Петя – пристан зелен – 2022

Горещници. Литературна лаборатория, юли-август 2021 г.

76

ÏÅÒß - ÏÐÈÑÒÀÍ ÇÅËÅÍ

ÍÀÖÈÎÍÀËÅÍ ËÈÒÅÐÀÒÓÐÅÍ ÊÎÍÊÓÐÑ “ÏÅÒß ÄÓÁÀÐÎÂÀ”

ñáîðíèê ñ íàãðàäåíè òâîðáè
Áóðãàñ, ìàé 2022 ã.

© ÏÅÒß - ÏÐÈÑÒÀÍ ÇÅËÅÍ
Íàöèîíàëåí ëèòåðàòóðåí êîíêóðñ “Ïåòÿ Äóáàðîâà”, Áóðãàñ, ìàé 2022 ã.
Ñáîðíèê ñ íàãðàäåíè òâîðáè
© Ñúñòàâèòåë è ðåäàêòîð Åëèöà Äóáàðîâà

ISSN 1313-809X
Èçäàíèå íà Äîì-ìóçåé “Ïåòÿ Äóáàðîâà” - Áóðãàñ
Áóðãàñ, 2022

ÍÀÖÈÎÍÀËÅÍ ËÈÒÅÐÀÒÓÐÅÍ ÊÎÍÊÓÐÑ
“ÏÅÒß ÄÓÁÀÐÎÂÀ”

ñáîðíèê ñ íàãðàäåíè òâîðáè
Áóðãàñ, ìàé 2022 ã.

Íàöèîíàëíèÿò ëèòåðàòóðåí êîíêóðñ “Ïåòÿ Äóáàðîâà” å âêëþ÷åí â
Íàöèîíàëíèÿ êàëåíäàð çà èçâúíó÷èëèùíèòå äåéíîñòè íà ÌÎÍ çà ó÷åáíàòà
2021/2022 ã. è â Ïðîãðàìàòà ñ Ìåðêè çà çàêðèëà íà äåöà ñ èçÿâåíè äàðáè.

Ãîëÿìàòà íàãðàäà è ïúðâî ìÿñòî – ïîåçèÿ

Äàíèöà Èâîâà ÕÐÈÑÒÎÂÀ, 18 ã.
Ïðîôèëèðàíà åçèêîâà ãèìíàçèÿ
“Ïðîô. ä-ð Àñåí Çëàòàðîâ”, ãð. Âåëèêî Òúðíîâî

êðàÿò íà ñâåòà
å
âñúùíîñò
ïðîñòî
îïðåäåëåíà
òî÷êà
îò
íåãî.

ñïîðåä áàùà ìè
òîé áåøå ñåëèùå.

åäíî ìàëêî ñåëöå
óâèñíàëî â ïðîñòðàíñòâîòî
ìåæäó êðàÿ è áåçêðàÿ
è äîñàìè òÿõ
åäíà ï÷åëà
íàäóøèëà, ÷å â áåçêðàÿ
èìà íåùî ñëàäêî
òÿ
ïîðåøå ãðàâèòàöèÿòà íà íèùîòî
ïðèêàíâàøå ñåñòðèòå ñè îò êðàÿ
íå `è ñå õîäåøå âúâ âå÷íîñòòà ñàìà

5

Íàöèîíàëåí ëèòåðàòóðåí êîíêóðñ “Ïåòÿ Äóáàðîâà”

ñïîðåä áàùà ìè
êðàÿò íà ñâåòà áåøå
îíàçè òàáåëà íàêðàÿ íà ñåëîòî.

STOP
áåëè áóêâè
÷åðâåí ôîí
âñå ùå ñå íàìåðè ïðèëîæåíèå
íà òðúáàòà íà óëè÷íèÿ çíàê
íå å çàáèòà îñîáåíî äúëáîêî

ñïîðåä ìåí
êðàÿò íà ñâåòà ñúùî å ñåëî.

îíîâà ñåëî
êúäåòî
ñêåëåòèòå òàíöóâàò â æèòíè íèâÿ,
îãðåíè îò ëóííà ñâåòëèíà
êúäåòî
îò íåêðîëîçèòå ïî óëè÷íèòå ñòúëáîâå
ñà îñòàíàëè ñàìî âåòðååùè ñå ñíèìêè
êúäåòî
àêî ïðîòåãíåø ðúêà êúì íîùíîòî íåáå
ùå óëîâèø çâåçäà,
àëà òÿ ùå òè ñòðóâà åäèí òàíö ñ ìúðòâèòå
êúäåòî
íå ÷óâàø äèñêîòåêà â ñúñåäèòå
à åäèíñòâåíî òðàêàùè ñå ïðîçîðöè

ñïîðåä ìåí è áàùà ìè
î÷åðòàíèÿòà íà êðàÿ íà ñâåòà
ñå ðàçìèâàò åé â îíçè äâîð
êúäåòî åäèí çàëóòàí ï÷åëàð
äèðè ïîñëåäíàòà ñè ï÷åëà
ñðåä æèòî è êîñòè.

6

Âòîðî ìÿñòî – ïîåçèÿ
Ìèëèöà Èâàéëîâà ÈÂÀÍÎÂÀ, 17 ã.
Ïúðâà åçèêîâà ãèìíàçèÿ, ãð. Âàðíà

Äíåñ
çà ïúðâè ïúò
ïðåãúðíàõ áàùà ìè.
Ïðåãðúäêàòà ìó áå
îâàëíà è òîïëà,
ëåêî ïðåãúðáåíà, èçìîðåíà,
äúëáîêà êàòî êîðàá,
ñèëíà êàòî äúáîâ ëèñò,
òàêà ÷óæäî ïîçíàòà.
Ñÿêàø öÿë æèâîò
íÿêîé ìå å ëþëÿë
â îáÿòèÿòà ìó.

7

Íàöèîíàëåí ëèòåðàòóðåí êîíêóðñ “Ïåòÿ Äóáàðîâà”

Ñëåïîî÷èÿòà –
äâå êðåõêè ÿìè,
äâà ñëåïè êðúãà
íà íàøåòî ðàçìèíàâàíå.
Õëúòíàëè â
íåïðîçîðëèâîñòòà èì,
÷åðòàåì êðúãîâå.
Êðúã â êðúãà –
âñåêè â ñîáñòâåíàòà
ñè ñôåðà íà ñëÿïîñò.
Ñëÿïà òî÷êà ñìå íèå –
íåäîâúðøåíè,
íåäîèçêàçàíè,
íåâèäèìè
åäèí çà äðóã.
Âñåêè â íåãîâèÿ
ñè êðúã íà ñëåïîòà.
Ñëÿïà òî÷êà ñà äíèòå íè,
ñëÿïî ïðåìèãâàò î÷èòå íè,
ñëÿïî âúçäèøàìå,
ñëÿïî ñå òúðñèì.
Âå÷å íå òå âèæäàì.

8

Äà ñå èçñèïåø îò óòðîáàòà ìè,
ïî èçãðåâ òè äà ñå èçõëóçèø,
äà ïîïèåø èçïîä íîêòèòå
íà ñÿíêàòà ìè.
Äà äåðåø ïåòèòå íà êðàêàòà ìè
è ñóõî äà ñêðèïòèø ïîä êîæàòà.
Äà ñå çàâàëâàò äóìèòå ìè
ïîä òåãëîòî òè.
Äà ñå çàâèâàì ñúñ èäåÿòà,
÷å òâîéòà òåæåñò ëåêà å
êàòî âúðõà íà ìàùåðêà.

9

Íàöèîíàëåí ëèòåðàòóðåí êîíêóðñ “Ïåòÿ Äóáàðîâà”

Òðåòî ìÿñòî – ïîåçèÿ
Áîæàíà Òîíåâà ÑËÀÂÊÎÂÀ, 17 ã.
ÍÓÌÑÈ “Ïðîô. Ïàí÷î Âëàäèãåðîâ”, ãð. Áóðãàñ

 ãúðëîòî ìè èìà ëþëêà
à íà íåÿ ìîìè÷åíöå â ðîçîâà ðîêëÿ è áÿëà øàïêà
Íà íåãî íå ìó òðÿáâàò öèãóëêè çà äà ñå ðàçïëà÷å
è ùóðöè çà äà ìó å òèõî
Òÿ å äîñòà ïðèêàçëèâà êîãàòî ÿ ñëóøàò
à êîãàòî îáè÷à èñêà äà ìúë÷è
Òÿ çíàå äà ïèøå ñàìî â òúìíîòî
è òàêà è íå ñå íàó÷è äà êðåùè
Òÿ ìðàçè ðèìèòå
Îáè÷àøå äà ñå ñìåå íàé-ãðóáî
Òÿ ñúáëå÷å ðîçîâàòà ñè ðîêëè÷êà
çà äà ÿ ñìåíè ñúñ çåëåíà
Òÿ äðúïíà ñòðóíèòå
â ãúðëîòî ìè
è íàïèñà ñòèõîòâîðåíèå

10

Ëåòÿò è îáè÷àò ïðàøèíêèòå.
Êîæà, òî÷êóâàëà ñå âúâ çàïåòàéêè.
Ëåòÿò è îáè÷àò ñëúíöåòî,
îãðÿâàùî ãè ñàìî çà ìàëêî.
Ëåòÿò ñàìî íà ñëúíöå,
çà Ñëúíöå.
Çàëåç
âñÿêà åäíà îò òÿõ.
Çàùî òàêà ïðîìåíÿø ñâåòà
êàòî ïðîñòî ñòîèø
è ìó ñå ðàäâàø.

11

Íàöèîíàëåí ëèòåðàòóðåí êîíêóðñ “Ïåòÿ Äóáàðîâà”

Ðèáà, ãóêàùà ïî ñòúêëî
Âîäàòà ïðèèæäà êúì ìåí
Çàùî ìè å ãúðëî çàùî ìè å êîðåì
çàùî ìè å òÿëî çàùî ñúì ñè àç
Âîäàòà
Âîäàòà áëåñòè âúâ çàõëàñ
è ñå ðàäâà íà ñåáå ñè
íà êúñ÷åòàòà ñâåòëèíà
ïîäõâúðëåíè è` äà èçïúëíè íîìåð
Ðèáà, õâúðëÿùà ñå ïî çåìÿ
ïî ìåê êèëèì âúçìîæíî áÿë
Î÷è ñúñ ôîðìàòà íà ðèáà
Î÷èòå â ìåí ñà îêåàí

12

Ïúðâî ìÿñòî – ïðîçà

Íèÿ Ñòàíèìèðîâà ÂÚËÍÎÂÀ, 19 ã.
Ïúðâà åçèêîâà ãèìíàçèÿ, ãð. Âàðíà

Ïúòÿò êúì äóøàòà å ïðåç ïðúñòèòå íà êðàêàòà.
Òàçè ñòàðà ñåìåéíà ïîãîâîðêà ÷åñòî ïðèåìàøå ðàçëè÷-
íè ôîðìè â çàâèñèìîñò îò ÷èÿ óñòà èçëèçàøå.
Áàáà ìè ñè áîðàâåøå ñ òåçè äóìè êàòî ñ îðúæèå.
Òÿ íÿêàê âèíàãè çíàåøå êîãà ñå ðàçõîæäàõ áîñà, áèëî òî
ïî ñòóäåíèòå ïëî÷êè â êóõíÿòà èëè ïî êðèâèòå êåðåìèäè íà
ïîêðèâà. Èìàøå î÷è è óøè, âúâ âñåêè úãúë è âúâ âñÿêà ñòàÿ, à
òðîñíàòèÿò é òîí âèíàãè ìå ïðåñëåäâàøå, áåç çíà÷åíèå äàëè
òÿ áåøå â äðóãèÿ êðàé íà êúùàòà èëè íàâúí â ãðàäèíàòà. Âúï-
ðåêè áåçáðîéíèòå ìè áîñîíîãè ïðîâèíåíèÿ, çà ïúðâè ïúò ñå
ñáëúñêàõ ñ áàáèíèòå äóìè-îðúæèå, ñëåä åäíà îò íàé-ñåðèîç-
íèòå ìè íàñòèíêè. Áîñèòå ìè äúæäîâíè òàíöè, ñúñ çàðîâåíè
ïðúñòè â ëåãëàòà íà ïåòóíèèòå, áÿõà íàêàðàëè êðàêàòà ìè äà
ïîñèíåÿò, à ëèöåòî íà áàáà äà ïîæúëòåå ïðè âèäà ìè – ìîê-
ðà è ðàçíàñÿùà ïðúñò èç öÿëàòà êúùà. Íÿìàøå âèêîâå, íèòî
ìúðìîðåíå, à ñàìî òèøèíà è áúðçî ïðåêðúñòâàíå – åõîòî îò
÷åñòèòå `è èçêàçâàíèÿ: “Âúé, âåäíàãà ñè ñëîæè ÷îðàïè” èëè
“Îáóé ñå, ùå íàñòèíåø”, áåøå çàòèõíàëî, ñêðèëî ñå ïî øêà-
ôîâåòå è ïîä òåæêèòå êèëèìè. Òàçè âå÷åð, êîãàòî áàáà ìå
ñëîæè äà ñïÿ, âìåñòî ëåêà íîù è öåëóâêà, ñòîâàðè âúðõó ìåí
áðåìåòî íà äóìèòå, êîèòî, âúïðåêè ÷å íå ðàçáèðàõ êàêâî îç-
íà÷àâàò òîãàâà, ìå íàêàðàõà äà ñïÿ çàâèòà ïðåç ãëàâà è ñ ÷î-
ðàïè, çà îñòàòúêà îò ëÿòîòî.
Ñëåä ëåòíèÿ èíöèäåíò, çëîâåùàòà çàêàíà äðåìåøå â äú-
íîòî íà ãëàâàòà ìè, äîñòàòú÷íî çàòèõíàëà, ÷å äà ñå îñâîáîäÿ

13

Íàöèîíàëåí ëèòåðàòóðåí êîíêóðñ “Ïåòÿ Äóáàðîâà”

îò ñòðàõà è îòíîâî äà çàõâúðëÿ ÷îðàïèòå. Áàáà áåøå íàñî÷è-
ëà äóìèòå êúì ìåí îùå íÿêîëêî ïúòè ñëåä ñëó÷êàòà è âñåêè
ïúò ãëåäàõ áúðçî äà çàõëóïÿ ñ ðúöå êðàêàòà ñè, çà äà ïðåäîò-
âðàòÿ äóìèòå îò òîâà òå ñàìèòå äà ñå âñåëÿò â ïðúñòèòå ìè è
äà íàïðàâÿò íåùî íà äóøàòà ìè áåç ìîå çíàíèå.

Ëåëÿ ìè ñè áåøå ñúçäàëà íàâèêà äà ãè ìúíêà ïîä íîñ
êàòî íÿêàêâî çàêëèíàíèå âñåêè ïúò, êîãàòî ñè ñëàãàøå èëè
ñâàëÿøå îáóâêèòå.

Ïúðãàâî èçòàíàíèêàíèòå äóìè ñå ñòðåëíàõà êúì ìåí áåç
ïðåäóïðåæäåíèå. Òúíêèÿò ïèñúê, êîéòî èçñêî÷è îò óñòàòà ìè
è ïîñëåäâàëèòå áúðçè ñòúïêè êúì íàé-áëèçêîòî ìè ñêðèâà-
ëèùå, íàêàðà ëåëÿ äà çàõâúðëè îáóâêèòå íàñòðàíè è äà ìå
ïîñëåäâà. Òÿ áåøå âèíàãè ãîòîâà çà èãðà è ðÿäêî çàäàâàøå
âúïðîñè, ïîÿâÿâàøå ñå îò íèùîòî âñåêè ïúò, êîãàòî íîâà èäåÿ
çà ïðèêëþ÷åíèå çàïî÷âàøå äà öúôòè â ãëàâàòà ìè, ñàìàòà òÿ
èçíèêâàéêè, ñÿêàø ïî êîìàíäà, ïðåä ìåí. Ïîíÿêîãà ñè ìèñ-
ëåõ, ÷å íå å ðåàëíà, ÷å å ïëîä íà âúîáðàæåíèåòî ìè.

Ñìåõúò `è ñå ÷óâàøå èç âñÿêà ñòàÿ, çàïå÷àòàí â êðåìàâè-
òå ñòåíè, ðåäîì ñ íàçèäàíèÿòà íà áàáà. Ïîíÿêîãà çâóöèòå ñå
ïðèìåñâàõà åäíè ñ äðóãè è ñå îáðàçóâàøå õàîòè÷íà õîðîâîñò,
êîÿòî ñúæèâÿâàøå êúùàòà îùå ïîâå÷å. Êúíòåíå íà ñìåõà `è çà
ïîðåäåí ïúò îçàðè îêîëíîñòòà, êîãàòî `è ñïîäåëèõ ñòðàõà ñè
îò ñåìåéíàòà ïîãîâîðêà.

Ãîëåìèÿò îðåõîâ ãàðäåðîá â ñïàëíÿòà íà áàáà è äÿäî, çà
äúëúã ïåðèîä îò âðåìå, èãðàåøå ðîëÿòà íà íàé-äîáðèÿ ìè
ïðèÿòåë, êîãàòî ëåëÿ ÿ íÿìàøå. Èçâèòèòå ëèíèè ïî âúòðåø-
íèòå ñòåíè íà îðåõà îáðàçóâàõà ôèçèîíîìèè, êîèòî ñå ìåíÿ-
õà âñåêè ïúò, êîãàòî ìèãíåõ. À àêî ñå çàñëóøàõ â òèøèíàòà
ñëåä äúëúã ïåðèîä íà ãîâîðåíå, ÷åñòî â îòãîâîð, îðåõúò èç-
êúðöâàøå è ïðàçíèòå çàêà÷àëêè çàïî÷âàõà äà òðàêàò.

Ëåëÿ ñå áåøå ïîäïðÿëà íà îòâîðåíàòà âðàòà íà ãàðäåðî-
áà â î÷àêâàíå äà ñå ïîêàæà èççàä ìåêàòà ñòåíà îò äðåõè. Êî-
ãàòî âèäÿ, ÷å ïðèñúñòâèåòî `è íå ïðîìåíè íèùî, áðúêíà â ìà-
ñàòà îò âèñÿùè ïàëòà è øàëîâå, è áåç ìíîãî äà ñå ÷óäè, ìå
äðúïíà çà ãîëèòå êðàêà è ìå èçòåãëè íàïðåä êúì ðúáà íà äúñ-
êàòà.

14

– Áàáà òè ìå ïëàøåøå ïî àáñîëþòíî ñúùèÿ íà÷èí, êî-
ãàòî áÿõ íà òâîÿòà âúçðàñò. È àç ìðàçåõ ñïàðåíèòå ÷îðàïè è
òåðëèöè, êîèòî âèíàãè íè êàðà äà íîñèì. Íå ñúì ñèãóðíà äà-
ëè ïîãîâîðêàòà íå å ÷èñòî è ïðîñòî èçìèñëåíà çà íåïîñëóø-
íè äåöà êàòî ìåí è òåá – ñëåä êîåòî ñòèñêàøå íîñà ìè ìåæäó
ïðúñòèòå ñè, – íî òâîÿò äÿäî ñïîäåëè ñ ìåí åäíà òàéíà.

Ïðè òåçè äóìè ñíèøàâà ãëàñ è ñå íàâåæäà êúì ìåí çàãî-
âîðíè÷åñêè, ñ ãðúá êúì áàáèíèòå óøè è î÷è, ðàçïðúñíàòè èç
öÿëàòà ñòàÿ. Ïîêàçàëåöúò è` íàòèñêà ëåêî âñåêè ïðúñò íà áî-
ñèòå ìè êðàêà êàòî êëàâèøè íà ïèàíî.

– Âúçãëàâíè÷êèòå íà êðàêàòà ñà íàé-ìåêàòà ÷àñò îò ÷î-
âåøêîòî òÿëî, çàòîâà ñà íàé-ïðèâëåêàòåëíè çà ëîøèòå äóõî-
âå.

– Ëîøè äóõîâå? – ïèòàõ ÿ àç ñ îêîêîðåíè î÷è.
– Ìõì, êàòî òåçè, êîèòî ìåòåì ïîñòîÿííî èçïîä ìèâêà-
òà â èçáàòà. Òàéíàòà íà òâîÿ äÿäî, êîéòî ìíîãî äîáðå çíàåøå
íîìåðàòà íà âñåêè íàâúðòàù ñå îêîëî êúùàòà äóõ, å, ÷å àêî
âñåêè ïúò, êîãàòî ñè ñëàãàø èëè ñâàëÿø îáóâêèòå, èçòàíàíè-
êàø ïîãîâîðêàòà êàòî çàêëèíàíèå, íÿìà êàê äóõîâåòå äà ñå
øìóãíàò ïðåç ïðúñòèòå òè è äà òè çàìúðñÿò äóøàòà.
Îðåõîâèòå äúñêè èçñêúðöâàò ïîä òåæåñòòà ìè â ñúãëà-
ñèå, è ñòàðèòå äðåõè íà äÿäî, êîèòî îùå ñòîÿò íåïîêúòíàòè â
ãàðäåðîáà ïðîøóìîëÿâàò, ãîòîâè äà çàùèòÿò âñÿêà íåãîâà
äóìà.
– Å, àêî äÿäî å çíàåë çà òîâà, çàùî îñòàâè äóõîâåòå äà
ñòèãíàò äî äóøàòà ìó? Äà íå å çàáðàâèë ïîãîâîðêàòà?
Ìîìåíòàëíî ðàçáèðàì, ÷å ñúì ñãðåøèëà. Ëèöåòî íà ëå-
ëÿ ïîñúðâà è îáðàçúò è` çàïî÷âà äà òðåïòè êàêòî ïðàâåøå âñå-
êè ïúò, êîãàòî íåùî ÿ ðàçñòðîåøå. Èçðàæåíèÿòà ïî ñòåíèòå
íà îðåõà ñå ïðåâðúùàò â ãðèìàñè è êîëêîòî ïúòè äà ìèãíåõ,
ñè îñòàâàõà âñå ñúùèòå.
– Ðàçëè÷íî å. Ñìúðòòà íå ñëóøà íèêîãî è íèùî.
Áðàò ìè ãè èçáÿãâàøå.
Ñðåùàòà ìè ñúñ Ñìúðòòà, òàçè ñòðàííà äàìà, íà êîÿòî
ëåëÿ ñå ñúðäåøå, ñå ñúñòîåøå îò ìíîãî ïðúñòè íà êðàêà è
ñòóäåíîòî ñïîêîéñòâèå íà ìîðãàòà.

15

Íàöèîíàëåí ëèòåðàòóðåí êîíêóðñ “Ïåòÿ Äóáàðîâà”

Íå ðàçáèðàõ çàùî ãîëåìèÿò ìè áðàò ðàáîòåøå â òîçè
ãðàìàäåí õëàäèëíèê. Íåïðèÿòíèÿò õëàä è íåïðåñòàííîòî æó-
æåíå íà áåëèòå ëàìïè êàðàõà ìÿñòîòî äà èçãëåæäà êàòî âèäå-
íèå. Óñåùàõ, ÷å íå òðÿáâàøå äà ñúì òàì – çíàåõ, ÷å íå òðÿá-
âàøå äà ñúì òàì è âúïðåêè òîâà äóçèíàòà ïðúñòè, êîèòî ñå
ïîäàâàõà ïîä ñèíèòå ÷àðøàôè â äðóãèÿ êðàé íà ìàçåòî, ìå
ïðèêàíâàõà äà îñòàíà. Äâèæåõ ñå áàâíî ïî ïëî÷êèòå â îïèò
äà íå âäèãàì ìíîãî øóì – íå èñêàõ ïî-ñëó÷àéíîñò äà ñúáóäÿ
çàâèòèòå ïðåç ãëàâà ïàöèåíòè. Íå ìîæåõ äà ñè îáÿñíÿ êàê íå
èì å ñòóäåíî ñ îòâèòè êðàêà è ïî-âàæíîòî êàê íå ãè áåøå
ñòðàõ îò âúçìîæíîñòòà çëèòå äóõîâå äà ñå ïðîìúêíàò ìåæäó
ïðúñòèòå èì. Ðåøèõ, ÷å ñå ïðèòåñíÿâàì èçëèøíî çà òÿõ, òà àç
áÿõ òàì, ìîæåõ äà êàæà ñåìåéíîòî çàêëèíàíèå è äà èçãîíÿ
âñåêè íàâúðòàù ñå äóõ. Ïðèáëèæèõ ñå äî ñòúð÷àùèòå ïðúñòè
è ïëàõî äîêîñíàõ ñ åäíàòà ñè ðúêà ãîëåìèÿ ñèâ ïàëåö íà åäè-
íèÿ êðàê. Ñòðàííî, âúçãëàâíè÷êàòà áåøå ñóõà è âêî÷àíåíà,
ëåëÿ íå ìè áåøå ñïîìåíàâàëà êàêâî äà ïðàâÿ â òàêúâ ñëó÷àé.
Íå èñêàõ äà îáúðêàì íåùî, âúçìîæíî áåøå äà èìà èçêëþ÷å-
íèå è çà òåçè íåùà, çàòîâà ïðåìåñòèõ âíèìàíèåòî ñè êúì äðó-
ãàòà ìàñà. Ïðúñòèòå òàì áÿõà ëåêî æúëòè, ñ ìàëêè ÷åðíè ïå-
òúíöà ïî òÿõ è ïðèëè÷àõà íà ïðåçðÿë áàíàí. Áÿõà èçêëþ÷è-
òåëíî ìåêè íà äîïèð è ìîìåíòàëíî ñå íóæäàåõà îò çàêðèëà.
 çàñòîÿëàòà òèøèíà íà ìîðãàòà ãëàñúò ìè ñå ðàçíåñå êàòî
ëåê áðèç è ñå ñìåñè ñ áðúì÷åíåòî íà ëàìïèòå.

– Ïúòÿò êúì äóøàòà å ïðåç ïðúñòèòå íà êðàêàòà.
Òÿëîòî ïðåä ìåí ïîòðåïíà ïî÷òè íåçàáåëåæèìî. Ìîíî-
òîííèÿò çâóê íà ëàìïèòå íàïîäîáÿâàøå âñå ïîâå÷å ñêàíäè-
ðàíå è øóøóêàíå íà äàëå÷íè ãëàñîâå. Èìàõ ÷óâñòâîòî, ÷å ìå
íàáëþäàâàò îò ðàçëè÷íè êúò÷åòà íà ìîðãàòà ñúçäàíèÿ, ïî
ïðèíöèï ñêðèòè îò ÷îâåøêèòå î÷è, ñåãà èçëåçëè îò äóïêèòå
ñè ñ ïðèòàåí äúõ, â î÷àêâàíå.
Ïúòÿò êúì äóøàòà å ïðåç ïðúñòèòå íà êðàêàòà.
Ìèðèçìàòà íà ïóêàíè ÷óøêè èçâåäíúæ íàõëóâà â íîçä-
ðèòå ìè, à çâóêúò îò ïðèáëèæàâàùè ñòúïêè ñòàâà âñå ïî-îò-
÷åòëèâ â ãúìæàùèÿ îò ïðåñèïíàëè ãëàñîâå õëàäèëíèê. Óñå-
ùàì âêîï÷âàíåòî íà ëåäåíè ïðúñòè â ðúêàòà ìè è ïðåä ìåí

16

ñòîè áðàò ìè êàòî ïðèâèäåíèå.
– Äà íå ñúì òå ÷óë îòíîâî äà èçïîëçâàø òåçè äóìè, ðàç-

áðà ëè ìå? – ïðè êîåòî ìè äðúïíà ñèëíî óõîòî. – Íå äàé
áîæå, òå ÷óëà Ñìúðòòà. Íÿìàø ìÿñòî òóê.

Áðàò ìè áåøå ïðåêàëåíî çàåò äà ñå ïðåêðúñòâà, çà äà ìå
ïèòà çàùî âúîáùå áÿõ â ìîðãàòà, à àç ïðåêàëåíî çàåòà äà ãëå-
äàì âòðåí÷åíî â æåíàòà çàä íåãî, çà äà ìèñëÿ èçâèíåíèÿ. Ñå-
äåøå ìúë÷àëèâî, ñ áåçèçðàçíî ëèöå è ìúòíè î÷è. Èìàøå ñú-
ùèòå ÷åðòè êàòî òåçè íà áàáà è ëåëÿ, à êðàêàòà è` áÿõà áîñè.
Êîæàòà `è áåøå òúíêà è âåíèòå, êîèòî ñå ñïóñêàõà ïî öåëèòå `è
õîäèëà, ãè êàðàøå äà èçãëåæäàò ñèíüî-ëèëàâè. Ìúæäèâèÿò è`
ïîãëåä, êîéòî áàâíî îáõîæäàøå áåçöâåòíîòî ìÿñòî, ñå ñïðÿ
âúðõó ìåí – î÷èòå `è èçãóáèõà ïðåäèøíàòà ñè ñèâà ìúãëÿâè-
íà è íà íåéíî ìÿñòî ñå íàìåñòè äîáðå ïîçíàòàòà ïàêîñòëè-
âîñò. È ñàìî ìè êèìíà.

Ïðåäè äà ñå óñåòÿ áðàò ìè âå÷å ìå áóòàøå êúì èçõîäà íà
ãîëåìèÿ õëàäèëíèê è íàãîðå ïî ñòúëáèòå, äàëå÷ îò ñïÿùèòå
õîðà è ñòðàííàòà íåâèäèìà æåíà. È äâàìàòà íå îòðîíâàõìå
äóìà, äîêàòî ñå êà÷âàõìå ïî ñòúëáèòå. Êîãàòî ñòèãíàõìå äî
âúðõà è âå÷å áÿõ ñèãóðíà, ÷å ñìå äîñòàòú÷íî äàëå÷, çà äà íè
÷óÿò äóõîâåòå îò ìîðãàòà, çàäàäîõ âúïðîñ:

– Çíàåø ëè êàê èçãëåæäà Ñìúðòòà?
Áðàò ìè íå îáè÷àøå äà ìó çàäàâàì îò âúïðîñèòå ñè è
÷åñòî ìå õîêàøå, êîãàòî ïðåêàëÿâàõ ñ ëþáîïèòñòâîòî, íî òî-
çè ïúò ñàìî ìå ïîãëåäíà è îòãîâîðè:
– Íå, íî çíàì êàê ìèðèøå.
– Êàê?
– Íà ïóêàíèòå ÷óøêè íà äÿäî.

17

Íàöèîíàëåí ëèòåðàòóðåí êîíêóðñ “Ïåòÿ Äóáàðîâà”

Âòîðî ìÿñòî – ïðîçà

Íèêîëàé Äèìèòðîâ ÏÅÒÊÎÂ, 18 ã.
ÀÅÃ “Ãåî Ìèëåâ”, ãð. Áóðãàñ

Íà ñåñòðà ìè, êîÿòî âèíàãè ìå ðàçñìèâà

1.
 Ðàÿ íèêîé íå å íåùàñòåí. Òàì âñè÷êè õîðà ñà ùàñòëè-
âè. Ñëúíöåòî íèêîãà íå ñïèðà äà ïå÷å, à äúæä íå âàëè.
Îáèòàòåëèòå íà Ðàÿ íå çíàÿò êàêâî å ëîêâà. Çàòîâà, àêî
ïî íÿêàêâè íåáëàãîïðèÿòíè ñúäáîâíè îáñòîÿòåëñòâà ñå ñëó-
÷è äà ïîïàäíàò íà òàêàâà, òå ïî-âåðîÿòíî áèõà ÿ âçåëè çà ïîð-
òàë êúì äðóãî èçìåðåíèå, îòêîëêîòî çà íàé-îáèêíîâåíî íà-
õîäèùå íà ìðúñíà âîäà.
 Ðàÿ ñúùî òàêà íÿìà áåäíîñò. Íÿìà è âîéíè, çàùîòî
íÿìà âëàñò. Òàì ÷îâåöèòå íÿìàò óïðàâíèöè. Îñâåí òîâà íè-
êîé íå ðàáîòè è íèêîé íå ïðèòåæàâà íèùî ïîâå÷å îò åäíî
æèëèùå – äîñóù êàòî òîâà íà âñè÷êè îñòàíàëè. Òàêà íÿìà
êîíêóðåíöèÿ, íèòî áîðáà çà íàäìîùèå. Âñè÷êè ãëåäàò åäèí
íà äðóã êàòî íà ïðèÿòåëè.
Ðàéñêèòå çåìè íå ïîçíàâàò è ðàçðóøàâàùàòà ñèëà íà ìèñ-
ëèòå, íå ñà èì èçâåñòíè ñàìîòàòà è ñòðàäàíèåòî – âúîáùå,
îò õîðàòà, êîèòî æèâåÿò íà çåìÿòà, çà êàêâî ñòàâà äóìà, íàé-
äîáðå ìîãàò äà ðàçáåðàò åäèíñòâåíî áåçìîçú÷íèòå. Èëè, êà-
çàíî ïî äðóã íà÷èí, Ðàÿ íÿìà îáùî ñ íàøèÿ ñâÿò.

2.
 Ðàÿ âñè÷êè ñå êàçâàò Õà. Òàêà å, çàùîòî òå íå âèæäàò
êàê, àêî áúäàò ðàçíîèìåííè, òîâà áè äîïðèíåñëî çà ùàñòèå-
òî èì.

18

Õà, çà êîãîòî ùå ñòàâà äóìà îòòóê íàòàòúê, íÿìàøå ïðîñ-
ëîâóòàòà ñúäáà íà íÿêîè ñâîè ëèòåðàòóðíè áðàòîâ÷åäè –
åäèí, ñúáóäèë ñå êàòî ãèãàíòñêî íàñåêîìî, äðóã, îòêàçàë äà
ïëà÷å çà ìàéêà ñè, à òðåòè, óìðÿë îò ìúêà ïî âúçëþáåíèÿ ñè
øèíåë. Íàøèÿò Õà áåøå, òúé äà ñå êàæå, åäèí èçêóïèòåëåí
ãåðîé. Íÿêîé, êîéòî ñå îêàçà ÷èñòî è ïðîñòî íà ïîäõîäÿùîòî
ìÿñòî â òî÷íîòî âðåìå – è òî ïî ïúëíà ñëó÷àéíîñò, ñàìî çà
äà âèäè è äà ðàçãîâàðÿ ñ îíçè ïåðñîíàæ, êîéòî âñúùíîñò ìî-
æå äà ñå ñìÿòà çà èñòèíñêè âàæåí èëè ïîíå çà äîñòà ïî-çíà-
÷èì â êîíòåêñòà íà òîâà ïîâåñòâîâàíèå.

À ñ êàêâî òîëêîâà áå ñïåöèàëåí ÷îâåêúò, êîãîòî Õà çàáå-
ëÿçà ïî âðåìå íà åäíà îò ñâîèòå áåçöåëíè ðàçõîäêè â åäèí îò
ìíîãîáðîéíèòå çåëåíè ïàðêîâå â Ðàÿ, êúäåòî òîçè äåí áåøå
ñàìî åäèí îò áåçêðàéíèòå ñëúí÷åâè äíè, ïðåäñòîè äà ðàçáå-
ðåì ïî-íàòàòúê.

3.
Äîêàòî ñå ñêèòàøå ïî äúëãà àëåÿ, íà êîÿòî åäèí ñëåä
äðóã íà îïðåäåëåíè ïðîñòðàíñòâåíè ïðîìåæäóòúöè ñå ðåäó-
âàõà çàâîè, Õà ñúãëåäà âúçðàñòåí ÷îâåê äà ñòîè âñòðàíè îò
ïúòÿ è äà ñúçåðöàâà íåáåòî. Òóê, çà äà áúäå ïî-ÿñíî íà ÷èòà-
òåëèòå, å âàæíî äà îòáåëåæèì, ÷å çíà÷èòåëíà ÷àñò îò õîðàòà
â Ðàÿ áðîäÿò ïî öÿë äåí, çàùîòî èì å ñêó÷íî. Èíà÷å ñà ìíîãî
äîâîëíè îò æèâîòà ñè. Êàêòî è äà å. Ñåãà íåêà ñå âúðíåì ïðè
ñòàðåöà.
Òîé íîñåøå ïëúòíî òúìíîñèíüî ïàëòî, ïîäõîäÿùî çà
åñåíòà, êîÿòî æèòåëèòå íà Ðàÿ íå ïîçíàâàõà, çàùîòî ïðè òÿõ
áåøå âå÷íî ëÿòî. Íà ãëàâàòà íà ñòàðèÿ ÷îâåê ñå ìúäðåøå êèë-
íàò íà åäíà ñòðàíà êàñêåò, à â ðúêàòà ñè òîé äúðæåøå ëóëà,
êîÿòî ïóøåøå, ñÿêàø áåøå íàïúëíî ïîãúëíàò îò çàíèìàíèå-
òî. Ïàíòàëîíèòå ìó áÿõà ñèëíî íàãúíàòè â äîëíàòà ÷àñò íà
êðàêàòà è èçãëåæäàõà êàòî äà áÿõà ìíîãî äúëãè è âñúùíîñò
òîé äà ãè áå ñìúêíàë, íî ïàëòîòî ìó äà ãî êðèåøå, òà êîãàòî
ñòàðåöúò ðåøåøå, äà ìîæåøå íåâúçìóòèìî äà ïðî÷èñòè ïè-
êî÷íèòå ñè ïúòèùà òî÷íî âúðõó ÿðêîçåëåíàòà òðåâà ïðåä ñå-
áå ñè. Î÷èòå ìó ñïîêîéíî è áëàãîíàìåðåíî ãàñíåõà çàä î÷è-

19

Íàöèîíàëåí ëèòåðàòóðåí êîíêóðñ “Ïåòÿ Äóáàðîâà”

ëàòà ñ ðîãîâè ðàìêè, íî Õà âñå îùå íå ìîæåøå äà âèäè òîâà,
çàùîòî ãëåäàøå ÷îâåêà â ïðîôèë, à íå â àíôàñ.

Ïðåêàðàë èçâåñòíî âðåìå, âçèðàéêè ñå â ÷óäíîâàòèÿ îá-
ðàç ïðåä ñåáå ñè, Õà ðåøè äà ñå ïðèáëèæè äî îáãúðíàòîòî îò
äèì ëèöå, ÷èéòî ïðèòåæàòåë áåøå ñêðèë äðóãàòà ñè ðúêà â
äæîáà íà ïàëòîòî è ìåòîäè÷íî ÿ êàðàøå äà òúðøóâà â íåãî,
êàòî ÷å ëè òúðñåøå íåùî.

– Êàêâî ïðàâèòå òóê, ãîñïîäèí Õà? – çàãðèæåíî ïîïè-
òà íîâîäîøëèÿò, çàñòàâàéêè äî ñòàðåöà òàêà, ÷å ïîñëåäíèÿò
äà ìó áúäå ïåðïåíäèêóëÿðåí.

Îòãîâîð íå ïîñëåäâà. Ñòàðåöúò ñàìî äðúïíà îò ëóëàòà
ñè è â ñúùèÿ ìîìåíò äðóãàòà ìó ðúêà ñå ïîäàäå îò äæîáà,
ñòèñíàëà êðúãëà çëàòèñòà äðåáîëèÿ ñúñ çäðàâ êîíåö, íàâèò
íà ðîëêà ïî ñðåäàòà. Ïðèëè÷àøå íà éî-éî, ÷èéòî êðàé âúç-
ðàñòíèÿò ÷îâåê ñå çàå äà ïóñêà äî äîëó è ïîñëå äà èçòåãëÿ
íàãîðå. Ñòàðåöúò ïðàâåøå òîâà ïî÷òè ïî èíåðöèÿ, êàòî ïðî-
äúëæàâàøå äà ïóøè è äà ãëåäà íåáåòî, áåç äà îáðúùà âíèìà-
íèå íà íàòðàïíèêà äî ñåáå ñè. Ùîì ïî÷àêà ìàëêî îáà÷å, Õà
ðåøè äà ãî ïîïèòà ïàê. Òîé çàäàäå âúïðîñà ñè ïî ñëåäíèÿ
íà÷èí:

– Äà íå ñòå ñå èçãóáèëè?
Äàëè çàùîòî áå çàãîâîðèë ïîâòîðíî, èëè ïîíåæå ëåêî
áåøå ïîâèøèë òîíà ñè, òîçè ïúò Õà ïðèâëå÷å âíèìàíèåòî íà
ñòàðåöà è òîé ñå îáúðíà ñ ëèöå êúì íåãî, òàêà ÷å íàøèÿò
ãåðîé íàé-ñåòíå óñïÿ äà âèäè ñïîêîéíèòå è çàìèñëåíè òúì-
íîêàôÿâè î÷è, îáãúðíàòè îò ëåê äèì è ñêðèòè çàä äåáåëèòå
ñòúêëà íà î÷èëàòà.
– Ìåä ëè ïðîäàâàòå? – ïîïèòà íà ñâîé ðåä ñòàðåöúò ñ
öÿëàòà íåâèííîñò, íà êîÿòî áåøå ñïîñîáåí.
Õà ãî èçãëåäà. “Ëóä – êàçà ñè òîé. – Íÿìà êàêúâ äà áú-
äå.” Íî â Ðàÿ âñè÷êè áÿõà â äîáðî äóøåâíî ñúñòîÿíèå, çàùî-
òî íÿìàøå îñíîâàíèå çà îáðàòíîòî. Òîãàâà îòêúäå ñå áåøå
ïîÿâèë òîçè íåõà!
– Ðàçõîæäàì ñå – îòãîâîðúò íà Õà äîéäå ìàøèíàëíî.
Òîé ïðîäúëæàâàøå äà ãëåäà ÷îâåêà ïðåä ñåáå ñè.
– Î, èçâèíåòå – íÿêàê îæèâåíî îòâúðíà ñòàðåöúò è ñ

20

ëåêî òðåâîæåí æåñò ñâàëè ïî-íèñêî ðúêàòà, ñ êîÿòî äúðæåøå
ëóëàòà, – â ìîÿòà ñòðàíà èìà íåäîñòèã íà ìåä è Âè âçåõ çà
åäèí îò íîâèòå ïðîäàâà÷è. À Âèå íÿìàòå íèêàêâè óíèôîðìå-
íè çíàöè, êîèòî äà íàñî÷âàò êúì òîâà. Íèòî íîñèòå ìåä –
ñòðàííèêúò âñå äà ñå èçâèíÿâà. – Òîâà òðÿáâà äà å îò êëèìà-
òè÷íèòå èçìåíåíèÿ. Äíåñ å íåîáè÷àéíî ñëúí÷åâ äåí è ãëàâà-
òà ìè å ïðåãðÿëà. Çàòîâà è Âàñ ïîìèñëèõ çà ìåäåí òúðãîâåö.
Ïðîñòåòå.

Ñòàðåöúò íàïðàâè íåäîäÿëàí æåñò ñ ðúêàòà, â êîÿòî áå-
øå ëóëàòà ìó, çà äà èçðàçè ñúæàëåíèåòî ñè, à ïîñëå äðúïíà
çàäúëãî è èçäèøà ãúñòà ñòðóÿ äèì. Ïðåç òîâà âðåìå Õà ãî
ãëåäàøå îáúðêàí. Ïúðâî, õîðàòà â Ðàÿ ìèñëåõà, ÷å íÿìà äðó-
ãè çåìè îòâúä òåõíèÿ îêúïàí îò ñëúíöåòî ñâÿò. Ïúê è ñàìèòå
ïðèêàçêè, è ïîâåäåíèåòî íà ñòàðåöà ñå ñòðóâàõà íà íàøèÿ ãå-
ðîé àáñóðäíè; íåùî ïîâå÷å – áåç äà ñè äàâà ÿñíî ñìåòêà çà-
ùî, Õà ãè ñìÿòàøå çà çëîâåùè.

– Îòêúäå ñòå Âèå? – ñúìíèòåëíî ïîïèòà òîé ñòàðåöà.
– Íå çíàì – ñòàðèÿò ÷îâåê îòãîâîðè êðàòêî è ïðÿìî.
Òîé ãëåäàøå Õà ïðàâî â î÷èòå.
– Èñêàòå äà êàæåòå, ÷å íå çíàåòå îòêúäå ñòå, òàêà ëè?
Íàëè èìåííî çà Âàøàòà ñòðàíà ãîâîðåõòå, ÷å â íåÿ íÿìàëî
ìåä.
– Íåäîñòèã – ïîïðàâè ãî ñòàðåöúò. – Êàçàõ Âè, ÷å èìà
íåäîñòèã íà ìåä. È òîâà ïðè÷èíà ëè å äà çíàÿ êàê ñå êàçâà
ñòðàíàòà ìè?
Õà ñå ãîòâåøå äà îòâúðíå, êîãàòî äðóãèÿò ãî ïðåêúñíà:
– Íå çíàì íèòî êîÿ å òÿ, íèòî êàêâè ñà ðàçìåðèòå `è.
Íÿìàì èäåÿ è êîëêî õîðà æèâåÿò â íåÿ, èëè êîé è êàê ÿ óïðàâ-
ëÿâà. Íî îòñêîðî òàì ñìå ñâèäåòåëè íà îñåçàåì íåäîñòèã íà
ìåä è ìîæå áè òúêìî âëàñòèòå ñà íàåëè òåçè íîâè è ïðåäèì-
íî ìëàäè ÷óæäåñòðàííè ïðîäàâà÷è, êîèòî îáèêàëÿò ãðàäîâå
è ñåëà è ïðåäëàãàò ñòîêàòà ñè íà êîãîòî ñðåùíàò.
– À çà êàêâî âè å òîçè ìåä? – ïîïèòà Õà, ãëåäàéêè ñòà-
ðèÿ ìúæ íàñðåùà ñè ñ âñå ïî-íàðàñòâàùî ëþáîïèòñòâî, êîå-
òî èçìåñòâàøå âöåïåíåíèåòî îò ïúðâîíà÷àëíàòà èçíåíàäà.
– Òîâà å ïðîñòî – îòâúðíà ñòàðåöúò, ñÿêàø ìó áÿõà çà-

21

Íàöèîíàëåí ëèòåðàòóðåí êîíêóðñ “Ïåòÿ Äóáàðîâà”

äàëè èçâúíðåäíî ëåñåí âúïðîñ, è îòíîâî ïîäíåñå ëóëàòà êúì
óñòàòà ñè. – Çàùîòî â ìîÿòà ñòðàíà âàëè ïåïåë.

Î÷èòå íà Õà ñå ðàçøèðèõà.
– Êàêâî èìàòå ïðåäâèä?
– Íèùî. Ïðîñòî Âè îòãîâàðÿì.
– Íèìà â äúðæàâàòà Âè âàëè ïåïåë?
– Îïðåäåëåíî. Ìàêàð ÷å íå çíàì êàêâî å “äúðæàâà”.
Õà íå îáúðíà âíèìàíèå íà ïîñëåäíîòî. Òîé ïðîäúëæè
äà ïèòà:
– Îò êîëêî âðåìå âàëÿò òåçè äúæäîâå? È êàêâà å ïðè÷è-
íàòà?
Ñòàðåöúò ñå çàìèñëè. Ïîãëåäíà íàñòðàíè è ñå âçðÿ â êðà-
ñèâèòå çåëåíè ïîëÿíè, îãðåíè îò âå÷íî áëèêàùàòà è íåèç÷åð-
ïàåìà ñâåòëèíà íà ðàéñêîòî ñëúíöå.
– Íå ïîìíÿ ñúñ ñèãóðíîñò, íî ìèñëÿ, ÷å çàâàëÿ îòäàâíà.
Ïîíå îò ïúðâèÿ òàêúâ äúæä å ìèíàëî äîñòàòú÷íî âðåìå, çà
äà å ïðèåë âå÷å âñåêè ñëó÷âàùîòî ñå çà íîðìàëíî – ñòàðåöúò
îòíîâî ñå èçâúðíà êúì Õà. Ïîãëåäúò ìó áåøå ñïîêîåí è íå-
ïîäâèæåí. – Êîëêîòî äî ïðè÷èíàòà... Åäèí äåí îò íåáåòî
ïðîñòî çàâàëÿ ïåïåë è òîâà å.
– Íèêîãà ëè íå ñïèðà äà âàëè? – âúïðîñúò íà Õà èçëåçå
îò íåãî ñúâñåì åñòåñòâåíî – òîé ñÿêàø ñå áå ñëÿë ñ æåëàíè-
åòî ñè äà äîáèå ïúëíà ïðåäñòàâà çà èñòîðèÿòà.
– Íå – îòãîâîðè ñòàðåöúò è ïîñëå îòíîâî ñå âçðÿ â ïåé-
çàæà íàîêîëî.
Êðàÿò íà ïîëÿíèòå òàêà è íå ñå âèæäàøå. Öâåòúò èì èñ-
êðåøå îò ëú÷èòå íà ñëúíöåòî è åäèíñòâåíîòî, êîåòî íàðóøà-
âàøå âïå÷àòëÿâàùàòà èì öÿëîñò, áåøå äúëãàòà âèòà àëåÿ, ïðî-
ðÿçâàùà çåëåíîòî áåçáðåæèå êàòî çìèåâèäíà ðåêà. Íèòî åäèí
ìàëúê âðúõ íà òðåâà íå òðåïâàøå è íèêîé íå ñå ìÿðêàøå íà-
îêîëî. Áÿõà ñàìî Õà è íåèçâåñòíèÿò ãîñïîäèí, êîéòî âíèìà-
òåëíî äðúïíà îò ëóëàòà ñè è áàâíî èçäèøà äèìà, âúçòîðãíàò
îò øèðíàëàòà ñå ïðåä íåãî ïðèðîäíà êðàñîòà.
– À êàê ñå îçîâàõòå òóê? – íàðóøè ìúë÷àíèåòî Õà, êàòî
ãëåäàøå ñòàðåöà ñ íåïðèñúùà çà ñåáå ñè âäúëáî÷åíîñò.
 íà÷àëîòî ÷îâåêúò äîðè íå èçäàäå, ÷å å ÷óë âúïðîñà è

22

ïðîäúëæè ñâîåòî áåçèçðàçíî ñúçåðöàíèå. Ïîñëå úãúë÷åòàòà
íà óñòàòà ìó ëåêî ïîòðúïíàõà è ñå äðúïíàõà íàçàä, è òîé íà-
áúðçî ïðèìèãíà. Ñëåä òîâà âúçñòàíîâè ñïîêîéíîòî ñè è íå-
ïîêëàòèìî èçðàæåíèå è êàòî ñå îáúðíà êúì Õà çàïî÷íà:

– Ïåïåëòà çàâàëÿ îòäàâíà – ïîâòîðè òîé. – Íå ïîìíÿ
òî÷íî êîãà, íî ïîñòåïåííî òÿ äîâåäå äî ñðèâîâåòå íà íÿêîè
õîðà. Åäíè ñâèêíàõà, íàó÷èõà ñå äà æèâåÿò òàêà. Êàçâàõà, ÷å
êàêâîòî äíåñ èìàø, óòðå ìîæå äà ãî èçãóáèø è òîâà å ñúâñåì
åñòåñòâåíî. Ïðè÷èíàòà: æèâîòúò áèë áåçïàðäîíåí, íî ïúê ñè
áèë ñúùî òàêà è øàíñ, òà òðÿáâàëî âñå ïàê äà ñìå ìó áëàãî-
äàðíè, çàäåòî ïî ñëó÷àéíîñò èëè íå òîé ñå áèë ïàäíàë òúêìî
íà íàñ – ñòàðèÿò ÷îâåê ñè ïîå äúõ çà êðàòêî è çàãîâîðè ñ äðóã
òîí: – Èçïîëçâàõìå ìåä. Âñè÷êè. Îêàçà ñå, ÷å îò õðàíèòå, êî-
èòî ÿäåì, åäèíñòâåíî â íåãî ñå íàìèðà íåùî, ñòèìóëèðàùî
ïñèõèêàòà íà õîðàòà, òàêà ÷å òå äà ìîãàò äà ïîíåñàò íîâèÿ
ïåïåëÿâ ñâÿò. Âúïðåêè òîâà îáà÷å áåøå òðóäíî äà ñå èçäúð-
æà. Ñâåòúò íè ñòàíà ñèâ è îáãîðåí. Ïîñòåïåííî è ìåäúò çà-
ïî÷íà äà ñå èç÷åðïâà è ñå íàëîæè äà ãî ïîëó÷àâàìå êàòî âíîñ,
çàùîòî íàøèòå ï÷åëè íå ñìîãâàõà ñ ïðîèçâîäñòâîòî, ïúê è
ìíîãî îò òÿõ èçìðÿõà îò îò÷àÿíèå. È òå êàòî õîðàòà ïîíàñÿõà
ïåïåëòà ðàçëè÷íî, ìàêàð çà ïîâå÷åòî òÿ äà áå ãëàâíî ïðå÷êà
çà ëåòåíåòî è èçâúðøâàíåòî íà îáè÷àéíèòå äåéíîñòè. Åòî çà-
ùî âñå ïî-÷åñòî âçåõà äà ñå çàáåëÿçâàò òåçè ÷óæäè äîñòàâ÷è-
öè è ïðîäàâà÷è íà ìåä, êîéòî îáà÷å çà ìíîãî õîðà ñå îêàçà
íååôåêòèâíî ëåêàðñòâî ñðåùó ïñèõîëîãè÷åñêèòå ùåòè, ïðè-
÷èíåíè îò äúæäîâåòå. Íå ñëåä äúëãî áðîÿò íà íåïðèãîäíèòå
êúì ñìåíåíàòà ðåàëíîñò çàïî÷íà äà íàðàñòâà è ïðîäúëæè äà
ñå óâåëè÷àâà äî ìîìåíòà, â êîéòî âëàñòòà íå èçëåçå ñúñ ñïå-
öèàëíà çàïîâåä ïî ñëó÷àÿ. Áå ñå âçåëî ðåøåíèå, ñ öåë îïàçâà-
íåòî è èçëåêóâàíåòî íà âñè÷êè, íåñïîñîáíè äà ñâèêíàò ñ ïå-
ïåëòà – à íå çà ñúïðîòèâà ñðåùó íåÿ, äà ñå ó÷ðåäÿò ñïåöèàë-
íè ìåäèöèíñêè öåíòðîâå; çàâåäåíèÿ, â êîèòî ùåøå äà ñå îñú-
ùåñòâÿâà ëå÷åíèåòî íà íåàäàïòèâíèòå – ñòðàííèêúò íàïðà-
âè êðàòêà ïàóçà, êîëêîòî äà äðúïíå îò ëóëàòà ñè è äà ðàçâèå
êîíåöà íà çëàòíàòà ñè èãðà÷êà, ñëåä êîåòî ïàê ïîäå ðàçêàçà:
– Ñêîðî åäèíñòâåíèòå ñãðàäè, êîèòî ñå ñòðîÿõà â ðîäèíàòà

23

Íàöèîíàëåí ëèòåðàòóðåí êîíêóðñ “Ïåòÿ Äóáàðîâà”

ìè, áÿõà ðàéñêèòå öåíòðîâå – çåíèöèòå íà ñòàðåöà ñå èçìåñ-
òèõà â ãîðíèòå äåñíè úãëè íà î÷íèòå ìó ÿáúëêè è çà ìîìåíò
îñòàíàõà òàêà: – Òàì ñå èçïðàùàõà âñè÷êè “îïåïåëåíîáîë-
íè”. Íàçíà÷àâàõà èì íÿêàêâî íåïðîó÷åíî ëå÷åíèå, çà êîåòî
íèêîé íå çíàåøå äàëè ùå óñïåå äà èì ïîìîãíå, èëè ïúê ïðîñ-
òî åæå÷àñíî ãè òúï÷åõà ñ àíòèäåïðåñàíòè. Òðåòèðàõà ãè ïî
ñòàðàòà ìåòîäà, êîÿòî ñ ãîäèíè áÿõà ïðèëàãàëè âúðõó äóøåâ-
íîáîëíèòå, íî çà êîÿòî â òîçè ñëó÷àé íÿìàøå íèêàêâè äîêà-
çàòåëñòâà, ÷å èìà êàêúâòî è äà áèëî øàíñ äà äîâåäå äî ïî-
äîáðåíèå íà ïîñòúïèëèòå. Ïðè÷èíàòà áåøå, ÷å òåçè õîðà íå
áÿõà ëóäè ïî ðîæäåíèå è íå ñå áÿõà ïîáúðêàëè ñàìè. Ãîðêè-
òå... ïðîñòî ñå îïåïåëèõà îòâúòðå. – Ñòàðåöúò îòíîâî ñå óìúë-
÷à. Íèòî åäèí ìóñêóë îò ëèöåòî ìó íå ïîòðåïâàøå, íî çà ìèã
òî ëåêî çàïðèëè÷à íà öèãóëêà, êîÿòî íÿêîé ïîäðúïíà íà øå-
ãà. Êàòî ÷å ëè óñòíèòå ìó åäâà çàáåëåæèìî ñå îòëåïèõà, íî íå
çàùîòî òîé ñå ãîòâåøå äà êàæå íåùî, à ïðîñòî òàêà – îò
êðàòêîñðî÷íèÿ ïðîâàë íà óñèëèåòî äà ñòîÿò äîïðåíè åäíà äî
äðóãà. Ñëåä òîâà òå îòíîâî ñå ñëåïèõà, íî ñàìî çà ìàëêî, ïî-
íåæå, ñ íåî÷àêâàíà ãîð÷èâèíà â òîíà, ñòàðåöúò çàäàäå íà Õà
ñëåäíèÿ ðèòîðè÷åí âúïðîñ: – Íàëè çíàåòå, ÷å âúâ âñè÷êî íå-
ìèíóåìî ñå ñðåùàò íàðóøèòåëè? – Êàçâàéêè òîâà, òîé ñå
ïîäñìèõíà è ïîäíåñå ëóëàòà êúì ñóõàòà ñè óñòà. Õà ñå âçèðà-
øå â íåãî, áåç äà ðàçáèðà. – À ìîæå è ñàìèÿò Âèå äà ñòå åäèí
îò òÿõ... – ñëåä êàòî äâå ñòàðè òðàï÷èíêè îòíîâî ñå ïîÿâèõà
íà ëèöåòî ìó è ñòðàííèêúò îñòàíà òàêà çà íÿêîëêî ìèãà, òîé
ïðîäúëæè, íî âå÷å ñ ïî-ñòðîã è äåëîâè ãëàñ: –  íà÷àëîòî
ðàéñêèòå îòäåëåíèÿ áÿõà áîëíèöè. Òå ïðèåìàõà ñàìî îíåçè,
êîèòî ñå áÿõà îïåïåëèëè îòâúòðå. ×ðåç ìåäèêàìåíòèòå è íàé-
âå÷å çàðàäè êîëè÷åñòâîòî, êîåòî èì ñå äàâàøå, ñòðàäàùèòå
ñå ïðåíàñÿõà â äðóãà ðåàëíîñò – ìÿñòî, êúäåòî, êàêòî êàçâà-
õà ñàìèòå ëåêàðè, “ñëúíöåòî íèêîãà íå ñïèðà äà ïå÷å, à äúæä
íå âàëè” – ñòàðèÿò ÷îâåê äðúïíà îò ëóëàòà. – Ïîñòåïåííî
îáà÷å áîëíèöèòå ñå ïðåâúðíàõà â ñàíàòîðèóìè. Ðàéñêèòå îò-
äåëåíèÿ çàïî÷íàõà äà ïðèåìàò âñè÷êè, êîèòî íå ìîæåõà äà
íàìåðÿò òàêà íàðå÷åíîòî ùàñòèå â áèòèåòî. Íî êîèòî çà ñìåò-
êà íà òîâà áÿõà ãîòîâè äà èíâåñòèðàò êîëêîòî å íåîáõîäèìî

24

â ëå÷åíèåòî ñè. Ïîñòåïåííî ñå ðàçêðèõà îùå ðàéñêè îòäåëå-
íèÿ – ïðàâåõà ñå âñå ïî-áúðçî è â òÿõ ñå èçïîëçâàõà âñå ïî-
ðàçíîîáðàçíè ëåêàðñòâà – ðåäèöà îò òÿõ íåèçïðîáâàíè èëè
ñúñ ñúìíèòåëåí ñúñòàâ, ñàìî è ñàìî äà ñå îñèãóðè óäîâîëñò-
âèå çà ðàçñòðîåíàòà êëèåíòåëà. Ñ äðóãè äóìè, õîðàòà, êîèòî
ìîæåõà äà ñè ïîçâîëÿò, ïëàùàõà, çà äà áúäàò ÷èñòî è ïðîñòî
íàäðóñàíè, ñòèãà òîâà äà îçíà÷àâàøå áÿãñòâî îò èçïåïåëåíà-
òà äåéñòâèòåëíîñò.

Ñòðàííèêúò, êîéòî ïðè ïîñëåäíèòå ñè äóìè áåøå íàï-
ðàâèë íÿêîëêî ðåçêè ïîâòîðåíèÿ ñ ïîçëàòåíàòà ñè èãðà÷êà,
ñåãà ñå óñïîêîè, çàïî÷íà äà ÿ ñâèâà è îòïóñêà ïî-áàâíî è çà-
äúëãî äðúïíà îò ëóëàòà ñè, êàòî ïîñëå ñå îñâîáîäè îò äèìà ñ
äúëáîêà âúçäèøêà, íî íàñî÷åíà íàñòðàíè – òàêà ÷å äà íå çàï-
ðàòè ãúñòàòà áÿëà ñòðóÿ â ëèöåòî íà Õà. Òîé îò ñâîÿ ñòðàíà
ãî ãëåäàøå è òî÷íî ñåãà íàóì ñå ìîëåøå ñòàðåöúò äà ñå èç-
âúðíå, çà äà íå âèæäà çà èçâåñòíî âðåìå î÷èòå ìó. Àëà ñòðàí-
íèÿò ãîñïîäèí îáà÷å íå ãî ïðàâåøå è ñúâñåì íåâúçìóòèìî ñå
âçèðàøå â åäèí îò ìíîãîòî õàõîâöè â Ðàÿ – òî÷íî òîçè, êîé-
òî ñúâñåì ñëó÷àéíî – ãîðêè÷êèÿò!, ñå îêàçà íàøèÿò èçêóïè-
òåëåí ãåðîé. Íàêðàÿ îáà÷å Õà íå ñå ñäúðæà è ïîïèòà:

– Èñêàòå äà êàæåòå, ÷å âñè÷êî òóê íå å èñòèíñêî?
Ñòàðèÿò ÷îâåê ãî èçãëåäà çà ñåêóíäè, à ïîñëå çàâúðòÿ
ãëàâà ïîä úãúë ÷åòèðèäåñåò è ïåò ãðàäóñà è ñëåä åäíî ïîñ-
ëåäíî ðàçãúâàíå íà èãðà÷êàòà ñè êðàé íà íÿêàêúâ òàéíñòâåí
ðèòóàë. È êàòî ñå ñúñðåäîòî÷è â ëóëàòà ñè, êîÿòî ñåãà äúðæå-
øå ñ äâå ðúöå è âíèìàòåëíî ðàçãëåæäàøå, ñòàðåöúò öÿë ñå
îáúðíà íàñòðàíè è òàêà ïîêàçà íà Õà, ÷å ñðåùàòà èì å ïðèê-
ëþ÷èëà. Ó ïîñëåäíèÿ îáà÷å ÿðîñòíî ñå íàäèãíà íåòúðïåíèå
è òîé ïðîäúëæè äà óïîðñòâà:
– Íèìà âñè÷êî å ñàìî íÿêàêâà íàðêîìàíñêà õàëþöèíà-
öèÿ!? È àç ëè ñúì ó÷àñòíèê â íåÿ!? Òîâà ëè å ùàñòèåòî!? Ñà-
ìî ïî òîçè íà÷èí ëè å âúçìîæíî? – òîé íèêîãà íå áå èçðè÷àë
òîëêîâà äðúçêè äóìè è íå ñå áå ÷óâñòâàë òàêà âúí îò ñåáå ñè.
Íî è èçîáùî íèêîãà íå ñå áå óñåùàë æèâ â òàêàâà èçêëþ÷è-
òåëíà ñòåïåí.
Ñòàðåöúò ìúë÷åøå è ãëåäàøå ëóëàòà ñè. Õà áå ñïðÿë îò-

25

Íàöèîíàëåí ëèòåðàòóðåí êîíêóðñ “Ïåòÿ Äóáàðîâà”

÷àÿí, íî è åäíîâðåìåííî íÿêàê îáíàäåæäåí ïîãëåä âúðõó íå-
ãî. Èçâåäíúæ ïîâÿ õëàä. Òîïëèÿò ëåòåí ïîëúõ, êîéòî áåøå
õàðàêòåðåí çà Ðàÿ, ðÿçêî ñå ñìåíè îò íåîáè÷àéíî ñòóäåí âÿ-
òúð, áðóëåù äúðâåòàòà. Õà èíñòèíêòèâíî ñå îãëåäà. Îòðóïà-
íèòå ñúñ çåëåíèíà êëîíè íàîêîëî ñåãà áÿõà ïðåâèòè ïîä òå-
æåñòòà íà õèëÿäè êàôÿâè ëèñòè, êîèòî ðàçáóíòóâàëèÿò ñå ñòó-
äåí âúçäóõ ñúáàðÿøå ïî çåìÿòà. Ñëúíöåòî âíåçàïíî áå ïîòú-
íàëî çàä ãúñòè ñèâè îáëàöè, ïîãúëíàëè ñâåòëèíàòà è ïðåâúð-
íàëè ÿ â áåëåçíèêàâà ïîòèñíàòîñò. Ñàìîòî âðåìå ñå áå ñìå-
íèëî. Íà Õà ìó ñå ñòîðè, ÷å ìîæå äà äîëîâè çâóêà îò îæåñòî-
÷åíîòî òèêòàêàíå íà íåâèäèìè ÷àñîâíèêîâè ñòðåëêè – ïðå-
ïóñêàùè, ñÿêàø çàâèõðÿíè îò åëåêòðè÷åñêèòå áúðêàëêè íà
ìèêñåð. Íà ìÿñòîòî íà äåíÿ íåóñåòíî äîéäå íåïðîíèöàåìà
íîù, â êîÿòî åäèíñòâåíîòî, êîåòî íàøèÿò ãåðîé ìîæåøå äà
ðàçëè÷è, áåøå äèìúò îò ëóëàòà íà ñòàðåöà. Âúïðåêè òîâà òîé
èçïèòà íåîáè÷àåí ïðèëèâ íà ñìåëîñò è ðåøèòåëíîñò è èçâè-
êà íà ñòðàííèêà:

– ÊÎÉ ÑÒÅ ÂÈÅ ÒÎÃÀÂÀ? ÎÒÊÚÄÅ ÇÍÀÅÒÅ ÒÎÂÀ? È ÂÚÇ-
ÌÎÆÍÎ ËÈ Å ×ÎÂÅÊ ÄÀ ÁÚÄÅ ÙÀÑÒËÈ  ÏÅÏÅËÒÀ?

×ó ñå ñìÿõ. Êðàòúê è êóõ. Ïîñëåäâà ìúë÷àíèå. Äîëîâè
ñå ñàìî ëåêèÿò çâóê îò äåëèêàòíî ðàçöåïâàíå íà âúçäóõà, ïðå-
äèçâèêàíî îò äâèæåíèåòî íà íÿêîãî. È êîãàòî âèäÿ èäåàëíî
ïîäðåäåíèòå áåëè çúáè íà ñòàðåöà, ðàçêðèëè ñå çàðàäè øè-
ðîêàòà ìó óñìèâêà â ìðàêà, Õà óñïÿ ñàìî äà ñè ïîìèñëè, ÷å
íèêîãà íå å âèæäàë ïî-óæàñÿâàùî íåùî ïðåç æèâîòà ñè è ÷å
åäâà ëè îòíîâî ùå ñòàíå ñâèäåòåë íà ïîäîáíî. À ïîñëå – çà
áðîåíè êúñîâå îò âðåìåòî – òîé óñåòè êàê íåùî ãî ïîòèñêà.
Áå ïî÷óâñòâàë, ÷å ñòîìàõúò ìó ñå ñâèâà îò ñòðàõ îùå êîãàòî
çàäóõà ñòóäåíèÿò âÿòúð, íî ñåãà... Äàëå÷íè è íåÿñíè óäàðè ñå
ñòîâàðâàõà âúðõó æåëåçíèòå ïîðòè íà ñúçíàíèåòî ìó, êîåòî
òîé çà ïúðâè ïúò ñè ïðåäñòàâÿøå êàòî êðåïîñò. Êàêâî îçíà-
÷àâàøå âñè÷êî òîâà? Êúäå áå îòèøúë Ðàÿ? Õà ïðåáëåäíÿ è
óñåòè êàê ëåêè êàïêè ñòóäåíà ïîò ñå ñòè÷àò ïî ÷åëîòî è ñòðà-
íèòå ìó. Òîãàâà ìðàêúò ïðåä íåãî ñå îöâåòè â ÷åðâåíèêàâî è
ñòàðåöúò, ÷èåòî ëèöå íåîáÿñíèìî ñå áå ïîäìëàäèëî, íàäàäå
ïðîíèçèòåëåí íàëóäíè÷àâ âèê. Òîé áåøå çàáèë ïàëåöà ñè â

26

îòâîðà íà ëóëàòà è íÿêîëêî èñêðè áÿõà èçõâúð÷àëè çàðàäè
íàòèñêà.

– ÀÇ ÑÚÌ ÁÎËÅÍ! – èçêðåùÿ ïîäìëàäèëèÿò ñå ñòàðåö.
– ÁÎËÅÍ! – è óñìèâêàòà ìó ñÿêàø ñå îïúíà îùå, êàòî ÷å çàå
öÿëîòî ìó ëèöå, ìàêàð íà ïðàêòèêà òÿ äà áåøå åäèíñòâåíîòî
íåùî îò íåãî, êîåòî ñå ðàçëè÷àâàøå â òúìíèíàòà. Èñêðèòå îò
ëóëàòà ìó ñå áÿõà ñòîïèëè.

Ñòðàííèêúò ïîëåêà ñå ïðèáëèæè äî Õà. Çàðàäè äúëáî-
êèÿ ìðàê îáà÷å òîé ïðîäúëæàâàøå äà âèæäà ñàìî áåçóìíàòà
ìó óñìèâêà. Òîãàâà ñòàðåöúò ïîäíåñå ïðúñòà ñè, âñå òúé çà-
áèò â îòâîðà íà ëóëàòà, ñúâñåì áëèçî äî ëèöåòî íà ãåðîÿ íè è
çàïî÷íà íåèñòîâî äà ñå ñìåå:

– ÕÀ-ÕÀ-ÕÀ! ÃÎÑÏÎÄ ÄÀ ÂÈ ÂÇÅÌÅ, ÄßÂÎËÈ! – ïî íåç-
íàåí íà÷èí ñòàðåöúò óñïÿâàøå äà âèêà, áåç äà îòâàðÿ óñòàòà
ñè è äà ðàçâàëÿ óæàñÿâàùàòà ñè óñìèâêà. – ÀÇ ÑÚÌ ÁÎËÅÍ,
ÑËÀÂÀ ÒÅÁÅ, ÃÎÑÏÎÄÈ, ÁÎËÅÍ ÑÚÌ! ÅËÀ ÄÀ ÑÈ ÍÀÃËÅ-
ÄÀØ ÏÈËÖÈÒÅ, äà âèäèø êàê ñà ñå îêúïàëè â áîÿ!... – ïîñ-
ëåäíèòå ìó äóìè áÿõà èçðå÷åíè ñ ìðà÷åí è äúëáîê ãëàñ. Òîé
ãè êàçà, ñëåä êàòî òúêìî áåøå îáúðíàë ãðúá íà óæàñåíèÿ Õà,
è ñ ïîñëåäâàë îòíîâî ñèëåí ñìÿõ ñòàðåöúò ïîñòåïåííî ñå ñìà-
ëè è íå ñëåä äúëãî èç÷åçíà ñðåä òúìíèíàòà. Òîâà ñòàíà òúé
çàãàäú÷íî, êàêòî íåîáÿñíèìî è çàáóëåíî â òàéíñòâåíîñò áå è
ñàìîòî ìó ïðèñúñòâèå ïîñðåä çåëåíàòà áåçêðàéíîñò íà Ðàÿ.

À ìåæäóâðåìåííî íàøèÿò èçáðàíèê îòíà÷àëî åäâà äî-
ëîâèìî, à ïîñëå âñå ïî-îò÷åòëèâî çàïî÷íà äà ÷óâà âåñåëèÿ
çâóê îò ïîçíàòà çâúíêà ìåëîäèÿ è óñïÿ äà îòâîðè î÷è òî÷íî
íàâðåìå, çà äà âèäè êàê ñëúí÷åâèòå ëú÷è íàõëóâàò ïðåç ïðî-
çîðöèòå íà ñòàÿòà ìó è çàåäíî ñ âåäðàòà ìóçèêà îò ðàäèîñ-
òàíöèÿ “Ðàäîñò” ãî ïðèêàíâàò êúì ïîðåäíèÿ ïðåêðàñåí äåí
íà áåçãðèæèå.

4.
Èçáðàíèÿò íà ñëó÷àåí ïðèíöèï îò íàñ îáðàç âñå îùå íå
ìîæå äà íàìåðè îáÿñíåíèå çà îíîâà, êîåòî ïðåæèâÿ, ìàêàð è
ñàìî íàñúí. À ñúí ëè áåøå òî íàèñòèíà?
Çà Õà òîâà âñúùíîñò íÿìà çíà÷åíèå. Íåãîâèÿò áåçãðè-

27

Íàöèîíàëåí ëèòåðàòóðåí êîíêóðñ “Ïåòÿ Äóáàðîâà”

æåí æèâîò ïðîäúëæàâà è äî äíåñ, à êîé çíàå – ìîæå áè ùå
òðàå çàâèíàãè.

Íî êàêúâ áåøå ñìèñúëúò îò öÿëàòà òàçè èñòîðèÿ?
Òîâà å âàøà ðàáîòà – íà âàñ, ÷èòàòåëèòå. Àç ñàìî âè
ðàçêàçàõ åäíà íåîáè÷àéíà ñëó÷êà â Ðàÿ, çà äà çíàåòå, ÷å òàêè-
âà ÷óäåñà ñòàâàò è òàì.

***
ÏÏ: Åäíî-åäèíñòâåíî íåùî íàñòúïè â áåçîáëà÷íîòî ñú-
ùåñòâóâàíå íà íàøèÿ ãåðîé, êîéòî âïðî÷åì íÿìà è íàé-áåãëà
ïðåäñòàâà, ÷å å áèë ïðåäîïðåäåëåí ñ òîìáîëàòà íà ñëó÷àé-
íîñòòà. Ñåãà Õà îòíîâî ñå ðàçõîæäà, íî ïîíÿêîãà ñå ñïèðà åé
òàêà, âúðâåéêè ñðåä íåîáÿòíàòà çåëåíèíà íà Ðàÿ, è ïðîäúë-
æèòåëíî ñå âçèðà â ÿñíîòî íåáå. Áå ãî ïðàâèë è ïðåäè. Íî –
êàêòî íèêîãà äî òîçè ìîìåíò – òîé áåøå çàïî÷íàë äà çàáå-
ëÿçâà äðåáíè ïóêíàòèíè ñðåä ñèíÿòà øèð – ñÿêàø ïðîáèòè
îò íàé-òúíêàòà èãëà íà ñâåòà, çàä êîèòî â ñèâî-÷åðíî ñå î÷åð-
òàâàøå ïåéçàæúò îòâúä âèñîêè ïðîçîðöè, ïðåãðàäåíè ñ ðå-
øåòêè, áîÿäèñàíè â áëåäîðîçîâ öâÿò.
... Õà áå åäèíñòâåíèÿò â öåëèÿ Ðàé, êîéòî âèæäàøå äóï-
êèòå íà íåáåòî è ó÷óäåí ñå ñïèðàøå äà ãè íàáëþäàâà...

28

Òðåòî ìÿñòî – ïðîçà

Äàíèöà Ðóìåíîâà ÊÎÑÒÎÂÀ, 18 ã.
ÌÃ “Ä-ð Ïåòúð Áåðîí”, ãð. Âàðíà

Ìúæúò ïðåä ìåí ìå öåëóâà ïî ÷åëîòî.
Íåæíî. Áàùèíñêè.
Ðúöåòå ìó ñà îùå ñèëíè è ïúëíè ñ æèâîò, äîêàòî ñòèñêà
ìîèòå. Áðàäàòà ìó å îùå ÷åðíà, íî ëèöåòî ìó å îçàðåíî îò
ñâåòëèíà, êîÿòî íÿìà âúçðàñò. Êàðà ãî äà èçãëåæäà äðåâåí,
ìîãúù. Îáðàç, êàòî ÷å ðèñóâàí îò ìîíàõ, êàòî ÷å çàïå÷àòàí â
èêîíà – íî æèâ, îò êðúâ è ïëúò, ñòîè ïðåä ìåí.
Ïëà÷à. Ñúëçèòå ìå çàäóøàâàò â õâàòêàòà ñè, à ãúðëîòî
ìè ñå äåðå â õëèïîâå è ñïàçìè.
 î÷èòå ìó íÿìà äîðè êàïêà òúãà.
– Êàçàõ òè, ÷å íÿìà äà èì ïîçâîëÿ äà òå îòâåäàò, Ñàðà –
ãëàñúò ìó å ìåê è òåæúê, èñêðåí è óâåðåí – çà íåãî íå ñúùåñ-
òâóâà äðóãà èñòèíà, îñâåí òàçè, êîÿòî òîé èçðè÷à. Ïî÷òè ìó
âÿðâàì.
– À àç òè êàçâàì, ÷å ñàìî åäèí å âñåìîãúù âúâ âñåëåíà-
òà, à òîé å ãîðå íà íåáåòî, äîêàòî òè ñè íà çåìÿòà. Íå ìè
äàâàé íàïðàçíè îáåùàíèÿ, êîèòî íå ùå óñïååø äà ñïàçèø –
ïðåãëúùàì ñúëçèòå ñè ñÿêàø ñà îòðîâà.
– Êúëíà ñå â Áîãà! – ñêà÷àì êàòî îïàðåíà. – Íÿìà äà
ãî ïîçâîëÿ!
Áóòâàì ïîëóèçïèòàòà ïîðöåëàíîâà ÷àøà ñ êàôå ñ ëàêúò
è ñëàãàì ðúöå íà óñòàòà ñè. Îò ãúðëîòî ìè ñå èçòðúãâà èçìú-
÷åí çâóê, êîéòî íå ðàçïîçíàâàì êàòî ñâîé.
– Íå ñå êúëíè â íåãî! Íå ñå êúëíè â íåãî è íå ìè äàâàé
íàïðàçíè íàäåæäè, êîèòî òúðñÿ, êàêòî óäàâíèêúò òúðñè ãëúò-

29

Íàöèîíàëåí ëèòåðàòóðåí êîíêóðñ “Ïåòÿ Äóáàðîâà”

êàòà âúçäóõ, êîÿòî äà íàðå÷å ïîñëåäíà!
– Ñàðà! – ãëàñúò ìó ñå èçâèñÿâà â ìàëêàòà, ñêðîìíî

îáçàâåäåíà ñòàÿ, â çàäíàòà ÷àñò íà ñãðàäàòà. Çâóêîâèòå âúëíè
ìå óäðÿò ïðàâî â ãúðäèòå – ëèöåòî ìó å îòêðèòî, ðàçòðåâî-
æåíî. Ñ êàêâî ñúì çàñëóæèëà ïîäîáåí çàêðèëíèê?

– Îò÷å... – ãëàñúò ìè å âå÷å ñïîêîåí. Ñúëçèòå ñà ñïðåëè
äà òåêàò è óñåùàì åäèíñòâåíî ïðèìèðåíèå. Îòêàçâàì äà ïðè-
åìà âúçìîæíîñòòà, ÷å ñìúðòòà íå å íåèçáåæíà. Âåäíúæ íàï-
ðàâÿ ëè ãî, ïðîòèâíèÿò âàðèàíò ùå ìè îòíåìå çäðàâèÿ ðàçóì
ïðåäè æèâîòà.

Òîé äîëàâÿ íåäîâåðèåòî ìè è ìå ïðåãðúùà.
– Ùå âèäèø, Ñàðà. Îáåùàâàì òè, ÷å ùå âèäèø. Íÿìà äà
ñå ïðîâàëÿ íèòî ïðåä ìàéêà òè, Áîã äà ÿ ïðîñòè, íèòî ïðåä
Áîæèÿòà ìàéêà.
Îñòàâàìå çàåäíî â ìúë÷àíèå çà èçâåñòíî âðåìå.
Òðúãâàì ñè. Êðàêàòà íå ìå äúðæàò òîëêîâà ñòàáèëíî,
êîëêîòî ìè ñå èñêà.
Ñëåäâàùèòå äíè ìèíàâàò ìîíîòîííî.
 î÷àêâàíå.
Ïðåêàðâàì åæåäíåâèåòî ñè îáâèòà â ïàøêóë îò íåðâè è
òðåâîãè. Âúçäóõúò å çàðåäåí ñ åëåêòðè÷åñòâî – òðÿáâà åäíà
åäèíñòâåíà èñêðà, çà äà ãðúìíå âñè÷êî, çà äà ñå ñïóêà ïðåãðà-
äàòà, êîÿòî ïðå÷è íà ÷óâñòâàòà ìè äà ïðåëåÿò è äà ìå óäàâÿò
ïîä ñîáñòâåíàòà ñè òåæåñò.
Íÿìàì ñè íèùî. Íÿìàì ñè íèêîãî, îñâåí ìèòðîïîëèò
Êèðèë.
Èìàì òàçè ñòàÿ, òåçè ÷åòèðè ñòåíè è ïðåäìåòè, áåçñìèñ-
ëåíè ïðåä ëèöåòî íà âå÷íîñòòà. Ñðåáúðíèòå ïðèáîðè, îñòà-
íàëè îò ìàéêà ìè. ×åðíîòî ðàäèî äî ïðîçîðåöà. Ëþáèìîòî
ìè êîæåíî êàíàïå â áîðäî.
Ñòðàõúò îò ñìúðòòà ìè èçãëåæäà ñúùî òîëêîâà áåçñìèñ-
ëåí. Êàêâî ùå îñòàâÿ ñëåä ñåáå ñè, ÷å äà ìå å ñòðàõ? Ñëåä
êàòî ñè îòèäà, êîé ùå ïóñêà ðàäèîòî, òàíàíèêàéêè ñè ãðåø-
íèòå äóìè? Êîé ùå îáóâà ÷åõëèòå â ñòóäåíèòå åñåííè äíè è
ùå ñåäè íà êàíàïåòî ñëåä êðàÿ èì, èçòîùåí?
Êîé ùå ïîëèâà öâåòÿòà, êîèòî îò ãîäèíè îòãëåæäàì?

30

Êîé ùå õðàíè ðèæàâèÿ êîòàðàê, êîéòî ïðåç äåí ñå ïîÿâÿâà
ïðåä âðàòàòà ìè, êóöóêàéêè íà òðè êðàêà, è íåæíî ñå îòúðêâà
â ãëåçåíà ìè ñ íàäåæäàòà çà õàïêà îò çàëúêà ìè? Èëè âñè÷êî
æèâî â æèâîòà ìè, ñúùî êàòî ìåí, ùå èçïàäíå â çàáâåíèå è
ùå ïîãèíå?

Íàâÿðíî íÿìà äà ðàçáåðà íèòî åäíî îò òåçè íåùà. Òîçè,
÷èåòî èìå íè å çàáðàíåíî äà èçðè÷àìå, ùå ïðèáåðå äóøàòà
ìè ïðè ñåáå ñè ìíîãî ïðåäè äà óñïåÿ.

Íà ñåäìèÿ äåí îò ñðåùàòà ìè ñ ìèòðîïîëèò Êèðèë, íà
âðàòàòà ìè ñå ïî÷óêâà.

Çàáëúñêâà.
Ïðåäè äà óñïåÿ äà ðåàãèðàì, âúòðå íàõëóâàò äâàìà ìú-
æå â óíèôîðìè.
Äúëáîêî â ñåáå ñè íå îòêðèâàì èçíåíàäà, íî ùå èçëúæà,
àêî êàæà, ÷å íÿìà ðàçî÷àðîâàíèå – ëåêî êàòî ìàé÷èíà öåëóâ-
êà.
Ìúæåòå íå ñè ãóáÿò âðåìåòî ñ ïðèêàçêè – ãðàáâàò ìå çà
ëàêòèòå è ìå âëà÷àò íÿêîëêî ïðåñå÷êè íàäîëó. Òàì èìà îùå
ïîëèöàè, êîèòî îáãðàæäàò ãðóïà åâðåè. Áëúñêàò ìå êúì òÿõ.
Âúçðàñòíà æåíà ìå õâàùà çà ðàìîòî, çà äà íå ïàäíà. Êèìâàì
è` ñ áëàãîäàðíîñò.  î÷èòå `è íÿìà ñúëçè – ñàìî ÿðîñòíà ðå-
øèòåëíîñò.
Íå çíàì äàëè íå ÿ ñúæàëÿâàì ïîâå÷å, èìåííî çàðàäè òî-
âà.
Ìúæåòå íè âîäÿò íàíÿêúäå – íå íè êàçâàò íèùî è íèêîé
íå ñìåå äà ïèòà. Ñúáèðàò è äðóãè åâðåè ïî ïúòÿ, ñðàâíÿâàò
ñïèñúöè è ïðîäúëæàâàò. Øåñòâèåòî íè å òúæíî è ìúë÷àëè-
âî. Íèêîé íÿìà ñèëè äà ãîâîðè – êàêâî ìîæå äà áúäå êàçà-
íî?
Íàé-íàêðàÿ íàáëèæàâàìå ãîëÿìà ñãðàäà – ó÷èëèùå. Òà-
êîâà, êîåòî íå ìè å ïîçíàòî.
Íå ùàäÿò íèêîãî, äîêàòî íè âêàðâàò â äâîðà. Ìàëêîòî
ãëóïöè, êîèòî ñå îïèòâàò äà áÿãàò, áèâàò ïðåáèâàíè áåçìè-
ëîñòíî. Àç ãëåäàì ñàìî è åäèíñòâåíî â êðàêàòà ñè. Íå âèæ-
äàì íèùî, íå ÷óâàì íèùî. Ìèñëåíî ñå ìîëÿ äà óñïåÿ äà ñêî-
÷à îò ñãðàäàòà, êúäåòî ùå íè îòâåäàò, ïðåäè äà ìè íàïðàâÿò

31

Íàöèîíàëåí ëèòåðàòóðåí êîíêóðñ “Ïåòÿ Äóáàðîâà”

êàêâîòî è äà å. Ìîëÿ ñå ãîðåùî, ïî-ãîðåùî, îòêîëêîòî ñè
ñïîìíÿì äà ñúì ãî ïðàâèëà, è ñå íàäÿâàì òîâà ïðåãðåøåíèå
äà ìè áúäå ïðîñòåíî.

 óìà ìè èçíèêâà îáðàçúò íà ìèòðîïîëèò Êèðèë.
Íå óñïÿõ äà ñå ñáîãóâàì ñ íåãî. Íå è òàêà, êàêòî çàñëóæà-
âàõìå.
Íå óñïÿõ äà ñå ñáîãóâàì ñ åäèíñòâåíèÿ ñè áëèçúê ÷îâåê,
îòêàêòî ìàéêà ìè ïî÷èíà. Ñ ÷îâåêà, êîãîòî ÷óâñòâàõ ïîâå÷å
êàòî áàùà îò ñîáñòâåíèÿ ñè òàêúâ.
Íå óñïÿõ äà ìó áëàãîäàðÿ êàòî çà ïîñëåäíî.
Çà ïðúâ ïúò äíåñ â î÷èòå ìè íàõëóâàò ñúëçè. Äî óøèòå
ìè äîñòèãàò õðèïîâå è êðÿñúöè, íîñúò ìè ñå ïúëíè ñ ïðàõ è
âñè÷êî ìè å â ïîâå÷å, âñè÷êî å òâúðäå, òâúðäå èñòèíñêî.
Èçâåäíúæ âñè÷êè çàìëúêâàò.
Ãîäèíè ïî-êúñíî ùå ïîìíÿ ñëåäâàùèòå íÿêîëêî ìèãà
êàòî íà çàáàâåí êàäàíñ. Ñÿêàø ñúì ãåðîèíÿ íà ôèëìîâà ëåí-
òà è äåéñòâèÿòà ìè íå ñà ìîèòå, ìèñëèòå ñè ñÿêàø ÷óâàì çà
ïðúâ ïúò, à äóìèòå ñà ïðèâèëåãèÿ, êîÿòî íå ìè ñå ïîëàãà.
Ãëàâàòà ìè ñå ñòðåëâà íàãîðå è ïîãëåäúò ìè òúðñè îòãî-
âîðè. Çàùî âñè÷êè ñà ïðèòèõíàëè? Äîéäå ëè ìîìåíòúò äà íè
îòêàðàò êúì Ãåðìàíèÿ? Ãîòîâà ëè ñúì íàèñòèíà? Êîé íÿêî-
ãà å áèë ãîòîâ çà ïúòóâàíå, îò êîåòî íèêîé äðóã íå ñå å âúð-
íàë?
 òúëïàòà ñå ðàçíàñÿ øåïîò.
– Íÿêîé å çàñòàíàë ïðåä îãðàäàòà.
Íå ìå èíòåðåñóâà íèùî – áëúñêàì ñå íàïðåä. Áóòàì ÷î-
âåøêàòà ìàñà ñ ëàêòè, êîëåíà, â ðåáðàòà ìè ñå âðÿçâàò êðàé-
íèöè, äî óøèòå ìè ñòèãàò ãðîçíè äóìè.
Çíà÷åíèå – íÿìà. Òðÿáâà äà âèäÿ êîé å.
Î÷èòå ìè ñå ïðåìðåæâàò, à ãúðëîòî ìè ñå ñòÿãà êàòî â
ìåíãåìå.
Òîé å òàì. Ìèòðîïîëèò Êèðèë å çàñòàíàë ïðåä æåëÿçíà-
òà ïîðòà íà îãðàäàòà.
Îòíîâî çàïî÷âàì äà ïëà÷à. Èìàì ÷óâñòâîòî, ÷å íèêîãà
íå ñúì ñïèðàëà.
Âñè÷êè ãëåäàìå êàê ïîëèöàèòå ñå ñïîãëåæäàò ñòúïèñà-

32

íî. Ìèòðîïîëèòúò ãîâîðè ñ îíçè, êîéòî ÿâíî èì å íà÷àëíèê.
È äâàìàòà æåñòèêóëèðàò ðàçïàëåíî.

 åäèí ìèã ãîâîðÿò.  ñëåäâàùèÿ ìèã ìèòðîïîëèò Êè-
ðèë ïðåñêà÷à îãðàäàòà.

Ïðîñòî òàêà. Çäðàâèòå ìó ðúöå õâàùàò íàé-ãîðíàòà è`
÷àñò, êðàêúò ìó ïúðãàâî ñå ïðåõâúðëÿ, è òîé ëåêî ñòúïâà îò
äðóãàòà ñòðàíà. Ñðåä íàñ.

Ñÿêàø ïîäïîìîãíàò îò ñèëè íåâåäîìè, êîèòî íèêîé
ñìúðòåí íå áè ðàçáðàë, ÷åðíîòî ìó ðàñî ïðåëèòà îñòðîòî æå-
ëÿçî, òîé ñòúïâà óâåðåíî è ãðàöèîçíî íà çåìÿòà. Çàñòàâà ñðåä
íàñ, îáúðíàò ñ ëèöå êúì ñëèñàíèòå ïîëèöàè è âîéíèöè. Ãîðä.
Óâåðåí. Âåëè÷åñòâåí.

Íå ìîãà äà äèøàì.
– Êàçàõ ãî íà Íåãîâî Âåëè÷åñòâî âåäíúæ. Ùå ãî ïîâòî-
ðÿ è ïðåä âàñ.
Öåëèÿò ñâÿò çàìèðà ïðåä ãëàñà ìó – ñÿêàø å çàïîâåä
Áîæèÿ. Ñÿêàø íèêúäå íà çåìÿòà íå ñå ÷óâà äðóã çâóê, îñâåí
íåãîâèòå äóìè – íåáåñíè ïîñëàíèÿ.
– Ñ êàêâàòî ìÿðêà ìåðèø – ñ òàêàâà ùå òå ìåðÿò –
ïðîäúëæàâà. – Çà âàøèòå äåëà Áîã áäè íà íåáåòî. Çàêëåâàì
ñå, ÷å äîêàòî ñúì æèâ íèêîé îò òóê ïðèñúñòâàùèòå íÿìà äà
íàïóñíå Ïëîâäèâ – òîé ñå îáðúùà è ìå ïîãëåæäà.  î÷èòå ìó
èìà ïîæàð, âå÷åí îãúí, à â îñàíêàòà ìó – ìàãèÿ.
– Îò÷å – ïîëèöåéñêèÿò íà÷àëíèê, ñ êîãîòî äîñåãà ñïî-
ðèõà, èçëèçà îòïðåä. Êðúãëîòî ìó ëèöå å çà÷åðâåíî îò ÿä, à
ìúíèñòåíèòå ìó î÷è ñÿêàø ùå èçñêî÷àò îò ÷åðåïà ìó. – Âà-
øå Âèñîêîïðåîñâåùåíñòâî, òîâà íå å Âàøàòà áèòêà! Òåçè õî-
ðà íå èçïîâÿäâàò íàøàòà âÿðà! Íàïóñíåòå äâîðà íà ó÷èëèùå-
òî, äîêàòî ìîæåòå, ìîëÿ Âè äà íå ìè ñúçäàâàòå ãëàâîáîëèÿ!
– ×èÿ å áèòêàòà òîãàâà, àêî íå íà ïîñëåäîâàòåëèòå íà
×îâåêîëþáèâèÿ? Æèâîòúò èì èìà òî÷íî òîëêîâà ñòîéíîñò,
êîëêîòî è âàøèÿ. Ñåìåéñòâàòà èì ñà ñåìåéñòâà è äåöàòà èì
ñà äåöà. Íÿìàòå ïðàâî äà ãè îòâåæäàòå ïðîòèâ âîëÿòà èì.
Ãîñïîä ãëåäà, ã-í ïîëèöåéñêè íà÷àëíèê – ñúùèÿò Ãîñïîä,
êîéòî çàêðèëÿ òåá, çàêðèëÿ è òÿõ.
– Äîáðå çíàåòå, ÷å íå ãîâîðèòå îò èìåòî íà öúðêâàòà,

33

Íàöèîíàëåí ëèòåðàòóðåí êîíêóðñ “Ïåòÿ Äóáàðîâà”

îò÷å – øèðîêà óñìèâêà îãðÿâà ëèöåòî íà äóõîâíèêà.
– Ãîâîðÿ îò èìåòî íà Âñåìîãúùèÿ. Òîé å ñïðàâåäëèâ.
Çàîáèêàëÿùèòå ìå õîðà èçðàçÿâàò õèëÿäè ðàçëè÷íè ÷óâ-

ñòâà – îáúðêâàíå è ùàñòèå, è íàäåæäà, è ñòðàõ, è ñðàì, è
ãíÿâ, è ëþáîâ. Ëþáîâ êúì æèâîòà, êúì ÷îâåêà äî òÿõ. È áëà-
ãîäàðíîñò. Íÿêîè ñà ñêåïòè÷íè. Íÿêîè – êàòî ìåí – íå ñà
ñïðåëè äà ïëà÷àò.

Ñëåäâàùèòå äóìè íà ìèòðîïîëèò Êèðèë äî êðàÿ íà ñâå-
òà ùå îòåêâàò â ñòåíèòå íà ñúçíàíèåòî ìè. Êàòî ÷óæä ñïîìåí
– äàëå÷åí, íî áëèçúê.

Òîé ñå îáðúùà êúì íàñ – ïîãëåäúò ìó å ïðèêîâàí êúì
âñåêè ïðèñúñòâàù åäíîâðåìåííî, âñåâèæäàù è áåçêðàåí. Â
íåãî âèæäàì õîðàòà îêîëî ñåáå ñè, âèæäàì è ñâîÿ îáðàç, îò-
ðàçåí âúâ âîëÿòà ìó çà æèâîò, âèæäàì âñåêè, êîãîòî ñúì îáè-
÷àëà è â òîçè ìèã òîé å âñè÷êî.

– Êúäåòî îòèâàòå âèå, è àç èäâàì ñ âàñ!
Ñâåòúò íàîêîëî èçáóõâà – â êðÿñúê, â ïëà÷ è ìîëáà. Íà-
÷àëíèêúò óìîëÿâà äóõîâíèêà äà ñè òðúãíå, óìîëÿâà ãî äà ñå
îòäðúïíå, íî òîé å êàòåãîðè÷åí êàòî ñêàëà – î÷èòå ìó ñà âñå
òàêà ïàãóáíî çåëåíè â ñâîÿòà ðåøèòåëíîñò.
Ñòîèì íà äâîðà ñ ÷àñîâå, íî âå÷å ãî íÿìà îò÷àÿíèåòî.
Íÿìà ÿ áåçíàäåæäíîñòòà. Ñúëçèòå ñà ñëàäêè, âìåñòî ñîëåíè
– æèâîòâîðíè. Íÿìà òðàóð. Íåïîçíàòè õîðà ìå ïðåãðúùàò è
àç èì ïîçâîëÿâàì. Âúçåëúò â ãúðëîòî ìè òó ñå çàïëèòà, òó ñå
ðàçïëèòà.
Ìèòðîïîëèò Êèðèë äúëãî ãîâîðè ñ ïðèñúñòâàùèòå óíè-
ôîðìåíè íà÷àëíèöè. Òå ñå ïåíÿò, ðúêîìàõàò, ïîâèøàâàò òîí
– íî çíàÿò, ÷å íå ìîãàò äîðè äà ãî äîêîñíàò, îñâåí çà äà ìó
öåëóíàò ðúêà – àêî òîé èì ðàçðåøè.
Íàñðåä ãëú÷êàòà è øóìîòåâèöàòà åäèí ìúæ – âåëèêàí
ñå èçïðàâÿ ãîðäî. Îò÷åòëèâî ñå èçâèñÿâà ãëàñúò íà ìèòðîïî-
ëèòà:
– Àíàòåìà íà òîâà ïúêëåíî äåëî!
×óâàì ñîáñòâåíîòî ñè äèøàíå êàòî ëÿòíà áóðÿ. Ìúæå
âúçðàñòíè ñà íà êîëåíå ïðåä ñâîÿ ñïàñèòåë, ñ î÷è îòïðàâåíè
êúì íåáåñàòà. È äóõîâíèêúò ãëåäà íàòàì. Ñÿêàø ÷àêà âñåêè

34

ìèã ãðúì äà ïîðàçè áëþñòèòåëèòå íà ðåäà. Â êðàÿ íà òîâà
ñòðàøíî áåçìúëâèå åäèí ïîùåíñêè ñëóæèòåë ñ óíèôîðìà, êî-
ÿòî ìîæå áè ïðåäè ãîäèíè å áèëà çåëåíà, ïðèñòúïâà ïëàõî
êúì ïîëèöåéñêèÿ íà÷àëíèê è ñ òðåïåðåùè ðúöå ìó ïîäàâà
íÿêàêâà õàðòèåíà ëåíòè÷êà.

– Ïî òåëåãðàôà... – çàåêâà ãîðêèÿò ÷îâå÷åö. Ãëåäà áî-
æèÿ ñëóæèòåë è ñå êðúñòè. – Çàïîâåä... îò Ñîôèÿ...

Íàé-íàêðàÿ íè îñâîáîæäàâàò.
Äóõîâíèêúò èäâà ïðè ìåí, ñèÿåù. Ñèëíî ìå ïðèòèñêà è
àç ïëà÷à, êàòî ÷å ëè çà ïîñëåäåí ïúò.
Êàêâî äðóãî áè ìîãëî äà ìå ðàçïëà÷å ñëåä äíåøíèÿ äåí?
Íî è êàê äà íå ñè ïîçâîëÿ äà ðîíÿ ñúëçè, ñëåä êàòî òîâà
îçíà÷àâà, ÷å ñúì æèâà è ìîãà äà ïëà÷à?
Íå ñà ìè îñòàíàëè äóìè, ñ êîèòî äà èçðàçÿ áëàãîäàð-
íîñòòà ñè. Ìúë÷à. Òîé ìå ðàçáèðà áåç äóìè. Ïðèòèñêà ìå äî
ñåáå ñè è ãàëè êîñàòà ìè, òàêà êàêòî áè ãî íàïðàâèë ðîäèòåë.
Òàçè âå÷åð âñè÷êè ñå ïðèáèðàìå ó äîìà.
Àç äúëãî ñòîÿ ïðåä êúùè áåç äà ïîìðúäíà. Ãëåäàì çàõà-
áåíàòà áîÿ íà áÿëàòà âðàòà è íåñúâúðøåíñòâàòà â ìàçèëêàòà
íà ñòåíàòà. Âèæäàì, ÷å åäíà îò çàâåñèòå å ñïóñíàòà – âèñè, à
äðóãàòà íå.
Ãëàâàòà ìè ïðåëèâà îò ìèñëè. Íå òðÿáâà äà ñå óñïèâàì,
çà äà çàíåñà ÿéöà íà ã-æà Îâàäèÿ. Äàëè ñå å ðàçâàëèëà äðúæ-
êàòà íà áàíÿòà îòíîâî? Òðÿáâà äà êóïÿ õëÿá, íåñúìíåíî.
Äàëè ùå ìîãà äà ïîãëåäàì çàëåçà óòðå? Åé òàêà, çà óäî-
âîëñòâèå?
Ñëåä öÿëà âå÷íîñò ñå ðåøàâàì äà îòâîðÿ âðàòàòà. Ðúêà-
òà ìè å îùå íà äðúæêàòà, êîãàòî ÷óâàì òèõ çâóê. Îáðúùàì ñå
è âèæäàì â êðàêàòà ñè ðèæàâèÿ êîòàðàê, êîéòî òîëêîâà ÷åñòî
ìå ïîñåùàâà. Ñòàíàë å òîëêîâà ìúðøàâ, ÷å åäâà ñå äâèæè, à
ëèïñâàùàòà ìó ÷àñò îò ïðåäíà ëàïè÷êà ñÿêàø ìè ñå íàáèâà
íà î÷è îùå ïîâå÷å.
Ïðèáèðàì ãî äà æèâåå ñ ìåí âêúùè. Äàâàì ìó èìå –
“Õàèì”1 .

1 Õàèì – æèâîò (èâðèò, á. à. ).

35

Íàöèîíàëåí ëèòåðàòóðåí êîíêóðñ “Ïåòÿ Äóáàðîâà”

Ïîîùðåíèå – ïîåçèÿ
Ïëàìåíà Äèìèòðîâà ÊÀÐÀÊÎËÅÂÀ, 19 ã.
ÏÅÃ “Ïðîô. ä-ð Àñåí Çëàòàðîâ”,
ãð. Âåëèêî Òúðíîâî

Êàê ñå êàðàøå êîëåëî,
êàê ñå ãîòâåøå ìóñàêà,
êàê ñå ïóñêàøå ñòàðàòà Ïåðëà 05,
êàê ñå îáè÷à.
×àëúìúò íà âñè÷êèòå å åäèí –
äà ñè ïðèïîìíèø
êàê ñòàâà.
 ñúðöåòî ìè ëåæàò
èçòîùåíè ïåïåðóäè,
â ìðåæà îò ïàÿæèíè,
çàñòîÿë âúçäóõ,
ðàçïèëåíèòå ïàð÷åòà íà ïúçåë
è åäèí ïðîçîðåö çàä ñïóñíàòè çàâåñè.
Íå ìîãà äà ñè ñïîìíÿ êàê ñå îáè÷àøå,
à èìà êîãî.

36

Ïîîùðåíèå – ïîåçèÿ

Ìàðèÿ Ãåîðãèåâà ÏÅÒÐÎÂÀ, 18 ã.
9 ÔÅÃ “Àëôîíñ äüî Ëàìàðòèí”, ãð. Ñîôèÿ

ñòúïêàí ÷åðâåé â ëîêâà îò
àâòîìàò
ÀÊ-47
íîìåð 3859
Îòâëå÷åí;
èçðàâíåí
ñ îäðàíà êîæà
÷åðâåé
êàïèëÿðèòå â î÷èòå ñà
çà÷åðâåíè è
íàòåæàâàò, îïúíàòè êàòî ìàðêó÷ áåç
èçõîä,
äóøàòà ñå ïîäóâà îò
êóï÷èíàòà íåèçïëàêàíè ñòúêëà
íàðàñòâà êàòî ëèøåé, ïðúñêà ñå ïî
øåâîâåòå;
èçëåòÿâà îò ãóìåíèòå
ëàñòèöè,
â êîèòî å ïðèñòåãíàòà – è ñàìî òå îñòàâàò äà
ðè-êî-øèðàò.

ïëÿñ

îò åäíî íèùî îòèâàì êúì äðóãî íèùî
îáðåìåíåíà ñâîáîäà

37

Íàöèîíàëåí ëèòåðàòóðåí êîíêóðñ “Ïåòÿ Äóáàðîâà”

õâàíàòàòà äóøà ñå ñïóêâà
èçòè÷à êàòî ãíîé
îò ðàçïèëÿíè ïðîïèëÿíè ïàð÷åòà áàëîí
äåôðàãìåíòèðàí
ñå âðúùàì â ñâîåòî.
À ÒÎ ÂÅ×Å Å ÍÀ ÅÄÈÍ ×ÎÂÅÊ-ÈÑÒÎÐÈß
÷åðâåé
ñ ÅÃÍ 3859
èçòåêúë ñðåä ìîðàâè ïúïíè âúðâè
êúëâà÷è
ïðîòðèòè ÷ëåíîâå
è ñïúíàòè âúëíè.
íàòúïêâàìå ñå â ïîìèéíî âðÿëî êàí÷å,
âñåêè âðè ïî ñâîåìó
è ñàì.
ãðàáåæúò å îòêðàäíàë âñè÷êî
à êàïàíúò ñè îñòàâà
ïóñò

38

Ïîîùðåíèå – ïîåçèÿ

Ïàòðèñèÿ Ðàäîñëàâîâà ÈÂÀÍÎÂÀ, 19 ã.
×ÏÃ×Î “×åëîïå÷”, ñ. ×åëîïå÷, îáë. Ñîôèÿ

Òè – âñè÷êî â åäíî, âñè÷êè ñòðàíè ñà òè çàïúëíåíè,
âñè÷êè êðàéíîñòè ñúáðàíè.
Òâîèòå ìàëêè îêåàíè òèõî ãîâîðÿò.
Ïîãëåäúò – ñëúíöå,
çàëÿçâàùî íåæíî íàä áðÿã,
ïðèãëóøåí îò ïåíëèâè âúëíè.
Òúé íåïîçíàò,
àëà âäúõâàù ñïîêîéñòâèå.
À àç êàòî õàëà, íåñòèõâàùà è ïëàìòÿùà,
êàòî ëþáèìîòî ìîðå ñ íåèçâåñòíè âîäè,
æåëàÿ îùå – íåîïèòîìåíî, ñòðàñòíî, êîâàðíî...
Ùå ñå èçãîðÿ, íî íå ùå ñå ñìèðÿ.
È âñå ïàê...
Õàëàòà å áèëà ëÿòíî ÷óäîâèùå.
Çèìà å,
à òÿ ñòèõíà, ñìèðè ñå.
Æåëàå ñïîêîéñòâèå, êîåòî âå÷å å òúé äàëåêî.
È ñå ñëèâà ñ äàëå÷íèÿ õîðèçîíò –
ïëàìúê îò òúðñåíè ñïîìåíè.
À áåñíèòå âúëíè,
áëúñêàíè ÿðîñòíî îò åñåííèÿ âÿòúð,
ïðåìðåæâàò õîðèçîíòà.
Óìèðàéêè áàâíî,
òîé ïîòúâà â ñâîÿ áëÿí.
Âå÷å å íåäîñòèæèì.

39

Íàöèîíàëåí ëèòåðàòóðåí êîíêóðñ “Ïåòÿ Äóáàðîâà”

Ïîîùðåíèå – ïîåçèÿ
Äåíèöà Ñòàíèñëàâîâà ÌËÀÄÅÍÎÂÀ, 16 ã.
Ã×Å “Ã. Ñ. Ðàêîâñêè”, ãð. Áóðãàñ

Âúðâÿ ïî ïóêíàòèíèòå
íà åäèí ñ÷óïåí ïúçåë.
Íå õàðåñâàì êàðòèíàòà –
èìà èçãóáåíî ïàð÷å
â ñúðöåâèíàòà.
Èçãóáèõ ñå ïî òåçè ïúòåêè.
Êúäå å ïàð÷åòî? Êúäå å ïúòÿò?
Çàñòàâàì íà ïðàçíîòî ìÿñòî.
Èäâà ÷îâåê è êàçâà:
“Êîëêî õóáàâà êàðòèíà!”

40

Ìúêà ìè å,
÷å íå ìîæåì îò ñúëçèòå
ñ öâÿò íà ÷èñòî íåáå
äà çàñååì çëàòíè íèâè,
êîèòî äà áëåñòÿò
ïî-ñèëíî
îò ïàäàùàòà â ñÿíêà
êàïêà êðúâ.

41

Íàöèîíàëåí ëèòåðàòóðåí êîíêóðñ “Ïåòÿ Äóáàðîâà”

Ïîîùðåíèå – ïîåçèÿ
ßíà ×àâäàðîâà ÏÀÍÎÂÀ, 16 ã.
ÅÃ “Ïëîâäèâ”, ãð. Ïëîâäèâ

Óæèëè ìå ï÷åëà. Áîëåøå.
Îñòðî æèëî â êîæàòà ïðîäóï÷åíà.
Ñÿêàø äíåñ çà âòîðè ïúò ìè áåøå,
ñÿêàø è ïðåäè ñå áåøå ñëó÷âàëî.
Ãîð÷åøå ñ êèñåëèíåí äúõ íà ìåä
êàòî áó÷êà ëåïêàâà âúâ ãúðëîòî,
êàòî íàæåæåíà ëàâà, êàòî ëåä,
êàòî òúíúê âóëêàíè÷åí ïðàõ îò äúíîòî.
Â÷åðà, äíåñ è óòðå, óòðå, óòðå
ñâåòúò ùå ïðîäúëæè, ñâåòúò æóæåøå
è íÿêúäå ïîä êîæàòà èçïðúõíàëà
óæèëè ìå ï÷åëà, íî íå áîëåøå.

42

Æèâîòúò îòíîâî ñå ïðàâè íà êîòêà,
ïðîìúêâà ñå òèõî, ïîñòàâÿ íè êëîïêè –
ãëåäà êàê â òÿõ ïàê ïîñëóøíî ñå õâàùàìå,
êàê ñå îãëåæäàìå, êàê ñå îïëàêâàìå.
Âèæäà óñìèâêèòå, ñúëçèòå ïîä êëåïêèòå,
âèæäà êàê ìðúùèì ñå îòíîâî íà ñìåòêèòå,
âèæäà êàê ïàê è ïàê ñå îòäðúïâàìå,
êàê êðèåì ñúðöàòà è âðúçêèòå ñêúñàíè.
Áîëè ãî è áåç äà çàäàâà âúïðîñè
æèâîòúò îáóâà êðàêàòà ñè áîñè,
îòâàðÿ äóøèòå íè, âàäè áîëåæêèòå
è íàêðàÿ îñòàâÿ ñàìî áåëåæêèòå.
Çàùîòî, êîãàòî â êàïàíà ñå òèêíåì
ùå çíàåì – äúëæèìå ñúðöå äî ïîâèêâàíå.

43

Íàöèîíàëåí ëèòåðàòóðåí êîíêóðñ “Ïåòÿ Äóáàðîâà”

Ïîîùðåíèå – ïðîçà

Âåëèñëàâà Þëèÿíîâà ÙÅÐÅÂÀ, 18 ã.
ÀÅÃ “Ãåî Ìèëåâ”, ãð. Ðóñå

Íà ìåëîìàíèòå

Äå äà ìîæåøå... ïîíÿêîãà äà íå ñìå. Äà íå ñìå óìîðåíè.
Äà íå ñìå òúæíè. Äà íå ñìå õîðà.

Äà ñìå ÷àñòèöè. Åëåìåíòàðíè. Êâàðêè. Ñúñ ñâîèòå àí-
òèêâàðêè. Ïàê äà ñå òúðñèì åäíè – äðóãè. À êîãàòî ðåøèì –
äà ñå îòïóñíåì â íå÷èÿ åíåðãèÿ, êîÿòî äà íè îòâåäå íåéäå
äàëåêî, êúäåòî å ìàãè÷íî...

Àëà â òîâà áåçâðåìèå ñå ÷óâñòâàìå îñîáåíî – òðè ñëå-
äîáåä ëè å èëè ìèíàâà ÷åòèðè ÷àñà ñóòðèíòà? Íî è íÿìà çíà-
÷åíèå, ìàêàð ÷àñòèöè, íèå ñìå ñðåä õîðà! Ôàíòàñòè÷íè ñú-
ùåñòâà. Òàêà ïîäðåäåíî îáúðêâàùè. Òàêà æèçíåíî óìîðÿâà-
ùè.

Òàêà àç – ìàëêîòî êâàðê÷å, îòïóñêàì åëåìåíòàðíèòå ñè
ñåòèâà è ñå õâàùàì çà åäèí ëåòÿù ôîòîí íàáëèçî. Ååé, êîëêî
áúðçà òîé! Êàöàéêè íà íÿêàêúâ òúìíîöâåòåí íîñ ìå îñòàâÿ,
îïðàâäàâàéêè ñå ñúñ ñðåùà ñ åëåêòðîí, à àç ñå çàëàâÿì äà ñå
ñïðèÿòåëÿâàì.

×îâåêúò, âúðõó êîãîòî áÿõ ïîñòàâåí, êèõà äîñòà, åäâà íå
ïàäàì. Îñòàíàëèòå ÷àñòèöè ìå âúâåæäàò â îáñòàíîâêàòà –
çàêðåïèëè ñìå ñå êúì ÷åòèðèäåñåòãîäèøåí ìúæ, ìàëêî îïëå-
øèâÿë, íî ïúê äúëáîêî âëþáåí â ìóçèêàòà; Ìåæäóâðåìåííî
íàáëþäàâàì èçÿùåñòâîòî â ìîåòî îáêðúæåíèå – êâàðêèòå è
àíòè÷àñòèöèòå êðúæèì â åäíî ïîëå, ñáëúñêâàìå ñå, ïîäìè-
íàâàìå ñå. Íèùî íå íè çàäúðæà. Ñúùåâðåìåííî çíàåì, ÷å íÿ-

44

êúäå òàì åäèí îò õèëÿäèòå (àíòè)êâàðêè å åäèíñòâåí, ñàìî çà
íàñ è ïðîäúëæàâàìå äà ñå ëóòàìå çà íåãî. À è àç ñÿêàø ìÿð-
íàõ åäèí ïî-îñîáåí...

Ìóçèêàíòúò ìðúäâà ëåêî. Ñëåä ìàëêî ïàê. Çàïî÷âà äà
õîäè. Íàðàìâà òåæúê ïðåäìåò, íî íå óñïÿâàì äà àíàëèçèðàì
êàêúâ. Ïðèäâèæâà ñå áàâíî íàíÿêúäå. Àòìîñôåðàòà ñòàâà ïî-
çàäóøíà. Öèãàðè. Àëêîõîë. È íÿêàêâà åíåðãèÿ. Íå, íå å ÷î-
âåøêà, íåùî ïî-âèñøå ùå äà å. Èäâàøå îò äðóãèÿ úãúë íà
áàðà, êúäåòî è îòèâàõìå. Åíåðãèÿòà ïóëñèðàøå è ñå óñèëâà-
øå. Ìîÿò ìóçèêàíò êàòî ÷å ëè ñå íàñòàíè â íàé-ãîëÿìàòà ãú÷-
êàíèöà îò âèáðàöèè. Èçâàæäà èíñòðóìåíò îò áàãàæà ñè. Çëà-
òèñò òðîìïåò. Ìåäåíèÿò çâóê å òâúðäå ïëåíÿâàù è àç âíåçàï-
íî ñå ãìóðâàì â íåãî. Åíåðãèÿòà ìó ïîñòåïåííî ñå çàòîïëÿ,
óñïîðåäíî òîíîâåòå âúðâÿò åäèí ñëåä äðóã ñúñ ñïèðàëîâèä-
íî äâèæåíèå, çàñèëâàùî ñå êúì ñâåòà îòâúä... à àç (íå)ñëó-
÷àéíî ñå ïîíàñÿì ñ ìåëîäèÿòà.  ðèòúìà íà âúëíàòà âèæäàì
äî ñåáå ñè äà òàíöóâà íÿêàêúâ àíòèêâàðê. Òîëêîâà ãðàöèîçíî,
ëåêî... íî òîé íå ìå çàáåëÿçâà, ïðîäúëæàâà âàëñîâàòà ñè ñòúï-
êà, ñëåä íåãî è àç çàïî÷âàì ñâîÿòà. À æèçíåíàòà õàðìîíèÿ
ìåæäó èíñòðóìåíòèòå íå îñòàâÿ ïðàçíî ìÿñòî íà ñöåíàòà; çâó-
öèòå ëåòÿò êàòî ïàðàøóòè, â êîèòî è àç ñå íîñÿ.

Àëà õîðàòà òîëêîâà áúðçàò... Åäâà áå çàïî÷íàë ðàçãàðúò
íà òîíîâåòå, êîãàòî âúçäóõúò âíåçàïíî ìèíîðèíèçèðà. Òúê-
ìî îòðåçâÿë îò ñëàäêîòî ïèÿíñòâî íà äèíàìèêàòà ñå îãëåæ-
äàì: êîãà ñúì ñå îçîâàë íà ïèàíîòî? Íà íÿêîëêî ìèëèñåêóí-
äè îò ìåí ñúõíàò äâå-òðè ñëåäè îò óèñêè; îçúðòàéêè ñå íàãî-
ðå âèæäàì êðàé÷åöà íà ÷àøà, îò ÷èéòî ðúá çåå òëúñòà êàïêà.
Âèñîê òîí ñå èçâèñÿâà, êàïêàòà ïîòðåïåðâà. Ïèàíèñòúò âúç-
äèøà. Âòîðè, ïî-íèñúê òîí, ñëåäâàò îùå. Ïðåäè êàïêàòà äà
ìå óäàâè, âïðÿãàì âñè÷êèòå ñè áåççàùèòíè åëåìåíòàðíè óñè-
ëèÿ, çà äà ñå ïðèäâèæà íà ïî-äàëå÷íèÿ êðàé íà êëàâèøà. Òî-
ãàâà îáà÷å ïðúñòúò íà ìóçèêàíòà ìå äîêîñâà. Áåç äà ñå çà-
ìèñëÿì ñå çàõâàùàì çà íåãî, îñòàâÿì ñå äà ìå ïîíåñå îòíîâî
êúì âå÷íîñòòà íà ìåëîäèÿòà. Òàêà îïîçíàâàì âñåêè åäèí êëà-
âèø, ÷åðåí èëè áÿë, ñ áåëåçè îò âðåìåòî â ìàçíèòå ïåòíà èëè
äðàñêîòèíèòå; èçðè÷àì ñúáîëåçíîâàíèÿòà ñè íà çàãóáèëèòå

45

Íàöèîíàëåí ëèòåðàòóðåí êîíêóðñ “Ïåòÿ Äóáàðîâà”

ãëàñ (ïîñëåäíèÿò âèñîê è òðåòèÿò íèñúê îòëÿâî-íàäÿñíî), êî-
åòî îáà÷å ñòàâà çà ÷àñòè îò ñåêóíäàòà çàðàäè çàáúðçàëèÿ ñå
òàêò... Äàíî ñà ÷óëè óâàæåíèåòî ìè; ëþáóâàì ñå íà òúêìî
èçëúñêàíèÿ áðîíçîâ íàäïèñ ïîä íîòíàòà ïîñòàâêà, íàçîâà-
âàù ìàðêàòà ïèàíî è íå÷èè äâå èçäúëáàíè âîâåêè èìåíà...

Òàêà òîçè çàáåëåæèòåëåí ÷îâå÷åö ìå ïîíàñÿ íàãîðå, íàä
ïèàíîòî è õâàùà íåùî ñ äâà ïðúñòà. Òåæúê äèì ñå ïðîêðàäâà
ìåæäó òîíîâåòå. Îñòàâÿ öèãàðàòà â ïåïåëíèêà, à àç íåíàäåé-
íî ñå îêàçâàì îòñòðàíè íà áîéíîòî ìåëîäè÷íî ïîëå. Ïëåíå-
íèÿò ìóçèêàíò ðàçñåÿíî å îñòàâèë ïóøàëêàòà ñè íàîáðàòíî è
ïåïåëòà ñå ðîíè âúðõó ìè. ×åðíî-ñèâêàâèÿò ïðàõ ñÿêàø â ñèí-
õðîí ñ òúæíàòà ïåñåí ïàäà áàâíî, áàâíî... ïîñëå ñ ðèòúìà
ðÿçêî çàáúðçâà, èç÷åçâà çà ñåêóíäà, ïàê ñå âðúùà... äîðè êèð-
ëèâàòà ïåïåë å çàïëåíåíà îò íåïðåäñêàçóåìàòà ìóçèêà.

Ñìðàäëèâèÿò ñíÿã ìå ïîäõëúçâà, à àç, ïàäàéêè, ñå çàõâà-
ùàì çà íàãîðåùåíà äúëãà òåë, êîÿòî ïðóæèíèðà íàëÿâî-íà-
äÿñíî âúâ âúçäóõà, åäíîâðåìåííî ñ êîåòî ìóçèêàíòúò `è ñå
ðàçõîæäà ïî ïîäèóìà. Îòáëÿñúöèòå îò òåæêèòå ìó ïðúñòåíè
èãðàÿò êèòàðíèòå àêîðäè, äîêàòî àç ñå øìóãâàì ïîìåæäó èì
êàòî íèíäæà, âúðòÿ ñå êàòî àêðîáàò íàäîëó ïî ñòðóíàòà ñè.
Âíåçàïíî äðóãàòà ðúêà çàìàõâà ñ ïåðöå, êîåòî àç èçïîëçâàì
çà òðàìïëèí, îòêúäåòî îòñêà÷àì òàêà âèñîêî... Ïðàâÿ çàäíî,
ïðåäíî, ñòðàíè÷íî – íåáèâàëè ñàëòà, ïðîæåêòîðèòå îñâåòÿ-
âàò ìåí, ìàëêèÿ ñàìè÷úê êâàðê... Ïîãëúùàùàòà ìóçèêàëíà
âúëíà ìå ïîíàñÿ â ñëåäâàùîòî ìè ïðèêëþ÷åíèå. Íåâèäèìî
ðèñóâà ìèíèàòþðíà øàïêà è êàìøè÷å â ðú÷èöàòà ìè... Ñÿ-
êàø Èíäèàíà Äæîóíñ êðà÷à êîëêîòî ìîãà ïî-áàâíî ïî ñòðúì-
íà ïúòåêà, ïúëíà ñ ïðåïÿòñòâèÿ – èçñêà÷àùè õîðèçîíòàëíî
îò äâåòå ïîñîêè: òúïè øèïîâå, îïèòâàùè äà ìå çàòèñíàò, íî
óâè – áàâíè ñà, õàõà!

Àëà íå ìèñëåòå, ÷å êóðàæúò ìè å âðîäåí – ïëàõî ñ äðóãà
÷àñòèöà ñìå ñå õâàíàëè. À ìóçèêàòà, ïðåç êîÿòî ïðåìèíàõìå,
çàñëóæàâà äà áúäå ÷óòà: òàêà âåñåëà, ìàêàð ìèìîëåòíà. Ïî
âðåìå íà ñïóñêàíåòî íè ñåùàìå ìåêè ïðúñêè, èäâàùè èçîò-
çàä, à îêîëî íàñ âèæäàìå âúçáóäåíèòå íîòè äà òàíöóâàò ñÿ-
êàø çà ïðúâ ïúò, êàòî äåöà; âèÿò äâèæåíèÿòà ñè çàåäíî, ïî

46

äâàìà, ïî òðèìà, ñàìè. Íÿìà êàê – ñàêñîôîíúò å òâúðäå çàâ-
ëàäÿâàù – à òå äîðè íå ìè îáðúùàò âíèìàíèå, íà ìåí, ñòðàí-
íàòà ÷àñòèöà, êîÿòî ãè ãëåäà ñ êîïíåæ, êîÿòî æåëàå ñúùî äà
ïîñïðå çà åäíî çàâúðòàíå... â òîçè ìîìåíò îñúçíàâàì, ÷å ìî-
åòî äðóãàð÷å å ïóñíàëî ðúêàòà ìè... Íî ìóçèêàòà íå ñïèðà, à
êîé ñúì àç, ÷å äà ÿ ïðåêúñíà! Âúëíàòà ìå ïðèøïîðâà, ìèñëè,
÷å çíàå ïî-äîáðå îò ìåí êàêâî äà ñå íàïðàâè...

Äîêàòî íå ïîïàäàì â íÿêàêâî íåâåðîÿòíî ïî ðàçìåðè ãúð-
ëî íà ñúùèÿ èíñòðóìåíò, êúäåòî àç îòñêà÷àì îò äúíîòî, áëúñ-
êàì ñå â òàâàíà è òàêà íÿêîëêî ïúòè, ðèòìè÷íî, ãîðå – äîëó,
ãîðå – äîëó, ãîðå... è õâðúêâàì èçâúí çëàòíîòî òÿëî, ëåòÿ.
Ïðèçåìÿâàì ñå âúðõó êîæåíî ëåãúëöå; òàêà ìåêî ìè ñå ñòðó-
âà, à àç äîñòà ñå èçìîðèõ... Íî ñúíÿò ùå ïî÷àêà – â ñëåäâà-
ùèÿ ìîìåíò èñïîëèíñêî äúðâî áåç êîðåíè è êëîíè óäðÿ ñèë-
íî ïî êàäèôåíàòà ìè ïîñòåëÿ, êîÿòî ñå îêàçâà äîñòà åëàñòè÷-
íà è ìå êàðà äà ïîäñêî÷à êúì âåëèêàíñêà çëàòèñòà ÷èíèÿ,
îáúðíàòà íàäîëó, ÷èéòî êðèñòàëåí óäàð ìå êàðà äà îñòàâÿ
óìîðàòà íàñòðàíà. Áåç óãðèçåíèÿ îòñêà÷àì íÿêîëêî ïúòè îò
áàðàáàí íà áàðàáàí, áåç äà çàáåëåæà, ÷å äî ÷èíåëèòå áå ïðèá-
ëèæèë îùå åäèí ìóçèêàíò.

Ïðåäè äà ðàçáåðà êàêúâ òî÷íî áå îáà÷å, áèâàì çàñìóêàí
íà òîïëî è çàäóøíî ìÿñòî... ñâåòëèíèòå èç÷åçíàõà â ìèã... Ïðè-
ÿòíàòà õëàäíèíà íà èíñòðóìåíòèòå ñúùî... Êúäå ëè ñå íàìè-
ðàì? È âñå ïàê óñåùàì ìóçèêàëíàòà âúëíà òóê... Äîðè ìíîãî
ïî-ñèëíî îò êúäåòî è äà ñúì áèë... ñÿêàø å ïî-èíòåíçèâíà, íî
è õàðìîíè÷íà, ïî-èñòèíñêà... ×àê òóê ðàçáèðàì êàê ðèòúìúò...
å... íÿêîëêî îòêðàäíàòè ìîìåíòà îò ïóëñà... êàê âñÿêà ÷îâåø-
êà âúçäèøêà å ïî÷èâêà îò âúíøíèÿ ñâÿò è îùå ïî-äúëáîêî
ãìóðâàíå â òîçè; êàê âñÿêî, äîðè ëåêî äâèæåíèå ïîä ìåëîäè-
ÿòà áè ìîãëî äà ïðåäèçâèêà õîðåîãðàôèÿ, ïðè êîåòî ÷îâåê
ïîòàïÿ íå ñàìî äóõà ñè, íî îñòàâÿ è òÿëîòî ñè íåïðèíóäåíî
äà ïîä÷èíè ñåáå ñè, âñè÷êèòå ñè ñåòèâà íà ìóçèêàòà, òúðñåé-
êè âå÷íàòà õàðìîíèÿ...

Àç ãàëüîâíî äîêîñâàì ãëàñíèòå ñòðóíè. Áëóæäàÿ ìåæäó
òÿõ. Íå ìîãà äà ñïðà äà èì ñå íàñëàæäàâàì.

Íåâåðîÿòíè.

47

Íàöèîíàëåí ëèòåðàòóðåí êîíêóðñ “Ïåòÿ Äóáàðîâà”

Áîæåñòâåíè.
Íåøëèôîâàíè äèàìàíòè.
Àâòåíòè÷íî. ×îâåøêîòî. Áåç íåîáõîäèìîñò îò èçêóñòâå-
íî íàïðàâåíè ìàòåðèàëíè èíñòðóìåíòè. Ñàìî ãëàñíèòå ñòðó-
íè è ìåëîäèÿòà. Ñàìî ÷îâåêúò è Âñåëåíàòà. Íàé-÷èñòàòà ìó-
çèêàëíà âðúçêà. Íàáëþäàâàì âèáðàöèèòå. Ñâåòêàâèöè ìåæ-
äó ñòðóíèòå ïðåäèçâåñòÿâàò ãðúìîòåâè÷íàòà ñèëà, ñ êîÿòî ñå
ïîÿâÿâàò òàêà íåæíèòå òîíîâå... Îòñòðàíè êîèòî åêñïåðèìåí-
òèðàò îêòàâèòå âäèãàò òåðöè, çà äà ìîæå â ñðåäàòà äà îñòàíå
ñàìî íàé-îòêðîâåíàòà ìåëîäèÿ íà äóøàòà, îòèâàùà êúì Äó-
õîâíîòî öàðñòâî.
Èçìåæäó èñêðèòå åäíà ñå îòêðîÿâà. Íåéíèÿò ëèêóâàù
òàíö íå ñïèðà, åíåðãèÿòà `è å òàêà ÿâíà è ïðèòåãëÿùà... Ñåòíå
àç äîïúëâàì íåéíèòå ñòúïêè è ñå ñðåùàìå – åé òàì, â öåíòú-
ðà íà ãëàñà, ðååùè ñå... Ùàñòëèâè, äúðæèì ñå çäðàâî; â òå÷å-
íèå íà òàíöà ñå âúðòèì âñå ïî-áúðçî îêîëî åäèí-äðóãèìó... à
îò äîïèðà íè èçñêà÷à ñâåòëèíà... Àíèõèëèðàìå â òàêò; ïðåîá-
ðàçÿâàìå ñå, àëà íå ìîæåì è äà ïîìèñëèì äà ñïðåì áëóñà...
Äîêàòî íå ñå ïðåâðúùàìå â åäíî öÿëî – êàêòî åäèí ñ äðóã,
òàêà è ñ ìóçèêàòà... à åíåðãèÿòà íè, ðîäåíà ñ ïåñåí, ñëåäâà
ñâîÿòà ìåëîäèÿ, êúäåòî è äà ÿ îòâåäå, íîñåùà ìåòåîðèòíàòà
íè ëþáîâ.
È òàêà ìîãà äà òè ðàçêàçâàì äî áåçêðàé – íàëè âñå íÿ-
êàê ñúì ñòèãíàë è äî òâîåòî óõî.

48