STUDIMET MASTER
PROGRAMI: E-QEVERISJA
PUNIM MASTERI
Aplikimi i Teknologjisë Informative në Administratën
Publike – Rast studimor Komuna e Gjilanit
KANDIDATI: MENTORI:
Fitim RedenicaA Prof. Ass. Dr. Bislim Lekiqi
BASHKË-MENTOR:
Prof. Ass. Dr. Shefket Jakupi
Gjilan, më 2020
Programi i studimeve Master
DEKLARATA ETIKE
(Emri dhe mbiemri) Fitim Redenica
Unë, Fitim Redenica, premtoj se do të siguroj praktika të mira etike gjatë kryerjes së hulumtimit
tim dhe se punimi do të jetë origjinal në masën e kërkuar.
Poashtu, premtoj që në çdo kohë do të kërkoj lejen për kryerjen e hulumtimit, do të respektoj
besueshmërinë dhe siguroj të drejtën e pjesëmarrësve të tërhiqen në çdo kohë nga hulumtimi.
Në Gjilan, 26/01/2020
Fitim Redenica
(Nënshkrimi i kandidatit - studentit)
1
Falënderim
Finalizimi i këtij punimi nuk do të ishte i mundur të përfundohej me sukses pa inkurajimin,
mbështetjen dhe ndihmën e disa personave ndaj të cilëve unë dua të shpreh mirënjohjen time të
thellë. Falënderoj pafundësisht udhëheqësin tim, Prof. Dr. Bislim Lekiqi, i cili, me përkushtim e
mirësjellje, më ka ndihmuar jashtëzakonisht shumë. Falë këshillave, nxitjes dhe besimit që më
dha, falë edhe transmetimit të dijës nga të gjithë ju, kemi arritur në kurorëzimin me sukses të
kësaj pune kërkimore shkencore.
Dua të shpreh mirënjohjen time për prindërit e mi, të cilët qysh në vogëli më edukuan me
kulturën e vlerësimit për vetveten, dëshirën për punën, vullnetin dhe këmbënguljen, pa të cilat
nuk do t'ia kisha dalë mbanë. Gjithashtu, falënderoj të gjithë stafin akademik, për kulturën dhe
përkushtimin e treguar ndaj këtij programi të ri, ku në kuadër të saj po përgatisin breza të
ndërtimit të një kulture të re dhe të domosdoshme qeverisëse në vend.
2
Përmbajtja:
DEKLARATA ETIKE.............................................................................................................................. 1
Falënderim ................................................................................................................................................ 2
Lista e figurave dhe grafikëve:.................................................................................................................. 4
Lista e tabelave: ........................................................................................................................................ 4
Lista e shkurtesave:................................................................................................................................... 5
ABSTRAKT...................................................................................................................................................... 6
KAPITULLI I .................................................................................................................................................... 7
1. HYRJA.................................................................................................................................................. 7
1.1 Parashtrimi i problemit ....................................................................................................................... 8
1.2 Qëllimi i punimit................................................................................................................................. 9
1.3 Objektivat e studimit........................................................................................................................... 9
1.4 Pyetjet kërkimore .............................................................................................................................. 10
1.5 Rëndësia e punimit............................................................................................................................ 10
KAPITULLI II ................................................................................................................................................. 11
2. RISHIKIMI I LITERATURËS........................................................................................................... 11
2.1 Evoluimi i Teknologjisë Informative ("TI") ..................................................................................... 13
2.2 Qeverisja Elektronike (E- qeverisja)................................................................................................. 15
2.3 Kuptimi i Administratës Publike të Kompjuterizuar ........................................................................ 18
2.4 Përparësitë e E-qeverisjes në Administratën Publike........................................................................ 20
2.5 Vështirësitë e E-qeverisjes në Administratën Publike ...................................................................... 20
2.6 Me Administratën Publike të digjitalizuar në shërbim të qytetarëve ................................................ 21
2.7 Kostoja si faktorë në zbatimin dhe implementimin të E-qeverisjes.................................................. 22
2.8 Shërbimet elektronike të Bashkimit Evropian .................................................................................. 23
2.9 Matja e performancës së E-Qeverisjes në Evropë për vitin 2019 ..................................................... 24
3. Karakteristikat e raportit të vitit 2019 - (Rasti i Shqipërisë).............................................................. 25
KAPITULLI III ................................................................................................................................................ 27
4. METODOLOGJIA ............................................................................................................................. 27
4.1 Mostra - metoda e studimit të rastit .................................................................................................. 28
4.2 Analiza e të dhënave ......................................................................................................................... 29
KAPITULLI IV................................................................................................................................................ 30
5. IMPLEMENTIMI I DIGJITALIZIMIT NË AP - KOMUNA E GJILANIT...................................... 30
3
5.1 E- kioska në shërbim të qytetarëve ................................................................................................... 34
KAPITULLI V................................................................................................................................................. 36
6. RAST STUDIMI: Përdorimi i digjitalizimit nga qytetarët ( E-kioska dhe shërbimi online) të ofruar
nga Administrata Publike e Gjilanit - Diskutimi i rezultateve. ............................................................... 36
6.1 Rezultatet nga anketimi..................................................................................................................... 36
6.2 Argumentimi i pyetjeve kërkimore / Përgjigjjet në pyetjet e parashtruara ....................................... 50
KAPITULLI VI................................................................................................................................................ 53
7. KONKLUZIONE DHE REKOMANDIME ....................................................................................... 53
7.1 Konkluzione...................................................................................................................................... 53
7.2 Rekomandime ................................................................................................................................... 54
8. BIBLIOGRAFIA:......................................................................................................................................... 57
9. ANEKSE.................................................................................................................................................... 59
9.1 Pyetësori............................................................................................................................................ 59
Lista e figurave:
Figure 1-Evoluimi në kohë i Teknologjisë Informative................................................................................ 14
Figure 2-E-qeverisja e ndërtuar rreth përdoruesit (Nathamuni, 2010) ...................................................... 16
Figure 3-Lehtësia e përdorimit të shërbimeve në paisjet mobile. Agjencia Kombëtare e Shoqërisë së
Informacionit-Shqipëri................................................................................................................................ 25
Figure 4-Transparenca në ofrimin e shërbimeve. Agjencia Kombëtare e Shoqërisë së Informacionit-
Shqipëri ....................................................................................................................................................... 26
Figura 5. Platforma - Gjilan Smart City - kk.rks-gov.net/gjilan.................................................................... 30
Figura 6. Platforma E-arsimi, Komuna e Gjilanit, kk.rks-gov.net/gjilan ...................................................... 31
Figura 7. Platforma Bibliotekaime.com, kk.rks-gov.net/gjilan.................................................................... 32
Figura 8. Platforma Web GIS, kk.rks-gov.net/gjilan.................................................................................... 33
Figura 9. E-prokurimi, e-prokurimi.rks-gov.net .......................................................................................... 33
Figura 10. E-kioska (internet)...................................................................................................................... 34
Lista e grafikëve:
Grafiku 1-Të anketuarit sipas gjinisë në përqindje ..................................................................................... 37
Grafiku 2-Të anketuarit sipas grupmoshave ............................................................................................... 37
Grafiku 3-Efikasiteti i digjitalizimit të shërbimeve në Komunën e Gjilanit ................................................. 38
Grafiku 4-Shërbimet e ofruara nga E-kioska............................................................................................... 39
Grafiku 5-Dokumentet me interes për qytetarët ....................................................................................... 40
Grafiku 6-Kapaciteti i ofrimit të shërbimeve pas digjitalizimit në AP në Gjilan.......................................... 41
Grafiku 7-Lirimi i sporteleve brenda AP pas vendosjes së E-kiosqeve dhe shërbimit online ..................... 42
Grafiku 8-Senzibilizimi nga institucionet për E-kiosqet dhe shërbimin online ........................................... 43
Grafiku 9-Rastet për kryerjen e shërbimeve nga mosnjohja e përdorimit të punës me e-kioskë.............. 44
4
Grafiku 10-Dalja nga programi i përdorimit................................................................................................ 45
Grafiku 11-Numri i qytetarëve brenda AP pasi të dal jashtë funksionit E-kioska....................................... 46
Grafiku 12-Koha e kryerjes së shërbimit online nga AP.............................................................................. 47
Grafiku 13-Vlerësimi i punës së AP në Gjilan në raport me qendrat tjera ................................................. 48
Lista e tabelave:
Table 1. Ndërveprimi i E-qeverisjes dhe AP ................................................................................................ 12
Lista e shkurtesave:
TIK - Teknologjia e Informacionit dhe Komunikimit
AP - Administrata Publike
E- QEVERISJA - Qeverisja Elektronike
BE - Bashkimi Europian
GDB - Prodhimi i Brendshëm Bruto
E - MENAXHIMI - Menaxhimi Elektronik
KE - Komisioni Europian
GSC - Gjilan Smart City
E - ARSIMI - Arsimi Elektronik
E - PROKURIMI - Prokurimi Elektronik
E - KIOSKA - Kioska Elektronike
E- GOVERNANCE - Qeverisja Elektronike
E - MENAXHIMI - Menaxhimi Elektronik
E - TREGTIA - Tregtia Elektronike
E - SHËRBIMET- Shërbimet Elektronike
E - DEMOKRACIA- Demokracia Elektronike
WEB - World Wide Web
TAB - Tabela
CPI - Continuous Process Improvement
AK - Autoritetet Kontraktuese
AQ - Agjencitë Qeveritare
RKS - Republika e Kosovës
5
ABSTRAKT
Investimi në një Administratë Publike të digjitalizuar, bënë të mundur modernizimin e një
administrate dhe shfuqizon të gjitha procedurat burokratike, të cilat mundësojnë zhvillim më të
hovshëm të transparencës, lehtësim të procedurave si dhe modernizimin e saj teknologjik, duke
shtuar impakt pozitiv në avancimin e jetës publike të qytetarëve. Një ndër qëllimet kryesore të
këtij studimi është prezantimi i gjendjes ekzistuese i ofrimit të shërbimeve elektronike në
Komunën e Gjilanit, respektivisht, në Administratën Publike, dhe së dyti prezantimi i ideve të
cilat na mundësojnë rrugët më të mira për vazhdimin e implementimit të saj, duke hulumtuar
përdorimin pas implementimit si dhe mundësitë që na ofron avancimi i TIK-ut në Administratën
Publike. Nga sistemet e implementuara dhe funksionalizimi i tyre synohet krijimi i një
administrate moderne, e cila do përshpejtonte proceset dhe punët e administratës ndërmjet
raportit të qytetarëve dhe qeverisë, si dhe përshpejtim të proceseve integruese nëpër të cilat kalon
Kosova. Metodologjia e cila është ofruar në këtë punim ka të bëjë me kërkime në literaturën
informatike dhe të Administratës Publike përkatëse të rekomanduar, grumbullim të dhënash nga
dokumente të disponueshme, kërkimet, analizat në terren dhe të dhënat të siguruara nga pyetësori
i cili është synuar për këtë hulumtim. Puna në terren i referohet testimit të pyetësorit dhe
anketimit përfundimtar. Këtu respodentët janë zgjedhur në mënyrë rastësore. Në kuadër të këtij
punimi kemi arritur të identifikojmë faktorët në implementimin dhe përdorimin më të madh të
qeverisjes elektronike. Poashtu, kemi arritur në përfundimin, se, përdorimi i shërbimeve
elektronike në Komunën e Gjilanit, ofron rritje të standardit jetësor, progres dhe zhvillim të
shpejtë në të gjitha fushat, andaj, përmes shërbimeve të qëndrueshme elektronike, krijohet një
bashkëpunim sa më efektiv, i shpejtë, me shërbime cilësore dhe transparencë e llogaridhënie
ndërmjet qytetarëve, bizneseve e qeverisë. Poashtu, kemi arritur në përfundimin se koncepti i
digjitalizimit në Komunën e Gjilanit, ka përparime në implementim dhe përdorim, por duhet
vëmendje më e shtuar në sigurimin e rëndësisë së përdorimit më të madh nga ana e qytetarëve.
Njashtu, në fund kemi konkluzionet dhe rekomandimet në lidhje me faktorët identifikues në
përmisimin e implementimit të kësaj fushe.
Fjalët kyçe: Web Gis, E-prokurimi, E-arsimi, E-shëndetësia, E-kioska, Shërbimi online, E-
qeverisja, Administrata Publike, etj.
6
KAPITULLI I
1. HYRJA
Kompjuterizimi i administratës publike është bazë themelore që siguron mundësi të reja
programuese dhe është sfidë e transformimeve drejt shërbimeve më efikase të teorive dhe
praktikave, të cilat paraqesin një hap para drejt epokës digjitale. Element qenësor për përsosjen e
punës së administratës publike është kompjuterizimi i saj, zbatimi i teknologjisë informative (TI)
më të përparuar, që ka për qëllim ofrimin e mundësive më të mëdha për pjesëmarrje në proceset
dhe institucionet demokratike. TI paraqet një faktor të gjerë në arritjen e integrimit dhe të
homogjenitetit në procesin e përhapjes së kompjuterizmit. Prandaj, është e nevojshme t'i bëhet
një qasje komplekse ndërtimit të sistemit të kompjuterizimit të administratës, i cili do të
ndihmonte dhe njëherësh do ta bënte më objektiv procesin e vendimmarrjes në të gjitha nivelet e
administratës publike, por në të njëjtën kohë, do të mundësonte një sistem efikas dhe afatgjatë të
udhëheqjes. Digjitalizimi i shërbimeve e bën procesin më të thjeshtë, më të shpejtë, më të sigurt,
më të lirë dhe të qasshëm për të gjithë qytetarët. (Mançevski 2019)
Edhe Administrata Publike në Komunëne Gjilanit, ofron disa lloje të shërbimeve elektronike
cilat janë të rëndësishme në ofrimin e shërbimeve të modernizuara si dhe krijimin e kushteve të
favorshme për të gjithë qytetarët e saj. Realizimi i funksionimit të qeverisjes elektronike të disa
shërbimeve në Administratën Publike të Komunës së Gjilanit, bënë të mundur ndryshime në
udhëheqje dhe menaxhim, diskutim dhe vendimmarrje, transparencë, qasje më të madhe në
shërbime, edukim dhe rëndësi të përdorimit të e-Qeverisjes. Modernizimi i Administratës
Publike të Gjilanit, respektivisht, sektori i gjendjes civile, është tendencë që bazohet në
fokusimin e përmisimit të jetës publike të qytetarëve, në përmisimin e performancës së sektorit
publik, si dhe në përfitimin nga avantazhet e instalimit të teknologjisë në Administratën Publike.
Qytetarët e Gjilanit përmes shërbimeve digjitale kanë çasje më të madhe në transparencë,
zhvillim dhe mundësi në aspektin teknologjik dhe përmbushjen e nevojave. Realizimi i
qeverisjes elektronike nënkupton një riorganizim të administratës publike si mjet për të zgjidhur
problemet. Me instalimin e teknologjive të reja, do të duhej të pranoheshin funksionet bazë të
qeverisjes moderne.
7
1.1 Parashtrimi i problemit
Zbatimi i qeverisjes elektronike në Administratën Publike në Kosovë, mundëson të gjitha
kategoritë efikase të shërbimeve qeveritare, në çdo kohë dhe nga çdo distancë, në mënyrë që të
përmbushen kërkesat e përditshme të qytetarëve. Qeverisja elektronike modernizon
administratën dhe mundëson krijimin e një menaxhimi efikas dhe të përgjegjshëm në të gjitha
nivelet e administratës. Administrata e modernizuar publike synon t'i shfuqizojë të gjitha
procedurat administrative burokratike dhe të pa volitshme, duke u përpjekur të zhvillojë
procedura administrative transparente, të thjeshta dhe të përshtatshme për qytetarët.
Administrata e kompjuterizuar supozon një të ardhme në të cilën qytetarëve u mundësohet që
përmes qasjes në një faqe interneti, të njihen fare lehtë me shërbimet e qeverisë dhe poashtu, të
zhvillojnë transaksione të ndryshme, një të ardhme në të cilën zyrtarët qeveritarë kryejnë të
gjitha blerjet dhe pagesat në formë elektronike, duke kursyer miliona.Administrata e
kompjuterizuar është faktor kuptimplotë i transformimeve, të cilat inkuadrohen në kulturën e
sektorit publik. Poashtu, njëherësh ndihmon zhvillimin dhe konsulidimin e parimeve kryesore
për një qeverisje të mirë, si: parimi i demokratizimit, koherencës, efikasitetit, transparencës dhe
përgjegjshmërisë.
Edhe Administrata Publike në Gjilan, gjegjësisht sektori i gjendjes civile, ka modernizuar
procesin e punës, duke krijuar si pjesë të digjitalizimit të ashtuquajtuarat E-kiosqet dhe shërbimin
on-line për konsumatorë. Gjilani njihet si komuna e parë që ka krijuar dhe filluar implementimin
e digjitalizimit në këtë fushë. Por sa është efektive, sa e shfrytëzueshme, dhe cilat janë problemet
kryesore me të cilat ballafaqohet implementimi i kësaj teknologjie mbetet të shihet pas vërtetimit
të këtyre pyetjeve kërkimore.
8
1.2 Qëllimi i punimit
Qëllimi i këtij punimi është studimi i implementimit dhe funksionimit të digjitalizimit të
Administratës Publike në sektorin e Gjendjes Civile në Komunën e Gjilanit, përparësitë dhe
mangësitë e saj, si dhe sa është e njohur puna e shfrytëzimit të procesit të digjitalizimit nga ana e
qytetarëve. Poashtu, është në interes të përgjithshëm, t'i gjejmë modalitetet e shtimit të
informimit për shfrytëzimin e mundësive digjitalizuese, që janë një përparësi për avancim dhe
lehtësim për shfrytëzimin e nevojave më të lehta për qytetarët,gjithashtu edhe avancimin e saj
për proceset shtetformuese në kuadër të përshtatjes së nevojave digjitalizuese për proceset e
inkuadrimit në BE.
Qëllimet e këtij punimi hulumtues, përpos të tjerash, janë të analizoi dhe vlerësoi:
➢ Kushtet themelore për një administratë të digjitalizuar,
➢ Nevoja për një administratëtë digjitalizuar,
➢ Përdorimi nga ana e qytetarëve në procesine digjitalizimit të Administratës Publike,
➢ Nevojat për përdorimin më të madh të saj,
➢ Shërbimet që i ofron Administrata Publike e sektorit të gjendjes Civile në Gjilan.
1.3 Objektivat e studimit
Implementimi i Teknologjisë Informative (TIK) luan rol vendimtar në suksesin e një
Administratë Publike të digjitalizuar. Në kuadër të kësaj, zgjedhja e rrugës së duhur të motivimit
për implementim dhe përdorim të saj paraqet një nga shtyllat kryesore të suksesit të një
Administrate Publike efektive. Përdorimi i Teknologjisë Informative, në një Administratë
Publike të Digjitalizuar, kërkon investim, mjete dhe njohuri efikase përdorimin e saj. Rezultatet e
studimit do të na sjellin një vlerësim të situatës aktuale dhe rekomandime që do të jenë në interes
të përdorimit teorik dhe praktik të studimit.
Pikësynimet e studimit apo rezultatet e pritura nga ky punim janë:
a) Analiza e gjendjes aktuale.
b) Vlerësimi i implementimit dhe funksionimit.
9
c) Nxjerrja e rekomandimeve që do të jenë në interes të përdorimit teorik dhe praktik
të digjitalizimit.
1.4 Pyetjet kërkimore
Pyetja 1. - A ka ndikuar përdorimi i Teknologjisë Informative të digjitalizuar në zvogëlimin e
punëve brenda Administratës Publike?
Pyetja 2. - A është kusht themelorë për arritjen e efikasitetit të punëve brenda Administratës
Publike, edukimi i qytetarëve për përdorim të TIK-ut?
Pyetja 3. - A do të bëhet bashkëpunimi më i shpejtë në raportin Qeveri – Qytetar – Qeveri, nëse
rritet përdorimi i Teknologjisë Informative të digjitalizuar?
1.5 Rëndësia e punimit
Rëndësia e kësaj teme konstatohet nga fakti, se tema që trajtohet është shumë aktuale dhe se me
problematiken e saj ballafaqohen gati të gjithë qytetarët gjatë jetës së tyre. Kërkesa për këto
shërbime është duke u rritur dhe lehtësimi i qasjes në këto shërbime është i domosdoshëm.
Arsyeja e zgjedhjes së kësaj teme, qëndron në dobishmërinë e shfrytëzuesve të shërbimeve
publike përmes përdorimit tëTeknologjisë Informative në Administratën Publike, ku bëjnë pjesë,
kryesisht, qytetarët dhe bizneset, të cilët nëpërmjet E-qeverisjes, funksionalizojnë shërbime
cilësore, shumë transparente dhe në kohë reale. Kjo lloj forme ndërveprimi, nëpërmjet tyre,
shërben si lloj funksioni i raportit të dhënash reale për udhëheqësin e institucionit, ku me këtë
qartësohet vendimmarrje e sakt dhe konkrete.
Disa nga arsyet të cilat më kanë shty që të zgjedhë këtë temë janë:
• Në vendin tonë nuk është bërë mjaftueshëm në vetëdijësimin e qytetarëve që na sjell E-
qeverisja;
• Nuk ka shumë apo ka fare pak botime, revista publike apo edhe publikime shkencore për
qeverisjen elektronike dhe ofrimin e shërbimeve digjitale;
• Besoj dhe vlerësoj se kjo pikënisje e këtij studimi të na informojë më shumë rreth
instalimit të qeverisjes elektronike në Administratën Publike.
10
KAPITULLI II
2. RISHIKIMI I LITERATURËS
Në mënyrë tipike, administrata elektronike, ose administrimi elektronik, i referohet përfshirjes së
TIK-ut në administratën publike nga dy perspektiva: brenda zyrës dhe ndër-zyra. E para
përfshinë një transformim të zyrës tradicionale, pasi proceset e letrës konvertohen në proceset
elektronike, ndërsa e dyta i referohet marrëdhënieve të jashtme të një kompanie, organizate apo
shteti, në të cilën komunikimet e reja elektronike zbatohen në marrëdhëniet e biznesit /
qytetarëve. (A.Olivares 2013) Si i tillë, qëllimi kryesor i administrimit elektronik është
përmirësimi i shërbimeve publike dhe proceseve demokratike për të ndihmuar në përputhjen me
politikat publike. Administrata elektronike i referohet mekanizmave që konvertojnë atë që në një
zyrë tradicionale proceset e letrës të jenë në proceset elektronike, me qëllim që të krijojmë një
zyrë pa letra(Eraso 2015, 9).Qeveritë çdo ditë e më shumë priren të përqëndrohen fuqishëm në
këtë kategori të zhvillimit të E-qeverisjes, kryesisht, për shkak se një nga parimet themelore të
qeverive dhe qeverisjes është t'i shërbejë popullit të vet. Rritja e qeverisjes elektronike mund të
shpjegohet duke marrë parasysh një rrugë evolucionare.
Një model përshkruan katër faza për rritjen e e-qeverisjes(Fletcher 2002):
• Faza 1: Katalogimi. Prezantim online i informacionit.
• Faza 2: Transaksioni. Format dhe shërbimet e kufizuara në dispozicion në internet.
• Faza 3: Integrimi vertikal. Lidhjet poshtë sistemeve të ndryshme.
• Faza 4: Integrimi horizontal. Lidhje nëpër njësi të ndryshme funksionale.
Megjithatë, jo të gjitha projektet e qeverisjes elektronike ndjekin të katër fazat. Mund të ketë
ndërveprime të shumta në zhvillim, si dhe një fund për rritjen e mëtejshme përtej një faze të
caktuar. E-qeveria është një mjet që lehtëson shpërndarjen e produkteve dhe shërbimeve për të
gjithë pjesëmarrësit që ndërveprojnë me qeverinë. Së dyti, administrata publike i referohet
produkteve dhe procedurave që qeveria zbaton për të bashkëvepruar me përbërësit e saj:
qytetarët, bizneset, punonjësit dhe qeveritë e tjera. Administrata publike është përdorimi i teorive
dhe proceseve menaxheriale, politike dhe ligjore për të përmbushur mandatet legjislative,
11
ekzekutive dhe gjyqësore, për ofrimin e funksioneve rregullatore dhe shërbimi
qeveritar(Fahnbulleh 2005).
Diskutimet për nismat e qeverisjes elektronike në domenin e administratës publike janë relevante
për të ndjekur arsyet(Edmiston 2003):
1. Agjencitë qeveritare ndajnë informacion me publikun në domenin Ueb.
2. Transaksionet qeveritare të brendshme dhe të jashtme realizohen përmes kanaleve
elektronike.
3. Uebi është një ndërmjetës kritik midis një qeverie dhe përbërësve të saj.
E-qeveria përbëhet nga katër përbërës kryesorë dhe administrata publike përfshin shumë
funksione të ndryshme. Tabela 1, ilustron zgjedhësit e qeverisë dhe disa shembuj të fushave të
ndërveprimit që ndodh me administratën publike. Disa ose të gjithë komponentët e përfshirë në
këto transaksione mund të kryhen në një mjedis të bazuar në Ueb.(Bagchi 2005)
Tabela1. Ndërveprimi i E-qeverisjes dhe AP
12
2.1 Evoluimi i Teknologjisë Informative ("TI")
Në vitin 1946, u punua makina e parë elektronike e llogaritjes e quajtur "ENIAC", e cila
peshonte 30 ton, zinte 1.800 m2, kishte 17.468 tuba vakumi dhe mund të kryente 400 shumëzime
në sekondë. Më pas, gjatë viteve 1950-1970 u karakterizua si epokë e kornizës kryesore të mini-
kompjuterëve. Kompjuteri i parë personal "The Altar" u prodhua në vitin 1975. Përpjekjet e para
për përdorimin e internetit filluan në vitin 1969. I njohur si "ARPANET", ai kishte për qëllim
ndërtimin e rrjetit të kompjuterëve për hulumtime të ndryshme. Zhvillimi i vrullshëm dhe
popullariteti i teknologjisë së internetit më 1990 solli përdorimin e internetit në sektorë të
ndryshëm të qeverive. Në vitin 1999, Intel's Pentium III kishte rreth 9.5 milion transistorë.
Përdorimi i TI është një proces i arritur shkallë-shkallë. Dihet se TI nuk mund të zgjidhë të gjitha
problemet dhe nuk do t'i mënjanojë në mënyrë magjike shumë sëmundje menaxhuese dhe
organizative. Mirëpo, TI mund të ofrojë shumë përparësi dhe zgjidhje efikase, në rast se zbatohet
në mënyrë të duhur. Një numër hulumtimesh të TI, të përqendruara ekskluzivisht në sektorin
publik, kanë filluar në vitet 70-të, por që atëherë këto çështje kanë arritur progres të ngadalshëm.
Qysh në vitet 70-të dhe 80-të, një numër i autorëve e adresuan ndikimin e kompjuterëve në
përsosjen e administratës publike. Dutton, Kraemer dhe Harrell u përqendruan në ndikimin e
teknologjisë në stafin organizativ dhe reagimin e tij ndaj administratës së kompjuterizuar. Kjo
fushë u trajtua në lidhje me ofrimin e shërbimeve, mjedisin e punës dhe marrjen e
vendimeve(Whistler 2002).
King dhe Kreamer ofruan diskutimet e tyre mbi benificionet e administratës së kompjuterizuar.
Argumentet e tyre japin një pasqyrë të qartë për atë se si mund të ndryshojnë rrethanat përbrenda
organizatave. Sipas tyre, këto benificione nuk kanë të bëjnë vetëm me uljen e shpenzimeve, por
duhet të vështrohen edhe në kontekst të gjykimit të vlerës së një përsosmërie të tillë të
administratës publike. Që në fillim të vitit 1977 Kreamer dhe King argumentuan se studimi i
administratës publike dhe përdorimi i kompjuterëve duhet të riorientohen në fusha të studimit.
Sektori publik vuan nga e ashtuquajtura "TI e vonuar". Hulumtimet e Kreamer, Danziger dhe
King në fund te viteve 70-të dhe viteve të 80-të detajizuan disa shqetësime lidhur me një vonesë
të tillë. Hulumtimi i tyre tregon se qeveritë lokale, në përgjithësi, kanë pësuar afërsisht dhjetë
13
vjet vonesë midis prezantimit të TI së re dhe pranimit të saj nga popullata. Më vonë, vetëm
qeveritë lokale të prira nga udhëheqje që ishin për ndryshimet, e aprovuan TI në mënyrë të
rregullt brenda një periudhe 10-vjecare. Lokaliteteve më të vogla iu desh një kohë më e gjatë prej
pothuajse 15 a më shumë vjetësh për ta bërë një gjë të tillë.
Gjatë periudhës së fundit të viteve 80-të u shënua një përhapje e konsiderueshme e arritjeve
përmes përdorimit të kompjuterëve. Në vitet 90-të, interneti arriti të dominojë administratën
publike. Paraqitjet e faqeve të ndryshme digjitale kishin për qëllim prezantimin e agjencive dhe
ofrimin e shërbimeve të ndryshme civile. Fundi i viteve të 90-të paraqet fazën e realizimit të
transaksioneve administrative dhe shërbimeve integruese përmes internetit. E gjithë makineria e
qeverive tani është përqendruar kah ligjet, demokracia, debatet dhe votimi elektronik. Në vitet e
fundit TI është bërë më e fuqishme, më pak e shtrenjtë dhe më e arritshme.
Figure 1-Evoluimi në kohë i Teknologjisë Informative
Avansimi i shpejtë i TIK-ut dhe zhvillimi i saj në përmasa globale ka mundësuar që vetë njeriu të
jetë më pranë saj dhe ta praktikojë në mënyra të ndryshme. Disa nga mënyrat më të përdorshme
të paisjeve teknologjike janë telefonat celularë, kompjuterët dhe të gjitha paisjet të cilat janë të
lidhura me teknologjinë. Miliona popuj e njerëz, në pjesën më të madhe të kohës e praktikojnë
këtë mundësi teknologjike, duke komunikuar në kompjuter, kurse thënies "libri është shoku më i
14
ngushtë i njeriut" i është thjeshtësuar kuptimi i plotë i saj. Për shumicën e njerëzve, mungesa e
paisjeve teknologjike, do ta bënte më të vështirë jetën e tyre. Zakonisht, njeriu e fillon ditën me
një kafe të mëngjesit duke shfletuar online revista dhe gazeta, poashtu, edhe duke komunikuar
me shumë njerëz nga e gjithë bota, mundet të njoftohet me vendet e globit, ose të paisjet me atë
që e dëshiron për të blere. Në krahasim me kohët e kaluara ku qarkullimi i informacioneve ka
qenë tejet i vështirë, tani me një klikim mund të gjenden të gjitha të cilat na interesojnë.
2.2 Qeverisja Elektronike (E- qeverisja)
Qeverisja elektronike është term i cili është në funksion të dy kategorive të shtrirjes së saj: në
zbatimin e Teknologjisë Informative të Administratës Publike dhe përdorimin e saj përmes
teknologjisë. E- qeverisja është mundësi e dhënies së shërbimeve modernizuese të institucioneve
qeveritare ndërmjet teknologjisë informative, ndaj qytetarëve, bizneseve, si dhe modernizimeve
tjera. Qeverisja elektronike ka rrjetëzim në qendër të dy revolucioneve të mëdha botërore:
revolucioni i zhvillimit të shpejtë të informacionit dhe të qeverisjes. Këto dy revolucione të
mëdha botërore kanë ndryshuar shoqërinë në mënyrën e të qeverisurit. Këto funksione, të kësaj
qeverisje, mundësojnë përfitime të shumta dhe rrënjësore në kahjen e mundësive dhe
përfitimeve. Shërbimet elektronike si një segment modern i risive konsiderohen si një mundësi e
ofrimit të informacioneve të qeverisë ndaj qytetarëve 24 orë në ditë. Progresi më i madh drejt e-
qeverisjes përfshin shumëllojshmëri të administrimit duke përfshirë e-demokracinë, e-
menaxhimin, e-tregtimin, e-drejtësinë, e-arsimin, e-shëndetësinë, etj(Wu 2002). E-qeverisja
mund të konsiderohet si një nga shtyllat themelore të një administrate efektive, e cila në mënyrë
të drejtpërdrejtë inkurajon gjithë performancën e sektorit publik. Qeverisja elektronike mund të
përkufizohet si përdorimi i TIK-ut për të ofruar shërbime qeveritare në mënyrë më efikase dhe
efikase për qytetarët dhe bizneset. Është zbatimi i TIK në operacionet e qeverisë, duke arritur
qëllimet publike me mjete digjitale. Parimi themelor i e-qeverisjes, i mbështetur nga një kornizë
institucionale efektive për qeverisjen e e-qeverisjes, është përmirësimi i punës së brendshme të
sektorit publik duke reduktuar kostot financiare dhe kohët e transaksionit në mënyrë që të
integrohen më mirë flukset dhe proceset e punës dhe të mundësojnë shfrytëzimin efektiv të
burimeve në të gjithë agjencitë e ndryshme të sektorit publik që synojnë zgjidhje të
15
qëndrueshme. Përmes inovacionit dhe e-qeverisjes, qeveritë në mbarë botën mund të jenë më
efikase, të ofrojnë shërbime më të mira, t'i përgjigjen kërkesave të qytetarëve për transparencë
dhe llogaridhënie, të jenë më gjithëpërfshirës dhe kështu të rivendosin besimin e popullsisë në
udhëheqësit e tyre.
Figure 2-E-qeverisja e ndërtuar rreth përdoruesit (Nathamuni, 2010)
E-qeverisja mundëson thjeshtëzimin dhe modernizimin e ofrimeve të shërbimeve ndaj
përdoruesve, afërsi ekonomike me biznesin dhe me shërbimet qeveritare. Kjo formë integruese
teknologjike mundëson që një qytetar i cili jeton në viset rurale, përmes shfrytëzimit të saj, të
kursehet në kohë, në para dhe në shpenzime tjera.
Disa nga elementet që e dallojnë një qytetari digjitale janë këto(JOEducation 2019):
16
➢ Qasja digjitale: para së gjithash, për qytetarinë digjitale është e nevojshme mbështetja e
hyrjes së lirë në teknologji;
➢ Të drejtat dhe detyrat digjitale: nga njëra anë ka të drejta të lidhura, ndër të tjera, me
privatësinë, përpunimin e të dhënave dhe lirinë e shprehjes, nga ana tjetër ka detyra dhe
përgjegjësi që përfshijnë një përdorim të duhur të teknologjisë, në lidhje me
legjislacionin;
➢ Shkathtësi digjitale: teknologjia po zhvillohet vazhdimisht dhe tregu i punës kërkon
gjithnjë e më shumë aftësi digjitale inovative;
➢ Komunikimi digjital: falë teknologjive të reja, të gjithë kanë mundësinë të komunikojnë
dhe bashkëpunojnë me këdo, nga kudo dhe në çdo kohë;
➢ Tregtia digjitale: tani tregu është digjital dhe blerjet në internet janë gjithnjë e më të
zakonshme, kështu që është e nevojshme të vendosen rregulla për të mbrojtur
konsumatorët digjital;
➢ Shëndeti dhe mirëqenia digjitale: teknologjitë e reja mund të sjellin përfitime edhe në
sektorin e shëndetit (për shembull regjistrimi elektronik i pacientëve ose receta digjitale).
Për të arritur nënshtetësinë digjitale, është e nevojshme kompjuterizimi i administratës publike, e
cila quhet e-qeverisje (kjo do të thotë administrim dixhital). Pra, me qeverisjen elektronike,
nënkuptojmë përfshirjen e të gjithë akterëve në ndërtimin e saj. Ajo çfarë është e sigurtë deri tani
është se E-Qeverisja, si një e tërë ose e integruar, është shumë më tepër se tërësia e programeve
individuale për reformimin - automatizimin e Administratës Publike(David 2005). Me
funksionin E-Qeverisjes nënkuptojmë intensivitetin e teknologjisë së re të shoqërisë së
informacionit dhe komunikimit në administratën publike, ku u ipet e drejta qytetarëve,
bizneseve, institucioneve e të gjitha organizatave, të kenë qasje sa më te madhe dhe më të shpejtë
në mënyrë që t'i kryejnë detyrat dhe shërbimet me shpenzime të vogla. Në ditët e sotit, përfitimet
kryesore të sistemeve teknologjike të qeverisjes elektronike, shihet qartë në ndërtimin e një
shoqërie informacioni të hapur nëpërmjet ofrimit të hapur të shërbimeve publike on-line, duke
ofruar partneritete të ndërsjellta publike dhe private me përfitime të qarta ekonomike, duke e
rritur demokracinë përfaqësuese, të cilat mundësojnë rritjen e imazhit të një vendi në
transparencë dhe vendimmarrje të shpejtë, saktë dhe të sigurtë, duke u lehtësuar punën
qytetarëve, bizneseve, OJQ-ve, si dhe institucioneve.
17
2.3 Kuptimi i Administratës Publike të digjitalizuar
Procesi i digjitalizimit të administratës publike është pjesë e një strategjie që synon të
përmirësojë qasjen në mallra dhe shërbime në të gjithë Evropën, si për qytetarët ashtu edhe për
bizneset, por, edhe për të shfrytëzuar potencialin e teknologjive të TIK-ut për të promovuar
inovacionin, qëndrueshmërinë, rritjen ekonomike dhe përparimin (JOEducation, 2019).
Administrata e digjitalizuar poashtu mund të përshkruhet edhe si mënyrë e përdorimit të
teknologjive të reja për t'u ofruar qytetarëve dhe bizneseve qasje në shërbime dhe informacione,
për të përmirësuar cilësinë e shërbimeve dhe për të ofruar mundësi më të mëdha për pjesmarrje
në institucionet demokratike dhe proceset tjera.
Administrata e digjitalizuar nënkupton veprimin e shtetit dhe të agjencive shtetërore në dy
rrafshe: - në promovimin e informatave dhe teknologjive të komunikimit, veçanërisht, tregtisë
elektronike, dhe në miratimin e këtyre teknologjive për ndërtimin e sistemeve të hapura për
qeveri dhe qytetarë.
Administrata e digjitalizuar përfshinë:
a) një qasje më të madhe të informimit për ligjet e miratuara, projektligjet, rregulloret,
formularët, të dhënat ekonomike shkencore të mbledhura nga qeveria, të cilat janë të
mundshme on-line;
b) përkrahjen e një angazhimi qytetar, duke iu mundësuar publikut ndërhyrja në mënyrë
më të përshtatshme me zyrtarët e qeverisë, përmes marrjes së lejeve ose parashtrimit të
dokumenteve të kërkuara në mënyrë elektronike;
c) rritjen e përgjegjësisë qeveritare përmes kryerjes së veprimeve në mënyrë më
transparente, duke zvogëluar mundësinë e korrupsionit dhe
d) përkrahjen e qëllimeve zhvillimore përmes shkurtimit të kohës dhe uljes së
shpenzimeve.
Administrata e digjitalizuar i ofron organizatës mundësi të thjeshtëzimit të procedurave
ekzistuese të veprimit. Procedurat që duhet të zhvillohen janë të para përcaktuara brenda një
sistemi që lejon tërë procesin të veprojë në mënyrë të automatizuar. Kjo mund të demonstrohet
18
me shembullin kur qytetari bënë pagesën e shërbimeve të ndryshme komunale në formë
elektronike, pa pasur nevoje intervenim të stafit.
Shërbimet e digjitalizuara mund të ndahen në tri grupe(Wu, Internet Technology and e-
Goverment 2002):
1) Shërbime elektronike:
• ofrimi i informatave për qytetarët dhe grupet e caktuara dhe
• shërbimet e marketingut përmes internetit;
2) Shërbimet e komunikimit:
• posta elektronike
• forumet elektronike të diskutimit;
• listat postare, etj., dhe
3) Shërbimet e transaksionit për të siguruar produktet ose shërbimet elektronike, për të
dërguar të dhëna ose pagesa. ose për të parashtruar aplikacione:
• iniciativat, rezervimet përmes internetit;
• plotësimi i formularëve në mënyrë elektronike;
• kryerja e pagesave elektronike;
• votimi elektronik;
• shërbimet e transaksioneve në fushën e arsimit, kujdesit shëndetësor,
mirëqenies sociale etj.
Kuptimi i administratës së digjitalizuar publike nuk paraqet risi për udhëheqësit e organizatave.
Megjithatë, disa prej tyre ende besojnë se vetëm zbatimi i TI gjatë veprimeve të tyre të dërgon
drejt një administrate të kompjuterizuar. Është e vërtetë se TI është bërthamë e administratës se
digjitalizuar. Megjithatë, një prezantim i thjeshtë i TI për organizatën nuk shpie drejt një
administrate të kompjuterizuar. Administrata e digjitalizuar paraqet një proces të ri të udhëheqjes
në organizatë, shoqëruar nga ndryshimet në strukturën organizative dhe nga një koncept i
teknologjisë.
19
2.4 Përparësitë e E-qeverisjes në Administratën Publike
Zbatimi i E-qeverisjes ka përparësitë e mëdha të saj të cilat ndikojnë pozitivisht në marrëdhënien
ndërmjet qytetarëve dhe qeverisë. Disa nga përparësitë më të rëndësishme janë:
➢ Kostot administrative më të ulëta ndaj qeverisë,
➢ Sigurimi i operacioneve qeveritare më efikase,
➢ Krijon një marrëdhënie më të fortë dhe më të ngushtë midis qytetarëve dhe qeverisë,
➢ Sigurimi i qasjes më të lehtë në qeveri,
➢ Avancim i shërbimeve të qytetarëve,
➢ Posedon fuqi më të madhe në vendimmarrje,
➢ Qytetarët bëhen më të fuqishëm,
➢ Vendosë më shumë transparencë në qeveri dhe më shumë përgjegjësi.
Përparësitë kryesore të paraqitura nga e-Qeveria në administratën publike mund të përmblidhen
si: reduktimi i letrës, efikasitetin e transaksionit, dhe përmirësimin e qeverisjes. Në disa raste
specifike avantazhet e përcaktuara mund të kenë pasoja të papritura.
2.5 Vështirësitë e E-qeverisjes në Administratën Publike
Ka pengesa shumë të mundshme lidhur me zbatimin e e-qeverisjes. Disa nga pengesat kryesore
janë:(Kommimo, Electronic of E-Government 2002)
➢ Shqetësimet për sigurinë e pamjaftueshme dhe privatësinë e të dhënave,
➢ Qasje të pabarabartë në teknologjinë kompjuterike nga qytetarët,
➢ Shpenzime të larta fillestare për ngritjen e një zgjidhjeje të zbatimit të E-qeverisjes,
➢ Rezistenca ndaj ndryshimeve etj.
Poashtu, sfidat kryesore të identifikuara janë besimi, rezistenca për të ndryshuar, ndarja dixhitale,
kosto dhe privatësia dhe shqetësimet e sigurisë.(Kommimo, Electronic of E-Government 2002).
20
2.6 Me Administratën Publike të digjitalizuar në shërbim të qytetarëve
Administrata Publike e digjitalizuar, e reformuar në dobi të qytetarëve, ka si pikësynim të
lehtësimit dhe transformimit rrënjësor të jetës së qytetarëve në mënyrë që t'ua lehtësojnë
shërbimet e tyre dhe jetën. Ndërsa si mision i Administratës Publike të digjitalizuar është
automatizimi i proceseve të punës dhe të proceseve organizative, si një bazë për zhvillimin e
shërbimeve elektronike (digjitalizuar) në favor të ndërtimit dhe funksionimit të një administrate
publike moderne.
Edhe në qytetin e Gjilanit, Administrata Publike ka shënuar një hap të madh kundrejt zhvillimit
dhe procesit të digjitalizimit, me qëllim të lehtësimit të punëve administrative dhe funksionale
për qytetarët e Komunës së Gjilanit. Ne jemi komuna e parë që kemi lansuar shërbimin e E-
kiosqeve dhe shërbimin e dokumenteve online, ku në kuadër të saj, qytetarët mund të marrin
dokumente të tyre personale nga E-kiosqet të cilat gjenden brenda qytetit, me qëllim të lehtësimit
të punëve brenda administratës, dhe njëkohësisht shmangies së pritjes nëpër rradhë të gjata të
qytetarëve brenda administratës. Poashtu, është lansuar edhe shërbimi i dokumenteve online, ku
ne si qytetarë mund të marrim dokumentet që na nevojiten, në mënyre online nga shtëpia, pa e
vizituar administratën ose E-kioskën.
Është lansuar edhe projekti i quajtur "Gjilani Smart City", ku në kuadër të saj, qytetarëve iu
krijohet lidhje e drejtpërdrejtë me komunën, drejtorinë apo zyrtarin konkret.(KOHAnet 2016)
Gjithashtu, përmes këtij programi qytetarëve iu ipet mundësia që drejtpërdrejtë, në një kohë
optimale, të shkruajë kërkesën, ankesën, informatën etj, në adresë të komunës edhe ato
orientohen automatikisht në drejtorinë apo resorin përkatës.
21
2.7 Kostoja si faktorë në zbatimin dhe implementimin të E-qeverisjes
Kostoja në përgjithësi është një faktor pengues në zbatimin e teknologjisë së informacionit,
veçanërisht, në sektorin publik, ku projektet dhe iniciativat e tjera mund të kenë prioritet më të
lartë se sa teknologjia digjitale. Zyrtarët e zgjedhur, përgjegjës për shpërndarjen e fondeve,
gjithashtu mund të mos dëshirojnë të promovojnë projekte të tilla, ku kthimet nuk janë gjithmonë
të dukshme në afat të shkurtër dhe shfrytëzimi i teknologjisë nuk është i garantuar. Në mënyrë
tipike, shpenzimet që lidhen me projektet e qeverisë elektronike përfshijnë: hardware, software,
testim, trajnim, migrim në sistem të ri dhe mirëmbajtjen. Në vitin 2018, Mbretëria e Bashkuar
dhe Singapori kanë shpenzuar përkatësisht 1 për qind dhe 0.8 për qind të prodhimit të brendshëm
bruto (GDP) të tyre për qeverisjen elektronike.
Vende të tjera po shpenzojnë edhe më pak, për shkak të detyrimeve të tjera ekonomike, sociale
dhe politike(Jaeger 2004). Në të ardhmen e afërt, kostoja do të vazhdojë të jetë një sfidë e
rëndësishme për zbatimin e gjerë dhe gjithëpërfshirës të projekteve të qeverisjes elektronike për
administratën publike. Vlenë të theksohet, se edhe në Kosovë janë investimet jo të mëdha në
promovim dhe instalim të teknologjive të reja dhe zbatim të E-qeverisjes. Në strategjinë e
qeverisjes elektronike 2009 - 2015, realizimi i projekteve e-qeverisëse kërkon buxhet të
mjaftueshëm. Sipas këtij projekti, çdo institucion për projektet e veta do të marrë buxhet nga
totali i cili planifikohet për realizimin e projektit të E-Qeverisjes(Kosovës 2008). Poashtu, në
bazë të kësaj strategjie, realizimi i projekteve është bërë edhe me përkrahjen e donatorëve
ndërkombëtar, të cilët luajnë rol të rëndësishëm në avancimin e proceseve integruese të vendit
tonë.
22
2.8 Shërbimet elektronike të Bashkimit Evropian
Komisioni Evropian (KE) ka krijuar një listë të veçantë me njëzet shërbimet bazë publike,
përmes të cilave sigurohet një marrëdhënie e caktuar e pjesëmarrësve në administratën
elektronike. Shërbimet elektronike i lejojnë përdoruesve që me anë të kompjuterëve të tyre dhe të
internetit, të mund të përdorin portalet e caktuara të internetit të administratës shtetërore dhe të
informohen në lidhje me përgjegjësitë dhe procedurat, të aplikojnë dhe të marrin certifikata të
caktuara, dhe dokumente të tjera. Kërkesat mund të dërgohen nga çdo kompjuter nga shtëpia,
nga puna apo portali përkatës. Shërbimet bazike që janë përfshirë në listën e KE janë: pagesa e
tatimit në të ardhura, pagesat dhe kthimi i TVSH, dokumentet personale, regjistrimi i biznesit të
ri, regjistrimi i automobilit, paraqitja e të dhënave në agjencitë statistikore, kërkesat për lejet e
ndërtimit, deklaratat doganore, informimi policisë, lejet që lidhen me ruajtjen e mjedisit jetësor,
bibliotekat publike, prokurimi publik, lëshimi i certifikatave dhe vërtetimet, regjistrimi në
shkollimin e lartë, ndërrimi i vendbanimit, si dhe shërbimi elektronik shëndetësor(European
Commission 2002).
Për tu bërë zhvillimi dhe përdorimi i shërbimeve elektronike, është e nevojshme të përmbushen
parakushte të caktuara siç janë: vullneti politik për të zbatuar shërbimet elektronike, identifikimi
elektronik i përdoruesve dhe ofruesit të shërbimeve (duhet të posedoj certifikatë për
kualifikimin), kompjuterë, lexues letrash për certifikim, qasje në internet, portali e-administratës,
baza e të dhënave nga e cila merren të dhënat për shërbimet elektronike dhe programimi i
procedurave elektronike për themelimin e shërbimeve elektronike. Të gjitha parakushtet e
nevojshme nuk është të lehtë që të sigurohen, prandaj zhvillimi i shërbimeve elektronike në disa
vende, vonohet në krahasim me trendët në botë. Megjithatë, secili vend anëtar i Bashkimit
Evropian (BE) duhet të ofrojnë këto shërbime, ndërsa në disa vende, sikur në Estonia, janë
zhvilluar edhe shërbimeve të veçanta siç është e-Voting (e- votimi). (Wikipedia 2005)
Siç mund të shihet, nga llojet e shërbimeve të përcaktuara në listën e BE-së, vendet anëtare të
BE-së, duhet të ofrojnë për qytetarët dhe bizneset të gjitha shërbimet në një administratë të
digjitalizuar, përndryshe është parakusht për hyrje në BE.
23
2.9 Matja e performancës së E-Qeverisjes në Evropë për vitin 2019
Prej çdo viti, Komisioni Europian ka publikuar raportin vjetor "e Government Benchmark",
ku shteti fqinjë, Shqipëria, është vlerësuar si e para në rajon për qeverisjen elektronike në
2019. Në këtë raport përfshihen 28 vendet e Bashkimit Evropian si dhe Islanda, Norvegjia,
Mali i Zi, Serbia, Zvicra, Turqia, Maqedonia e Veriut dhe Shqipëria, e cila përfshihet
përherë të parë në këtë raport vjetor, dhe si asnjëherë Kosova nuk është pjesë e këtij raporti
të përvitshëm.(E.L./G.D./Shqiptarja.com 2019)
Brenda këtij raporti vlerësohet teknologjia e informacionit dhe komunikimit në sektorin
publik. Vlerësimi bëhet mbi zhvillimin e shërbimeve publike online me në qendër
qytetarin,transparencën e ofrimit të tyre dhe përfshirjen e të ashtuquajturave ‘key
enablers', të cilat masin para-kushtet teknike dhe organizative për ofrimin e shërbimeve
elektronike si identifikimi elektronik dhe ndërveprimi mes sistemeve. Për raportin vjetor
“e Government Benchmark”, çdo shtet plotëson dhe dërgon paraprakisht informacione
mbi pyetje të caktuara që kërkohen nga KE. Këto të dhëna verifikohen më pas përmes
"mistery shoppers", të cilët trajnohen për të vëzhguar, përdorur dhe vlerësuar procedurat e
përfitimit të shërbimeve publike.(shqiptarja.com 2019)
24
3. Karakteristikat e raportit të vitit 2019 - (Rasti i Shqipërisë)
Është e rëndësishme të theksohet rënditja e Shqipërisë në treguesin “User mobile
friendliness of services”, lehtësia e përdorimit të shërbimeve në pajisjet mobile, në të cilën
renditet në vend të 14-te nga 36 shtete.
Nga ky tregues vlerësohet fakti se sa të përshtatura dhe lehtësisht të pranueshme janë
shërbimet online në pajisjet mobile si smartfone apo tablete. Në këtë tregues Shqipëria ka
lënë pas të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor si dhe vende të BE-së si Estonia,
Figure 3-Lehtësia e përdorimittëshërbimevenëpaisjet mobile.
AgjenciaKombëtare e ShoqërisësëInformacionit-Shqipëri
Luksemburgu, Suedia, Irlanda, Portugalia, Spanja, Republika Ceke, Lituania.
Tjetër fakt pozitiv është rënditja në vendin e 19-të nga 36 shtete në treguesin “User
usability”, asistenca e e-Shërbimeve, i cili mat nivelin e asistencës online ndaj përdoruesve.
Në këtë tregues mbeten pas Shqipërisë të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor.
25
Ndërsa, sa i përket transparencës në procedurat e ofrimit të shërbimeve publike
(“Transparency of service delivery”), Shqipëria renditet në vend të 20-të nga 36 vende.
Figure 4-Transparenca nëofrimin e shërbimeve. AgjenciaKombëtare e
ShoqërisësëInformacionit-Shqipëri
26
KAPITULLI III
4. METODOLOGJIA
Metodologjia e ofruar për këtë punim ka të bëjë me kërkime në literaturën informatike dhe të
Administratës Publike përkatëse të rekomanduar, grumbullim të dhënash nga dokumente të
disponueshme, kërkimet, analizat në terren dhe të dhënat të siguruara nga pyetësori i cili është
synuar për këtë hulumtim. Përpunimi i të dhënave do të bëhet duke aplikuar programet GrafStat
dhe interpretimi nga ky program. Poashtu, janë zbatuar dy lloje të të dhënave: të dhënat primare
dhe të dhënat sekondare. Të dhënat primare janë ato që i mbledhim për t'i vënë në dispozicion
për zgjidhjen e problemit dhe ato sekondare janë ato që i kemi mbledhur nga literatura për
qëllime të këtij studimi.
Metodologjia është shumë e rëndësishme për arritjen e objektivave të studimit, ajo është e
konceptuar e ndarë në dy pjesë: puna në tryezë dhe puna në teren. Për përgatitjen e këtij punimi u
studiua literatura në fushën e Menaxhimit Publik dhe Adminisrimit në gjuhë shqipe dhe gjuhë të
huaj. Gjithashtu, pjesë e punës në tryezë janë edhe veprimtaritë e mëposhtme:
• Përgatitja e pyetësorit.
• Përpunimi i të dhënave.
• Nxjerrja e konkluzioneve dhe rekomandimeve.
Puna në terren i referohet testimit të pyetësorit dhe anketimit përfundimtar. Në plotësim të
synimeve të studimit, pyetësori është formuluar kryesisht me pyetje të mbyllura, por, sipas
problematikës nuk mungojnë edhe pyetjet e hapura si dhe ato të formuara sipas shkallës së
LIKERT-it.
27
4.1 Mostra - metoda e studimit të rastit
Vlefshmëria e rezultateve të studimit kushtëzohet edhe nga problemi i përzgjedhjes së mostrës.
Duke u fokusuar në objektivat e studimit, është menduar që përzgjedhja e mostrës të ndjeki dy
rrugë:
• Për menaxherët, modeli do të përfshijë të gjithë menaxherët që janë të punzënë në
institucionin objekt-studimi dhe kjo për shkak të numrit të tyre të kufizuar. Në këtë
mënyrë për menaxherët do të kemi një vrojtim të përgjithshëm.
• Për punëtorët, është përdorur përzgjedhja empirike paraprake që ka të bëjë me zgjedhjen
e tyre para se të pyeten. Kështu individët janë konsideruar njësoj perfaqësues të
popullimit. Kjo mënyrë u përzgjodh për faktin se anketimi do të bëhej nga vetë studiuesi.
Vëmendje e veçantë iu kushtua procedurave të përzgjedhjes së mostrës, të cilat u zbatuan me
përpikshmëri me qëllim që të sigurohet që procesi i identifikimit të të anketuarëve të përzgjedhur
të jetë i kontrolluar në mënyrë adekuate.
Në këtë rast janë përzgjedhur 50 zyrtarë të Administratës Publike të sektorit të Gjendjes Civile,
të cilët kanë qenë në departamente të ndryshme dhe me nivele të ndryshme në hierarki, në
mënyrë të tillë që të kemi rezultate sa më përfaqësuese. Arsyeja se pse jam përqëndruar vetëm në
zyrtarët e Administratës Publike për ta kryer studimin, është se kam dashur që ta ngushtoj sa më
shumë zonën e kërkimit, ta specifikoj atë në mënyrë të tillë që edhe rezultati të dalë sa më i saktë
dhe mostra të jetë më kredibile.
28
4.2 Analiza e të dhënave
Të dhënat nga të anketuarit futen në bazën e të dhënave të krijuar në GrafStat. Analiza e të
dhënave është bërë me ndihmën e programit GrafStat dhe sipas nevojës dhe me MS Excel. Sipas
Dinner, GrafStat është një program për projekte sondazhi (anketimi) dhe mbështet të gjitha
aspektet e një projekti të tillë(Diener. U 2006-2019). Fillon me krijimin e formularit të
pyetësorit, vazhdon me përgatitjen e pyetësorit deri në shtypjen e tij, apo krijimin e një forme të
gatshme të pyetësori në formatin HTML të internetit, përdorimin e metodave të ndryshme për
analizën komplekse të të dhënave, vlerësimet komplekse si dhe dokumenton anketimin. GrafStat
ofron të gjitha funksionet e nevojshme në një ndërfaqe të vetme. Punët intenzive dhe të gjata i
kryen me një klikim. Para futjes së të dhënave analizohet secili pyetësor. Pas futjes së të dhënave
bëhen analizat statistikore dhe analizat logjike. Të dhënat pasaj mund të paraqiten në mënyrë
tabelare dhe grafike, në vlera absolute dhe relative. Në fund bëhet interpretimi i rezultateve.
Analiza do të na sjell rezultate konkrete mbi funksionimin apo mosfunksionimin e digjitalizimit
në Administratën Publike, sa është efektive dhe e shfrytëzueshme nga ana e qytetarëve, dhe cilat
janë përparësitë e saj në implementim, duke synuar krahasimin e së kaluarës pa procesin e
digjitalizimit dhe të tashmen me fillim të implementimit të saj. Gjithashtu, në rast të ndonjë
situate kontestuese, kemi marr të gjithë mundësitë për kontakt dhe për sqarim të asaj situate.
29
KAPITULLI IV
5. IMPLEMENTIMI I DIGJITALIZIMIT NË AP - KOMUNA E GJILANIT
Edhe Komuna e Gjilanit ofron një gamë të lansimit të procesit të digjitalizimit në Administratën
Publike të saj. Më poshtë po vendosim të gjitha projektet lansuese të digjitalizimit nga ana e
Komunës së Gjilanit.
Gjilani Smart City - Është lansuar edhe projekti i quajtur "Gjilani Smart City" ku krijohet
raporti i lidhjes së drejtpërdrejtë me qeverinë lokale, drejtoritë e saj apo edhe zyrtarët përgjegjës.
Gjithashtu, përmes këtij programi qytetarëve u ipet mundësia që direkt në një kohë optimale të
shkruajnë kërkesën, ankesën, informatën etj. Në adresë të komunës edhe ato orientohen
automatikisht në drejtorinë apo resorin përkatës.
Figura5. Platforma - Gjilan Smart City - kk.rks-gov.net/gjilan
Prej Nëntorit të vitit 2016, qytetarët e Gjilanit mund ta shkarkojnë programin Gjilani Smart City
në dy sistemet operative, IOS dhe Android. Ky projekt krijon një lidhje të drejtpërdrejt me
qytetarin e komunës së Gjilanit, e bënë pjesë të qeverisjes, duke e rritur kështu në shkallë të lartë
transparencën dhe efikasitetin në Komunë. Projekti përfshinë shërbimet komunale në fushën e
ekonomisë, arsimit, sigurisë dhe shëndetësisë etj, ndërkaq, të gjitha të dhënat qytetarët i
30
kanë në xhepin e tyre dhe do të raportojnë direkt menaxhmentin e lartë të komunës për ankesat e
kërkesat e mundshme dhe natyrisht këto do të shkojnë direkt edhe te kryetari i komunës.
Përndryshe, projekti inovativ “Gjilani Smart City” është i pari në rajon i kësaj natyre.
E- arsimi është platformë në kuadër të Komunës së Gjilanit, ku mund të gjinden të gjitha
informacionet që kanë të bëjnë me institucionet arsimore të Komunës së Gjilanit. Aty gjenden të
dhënat e çdo institucioni arsimor, stafin e punëtorët, komunikimin në mes tyre e gjithçka tjetër.
Figura 6. Platforma E-arsimi, Komuna e Gjilanit, kk.rks-gov.net/gjilan
Bibliotekaime.com është platformë e krijuar nga Komuna e Gjilanit, me qëllim të realizohet
regjistrimi online dhe leximi i librave nga shtëpia, pa patur nevojë që të shkojmë në bibliotekë
për huazim të librit. Është një përparësi e mirë për qytetarët e Gjilanit, për të gjithë ata të cilët
nuk gjejnë kohë për të shkuar në bibliotekë, dhe këtë mund ta bëjnë online nga shtëpia. Disa nga
të metat e kësaj platforme janë se nuk ka shumë libra të ngarkuar, dhe kjo e bënë më pak të
përdorshme shfrytëzimin online. Pra, mos pasja e literaturës adekuate në këtë bibliotekë digjitale
na bënë që literaturën të cilën dëshirojmë ta lexojmë, mundemi të mos e gjejmë. Por, shpresojmë
që në një të ardhme shumë të afërt, kjo platformë e bibliotekës digjitale të jetë më kredibile dhe
më e pasuruar me libra.
31
Figura7. Platforma Bibliotekaime.com, kk.rks-gov.net/gjilan
Web GIS - Paraqet një platformë praktike dhe funksionale që ka aftësi të informojë qytetarët
për nevojat dhe kërkesat e tyre. Kjo platformë mundëson informacione të rëndësishme për
qytetarët lidhur me urbanizmin, shërbimet publike, sektorin e bujqësisë, institucionet arsiomore e
shëndetësore dhe për turizmin. Në kuadër të Web GIS, qytetarët e Gjilanit do të kenë mundësi të
marrin informacione nga fusha të ndryshme, siç është, urbanizmi, ku janë paraqitur planet
urbanistike, paraqitjen e objekteve të pajisura me leje ndertimi, mjedisore dhe legalizimi,
përcaktimin e zonave të ndërtimit brenda dhe jashtë qytetit.
32
Figura8. Platforma Web GIS, kk.rks-gov.net/gjilan
E- prokurimi - Edhe Komuna e Gjilanit, si të gjithë komunat tjera të Kosovës, është e përfshirë
në Portalin e Prokurimit Publik të Kosovës, në të cilën do të gjenden të gjitha informacionet
relevante që kanë të bëjnë me fushën e prokurimit publik në Komunën e Gjilanit.
Figura 9. E-prokurimi, e-prokurimi.rks-gov.net
33
E-kioska - E-kioska është një terminal kompjuterik, e cila përfshin pajisje dhe softuer të
specializuar, që sigurojnë qasje në informacione dhe aplikacione për komunikim, tregti, argëtim
ose arsim. Integrimi i teknologjisë lejon kioskat të kryejnë një gamë të gjerë funksionesh, duke
evoluar në kioska të vetë-shërbimit. Varësisht prej dedikimit të përdorimit të një e-kioske, për
shembull, kioskat mund t'u japin mundësi përdoruesve të porositen dokumente të ndryshme nga
një komunë apo shtet, kërkesa të ndryshme për produkte të ndryshme, transaksione të
shërbimeve të ndryshme. Komponentët e personalizuara si blerësit e monedhave, pranuesit e
faturave, lexuesit e kartave dhe printerët termikë, mundësojnë kioskat të plotësojnë nevojat e
specializuara të pronarit.
5.1 E- kioska në shërbim të qytetarëve
Ky aparat digjital i ka zëvendësuar pritjet dhe rradhët e gjata pranë qendrës për ofrimin e
shërbimeve për qytetarët (administratën). Kjo është si rezultat i investimit dhe kompjuterizimit të
administratës publike. Një tjetër përparësi e saj është krijimi i një çasje ku mund të marrësh
dokumente në çdo kohë brenda 24 orëve, poashtu, edhe në ditë të vikendit, atëherë kur zyret e
administratës janë në të mbyllura. Mendoj që procesi i digjitalizimit në Kosovë, çdo ditë e më
shumë po shënon ngritje në aspirimin dhe
implementimin e saj nga ana e institucioneve
tona. Përse ndodh kjo? - Arsyeja është shumë e
thjeshtë, për shkak se kompjuterizimi i
administratës është epokë revolucionare e
shndërrimit të metodave të vjetra, kur nuk ishte
digjitalizimi deri në epokën e kompjuterizimit,
tashmë kur dokumentet nxjerren nga shtëpia,
apo nga aparati, pa hyrë fare në komunë, po
ashtu duke i shmangur rradhët dhe pritjet e
gjata, ku si pasojë e këtyre rradhëve dëmtohen
shërbyesit civil po ashtu edhe qytetarët.
Figura10. E-kioska (internet)
34
Në implementimin dhe avansimin e kompjuterizimit në administratë, nuk është vetëm nevojë e
shtetit tonë që administratën ta kompjuterizojë, por është edhe kërkesë e BE-së, sepse ne si
vend, edhe sikurse mos të duam të zhvillohemi, e kanë obligim të na zhvillojnë, sepse jem pjesë
e një rajoni ku dukuritë e vjetra po shndërrohen të gjitha në digjitalizim, pra, Evropa nuk
dëshiron të ketë një vend si pjesë e familjes së saj, pa patur avansim të madh në fushën e
digjitalizimit, e sidomos digjitalizimit të administratës.
Por, konsideroj që është një problem i madh tek ne si vend, si pjesë i rajonit të Evropës që i
takojmë, për arsye se teknologjinë dhe kompjuterizimin e administratës e shohim si një proces të
vështirë për ta implementuar, qoftë nga punonjësit brenda administratës, poashtu edhe nga
qytetarët. E them për punonjësit brenda administratës, poashtu edhe për qytetarët, për arsye se
një pjesë e madhe e shërbyesve civil dhe e popullatës në përgjithësi, kanë mangësi në përdorimin
e kompjuterëve, ku digjitalizimi i takon pjesës kompjuteristike, gjë që po shkakton vështirësi në
avansim dhe implementim të saj. Kosova ka qenë gjithmonë pjesë e pushtuar nga sundues të
ndryshëm, poashtu, edhe pasluftës së fundit, ne si vend mbetemi të dobët ekonomikisht dhe kjo
është pasojë që një gjeneratë e vjetër, kanë patur mungesë të çasjes me kompjuterë, për shkak të
gjendjes ekonomike të rëndë, për t'i blerë dhe shfrytëzuar kompjuterët. Kjo na ka dërguar një
pjesë të madhe në një "analfabetizëm kompjuteristik" dhe kur arriti epoka e kompjuterizimit në
vendin tonë, e sidomos avansimi dhe implementimi i digjitalizimit, atëherë, shkakton vështirësi
të madhe tek gjeneratat e vjetra për implementim të saj.
35
KAPITULLI V
6. RAST STUDIMI: Përdorimi i digjitalizimit nga qytetarët ( E-kioska dhe
shërbimi online) të ofruar nga Administrata Publike e Gjilanit - Diskutimi i
rezultateve.
Kërkimin primar e kam realizuar në një fazë në të cilën kam hartuar pyetësorët. Pyetësorët janë
standard dhe të njëllojtë për të gjithë stafin e përfshirë në studim. Qëllimi i realizimit të këtij
pyetësori ishte mbledhja e informacionit të nevojshëm për realizimin e këtij studimi. Gjithashtu,
ishte synim vërtetimi ose jo i pyetjeve kërkimore të ngritura më lart. Pyetësorët u janë shpërndarë
70 të punësuarve në Administratën Publike, gjegjësisht në sektorin e gjendjes civile. Shpërndarja
e pyetësorëve është bërë personalisht duke iu dhënë të kohë të punësuarve që ta plotësojnë
pyetësorin.
Nga 70 pyetësorë të dërguar, vetëm 50 janë të plotësuar në tërësi, dhe si të tilla do të merren
parasysh në vlerësimin e pyetjeve kërkimore. Në pyetësorë janë marrë në shqyrtim variabla të
tillë si, përdorimi i E-kioskës, shërbimit online, përdorimi i saj si dhe pyetje të cilat drejtpërdrejtë
janë të lidhura me pyetjet kërkimore të parashtruara në pjesën e parë të këtij punimi. Ky pyetësor
është formuluar me qëllim të identifikimit dhe marrjes së rezultateve rreth Administratës Publike
në procesin e ofrimit të shërbimeve të digjitalizimit, duke parë nga afër edhe ndikimin e
digjitalizimit në punën e tyre por edhe ndikimin e digjitalizimit në ofrimin e shërbimeve për
qytetarët.
6.1 Rezultatet nga anketimi
Në pyetjen e parë për sa i përket gjinisë, në anketën e parashtruar nga 70 anketa, të plotësuara 50
të anketuar apo 60 % i përkasin gjinisë mashkullore, kurse 40% e të anketuarve janë femra.
1) Gjinia - nga të anketuarit ishin 60% meshkuj dhe 40% femra.
36
Grafiku 1- Të anketuarit sipas gjinisë në përqindje
2) Grupmosha - të anketuarit janë kryesisht të grupmoshës 36-45 vjeç, pasiqë kjo është
mosha më e përfaqësuar në Administratën Publike.
26-35 36-45 46-55 56-65
10% 8% 22%
60%
Grafiku 2-Të anketuarit sipas grupmoshave
37
3) Vendi i punës - janë anketuar të punësuarit në Administratën Publike, gjegjësisht, në
sektorin e gjendjes civile, disa prej të punësuarve interpretonin pyetjet në mënyrë të
gabuar, mirëpo pas një sqarimi ata arritën t'i plotësonin pyetësorët. Për këto rezultate
kemi anketuar të punësuarit në këto pozita: Zyrtar i gjendjes civile, Zyrtar i gjendjes
civile - përgjegjës i arkivit, Nëpunës civil, Mbikëqyrës i sistemit online të gjendjes civile,
Zyrtarë i gjendjes Civile - zyra e arkivit, Asistente administrative pranë zyrës së gjendjes
civile, Zyrtar për shërbim me qytetarë, Zyrtar për buxhet dhe financa në Administratën
Publike, Shef i divizionit për mbikëqyrjen e punëtorëve etj.
4) Arsimimi - punëtorët e anketuar kishin arsim të lartë, nga të cilët 12% me arsimim të
mesëm, 72% me studime Bachellor dhe 16% me studime Master.
Arsimi i mesëm (12.00%)
Studime deridiplomike (72.00%)
Studime posdiplomike (16.00%)
Studime të doktoratës (0.00%)
____________ ______________
Total 100%
5) Sa eshte efikas procesi i digjitalizimit të ofrimit të shërbimeve në Komunën e
Gjilanit? Ju lutem jepni vlerësimin tuaj prej 1 - 7 ?
Grafiku3-Efikasiteti idigjitalizimittëshërbimevenëKomunën e Gjilanit
38
Këtu shihet që 40 % e punonjësve, procesin e digjitalizimit e vlerësojnë me shkallën 5, kurse
38% e vlerësojnë me shkallën 6, ndërsa 14% e vlerësojnë me shkallën 4, dhe vetëm 8% e
vlerësojnë me shkallën 7. Kjo do të thotë që është një proces efikas, i cili iu shërben ofrimit
të mundësive për qytetarët dhe interesave të komunës në përgjithësi.
6) Çfarë shërbime ofron E-kioska dhe shërbimi online qe ju ofroni për qytetarët?
Gjendja e Tjera Ekstrakt i
4% lindjes
tatimit në 14%
pronë Certifikatë të
lindjes
5% 14%
Ankesa Certifikatë të
martesës
8% 14%
Kërkesa tjera
Certifikatë të 13%
vendbanimit
14%
Certifikatë të
bashkësisë
familjare
14%
Grafiku 4 - Shërbimet e ofruara nga E-kioska
Në grafikun e mësipërm, paraqiten shërbimet që mund t'i kryejnë qytetarët pa patur nevojë të
shkojnë brenda objektit të administratës.
Zyrtarët në administratën publike, janë përgjigjur se teknologjia u ka përshpejtuar punën, dhe e
ka lehtësuar. Përkundër, që shumë prej tyre janë relativisht mbi moshën mesatare, teknologjia
disave personave u ka rritur paqartësitë dhe pasigurinë. E-qeverisja mund të konsiderohet si një
nga shtyllat themelore të një administrate efektive, e cila në mënyrë të drejtpërdrejtë inkurajon
gjithë performancën e sektorit publik. E-qeverisja dhe TI konsiderohen si elemente kryesore të
nismave drejt një modernizimi të qeverisë dhe programeve që lehtësojnë procesin e thjeshtimit të
punës së administratës publike. Në këtë drejtim, zbatimi i TI mundëson thjeshtësim të qëllimeve,
39
që mban një shumëllojshmëri të avantazheve zhvillimore. Pra, me këtë dëshmojmë që përmes
shtrirjes së E-kiosqeve dhe shërbimit online, ne si qytetarë mund të kryejmë shërbime 24 orë, pa
patur nevojë që të shkojmë dhe të presim në rradhë të gjata brenda administratës. E-kioska na
mundëson ti kryejmë të gjitha shërbimet, duke reduktuar dhe lehtësuar punën për punonjësit e
administratës.
7) Për cilat dokumente janë të interesuar më shumë qytetarët?
Certifikatë Tjetër
vendbanimi 2%
Certifikatë të 12%
bashkësisë
familjare Ekstrakt të
lindjes
13% 34%
Certifikatë të Certifikatë të
martesës lindjes
13% 26%
Grafiku 5- Dokumentet me interes për qytetarët
Në këtë grafik paraqitet interesimi i qytetarëve për llojet e dokumenteve të cilat i nxjerrin nga E-
kioska dhe shërbimi online. Qytetarët pothuajse janë të interesuar të nxjerrin të gjitha llojet e
dokumenteve. Në Administratën Publike të Komunës së Gjilanit, ka një numër të madh të
kërkesave për dokumente personale të lartpërmendura. Natyrisht, që mënyra më e shpejtë e
ofrimit të shërbimeve do të jetë në interesin e të dy palëve, pasi që shërbimet do të rriten dhe
mënyra e kryerjes së shërbimeve do të jetë më e shpejtë.
40
8) Sa është rritur kapaciteti i ofrimit të shërbimeve pas procesit të digjitalizimit nga ana
e Administratës Publike? Ju lutem jepni vlerësimin tuaj prej 1 - 7 ?
70% shkalla (1-7)
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
1234567
Grafiku 6 - Kapaciteti i ofrimit të shërbimeve pas digjitalizimit në AP në Gjilan
Në bazë të këtij grafiku, konstatojmë se përdorimi i mundësive digjitalizuese të funksionalizuara
nga Komuna e Gjilanit, bënë të mundur rritjen e kapacitetit të shërbimeve nga ana e
Administratës Publike. Nga kjo rrjedh, 61.2% e punëtorëve kanë vlerësimin e shkallës së 7 dhe
me këtë dëshmon se është rritur kapaciteti i ofrimit të shërbimeve pas funksionalizimit të
digjitalizimit, ndërsa, 22.4% kanë vlerësuar me shkallën 6, vetëm 16.3% kanë vlerësuar me
shkallën 5 rritjen e kapacitetit të shërbimeve. Nga këto përgjigje mund të konstatojmë se
pavarësisht shkallës së mendimit divergjent pro rritjes së kapaciteteve, formula e përbashkët e
kësaj është se me ofrimin e mundësive digjitalizuese, pra, ka një rritje të efektivitetit dhe
efikasitetit në përdorim.
41
9) Sa mendoni që sportelet tuaja janë liruar nga qytetarët pas procesit të digjitalizimit
(vendosjes së E-kiosqeve dhe shërbimit online)?
Janë liruar dukshëm Nuk ndihet mungesa e palëve
Nuk janë liruar fare no answer
0% 0%
26%
74%
Grafiku 7 - Lirimi i sporteleve brenda AP pas vendosjes së E-kiosqeve dhe shërbimit online
Në grafikun e mësipërm, paraqitet ndikimi i procesit të digjitalizimit, respektivisht, (vendosja e
E-kiosqeve dhe shërbimit online) në procesin e punës brenda vetë administratës.
Nga paraqitja e grafikut mund të shohim se paraqitja e E-kioskave dhe shërbimit online ka
ndikuar në mënyrë efektive në lirimin e turmave të mëdha që bëheshin brenda administratës. Kjo
poashtu liron procesin e punës për vetë zyrtarët e gjendjes civile, por, edhe per qytetarët.
Qytetarët duhet të jenë pjesa kryesore e vëmendjes së pushtetit, qoftë atij lokal apo atij qëndrorë.
Ne si qytetarë paguajmë tatime, në mënyrë të tillë, që të na kthehet në plotësimin e të mirave dhe
shërbimeve nga ana e menaxherëve të pushtetit, andaj, edhe digjitalizimi, është pjesë e
nevojshme që duhet investuar, në mënyrë të tillë që të lirohet jeta e qytetarëve nga procedurat
byrokratike që mund të hasim, qoftë brenda institucioneve publike, por, edhe ndaj atyre private.
42
10) Sa mendoni se është bërë senzibilizim i duhur nga insitucionet lokale apo qëndrore
rreth digjitalizimit, respektivisht, përdorimit të E- kiosqeve apo shërbimit online? Ju
lutem, të jepni vlerësimin tuaj prej 1 - 7 ?
shkalla (1-7)
7 0% 70%
6 0%
5 0%
4 0%
3 16%
2
1 14%
Grafiku 8 - Senzibilizimi nga institucionet për E-kiosqet dhe shërbimin online
Në grafikun e mësipërm, paraqitet ndikimi i senzibilizimit të qytetarëve sipas punonjësve të
administratës nga ana e institucioneve lokale, poashtu, edhe qëndrore, respektivisht (vendosja e
E-kiosqeve dhe shërbimit online) në procesin e punës brenda vetë administratës.
Këtu, 70% e të anketuarve janë përgjigjur me shkallën 2, që lë të kuptojmë se nuk është bërë aq
sa duhet nga institucionet lokale apo qëndrore rreth digjitalizimit, respektivisht, përdorimit të E-
kiosqeve dhe shërbimit online, ndërsa, 16% kanë zgjedhur shkallën 3, kurse vetëm 14% kanë
zgjedhur shkallën 1. Kjo do të thotë se nuk është bërë senzibilizim për të mësuar përdorimin e
tyre. Institucionet tona qeverisëse lansojnë projekte dhe softëverë të ndryshëm në përmisimin
dhe avansimin e jetës së qytetarëve tanë, në aspektin tekniko-teknologjikë, mirëpo, është një fakt
i pamohueshëm që nuk bëhet senzibilizim i duhur, pothuajse, fare rreth përdorimit, gjegjësisht,
rreth shërbimit me këto paisje teknologjike. Duke kaluar një pjesë të vështirë të jetës nëper
regjime të ndryshme, duke qenë të shtypur çdoherë, dhe duke u pamundësuar ecja me paisje
43
tekniko-teknologjike, sikur qytetarët e Evropës, atëherë, ardhja në jetë e kompjuterizimit dhe
procesit të digjitalizimit, për një pjesë të popullsisë, është vështirë e pranueshme, ngase është e
vonuar. Por, vështirësia është edhe për ata që e njohin kompjuterin, pasi që gjithmonë, në çdo
pjesë të digjitalizimit, duhet të bëhen fushata vetëdijësuese sesi t'i përdorim dhe ti ruajmë paisjet.
11) A kem raste kur qytetarët ju drejtohen në sportele për të kryer shërbim pasi që nuk
e njohin procesin e punës së E- kioskës?
Asnjëherë Janë plotësisht të
0% vetëdijshëm në
përdorim të E-
Herë pas here
16% kioskes
2%
Po, ka shumë
raste
82%
Grafiku 9-Rastet për kryerjen e shërbimeve nga mosnjohja e përdorimit të punës me e-kioskë
Në grafikun e mësipërm, paraqitet ndikimi i mosnjohjes së teknologjisë, respektivisht, procesit të
digjitalizimit. Ky grafik tregon kjartë ndikimin e vetëdijes qytetare rreth përdorimit të
digjitalizimit. Duhet të organizohen trajnime dhe fushata vetëdijësuese për qytetarët në aspektin
e shtrirjes së digjitalizimit në Kosovë, e veqanërisht, në procesin e mbarvajtjes së punës së
aparateve digjitale.
44
12) A ndodh që E-kioska të dal nga programi i përdorimit?
22% Po
0% Jo
Rrallë herë
78%
Grafiku 10-Dalja nga programi i përdorimit
Nga pyetja e 12-të, shihet kjartë se E-kioskat e vendosura në qytetin e Gjilanit, shumëherë janë
jashtë sistemit. Kjo ndodhë sepse disa qytetarë të pandërgjegjshëm, nuk arrinë t'i përdorin në
mënyrë efikase, ndërsa, një arsye tjetër e theksuar nga punëtorët e AP, është se aparatet dalin
shpeshherë nga sistemi në momentin e bërjes update të ndonjë versioni, poashtu, një mangësi
tjetër e madhe është sepse nuk i mirëmbanë ndonjë IT apo ingjinierë nga Komuna e Gjilanit, por,
tenderin për mirëmbajtje e tyre e posedon një kompani nga Prishtina.
45
13) Nëse ndodhë që E-kioska të dalë jashtë funksionit, a vërehet një numër më i madhë i
qytetarëve pranë administratës?
Vërehet shumë, Vërehet
48% dukshëm, 46%
50%
40%
30%
20% Vërehet pak ,
10% 6% Nuk vërehet
0% fare, 0%
Vërehet Vërehet
shumë dukshëm Vërehet pak
Nuk vërehet
fare
Grafiku 11-Numri i qytetarëve brenda AP pasi të dal jashtë funksionit E-kioska
Grafiku tregon ndikimin dhe rezultatin e punës së E-kioskës, rezultatet tregojnë që në momentin
e mosfunksionimit të E-kioskës, rritet numri i qytetarëve brenda administratës. Këtu 48 % e
punëtorëve të anketuar kanë vlerësuar që E-kioska në momentin e daljes nga funksioni, atëherë,
vërehet një fluks i madh brenda administratës, 46% kanë deklaruar se vërehet dukshëm, ndërsa
6% kanë deklaruar se vërehet pak. Prandaj, ndërprerja e energjisë elektrike dhe papërgjegjësia e
qytetarëve, që shpeshëherë i bëjnë jashtë fuksionit të përdorimit këto aparate digjitale, e bëjnë të
nevojshme kërkesën brenda administratës, poashtu, edhe shkaktimin e një numri të madh
rradhësh, e cila nuk është në dobi të zyrtarëve, por, as të vetë qytetarëve. Prandaj, duhet të jem
më të ndershëm në aspektin kulturorë, sesi t'i trajtojmë këto mundësi, dhe të mos i keqpërdorim
pa patur nevojë, sepse janë në funksion të të gjithë qytetarëve, me qëllim të lehtësimit të punës së
ndërsjelltë.
46
14) Për sa kohë i kryhet shërbimi qytetarit nga kërkesa online deri tek dorëzimi i
dokumentit në shtëpi ?
Grafiku 12-Koha e kryerjes së shërbimit online nga AP
Shërbimi online është ndër shërbimet e para të digjitalizuara të Administratës Publike. Kjo pjesë
u ofron mundësinë qytetarëve që t'i marrin dokumentet e gjendjes civile, pa patur nevojë të
shkojnë në administratë apo deri tek E-kioska. Është shërbim që kryhet përmes Ueb faqes së
komunës, ku paraqesim informatat tona personale dhe kërkesën për llojin e dokumentit të
kërkuar. Është procedurë që zgjatë 3-4 minuta dhe porosia shkon në qendrën e Administratës
Publike të Gjilanit. Porosia arrinë me postën e Kosovës, për 1 deri në 2 ditë, pa kosto shtesë,
përveç çmimit real të dokumentit i cili kushton njejtë edhe po ta nxjerrim brenda administratës.
Pra, është mundësi e mirë që ta shfrytëzojnë të gjithë qytetarët, pa patur nevojë për shpenzimin e
kohës dhe arritjen e një rezultati të kënaqshëm, duke kryer shërbimet në mënyrë të digjitalizuar.
47
15) Sipas mendimit tuaj si punëtorë në administratë, si vlerësohet qendra e
Administratës Publike në Gjilan në raport me qendrat tjera? Ju lutem, të jepni
vlerësimin tuaj prej 1 - 7?
90% shkalla (1-7)
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
1234567
Grafiku 13-Vlerësimi i punës së AP në Gjilan në raport me qendrat tjera
Punëtorët e Administratës Publike të Komunës së Gjilanit, e vlerësojnë qendrën e Gjilanit në
raport me qendrat tjera si shumë funksionale dhe të shkëlqyeshme, siç e konsiderojnë si qendër e
cila ofron të gjitha mundësitë për qytetarët. Ata kanë vlerësuar 78% në shkallën 7 si qendër e
shkëlqyeshme, duke ofruar mundësi të mëdha për nxjerrjen e dokumenteve, ku hyn edhe kryerja
e shërbimeve të shpejta, 18% kanë vlerësuar me shkallën 5 dhe 4% me shkallën 4. Ky rezultat
tregon se Administrata Publike e Gjilanit është mjaftë e suksesshme në raport me qendrat tjera.
48
16) Komentet dhe sygjerimet tuaja?
Fatkeqësisht, në këtë pyetje të hapur kanë hezituar të përgjigjen, pasi që zakonisht në pyetjet e
hapura është shumë vështirë të marrim përgjigje adekuate nga mosndjenja e përgjegjësisë për ta
përmbushur pyetësorin. Disa nga komentet e paraqitura nga ta janë:
* Qytetarët duhet të jenë më të vetëdijësuar në përdorimin e E-kioskes dhe duhet ta kenë të kjartë
se përveç E-kioskes, kemi në funksion edhe shërbimin online, në kuadër të saj mund të marrin
dokumentin e nevojshëm nga shtëpia, ku zyrtarët tanë këtë dokument të kërkuar nga ana e
qytetarëve janë të obliguar që brenda 24 orëve ta përcjellin në postë, përveç rasteve kur është ditë
e premte, dhe në këtë formë bëhet bashkëpunimi më i madhë.
* Mendoj se duhet bërë më shumë fushata vetëdijësuese nga ana e qeverisë, qoftë asaj lokale apo
nga Ministria e Pushtetit Lokal, për përdorim të aparateve digjitale për qytetarët, pasi që një
numër i madh nuk dinë fare t'i përdorin. Poashtu, ka persona të jo të ndërgjegjshëm të cilë e
dëmtojnë sistemin. Pra, mendoj që duhet të ndërmirren masa riguroze të ndëshkimit edhe ndaj
këtyre personave.
* Puna dhe përkushtimi nga ana jonë është në nivel të duhur, mirëpo, nganjëherë janë rrethanat
që edhe ne si punëtorë e kemi të vështirë dhënien e dokumenteve në kohë shumë të shpejtë, e
sidomos në kohën kur është koha e bashkëatdhetarëve tanë.
* Bëhet rrëmujë e madhe pasi që Komuna e Gjilanit identifikohet një ndër qytetet më të mëdha
me bashkëatdhetarë, dhe ne mundohemi që shërbimet t'i kryejmë sa më shpejt. Ka raste kur E-
kioska të del jashtë përdorimit dhe brenda administratës rritet numri i qytetarëve për kërkesa të
dokumenteve. Ne kemi edhe opsionin e kërkesës online, mirëpo, përdoret shumë pak nga ana e
qytetarëve, pasi që nuk janë shumë të njoftuar rreth kësaj mundësie.
49
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Tema e Diplomes-Fitim Redenica
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search