως
κοπριά γκαζέλλας και λίπος ιπποπόταμου. Πίστευαν ακόμα ότι το αίμα οτυ
μαύρου ταύρου περιεείχε κάτι μαγικό που εμπόδιζε το άσπρισμα των
μαλλιών.

ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ

Επιπλέον, οι γυναίκες στην εποχή του Αρχαίου βασιλείου φορούσαν απλό,
ίσιο φόρεμα με τιράντες, φτιαγμένο από ένα ορθογώνιο κομμάτι λινό, με ραφή
στη μια πλευρά. Παρ’ όλα αυτά η μόδα του Νέου Βασιλείου ήταν πιο κομψή:
Φορούσαν πλισέ χιτώνες με κρόσσια πάνω από το ίσιο φόρεμα με κύριο
ύφασμα το λινό, το οποίο έβαφαν μερικές φορές με καφέ και γαλάζιες βαφές.
Επίσης, στα χρόνια του Νέου Βασιλείου ανακαλύφτηκε ένα στερεωτικό για τη

18

σταθεροποίηση του χρώματος κι έτσι τα ρούχα έγιναν πιο ζωηρόχρωμα και τα
σχέδιά τους πιο περίτεχνα.

ΚΟΣΜΗΜΑΤΑ

Φυσικά σημαντικός τομέας της καθημερινής τους ομορφιάς αποτελούσαν τα
κοσμήματα. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι στόλιζαν όλο τους το σώμα, φορώντας κάθε
είδους κοσμήματα, από σκουλαρίκια μέχρι βραχιόλα στους αστραγάλους.
Κοσμήματα φορούσαν όλοι: πλούσιοι και φτωχοί, άνδρες και γυναίκες, ακόμα
και μερικά ιερά ζώα! Τα βαριά κοσμήματα, που στόλιζαν τα απλά ρούχα των
Αιγυπτίων, ήταν ένδειξη υψηλής κοινωνικής θέσης. Τα ακριβά κοσμήματα
κατασκευάζονταν από χρυσό και ημιπολύτιμες πέτρες. Τα πιο φτηνά ήταν
από γυαλί και φαγεντιανή(πορσελάνη), υλικό από τριμμένο χαλαζία ή άμμο,
που το θέρμαιναν σε καλούπια και το στίλβωναν. Οι ημιπολύτιμες πέτρες ή το
χρωματιστό γυαλί¸ «συγκρατούνταν» στη θέση τους από λεπτές μεταλλικές
λωρίδες, τεχνική που σήμερα λέγεται κλουαζονέ.

ΜΑΚΙΓΙΑΖ

Ένα ακόμα στοιχείο της αρχαίας αιγυπτιακής ομορφιάς είναι το μακιγιάζ. Τα
βλέφαρα βάφονταν με πράσινο χρώμα, από τριμμένη μαλακή πέτρα, το
μαλαχίτη, καθώς επίσης και με γαλάζιο, από ψήγματα χαλκού. Οι Αιγύπτιες
τόνιζαν το περίγραμμα των ματιών τους με μαύρο κολ, που το έφτιαχναν από
μολυβδομετάλλεμα και νερό. Έτσι τα μάτια τους φαίνονταν μεγαλύτερα και
προστατεύονταν από τον ήλιο. Τα μάγουλα και τα χείλη τα έβαφαν με κόκκινη
ώχρα. Φορούσαν στα χείλη τους κόκκινη θεραπευτική αλοιφή και έβαφαν
επίσης κόκκινα τα νύχια των χεριών και των ποδιών τους. Χρησιμοποιούσαν
ειδικές κρέμες για να έχουν φωτεινό πρόσωπο, αλλά και για να αποφύγουν τις
ανεπιθύμητες ρυτίδες.

Επίσης, οι αιγύπτιοι χρησιμοποιούσαν και καθρέφτη για το μακιγιάζ και το
χτένισμα. Ο αιγυπτιακός καθρέφτης ήταν ένας στρόγγυλος, πολύ γυαλιστερός
μεταλλικός δίσκος, συνήθως από μπρούντζο. Το σχήμα και η λάμψη του
θύμιζε στους Αιγύπτιους το ζωοδότη ήλιο, για αυτό και οι καθρέφτες ήταν
σημαντικά θρησκευτικά αντικείμενα. Στα χρόνια του νέου Βασιλείου
διακοσμούσαν συχνά το πίσω μέρος του καθρέφτη με ιερά σύμβολα.

ΑΡΧΑΙΟΣ ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΕΝΔΥΣΗ

Εντυπωσιακά ήταν τα ενδύματα και εν γένει η εμφάνιση των γυναικών της
Μινωικής εποχής. Χαρακτηριστικά αυτών των ενδυμάτων είναι το στενό
κοντομάνικο- με στενά ή φουσκωτά μανίκια- πουκάμισο ή περικόρμιο, που
άφηνε ακάλυπτο το στήθος ή ήταν διαφανές και συγκρατιόταν στο σώμα
συχνά με κορδόνια στο αηνώτερο μέρος του σώματος, οι μακριές και φαρδιές
φούστες με πιέτες και φραμπαλάδες, η κωδωνόσχημη ποδιά με βολάν, που
φοριόταν συχνά πάνω από τη φούστα και η σφικτή ζώνη, φουσκωτή ή

19

επίπεδη, που τόνιζε τη μέση. Ενδιαφέρων είναι και ο ψηλός γωνιώδης γιακάς,
που εμφανίζεται σε μερικά απ’ αυτά τα ενδύματα. Τα ενδύματα κοσμούνταν με
επίρραπτες ταινίες στα τελειώματα, φιόγκους, λεπτότατα πέπλα και
κοσμήματα από μέταλλο, πέτρα ή κόκαλο, που ράβονταν πάνω τους.

ΥΠΟΔΗΣΗ

Οι Μινωίτες εμφανίζονται σε άλλες παραστάσεις ξυπόλητοι, σε άλλες με
σανδάλια, που προσαρμόζονταν στο πόδι με σχετικά ψηλές ταινίες και
σπανιότερα με μπότες. Μπότες φορούσαν συνήθως οι συμμετέχοντες σε
αγώνες, οι κυνηγοί και οι στρατιώτες και συγκρατούνταν στο πόδι με ταινία
που περνούσε από ανοίγματα.

ΚΟΜΜΩΣΗ

Γυναίκες είχαν κατά κανόνα μακριά και σγουρά μαλλιά. Τα μακριά μαλλιά των
ανδρών ήταν χωρισμένα σε μπούκλες. Οι γυναικείες κομμώσεις ήταν
περίτεχνες. Άλλοτε τα μαλλιά ήταν μαζεμένα σε κότσο και έπεφταν μικρές
μπούκλες στο μέτωπο και στα αυτιά. Άλλοτε οι μακριές και λεπτές μπούκλες
(«βόστρυχοι») στολίζονταν με χάνδρες, «σφηκωτήρες» και περόνες με ένα
εξόγκωμα συχνά σε σχήμα άνθους. ΟΙ περόνες πιστεύεται ότι
χρησιμοποιούνταν για να στερεώνονται διαδήματα στο κεφάλι, κυρίως όμως
για την ταχτοποιήση ή τη συγκράτηση των μαλλιών, διότι τα ψηλά και
περίτεχνα χτενίσματα απαιτούσαν ειδική προετοιμασία και κατάλληλα
εξαρτήματα για στερέωση. Μια ακόμη πιθανότητα είναι ότι χρησίμευαν ως
κοσμήματα της κόμης των νεκρών κατ’ αντιστοιχία με τη χρήση πραγματικών
λουλουδιών στα μαλλιά από τους ζωντανούς.

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ

Τα γυναικεία ενδύματα χωρίζονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: 1)Στην ελαφριά
εσωτερική ενδυμασία, 2)ένα φόρεμα πιο χοντρό, τον πέπλο, που φοριόταν
από πάνω. Στο σπίτι οι γυναίκες φορούσαν μόνο χιτώνα αλλά όταν έβγαιναν
στο δρόμο φορούσαν από πάνω έναν πέπλο. Την ενδυμασία των γυναικών
την έφτιαχναν από μαλλί και λιννάρι. Τα χρώματα που προτιμούσαν ήταν το
κίτρινο, το κόκκινο, το πράσινο, το καφετί και το λευκό. Οι γυναίκες όταν
έβγαιναν έξω στην πόλη κάλυπταν το κεφάλι τους με στρόγγυλα καλύμματα
με μυτερή κορυφή. Στα πόδια φορούσαν σανδάλια. Η ενδυμασία
συμπληρωνόταν με κομσήματα. Ο καθρέφτης ήταν ένα αντικείμενο που δεν
έλειπε από τη ζωή της γυναίκας.

ΚΑΛΛΩΠΙΣΜΟΣ

Οι Ελληνίδες έπλεκαν τα μακριά πυκνά μαλλιά σε πλεξούδες και τους έκαναν
διάφορα χτενίσματα. Στις ελεύθερες γυναίκες το κοντό μαλλί ήταν σημάδι
πένθους ή αναγνώριση γηρατειών. ΟΙ δούλες είχαν πάντα τα μαλλιά τους

20

κοντά. Οι Ελληνίδες χρησιμοποιούσαν κρέμα για να ασπρίζουν τα μάγουλα,
βαφές για τα φρύδια και τις βλεφαρίδες. Για το βάψιμο του προσώπου και των
χειλιών χρησιμοποιούσαν μολύβια ή ρίζα του φυτού αλκέα.

Κεφάλαιο 3ο Η ομορφιά στη ρωμαϊκή τέχνη

Με τον όρο ρωμαϊκή τέχνη αναφερόμαστε στο σύνολο της καλλιτεχνικής
δημιουργίας στην αρχαία Ρώμη, κυρίως κατά την περίοδο της Ρωμαϊκής
αυτοκρατορίας. Ενσωματώνει στοιχεία δανεισμένα από την ετρουσκική και την
ελληνική καλλιτεχνική παράδοση. Αυτό ερμηνεύεται εύκολα, αν θυμηθούμε ότι
για πολύ καιρό οι Ρωμαίοι έζησαν κάτω από ετρουσκική επίδραση και ότι με
την επέκτασή τους προς την κεντρική και νότια Ιταλία και Σικελία (τον 3ο
αιώνα π.Χ.) ήρθαν σε άμεση γνωριμία με την ελληνική τέχνη. Είναι ακόμη
γνωστό ότι από τον 2ο αιώνα π.Χ. οι Ρωμαίοι στρατηγοί όταν γύριζαν από
νικηφόρες εκστρατείες στην Ανατολή, συνήθιζαν να κοσμούν το «θρίαμβο»
τους με έργα ελληνικής τέχνης και ότι ο θαυμασμός των πλουσίων Ρωμαίων
για την ελληνική τέχνη και η επιθυμία τους να στολίζουν τα σπίτια τους με
έργα ελληνικά, τους οδήγησε στην αντιγραφή φημισμένων έργων ελληνικής
τέχνης. Με τον τρόπο αυτό, οι Ρωμαίοι βοήθησαν να διατηρηθεί ζωντανή η
ελληνική καλλιτεχνική παράδοση που επρόκειτο αργότερα να εξαπλωθεί ως
ελληνορωμαϊκή τέχνη σε όλη τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία και να παίξει ρόλο
αποφασιστικό στη μελλοντική εξέλιξη της ευρωπαϊκής τέχνης.
Στην τελευταία περίοδο της δημοκρατίας, η ρωμαϊκή τέχνη διαμόρφωσε
καθαρά το δικό της χαρακτήρα: τα ρωμαϊκά έργα, μολονότι φιλοτεχνούνται
από Έλληνες καλλιτέχνες και έχουν τη σφραγίδα της ελληνικής επίδρασης,
εμπνέονται από τις ρωμαϊκές παραδόσεις και εκφράζουν τα ρωμαϊκά ιδανικά,
π.χ. την προτίμηση για το επιβλητικό οικοδόμημα και την πλούσια
διακόσμηση.

Γλυπτική

Στη γλυπτική, ιδιαίτερη θέση κατέχουν οι προσωπογραφίες (ανδριάντες ή
προτομές) αυτοκρατόρων, στρατηγών, ιδιωτών, στις οποίες οι καλλιτέχνες
προσπαθούν να αποτυπώσουν τα ατομικά χαρακτηριστικά του εικονιζόμενου.
Από τον 3ο αιώνα και ύστερα, φροντίζουν περισσότερο να εκφράσουν τον

ψυχικό κόσμο του ατόμου. Μια άλλη
κατηγορία γλυπτών είναι τα ιστορικά
ανάγλυφα που εικονίζουν ιστορικά
γεγονότα, εκστρατείες, λατρευτικές τελετές
και στολίζουν βωμούς, αψίδες και
θριαμβικές στήλες. Χαρακτηριστικό
παράδειγμα είναι η στήλη του Τραϊανού στη

21

Ρώμη. Επίσης υπήρχαν και οι σαρκοφάγοι που η χρήση του για τους
πλούσιους Ρωμαίους, γενικεύεται στα χρόνια του Αδριανού, ενώ έχουν
ανάγλυφη διακόσμηση με θέματα άλλοτε καθαρά διακοσμητικά κι άλλοτε
συμβολικά, παρμένα από την ελληνική μυθολογία. Πηγή είναι και εδώ η
ελληνική ζωγραφική και γλυπτική. Αργότερα εμφανίζονται και θέματα που
τονίζουν την ανδρεία του νεκρού, όπως το κυνήγι του λιονταριού που
συμβολίζει την νίκη του ανθρώπου.

Ζωγραφική

Η ζωγραφική χρησιμοποιήθηκε
κυρίως για τη διακόσμηση
εσωτερικών χώρων των πλούσιων
ρωμαϊκών επαύλεων και οι γνώσεις
μας για αυτήν προέρχονται από τις
τοιχογραφίες των σπιτιών της
Πομπηίας και των άλλων πόλεων
που καταπλακώθηκαν από τη λάβα
του Βεζούβιου. Τα θέματα περιλαμβάνουν σκηνές εμπνευσμένες από την
ελληνική μυθολογία, από την καθημερινή ζωή, τελετές μύησης κ.α. Πρότυπο
πάλι για τους Ρωμαίος καλλιτέχνες είναι η ελληνική μεγάλη ζωγραφική, που
μόλις τώρα οι ανασκαφές φέρνουν στο φως (Βεργίνα).

Ένας τάφος της Ρωμαϊκής εποχής με εξαιρετικές τοιχογραφίες και τα χρώματά
τους ανέπαφα, που βρέθηκε τον περασμένο Ιανουάριο κατά τη διάρκεια
εργασιών διάνοιξης στη νέα εθνική οδό Κορίνθου-Πατρών πρόκειται να
μεταφερθεί «ολόσωμος» στον αρχαιολογικό χώρο της Ο τάφος, που
χρονολογήθηκε στον 3ο μ. Χ. αιώνα και έχει διαστάσεις 2,40 Χ 2,30 μ. είναι
θαλαμοειδής και υπόγειος ενώ η σκεπή του σχημάτιζε καμάρα, η οποία όμως
έχει καταρρεύσει - για τον λόγο αυτό έχει τοποθετηθεί ένα πρόχειρο
στέγαστρο.
Στο εσωτερικό του, υπήρχαν δύο λάρνακες εκ των οποίων η μία περιείχε
γυναικεία ταφή, όπως αποδεικνύει το καταπληκτικό πορτρέτο μιας
όμορφης νέας γυναίκας, που απεικονίζεται ξαπλωμένη σε κρεβάτι (τη
λάρνακα).Με ανοιχτόχρωμα μάτια, καστανοκόκκινα μαλλιά χτενισμένα ψηλά
και σαρκώδη χείλη φέρει χρυσά (ζωγραφισμένα) σκουλαρίκια ενώ το σώμα
της είναι καλυμμένο με κόκκινο κλινοσκέπασμα διακοσμημένο με κίτρινες,
κυανές και λευκές ταινίες. Η τεχνοτροπία του έργου μάλιστα είναι ιδιαίτερη
καθώς εντοπίζεται ανάμεσα στις αρχαίες τεχνικές και τα πορτρέτα Φαγιούμ. Η
διακόσμηση όμως του τάφου δεν σταματά εκεί, αφού διάφορα μοτίβα
στολίζουν το κάτω μέρος της λάρνακας, τους τοίχους περιτρέχουν γιρλάντες
με ταινίες και φιόγκους ενώ ένα παγόνι κυριαρχεί στην μία πλευρά. Μέσα στον
τάφο εξάλλου βρέθηκαν οστά, προφανώς από ανακομιδή.

22

Η γυναίκα στη ρωμαϊκή περίοδο

Στη ρωμαϊκή κοινωνία, όπως και στην ελληνική, η γυναίκα είχε τη φροντίδα
του σπιτιού και την ανατροφή των παιδιών. Οι βαριές οικιακές εργασίες
εκτελούνταν από τους δούλους, τουλάχιστον στις αριστοκρατικές οικογένειες
που είχαν στην κατοχή τους μεγάλο αριθμό τους. Οι γυναίκες των υψηλών
κοινωνικών στρωμάτων μορφώνονταν και είχαν τη δυνατότητα να
συνοδεύουν τους συζύγους τους σε εκδηλώσεις κοινωνικού (συμπόσια) ή
ακόμη και πολιτικού χαρακτήρα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, η
γυναίκα αναλάμβανε ένα ρόλο μέσα στην οικογένεια που έμοιαζε αρκετά με
εκείνον του συζύγου της.
Η δράση της δεν περιοριζόταν αποκλειστικά στο χώρο του σπιτιού, αλλά
εκτεινόταν και σε δημόσιους χώρους της πόλης, όπως στην αγορά. Επιπλέον,
γυναίκες από όλες τις κοινωνικές τάξεις -ακόμη και δούλες και πόρνες-
προσέρχονταν στα ιερά, για να συμμετάσχουν σε θρησκευτικές τελετές.
Ενδεικτικά αναφέρεται η περίπτωση της Iουνίας Θεοδώρας από τη Λυκία, η
οποία είχε εγκατασταθεί στην Κόρινθο στα μέσα του 1ου αιώνα μ.Χ. ως
πρέσβειρα των Λυκίων εκεί αναλαμβάνοντας ποικίλες δραστηριότητες
πολιτικού, θρησκευτικού ή ακόμη και εμπορικού χαρακτήρα.
Η ρωμαϊκή αντίληψη για τη θέση της γυναίκας είχε θετικό αντίκτυπο και στην
Ελλάδα, όπως δείχνει η αναβάθμιση του κοινωνικού ρόλου της στη Βέροια
της Μακεδονίας αλλά και η ανάδειξή της σε σημαντικά αξιώματα, κυρίως
θρησκευτικά. Ενδεικτικοί είναι οι τίτλοι που αποκτούσαν ορισμένες γυναίκες,
σύζυγοι των Μακεδονιαρχών (αξιωματούχων που τα καθήκοντά τους
σχετίζονταν με τη διοργάνωση της αυτοκρατορικής λατρείας στην πόλη),
καθώς και η απονομή δημόσιων τιμών σε γυναίκες. Η Φλάβια Ισιδώρα είχε και
αυτή τον τίτλο του άντρα της (Μακεδονιάρχισσα), ενώ άλλες -όπως η Αιλία
Αλεξάνδρα και η Λουκία Αυρηλία- ήταν ανώτερες ιέρειες της δημόσιας
λατρείας. Οι γυναίκες επίσης, όπως φαίνεται από τις επιγραφές της Βέροιας,
είχαν τη δυνατότητα να απελευθερώνουν δούλους και να κάνουν δωρεές. Στις
περισσότερες περιπτώσεις ενεργούσαν ανεξάρτητα, ενώ σε κάποιες άλλες
μόνο μετά τη συγκατάθεση των αδερφών, του άντρα ή της κόρης τους.

Κεφάλαιο 4ο Βυζάντιο

Η γυναίκα στη βυζαντινή αυτοκρατορία

Έτσι όπως ήταν διαμορφωμένο στο Βυζάντιο το οικονομικό σύστημα
επέτρεπε στα κοινωνικά ήθη, σε κάποιο βαθμό, την πολυτέλεια ν'
απαγορεύουν στη γυναίκα την εργασία έξω από το σπίτι της ειδικά στις

23

κοπέλες που ήταν άγαμες και δεν έπρεπε να τις βλέπει ούτε ο ήλιος. Όμως,
πολύ συχνά η κοινωνική ηθική συμβαίνει να υποκύπτει στον οικονομικό
καταναγκασμό και όσα απαγορεύονται και επίσημα ως ένα σημείο,
επιτρέπονται σιωπηρά από το σημείο αυτό και πέρα. Έτσι η φτώχεια
υποχρέωνε πολλές γυναίκες να υπακούνε στο νόμο της επιβίωσης παρά στον
κοινωνικό νόμο και να βγαίνουν στην αγορά για να βγάλουν το ψωμί τους
πουλώντας έργα φτιαγμένα από τα χέρια τους. Ωστόσο ένα επάγγελμα τόσο
περιφρονημένο και κοινωνικά απαράδεκτο ήταν οι θεατρίνες που έφτασε να
θεωρείται περίπου συνώνυμο της πόρνης. Ακόμη, στα οικογενειακά γεύματα,
ή δείπνα, γυναίκες και άντρες καθόταν σε χωριστά τραπέζια. Μέσα στο σπίτι,
δουλειές των γυναικών ήταν η ύφανση στον αργαλειό, το πλύσιμο των
ρούχων, το άλεσμα του σιταριού, το ζύμωμα του ψωμιού, το μαγείρεμα, και
φυσικού γενική συντήρηση και καθαριότητα του σπιτιού. Στα σπίτια των
πατρικίων, αλλά και πολλών αστών, υπήρχαν οι υπηρέτριες: ελεύθερες
φτωχές κοπέλες, που αναγκάζονταν να δουλέψουν σε τρίτους για να ζήσουν.
Έξω από το σπίτι έβγαιναν οι γυναίκες σπάνια, είτε για την εκκλησιαστείτε για
ψώνια και τότε έπρεπε να είναι ντυμένες με απλά φορέματα και με το
κεφάλι σκεπασμένο, ώστε να μην <<προκαλούν>>, έστω και με την απλή
θέα τους, τους άρρενες διαβάτες. Όλα αυτά, ωστόσο, τα κοινωνικά
<<νόμιμα>>, φαίνεται ότι σε πολλές περιπτώσεις παραβιάζονταν, και μάλιστα
από γυναίκες που έφταναν να μετατρέπουν τις εκκλησίες σε τόπους ερωτικών
συναντήσεων με το πρόσχημα της εκτέλεσης θρησκευτικών καθηκόντων.
Εμφάνιση και συμπεριφορά

24

Η εύπορη Βυζαντινή διέθετε πάντοτε για τις εξόδους της την άμαξα της
καθώς και μια συνοδεία ανάλογη των οικονομικών της μέσων. Ακόμη και τ'
άλογα που τραβούσαν την άμαξα έδειχναν την κοινωνική και εισοδηματική
τάξη της κάθε κυρίας καθώς η άμαξα ήταν στολισμένη με πετραδάκια, ακόμη
και τα σχοινιά που τραβούσαν την άμαξα ήταν ασημένια ή χρυσά. Οι πλούσιες
Βυζαντινές φορούσαν πολυτελή κοσμήματα κι ακριβά αρώματα, έβαφαν τα
φρύδια τους, τα βλέφαρα τους και τους δυο τελευταίους αιώνες της
αυτοκρατορίας τα χείλια τους με κόκκινο κραγιόνι. Περούκες δε φορούσαν
πολύ συχνά, ούτε όμως και τις περιφρονούσαν. Στα χίλια τόσα χρόνια ζωής
της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας κάτι που φαίνεται πως έμεινε αναλλοίωτο είναι
η γυναικεία αμφίεση. Βασικά της στοιχεία παραμένουν πάντα ο μακρύς
χιτώνας και ο μανδύας, που φοριέται στις εξόδους σαν πανωφόρι. Ο χιτώνας
έχει μανίκια που καλύπτουν ολόκληρο το μπράτσο, αφήνοντας έξω μόνο το
χέρι ενώ ο μανδύας έχει προσαρμοσμένη μία κουκούλα, που καλύπτει το
κεφάλι της κάθε γυναίκας. Αναλλοίωτη, επίσης, διατηρήθηκε η γυναικεία
κόμμωση. Μαλλιά με χωρίστρα στη μέση, κατσαρωμένα στο μέτωπο, χυτά
πίσω και συγκρατημένα στο μέτωπο, χυτά πίσω και συγκρατημένα στο
σβέρκο με μια ταινία από λινό ύφασμα, ή με χτένι από ελεφαντόδοντο. Το
κύριο προσόν μιας γυναίκας, ανεξάρτητα από κοινωνική τάξη. ήταν να
σωπαίνει. Αλλά, οι ίδιες οι γυναίκες είχαν σοβαρές επιφυλάξεις γι' αυτό το
<<προσόν>>, απόδειξη ότι συχνά βγάζουν γλώσσα ή φλυαρούν στην
εκκλησία την ώρα της λειτουργίας, κάτι που και εκκλησιαστικοί παράγοντες το
κατάγγειλαν, αλλά ακόμη και μια οικουμενική σύνοδος το μνημόνευσε. Ακόμη
και τον απαράβατο όρο του σκεπασμένου κεφαλιού παραβίαζαν, ιδίως στα
πανηγύρια. Γυναίκες που διέπρατταν το τελευταίο αυτό ατόπημα είχαν
εξασφαλίσει από τον κοινωνικό περίγυρο τον υβριστικό χαρακτηρισμό <<η
ασκέπαστος>> και η <<αναμαλλαρέα>>. Μια πραγματικά καλή χριστιανή,
τύπος και υπογραμμός, όφειλε και το πρόσωπο, όχι μόνο το κεφάλι, να
σκεπάζει.

«Η υψηλή ραπτική στο Βυζάντιο»

«Ορισμό της μόδας σίγουρα θα δυσκολεύονταν να δώσουν οι Βυζαντινοί.
Επίσης θα αδυνατούσαν να πιστέψουν την εξέλιξή της από την αναγέννηση
έως και τις ημέρες μας. Η ανασκόπηση των ελληνικών, αιγυπτιακών,
βυζαντινών και μεσαιωνικών ενδυμασιών αποκαλύπτει ιδιαίτερα
ενδιαφέρουσες πληροφορίες για την κάθε εποχή.

Ήταν καλοντυμένοι οι Βυζαντινοί; Οι άνδρες πρόσεχαν την εμφάνισή τους; Και
οι γυναίκες καλλωπίζονταν με τις ώρες πριν βγουν έξω; Απαντήσεις σε αυτά
τα ερωτήματα δίνει η Μαρία Χρόνη, υποψήφια διδάκτωρ βυζαντινής
φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας, μελετώντας τα χρόνια του
Βυζαντίου και τις συνήθειες ένδυσης και υπόδησης των ανθρώπων της
εποχής.

25

"Μπορώ να πω ότι χρησιμοποιούσαν πολλά ζωικής προέλευσης προϊόντα για
την ένδυσή τους, όπως το δέρμα, αλλά και για την εξάρτυση", δηλώνει και
σημειώνει ότι οι βυζαντινοί τεχνίτες έφτιαχναν πουγκιά και γυναικείες τσάντες,
αλλά και παπούτσια από πρόβιο δέρμα. "Τα μνημεία της τέχνης μαρτυρούν αν
ήταν καλοντυμένοι. Η μεν ανώτερη τάξη ήταν πολύ επιμελής στο θέμα της
εμφάνισης και ειδικά οι γυναίκες με πολλά πλούσια κοσμήματα, ακριβά και
καλά ρούχα. Οι άλλες κοινωνικές ομάδες δεν είχαν μεγάλη επιμέλεια στο
ντύσιμο".

Η οικονομική κατάσταση αποκαλυπτόταν και τότε, ίσως πολύ περισσότερο σε
σχέση με σήμερα, από την ένδυση και την αμφίεση των Βυζαντινών. Η ένδυση
ήταν αντιπροσωπευτική της εργασίας. Για παράδειγμα, ο ψαράς θα έβαζε κάτι
πιο ζεστό για να αντέξει την υγρασία του χώρου όπου δούλευε και ο γεωργός
το καλοκαίρι θα φορούσε κάτι πιο ελαφρύ για να αντέξει στον ήλιο. "Τα έργα
τέχνης δείχνουν ότι πιο πολύ το ντύσιμο ήταν ενδεικτικό της κοινωνικής τάξης
και του επαγγέλματος", δηλώνει η ερευνήτρια.
Οίκοι μόδας στις αυτοκρατορικές αυλές...

Οι οίκοι μόδας αλλά και οι φημισμένοι μόδιστροι δεν λειτουργούσαν και δεν
δημιουργούσαν την εποχή του Βυζαντίου, όπως σήμερα. Στην αυτοκρατορική
αυλή δημιουργούσαν ειδικοί ράπτες, καταξιωμένοι και αναγνωρισμένοι στο
χώρο. Απολάμβαναν την εκτίμηση των ανθρώπων της αυλής, αλλά ήταν
απαγορευμένο να βγουν προς τα έξω και να ράψουν ρούχα για τον απλό λαό.
Όσον αφορά την περιποίηση των δύο φύλων, στο ερώτημα ποιος από τους
δύο, ο άνδρας ή η γυναίκα, έδειχναν ιδιαίτερη περιποίηση στην ένδυση και
ενδιαφέρον για την αμφίεσή τους, η κ. Χρόνη είναι κατηγορηματική: "Ισχύει για
τους άνδρες ό,τι και για τις γυναίκες. Oι ανώτερες τάξεις πάντα και οι πέριξ
στον αυτοκράτορα ενδιαφέρονταν για την εμφάνισή τους, οι άλλοι όχι."
Άλλωστε, η γυναίκα στο Βυζάντιο δεν έβγαινε πολύ έξω από το σπίτι, άρα η
εμφάνιση απασχολούσε περισσότερο τους άνδρες, που έκαναν και τις πιο
πολλές επαφές εκτός εστίας.

Η μόδα ήταν άγνωστη λέξη στα χρόνια του Βυζαντίου, οι ανάγκες ήταν άλλες.
"Συμπεραίνει κανείς ότι με την πάροδο του χρόνου χρησιμοποιούσαν
περισσότερα ζωικά προϊόντα για την ένδυσή τους. Άρα υπάρχουν
μικροδιαφορές από εποχή σε εποχή στα ενδύματα. Διαφορές που δεν
αφορούν μια μόδα, αλλά περισσότερο μια πρακτική". Στην υστεροβυζαντινή
περίοδο κάνουν την εμφάνισή τους και τα γούνινα κομμάτια, δημιουργίες από
το δέρμα του λαγού, που δεν εντοπίζονται στην πρώιμη περίοδο.

Όλα τα παραπάνω στα χρόνια του Βυζαντίου. Γιατί ο 15ος αιώνας, η
Αναγέννηση και ο 16ος αιώνας, ανοίγουν την πόρτα στην εμφάνιση της μόδας
στην Ευρώπη, στις αστικές τάξεις της Γαλλίας, της Ισπανίας και της Ιταλίας.
"Από πρακτική ανάγκη η μόδα γίνεται τέχνη" και η αναγεννησιακή

26

ενδυμασία -αντρική και γυναικεία- δέχεται επιρροές, τεχνοτροπίες,
συμβολισμούς και παίρνει το δρόμο της, ωθώντας την εξάπλωση της μόδας
στα διαφορετικά βασίλεια της Ευρώπης. Το Βυζάντιο έχει παρέλθει.»

 άρθρο της Μαρίας Νικολάου δημοσιευμένο στην εφημερίδα «Μακεδονία» Οκτ. 15. 2007

Κεφάλαιο 5ο Μεσαίωνας – Αναγέννηση

Μεσαίωνας
Η μεσαιωνική μόδα και ενδυμασία, συμπεριλαμβανομένων των ενδυμάτων
των μεσαιωνικών γυναικών, υπαγορεύτηκε από την πυραμίδα της ενέργειας
που ήταν το μεσαιωνικό φεουδαρχικό σύστημα. Μόνο οι πλούσιοι είχαν τη
δυνατότητα να ντύνονται με μοντέρνα ρούχα. Γύρω από το έτος 1340 υπήρξε
μια αλλαγή στη γυναικεία ένδυση, σε αυστηρότερα, φαρδιά ρούχα, με
προκλητικά ντεκολτέ. Τα υλικά που χρησιμοποιούνται κατά τον Μεσαίωνα
ήταν μάλλινο ύφασμα, γούνα, λινό, λινός, μετάξι και το ύφασμα από ασήμι ή
χρυσό, Παρατηρούμε ότι οι πλουσιότερες γυναίκες του μεσαίωνα φορούν πιο
ακριβά υλικά, όπως μετάξι, ή λινό και με τον τρόπο αυτό διαφοροποιούσαν
την κοινωνική τους θέση.

Αναγέννηση

Η Γυναίκα στην αναγέννηση και στο διαφωτισμό.
Τελικά όλα όσα θεωρούμε σήμερα δεδομένα,
ισχύουν; Μπορεί σήμερα η ισότητα άνδρα-
γυναίκας να θεωρείται ως δεδομένο, αλλά
παλαιότερα αυτό ήταν το ανεκπλήρωτο όνειρο
κάθε γυναίκας! Η γυναίκα ήταν καταδικασμένη
σε περιορισμό από την αρχή της ύπαρξης της.
Ακόμη και ένας από τους μεγαλύτερους
φιλόσοφους της αρχαιότητας –ίσως και ο
μεγαλύτερος- τη θεωρούσε « Ανώτερη από

τους δούλους αλλά κατώτερη από τον άνδρα ». Στο Μεσαίωνα η γυναίκα
θεωρείται όργανο του σατανά και μάγισσα.

Αφού, η θέση της γυναίκας πέρασε από
σαράντα κύματα, μόνο στην εποχή του
Διαφωτισμού, στοχαστές και φιλόσοφοι
αρχίζουν να υποστηρίζουν τα δικαιώματα
της. Βασική αρχή του Διαφωτισμού υπήρξε
αυτή της οικουμενικότητας και του
ορθολογισμού. Αυτά όμως τα πιστεύω δεν
αφορούσαν τις γυναίκες. Οι εκπρόσωποι του

27

Διαφωτισμού, με επικεφαλή το Ρουσώ προσπάθησαν να νομιμοποιήσουν τη
θέση της στην κοινωνία, εξηγώντας ότι η διαφορά τους με τους άνδρες
οφείλεται στη γυναικεία φύση. Επιχείρησαν, λοιπόν, να ορίσουν τη
θηλυκότητα με τη βοήθεια των φυσικών επιστημών και της ιατρικής. Η ιατρική
επιστήμη απεφάνθη ότι οι γυναίκες αποτελούσαν ξεχωριστό είδος μέσα στην
ανθρώπινη φυλή, το οποίο χαρακτηριζόταν από την αναπαραγωγική
λειτουργία. Επίσης, υποστηρίχθηκε πως οι γυναίκες βρίσκονται πολύ πιο
κοντά στη φύση από όσο οι άνδρες , πράγμα που σήμαινε ότι ήταν
υπερβολικά συναισθηματικές, εύπιστες και ανίκανες για ορθολογικούς
συλλογισμούς. Έτσι, η γυναίκα κατέληξε απόλυτα υποταγμένη στο ανδρικό
φύλο.

Ο ρόλος της γυναίκας στην
οικογένεια ήταν να μεταβιβάσει
τις πνευματικές αξίες στην
επόμενη γενιά. Πώς όμως θα
έκανε κάτι τέτοιο σωστά χωρίς
την απαιτούμενη μόρφωση;
Πάρα τις αντικρουόμενες
απόψεις σε σχέση με τη
γυναικεία φύση όλοι οι Διαφωτιστές συμφώνησαν στην εκπαίδευση της
γυναίκας, είτε για τη σωστή μετάδοση των πολιτιστικών αξιών , είτε για έναν
ευρύτερο στόχο.
Είναι γνωστός ο καταλυτικός ρόλος που
έχει παίξει το γυναικείο φύλο από το 17ο
αλλά κυρίως το 18ο αιώνα. Είναι ακόμα
πιο γνωστή και αναμφισβήτητη η συμβολή
της στην παγκόσμια λογοτεχνία. Οι
γυναίκες συγγραφείς έγραφαν κυρίως για
παιδαγωγικά θέματα αλλά και
μυθιστορήματα. Στην Αγγλία εκείνη την
εποχή οι γυναίκες μυθιστοριογράφοι είχαν
φτάσει αριθμητικά τους άνδρες
συναδέλφους τους και μάλιστα τους είχαν ξεπεράσει σε ορισμένες
μυθιστοριογραφικές κατηγορίες.
Αν και σήμερα οι γυναίκες κατέχουν αρκετά δικαιώματα, συνεχίζουν να
αντιμετωπίζουν τον κοινωνικό ρατσισμό από το ισχυρό φύλο, για αυτό θα
πρέπει να αγωνιστούν ώστε να διαφυλάξουν τα κεκτημένα τους και να
κερδίσουν ακόμη περισσότερα!

ΟΜΑΔΑ Α & Β: Σλίμπα Ιωάννα, Σουρτζής Δημήτρης, Σπάνδου Κωνσταντίνα, Στεργίου
Μάγδα, Ταλάρη Γεωργία, Ταμουρίδης Βαλεντίνος.

28

Κεφάλαιο 6ο ΜΟΔΑ ΚΑΙ ΠΡΟΤΥΠΑ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ

Η ομορφιά ανά δεκαετίες

Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του ωραίου είναι η αντοχή του στον
χρόνο. Μόνο οι κανόνες της τέλειας εμφάνισης μοιάζουν να διαγράφουν τη
δική τους πορεία και να μεταβάλλονται από δεκαετία σε δεκαετία.

29

Το πρότυπο του αδύνατου και skinny σώματος στη γυναίκα, δεν ήταν πάντα
στην μόδα. Από τα πορτραίτα της ευρωπαϊκής αναγέννησης ως τις σελίδες
των περιοδικών με τις φωτογραφίες των celebrities, βλέπουμε πώς αλλάζουν
και αποτυπώνονται τα πρότυπα ομορφιάς ανά τους αιώνες. Στη μόδα ήρθαν
πολλά και διάφορα πρότυπα όπως τα κοντοκουρεμένα μαλλιά, το ανύπαρκτο
στήθος, οι καμπύλες, τα έντονα φρύδια, το ωχρό δέρμα, τα εξαιρετικά λεπτά
σώματα κ.α. Σήμερα τα πράγματα είναι αλλιώς. Οι τέλειες αναλογίες πρέπει
να χωράνε στο «πακέτο 90-60-90», το ύψος να ξεκινάει από το 1,75 μ. και το
όλο στυλ να συμβαδίζει με το μετά-heroin-chic στοιχείο που καμία σχέση δεν
έχει, π.χ., με το πρότυπο γυναικείας ομορφιάς των 60s, όταν μεσουρανούσε η
πληθωρική φιγούρα της Μέριλιν Μονρόε

ΧΟΛΙΓΟΥΝΤ 20s, 30s, 40s:

Μεσο- και μεταπολεμική εποχή

Οι γυναίκες τότε έπρεπε απαραιτήτως να
ταιριάζουν με το art deco στυλ, το οποίο απαιτούσε λιτές γραμμές,
συνδυασμό των καμπυλωτών επιφανειών με τις έντονες γωνίες και όχι πολύ
έντονα χρώματα. Πώς μεταφράζεται αυτό στην εικόνα μιας γυναίκας; Λοιπόν,
τα μαλλιά είναι αρκετά κοντά, κυματιστά, άλλοτε κομμένα σε καρέ και εν πάση
περιπτώσει ποτέ να μην ξεπερνούν το ύψος των ώμων. Τα μάτια βάφονται
έντονα με eye liner, τα φρύδια βγαίνουν εντελώς και στη συνέχεια
ζωγραφίζονται πιο ψηλά από εκεί που ήταν. Τα χείλη είναι μικρά και βαμμένα
σε έντονο κόκκινο. Τα ρούχα είναι κυρίως στενά, με τονισμένους με βάτες
ώμους, βλ. Μαρλέν Ντίτριχ και Γκρέτα Γκάρμπο. Τα παντελόνια σε αυστηρά
ανδρική γραμμή έχουν ήδη αρχίσει να φοριούνται από τις πιο τολμηρές για
την εποχή γυναίκες, όπως η Κοκό Σανέλ και η Γκαλά Νταλί. Τα ξανθά πλατινέ
μαλλιά σε συνδυασμό με τα έντονα βαμμένα χείλη έχουν ήδη αρχίσει να
προμηνύουν τη μετέπειτα επέλαση της «ντεκαπάζ» θηλυκότητας στο
πρόσωπο της Μέι Γουέστ. Η μόνη κοκκινομάλλα που ξεχωρίζει είναι η Ρίτα
Χέιγουορθ, που και εκείνη όμως σε λίγο θα αποφασίσει να βαφτεί ξανθιά και
θα χάσει την αίγλη της. Το εβένινο κοντό καρέ με αφέλειες που κάποια χρόνια
πριν είχε καθιερώσει η Λουίζ Μπρουκς έχει πλέον παρέλθει. Θα επανέλθει
όμως πολλά χρόνια αργότερα.

30

ΧΟΛΙΓΟΥΝΤ 50s:
Ο πόλεμος είναι πια παρελθόν

Ο Β´ Παγκόσμιος Πόλεμος έχει τελειώσει, όμως οι
κακουχίες και η πείνα έχουν αφήσει έντονα σημάδια στις αναλογίες των
γυναικών. Οι περισσότερες είναι «καχεκτικά» αδύνατες και συχνά
αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας, όπως η Οντρεϊ Χέπμπορν. Το
λεπτεπίλεπτο στυλ τους όμως σηματοδοτεί τη δεκαετία και ταυτίζεται με την
έννοια της κομψότητας. Τώρα τα μαλλιά μακραίνουν κάπως και χτενίζονται
προς τα πίσω, είτε μαζεμένα σε σινιόν είτε χτενισμένα πίσω από τους ώμους.
Η χωρίστρα γίνεται απαραιτήτως στο πλάι. Μαζί με την Οντρεϊ Χέπμπορν,
ανερχόμενη για την εποχή σταρ του Χόλιγουντ, συγκαταλέγονται και άλλες
«εύθραυστες» γυναίκες, όπως η Κάθριν Χέπμπορν, η Βίβιαν Λι και η Τζίντζερ
Ρότζερς. Τότε κάνουν την εμφάνισή τους και κάποιες πιο πληθωρικές, που το
στυλ τους θα καθορίσει την επόμενη δεκαετία. Αυτές είναι η Ανίτα
Εκμπεργκ από την «Ντόλτσε Βίτα» η πιο χαρακτηριστική ίσως, πληθωρική
μεταπολεμική ξανθιά , η Μέριλιν Μονρόε και η Αβα Γκάρντνερ, που σπάει την
πλατινέ μονοτονία με τα κατάμαυρα κοντοκουρεμένα μαλλιά της. Η Μπριζίτ
Μπαρντό επίσης κάνει πολύ δειλά την εμφάνισή της προς τα τέλη της
δεκαετίας, συνδυάζοντας το καλλίγραμμο σώμα στις αναλογίες μπαλαρίνας με
τα ξανθά μαλλιά του τύπου «μόλις σηκώθηκα από το κρεβάτι». Ο δρόμος για
τα 60s έχει πια στρωθεί...

31

ΧΟΛΙΓΟΥΝΤ 60s-70s:
Η έκρηξη της θηλυκότητας

Σ' αυτή τη δεκαετία του '60 μεσουρανούν οι πληθωρικές
γυναίκες. Η Μέριλιν Μονρόε βρίσκεται στο απόγειό της. Η Αβα Γκάρντνερ
επίσης, το ίδιο και η Ελίζαμπεθ Τέιλορ και λιγότερο η Νάταλι Γουντ. Μαζί μ'
αυτές όμως υπάρχει και η άλλη γενιά, των πιο κομψών αναλογικά γυναικών,
όπως η Γκρέις Κέλι, η Οντρεϊ Χέπμπορν, η οποία εξακολουθεί να επηρεάζει
με το στυλ της και καθιερώνει στο Χόλιγουντ τον γάλλο σχεδιαστή Ζιβανσύ. Η
Μπριζίτ Μπαρντό επίσης αποτελεί πρότυπο για τις γυναίκες στην Ευρώπη.
Το ίδιο και η Κατρίν Ντενέβ προς το τέλος της δεκαετίας του '60. Τότε περίπου
εμφανίζεται και η λεπτεπίλεπτη Τζέιν Φόντα, ντυμένη ως Μπαρμπαρέλα.
Με το πέρασμα όμως στη δεκαετία του '70 τα πρότυπα αλλάζουν και
ταυτίζονται ακόμη περισσότερο με τις κοινωνικές ανακατατάξεις. Η σεξουαλική
επανάσταση θέλει τις γυναίκες απελευθερωμένες στην μποέμ ζωή τους. Η νέα
φουρνιά καμία σχέση δεν έχει με τα πρώην πρότυπα. Η Ζακλίν
Μπισέ, η Σαρλότ Ράμπλινγκ, η Φέι Ντάναγουεϊ, ηΤζεραλντίν Τσάπλιν, η
«καινούργια» ακτιβίστρια Τζέιν Φόντα, η Τουίγκι και πολλές ακόμη υιοθετούν
ένα στυλ που άλλοτε παραπέμπει σε χίπι και άλλοτε σε επιτηδευμένη
ψυχεδέλεια. Το φεμινιστικό κίνημα έχει πλέον επικρατήσει, τα σουτιέν κάηκαν
με την επικράτηση της σεξουαλικής επανάστασης και οι γυναίκες αποφάσισαν
ότι δεν είναι ανάγκη να «ζορίζονται» για να είναι θηλυκές.

32

ΧΟΛΙΓΟΥΝΤ 80s:

Η δυναστεία της βάτας

Τώρα πια το πρώην ασθενές φύλο μπορεί να πάρει τη
θέση του ισχυρού στο γραφείο. Πρωτοστατούν η Τζόαν Κόλινς, η Λίντα
Εβανς, η Στέφανι Πάουερς, η Μέριλ Στριπ, η Γκλεν Κλόουζ και πολλές
ακόμη φεμινίστριες που προσπαθούν να αποδείξουν ότι σε τίποτε δεν έχουν
να ζηλέψουν τους άντρες, η καθεμιά με τον τρόπο της. Άλλοτε είναι ωραίες-
σκύλες και σούπερ δυναμικές, άλλοτε φαίνονται να παραμελούν την εμφάνισή
τους θεωρώντας ότι δεν είναι υποχρεωμένες να αποδείξουν τίποτε και γενικά
αυτό που παρατηρείται είναι ένα είδος κόμπλεξ με τα «αδύνατα» σημεία του
σώματός τους, που, αν δεν είναι απολύτως καλυμμένα, θα μπορούσαν να
προκαλέσουν σεξουαλικά τους άντρες στον εργασιακό και μη χώρο. Ο τύπος
της career woman κυριαρχεί και φοβάται την αμφισβήτηση. Γι' αυτόν τον λόγο
οι γυναίκες φαίνονται πιο σκληρές και καθόλου, μα καθόλου θηλυκές.

Αυτό το στυλ όμως, ευτυχώς, δεν θα αντέξει για πολύ γιατί κατά βάθος όλες
θέλουν να είναι ωραίες. Ετσι προς το τέλος της δεκαετίας κάνουν την
εμφάνισή τους τα σούπερ μόντελ. Η Σίντι Κρόφορντ, η Λίντα Εβαντζελίστα,
η Κλόντια Σίφερ, η Ναόμι Κάμπελ, η Κάρλα Μπρούνι, η Τατιάνα
Πάτιτζ και η Κάρε Οτις είναι οι πρωτοπόρες της νέας τάσης. Σ' αυτό το
μοτίβο ακολουθούν και οι ηθοποιοί της νέας γενιάς όπως η Κιμ Μπέισινγκερ,
η Τζούλια Ρόμπερτς και η Σάρον Στόουν: το άπιαστο πρότυπο που θέλουν
στο κρεβάτι τους όλοι οι άντρες και που προσπαθούν απεγνωσμένα να
μιμηθούν όλες οι γυναίκες, οι οποίες λίγα χρόνια πριν έδειχναν να το
αποδοκιμάζουν. Μπορεί τώρα να μη «σφίγγονται» μέσα σε κορσέδες, κάνουν
όμως τη δίαιτα τρόπο ζωής και περνάνε τις περισσότερες ελεύθερες ώρες
τους στο γυμναστήριο για να μπορέσουν να φορέσουν τα σέξι ρούχα που
προτείνουν οι σχεδιαστές μόδας.

33

ΧΟΛΙΓΟΥΝΤ 90s:
Η γυναίκα-καχεκτικό

Με την είσοδο της νέας δεκαετίας επιχειρείται μία
ακόμη «επανάσταση» που ακούει στο όνομα grunge. Οι γυναίκες μπορεί να
είναι δυναμικές και απελευθερωμένες, η εμφάνισή τους όμως πρέπει να δίνει
στους άντρες την αίσθηση ασφαλείας. Πρέπει να φαίνονται δηλαδή αδύναμες.
Και ποιος είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος; Το να είναι αδύνατες σε βαθμό
που άλλοτε θα θεωρούνταν καχεκτικές. Η Κέιτ Μος αποτελεί πλέον το
πρότυπο γυναίκας που θυμίζει κοριτσάκι. Η Μεγκ Ράιαν, η Γουινόνα
Ράιντερ, η Κρίστεν Μακ Μέναμι, η Ούμα Θέρμαν, η Τζούλια Ρόμπερτς και
αργότερα η Γκουίνεθ Πάλτροουκαι η Κάμερον Ντίαζ. Οι περισσότερες από
αυτές είναι πολύ ψηλές, πολύ λεπτές, όχι κλασικά ωραίες, αλλά με στυλ. Και
το στυλ αυτό φαίνεται να είναι απελευθερωμένο, άνετο και ανέμελα
επιτηδευμένο. Γύρω στα μέσα της δεκαετίας τα μοντέλα στις πασαρέλες
έμοιαζαν να έχουν μόλις κάνει ένεση ηρωίνης πρόκειται για το λεγόμενο
heroin-chic look. Αμέσως μετά η τάση άλλαξε, με μια στροφή προς την όψη
της υγείας, η οποία αποκτάται με τη σωστή διατροφή και τη συστηματική
γυμναστική. Τελικά όμως οι γυναίκες δεν έχουν κάποιο στυλ συγκεκριμένο.

Ο ΕΠΟΜΕΝΟΣ ΑΙΩΝΑΣ
Το κορίτσι της διπλανής πόρτας
Βαδίζοντας προς το 2000, κάθε γυναίκα υιοθετεί το στυλ που της ταιριάζει. Το
άπιαστο όνειρο του μοντέλου έχει απογοητεύσει τις περισσότερες, εκείνες
που, εκ των πραγμάτων, η ανατομία τους δεν επιτρέπει να το ακολουθήσουν.

34

Γι' αυτό και τα περισσότερα μοντέλα η μία μετά την άλλη περνάνε στα
αζήτητα από τους σχεδιαστές.

Ακόμη όμως και τα σημερινά πρότυπα ομορφιάς που κυρίως είναι ηθοποιοί,
δηλαδή πιο «καθημερινές» γυναίκες δεν μπορούν να θεωρηθούν ωραία
σύμφωνα με τα κλασικά κριτήρια. Είναι κυρίως οι κοπέλες της διπλανής
πόρτας, μόνο που πάντα είναι καλλίγραμμες, αν όχι υπερβολικά αδύνατες, και
τις περισσότερες φορές καλοντυμένες. Γενικά πάντως η ομορφιά και οι
κανόνες της δείχνουν να βρίσκονται σήμερα σε σύγχυση. Και απ' ότι φαίνεται,
όσο περνάνε τα χρόνια η σύγχυση αυτή θα γίνεται μεγαλύτερη. Και αυτό
μάλλον επειδή λείπουν τα κοινωνικά πρότυπα, που στο παρελθόν
υπαγόρευαν και τελικά καθιέρωναν τα εκάστοτε πρότυπα ομορφιάς.

ΠΩΣ Η ΜΟΔΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Η μόδα σε όλες της τις μορφές μπορεί επηρεάσει όχι μόνο την
καθημερινότητα των ανθρώπων που την ακολουθούν αλλά ολόκληρες
κοινωνίες. Αυτό συμβαίνει γιατί η μόδα είναι ένας ευρύτερος όρος που εκτός
από το ντύσιμο και την εξωτερική εμφάνιση αφορά σε πολλά θέματα όπως για
παράδειγμα το στυλ μουσικής που ακούγεται πιο πολύ, ή οι ταινίες που
γυρίζονται ακόμα και κάποιου είδους μορφής τέχνης που ακολουθείται τη
δεδομένη χρονική στιγμή.

Η σημασία της μόδας στην κοινωνία
Το φάσμα το οποίο επηρεάζει η μόδα είναι ιδιαίτερα ευρύ και οι λόγοι για τους
οποίους απασχολεί τόσο πολλούς ανθρώπους είναι πολλοί σημαντικοί.
 Οικονομικοί παράγοντες
Με τους πολύ γρήγορους ρυθμούς που κινούνται όλα σήμερα και με την
έντονη εναλλαγή που παρατηρείται, η μόδα είναι ένας παράγοντας
που τονώνει την οικονομία ενισχύοντας το εμπόριο και προσφέροντας
εργασία σε μεγάλο αριθμό ατόμων ανά τον κόσμο.
 Κοινωνικοί και παράγοντες
Οι άνθρωποι με τη χρήση της μόδας καλύπτουν την ανάγκη τους για
κοινωνική προβολή. Επίσης χρησιμοποιώντας τη μόδα μπορούν να
ενταχθούν σε κάποιο σύνολό, να συμβαδίσουν, να διαφοροποιηθούν ή
ακόμα και να εναντιωθούν χρησιμοποιώντας την εμφάνισή και τι στυλ τους.
 Ψυχολογικοί παράγοντες
Ο τρόπος που ντυνόμαστε φανερώνει συναισθήματα και διάθεση, επίσης
σημαντικό όμως είναι το γεγονός ότι με τα ρούχα μας μπορούμε να
κρύψουμε ατέλειες του σώματός μας και ταυτόχρονα να τονίσουμε τα
σημεία αυτά που μας κολακεύουν και μας κάνουν περήφανους. Επιπλέον
αλλάζοντας ρούχα και διαφοροποιώντας το στυλ μας, αλλάζουμε την εικόνα
μας και ανανεωνόμαστε. Αυτό έχει άμεση επιρροή στην διάθεση και συνεπώς
στην καθημερινότητα μας. Έτσι λοιπόν η μόδα λειτουργεί και ως ψυχολογικός
παράγοντας που επηρεάζει από το κάθε άτομο ξεχωριστά, την κοινωνία στο
σύνολό της.

35

Οι ηλικιακές ομάδες που επηρεάζονται περισσότερο από τη μόδα
Σύμφωνα με έρευνες φαίνεται ξεκάθαρα ότι η απήχηση που έχει η μόδα στους
ανθρώπους διαφοροποιείται κυρίως ανάλογα με την ηλικία. Η ενασχόληση
με την μόδα γίνεται συνήθως από άτομα που έχουν περισσότερο χρόνο και
καλύτερη υγεία. Αυτό σημαίνει ότι άτομα μικρότερης ηλικίας, ακόμα και αν δεν
διαθέτουν τα ανάλογα χρήματα, ασχολούνται πολύ περισσότερο με τη μόδα
απ’ ότι άτομα που μπορεί να έχει την οικονομική άνεση αλλά δε διαθέτουν τον
απαιτούμενο χρόνο.

Οι βασικές κατηγορίες ανθρώπων σύμφωνα με το πώς αντιμετωπίζουν
τη μόδα
Οι άνθρωποι σύμφωνα με το πώς βλέπουν και αντιλαμβάνονται τη μόδα
χωρίζονται σε τρεις μεγάλες κατηγορίες:
 Η πρώτη κατηγορία είναι αυτή στη οποία εντάσσονται όσοι
ακολουθούν πιστά την μόδα χωρίς να παρεκκλίνουν. Αυτοί είναι άνθρωποι
συνήθως ανασφαλείς, ενδιαφέρονται πολύ για την εικόνα τους και εξαρτώνται
από την γνώμη των άλλων.
 Στη δεύτερη κατηγορία συμπεριλαμβάνονται αυτοί που αρνούνται
πεισματικά να ακολουθήσουν τη μόδα και είναι άτομα συνήθως
αναχρονιστικά τα οποία δεν ενδιαφέρονται για το καινούριο.
 Τέλος είναι η κατηγορία στη οποία εντάσσεται το μεγαλύτερο ποσοστό
ανθρώπων. Τα άτομα που ανήκουν σε αυτή την κατηγορία εντάσσουν τη
μόδα στο προσωπικό τους γούστο και στυλ και χρησιμοποιούν τη μόδα
για να ανανεώνονται και να πηγαίνουν προς τα εμπρός.

Υπόθεμα 1: Σύγχρονα πρότυπα ομορφιάς – Σύγκριση με τα παλαιότερα
Ομάδα 3η: Παυλίδου Νατάσα, Πετρούδη Μαρία, Πιζόττι Μαρία, Σαχανίδου Ζαφειρία, Σιωμάδη
Ευδοκία, Συμεωνίδου Βάσω

Κεφάλαιο 7ο Η ΟΜΟΡΦΙΑ ΩΣ ΝΑΡΚΩΤΙΚΟ

Φαίνεται πως τα πρότυπα ομορφιάς και ελκυστικότητας αποκτούν την ισχύ
που τους δίνουμε εμείς και πατούν σε μεγάλο βαθμό στο γυναικείο
ναρκισσισμό και το κυνήγι της τελειότητας: «Όσο δεν είμαι τέλεια, δεν αξίζω
τίποτα και χρειάζομαι πάντα κάτι να μου υπενθυμίζει το στόχο μου». Για ποιο
λόγο, λοιπόν, να σταματήσουν οι γυναίκες να διεξάγουν αυτή τη μάχη; Για
ποιο λόγο να «εγκαταλείψουν» τα πρότυπα και να επιδιώξουν να αρκεστούν
σε αυτό που είναι, το μέτριο και ατελές;

Όσο παράδοξο κι αν ακούγεται, οι λόγοι μπορεί να είναι οι ίδιοι με αυτούς για
τους οποίους αποφασίζει κανείς να κόψει το τσιγάρο, το αλκοόλ, τα
ναρκωτικά! Γιατί η προσπάθεια ταύτισης με τα πρότυπα -όταν ξεπερνάει το
παιχνίδι «Μ’ αρέσει πότε-πότε να φτιάχνομαι και να γίνομαι ωραία» και γίνεται
καθημερινή αγωνία και προσωπική ματαίωση- δίνει μια στιγμιαία
ευχαρίστηση, αλλά δεν «τρέφει» ουσιαστικά. Καθησυχάζει και ηρεμεί για λίγο,

36

αλλά αυξάνει το γενικό επίπεδο άγχους. Δημιουργεί μια ψευδαίσθηση του
ανήκει και της συναισθηματικής πληρότητας, ενώ στην πραγματικότητα απλά
τα υποκαθιστά.

7.1Τεχνητή τελειότητα

Το ταξίδι στην ομορφιά όμως δεν σταματά εδώ. Φθάνει μέχρι την πόρτα του
πλαστικού χειρουργού, ενώ με την πάροδο του χρόνου συγκινεί όλο και
περισσότερους άνδρες, αν και ανέκαθεν η πρωτιά ανήκει ασυζητητί στις
γυναίκες. Κατά μέσο όρο 1 στις 10 Ελληνίδες και μόλις 1 στους 40 Έλληνες
έχουν υποβληθεί σε κάποια διορθωτική πλαστική επέμβαση, σύμφωνα με
φετινή έρευνα της Kapa Research σε δείγμα 1.100 ανδρών και γυναικών. Το
50% όσων μετείχαν στην έρευνα ανέφεραν ότι γνωρίζουν κάποιο άτομο που
κάνει επέμβαση για λόγους αισθητικής, ενώ το 24% τόνισε ότι θα
προχωρούσε σε αισθητική επέμβαση προκειμένου να νιώσει καλύτερα. H
πλειονότητα πάντως (73%) φέρεται ικανοποιημένη με όσα της χάρισε η φύση,
έστω και αν δεν νιώθει ότι έχει το χάρισμα της ομορφιάς.

Σχετικές έρευνες πραγματοποιούν κατά καιρούς και οι μεγάλες εταιρείες
καλλυντικών. Σε μια τέτοια έρευνα της Dove, διαφάνηκε ότι μόνο το 5% των
Ελληνίδων αυτοχαρακτηρίζονται «όμορφες» -υψηλότερο πάντως ποσοστό
από το 2% που ήταν το αντίστοιχο εύρημα της έρευνας παγκοσμίως. Σε άλλη,
για λογαριασμό της Unilever Hellas αυτήν τη φορά, αναφερόταν ότι 8 στις 10
Ελληνίδες επιθυμούν να ακολουθήσουν τα πρότυπα ομορφιάς -αν και αυτό
είναι αδύνατο.

7.2 Πλαστική ομορφιά

Από τα στατιστικά για τη σχέση Ελληνίδων και Ελλήνων με τη χειρουργική
περνάμε στην πράξη. Συναντήσαμε τον Θεόδωρο Bουκίδη, διευθυντή του
Τμήματος Πλαστικής και Αισθητικής Χειρουργικής του Νοσοκομείου Μητέρα.
O Θ. Bουκίδης μάς επιβεβαίωσε τον πρωταγωνιστικό ρόλο των γυναικών στο
θέμα των πλαστικών επεμβάσεων, παρά την αύξηση του ποσοστού των
αντρών σε σχέση με παλαιότερα. Συγκεκριμένα, τη δεκαετία του ’60 μόλις το
3% όσων ζητούσαν τη βοήθεια πλαστικού για να βελτιώσουν την εμφάνισή
τους ήταν άντρες. Σήμερα το ποσοστό αυτό φθάνει το 20%. Tο άλλο 80%
είναι οι γυναίκες.

«Οι γυναίκες καταφεύγουν στην πλαστική χειρουργική για να βελτιώσουν την
εμφάνισή τους ως αποτέλεσμα της ενδογενούς φιλαρέσκειάς τους που
καλλιεργείται από τα γεννοφάσκια τους και επιτείνεται από τα MME και τον
σύγχρονο τρόπο ζωής. Κυνηγούν την εικόνα που τις θέλει όσο το δυνατόν πιο
όμορφες με βάση τα πρότυπα της εποχής τους. Αναζητούν την ομορφιά με
σκοπό την αυτοϊκανοποίηση, για να μπορούν κάθε φορά που κοιτούν στον
καθρέπτη να αισθάνονται νέες και όμορφες.

37

7.3 ΠΡΟΤΥΠΑ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΝΤΡΕΣ

Αντίθετα, οι άντρες αναζητούν να καλύψουν ενδεχομένως ανασφάλειές τους,
οι οποίες μπορεί να σχετίζονται με αιτίες επαγγελματικές ή προσωπικές. Την
τελευταία δεκαετία το πρότυπο που έχει επικρατήσει και στην ελληνική
κοινωνία είναι αυτό του άντρα που δείχνει νέος και είναι επαγγελματικά
επιτυχημένος. Οι άντρες ηλικίας 40 - 60 ετών προσπαθούν να ακολουθήσουν
αυτό το πρότυπο, με στόχο να έχουν επιτυχίες και στο ωραίο φύλο», αναφέρει
ο γιατρός. Για να συμπληρώσει: «Αυτό ισχύει για το 65% με 70% των αντρών
που απευθύνονται σήμερα στους πλαστικούς χειρουργούς. Το υπόλοιπο 30%
με 35% αποσκοπεί να βελτιώσει την εικόνα του ύστερα από ένα ατύχημα ή
μία συγγενή δυσμορφία κυρίως. H εξάλειψη της γυναικομαστίας και η
λιποαναρρόφηση για να αφαιρεθούν τα λεγόμενα σωσίβια είναι οι κύριες αιτίες
που οδηγούν τα τελευταία χρόνια τους άντρες στον πλαστικό χειρουργό. H
γυναικομαστία, μάλιστα, ως αποτέλεσμα του σύγχρονου διατροφικού τρόπου
ζωής, έχει αυξηθεί κατά 500% την τελευταία δεκαετία σε σχέση με
παλαιότερες εποχές, όπως ιδιαίτερα αυξημένες είναι και οι σχετικές
επεμβάσεις. Αντίστοιχα, αυξημένες είναι οι περιπτώσεις των γυναικών με
μικρό στήθος ακριβώς για τον ίδιο λόγο, δηλαδή τις σημερινές συνήθειες
διατροφής».

Το πρότυπο του λεγόμενου άντρα «metrosexual», το οποίο δανείζεται τους
άλλοτε, σύμφωνα με τις κοινωνικές αντιλήψεις, θηλυκούς τρόπους
περιποίησης (ειδική φροντίδα και μάσκες μαλλιών, κρέμες αντιγήρανσης
κ.λπ.) αυξάνει σε επιδοκιμασία ανά τον κόσμο στέλνοντας στο παρελθόν τα
κλασικά στερεότυπα ανδροπρέπειας. Όπως χαρακτηριστικά σημειώνει ο
ίδιος, «το σύνδρομο του άντρα metrosexual βρίσκει ολοένα και πιο
φανατικούς οπαδούς με χαρακτηριστικό εκπρόσωπό του τον Nτέιβιντ
Mπέκαμ, πρότυπο που επηρεάζει σαφώς την ψυχολογία των σύγχρονων
ανδρών. Πέρα από την εξωτερική εμφάνιση, το συγκεκριμένο πρότυπο οδηγεί
πολλούς στο να φαντασιώνονται ότι μάλλον ο Mπέκαμ, καθώς και οι άντρες
εκπρόσωποι αυτού του μοντέλου, έχουν και ορισμένα άλλα "προσόντα" γι’
αυτό και η απήχησή τους στο ωραίο φύλο είναι μεγάλη. Έτσι, για πολλούς η
εξήγηση σχετίζεται με τη γενετήσια εμφάνιση και ικανότητα, με αποτέλεσμα
σήμερα να αυξάνεται η ζήτηση υπηρεσιών της πλαστικής και αισθητικής
χειρουργικής στη συγκεκριμένη περιοχή του αντρικού σώματος».

Τέλος, σε μία πρόσφατη της Gillette βρέθηκε ότι παρότι οι Έλληνες
ξυρίζονται λιγότερο σε σχέση με τους άλλους Ευρωπαίους, ξοδεύουν τα
περισσότερα χρήματα για υπηρεσίες ομορφιάς, ένδυσης και υπόδησης.
Επιπλέον, έχουν τον φόβο μήπως και η υπερβολική χρήση καλλυντικών
και περιποίησης προσώπου θεωρηθεί ως θηλυπρεπής. Για τον λόγο
αυτό κρατούν μυστικά τα τελετουργικά της ανδρικής προετοιμασίας,
θεωρώντας ότι έτσι διατηρούν την αρρενωπότητά τους. Αλήθεια, πώς θα μας
φαινόταν αν ένας άνδρας μιλούσε ανοικτά για την κρέμα μαλλιών που
χρησιμοποιεί ή τη μάσκα που εφαρμόζει στο πρόσωπο κάθε εβδομάδα;

38

7.4 H αμοιβή της ομορφιάς

H εξωτερική εμφάνιση σχετίζεται άμεσα με την εργασία που κάνει το άτομο,
αλλά και το εισόδημά του. Αυτό ισχυρίζεται ο καθηγητής Οικονομικών Mπάρι
Xάρπερ του Πανεπιστημίου Guildhall στο Λονδίνο ύστερα από έρευνα στους
Άγγλους. «Αναλύσαμε ένα δείγμα περισσότερων από 11.000 ανθρώπων,
ηλικίας 33 ετών, διερευνώντας κατά πόσο η εμφάνιση, το ύψος και η
παχυσαρκία επηρεάζουν τις αμοιβές και τις θέσεις εργασίας» εξηγεί.
«Βρέθηκε ότι οι εργαζόμενοι που έχουν ελκυστική εμφάνιση βρίσκονται σε
καλύτερη μισθολογική θέση από άλλους λιγότερο εμφανίσιμους. Tο ίδιο ισχύει
και για τους ψηλούς έναντι των κοντών».

7.5 Όμορφο νυστέρι

ΟΜΟΡΦΗ ΖΩΗ

«Ποτέ οι Έλληνες δεν δούλεψαν την τέχνη για την τέχνη. Πάντα η ομορφιά
είχε σκοπό να υπηρετήσει τη ζωή. Και τα σώματα τα ήθελαν οι αρχαίοι
όμορφα και δυνατά, για να μπορούν να δεχτούν ισορροπημένο και γερό νου.
Και ακόμα, για να μπορούν -σκοπός ανώτατος- να υπερασπίσουν το άστυ».

O Νίκος Καζαντζάκης και η ελληνική εκδοχή της ομορφιάς. «Αναφορά στον Γκρέκο». 1961

Νεράιδες ετών 60

Μπορεί η βιομηχανία της ομορφιάς πριν από έναν αιώνα να μην τολμούσε να
διανοηθεί ότι θα επέλεγε μια 60χρονη για να προωθήσει προϊόντα ομορφιάς,
σήμερα όμως θηλυκά ετών 60 όπως η Nτάιαν Kίτον, ακόμα και 70 όπως η
Tζέιν Φόντα, πρωταγωνιστούν σε διαφημιστικές εκστρατείες εκατομμυρίων
λανσάροντας καλλυντικά που βοηθούν να γερνάμε με χάρη. Τα καλλυντικά
αυτά επαναπροσδιορίζουν στην πράξη τις έννοιες «νεότητα», «μέση» και
«τρίτη» ηλικία. ‘Έτσι, η ηλικία των 40 - 60 αντιστοιχεί σήμερα στη μέση
ενηλικίωση, σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Γήρανσης των HΠA, ενώ η
τρίτη ηλικία ξεκινά στα 75. Τα χρόνια γερνούν, όχι εμείς!
Αν πιστεύετε ότι η ομορφιά είναι η πρώτη προτεραιότητα των ανδρών όταν
επιλέγουν σύντροφο και η τελευταία των γυναικών όταν εκείνες κάνουν την
επιλογή τους, ξανασκεφθείτε το. Μια νέα μελέτη αποκαλύπτει ότι έχει αρχίσει
να συμβαίνει ακριβώς το αντίστροφο!

Σύμφωνα με αυτήν, στις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες το ενδιαφέρον των
ανδρών για την εμφάνιση της γυναίκας αρχίζει να φθίνει, δίνοντας τη θέση του
στη νοημοσύνη και τον χαρακτήρα της. Αντιθέτως, οι γυναίκες τείνουν να
ενδιαφέρονται περισσότερο για την εμφάνιση του άντρα και λιγότερο για τα
λεφτά του, αφού οι ίδιες είναι πλέον καθ’ όλα ικανές να συντηρήσουν τον
εαυτό του.

39

Η ομορφιά δεν διαρκεί για πάντα...
Ωστόσο κάποιες κάνουν τα αδύνατα δυνατά για να σταματήσουν το χρόνο.
Τις περισσότερες φορές όμως, όπως θα διαπιστώσετε, χωρίς επιτυχία!

40

41

Η γυναίκα όμως που παγιδεύεται στο ατέρμονο κυνήγι της ομορφιάς εις
βάρος άλλων ουσιαστικότερων πτυχών ικανοποίησης από τη ζωή, συνήθως
κουβαλά σημαντικές συναισθητικές ελλείψεις και προσωπικές
αναπηρίες. Το πέρασμα του χρόνου προκαλεί ρυτίδες, αλλά και
περισσότερες υπαρξιακές ανασφάλειες, όπως είναι ο φόβος του θανάτου.
Οτιδήποτε κάνει µία γυναίκα να νιώθει νεώτερη, της δημιουργεί και µία
ασυνείδητη αίσθηση αθανασίας.

ΠΑΙΔΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΙΝΓΚ

Στις μέρες μας το παιδικό μόντελινγκ είναι πολύ δημοφιλές. Οι γονείς είτε
λόγω οικονομικού συμφέροντος, είτε για τη δημοσιότητα που θα αποκτήσουν
αυτοί και τα παιδιά τους, είτε και για τους δύο λόγους, ωθούν τα παιδιά τους
στο χώρο του μόντελιγνκ. Η είσοδός τους στο χώρο αυτό, συνεπάγεται και τη
πρόωρη ωρίμανσή τους, διότι τα αντιμετωπίζουν ως ενήλικες βάζοντάς τα να
κάνουν πράγματα τα οποία δεν αρμόζουν στην ηλικία τους. Επιπλέον,
σύμφωνα με επιστήμονες και ειδικούς, το σεξουαλικό προφίλ που είναι
υποχρεωμένα να προβάλλουν όσα παιδιά εργάζονται στη βιομηχανία του
μόντελινγκ, τους προκαλεί σοβαρά ψυχολογικά προβλήματα. Ακόμη, έρευνες
έδειξαν , ότι το 88% των παιδιών που βρίσκονται σε παρόμοιες συνθήκες
πρόωρης ωρίμανσης, τείνουν να δέχονται τεράστιες πιέσεις τόσο από το
επαγγελματικό, όσο και από το οικογενειακό τους περιβάλλον.

42

Κεφάλαιο 8ο Πώς μάς επηρεάζει μόδα…!σε διαφόρους
τομείς. Και από πού επηρεάζεται αυτή;

Η μόδα σε όλες της τις μορφές μπορεί επηρεάσει όχι μόνο την
καθημερινότητα των ανθρώπων που την ακολουθούν αλλά ολόκληρες
κοινωνίες. Αυτό συμβαίνει γιατί η μόδα είναι ένας ευρύτερος όρος που εκτός
από το ντύσιμο και την εξωτερική εμφάνιση αφορά σε πολλά θέματα όπως για
παράδειγμα το στυλ μουσικής που ακούγεται πιο πολύ, ή οι ταινίες που
γυρίζονται ακόμα και κάποιου είδους μορφής τέχνης που ακολουθείται τη
δεδομένη χρονική στιγμή.

8.1.1 Ψυχολογία ντυσίματος

Από τα αρχαία χρόνια τα ρούχα δεν ικανοποιούσαν μόνο την ανάγκη
προστασίας από το κρύο και τη ζέστη, αλλά εξυπηρετούσαν εκφραστικούς και
κοινωνικούς σκοπούς. Στις μέρες μας τα ρούχα δίνουν την πρώτη εντύπωση
για ένα άτομο και εκφράζουν στοιχεία της προσωπικότητάς του καθένα μας. Η
εξωτερική εμφάνιση ενός ατόμου μας δίνει πληροφορίες όπως η καταγωγή
του, το επάγγελμά του, η οικονομική του κατάσταση και η κοινωνική του θέση.
Σύμφωνα με αρκετές μελέτες δεν μπορούμε να μείνουμε ανεπηρέαστοι από
τα ερεθίσματα του περιβάλλοντος μας. Αυτό ισχύει και για τη μόδα, και αν δεν
το κάνουμε συνειδητά, ακολουθούμε ως προς κάποιο βαθμό τα πρότυπα της
εποχής μας.

Το ντύσιμο θεωρείται σαν ένας τρόπος να εκφράσουμε τον εαυτό μας.
Επιλέγουμε τα ρούχα που φοράμε είτε επειδή μας αρέσει το χρώμα, είτε
επειδή ταιριάζουν στο σώμα μας, ή ακόμα επειδή πιστεύουμε ότι ταιριάζουν
στο στυλ μας και αναδεικνύουν την προσωπικότητά μας. Διαφορετικά θα
ντυθεί κάποιος που πηγαίνει για επαγγελματική συνέντευξη και διαφορετικά
θα ντυθεί το ίδιο άτομο όταν θα βγει με τους φίλους του ή όταν θα βγει
ραντεβού.

Επίσης τα ρούχα χρησιμοποιούνται διαφορετικά από τα δύο φύλα και
μπορούν να γίνουν μέσο ερωτικής επικοινωνίας, να χρησιμοποιηθούν ως
μέσο για να δηλώσει χαρακτηριστικά του ατόμου που απευθύνονται στην
ανεύρεση ομοϊδεατών υποψήφιων συντρόφων. Μπορεί να στείλει και
μηνύματα ανωτερότητας προς τους ανταγωνιστές του ίδιου φύλου.

43

Οι μεγάλοι σχεδιαστές μόδας, υποστηρίζουν ότι η εντύπωση ενός ρούχου
κρατάει 5-10 λεπτά, ενώ αυτό που υπερισχύει είναι η αίσθηση της
προσωπικότητας του ανθρώπου. Το ρούχο αναδεικνύει την προσωπικότητα
δεν την δημιουργεί. Ακόμα και η ποιότητα και το είδος του υφάσματος σε
κάνουν να νιώθεις όμορφα όχι μόνο επειδή είναι ωραίο αισθητικά αλλά
βοηθούν την έκφραση της προσωπικότητας του ατόμου. Με άλλα λόγια είναι
σημαντικό το να υπάρχει στυλ στο ντύσιμο.

8.1.2 Φοράμε ρούχα ή μας “φορούν” αυτά;

Το στυλ στο ντύσιμο επιβεβαιώνει τη μοναδικότητά μας. Το να αντιγράψει
κάποιος τα μοντέλα από τα περιοδικά ή τις επιδείξεις μόδας δεν σημαίνει ότι
θα τους ταιριάζει. Το αποτέλεσμα πιθανότερα να είναι αστείο ή κακόγουστο.
Συμβαίνει κάποιες φορές να προβάλλουμε μέσω των ρούχων μας αυτό που
θα θέλαμε να είμαστε και όχι αυτό που είμαστε πραγματικά. Σε αυτές τις
περιπτώσεις υπάρχει σύγχυση μεταξύ της εξωτερικής εικόνας και του
εσωτερικού μας κόσμου. Εδώ ταιριάζει η φράση “το ρούχο φοράει τον
άνθρωπο και όχι ο άνθρωπος το ρούχο”.

Τα ρούχα μπορεί να επηρεάσουν την ψυχολογία μας αλλά και το αντίθετο,
δηλαδή ντυνόμαστε σύμφωνα με τη διάθεσή μας. Όλοι θα έχουμε
παρατηρήσει ότι στις διάφορες περιόδους της ζωής μας η διάθεσή μας για το
ντύσιμο είναι διαφορετική. Μπορεί να φοράμε συχνά ένα ρούχο, έπειτα για
ένα διάστημα να αναρωτιόμαστε πώς το φορούσαμε και μετά από λίγο καιρό
να το φοράμε ξανά. Το στυλ μας αλλάζει σύμφωνα με τη διάθεσή μας και
ακολουθεί τις φάσεις που περνάμε στη ζωή μας. Συνήθως το κάνουμε
ασυνείδητα αλλά αν το παρατηρήσουμε θα καταλήξουμε σε ενδιαφέροντα
συμπεράσματα.

Τα ρούχα εκφράζουν περισσότερα από όσα πιστεύουμε, εκφράζουν την
διάθεση που έχουμε όταν ντυνόμαστε, το πώς θέλουμε να αντιμετωπίσουμε
την μέρα μας, αλλά και το πώς θέλουμε να μας αντιμετωπίζουν οι άλλοι.
Μπορούν να εκφράσουν τις προσδοκίες μας αλλά και τους καθημερινούς μας
στόχους. Παρατηρήστε τους ανθρώπους στο δρόμο, στις καφετέριες, στα
εστιατόρια, το ντύσιμό τους μας λέει πολλά για τις σχέσεις τους με τους
ανθρώπους που βρίσκονται μαζί. Σε συνδυασμό με τη γλώσσα του σώματος
μπορούμε να καταλάβουμε τη κάθε σχέση που βλέπουμε χωρίς να
ακούσουμε καμία λέξη.

44

8.1.3 Επαγγελματικό ντύσιμο

Το περιποιημένο επαγγελματικό ντύσιμο, δίνει την εντύπωση κάποιου με
αυτοπεποίθηση, ο οποίος είναι σωστός και στη δουλειά του. Αυτό το ντύσιμο
όμως ίσως να μην είναι το κατάλληλο για ραντεβού γιατί φαίνεται απρόσωπο
και δεν δίνει την εντύπωση ότι το άτομο αυτό μπορεί να ανοιχτεί. Ένα
ουδέτερο ντύσιμο, συνήθως άχρωμο μπορεί να δείξει ότι το άτομο αυτό δεν
θέλει να τραβάει την προσοχή και ότι είναι αρκετά ντροπαλό. Η ατημέλητη
εμφάνιση στέλνει το μήνυμα ότι το άτομο αυτό δεν ενδιαφέρεται για τη δουλειά
του, το μέλλον του ή τη σχέση του. Κάποιος που ντύνεται επιδεικτικά,
φορώντας εμφανώς επώνυμες μάρκες δίνει την εντύπωση υλιστή και
ανασφαλή. Η περίεργη εμφάνιση, η αμέλεια της εξωτερικής εικόνας μας και
της ατομικής καθαριότητας είναι συμπτώματα ψυχικής διαταραχής.

8.1.4 Τι ρόλο παίζουν τα χρώματα;

Επίσης σημαντικό ρόλο στη ψυχολογία μας έχουν και τα χρώματα στα ρούχα
που φοράμε. Τα σκουρόχρωμα ρούχα δίνουν την αίσθηση κατάθλιψης,
κάποιου κλεισμένου στον εαυτό του, ανασφαλή και ίσως επιθετικού και
απλησίαστου. Από την άλλη πλευρά τα σκούρα χρώματα είναι της εξουσίας
και δηλώνουν επαγγελματισμό. Τα φωτεινά ρούχα μπορούν να έχουν
ακριβώς την αντίθετη επίδραση υποδηλώνουν αγνότητα, καθαρότητα και
δίνουν την αίσθηση προσεγγίσιμου και φιλικού ατόμου. Τα χρωματιστά ρούχα
συνδέονται με την ψυχολογία των χρωμάτων. Το κόκκινο είναι το χρώμα του
πάθους, της καρδιάς και της υψηλής αυτοεκτίμησης, το γαλάζιο το χρώμα του
πνεύματος και του ουρανού, το κίτρινο της ενέργειας και της
δημιουργικότητας, το πράσινο της ελπίδας και της ηρεμίας και το μπλε
εμπνέει εμπιστοσύνη. Μπορούμε βέβαια να εκφράσουμε τα χρώματα όπως
εμείς τα νοιώθουμε. Προτείνεται όμως να χρησιμοποιούμε χρωματιστά ρούχα
για να αντιμετωπίσουμε αρνητικά συναισθήματα και να μην τους επιτρέψουμε
να μας καταβάλουν.

Θα πρέπει να δίνουμε σημασία στην εμφάνισή μας, αλλά έως ένα βαθμό. Δεν
είναι απαραίτητο να ντυνόμαστε σύμφωνα με την τελευταία λέξη της μόδας ή
να γίνουμε fashion victims. Η υπερβολική ενασχόληση με κάτι, χαρακτηρίζεται
παθολογική. Το ίδιο ισχύει και για την εμφάνισή μας. Συγχρόνως θα πρέπει να
αναπτύξουμε κριτική αντίσταση στα πρότυπα που προβάλλονται για την
εικόνα του σώματος και να έχουμε τον έλεγχο στην αντίληψη για την εικόνα
του εαυτού μας.

45

Όταν τα ρούχα φοριούνται σωστά μπορούν να καλύψουν ατέλειες αλλά και να
τονίσουν τα ωραία σημεία του σώματός μας. Αυτομάτως ενισχύουμε την
αυτοπεποίθησή και την αυτοεκτίμησή μας και παράλληλα αποφεύγουμε τα
αρνητικά συναισθήματα για το σώμα μας. Θα πρέπει να επιζητούμε την
ευχαρίστηση και την ικανοποίηση από το ντύσιμό μας, κάτι που βοηθάει την
αποδοχή της εικόνας του σώματός μας, συνεπώς και του εαυτού μας. Όπως
προαναφέρθηκε η θετική προσέγγιση της εικόνας μας σχετίζεται με την
αυτοπεποίθηση και την αυτοεκτίμηση μας, είναι πολύ σημαντικό γιατί μας
βοηθάει γενικότερα στην εξέλιξή μας σε όλους τους τομείς.

Ξεπεράστε τις αναστολές. Δεν χρειάζεται να φοβόμαστε και να ντρεπόμαστε
να δείξουμε την προσωπικότητά μας χρησιμοποιώντας έντονα χρώματα ή
ιδιαίτερα αξεσουάρ. Σημαντικό είναι το να νοιώθουμε άνετα όταν φοράμε ένα
ρούχο. Μπορεί όταν βλέπουμε κάποιο ρούχο να μας αρέσει αλλά να μην
αισθανόμαστε άνετα με αυτό. Το αποτέλεσμα θα είναι να μην το φοράμε και
να ξοδέψουμε χρήματα που θα πάνε χαμένα. Για το λόγο αυτό ας κάνουμε
ένα πείραμα όταν δοκιμάζουμε ένα ρούχο να φανταζόμαστε ότι είμαστε στο
χώρο που το προορίζουμε για να το φορέσουμε, πχ στο γραφείο για μια
συνάντηση, και έπειτα να ρωτήσουμε τον εαυτό μας αν αισθανόμαστε άνετα
με αυτό.

Τα ρούχα μας θα πρέπει να μας κολακεύουν και να ταιριάζουν στο σώμα μας.
Δεν είναι απαραίτητο τα ρούχα μας να είναι ακριβά για δείχνουν ωραία πάνω
μας, πιο σημαντικό είναι να είμαστε κατάλληλα ντυμένοι για την κάθε
περίσταση. Κάποιες φορές μπορούμε να διασκεδάζουμε με το ντύσιμό μας.
Δεν χρειάζεται να είμαστε πάντα συντηρητικοί, μπορούμε να ξεφεύγουμε από
το συνηθισμένο μας ντύσιμο και να παρατηρήσουμε πως αισθανόμαστε
Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το ντύσιμο για να ανεβάσουμε τη ψυχολογία
μας και την αυτοπεποίθησή μας. Τα χρώματα, τα σχήματα και οι εικόνες στα
ρούχα μας, μπορούν να έχουν ιδιαίτερη σημασία για μας και να μας φτιάχνουν
τη διάθεση.

8.1.5 Οι αλλαγές φτιάχνουν τη διάθεση. Τέλος είναι θετικό για την
ψυχολογία μας να ανανεώνουμε συχνά την γκαρνταρόμπα μας προσθέτοντας
μερικά κομμάτια και να πετάμε τα παλιά μας ρούχα τα οποία έχουμε συνδέσει
με αρνητικά γεγονότα της ζωής μας. Θα πρέπει πάντα να προχωράμε
μπροστά και να το επιδιώκουμε σε όλους τους τομείς της ζωής μας, ακόμα και
στο ντύσιμο. Στις μέρες μας μπορούμε να βρίσκουμε φτηνά ρούχα σε μεγάλη
ποικιλία. Ας δώσουμε στο ντύσιμο μεγαλύτερη σημασία και ας το δούμε ως
μέσο για να μας ανεβάσει τη διάθεση. Το σίγουρο είναι ότι θα δούμε εύκολα
και γρήγορα αποτελέσματα.

8.2. Πώς επηρεάζει η οικονομική κρίση την μόδα

Η δύναμη της μόδας είναι αναμφισβήτητα μεγάλη. Έχει επηρεάσει όχι μόνο
πλούσιους αλλά και φτωχούς ανθρώπους, όχι μόνο νέους αλλά και
ηλικιωμένους. Το ενδιαφέρον για τη μόδα δεν είναι βέβαια καινούργιο, αφού
είναι γνωστό ότι ο άνθρωπος στόλιζε-έντυνε το σώμα του για να γοητεύσει, να
προβάλλει τη δύναμή του, να αισθανθεί ασφάλεια, να κερδίσει την αποδοχή.
Η μόδα, λοιπόν, δραστηριοποιεί άνδρες και γυναίκες, ώστε να επιτύχουν τη
διάκρισή τους στο κοινωνικό σύνολο. Παράλληλα, βοηθάει σημαντικά στην

46

ψυχική κατάσταση, καθώς μέσω της μόδας αισθανόμαστε ωραίοι, ασφαλείς,
αισιόδοξοι, δραστήριοι. Επίσης, η μόδα προσφέρει δυνατότητες να
αναπτύξουμε τον προσωπικό μας τύπο και το σημαντικότερο όλων είναι πως
στη μόδα βρίσκουμε ένα τρόπο έκφρασης!.
Η δύναμη της μόδας είναι αναμφισβήτητα μεγάλη. Έχει επηρεάσει όχι μόνο
πλούσιους αλλά και φτωχούς ανθρώπους, όχι μόνο νέους αλλά και
ηλικιωμένους. Το ενδιαφέρον για τη μόδα δεν είναι βέβαια καινούργιο, αφού
είναι γνωστό ότι ο άνθρωπος στόλιζε-έντυνε το σώμα του για να γοητεύσει, να
προβάλλει τη δύναμή του, να αισθανθεί ασφάλεια, να κερδίσει την αποδοχή.
Η μόδα, λοιπόν, δραστηριοποιεί άνδρες και γυναίκες, ώστε να επιτύχουν τη
διάκρισή τους στο κοινωνικό σύνολο. Παράλληλα, βοηθάει σημαντικά στην
ψυχική κατάσταση, καθώς μέσω της μόδας αισθανόμαστε ωραίοι, ασφαλείς,
αισιόδοξοι, δραστήριοι. Επίσης, η μόδα προσφέρει δυνατότητες να
αναπτύξουμε τον προσωπικό μας τύπο και το σημαντικότερο όλων είναι πως
στη μόδα βρίσκουμε ένα τρόπο έκφρασης!.

Λόγω της οικονομικής κρίσης, όμως, ανέπαφος δεν θα μπορούσε να μείνει και
αυτός ο τομέας. Ενώ πριν από λίγα χρόνια ο κόσμος ξεχυνόταν στα μαγαζιά
με γεμάτο πορτοφόλι, κρατώντας άπειρες σακούλες στα χέρια, και τα
καταστήματα έφερναν συνεχώς νέα εμπορεύματα, αυξημένα στις τιμές,
σήμερα, τα πράγματα έχουν αλλάξει. Οι άνθρωποι είναι πολύ μαζεμένοι, τα
ψώνια τους έχουν μειωθεί αρκετά και στις βιτρίνες εμφανίζονται συνεχώς
προσφορές μήπως έτσι προσελκυσθεί περισσότερο ο πιθανός αγοραστής.
Παρόλα αυτά είναι φανερό ακόμα και τώρα, πως μέσα από τα ψώνια ο
κόσμος χαλαρώνει, ξεχνιέται, βρίσκει μια διέξοδο, μια, έστω και προσωρινή,
“όαση στην έρημο της κρίσης”.

47

Μέσα, λοιπόν, σ’αυτό το κλίμα στεναχώριας και αγωνίας που δημιουργείται
τόσο από την οικονομική κρίση όσο και από αυτό που προβάλλεται από τα
μέσα ενημέρωσης και τους πολιτικούς, οι άνθρωποι βρίσκουν διέξοδο, όσο
μπορούν, στη μόδα, άλλοι αγοράζοντάς την και άλλοι δημιουργώντας την.
Είναι έκδηλο, το πόσα νέα μαγαζιά με χειροποίητα, κυρίως, είδη έχουν κάνει
την εμφάνισή τους. Δημιουργούνται και παράγονται πλέον, είδη ρουχισμού τα
οποία παλαιότερα ήταν συνυφασμένα με την εισαγωγή τους από το
εξωτερικό. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ένα μαγαζί με τσάντες, που
έχουν δημιουργήσει τρεις κοπέλες, οι οποίες κατασκευάζουν και διακοσμούν
μόνες τους υπέροχα σχέδια. Μια άλλη προοπτική σ’αυτό το θέμα αποτελεί
ένα μαγαζί, στο οποίο οι άνθρωποι μπορούν να πάνε τα παλιά, επώνυμα
ρούχα τους σε καλή κατάσταση και σε αντάλλαγμα να πάρουν πίσω ένα
χρηματικό ποσό.

Αναλογιζόμενοι όλα αυτά, και συγκρατώντας τη φράση: «μέσα από τη μόδα
μπορούμε να εκφραστούμε» προσπαθήστε να ξεχάσετε έστω και για λίγο την
μελαγχολική κατάσταση που επικρατεί και βγείτε στην αγορά, όχι απαραίτητα
για να ψωνίσετε, αν δεν έχετε την δυνατότητα, αλλά για να χαζέψετε τις
βιτρίνες των μαγαζιών, να ανακαλύψετε ίσως πράγματα, την ύπαρξη των
οποίων αγνοείται. Ναι, η οικονομική κρίση μας έχει επηρεάσει όλους στο
έπακρον, αλλά δεν θα ορίζει τη ζωή μας. Η θετική πλευρά βρίσκεται έξω και
περιμένει να την ανακαλύψουμε. Μπορούμε να εκφράσουμε τα συναισθήματά
μας, την αγωνία μας, την αγανάκτησή μας, τη χαρά μας μέσω της μόδας. Το
μόνο που χρειάζεται είναι θετική σκέψη και όνειρα...

8.3 Τρόπος προώθησης της μόδας

Ένας τρόπος προώθησης των νέων τάσεων της μόδας και της προβολής
προτύπων ομορφιάς είναι τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης. Στις μέρες,
μάλιστα, με την άνθιση της τεχνολογίας έχουν αναπτυχθεί διάφοροι τρόποι
μετάδοσης της πληροφορίας όπως για παράδειγμα ο γραπτός τύπος, το
διαδίκτυο, η τηλεόραση. Έτσι διάφορα κοσμικά γεγονότα που αφορούν την
προώθηση νέων ιδεών στον τομέα του ενδύματος και της αισθητικής
καλύπτονται από πληθώρα δημοσιογράφων.

48

8.3.1 Τα περιοδικά

Μέχρι τον 20ο αιώνα τα περιοδικά μόδας δεν περιείχαν εικόνες και έτσι δεν
είχαν μεγάλη ζήτηση. Από την στιγμή που εισήχθησαν φωτογραφίες άρχισαν
να αποκτούν μεγαλύτερο ενδιαφέρον και επιρροή στο κοινή γνώμη.
Εικονογράφοι με περίσσιο ταλέντο είχαν επιστρατευθεί με σκοπό να
ομορφύνουν τις σελίδες τού περιοδικού και για να δώσουν ενδιαφέρον στις
εξελίξεις της μόδας εκείνης της εποχής. Ένα από αυτά τα περιοδικά ,τα
διάσημα της επόχης θεωρείται το «La Gazette du Bon Ton» το οποίο
ιδρύθηκε από τον Lucien Vogel. Ιδρύθηκε το 1912 στην Γαλλία και
κυκλοφορούσε μεχρι το 1925 εξαιρώντας τα χρόνια του πολέμου. Ακόμα το
ίδιο περιοδικό εκδόθηκε και στην Αμερική με διαφορετικό όμως τίτλο «Gazette
du Bon Genre».

49