แบบฝึกทักษะ การดุลสมการรีดอกซ์

แบบฝึกทกั ษะ

เร่อื ง การดุลสมการรีดอกซ์

หนว่ ยการเรียนรู้ที่ 2 เรื่อง เคมไี ฟฟา้
รายวชิ าเคมี 4 รหสั วชิ า ว32223

ชัน้ มธั ยมศึกษาปที ่ี 5
โรงเรียนอุบลรตั นราชกญั ญาราชวทิ ยาลัย นครราชสีมา

ภาคเรยี นท่ี 2 ปกี ารศึกษา 2563

โดย
นางสาวนฤภร วาตาดา

นกั ศึกษาฝึกประสบการณ์วชิ าชพี ครู
คณะครศุ าสตร์ สาขาวิชาเคมี

มหาวิทยาลัยราชภฏั นครราชสีมา

แบบฝกึ ทักษะ

เรื่อง การดลุ สมการรดี อกซ์

หน่วยการเรยี นรู้ที่ 2 เร่อื ง เคมไี ฟฟ้า
รายวชิ าเคมี 4 รหัสวชิ า ว32223

ช้นั มธั ยมศึกษาปีที่ 5
โรงเรยี นอบุ ลรตั นราชกัญญาราชวิทยาลัย นครราชสมี า

ภาคเรียนท่ี 2 ปีการศกึ ษา 2563

ชอื่ ……………………………………………………………………. ชน้ั ……….... เลขท่ี ………....
โรงเรยี นอบุ ลรัตนราชกัญญาราชวิทยาลัย นครราชสมี า
สานักงานเขตพื้นท่กี ารศึกษามธั ยมศกึ ษานครราชสีมา
รายวิชา เคมี 4 รหสั วิชา ว32224 ช้ันมัธยมศึกษาปีท่ี 5

แบบฝกึ ทกั ษะการคานวณ

เรอื่ งแก๊สและสมบตั ิของแกส๊

รายวชิ าเคมี 3 (ว32223) ชั้นมัธยมศึกษาปี ท่ี 5
หน่วยการเรียนรู้ที่ 7 เร่อื ง แกส๊ และสมบัตขิ องแกส๊

ภาคเรียนที่ 1 ปกี ารศกึ ษา 2563
โรงเรียนเมืองคง

โดย
นางสาวนฤภร วาตาดา

นักศึกษาฝกึ ประสบการณ์วชิ าชพี ครู
คณะครศุ าสตร์ สาขาวิชาเคมี

มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา

ก

คานา

แบบฝึกทักษะ รายวิชาเคมี 4 เร่ือง การดุลสมการรีดอกซ์ ช้ันมัธยมศึกษาปีที่ 5 จัดทาขึ้นเพ่ือ
พัฒนาผลสัมฤทธ์ิทางการเรียนของผู้เรียน ทั้งได้ประยุกต์ทฤษฎีการพัฒนาสติปัญญาของเพียเจย์
ทฤษฎีพหุปัญญา ความรู้เร่ืองศักยภาพสมองกับการเรียนรู้ และรูปแบบการจัดการเรียนรู้
แบบสืบเสาะหาความรู้ ตลอดจนคุณลักษณะอันพึงประสงค์ และสมรรถนะสาคัญของผู้เรียน
ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาข้ันพื้นฐาน พ.ศ.2551 (ฉบับปรับปรุง 2560) มาเป็นหลัก เพ่ือ
สง่ เสริม ใหผ้ ู้เรียนไดพ้ ฒั นาคุณธรรม ควบคู่กับสมรรถนะทางวิทยาศาสตร์ท่ีเน้นกระบวนการคิดอย่าง
สมดุล โดยได้พิจารณาเลือกเน้ือหาในการพัฒนาหน่วยการเรียนรู้ 2 เรื่อง เคมีไฟฟ้า
ระดับชน้ั มธั ยมศกึ ษาปีท่ี 5 ในการสร้าง และพัฒนาแบบฝึกทักษะ การจัดการเรียนรู้ท่ีเน้นผู้เรียนเป็น
สาคัญด้วยกิจกรรมท่ีหลากหลายตามมาตรฐานการเรียนรู้ และตัวช้ีวัดตามหลักสูตรแกนกลาง
การศกึ ษาขั้นพน้ื ฐาน พ.ศ. 2551 (ฉบบั ปรบั ปรุง 2560)

เอกสารฉบับนี้จัดทาข้ึนเพื่อใช้ในการเรียนการสอน รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา 32224 ระดับชั้น
มัธยมศึกษาปีท่ี 5 ตามหลักสูตรสถานศึกษาโรงเรียนอุบลรัตนราชกัญญาราชวิทยาลัย นครราชสีมา
พุทธศักราช 2563 โดยหวงั เปน็ อย่างย่งิ ว่านอกจากจะเป็นประโยชน์ตอ่ ผเู้ รียนในการเรยี นการสอนแล้ว
จะเป็นประโยชน์ต่อผู้ท่ีสนใจ โดยเฉพาะอย่างยิ่งต่อครู อาจารย์ ที่สามารถนาไปเป็นแนวทางในการ
พฒั นาการจัดการเรียนการสอนตอ่ ไป หากมีข้อผดิ พลาดประการใดต้องขออภยั ไว้ ณ ที่นี้

นฤภร วาตาดา

หนว่ ยการเรยี นรทู้ ี่ 2 เคมไี ฟฟ้า วิชา เคมี 4 รหสั วชิ า ว32224

สารบญั ข

เรือ่ ง หน้า
คานา ก
สารบญั ข
คาช้แี จงการใช้แบบฝึกทักษะ ค
แผนภูมลิ าดบั ข้นั ในการเรยี น ง
คาแนะนาการใชแ้ บบฝกึ ทกั ษะสาหรับครู จ
คาแนะนาการใช้แบบฝกึ ทักษะสาหรบั นกั เรียน ฉ
ผลการเรยี นรู้ 1
สาระสาคัญ 1
สาระการเรยี นรู้ 1
จดุ ประสงคก์ ารเรยี นรู้ 1
แบบทดสอบก่อนเรียน 3
กระดาษคาตอบ 5
บัตรกจิ กรรม 6
- บตั รกจิ กรรมที่ 1 เลขออกซเิ ดชนั หายังไง จาได้ไหม…ลองทบทวนหน่อยซิ 7
- บตั รกิจกรรมที่ 2 ดุลสมการเคมี…ติดจรวด 8
บตั รเนื้อหา 9
- บตั รแบบฝกึ หัดท่ี 1 การดลุ สมการรีดอกซ์โดยใช้เลขออกซเิ ดชัน 14
- บตั รแบบฝกึ หัดที่ 2 การดุลสมการรีดอกซ์โดยใชค้ ร่งึ ปฏิกริ ยิ า 20
แบบทดสอบหลงั เรยี น 27
กระดาษคาตอบ 29
บรรณานกุ รม 30
ภาคผนวก 31
เกณฑ์การใหค้ ะแนน 32
ตารางบันทึกคะแนน 37
แนวคาตอบบัตรกจิ กรรม 38
แนวคาตอบบตั รแบบฝึกหัด 41
แนวคาตอบแบบทดสอบก่อนเรยี น - หลังเรยี น 52

หนว่ ยการเรยี นรทู้ ่ี 2 เคมไี ฟฟา้ วิชา เคมี 4 รหัสวิชา ว32224

คาชแี้ จงการใช้แบบฝกึ ทกั ษะ ค

กอ่ นนาชุดแบบฝึกทักษะไปใชค้ วรปฏบิ ัตดิ งั นี้

1. ศึกษาคมู่ ือการใช้แบบฝึกทักษะ และปฏิบัติตามข้ันตอนในการใช้แบบฝึกทักษะให้ถูกต้อง
ตามลาดบั

2. ศึกษาแผนการจัดการเรียนรู้อย่างละเอียด และปฏิบัติกิจกรรมตามแผนการจัดการเรียนรู้
ให้ครบทกุ ขั้นตอน

3. ศึกษาเนือ้ หา วธิ ีการจัดกจิ กรรม การวัด และประเมนิ ผลของแบบฝึกทักษะ

ขนั้ ตอนการใช้แบบฝกึ ทักษะ

ครผู ูใ้ ชแ้ บบฝึกทกั ษะ จะได้ศึกษาข้ันตอนในการใชช้ ดุ แบบฝกึ ทกั ษะใหเ้ ข้าใจ ดังน้ี
1. นักเรียนทาแบบทดสอบก่อนเรียน จานวน 10 ข้อ เป็นแบบเลือกตอบ 4 ตัวเลือก

ใชเ้ วลา 10 นาที
2. ครูอธิบายวิธกี ารเรยี นโดยใชช้ ุดแบบฝกึ ทักษะ
3. ครูชีแ้ จงบทบาทของนักเรียน ให้นักเรียนเข้าใจบทบาทของตนเองในการดาเนินกิจกรรมใน

แต่ละชุดแบบฝึกทักษะ
4. ครูเปดิ โอกาสให้นกั เรียนซักถามเกี่ยวกับวธิ ี หรอื ข้นั ตอน หรือบทบาทของนักเรียน ตลอดจน

ข้อสงสัยอื่น ๆ
5. ครูดาเนินการจัดกิจกรรมตามที่กาหนดไว้ในแผนการจัดการเรียนรู้ เพื่อกระตุ้นให้นักเรียน

เกิดความสนใจในเนอ้ื หาทกี่ าลังเรียน
6. ครูดาเนินการจดั กิจกรรมตามทก่ี าหนดไวใ้ นแผนการจัดการเรียนรโู้ ดยคานึงถึงความสามารถ

ในการรบั รูข้ องนักเรียน และเน้นผู้เรียนเป็นสาคัญ ให้นักเรียนได้ปฏิบัติตามกิจกรรมที่กาหนดไว้
ลักษณะการจดั กจิ กรรมการเรยี นรู้ ควรปฏิบตั ิ ดงั นี้ อธบิ ายเรอื่ งราวจากเร่ืองที่สอน โดยใช้วิธีการ
ตา่ ง ๆ เช่น การอธิบาย การซกั ถาม การให้เด็กแสดงความคิดเห็น การสาธิตประกอบการทดลอง
เป็นต้น

7. ครแู ละนักเรียนร่วมกันสรปุ ส่งิ ท่ไี ด้เรยี นมา โดยใหน้ ักเรียนอภิปราย และครูคอยชีแ้ นะ
8. นักเรียนทาแบบทดสอบหลังเรียน จานวน 10 ข้อ เป็นแบบเลือกตอบ 4 ตัวเลือก
ใช้เวลา 10 นาที

หนว่ ยการเรียนรูท้ ่ี 2 เคมไี ฟฟ้า วิชา เคมี 4 รหัสวชิ า ว32224

ง

แผนภูมิลาดบั ขน้ั ในการเรียน
โดยใช้แบบฝกึ ทักษะ

เรอื่ ง การดุลสมการรดี อกซ์

1) อา่ นคาช้แี จงและคาแนะนาการใชแ้ บบฝกึ ทกั ษะ

2) ศึกษาแบบฝกึ ทกั ษะโดยปฏิบัติกิจกรรมดังน้ี ไม่ผา่ นเกณฑ์
2.1 ทาแบบทดสอบกอ่ นเรยี น
2.2 ทาบตั รกจิ กรรม
2.3 ศกึ ษาบัตรเนอ้ื หา
2.4 ทาบัตรแบบฝึกหัด
2.5 ทาแบบทดสอบหลังเรยี น

3) ตรวจคาตอบแบบทดสอบกอ่ นเรียน – หลังเรยี น การประเมนิ ผล
บตั รแบบฝกึ หดั จากเฉลย

4) ศึกษาเรอ่ื งใหม่ ผ่านเกณฑ์

หน่วยการเรียนรู้ที่ 2 เคมไี ฟฟา้ วิชา เคมี 4 รหสั วิชา ว32224

จ

คาแนะนาสาหรับครู

1. ครคู วรศึกษาและทาความเข้าใจวิธีการใช้แบบฝึกทักษะ ขั้นตอนการดาเนินกิจกรรม การใช้สื่อและ
อุปกรณ์ รวมท้ังวิธวี ัดและประเมินผลของชุดกิจกรรมการเรยี นรูใ้ ห้ชดั เจน

2. ครูควรเตรียมการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ล่วงหน้า และเตรียมสถานท่ีตลอดจน ส่ือต่าง ๆ ให้พร้อม
กอ่ นใช้ชุดการเรียนรู้

3. การจัดชั้นเรียนจัดนักเรียนน่ังเป็นกลุ่ม กลุ่มละ 4 - 5คน คละ เก่ง ปานกลาง อ่อน ตามความเหมาะสม
เพื่อฝึกทักษะการทางานกลุม่ (ทักษะกระบวนการ) ร่วมกับผอู้ ่นื

4. ครูควรชี้แจงบทบาทของนักเรียน เวลาที่ใช้ในการประกอบกิจกรรมแต่ละกิจกรรม หรือแต่ละ
แผนการจดั การเรียนรู้ ให้นกั เรยี นทราบ

5. แจ้งจดุ ประสงคก์ ารเรยี นรใู้ หน้ กั เรียนทราบ
6. ให้นักเรยี นทาแบบทดสอบกอ่ นเรยี น เพือ่ ประเมินความรูเ้ ดมิ ของนกั เรียน กอ่ นเร่ิมเรียน
7. แจกแบบฝึกทักษะให้นักเรียนศึกษา และแนะนาวิธีใช้แบบฝึกทักษะ เพ่ือนักเรีย น
จะได้ปฏิบตั ิได้อยา่ งถกู ตอ้ ง
8. ดาเนนิ การสอนตามกิจกรรมการเรยี นรทู้ กี่ าหนดไว้ในแผนการจัดการเรยี นรู้
9. ในขณะท่ีนักเรยี นปฏิบัตกิ ิจกรรม ครูควรให้การดูแลอย่างทั่วถึง และให้คาแนะนากรณีที่นักเรียนไม่
เข้าใจในกจิ กรรมต่าง ๆ และต้องพยายามกระตุ้นใหน้ ักเรียนปฏิบตั กิ จิ กรรมดว้ ยตนเองมากท่ีสดุ
10. หากมีนักเรยี นคนใดเรยี นไมท่ นั ครคู วรให้คาแนะนา หรืออาจมอบหมายงาน หรือเอกสารให้ศึกษา
เพิ่มเตมิ ในเวลาว่าง
11. ใหน้ กั เรยี นทาแบบทดสอบหลงั เรียน หลังจากที่เรียนโดยใชแ้ บบฝึกทกั ษะ เสร็จเรยี บรอ้ ยใน
แต่ละชดุ
12. เมือ่ นกั เรียนทาแบบทดสอบก่อนเรียน ครูควรตรวจคาตอบแล้วแจ้งคะแนนให้นักเรียนทราบทันที
และเม่ือเรียนจบเน้ือหาให้นักเรียนทาแบบทดสอบหลังเรียน ครูตรวจคาตอบแล้วแจ้งคะแนนให้นักเรียน
ทราบ เพื่อดคู วามกา้ วหนา้ ของตนเอง หากมีนักเรียนไม่ผ่านเกณฑ์ ครูควรให้นักเรียนรับแบบฝึกทักษะ ไปศึกษาเอง
เพ่ิมเตมิ นอกเวลาเรียน
13. ครูควรสรุปผลการใช้แบบฝึกทักษะ สภาพปัญหา และข้อเสนอแนะ หลังจากใช้แบบฝึกทักษะ แต่
ละคร้ัง เพือ่ นาไปปรบั ปรงุ ในการใช้ครงั้ ต่อไป

หนว่ ยการเรยี นรทู้ ี่ 2 เคมีไฟฟ้า วชิ า เคมี 4 รหัสวชิ า ว32224

ฉ

คาแนะนาสาหรับนกั เรยี น

1. อ่านคมู่ ือการใชแ้ บบฝึกทกั ษะ และบทบาทของนกั เรยี นให้เขา้ ใจกอ่ นลงมอื ศกึ ษาแบบฝกึ ทักษะ
2. นักเรียนรบั แบบฝกึ ทักษะ คนละ 1 ชุดทค่ี รผู ้สู อน
3. ทาแบบทดสอบก่อนเรียนจานวน 10 ข้อ โดยใช้เวลา 10 นาที เพ่ือประเมินความรู้เดมิ ของนกั เรยี น
4. นักเรยี นศกึ ษาแบบฝึกทกั ษะ ตามขนั้ ตอนทรี่ ะบุไว้
5. ทาแบบทดสอบหลังเรียน จานวน 10 ข้อ โดยใช้เวลา 10 นาที เพื่อทราบความก้าวหน้าในการเรียน
ของนักเรยี นหลังจากทากจิ กรรมเสร็จเรยี บรอ้ ย
6. บอกคะแนนท่ีทาได้จากแบบทดสอบหลังเรียนให้ครูทราบเพื่อบันทึกลงในแบบบันทึกผลการประเมิน
ด้านความรู้จากการทากิจกรรมตามแบบฝึกทักษะ เพ่ือหาคะแนนสรุป
7. ในการทาแบบฝึกทกั ษะ ทุกชดุ ขอให้นักเรียนทาด้วยความต้ังใจ ให้ความร่วมมือ และมีความซื่อสัตย์
ตอ่ ตนเองให้มากที่สดุ โดยไมด่ เู ฉลยก่อนทากจิ กรรม และแบบทดสอบ
8. หากนักเรยี นคนใดเรียนไม่ทัน หรือเรียนยังไม่เข้าใจ ให้รับแบบฝึกทักษะ ไปศึกษาเพ่ิมเติมนอกเวลา
เรยี น เพือ่ ให้เขา้ ใจมากยิง่ ข้ึน

หนว่ ยการเรียนรู้ท่ี 2 เคมไี ฟฟา้ วชิ า เคมี 4 รหสั วิชา ว32224

1

สาระสาคัญ

ปฏกิ ริ ยิ ารีดอกซ์เขียนแทนได้ด้วยสมการรีดอกซ์ซ่ึงการดุลสมการรีดอกซ์
ทาได้โดยการใช้เลขออกซเิ ดชนั และวธิ คี รงึ่ ปฏกิ ิรยิ า

สาระการเรยี นรู้

การดลุ สมการรีดอกซ์

จดุ ประสงคก์ ารเรยี นรู้

1. ดา้ นความรู้ (K)
นกั เรียนสามารถอธิบายหลักการดุลสมการรดี อกซโ์ ดยวิธเี ลขออกซเิ ดชนั และ

วธิ ีคร่งึ ปฏกิ ิรยิ าได้
2. ด้านทักษะ/กระบวนการ (P)
นักเรียนสามารถดุลสมการรีดอกซ์โดยวธิ เี ลขออกซเิ ดชันและวธิ คี ร่งึ ปฏิกิรยิ าได้
3. ด้านคุณลกั ษณะ/เจตคติ (A)
นักเรยี นมวี นิ ยั มีความซื่อสตั ย์สจุ ริต ใฝเ่ รียนรู้ และมุง่ มั่นในการทางาน

หน่วยการเรยี นรทู้ ่ี 2 เคมไี ฟฟา้ วชิ า เคมี 4 รหสั วชิ า ว32224

2

ยินดีต้อนรบั นักเรียนเขา้ สู่แบบฝึกทกั ษะ
เรื่อง การดลุ สมการรีดอกซ์

แบบฝึกทักษะนเ้ี ปน็ แบบฝึกทักษะทีใ่ หน้ กั เรยี นได้เรียนรู้ เร่ืองการดุลสมการรดี อกซ์
ซงึ่ ประกอบด้วย เนอื้ หาดังนี้

1. ความหมายของการดุลสมการรีดอกซ์
2. การดุลสมการรีดอกซ์โดยวธิ ีเลขออกซเิ ดชัน
3. การดุลสมการรีดอกซ์โดยวิธีครงึ่ ปฏิกิรยิ า
เวลาท่ีใช้ในแบบฝกึ ทักษะ เร่อื ง การดลุ สมการรีดอกซ์ ท้ังหมด 2 ชว่ั โมง

หนว่ ยการเรยี นรู้ที่ 2 เคมีไฟฟา้ วชิ า เคมี 4 รหัสวิชา ว32224

3

แบบทดสอบ ก่อนเรียน

แบบฝึกทกั ษะ เรอ่ื ง การดลุ สมการรีดอกซ์
รายวชิ าเคมี 4 รหัสวชิ า ว 32224 ชั้นมธั ยมศึกษาปีท่ี 5
คาชีแ้ จง
1. แบบทดสอบนี้เป็นแบบปรนัยชนิดเลือกตอบ 4 ตวั เลอื ก จานวน 10 ข้อ 10 คะแนน
2. เลอื กคาตอบท่ีถกู ตอ้ งเพยี ง 1 ข้อ โดยทาเครื่องหมาย X ตรงกบั คาตอบทถ่ี กู ต้อง

1. สมการใดตอ่ ไปนเ้ี ปน็ สมการรีดอกซ์ทีด่ ุลแล้ว
ก. 2NH3 + 5O2 → 2NO + 3H2O
ข. Co(NO3)2 + 6KCN → K4Co(CN)6 + 2KNO3
ค. 2K2Cr2O4 + 2HCl → K2Cr2O7 + 2KCl + H2O
ง. 2KMnO4 + 16HCl → 2KCl + 2MnCl2 + 5Cl2 + 8H2O

ใช้ตอบคาถามขอ้ 2 – 8
กาหนดให้ เม่ือตอ้ งการดุลสมการของปฏิกริ ิยาระหว่าง Cu กับ HNO3 ดงั สมการ
aCu(s) + bNO3- (aq) + xH+ (aq) → cCu2+(aq) + dNO(g) + yH2O(l)
2. อัตราสว่ นจานวนโมลของ H+ : H2O ในสมการทด่ี ลุ แลว้ มคี ่าเป็นเทา่ ใด

ก. 3 : 8
ข. 8 : 4
ค. 2 : 2
ง. 2 : 4
3. ถา้ เลขสมั ประสิทธ์ขิ อง Cu เป็น 1 เลขสมั ประสทิ ธ์ิของ H2O เป็นเทา่ ใด
ก. 2
ข. 4
ค. 8/3
ง. 4/3
4. เลขสัมประสิทธ์จิ านวนโมลรวมท้ังหมดหลังจากทีด่ ลุ สมการแล้วมคี ่าเท่าใด
ก. 26
ข. 24
ค. 22
ง. 20

หน่วยการเรียนร้ทู ี่ 2 เคมีไฟฟา้ วชิ า เคมี 4 รหสั วิชา ว32224

4

5. นกั เรยี นสามารถเขียนครง่ึ ปฏิกิริยาออกซเิ ดชันไดต้ รงตามข้อใด

ก. Cu(s) → Cu2+(aq) + 2e-
ข. Cu2+(aq) + 2e- → Cu(s)
ค. NO3- (aq) + 3e- → NO(g)
ง. NO(g) → NO3- (aq) + 3e-
6. . จากสมการรีดอกซ์ทดี่ ลุ แลว้ มีการถ่ายโอนอิเล็กตรอนท้งั หมดกี่โมลอิเล็กตรอน
ก. 6
ข. 5
ค. 3
ง. 2
7. จากสมการรดี อกซ์ท่ีดลุ แล้ว a , b , c และ d มคี ่าเทา่ ไร ตามลาดับ
ก. 2 , 3 , 3 , 2
ข. 4 , 2 , 4 , 2
ค. 3 , 2 , 3 , 2
ง. 3 , 8 , 8 , 2
8. จากสมการรดี อกซ์ทดี่ ุลแลว้ ผลรวมประจุไฟฟ้ารวมของสารต้ังต้นและผลติ ภณั ฑ์มีค่าเทา่ ใด
ก. +4
ข. +6
ค. +8
ง. +10

9. ครึ่งปฏกิ ริ ยิ า Cr2O72- + H+ + e- → Cr3+ + H2O ถา้ ครงึ่ ปฏกิ ริ ยิ านเี้ กดิ สมบูรณเ์ มอื่ ใช้
Cr2O72- 1 mol ข้อใดถกู ต้อง

ก. H+ 7 mol รบั อเิ ลก็ ตรอน 3 mol
ข. H+ 7 mol รบั อเิ ลก็ ตรอน 6 mol
ค. H+ 14 mol รบั อเิ ลก็ ตรอน 3 mol
ง. H+ 14 mol รับอเิ ลก็ ตรอน 6 mol

10. จากปฏิกิรยิ า aMnO2 + bFe2+ + cH+ → dMn2+ + eFe3+ + fH2O
ก. 1 , 2
ข. 2 , 1
ค. 1 , 1
ง. 2 , 2

หนว่ ยการเรยี นรทู้ ี่ 2 เคมไี ฟฟ้า วิชา เคมี 4 รหสั วิชา ว32224

5

กระดาษคาตอบ

ชื่อ..........................................นามสกุล................................ชัน้ ................เลขท่ี............

ขอ้ ก ข ค ง
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

เกณฑก์ ารประเมิน คะแนนท่ีได…้ ……………………
คะแนนเตม็ 10 คะแนน ผา่ น
8 - 10 คะแนน ดมี าก ไมผ่ ่าน
5 - 7 คะแนน พอใช้
0 - 4 คะแนน ปรับปรุง

หน่วยการเรยี นรทู้ ี่ 2 เคมีไฟฟา้ วิชา เคมี 4 รหัสวชิ า ว32224

6

บตั รกิจกรรม

หนว่ ยการเรียนรทู้ ่ี 2 เคมีไฟฟ้า วชิ า เคมี 4 รหสั วชิ า ว32224

7

บัตรกิจกรรมที่ 1 เลขออกซิเดชนั หายงั ไง จาไดไ้ หม…ลองทบทวนหน่อยซิ

ใหน้ กั เรียนเขียนขอ้ กาหนดและวิธีการหาเลขออกซิเดชัน

หนว่ ยการเรียนรูท้ ี่ 2 เคมีไฟฟ้า วิชา เคมี 4 รหสั วชิ า ว32224

8

บตั รกจิ กรรมที่ 2 ดุลสมการเคม…ี ตดิ จรวด

ใหน้ ักเรยี นดุลสมการเคมีตอ่ ไปนีใ้ ห้ถกู ตอ้ ง โดยเติมตัวเลขสมั ประสิทธ์หนา้ ธาตแุ ละสารประกอบ

1. ……H2 + ……O2 → ……H2O
2. ……H2 + ……I2 → ……HI
3. ……N2 + ……H2 → ……NH3
4. ……Mg + ……H+ → ……Mg2+ + ……H2
5. ……Cl2 + ……Na2S → ……S + ……NaCl
6. ……PbO2 + ……H2 → ……Pb + ……H2O
7. ……Fe3+ + ……I- → ……Fe2+ + ……I2
8. ……K + ……H2O → ……KOH + ……H2
9. ……FeS + ……O2 → ……FeO + ……SO2
10. ……N2H4 + ……O2 → ……N2 + ……H2O

หนว่ ยการเรยี นรูท้ ่ี 2 เคมีไฟฟา้ วิชา เคมี 4 รหัสวิชา ว32224

9

บตบั ัตรรเเนนอื้ ือ้ หหา า

หนว่ ยการเรียนรูท้ ี่ 2 เคมีไฟฟ้า วิชา เคมี 4 รหสั วชิ า ว32224

10

บตั รเนือ้ หา
การดลุ สมการรีดอกซ์

การดุลสมการรีดอกซ์

การดุลสมการรีดอกซ์มีหลักการเดียวกับการดุลสมการเคมีทั่วไปคือ เติมเลขสัมประสิทธิ์
หน้าสารตั้งต้นและผลิตภัณฑ์เพ่ือทาให้ผลรวมของจานวนอะตอมของธาตุแต่ละชนิด และประจุ
ไฟฟ้ารวม ในด้านซ้ายเท่ากับด้านขวาของสมการ แต่สาหรับปฏิกิริยารีดอกซ์ท่ีมีความซับซ้อน
ควรใช้วิธีเฉพาะ สาหรับการดุลสมการรีดอกซ์ซึ่งมี 2 วิธี คือ วิธีเลขออกซิเดชันและวิธีคร่ึง
ปฏกิ ิริยา ดงั น้ี

1. การดุลสมการรีดอกซโ์ ดยวิธีเลขออกซิเดชัน

ดลุ สมการรดี อกซ์ตอ่ ไปนี้

Al(s) + Zn2+(aq) → Al3+(aq) + Zn(s)

ขน้ั ที่ 1 พจิ ารณาเลขออกซิเดชันท่เี ปลยี่ นแปลง

Al(s) + Zn2+(aq) → Al3+(aq) + Zn(s)

เลขออกซเิ ดชนั 0 +2 +3 0

AI มเี ลขออกซิเดชนั เพมิ่ ข้นึ 3 ส่วน Zn มเี ลขออกซิเดชันลดลง 2

ขั้นท่ี 2 ดลุ เลขออกซิเดชันท่ีเพม่ิ ขน้ึ ใหเ้ ท่ากนั กับเลขออกซเิ ดชันทล่ี ดลง โดยเติมเลขสัมประสทิ ธ์ิ
หนา้ สารต้งั ต้นและผลติ ภณั ฑ์

เพม่ิ ขนึ้ 2 x 3 = 6

2Al(s) + 3Zn2+(aq) → 2Al3+(aq) +3Zn(s)

ลดลง 3 x 2 = 6

ข้นั ท่ี 3 ดุลจานวนอะตอมของธาตทุ ี่ไมเ่ ปล่ยี นเลขออกซิเดชนั ซ่ึงในทน่ี ้ีไมม่ ีธาตทุ ่ไี ม่เปล่ียน
เลขออกซเิ ดชัน

หน่วยการเรยี นรทู้ ี่ 2 เคมไี ฟฟ้า วชิ า เคมี 4 รหสั วิชา ว32224

11

ข้ันท่ี 4 ตรวจสอบความถูกต้อง โดยนับผลรวมของจานวนอะตอมของแต่ละธาตุและประจุไฟฟ้า

ทางดา้ นซา้ ยและด้านขวาของสมการ ซงึ่ ต้องไดจ้ านวนเท่ากนั

2Al(s) + 3Zn2+(aq) 2Al3+(aq) + 3Zn(s)

จานวน Al 2 2

จานวน Zn 3 3
ผลรวมประจไุ ฟฟา้ 0 + 3(2+) = 6+ 2(3+) + 0 = 6+

ดังน้ัน สมการรีดอกซ์ท่ีดลุ แล้ว เปน็ ดังน้ี
2Al(s) + 3Zn2+(aq) → 2Al3+(aq) + 3Zn(s)

สรุปขน้ั ตอนการดลุ สมการรดี อกซ์ โดยวธิ เี ลขออกซิเดชันไดด้ งั นี้
1. พจิ ารณาเลขออกซเิ ดชันทเี่ ปลี่ยนแปลง
2. ดุลเลขออกซิเดชันท่เี พม่ิ ขึ้นใหเ้ ท่ากับเลขออกซเิ ดชันท่ลี ดลง
3. ดุลจานวนอะตอมของธาตุทีไ่ มเ่ ปลี่ยนเลขออกซิเดชนั

- ดลุ จานวนอะตอมทไ่ี ม่ใช่ O และ H
- ดุลจานวนอะตอม O โดยการเตมิ H2O และดุลอะตอม H โดยเตมิ H+
- สาหรับปฏิกริ ยิ าในภาวะเบส ให้เติม OH- จานวนเท่ากบั H+ ทั้งสองดา้ น ของสมการ
รวม H+ กับ OH- เป็น H2O และหักลา้ ง H2O ท่ปี รากฏทัง้ สองดา้ น ของสมการ

หนว่ ยการเรยี นร้ทู ี่ 2 เคมไี ฟฟ้า วชิ า เคมี 4 รหัสวิชา ว32224

12

2. การดุลสมการรีดอกซโ์ ดยวธิ ีครงึ่ ปฏิกริ ิยา

ดลุ สมการรีดอกซ์ต่อไปนีโ้ ดยวิธีครึ่งปฏกิ ริ ยิ า

Cr2O72-(aq) + I-(aq) → Cr3+(aq) + I2(aq) (ในภาวะกรด)

วิธีทา พิจารณาการเปล่ียนเลขออกซิเดชันของธาตุเพื่อกาหนดครึ่งปฏิกิริยาออกซิเดชันและ

คร่งึ ปฏิกิริยารีดกั ชนั

เลขออกซิเดชนั Cr2O72-(aq) + I-(aq) → Cr3+(aq) + I2(aq)
+6 -1 +3 0

ครง่ึ ปฏกิ ริ ยิ าออกซเิ ดชัน I-(aq) → I2(aq)
คร่ึงปฏกิ ริ ิยารีดกั ชนั Cr2O72-(aq) → Cr3+(aq)

ขัน้ ที่ 1 ดุลจานวนอะตอมของแตล่ ะธาตุและผลรวมประจุไฟฟ้าในแตล่ ะครึง่ ปฏิกริ ยิ า ดงั น้ี

ดลุ จานวนอะตอมที่ไม่ใช่ O และ H ครงึ่ ปฏิกิริยาออกซเิ ดชนั
ดุลจานวนอะตอม O โดยเติม H2O
ดุลจานวนอะตอม H โดยเติม H+ 2I-(aq) → I2(aq)
ดุลจานวนประจไุ ฟฟ้า โดยเติม e- ไมม่ ี O จึงไม่ตอ้ งเตมิ H2O
ไม่มี H จงึ ไมต่ อ้ งเตมิ H+
ดุลจานวนอะตอมท่ีไม่ใช่ O และ H
ดุลจานวนอะตอม O โดยเตมิ H2O 2I-(aq) → I2(aq) + 2e-
ดุลจานวนอะตอม H โดยเติม H+
ดลุ จานวนประจไุ ฟฟา้ โดยเตมิ e- ครึง่ ปฏกิ ริ ิยารีดกั ชัน

Cr2O72-(aq) → 2Cr3+(aq)
Cr2O72-(aq) → 2Cr3+(aq) + 7H2O(l)
Cr2O72-(aq) + 14H+(aq) → 2Cr3+(aq) + 7H2O(l)
Cr2O72-(aq) + 14H+(aq) + 6e- → 2Cr3+(aq) + 7H2O(l)

ขัน้ ท่ี 2 ทาจานวนอิเล็กตรอนในแต่ละคร่ึงปฏิกิริยาให้เท่ากัน โดยคุณด้วยตัวเลขท่ีเหมาะสม ซึ่ง
เป็นตวั เลขจานวนเตม็ ทีน่ ้อยที่สดุ

คร่ึงปฏกิ ิริยาออกซิเดชนั 2I-(aq) → I2(aq) + 2e-
คูณดว้ ย 3 เพื่อใหม้ ี 6e- เท่ากับครึ่งปฏกิ ริ ิยารดี กั ชนั

6I-(aq) → 3I2(aq) + 6e-
ครงึ่ ปฏกิ ริ ิยารดี กั ชัน Cr2O72-(aq) + 14H+(aq) + 6e- → 2Cr3+(aq) + 7H2O(l)

Cr2O72-(aq) + 14H+(aq) + 6e- → 2Cr3+(aq) + 7H2O(l)

หนว่ ยการเรยี นรู้ที่ 2 เคมีไฟฟา้ วชิ า เคมี 4 รหสั วิชา ว32224

13

ข้ันที่ 3 รวมสองคร่ึงปฏิกิริยาเข้าด้วยกันแล้วหักล้างจานวนอิเล็กตรอน โมเลกุล หรือไอออน ท่ี
เหมือนกัน ออกท้งั สองดา้ นดว้ ยจานวนท่ีเทา่ กนั

6I-(aq) → 3I2(aq) + 6e-
Cr2O72-(aq) + 14H+(aq) + 6e- → 2Cr3+(aq) + 7H2O(l)
6I-(aq) + Cr2O72-(aq) + 14H+(aq) → 3I2(aq) + 2Cr3+(aq) + 7H2O(l)

ตรวจสอบความถูกต้อง โดยนับผลรวมของจานวนอะตอมของแต่ละธาตุและประจุไฟฟ้า ทาง
ดา้ นซ้ายและด้านขวาของสมการ ซง่ึ ต้องได้จานวนเทา่ กัน

จานวน Cr 6I-(aq) + Cr2O72-(aq) + 14H+(aq) 3I2(aq) + 2Cr3+(aq) + 7H2O(l)
จานวน I 2 2
จานวน O 6 6
จานวน H
ผลรวมประจุไฟฟ้า 7 7

14 14
6(1-) + (2-) + 14(1+) = 6+ 2(3+) + 0 + ) = 6+

ดังนั้น สมการรีดอกซ์ทด่ี ุลแลว้ เปน็ ดังน้ี
6I-(aq) + Cr2O72-(aq) + 14H+(aq) → 3I2(aq) + 2Cr3+(aq) + 7H2O(l)

สรุปขั้นตอนการดลุ สมการรดี อกซ์โดยวธิ ีครึ่งปฏกิ ิริยาได้ดงั น้ี
1. ดุลจานวนอะตอมของธาตุและผลรวมของประจุไฟฟ้าในแต่ละคร่ึงปฏิกิริยา
โดยมลี าดบั ดงั นี้

- ดลุ จานวนอะตอมทไ่ี มใ่ ช่ O และ H
- ดุลจานวนอะตอม O โดยการเตมิ H2O
- ดลุ จานวนอะตอม H โดยการเติม H+
- ดุลจานวนประจุไฟฟา้ โดยการเติม e-
2. ทาจานวน e- ในแตล่ ะคร่งึ ปฏกิ ริ ยิ าให้เท่ากัน
3. รวมสองครึ่งปฏกิ ิรยิ าเข้าด้วยกนั และหกั ล้างจานวนอเิ ลก็ ตรอน โมเลกุล หรือไอออน ที่
เหมอื นในสองดา้ นของสมการ สาหรับปฏกิ ริ ยิ าในภาวะเบส ใหเ้ ตมิ OH- จานวนเทา่ กบั H+ ทั้งสอง
ดา้ นของสมการ รวม H+ กบั OH- เปน็ H2O และหกั ลา้ ง H2O ท่ปี รากฏทั้งสองด้านของสมการ

หน่วยการเรียนรทู้ ี่ 2 เคมไี ฟฟา้ วิชา เคมี 4 รหสั วิชา ว32224

14

บัตรแบบฝึกหัดที่ 1 การดลุ สมการรดี อกซ์โดยใช้เลขออกซิเดชัน

จงดุลสมการรีดอกซ์ต่อไปนีโ้ ดยใชเ้ ลขออกซิเดชนั โดยแสดงวธิ ดี ลุ สมการให้ชดั เจน

1. Cu(s) + Au3+ (aq)→ Cu2+(aq) + Au(s)

ขน้ั ท่ี 1 พจิ ารณาเลขออกซิเดชันท่ีเปลีย่ นแปลง
…………………………………

Cu(s) + Au3+ (aq)→ Cu2+(aq) + Au(s)

…………………………………

เลขออกซิเดชนั ……… ……… ……… ………

ข้นั ที่ 2 ดลุ เลขออกซิเดชันท่เี พมิ่ ขึน้ ให้เท่ากันกบั เลขออกซเิ ดชันที่ลดลง โดยเติมเลขสัมประสทิ ธหิ์ น้าสารต้ัง
ต้นและผลิตภัณฑ์ เขียนเลขออกซเิ ดชันที่เพ่ิมขึน้ ไวข้ า้ งหนา้ ตัวออกซไิ ดซ์ และเลขออกซิเดชันที่ลดลงไว้หน้าตวั
รดี ิวซ์

……Cu(s) + ……Au3+ (aq)→ ……Cu2+(aq) + ……Au(s)

ขน้ั ที่ 3 ดลุ จานวนอะตอมของธาตุท่ไี ม่เปล่ียนเลขออกซเิ ดชัน
- ดุลจานวนอะตอมทไ่ี มใ่ ช่ O และ H
- ดลุ จานวนอะตอม O โดยการเติม H2O และดุลอะตอม H โดยเตมิ H+
- สาหรบั ปฏิกิริยาในภาวะเบส ให้เตมิ OH- จานวนเทา่ กบั H+ ท้งั สองดา้ น ของสมการ รวม H+

กบั OH- เป็น H2O และหกั ล้าง H2O ทปี่ รากฏท้ังสองด้านของสมการ

……Cu(s) + ……Au3+ (aq)→ ……Cu2+(aq) + ……Au(s)

ขน้ั ท่ี 4 ตรวจสอบความถูกต้อง โดยนับผลรวมของจานวนอะตอมของแต่ละธาตแุ ละประจไุ ฟฟา้ ทางดา้ นซ้าย
และด้านขวาของสมการ ซงึ่ ต้องได้จานวนเทา่ กนั

……Cu(s) + ……Au3+ (aq) ……Cu2+(aq) + ……Au(s)

จานวน Cu

จานวน Au

ผลรวมประจไุ ฟฟา้

ดังนนั้ สมการรีดอกซ์ทดี่ ุลแล้ว เป็นดังนี้
………………………………………………………… → …………………………………………………………

หน่วยการเรยี นรู้ท่ี 2 เคมีไฟฟ้า วิชา เคมี 4 รหัสวิชา ว32224

จงดลุ สมการรีดอกซ์ต่อไปนี้โดยใชเ้ ลขออกซิเดชนั โดยแสดงวิธดี ลุ สมการให้ชัดเจน 15

2. BiO3- + Mn2+ → Bi3+ + MnO4-

ขน้ั ท่ี 1 พจิ ารณาเลขออกซิเดชนั ที่เปล่ยี นแปลง
…………………………………

BiO3- + Mn2+ → Bi3+ + MnO4-

…………………………………
เลขออกซิเดชนั …… …… ……… ……… …… ……

ขน้ั ท่ี 2 ดุลเลขออกซิเดชันที่เพิ่มขน้ึ ให้เท่ากันกบั เลขออกซิเดชนั ทลี่ ดลง โดยเตมิ เลขสัมประสทิ ธิ์
หนา้ สารตงั้ ตน้ และผลิตภัณฑ์ เขยี นเลขออกซิเดชนั ที่เพิม่ ข้ึนไว้ข้างหนา้ ตัวออกซิไดซ์ และเลข
ออกซิเดชันที่ลดลงไวห้ น้าตัวรดี วิ ซ์

……BiO3- + ……Mn2+ → ……Bi3+ + ……MnO4-

ขั้นที่ 3 ดุลจานวนอะตอมของธาตทุ ี่ไม่เปล่ียนเลขออกซเิ ดชัน
- ดลุ จานวนอะตอมที่ไม่ใช่ O และ H
- ดลุ จานวนอะตอม O โดยการเตมิ H2O และดลุ อะตอม H โดยเติม H+
- สาหรบั ปฏิกริ ยิ าในภาวะเบส ใหเ้ ตมิ OH- จานวนเท่ากับ H+ ทงั้ สองดา้ น ของสมการ

รวม H+ กับ OH- เปน็ H2O และหักล้าง H2O ท่ปี รากฏทั้งสองด้านของสมการ

……BiO3- + ……Mn2+ + ………… → ……Bi3+ + ……MnO4- + …………

ขั้นที่ 4 ตรวจสอบความถูกต้อง โดยนับผลรวมของจานวนอะตอมของแต่ละธาตุและประจุไฟฟ้า
ทางด้านซ้ายและด้านขวาของสมการ ซึ่งตอ้ งไดจ้ านวนเท่ากัน

…..BiO3- + ……Mn2+ + ………..… …..Bi3+ + …..MnO4- + ……..…..

จานวน Bi

จานวน Mn

จานวน O

จานวน H

ผลรวมประจุไฟฟา้

ดงั น้ัน สมการรีดอกซ์ท่ดี ลุ แล้ว เป็นดังน้ี
………………………………………………………… → …………………………………………………………

หนว่ ยการเรยี นรู้ที่ 2 เคมีไฟฟา้ วิชา เคมี 4 รหัสวิชา ว32224

จงดุลสมการรีดอกซ์ต่อไปนโ้ี ดยใช้เลขออกซิเดชัน โดยแสดงวิธีดุลสมการให้ชัดเจน 16

3. MnO4-(aq) + SO32-(aq) → MnO2(aq) + SO42-(aq) (ในสภาวะเบส)

ขน้ั ท่ี 1 พิจารณาเลขออกซเิ ดชันทีเ่ ปลย่ี นแปลง
…………………………………

MnO4-(aq) + SO32-(aq) → MnO2(aq) + SO42-(aq)
เลขออกซเิ ดชัน …… …… …… …… ………………………………………………… ……

ขั้นท่ี 2 ดุลเลขออกซิเดชนั ที่เพิม่ ขนึ้ ใหเ้ ทา่ กนั กับเลขออกซิเดชันทล่ี ดลง โดยเติมเลขสมั ประสิทธ์ิ
หนา้ สารต้ังตน้ และผลติ ภณั ฑ์เขียนเลขออกซเิ ดชันทีเ่ พิ่มข้ึนไวข้ ้างหนา้ ตัวออกซิไดซ์ และเลข
ออกซเิ ดชันทลี่ ดลงไว้หนา้ ตวั รดี วิ ซ์

…… MnO4-(aq) + …… SO32-(aq) → …… MnO2(aq) + ……SO42-(aq)

ขน้ั ที่ 3 ดลุ จานวนอะตอมของธาตทุ ่ไี มเ่ ปลี่ยนเลขออกซิเดชนั
- ดลุ จานวนอะตอมท่ไี ม่ใช่ O และ H
- ดลุ จานวนอะตอม O โดยการเตมิ H2O และดลุ อะตอม H โดยเติม H+

… MnO4-(aq) + … SO32-(aq) + ……… → … MnO2(aq) + …SO42-(aq) + ………
- สาหรบั ปฏกิ ริ ิยาในภาวะเบส ให้เติม OH- จานวนเท่ากับ H+ ท้งั สองดา้ น ของ

สมการ รวม H+ กับ OH- เป็น H2O
…MnO4-(aq) +…SO32-(aq)+ ………+ ………→ …MnO2(aq)+…SO42-(aq)+ ………+ ………

และห…ักMล้าnงOH4-2(Oaqท) ีป่+ร…ากSฏOท32ัง้ -ส(aอqง)ด+้าน…ข…อ…งส→มการ…MnO2(aq) + …SO42-(aq) + …………

ขั้นท่ี 4 ตรวจสอบความถูกต้อง โดยนับผลรวมของจานวนอะตอมของแต่ละธาตุและประจุไฟฟ้า
ทางด้านซ้ายและด้านขวาของสมการ ซ่ึงต้องไดจ้ านวนเท่ากนั

ดังนน้ั สมการรีดอกซ์ทีด่ ลุ แลว้ เป็นดงั นี้
………………………………………………………… → …………………………………………………………

หนว่ ยการเรียนรทู้ ี่ 2 เคมีไฟฟา้ วชิ า เคมี 4 รหสั วิชา ว32224

จงดลุ สมการรีดอกซ์ต่อไปนโี้ ดยใชเ้ ลขออกซเิ ดชัน โดยแสดงวิธดี ลุ สมการใหช้ ดั เจน 17

4. Al(s) + H+ (aq) → Al3+(aq) + H2 (g)

ขั้นท่ี 1 พิจารณาเลขออกซเิ ดชันท่ีเปล่ยี นแปลง

ขั้นท่ี 2 ดุลเลขออกซเิ ดชนั ท่ีเพมิ่ ขน้ึ ให้เทา่ กันกบั เลขออกซิเดชนั ทล่ี ดลง โดยเตมิ เลขสัมประสิทธิ์
หน้าสารตัง้ ตน้ และผลิตภณั ฑ์ เขยี นเลขออกซิเดชันทเ่ี พมิ่ ขน้ึ ไว้ขา้ งหน้าตวั ออกซิไดซ์ และเลข
ออกซิเดชันที่ลดลงไว้หนา้ ตวั รีดิวซ์

ขนั้ ที่ 3 ดุลจานวนอะตอมของธาตุท่ไี มเ่ ปล่ยี นเลขออกซเิ ดชัน
- ดลุ จานวนอะตอมที่ไมใ่ ช่ O และ H
- ดลุ จานวนอะตอม O โดยการเตมิ H2O และดุลอะตอม H โดยเติม H+
- สาหรบั ปฏกิ ิริยาในภาวะเบส ใหเ้ ตมิ OH- จานวนเท่ากับ H+ ทั้งสองดา้ น ของสมการ

รวม H+ กบั OH- เปน็ H2O และหักลา้ ง H2O ทป่ี รากฏทง้ั สองดา้ นของสมการ

ข้ันท่ี 4 ตรวจสอบความถูกต้อง โดยนับผลรวมของจานวนอะตอมของแต่ละธาตุและประจุไฟฟ้า
ทางดา้ นซ้ายและดา้ นขวาของสมการ ซงึ่ ต้องไดจ้ านวนเทา่ กัน

ดังน้ัน สมการรีดอกซ์ทดี่ ุลแล้ว เปน็ ดงั นี้

หน่วยการเรียนรู้ท่ี 2 เคมไี ฟฟ้า วชิ า เคมี 4 รหัสวิชา ว32224

จงดลุ สมการรีดอกซ์ตอ่ ไปนีโ้ ดยใชเ้ ลขออกซเิ ดชนั โดยแสดงวธิ ดี ลุ สมการให้ชัดเจน 18

5. Cu(s) + NO3-(aq) → Cu2+(aq) + NO(g) (ในภาวะกรด)

ข้นั ที่ 1 พจิ ารณาเลขออกซเิ ดชนั ทเ่ี ปลย่ี นแปลง

ขั้นท่ี 2 ดลุ เลขออกซเิ ดชันทีเ่ พม่ิ ข้ึนให้เทา่ กันกบั เลขออกซเิ ดชันที่ลดลง โดยเติมเลขสัมประสทิ ธิ์
หน้าสารตั้งต้นและผลิตภณั ฑ์ เขียนเลขออกซเิ ดชนั ทีเ่ พิ่มขน้ึ ไว้ขา้ งหน้าตัวออกซิไดซ์ และเลข
ออกซเิ ดชันท่ีลดลงไว้หนา้ ตวั รดี วิ ซ์

ขน้ั ท่ี 3 ดุลจานวนอะตอมของธาตุท่ีไมเ่ ปล่ยี นเลขออกซิเดชนั
- ดุลจานวนอะตอมทไี่ ม่ใช่ O และ H
- ดลุ จานวนอะตอม O โดยการเติม H2O และดลุ อะตอม H โดยเตมิ H+
- สาหรบั ปฏกิ ิริยาในภาวะเบส ใหเ้ ติม OH- จานวนเท่ากับ H+ ทง้ั สองด้าน ของสมการ

รวม H+ กบั OH- เป็น H2O และหกั ล้าง H2O ทีป่ รากฏทงั้ สองดา้ นของสมการ

ข้ันท่ี 4 ตรวจสอบความถูกต้อง โดยนับผลรวมของจานวนอะตอมของแต่ละธาตุและประจุไฟฟ้า
ทางดา้ นซา้ ยและดา้ นขวาของสมการ ซ่ึงต้องไดจ้ านวนเทา่ กัน

ดงั นน้ั สมการรีดอกซ์ทีด่ ลุ แล้ว เปน็ ดังน้ี

หน่วยการเรยี นร้ทู ่ี 2 เคมไี ฟฟ้า วิชา เคมี 4 รหสั วิชา ว32224

จงดลุ สมการรีดอกซ์ตอ่ ไปนโี้ ดยใชเ้ ลขออกซเิ ดชัน โดยแสดงวธิ ีดลุ สมการให้ชัดเจน 19

6. Zn(s) + MnO4- (aq) → Zn2+(aq) + MnO2(s) (ในภาวะเบส)

ขน้ั ที่ 1

ขนั้ ท่ี 2
ข้นั ท่ี 3

ขนั้ ท่ี 4

ดังน้ัน สมการรีดอกซ์ท่ดี ุลแลว้ เป็นดงั นี้

หน่วยการเรียนร้ทู ่ี 2 เคมไี ฟฟา้ วิชา เคมี 4 รหัสวชิ า ว32224

20

บตั รแบบฝึกหัดท่ี 2 การดลุ สมการรีดอกซ์โดยใชค้ รงึ่ ปฏกิ ริ ิยา

จงดุลสมการรดี อกซ์ตอ่ ไปนีโ้ ดยใช้ครง่ึ ปฏกิ ิรยิ า โดยแสดงวธิ ดี ุลสมการให้ชัดเจน

1. MnO2(s) + Fe2+(aq) + H+(aq) → Mn2+(aq) + Fe3+(aq) + H2O(l)

พิจารณาการเปลี่ยนเลขออกซิเดชนั ของธาตเุ พอื่ กาหนดครงึ่ ปฏกิ ริ ิยาออกซเิ ดชันและครงึ่ ปฏกิ ิรยิ ารดี กั ชนั

เลขออกซิเดชัน ……… MnO2(s) + Fe2+(aq) + H+(aq) → Mn2+(aq) + Fe3+(aq)+ H2O(l)
……… ……… ……… ……… ………

คร่งึ ปฏิกิรยิ าออกซิเดชัน …………………………… → ……………………………

ครงึ่ ปฏิกิรยิ ารดี กั ชัน …………………………… → ……………………………

ขัน้ ที่ 1 ดลุ จานวนอะตอมของแตล่ ะธาตแุ ละผลรวมประจไุ ฟฟ้าในแต่ละครึ่งปฏิกริ ยิ า

ดุลจานวนอะตอมท่ไี มใ่ ช่ O และ H ครงึ่ ปฏกิ ิริยาออกซเิ ดชัน
ดุลจานวนอะตอม O โดยเติม H2O ครึง่ ปฏิกิรยิ ารดี กั ชนั
ดลุ จานวนอะตอม H โดยเตมิ H+
ดุลจานวนประจุไฟฟา้ โดยเตมิ e-

ดลุ จานวนอะตอมท่ีไม่ใช่ O และ H
ดุลจานวนอะตอม O โดยเตมิ H2O
ดลุ จานวนอะตอม H โดยเตมิ H+
ดุลจานวนประจไุ ฟฟ้า โดยเตมิ e-

ขั้นท่ี 2 ทาจานวนอิเล็กตรอนในแต่ละคร่ึงปฏิกิริยาให้เท่ากัน โดยคุณด้วยตัวเลขที่เหมาะสม ซ่ึงเป็นตัวเลข
จานวนเต็มท่นี ้อยที่สุด

ครึ่งปฏิกริ ยิ าออกซเิ ดชนั …………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
คร่ึงปฏกิ ิริยารีดกั ชนั …………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

ข้นั ที่ 3 รวมสองครงึ่ ปฏิกริ ยิ าเข้าด้วยกนั แลว้ หักล้างจานวนอิเล็กตรอน โมเลกุล หรือไอออน ท่ีเหมือนกัน ออก
ท้ังสองดา้ นดว้ ยจานวนท่ีเท่ากนั
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

หนว่ ยการเรยี นร้ทู ี่ 2 เคมไี ฟฟา้ วชิ า เคมี 4 รหสั วชิ า ว32224

21
ตรวจสอบความถูกต้อง โดยนับผลรวมของจานวนอะตอมของแต่ละธาตุและประจุไฟฟ้า ทางด้านซ้ายและ
ด้านขวาของสมการ ซึ่งต้องไดจ้ านวนเท่ากัน

จานวน Fe
จานวน Mn
จานวน O
จานวน H
ผลรวมประจุไฟฟ้า
ดงั นั้น สมการรีดอกซ์ทด่ี ุลแลว้ เป็นดังนี้
………………………………………………………………………………………………………………………………………………

หนว่ ยการเรยี นรทู้ ี่ 2 เคมไี ฟฟา้ วิชา เคมี 4 รหัสวิชา ว32224

จงดุลสมการรีดอกซ์ตอ่ ไปนโ้ี ดยใชค้ รง่ึ ปฏกิ ริ ยิ า โดยแสดงวิธดี ลุ สมการให้ชัดเจน 22
2. Cr(OH)3(s) + ClO-(aq) → CrO42-(aq) + Cl-(aq) (ในภาวะเบส)

พจิ ารณาการเปลยี่ นเลขออกซิเดชันของธาตุ เพื่อกาหนดครึง่ ปฏิกริ ยิ าออกซิเดชนั และ

ครงึ่ ปฏกิ ิริยารดี กั ชัน

Cr(OH)3(s) + ClO-(aq) → CrO42-(aq) + Cl-(aq)
เลขออกซเิ ดชัน ………… ……… ……… ………

ครึ่งปฏกิ ริ ิยาออกซิเดชัน …………………………… → ……………………………

คร่ึงปฏิกริ ยิ ารีดักชนั …………………………… → ……………………………

ขั้นท่ี 1 ดลุ จานวนอะตอมของแตล่ ะธาตแุ ละผลรวมประจไุ ฟฟ้าในแต่ละคร่ึงปฏกิ ริ ิยา

ดุลจานวนอะตอมทไี่ ม่ใช่ O และ H ครึ่งปฏิกิริยาออกซิเดชัน
ดุลจานวนอะตอม O โดยเตมิ H2O ครึง่ ปฏกิ ิริยารีดกั ชัน
ดลุ จานวนอะตอม H โดยเติม H+
ดุลจานวนประจไุ ฟฟ้า โดยเติม e-

ดลุ จานวนอะตอมทีไ่ ม่ใช่ O และ H
ดุลจานวนอะตอม O โดยเติม H2O
ดลุ จานวนอะตอม H โดยเติม H+
ดลุ จานวนประจุไฟฟา้ โดยเตมิ e-

ขั้นท่ี 2 ทาจานวนอิเล็กตรอนในแต่ละครึ่งปฏิกิริยาให้เท่ากัน โดยคุณด้วยตัวเลขท่ีเหมาะสม ซ่ึงเป็นตัวเลข
จานวนเต็มที่น้อยทส่ี ุด

ครึ่งปฏิกริ ิยาออกซิเดชนั …………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
คร่งึ ปฏิกิรยิ ารดี ักชัน …………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

ขนั้ ที่ 3 รวมสองครงึ่ ปฏิกิริยาเขา้ ดว้ ยกันแล้วหกั ลา้ งจานวนอิเลก็ ตรอน โมเลกลุ หรอื ไอออน ที่เหมือนกันออกทั้ง
สองดา้ นด้วยจานวนท่เี ท่ากัน
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
.
ดังน้ัน สมการรีดอกซ์ท่ีดลุ แล้ว เปน็ ดงั นี้

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….…

หนว่ ยการเรียนรทู้ ี่ 2 เคมีไฟฟา้ วิชา เคมี 4 รหัสวิชา ว32224

จงดุลสมการรีดอกซ์ต่อไปนโ้ี ดยใช้คร่ึงปฏกิ ิริยา โดยแสดงวธิ ีดลุ สมการใหช้ ัดเจน 23

3. Cr2O72-(aq) + H2S(aq) + H+(aq) → Cr3+(aq) + H2O(aq) + S(s)

พิจารณาการเปล่ยี นเลขออกซเิ ดชนั ของธาตุ เพื่อกาหนดครึ่งปฏกิ ริ ยิ าออกซิเดชนั และ

คร่ึงปฏิกริ ิยารีดักชัน

Cr2O72-(aq) + H2S(aq) + H+(aq) → Cr3+(aq) + H2O(aq) + S(s)
เลขออกซเิ ดชนั ………… ……… ……… ……… ……… ………

ครึง่ ปฏิกิรยิ าออกซเิ ดชนั …………………………… → ……………………………

คร่ึงปฏิกิรยิ ารีดกั ชัน …………………………… → ……………………………

ขั้นที่ 1 ดลุ จานวนอะตอมของแตล่ ะธาตแุ ละผลรวมประจไุ ฟฟ้าในแตล่ ะคร่ึงปฏิกริ ยิ า

ดลุ จานวนอะตอมท่ีไมใ่ ช่ O และ H คร่งึ ปฏกิ ิรยิ าออกซิเดชนั
ดลุ จานวนอะตอม O โดยเติม H2O ครึง่ ปฏกิ ิริยารีดักชัน
ดุลจานวนอะตอม H โดยเติม H+
ดลุ จานวนประจไุ ฟฟ้า โดยเติม e-

ดุลจานวนอะตอมท่ีไมใ่ ช่ O และ H
ดลุ จานวนอะตอม O โดยเตมิ H2O
ดุลจานวนอะตอม H โดยเตมิ H+
ดลุ จานวนประจไุ ฟฟา้ โดยเติม e-

ข้ันท่ี 2 ทาจานวนอิเล็กตรอนในแต่ละครึ่งปฏิกิริยาให้เท่ากัน โดยคุณด้วยตัวเลขที่เหมาะสม ซ่ึงเป็นตัวเลข
จานวนเตม็ ทน่ี ้อยท่สี ดุ

ครง่ึ ปฏิกริ ยิ าออกซิเดชัน …………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
คร่ึงปฏิกิรยิ ารดี ักชนั …………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

ขั้นท่ี 3 รวมสองครงึ่ ปฏิกิรยิ าเขา้ ดว้ ยกันแลว้ หักล้างจานวนอิเล็กตรอน โมเลกุล หรือไอออน ที่เหมือนกัน ออก
ทง้ั สองด้านด้วยจานวนท่ีเทา่ กนั
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
.
ดงั น้นั สมการรีดอกซ์ที่ดุลแล้ว เป็นดงั นี้

………………………………………………………………………………………………………………………………………………

หนว่ ยการเรียนร้ทู ี่ 2 เคมไี ฟฟา้ วิชา เคมี 4 รหัสวชิ า ว32224

จงดุลสมการรีดอกซ์ตอ่ ไปน้โี ดยใชค้ รึ่งปฏกิ ริ ิยา โดยแสดงวธิ ดี ุลสมการให้ชดั เจน 24

4. Cl2(g) + SO2(g) + H2O(l) → SO42-(aq) + Cl-(aq) + H+(aq)

พจิ ารณาการเปลี่ยนเลขออกซเิ ดชนั ของธาตุ เพื่อกาหนดครึ่งปฏกิ ิริยาออกซเิ ดชันและ

ครึง่ ปฏกิ ริ ิยารดี กั ชนั

Cl2(g) + SO2(g) + H2O(l) → SO42-(aq) + Cl-(aq) + H+(aq)
เลขออกซิเดชัน ………… ……… ……… ……… ……… ………

ครึ่งปฏกิ ิริยาออกซิเดชัน …………………………… → ……………………………

ครึง่ ปฏิกริ ิยารดี กั ชัน …………………………… → ……………………………

ขัน้ ท่ี 1 ดุลจานวนอะตอมของแตล่ ะธาตุและผลรวมประจไุ ฟฟ้าในแตล่ ะครึง่ ปฏิกริ ยิ า

คร่ึงปฏิกริ ยิ าออกซเิ ดชัน …………………………………………… → …………………………………………
ครงึ่ ปฏิกริ ิยารดี กั ชนั …………………………………………… → ……………………………………………

ขั้นท่ี 2 ทาจานวนอิเล็กตรอนในแต่ละคร่ึงปฏิกิริยาให้เท่ากัน โดยคุณด้วยตัวเลขท่ีเหมาะสม ซึ่งเป็นตัวเลข
จานวนเต็มทีน่ ้อยทสี่ ดุ

ครึ่งปฏิกริ ยิ าออกซิเดชนั …………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
ครง่ึ ปฏกิ ริ ิยารีดักชนั …………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

ขัน้ ท่ี 3 รวมสองคร่ึงปฏิกริ ิยาเขา้ ด้วยกันแลว้ หักล้างจานวนอิเล็กตรอน โมเลกุล หรือไอออน ที่เหมือนกัน ออก
ทั้งสองดา้ นด้วยจานวนทเ่ี ท่ากัน

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

ดังนั้น สมการรีดอกซ์ทด่ี ลุ แลว้ เปน็ ดงั น้ี
………………………………………………………………………………………………………………………………………………

หนว่ ยการเรียนรู้ท่ี 2 เคมไี ฟฟ้า วิชา เคมี 4 รหสั วิชา ว32224

จงดุลสมการรีดอกซ์ต่อไปนีโ้ ดยใช้ ครง่ึ ปฏิกริ ิยา โดยแสดงวธิ ดี ุลสมการใหช้ ัดเจน 25

5. Zn(s) + MnO4- (aq) → Zn2+(aq) + MnO2(s) (ในภาวะเบส)

พจิ ารณาการเปลี่ยนเลขออกซิเดชนั ของธาตุ เพอ่ื กาหนดคร่งึ ปฏกิ ิรยิ าออกซเิ ดชันและ

ครงึ่ ปฏกิ ริ ิยารดี กั ชัน

Zn(s) + MnO4- (aq) → Zn2+(aq) + MnO2(s) (ในภาวะเบส)
เลขออกซิเดชัน ………… ……… ……… ………

คร่งึ ปฏิกริ ิยาออกซเิ ดชนั …………………………… → ……………………………

ครึ่งปฏิกริ ยิ ารีดกั ชนั …………………………… → ……………………………

ข้ันท่ี 1 ดุลจานวนอะตอมของแตล่ ะธาตุและผลรวมประจไุ ฟฟ้าในแต่ละครึ่งปฏิกริ ิยา

ครึง่ ปฏิกริ ิยาออกซิเดชัน …………………………………………… → …………………………………………
ครง่ึ ปฏิกิรยิ ารดี ักชัน …………………………………………… → ……………………………………………

ขั้นท่ี 2 ทาจานวนอิเล็กตรอนในแต่ละคร่ึงปฏิกิริยาให้เท่ากัน โดยคุณด้วยตัวเลขที่เหมาะสม ซึ่งเป็นตัวเลข
จานวนเต็มทีน่ อ้ ยทส่ี ดุ

ครง่ึ ปฏกิ ริ ยิ าออกซเิ ดชนั …………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
ครง่ึ ปฏกิ ิริยารีดักชนั …………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

ข้นั ที่ 3 รวมสองครึ่งปฏิกิรยิ าเขา้ ด้วยกนั แลว้ หักล้างจานวนอิเล็กตรอน โมเลกุล หรือไอออน ที่เหมือนกัน ออก
ทัง้ สองดา้ นดว้ ยจานวนทีเ่ ทา่ กัน

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

ดังน้นั สมการรีดอกซ์ที่ดุลแลว้ เป็นดงั น้ี
………………………………………………………………………………………………………………………………………………

หน่วยการเรียนร้ทู ี่ 2 เคมไี ฟฟา้ วิชา เคมี 4 รหัสวิชา ว32224

จงดุลสมการรีดอกซ์ต่อไปนี้โดยใชค้ รึง่ ปฏิกริ ยิ า โดยแสดงวิธีดุลสมการให้ชัดเจน 26

6. Cr2O72-(aq) + H+ (aq) + Cl- (aq) → Cr3+(aq) + Cl2 (g) + H2O(l)

พจิ ารณาการเปลยี่ นเลขออกซเิ ดชนั ของธาตุ เพอ่ื กาหนดครึง่ ปฏกิ ริ ยิ าออกซิเดชันและ
ครงึ่ ปฏิกริ ยิ ารดี กั ชนั

Cr2O72-(aq) + H+ (aq) + Cl- (aq) → Cr3+(aq) + Cl2 (g) + H2O(l)
เลขออกซเิ ดชนั ………… ……… ……… ……… ……… ………

ครง่ึ ปฏกิ ริ ยิ าออกซิเดชัน …………………………………………… → ……………………………………………
ครึ่งปฏิกริ ิยารดี กั ชัน …………………………………………… → ……………………………………………

สมการรีดอกซ์ ……………………………………………………………………………………………………………………

7. Cu(s) + NO3 - (aq) → Cu2+(aq) + NO(g)

พิจารณาการเปล่ยี นเลขออกซิเดชนั ของธาตุ เพื่อกาหนดครงึ่ ปฏกิ ิรยิ าออกซิเดชนั และ
ครงึ่ ปฏิกริ ิยารีดกั ชนั

Cr2O72-(aq) + H+ (aq) + Cl- (aq) → Cr3+(aq) + Cl2 (g) + H2O(l)
เลขออกซเิ ดชัน ………… ……… ……… ……… ……… ………

ครง่ึ ปฏกิ ริ ยิ าออกซเิ ดชนั …………………………………………… → ……………………………………………
คร่ึงปฏกิ ริ ยิ ารดี ักชนั …………………………………………… → ……………………………………………

สมการรีดอกซ์ ……………………………………………………………………………………………………………………

8. Au(s) + HNO3 (aq) + HCl(aq) → HAuCl4 (aq) + NO2 (g)

พจิ ารณาการเปลีย่ นเลขออกซเิ ดชันของธาตุ เพอ่ื กาหนดครึง่ ปฏกิ ริ ยิ าออกซเิ ดชันและ

ครงึ่ ปฏิกิรยิ ารดี ักชนั

Au(s) + HNO3 (aq) + HCl(aq) → HAuCl4 (aq) + NO2 (g)
เลขออกซเิ ดชนั ………… ……… ……… ………… ………

ครึ่งปฏกิ ิรยิ าออกซิเดชัน …………………………………………… → ……………………………………………
ครง่ึ ปฏกิ ริ ยิ ารดี ักชนั …………………………………………… → ……………………………………………

สมการรีดอกซ์ ……………………………………………………………………………………………………………………

หนว่ ยการเรยี นรทู้ ่ี 2 เคมีไฟฟา้ วชิ า เคมี 4 รหัสวิชา ว32224

27

แบบทดสอบ หลังเรยี น

แบบฝึกทกั ษะ เรือ่ ง การดุลสมการรดี อกซ์
รายวิชาเคมี 4 รหัสวชิ า ว 32224 ช้นั มัธยมศึกษาปีท่ี 5
คาชีแ้ จง
1. แบบทดสอบนเี้ ป็นแบบปรนยั ชนิดเลอื กตอบ 4 ตัวเลือก จานวน 10 ขอ้ 10 คะแนน
2. เลอื กคาตอบท่ถี ูกต้องเพยี ง 1 ขอ้ โดยทาเครื่องหมาย X ตรงกบั คาตอบทีถ่ ูกต้อง

1. สมการใดต่อไปน้ีเปน็ สมการรีดอกซ์ท่ีดุลแลว้
ก. 2NH3 + 5O2 → 2NO + 3H2O
ข. Co(NO3)2 + 6KCN → K4Co(CN)6 + 2KNO3
ค. 2K2Cr2O4 + 2HCl → K2Cr2O7 + 2KCl + H2O
ง. 2KMnO4 + 16HCl → 2KCl + 2MnCl2 + 5Cl2 + 8H2O

ใช้ตอบคาถามขอ้ 2 – 8
กาหนดให้ เม่อื ตอ้ งการดลุ สมการของปฏกิ ริ ิยาระหวา่ ง Cu กบั HNO3 ดังสมการ
aCu(s) + bNO3- (aq) + xH+ (aq) → cCu2+(aq) + dNO(g) + yH2O(l)
2. อตั ราสว่ นจานวนโมลของ H+ : H2O ในสมการทีด่ ุลแล้วมีคา่ เปน็ เท่าใด

ก. 3 : 8
ข. 8 : 4
ค. 2 : 2
ง. 2 : 4
3. ถา้ เลขสัมประสิทธข์ิ อง Cu เป็น 1 เลขสมั ประสิทธขิ์ อง H2O เป็นเทา่ ใด
ก. 2
ข. 4
ค. 8/3
ง. 4/3
4. เลขสมั ประสทิ ธิ์จานวนโมลรวมทั้งหมดหลงั จากที่ดลุ สมการแลว้ มคี า่ เทา่ ใด
ก. 26
ข. 24
ค. 22
ง. 20

หน่วยการเรียนรู้ท่ี 2 เคมไี ฟฟา้ วิชา เคมี 4 รหัสวิชา ว32224

28

5. นักเรยี นสามารถเขยี นครงึ่ ปฏิกิรยิ าออกซิเดชันได้ตรงตามขอ้ ใด

ก. Cu(s) → Cu2+(aq) + 2e-
ข. Cu2+(aq) + 2e- → Cu(s)
ค. NO3- (aq) + 3e- → NO(g)
ง. NO(g) → NO3- (aq) + 3e-
6. . จากสมการรีดอกซท์ ่ีดุลแลว้ มีการถา่ ยโอนอิเล็กตรอนท้ังหมดก่ีโมลอเิ ล็กตรอน
ก. 6
ข. 5
ค. 3
ง. 2
7. จากสมการรีดอกซ์ทดี่ ุลแลว้ a , b , c และ d มีคา่ เทา่ ไร ตามล าดับ
ก. 2 , 3 , 3 , 2
ข. 4 , 2 , 4 , 2
ค. 3 , 2 , 3 , 2
ง. 3 , 8 , 8 , 2
8. จากสมการรีดอกซ์ทด่ี ลุ แล้วผลรวมประจุไฟฟ้ารวมของสารตง้ั ต้นและผลติ ภณั ฑ์มคี ่าเท่าใด
ก. +4
ข. +6
ค. +8
ง. +10

9. คร่งึ ปฏกิ ริ ยิ า Cr2O72- + H+ + e- → Cr3+ + H2O ถา้ ครง่ึ ปฏิกริ ิยานีเ้ กิดสมบรู ณ์เมอ่ื ใช้ Cr2O72- 1 mol
ขอ้ ใดถกู ตอ้ ง

ก. H+ 7 mol รบั อิเลก็ ตรอน 3 mol
ข. H+ 7 mol รบั อเิ ล็กตรอน 6 mol
ค. H+ 14 mol รบั อิเล็กตรอน 3 mol
ง. H+ 14 mol รับอิเล็กตรอน 6 mol

10. จากปฏกิ ริ ยิ า aMnO2 + bFe2+ + cH+ → dMn2+ + eFe3+ + fH2O เมอื่ ดลุ สมการรีดอกซแ์ ล้ว a
และ b มีคา่ ตรงกบั ข้อใด

ก. 1 , 2
ข. 2 , 1
ค. 1 , 1
ง. 2 , 2

หนว่ ยการเรยี นรูท้ ่ี 2 เคมีไฟฟ้า วชิ า เคมี 4 รหัสวิชา ว32224

29

กระดาษคาตอบ

ช่อื .................................................นามสกุล................................ช้ัน................เลขที่............

ข้อ ก ข ค ง
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

เกณฑก์ ารประเมิน คะแนนทไี่ ด…้ ……………………
คะแนนเตม็ 10 คะแนน ผา่ น
8 - 10 คะแนน ดมี าก ไม่ผา่ น
5 - 7 คะแนน พอใช้
0 - 4 คะแนน ปรับปรงุ

หนว่ ยการเรยี นร้ทู ี่ 2 เคมไี ฟฟา้ วิชา เคมี 4 รหัสวิชา ว32224

30

บรรณานุกรม

นพิ นธ์ ตังคณานรุ กั ษ์ และคณติ า ตงั คณานรุ กั ษ์. (2548). ค่มู ือเคมพี นื้ ฐานและเพ่มิ เตมิ เล่ม 4 ชนั้
มธั ยมศึกษาทที ่ี 5 สานักพิมพ์แม็ค จากดั .

ศรลี กั ษณ์ ผลวัฒนะ และประดับ นาคแก้ว. (2551). หนงั สอื เรยี นเคมี ชนั้ มัธยมศกึ ษาปีที่ 5
ภาคเรียนท่ี 2. กรุงเทพฯ : แมค็ .

สถาบนั ส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี กระทรวงศึกษาธิการ. (2557). หนังสือเรยี น
รายวชิ าเพม่ิ เตมิ เคมี เลม่ 4 ชน้ั มัธยมศึกษาปที ่ี 4-6. พมิ พ์คร้ังท่ี 1. กรุงเทพฯ : โรงพมิ พ์
สกสค. ลาดพรา้ ว.

สถาบันสง่ เสริมการสอนวทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี กระทรวงศึกษาธิการ. (2562). หนังสอื เรียน
รายวชิ าเพ่มิ เติม เคมี เลม่ 4 ช้นั มธั ยมศึกษาปีที่ 5. พิมพ์ครั้งที่ 2. สานักพมิ พ์จฬุ าลงกรณ์
มหาวิทยาลยั .

หน่วยการเรียนรู้ท่ี 2 เคมไี ฟฟา้ วิชา เคมี 4 รหัสวิชา ว32224

31

ภาคผนวก

หนว่ ยการเรยี นร้ทู ี่ 2 เคมีไฟฟ้า วิชา เคมี 4 รหสั วชิ า ว32224

32

เกณฑ์การใหค้ ะแนน
แบบทดสอบกอ่ นเรียนและหลงั เรียน

ขอ้ เกณฑก์ ารให้คะแนน คะแนน ขอ้ เกณฑก์ ารใหค้ ะแนน คะแนน

ตอบถกู 1 ตอบถูก 1
1 6 ตอบผดิ 0

ตอบผิด 0

ตอบถูก 1 ตอบถกู 1
2 7 ตอบผิด 0

ตอบผิด 0

ตอบถูก 1 ตอบถกู 1
3 8 ตอบผิด 0

ตอบผดิ 0

ตอบถูก 1 ตอบถูก 1
4 9 ตอบผดิ 0

ตอบผดิ 0

ตอบถกู 1 ตอบถกู 1
5 ตอบผิด 0 10 ตอบผิด 0

หนว่ ยการเรียนร้ทู ่ี 2 เคมีไฟฟา้ วชิ า เคมี 4 รหสั วชิ า ว32224

33

เกณฑก์ ารใหค้ ะแนน บัตรกิจกรรมที่ 1
เรอื่ ง เลขออกซิเดชนั หายังไง จาได้ไหม…ลองทบทวนหน่อยซิ

คาชแ้ี จง

บตั รกจิ กรรมท่ี 1 เลขออกซเิ ดชันหายงั ไง จาได้ไหม…ลองทบทวนหน่อยซิ
มีจานวน 1 ขอ้ 10 คะแนน มเี กณฑ์ในการพจิ ารณาใหค้ ะแนนดงั นี้

ขอ้ เกณฑ์การใหค้ ะแนน คะแนน

ไมต่ อบหรือตอบผิด 0
1 ตอบถูกชดั เจนหรือไม่ครบทุกส่วน 5
10
ตอบถูกตอ้ งชดั เจนและครบถ้วนทกุ สว่ น

หน่วยการเรียนรทู้ ี่ 2 เคมีไฟฟ้า วิชา เคมี 4 รหสั วิชา ว32224

34

เกณฑ์การใหค้ ะแนน บัตรกิจกรรมที่ 2
เรือ่ ง ดุลสมการเคมี…ติดจรวด

คาชี้แจง

บัตรกจิ กรรมที่ 2 เร่ือง ดุลสมการเคมี…ติดจรวด มีจานวน 10 ข้อ ข้อละ
2 คะแนน รวม 20 คะแนน มีเกณฑ์ในการพิจารณาให้คะแนนดังนี้

ขอ้ เกณฑ์การให้คะแนน คะแนน ขอ้ เกณฑ์การใหค้ ะแนน คะแนน
0
ไมต่ อบหรอื ตอบผดิ 0 ไม่ตอบหรอื ตอบผดิ 1
2
1 ตอบถูกชัดเจนหรอื ไมค่ รบทุกสว่ น 1 6 ตอบถกู ชัดเจนหรอื ไมค่ รบทุกส่วน 0
1
ตอบถูกต้องชัดเจนและครบถ้วนทุกสว่ น 2 ตอบถูกตอ้ งชัดเจนและครบถ้วนทุกสว่ น 2
ไมต่ อบหรือตอบผิด 0
0 ไมต่ อบหรือตอบผดิ 1
2 ตอบถกู ชดั เจนหรือไมค่ รบทกุ สว่ น 2
1 7 ตอบถกู ชัดเจนหรือไมค่ รบทกุ ส่วน 0
ตอบถูกตอ้ งชัดเจนและครบถ้วนทุกสว่ น 1
ไม่ตอบหรือตอบผดิ 2 ตอบถกู ตอ้ งชดั เจนและครบถว้ นทกุ สว่ น 2
0
3 ตอบถกู ชัดเจนหรือไมค่ รบทกุ สว่ น 0 ไมต่ อบหรือตอบผิด 1
2
ตอบถูกต้องชัดเจนและครบถ้วนทุกส่วน 1 8 ตอบถกู ชัดเจนหรือไม่ครบทกุ สว่ น
ไมต่ อบหรือตอบผิด
2 ตอบถูกตอ้ งชดั เจนและครบถว้ นทุกส่วน
4 ตอบถกู ชดั เจนหรอื ไมค่ รบทุกสว่ น
0 ไม่ตอบหรอื ตอบผดิ
ตอบถูกต้องชดั เจนและครบถว้ นทกุ ส่วน
ไม่ตอบหรือตอบผิด 1 9 ตอบถกู ชัดเจนหรือไม่ครบทกุ สว่ น

5 ตอบถกู ชดั เจนหรอื ไม่ครบทุกส่วน 2 ตอบถูกตอ้ งชดั เจนและครบถว้ นทกุ ส่วน

ตอบถูกต้องชดั เจนและครบถ้วนทกุ ส่วน 0 10 ไม่ตอบหรือตอบผิด
1 ตอบถูกชดั เจนหรือไม่ครบทุกส่วน

2 ตอบถกู ต้องชดั เจนและครบถว้ นทกุ ส่วน

หนว่ ยการเรยี นรทู้ ี่ 2 เคมไี ฟฟา้ วชิ า เคมี 4 รหัสวิชา ว32224

35

เกณฑ์การให้คะแนน บตั รแบบฝึกหัดท่ี 1
เรอ่ื ง การดุลสมการรีดอกซ์โดยใช้เลขออกซิเดชนั

คาช้ีแจง

บัตรแบบฝึกหัดท่ี 1 เรื่องการดุลสมการรีดอกซ์โดยใช้เลขออกซิเดชัน มี
จานวน 6 ข้อ ข้อละ 3 คะแนน รวม 18 คะแนน มีเกณฑ์ในการพิจารณาให้
คะแนนดังน้ี

ขอ้ เกณฑ์การให้คะแนน คะแนน

ไมต่ อบหรอื ตอบผิด 0
1 ตอบถกู ชดั เจนหรอื ไม่ครบทกุ สว่ น 2
3
ตอบถูกตอ้ งชัดเจนและครบถว้ นทกุ ส่วน
0
ไม่ตอบหรอื ตอบผิด 2
2 ตอบถกู ชดั เจนหรือไม่ครบทกุ ส่วน 3

ตอบถกู ตอ้ งชัดเจนและครบถว้ นทุกส่วน 0
2
ไม่ตอบหรอื ตอบผิด 3
3 ตอบถกู ชัดเจนหรอื ไม่ครบทุกสว่ น
0
ตอบถูกตอ้ งชดั เจนและครบถว้ นทกุ สว่ น 2
3
ไม่ตอบหรอื ตอบผิด
4 ตอบถูกชัดเจนหรอื ไม่ครบทกุ ส่วน 0
2
ตอบถกู ตอ้ งชดั เจนและครบถว้ นทุกสว่ น 3

ไมต่ อบหรอื ตอบผดิ 0
5 ตอบถูกชดั เจนหรอื ไมค่ รบทกุ สว่ น 2
3
ตอบถกู ตอ้ งชดั เจนและครบถว้ นทกุ ส่วน

ไมต่ อบหรือตอบผดิ
6 ตอบถูกชัดเจนหรอื ไม่ครบทุกส่วน

ตอบถกู ต้องชดั เจนและครบถ้วนทุกส่วน

หน่วยการเรยี นรทู้ ่ี 2 เคมไี ฟฟา้ วชิ า เคมี 4 รหัสวิชา ว32224

36

เกณฑก์ ารให้คะแนน บัตรแบบฝึกหัดที่ 2
เรื่อง การดลุ สมการรีดอกซ์โดยใช้ครง่ึ ปฏิกริ ยิ า

คาชแี้ จง

บัตรแบบฝึกหัดที่ 2 เรื่อง การดุลสมการรีดอกซ์โดยใช้ครึ่งปฏิกิริยา มี
จานวน 8 ข้อ ข้อละ 3 คะแนน รวม 24 คะแนน มีเกณฑ์ในการพิจารณาให้
คะแนนดังน้ี

ขอ้ เกณฑก์ ารใหค้ ะแนน คะแนน

ไมต่ อบหรือตอบผิด 0
1 ตอบถกู ชัดเจนหรือไม่ครบทุกสว่ น 2
3
ตอบถกู ต้องชัดเจนและครบถ้วนทกุ ส่วน
0
ไมต่ อบหรือตอบผดิ 2
2 ตอบถกู ชดั เจนหรอื ไมค่ รบทกุ สว่ น 3

ตอบถกู ต้องชดั เจนและครบถ้วนทุกสว่ น 0
2
ไม่ตอบหรือตอบผดิ 3
3 ตอบถูกชดั เจนหรือไม่ครบทุกสว่ น
0
ตอบถกู ต้องชดั เจนและครบถว้ นทกุ ส่วน 2
3
ไมต่ อบหรอื ตอบผิด
4 ตอบถูกชัดเจนหรอื ไมค่ รบทกุ สว่ น 0
2
ตอบถกู ตอ้ งชดั เจนและครบถว้ นทกุ ส่วน 3

ไมต่ อบหรือตอบผิด 0
5 ตอบถูกชดั เจนหรือไม่ครบทกุ ส่วน 2
3
ตอบถกู ต้องชดั เจนและครบถว้ นทกุ ส่วน
0
ไมต่ อบหรอื ตอบผิด 2
6 ตอบถกู ชัดเจนหรือไม่ครบทกุ ส่วน 3

ตอบถกู ตอ้ งชัดเจนและครบถว้ นทุกสว่ น 0
2
ไมต่ อบหรอื ตอบผดิ 3
7 ตอบถูกชัดเจนหรือไมค่ รบทกุ สว่ น

ตอบถกู ต้องชดั เจนและครบถ้วนทุกส่วน

ไมต่ อบหรอื ตอบผิด
8 ตอบถกู ชัดเจนหรือไม่ครบทกุ ส่วน

ตอบถูกต้องชดั เจนและครบถว้ นทุกส่วน

หนว่ ยการเรยี นร้ทู ี่ 2 เคมไี ฟฟา้ วชิ า เคมี 4 รหัสวชิ า ว32224

37

ตารางบันทึกคะแนน
เรื่อง การดลุ สมการรีดอกซ์

แบบทดสอบ คะแนนเตม็ คะแนนทไี่ ด้ คะแนนรอ้ ยละ

กอ่ นเรียน 10

หลงั เรียน 10

ผลการพฒั นา

คะแนน คะแนนเต็ม คะแนนที่ได้ คะแนนรอ้ ยละ
บตั รกิจกรรมที่ 1 10
บตั รกิจกรรมที่ 2 20
บตั รแบบฝกึ หดั ท่ี 1 18
บตั รแบบฝึกหัดที่ 2 24
72
รวม

เกณฑ์การประเมินแบบทดสอบ

เกณฑก์ ารประเมนิ แบบทดสอบ การตดั สนิ ผลการประเมนิ
สรปุ ผลการประเมนิ ใชเ้ กณฑ ์
รอ้ ยละ 70 ขนึ้ ไป ระดบั ดี
การผ่านรอ้ ยละ 70 ขนึ้ ไป
รอ้ ยละ 60 – 69 ระดบั พอใช ้

รอ้ ยละ 0 – 59 ระดบั ปรบั ปรงุ

หนว่ ยการเรยี นรทู้ ี่ 2 เคมไี ฟฟ้า วิชา เคมี 4 รหสั วชิ า ว32224

38

เแนวคาตอบ
บตั รกิจกรรม

หนว่ ยการเรยี นร้ทู ี่ 2 เคมไี ฟฟ้า วชิ า เคมี 4 รหัสวิชา ว32224

39

บตั รกิจกรรมท่ี 1 เลขออกซิเดชันหายังไง จาได้ไหม…ลองทวนหนอ่ ยซิ

ใหน้ ักเรียนเขยี นข้อกาหนดและวิธีการหาเลขออกซิเดชนั

อะตอมของธาตุอสิ ระทุกชนดิ ท่ีอยใู่ นรปู ไอออนของธาตมุ เี ลขออกซเิ ดชนั เทา่ กับประจุ
อะตอมหรอื โมเลกลุ มีเลขออกซิเดชันเท่ากับ ของไอออนน้ัน เช่น
0
Na+ มีเลขออกซิเดชันเทา่ กับ +1
Ba2+ มเี ลขออกซเิ ดชันเทา่ กับ +2

ฟลูออรีน (F) โลหะของธาตหุ มู่ 1A 2A มีเลขออกซเิ ดชนั
มเี ลขออกซิเดชนั เทา่ กบั -1 เสมอ เทา่ กับ +1 และ +2 เสมอ

ไฮโดรเจน มีเลขออกซิเดชนั เปน็ +1 เม่อื ธาตหุ มู่ 3A มีเลขออกซเิ ดชันเท่ากับ +3
เกิดพันธะธาตกุ บั อโลหะ เชน่ H2O และมีล เสมอ (ยกเวน้ Tl ทม่ี ีเลขออกซเิ ดชัน +3 หรือ
ขออกซเิ ดชนั เป็น -1 เม่ือเกดิ พันธะกบั ธาตุ +1 ก็ได)้
โลหะ เช่น NaH CaH2
สารประกอบมีผลรวมเลขออกซิเดชนั เท่ากบั 0
ออกซเิ จน มีเลขออกซิเดชนั -2 ใน เช่น NaCl โซเดียมมีเลขออกซิเดชนั เปน็ +1
สารประกอบสว่ นใหญ่ เช่น H2O NaOH ดังน้นั คลอรนี มีเลขออกซเิ ดชันเปน็ -1

กล่มุ ไอออนมผี ลรวมเลขออกซิเดชนั เทา่ กับ การหาเลขออกซเิ ดชนั ของไอออนใน
กลุ่มประจุของไอออนน้ัน เช่น (PO43-) มี สารประกอบเชิงซ้อน ต้องทราบประจุไฟฟ้า
ผลรวมของเลขออกซเิ ดชันของธาตทุ กุ ตวั ใน ของหม่ธู าตุ เชน่ CN- , OH- , NO3- , SO42- ,
กลุ่มไอออนเท่ากับ -3 Cl- และตอ้ งทราบว่าโมเลกลุ มีเลขออกซเิ ดชัน
เป็น 0 เชน่ H2O , CO , NH3

หน่วยการเรยี นรู้ที่ 2 เคมไี ฟฟ้า วชิ า เคมี 4 รหัสวชิ า ว32224

40

บัตรกจิ กรรมท่ี 2 ดุลสมการเคม…ี ตดิ จรวด

ให้นักเรยี นดุลสมการเคมีต่อไปนใี้ ห้ถูกต้อง โดยเตมิ ตวั เลขสมั ประสิทธห์ น้าธาตแุ ละสารประกอบ

1. 2H2 + O2 → 2H2O
2. H2 + I2 → 2HI
3. N2 + 3H2 → 2NH3
4. Mg + 2H+ → Mg2+ + H2
5. Cl2 + Na2S → S + 2NaCl
6. PbO2 + 2H2 → Pb + 2H2O
7. Fe3+ + 2I- → Fe2+ + I2
8. 2K + 2H2O → 2KOH + H2
9. 2FeS + 2O2 → 2FeO + 2SO2
10. N2H4 + O2 → N2 + 2H2O

หนว่ ยการเรียนร้ทู ี่ 2 เคมีไฟฟา้ วิชา เคมี 4 รหัสวชิ า ว32224

41

แนวคาตอบ
บตั รแบบฝึกหัดท่ี 1

หนว่ ยการเรียนร้ทู ี่ 2 เคมไี ฟฟา้ วชิ า เคมี 4 รหัสวชิ า ว32224