สมรรถนะหลัก 6 ด้าน
หทัยทิพย์ จินดารัตน์ ตำแหน่ง ครู
สมรรถนะหลัก 6 ด้าน สมรรถนะหลัก (Core Competencies) ตาม (ร่าง) กรอบหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช …. หมายถึง สมรรถนะที่กำหนดให้เป็นพื้นฐานที่นักเรียนทุกคนต้องได้รับการพัฒนาให้เป็นความสามารถติดตัว เมื่อจบการศึกษา มีลักษณะเป็นสมรรถนะข้ามสาระการเรียนรู้หรือคร่อมวิชา สามารถพัฒนาให้เกิดขึ้นแก่ ผู้เรียนได้ในสาระการเรียนรู้ต่าง ๆ ที่หลากหลาย หรือสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการพัฒนาผู้เรียนให้เรียนรู้ สาระต่าง ๆ ได้ดีขึ้น เป็นสมรรถนะที่มีลักษณะ “content – free” คือ ไม่ขึ้นกับเนื้อหาสาระของศาสตร์ใด ๆ อย่างไรก็ตามสมรรถนะหลักโดยตัวมันเองไม่ได้ปราศจากความรู้ แต่ความรู้ที่เป็นองค์ประกอบของสมรรถนะ หลักจะเป็นองค์ความรู้เชิงกระบวนการ (Procedural Knowledge) ซึ่งเป็นชุดของขั้นตอนหรือการปฏิบัติเพื่อ ดำเนินการให้บรรลุเป้าหมายของสมรรถนะนั้น ๆ เป็นได้ทั้งกระบวนการที่ใช้เฉพาะศาสตร์หรือบูรณาการข้าม ศาสตร์ เช่น ความรู้ที่เป็นองค์ประกอบของสมรรถนะการคิดขั้นสูงเป็นเป็นชุดความรู้ที่เกี่ยวข้องกับ กระบวนการคิดประเภทต่าง ๆ เช่น การคิดวิเคราะห์ การคิดเชิงวิพากษ์ และการคิดสร้างสรรค์
1 สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา ณ วันที่ 27 พฤศจิกายน 2563 สมรรถนะ การจัดการตนเอง (Self-Management: SM) นิยาม ความสามารถในการรู้จัก รัก เห็นคุณค่า ในตนเองและผู้อื่น ตั้งเป้าหมายในชีวิตและกำกับตนเอง การจัดการอารมณ์และความเครียด รวมถึงการจัดการปัญหาและภาวะวิกฤต สามารถฟื้นคืนสู่สภาวะสมดุล (resilience) เพื่อไปสู่ความสำเร็จของเป้าหมายในชีวิต มีสุขภาวะที่ดี และมีสัมพันธภาพกับผู้อื่นได้ดี องค์ประกอบ 1. การเห็นคุณค่าในตนเอง : การรู้จัก รัก เห็นคุณค่าในตนเอง รู้จุดเด่น ข้อจำกัด ความสนใจ ความสามารถ ความถนัด และภาคภูมิใจในตนเอง มั่นใจในตนเอง เห็นอกเห็นใจ ให้เกียรติและเคารพสิทธิ ตนเองและผู้อื่น มีความรับผิดชอบในตนเอง 2. การมีเป้าหมายในชีวิต : การตั้งเป้าหมายในชีวิต มีวินัยในตนเอง สามารถบริหารจัดการเวลา ทรัพยากร สามารถพึ่งพาและกำกับตนเองให้ไปสู่เป้าหมายในชีวิต และมีสุขภาวะที่ดี 3. การจัดการอารมณ์และความเครียด : การรับรู้ เข้าใจ รู้เท่าทัน อารมณ์ ความรู้สึก ความคิด และ ความเครียดที่เกิดขึ้นในชีวิตประจำวันของตนเอง เข้าใจสาเหตุและสามารถจัดการอารมณ์ ความรู้สึก และ ความคิดของตนเอง 4. การจัดการปัญหาและภาวะวิกฤต : การรู้เท่าทันการเปลี่ยนแปลงที่เกิดจากปัญหาและภาวะวิกฤต สามารถฟื้นคืนสู่สภาวะสมดุลได้ สามารถเตรียมการ ป้องกัน และแก้ไข เพื่อให้เกิดความปลอดภัยในชีวิตและ ทรัพย์สิน
2 สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา ณ วันที่ 27 พฤศจิกายน 2563 ที่มาและกรอบแนวคิด การจัดการตนเองเป็นการใช้ชีวิตอย่างมีประสิทธิภาพพอดี สมดุลทุกด้านทั้งทางด้านร่างกาย จิตใจ อารมณ์ สังคม และสติปัญญา สิ่งเหล่านี้ที่จะทำให้บุคคลใช้ชีวิตอยู่ในสังคมได้อย่างมีความสุข พอใจ ในการใช้ชีวิต รักและนับถือตนเอง สามารถเอาตัวรอด ปรับตัวและฟื้นคืนสภาพอย่างรวดเร็ว เมื่อเผชิญกับ ปัญหา ภาวะวิกฤต และความเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ ที่เกิดขึ้น ซึ่งเกิดจากการเรียนรู้ และได้รับการพัฒนา และฝึกฝนทักษะจนเกิดเป็นความชำนาญ หรือเป็นคุณลักษณะเฉพาะตัว โสคราติส (469 399 B.C.) เป็นบุคคลแรกที่มองเห็นคุณค่าและความสำคัญของการรู้จักตนเอง โดยได้กล่าวว่า จงรู้จักตนเอง (Know yourself) และว่าชีวิตที่ไม่รู้จักตนเองเป็นชีวิตที่ไม่มีค่า (An unexamined life is not worth living) ชีวิตของบุคคลนั้นจะเป็นชีวิตที่มีคุณค่าหรือไม่นั้น อยู่ที่การที่บุคคลนั้นรู้จักหรือสำรวจตนเอง หรือตระหนักรู้ว่า ชีวิตคืออะไร กำลังทำอะไรอยู่และมีชีวิตอยู่ เพื่ออะไร ต่อมา อริสโตเติ้ล (Aristotel) กล่าวว่า การรู้จักตนเอง เป็นจุดเริ่มต้นของปัญญาทั้งปวง (Britannica encyclopedia, 2020) หรือแม้แต่ในปัจจุบัน องค์การอนามัยโลก (WHO: 2003) และ OECD. (2020) ได้อธิบายการจัดการตนเองไปในทิศทาง เดียวกันว่า คือ ความสามารถในการปรับตัว และมีพฤติกรรม ไปในทิศทางที่ถูกต้อง ในการที่จะเผชิญ กับสิ่งท้าทายต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในชีวิตประจำวันได้อย่างมีประสิทธิภาพ และยังเป็นสิ่งที่จรรโลงให้เกิดการดำรงไว้ ซึ่งสภาวะสุขภาพจิตที่ดี สามารถปรับตัวและมีพฤติกรรมไปในทางที่ถูกต้องในขณะที่เผชิญแรงกดดันหรือ กระทบกับสิ่งแวดล้อมต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นรอบตัว ซึ่งสอดคล้องกับองค์การยูนิเซฟ (UNICEF: 2001) ได้อธิบายว่า เป็นความสามารถ ใช้ความรู้ เจตคติ และทักษะต่าง ๆ ที่ช่วยในการสนับสนุนพฤติกรรมของบุคคล ให้สามารถ รับผิดชอบตนเอง สำหรับการดำเนินชีวิตโดยมีการสร้างทางเลือกที่ดี การต่อต้านความกดดันจากกลุ่มเพื่อน และการจัดการกับสิ่งที่เข้ามาคุกคามชีวิต ส่วนสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน ได้อธิบาย การจัดการตนเองไว้ว่าเป็นองค์ประกอบของทักษะชีวิตที่สำคัญที่จะสร้างและพัฒนาเป็นภูมิคุ้มกันชีวิตให้แก่ เด็กและเยาวชนในสภาพสังคมปัจจุบันและเตรียมพร้อมสำหรับอนาคต ได้แก่ 1) การตระหนักรู้และเห็นคุณค่า ในตนเองและผู้อื่น หมายถึง การรู้จักความถนัด ความสามารถ จุดเด่น จุดด้อยของตนเอง เข้าใจความแตกต่าง ของแต่ละบุคคล รู้จักตนเอง ยอมรับ เห็นคุณค่าและภาคภูมิใจในตนเองและผู้อื่น มีเป้าหมายในชีวิต และมีความรับผิดชอบต่อสังคม 2) การคิดวิเคราะห์ ตัดสินใจ และแก้ปัญหาอย่างสร้างสรรค์ หมายถึง การแยกแยะข้อมูลข่าวสาร ปัญหาและสถานการณ์รอบตัว วิพากษ์วิจารณ์และประเมินสถานการณ์รอบตัว ด้วยหลักเหตุผลและข้อมูลที่ถูกต้อง รับรู้ปัญหา สาเหตุของปัญหา หาทางเลือกและตัดสินใจแก้ปัญหา ในสถานการณ์ต่าง ๆ อย่างสร้างสรรค์ 3) การจัดการกับอารมณ์และความเครียด หมายถึง ความเข้าใจ และรู้เท่าทันภาวะอารมณ์ของบุคคล รู้สาเหตุของความเครียด รู้วิธีการควบคุมอารมณ์และความเครียด รู้วิธีผ่อนคลาย หลีกเลี่ยงและปรับเปลี่ยนพฤติกรรมที่จะก่อให้เกิดอารมณ์ไม่พึงประสงค์ไปในทางที่ดี และ 4) การสร้างสัมพันธภาพที่ดีกับผู้อื่น หมายถึง การเข้าใจมุมมอง อารมณ์ ความรู้สึกของผู้อื่น ใช้ภาษาพูด และภาษากาย เพื่อสื่อสารความรู้สึกนึกคิดของตนเอง รับรู้ความรู้สึกนึกคิดและความต้องการของผู้อื่น วางตัวได้ถูกต้อง เหมาะสมในสถานการณ์ต่าง ๆ ใช้การสื่อสารที่สร้างสัมพันธภาพที่ดี สร้างความร่วมมือ และทำงานร่วมกับผู้อื่นได้อย่างมีความสุข นอกจากนี้ ในชีวิตประจำวันเด็กและเยาวชนต้องเผชิญกับสภาวะแวดล้อมรอบตัวที่มีความซับซ้อน และผันผวนมากขึ้น ทั้งในด้านความเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อม ภัยพิบัติทางธรรมชาติ อุบัติภัย และปัจจัย เสี่ยงที่อาจส่งผลต่อการดำเนินชีวิตของเด็กและเยาวชน เช่น ยาเสพติด เพศสัมพันธ์ เป็นต้น
3 สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา ณ วันที่ 27 พฤศจิกายน 2563 การจัดการตนเอง จึงเป็นการพัฒนาตน ความพยายามของบุคคลที่จะปรับปรุงเปลี่ยนแปลงตน ด้วยตนเองให้ดีขึ้นกว่าเดิม เหมาะสมกว่าเดิม ทำให้สามารถดำเนินกิจกรรม แสดงพฤติกรรมเพื่อสนอง ความต้องการ แรงจูงใจ หรือเป้าหมายที่ตนตั้งไว้ เป็นการพัฒนาศักยภาพของตนด้วยตนเองให้ดีขึ้น ทั้งร่างกาย จิตใจ อารมณ์ และสังคม เพื่อให้ตนเป็นสมาชิกที่มีประสิทธิภาพของสังคม เป็นประโยชน์ต่อผู้อื่น ตลอดจน เพื่อการดำรงชีวิตอย่างสันติสุขของตน บุคคลล้วนต้องการเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ หรืออย่างน้อยก็ต้องการมีชีวิต ที่เป็นสุขในสังคม ประสบความสำเร็จตามเป้าหมายและความต้องการของตนเอง พัฒนาตนเองได้ทัน ต่อการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในสังคมโลก และสามารถเอาตัวรอดได้ในสภาพแวดล้อมทางกายภาพและ ทางสังคมที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ซึ่งผู้ที่มีความสามารถในการจัดการตนเองได้ดีย่อมนำมาซึ่งความสามารถ ในการมีปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่นและสภาพแวดล้อมรอบตัวได้ดีด้วยเช่นกัน โดยสำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา (2562) ได้อธิบายแนวคิดพื้นฐานที่สำคัญ ในการพัฒนาการจัดการตนเองไว้ในการพัฒนาสมรรถนะหลัก ด้านทักษะชีวิตและความเจริญแห่งตนมีไว้ว่า 1) มนุษย์ทุกคนมีศักยภาพที่มีคุณค่าอยู่ในตัวเอง ทำให้สามารถ ฝึกหัดและพัฒนาตนได้ในเกือบทุกเรื่อง 2) ไม่มีบุคคลใดที่มีความสมบูรณ์พร้อมทุกด้าน จนไม่จำเป็นต้องพัฒนา ในเรื่องใด ๆ อีก 3) แม้บุคคลจะเป็นผู้ที่รู้จักตนเองได้ดีที่สุด แต่ก็ไม่สามารถปรับเปลี่ยนตนเองได้ ในบางเรื่อง ยังต้องอาศัยความช่วยเหลือจากผู้อื่นในการพัฒนาตน การควบคุมความคิด ความรู้สึก และการกระทำของ ตนเองมีความสำคัญเท่ากับการควบคุมสิ่งแวดล้อมภายนอก 4) อุปสรรคสำคัญของการปรับปรุงและพัฒนา ตนเอง คือ การที่บุคคลมีความคิดติดยึด ไม่ยอมปรับเปลี่ยนวิธีคิด และการกระทำ จึงไม่ยอมสร้างนิสัยใหม่ หรือฝึกทักษะใหม่ ๆ ที่จำเป็นต่อตนเอง และ 5) การปรับปรุงและพัฒนาตนเอง สามารถดำเนินการได้ทุกเวลา และอย่างต่อเนื่อง เมื่อพบปัญหาหรือข้อบกพร่องเกี่ยวกับตนเอง จากการนำเสนอที่มาและกรอบความคิดการจัดการตนเอง จึงสรุปเป็นนิยามได้ ดังนี้ การจัดการตนเอง หมายถึง การรู้จัก รัก เห็นคุณค่า ในตนเองและผู้อื่น ตั้งเป้าหมายในชีวิตและกำกับ ตนเอง การจัดการอารมณ์และความเครียด รวมถึงการจัดการปัญหาและภาวะวิกฤต สามารถฟื้นคืนสู่สภาวะ สมดุล (resilience) เพื่อไปสู่ความสำเร็จของเป้าหมายในชีวิต มีสุขภาวะที่ดี และมีสัมพันธภาพกับผู้อื่นได้ดี 1. การเห็นคุณค่าในตนเอง : การรู้จัก รัก เห็นคุณค่าในตนเอง รู้จุดเด่น ข้อจำกัด ความสนใจ ความสามารถ ความถนัด และภาคภูมิใจในตนเอง มั่นใจในตนเอง เห็นอกเห็นใจ ให้เกียรติและเคารพสิทธิ ตนเองและผู้อื่น มีความรับผิดชอบในตนเอง 2. การมีเป้าหมายในชีวิต : ตั้งเป้าหมายในชีวิต มีวินัยในตนเอง สามารถบริหารจัดการเวลา ทรัพยากร สามารถพึ่งพาและกำกับตนเองให้ไปสู่เป้าหมายในชีวิต และมีสุขภาวะที่ดี 3. การจัดการอารมณ์และความเครียด : รับรู้ เข้าใจ รู้เท่าทัน อารมณ์ ความรู้สึก ความคิด และ ความเครียดที่เกิดขึ้นในชีวิตประจำวันของตนเอง เข้าใจสาเหตุและสามารถจัดการอารมณ์ ความรู้สึก และ ความคิดของตนเอง 4. การจัดการปัญหาและภาวะวิกฤต : รู้เท่าทันการเปลี่ยนแปลงที่เกิดจากปัญหาและภาวะวิกฤต สามารถฟื้นคืนสู่สภาวะสมดุลได้ สามารถเตรียมการ ป้องกัน และแก้ไข เพื่อให้เกิดความปลอดภัยในชีวิตและ ทรัพย์สิน
4 สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา ณ วันที่ 27 พฤศจิกายน 2563 ระดับสมรรถนะการจัดการตนเอง ระดับการพัฒนา ระดับความสามารถ ระดับ คำบรรยายระดับ ป.1-3 ป.4-6 ม.1-3 ม.4-6 1 รู้จักตนเอง (Knowing Self) ทางด้านกายภาพ ความชอบ ความสนใจ จัดการชีวิตประจำวัน ของตนเอง รับรู้และจัดการอารมณ์และความรู้สึกพื้นฐาน ปฏิบัติตนตามบรรทัดฐาน ทางสังคมภายใต้การดูแลของผู้อื่น เริ่มต้น 2 รู้จักตนเองในจุดเด่น จุดควรพัฒนา มีวินัยในการดูแลจัดการชีวิตประจำวันของตนเอง รับรู้ และจัดการอารมณ์และความรู้สึกพื้นฐาน รู้ถูกผิดในการปฏิบัติตนตามบรรทัดฐานทางสังคม ภายใต้การดูแลของผู้อื่น ตระหนักรู้ในสถานการณ์ที่เป็นปัญหาในชีวิตประจำวัน กำลัง พัฒนา 3 รู้จักความสามารถของตนเอง มีวินัยในการดูแลจัดการชีวิตประจำวันของตนเอง รับรู้และ จัดการอารมณ์และความเครียด แยกแยะสิ่งถูกผิด หลีกเลี่ยงการนำพาตัวเองเข้าไปสู่ภาวะเสี่ยง ตามคำแนะนำ อดทนต่อปัญหาในชีวิตประจำวันและการเรียน สามารถ เริ่มต้น 4 รู้จักความสามารถของตนเอง มีวินัยในการดูแลจัดการชีวิตประจำวันของตนเอง รับรู้ และจัดการอารมณ์และความเครียด ตระหนักรู้ผิดชอบชั่วดี จัดการปัญหาชีวิตประจำวัน และการเรียนตามคำแนะนำ พร้อมเผชิญและยอมรับปัญหาที่เกิดขึ้น เหนือ ความ คาดหวัง กำลัง พัฒนา 5 มีมโนทัศน์เกี่ยวกับตัวเอง (Self Concept) ที่ถูกต้อง สามารถตัดสินใจและมุ่งมั่นที่จะจัดการ สิ่งที่จำเป็นสำหรับชีวิตและการเรียนของตนเอง รับรู้และจัดการอารมณ์และความเครียด ละเว้นการกระทำที่ไม่ควรทำ รู้ทันการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น จัดการปัญหาชีวิตประจำวัน และการเรียนตามคำแนะนำ สามารถ เริ่มต้น 6 มีความมั่นใจและภาคภูมิใจในตนเอง (Self Esteem) สามารถตัดสินใจและวางแผนเกี่ยวกับ ชีวิตและการเรียนของตนเอง มีวินัยและจูงใจตนเองให้ไปสู่เป้าหมาย รับรู้และจัดการอารมณ์ และความเครียด มีจุดยืนและความเชื่อของตัวเอง ปรับตัวรับการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น และสามารถฟื้นคืนจากสภาพปัญหาเมื่อเผชิญภาวะวิกฤตตามคำแนะนำ เหนือ ความ คาดหวัง กำลัง พัฒนา 7 มีความภาคภูมิใจในตนเอง มีกรอบความคิดแบบเติบโต (Growth Mindset) สามารถกำกับ ตนเองให้ลงมือทำตามแผนเกี่ยวกับชีวิตและการเรียนของตนเอง รับรู้และจัดการอารมณ์ และความเครียด แสดงออกตามความเชื่อและจุดยืนของตัวเอง แก้ไขปัญหา มีความรับผิดชอบ ในผลของการกระทำของตนเอง และฟื้นคืนจากสภาพปัญหาเมื่อเผชิญภาวะวิกฤตตามคำปรึกษา สามารถ เริ่มต้น 8 มีกรอบความคิดแบบเติบโต สามารถกำกับตนเองให้ลงมือทำตามแผนเกี่ยวกับชีวิต และการเรียนของตนเอง และสะท้อนความก้าวหน้าของตนเอง รู้ทันและจัดการอารมณ์ และความเครียด มีความรับผิดชอบในผลของการกระทำของตนเอง วางแผนป้องกันปัญหา และความเสี่ยง และฟื้นคืนจากสภาพปัญหาเมื่อเผชิญภาวะวิกฤต เหนือ ความ คาดหวัง กำลัง พัฒนา 9 มีภาพอนาคตของตนเอง (Ideal Self) ที่ต้องการจะเป็น มองเห็นข้อจำกัดและแนวทาง การพัฒนาตนเอง กำหนด ลงมือทำ ปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ค่านิยม และความเชื่อของตนเอง ตามแผนพัฒนาตนเอง รู้ทันและจัดการอารมณ์และความเครียด และสามารถฟื้นคืน จากสภาพปัญหาได้ด้วยตนเองเมื่อเผชิญภาวะวิกฤต สามารถ 10 มีความสุขกับชีวิตที่ตนเองเป็นอยู่ มุ่งมั่นเพื่อความสำเร็จแม้ต้องเผชิญความท้าทายที่เข้ามา ในชีวิต รู้ทันและจัดการอารมณ์และความเครียด สามารถสร้างมุมมอง ค่านิยมใหม่ ให้กับตนเอง และสามารถฟื้นคืนจากสภาพปัญหาเมื่อเผชิญภาวะวิกฤต เหนือ ความ คาดหวัง
พฤติกรรมบ่งชี้ตามระดับส ระดับ คำบรรยายระดับ 1. การเห็นคุณค่าในตนเอง 1 รู้จักตนเอง (Knowing Self) ทางด้านกายภาพ ความชอบ ความสนใจ จัดการชีวิตประจำวัน ของตนเอง รับรู้และจัดการอารมณ์และความรู้สึก พื้นฐาน ปฏิบัติตนตามบรรทัดฐานทางสังคม ภายใต้การดูแลของผู้อื่น - บอกความชอบ ความสนใจ และเพศสภาพของตนเองได้ 2 รู้จักตนเองในจุดเด่น จุดควรพัฒนา มีวินัยในการดูแล จัดการชีวิตประจำวันของตนเอง รับรู้และจัดการ อารมณ์และความรู้สึกพื้นฐาน รู้ถูกผิดในการปฏิบัติตน ตามบรรทัดฐานทางสังคมภายใต้การดูแลของผู้อื่น ตระหนักรู้ในสถานการณ์ที่เป็นปัญหา ในชีวิตประจำวัน - บอกสิ่งที่ตนและเพื่อน ทำได้ดี 3 รู้จักความสามารถของตนเอง มีวินัยในการดูแล จัดการชีวิตประจำวันของตนเอง รับรู้และจัดการ อารมณ์และความเครียด แยกแยะสิ่งถูกผิด หลีกเลี่ยงการนำพาตัวเองเข้าไปสู่ภาวะเสี่ยง ตามคำแนะนำ อดทนต่อปัญหาในชีวิตประจำวัน และการเรียน - ระบุความสามารถของตนเอง และเพื่อนได้ - บรรยายกิจกรรม/งาน ที่ตนเองและเพื่อน อาจต้องการความช่วยเหลือ เพื่อทำให้สำเร็จ
5 สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา ณ วันที่ 27 พฤศจิกายน 2563 สมรรถนะการจัดการตนเอง พฤติกรรมบ่งชี้ 2. การมีเป้าหมายในชีวิต 3. การจัดการอารมณ์และ ความเครียด 4. การจัดการปัญหาและ ภาวะวิกฤต - ทำกิจวัตรประจำวัน ทั้งการเรียน เล่น กิน ช่วยทำงาน พักผ่อน ใช้เงิน อย่างพอดี ภายใต้ คำแนะนำของผู้อื่น - บอกและเรียกอารมณ์ และความรู้สึกพื้นฐาน ของตนเองทั้งทางบวกและ ทางลบ - ปฏิบัติตนตามข้อตกลงของ สังคม - บอกทางเลือกและตัดสินใจ เกี่ยวกับกิจวัตรประจำวัน - สามารถควบคุมตนเอง ในการปฏิบัติกิจวัตร ประจำวัน ภายใต้การดูแล ของผู้อื่น - บอกสถานการณ์ที่ทำให้เกิด อารมณ์และความรู้สึก พื้นฐาน - บอกวิธีการควบคุม/จัดการ กับอารมณ์ และความรู้สึก ของตนเอง - ระบุทางเลือกที่อาจก่อให้เกิด ปัญหาในกิจวัตรประจำวัน - บอกได้ว่าสถานการณ์ใด เป็นปัญหาและเกิดจาก สาเหตุใด - สามารถควบคุมตนเอง ในการปฏิบัติกิจวัตร ประจำวัน ภายใต้การติดตาม ของผู้อื่นบ้าง - แสดงออกถึงการควบคุม อารมณ์และความรู้สึก พื้นฐานที่เกิดขึ้น - สามารถรับรู้ได้ถึงสถานการณ์ ที่เป็นปัญหาหรือก่อให้เกิด ปัญหา - บอกผลของทางเลือก ที่ตัดสินใจ ที่อาจเกิดขึ้น ในแง่บวกและแง่ลบกับ ตนเองและผู้อื่น
ระดับ คำบรรยายระดับ 1. การเห็นคุณค่าในตนเอง 4 รู้จักความสามารถของตนเอง มีวินัยในการดูแล จัดการชีวิตประจำวันของตนเองรับรู้และจัดการ อารมณ์และความเครียด ตระหนักรู้ผิดชอบชั่วดี จัดการปัญหาชีวิตประจำวันและการเรียน ตามคำแนะนำ พร้อมเผชิญและยอมรับปัญหา ที่เกิดขึ้น - เลือกกิจกรรมที่เหมาะ กับตนเอง - ยอมรับความแตกต่าง ในความชอบ ความสนใจ และเพศวิถีของผู้อื่น 5 มีมโนทัศน์เกี่ยวกับตัวเอง (Self Concept) ที่ถูกต้อง สามารถตัดสินใจและมุ่งมั่นที่จะจัดการ สิ่งที่จำเป็นสำหรับชีวิตและการเรียนของตนเอง รับรู้และจัดการอารมณ์และความเครียดละเว้น การกระทำที่ไม่ควรทำ รู้ทันการเปลี่ยนแปลง ที่เกิดขึ้น จัดการปัญหาชีวิตประจำวัน และการเรียนตามคำแนะนำ - บอกลักษณะนิสัย จุดแข็ง และสิ่งท้าทายของตนเอง ในด้านวิชาการ สถานการณ์ทางสังคม - บรรยายทักษะและ ความสนใจของตน ที่ต้องการพัฒนา
6 สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา ณ วันที่ 27 พฤศจิกายน 2563 พฤติกรรมบ่งชี้ 2. การมีเป้าหมายในชีวิต 3. การจัดการอารมณ์และ ความเครียด 4. การจัดการปัญหาและ ภาวะวิกฤต - สามารถควบคุมตนเอง ในการปฏิบัติกิจวัตร ประจำวันอย่างสม่ำเสมอ - บอกระดับความรุนแรง ของอารมณ์ และความรู้สึก ทางลบ - สามารถสื่อสาร ขอความช่วยเหลือ ในการจัดการความเครียด - บอกผลกระทบของทางเลือก ที่ตัดสินใจ ที่อาจเกิดขึ้น ในแง่บวกและแง่ลบ กับตนเองและผู้อื่น - ระบุสถานการณ์ที่เพื่อน มีแรงกดดันต่อการตัดสินใจ ของตนเอง - ใช้ทางเลือกและรับผิดชอบ ในผลที่เกิดขึ้นจากการ ตัดสินใจ - กระตือรือร้นและเกาะติด กับงาน และการเรียน ของตนเอง - บอกวิธีการควบคุม/จัดการ อารมณ์ และความรู้สึก - บอกกลวิธีในการควบคุม หรือบรรเทาความเครียด - บรรยายขอบเขตของอารมณ์ และสถานการณ์ที่เป็น สาเหตุของอารมณ์และ ความเครียด - บอกความเปลี่ยนแปลง ที่เกิดขึ้น ที่ส่งผลต่อการ ดำเนินชีวิต - สามารถสะท้อนผล ของทางเลือกที่มีต่อตนเอง และผู้อื่น ในมิติของ ประโยชน์ ความเป็นธรรม หรือผลกระทบที่เกิดขึ้น
ระดับ คำบรรยายระดับ 1. การเห็นคุณค่าในตนเอง 6 มีความมั่นใจและภาคภูมิใจในตนเอง (Self Esteem) สามารถตัดสินใจและวางแผนเกี่ยวกับชีวิต และการเรียนของตนเอง มีวินัยและจูงใจตนเอง ให้ไปสู่เป้าหมาย รับรู้และจัดการอารมณ์ และความเครียด มีจุดยืนและความเชื่อของตัวเอง ปรับตัวรับการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นและสามารถ ฟื้นคืนจากสภาพปัญหาเมื่อเผชิญภาวะวิกฤต ตามคำแนะนำ - บอกคุณลักษณะทางบวก จุดยืน และความเชื่อของ ตนเอง - แสดงออกถึงความเชื่อ ทางบวกในความสามารถ ของตัวเองที่จะประสบ ความสำเร็จ - มีส่วนร่วมตั้งคำถาม อย่างกระตือรือร้น 7 มีความภาคภูมิใจในตนเอง มีกรอบความคิด แบบเติบโต (Growth Mindset) สามารถกำกับตนเอง ให้ลงมือทำตามแผนเกี่ยวกับชีวิตและการเรียน ของตนเอง รับรู้และจัดการอารมณ์และความเครียด แสดงออกตามความเชื่อและจุดยืนของตัวเอง แก้ไขปัญหา มีความรับผิดชอบในผลของการกระทำ ของตนเอง และฟื้นคืนจากสภาพปัญหาเมื่อเผชิญ ภาวะวิกฤตตามคำปรึกษา - มีความรู้สึกที่ดีเกี่ยวกับตนเอง - เข้าร่วมกิจกรรมใหม่ๆ ที่ไม่คุ้นเคย - ยอมรับคำวิจารณ์หรือ ความไม่รู้ของตนเอง - แสดงพฤติกรรมตามความเชื่อ และจุดยืนของตนเอง
7 สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา ณ วันที่ 27 พฤศจิกายน 2563 พฤติกรรมบ่งชี้ 2. การมีเป้าหมายในชีวิต 3. การจัดการอารมณ์และ ความเครียด 4. การจัดการปัญหาและ ภาวะวิกฤต - บอกเป้าหมายและแนวทาง ในการไปสู่เป้าหมายชีวิต และการเรียนของตนเอง - จัดการเวลา ใช้ทรัพยากร และปฏิบัติตามขั้นตอน ที่จะนำไปสู่เป้าหมาย - บอกวิธีการในการจัดการ ความเครียด อารมณ์ และความรู้สึกทางลบ - แสดงออกถึงความสามารถ ในการจัดการสถานการณ์ ที่เป็นสาเหตุของความเครียด - ระบุความหลากหลาย ของปัญหาและการตัดสินใจ ที่มีผลต่อชีวิตของตนเอง - อธิบายลักษณะของ สถานการณ์ที่ปลอดภัย และไม่ปลอดภัย รวมถึง ความปลอดภัยทางออนไลน์ และภัยพิบัติ - สามารถเผชิญกับความผิดหวัง หรือความเปลี่ยนแปลง ที่เกิดขึ้นในชีวิต - แสดงออกถึงความสามารถ ที่จะริเริ่มสร้างสรรค์และ ทำงานด้วยตัวเอง - ติดตามและประเมินผล การดำเนินการตามขั้นตอน - ตระหนักและสื่อสารอารมณ์ ไปยังผู้อื่นอย่างเหมาะสม - สามารถบอกกลวิธี ในการส่งเสริมสุขภาวะ ทางจิตของตน - ยอมรับผลที่เกิดขึ้น จากการกระทำหรือ ทางเลือกในการแก้ปัญหา - บอกวิธีฟื้นคืนจากภาวะวิกฤต
ระดับ คำบรรยายระดับ 1. การเห็นคุณค่าในตนเอง 8 มีกรอบความคิดแบบเติบโต สามารถกำกับตนเอง ให้ลงมือทำตามแผนเกี่ยวกับชีวิตและการเรียน ของตนเอง และสะท้อนความก้าวหน้าของตนเอง รู้ทันและจัดการอารมณ์และความเครียด มีความรับผิดชอบในผลของการกระทำของตนเอง วางแผนป้องกันปัญหาและความเสี่ยง และฟื้นคืน จากสภาพปัญหาเมื่อเผชิญภาวะวิกฤต - แสดงออกถึงความเชื่อ ทางบวกในความสามารถ ของตนเองที่จะประสบ ความสำเร็จ - ประเมินจุดแข็งและ ข้อจำกัดของตนเอง ที่จะประสบความสำเร็จได้ 9 มีภาพอนาคตของตนเอง (Ideal Self) ที่ต้องการจะเป็น มองเห็นข้อจำกัดและ แนวทางการพัฒนาตนเอง กำหนด ลงมือทำ ปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ค่านิยม และความเชื่อ ของตนเอง ตามแผนพัฒนาตนเอง รู้ทันและ จัดการอารมณ์และความเครียด และสามารถฟื้นคืน จากสภาพปัญหาได้ด้วยตนเองเมื่อเผชิญภาวะวิกฤต - บอกลักษณะของบุคคล ที่ต้องการยึดเป็นแบบอย่างได้ - มีภาพอนาคตของตนเอง ที่ต้องการพัฒนาไปให้ถึง - ระบุข้อจำกัดและแนวทาง การพัฒนาตนเอง
8 สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา ณ วันที่ 27 พฤศจิกายน 2563 พฤติกรรมบ่งชี้ 2. การมีเป้าหมายในชีวิต 3. การจัดการอารมณ์และ ความเครียด 4. การจัดการปัญหาและ ภาวะวิกฤต - ยอมรับข้อผิดพลาด ว่าเป็นส่วนหนึ่งของ การเรียนรู้ - สะท้อนกระบวนการและ ผลลัพธ์ของการตั้งเป้าหมาย และปรับใช้เพื่อไปสู่ ความสำเร็จ - สรุปได้ว่าความคิด อารมณ์ และความเครียด มีผลต่อ พฤติกรรมอย่างไร - บ่งชี้กลวิธีในการปรับ กรอบความคิดและ พฤติกรรมของตนเอง - ประเมินสถานการณ์ ความเสี่ยงหรือปัญหา ที่อาจเกิดขึ้น - บอกแนวทางการแก้ปัญหา ให้ตนเองอยู่ในภาวะสมดุล เมื่อเผชิญสถานการณ์วิกฤต - ริเริ่มแนวทางในการแก้ปัญหา หรือความเสี่ยง - สร้างแบบจำลอง ความสามารถที่จะนำมาใช้ เพื่อเอาชนะอุปสรรค - เลือกเครื่องมือที่จำเป็น เพื่อปรับใช้ในการทำงาน ให้เสร็จสมบูรณ์ - แสดงออกถึงกลวิธี ในการจัดการอารมณ์ และความเครียด - มองเห็นประโยชน์ จากความเครียด ระดับเล็กน้อย - สามารถปรับกรอบความคิด และพฤติกรรมของตนเอง เพื่อให้มีสุขภาวะทางจิต และทางกาย - ใช้มุมมองที่หลากหลาย ในการบ่งชี้ปัญหาและ การแก้ปัญหา - ริเริ่มและสร้างทางเลือกใหม่ ที่หลากหลายในการแก้ปัญหา ในภาวะวิกฤต - อธิบายแนวทางและวิธีการ แก้ปัญหาของตนเองกลับสู่ ภาวะสมดุลได้เมื่อเผชิญ ความผิดหวัง และภาวะ วิกฤต
ระดับ คำบรรยายระดับ 1. การเห็นคุณค่าในตนเอง 10 มีความสุขกับชีวิตที่ตนเองเป็นอยู่ มุ่งมั่น เพื่อความสำเร็จแม้ต้องเผชิญความท้าทายที่เข้ามา ในชีวิต รู้ทันและจัดการอารมณ์และความเครียด สามารถสร้างมุมมอง ค่านิยมใหม่ ให้กับตนเอง และสามารถฟื้นคืนจากสภาพปัญหาเมื่อเผชิญ ภาวะวิกฤต - บรรยายลักษณะการใช้ชีวิต ที่มีความสุขของตนเอง
9 สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา ณ วันที่ 27 พฤศจิกายน 2563 พฤติกรรมบ่งชี้ 2. การมีเป้าหมายในชีวิต 3. การจัดการอารมณ์และ ความเครียด 4. การจัดการปัญหาและ ภาวะวิกฤต - ตั้งเป้าหมายการใช้ชีวิต ที่มีความสุขของตนเอง - บอกสิ่งจำเป็นที่จะใช้ เพื่อเอาชนะความท้าทาย หรืออุปสรรคที่เข้ามา ในชีวิต - แสดงออกถึงความตั้งใจ รับผิดชอบ เพียรพยายาม ที่จะทำตามเป้าหมายชีวิต ของตนเอง - สามารถจัดการกับอารมณ์ ความรู้สึกทางลบและ ความเครียดได้อย่าง เหมาะสม - ตระหนักและเข้าใจอารมณ์ ความรู้สึกของผู้อื่น - รับฟังและแสดง ความเห็นอกเห็นใจผู้อื่นได้ - อธิบายแนวทางและวิธีการ แก้ปัญหาของตนเองกลับสู่ ภาวะสมดุลได้เมื่อเผชิญ ความผิดหวัง และภาวะ วิกฤต - สามารถใช้แนวทาง/ วิธีการ แก้ปัญหาของตนเองกลับสู่ ภาวะสมดุลได้เมื่อเผชิญ ความผิดหวัง และภาวะ วิกฤต
10 สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา ณ วันที่ 27 พฤศจิกายน 2563 อภิธานศัพท์ มโนทัศน์เกี่ยวกับตัวเอง (Self Concept) ความคิดหรือการรับรู้เกี่ยวกับตนเองว่ามีลักษณะประจำตัว ความรู้ ความสามารถ เจตคติ ที่ตนเองเชื่อว่า เป็นสิ่งที่อธิบายตัวตนของตนว่าเป็นใคร เป็นอะไร เป็นอย่างไร ซึ่งอาจตรงหรือไม่ตรงกับข้อเท็จจริงหรือภาพ ที่คนอื่นมองตนเอง ปัญหาและภาวะวิกฤต สถานการณ์หรือเหตุการณ์ที่ไม่ปกติที่เกิดขึ้นในชีวิตอาจเกิดจากการสะสมทางอารมณ์และหรือ ความรู้สึก หรือเกิดขึ้นอย่างฉับพลัน ซึ่งบุคคลไม่สามารถคาดการณ์หรือควบคุมได้ โดยการเผชิญสถานการณ์ หรือเหตุการณ์ส่งผลกระทบต่อพฤติกรรม อารมณ์ และความรู้สึกอย่างรุนแรง การฟื้นคืนสู่สภาวะสมดุล ความเข้มแข็งในการกลับคืนสู่การใช้ชีวิตตามปกติ หลังจากเผชิญปัญหาหรือภาวะวิกฤต อารมณ์และความรู้สึกพื้นฐาน อารมณ์ความรู้สึกที่เกิดขึ้นในชีวิตประจำวัน เช่น หิว ร้อน ดีใจ เสียใจ มีความสุข กังวล สงสัย ตื่นเต้น เป็นต้น กรอบความคิดแบบเติบโต (Growth Mindset) ทัศนคติ วิธีคิด และความเชื่อของแต่ละคนที่มีความยืดหยุ่น รักในการเรียนรู้ พัฒนาตนเอง เชื่อว่าปัญหาและอุปสรรคเป็นส่วนหนึ่งที่สำคัญของกระบวนการเรียนรู้ และทุกคนมีความสามารถ หรือสติปัญญาของบุคคลสามารถพัฒนาได้ตลอดเวลา ค่านิยมใหม่ ความคิดและความเชื่อใหม่ ๆ ที่มีอิทธิพลต่อการปรับเปลี่ยนรูปแบบการดำเนินชีวิตให้แตกต่าง จากการปฏิบัติแบบเดิม ทั้งนี้ ค่านิยมใหม่ อาจเกิดจากการตั้งคำถามกับสถานการณ์ปัจจุบัน ร่วมมือกัน และคิดแก้ไขปัญหาโดยใช้วิธีการคิดนอกกรอบ
11 สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา ณ วันที่ 27 พฤศจิกายน 2563 แหล่งอ้างอิง โรงเรียนรุ่งอรุณ. (2562). หลักสูตรโรงเรียนรุ่งอรุณ. (อัดสำเนา). สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา. (2551). การพัฒนาทักษะชีวิตในระบบการศึกษาขั้นพื้นฐาน. กรุงเทพมหานคร. มปป. สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2562). กรอบสมรรถนะหลักผู้เรียนระดับการศึกษาขั้นพื้นฐานและระดับ ประถมศึกษาตอนต้น (ป.1-3). กรุงเทพมหานคร: สกศ. องค์กรแพลนอินเตอร์เนชั่นแนล ประเทศไทย. คู่มือทักษะชีวิต. สืบค้นเมื่อ 10 กรกฎาคม 2563, [ออนไลน์]. จาก http://lifeskills.obec.go.th/ wp-content/uploads/2017/01/rtp-lifeskill-final.pdf Iowa Department of Education. (2019). Iowa’ s Social-Emotional Learning Competencies. Retrieved August 2, 2020, from https://educateiowa.gov/sites/files/ed/ documents/IowasSocial-EmotionalLearningCompetencies.pdf NovaBizz. (ม.ป.ป.). ตัวตนและอัตมโนทัศน์ กับบุคลิกภาพ. สืบค้น 30 กันยายน 2563, จาก https://www.novabizz.com/NovaAce/Personality/Self_Concept.htm OECD. (2020). Social and emotional skills for student success and well-being. Retrieved July 19, 2020, from https://www.oecd-ilibrary.org/docserver/db1d8e59- en.pdf?expires=1595391987&id=id&accname=guest&checksum=0DBC37B2661F65795AF 558711FCB2204 Wisconsin Department of Public Instruction (2018). Social and Emotional Learning Competencies. Retrieved August 2, 2020, from https://dpi.wi.gov/sspw/mentalhealth/social-emotional-learning World Health Organization. (2003). Skills for Health : Skills-based health education including life skills : An important component of a Child-Friendly/Health-Promoting School. Retrieved July 17, 2020, from https://apps.who.int/iris/handle/10665/42818
1 สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา ณ วันที่ 27 พฤศจิกายน 2563 สมรรถนะ การคิดขั้นสูง (Higher Order Thinking : HOT) นิยาม สามารถคิดวิเคราะห สังเคราะห และตัดสินใจอยางมีวิจารญาณบนหลักเหตุผลอยางรอบดาน โดยใช คุณธรรมกำกับการตัดสินใจไดอยางมีวิจารณญาณ มีความสามารถคิดอยางเปนเหตุเปนผลดวยความเขาใจถึง ความเชื่อมโยงของสรรพสิ่งที่อยูรวมกันอยางเปนระบบ ใชจินตนาการและความรูสรางทางเลือกใหม เพื่อ แกปญหาที่ซับซอนไดอยางมีเปาหมาย องคประกอบ 1. การคิดอยางมีวิจารณญาณ (Critical Thinking : HOT-CTC) หมายถึง กระบวนการคิด ที่พิจารณาไตรตรองอยางมีเหตุผล มีจุดประสงคเพื่อตัดสินวาสิ่งใดควรเชื่อหรือควรกระทำ โดยมีหลักฐาน สนับสนุนซึ่งเปนผลมาจากการตีความ ประเมิน วิเคราะห สรุปความ และอธิบายตามหลักฐาน แนวคิด วิธีการ กฎเกณฑ หรือบริบทตาง ๆ ที่เกี่ยวกับขอมูลที่รวบรวมหรือขอมูลจากการสังเกต ประสบการณ การใชเหตุผล การสะทอนคิด การสื่อสาร และการโตแยง นำไปพิจารณารวมกับขอมูลดานอื่น ๆ เชน ความเหมาะสม ตามหลักกฎหมาย ศีลธรรม คุณธรรม คานิยม ความเชื่อและบรรทัดฐานทางสังคมและวัฒนธรรม 2. การคิดเชิงระบบ (System Thinking : HOT-STM) หมายถึง กระบวนการคิดที่มองเห็น ภาพรวมโครงสรางทั้งหมดที่เชื่อมโยงสัมพันธกันเปนหนึ่งเดียวกันอยางเปนระบบ ภายใตบริบท/ปจจัย ของสิ่งแวดลอมที่เกิดสถานการณนั้น ๆ โดยมองสถานการณใหลึกลงไปกวาเหตุการณที่เกิดขึ้น เห็นแบบแผน หรือรูปแบบที่เกิดขึ้น เห็นรากเหงาของสถานการณและปจจัยตาง ๆ ที่เกี่ยวของกับสถานการณนั้น ๆ จนเกิด ความเขาใจอยางลึกซึ้งในสถานการณนั้น นำไปสูการออกแบบระบบ เปรียบเทียบแบบจำลองความคิด ทำนาย ผลลัพธของการแทรกแซงระบบ และประเมินระบบได 3. การคิดสรางสรรค (Creative Thinking : HOT-CRT) หมายถึง กระบวนการคิดที่หลากหลาย ริเริ่ม ประเมิน ปรับปรุง และพัฒนาตอยอดความคิด เพื่อการแกปญหาหรือสรางทางเลือกที่มีประสิทธิภาพ การสรางความกาวหนาในความรู หรือการแสดงออกอยางสรางสรรค โดยอาศัยจินตนาการและทักษะพื้นฐาน ดานการคิดริเริ่ม คิดคลอง คิดยืดหยุน คิดละเอียดลออ คิดหลากหลาย คิดวิเคราะหและสังเคราะห เพื่อใหได สิ่งใหมที่ดีกวา แตกตางไปจากเดิม มีประโยชน และมีคุณคาตอตนเอง ผูอื่น และสังคมมากกวาเดิม ซึ่งสิ่งใหม ในที่นี้อาจเปนการปรับหรือประยุกตสิ่งเดิมใหอยูในรูปแบบใหม หรือเปนการตอยอดจากสิ่งเดิม หรือเปนการ ริเริ่มสิ่งใหมขึ้นมาทั้งหมด 4. การคิดแกปญหา (Problem Solving Thinking : HOT-PRB) หมายถึง กระบวนการคิดที่ใช ในการแกปญหาไดอยางมีประสิทธิภาพ ดวยการกำหนดปญหา เขาใจเหตุและผลของปญหา วางแผน การแกปญหาโดยรวบรวมขอมูลเพื่อแกปญหา ออกแบบวิธีการแกปญหาที่หลากหลาย และเลือกวิธีการ แกปญหาที่ดีที่สุด ดำเนินการแกไขปญหาตามแผนที่วางไวอยางเปนลำดับขั้นตอน เก็บ และวิเคราะหขอมูล เพื่อประเมินและตรวจสอบผลของการแกปญหา ปรับปรุง จนปญหาไดรับการแกไข
2 สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา ณ วันที่ 27 พฤศจิกายน 2563 ระดับสมรรถนะการคิดขั้นสูง ระดับการพัฒนา ระดับความสามารถ ระดับ คำบรรยายระดับ ป.1-3 ป.4-6 ม.1-3 ม.4-6 1 ตั้งคำถามหรือระบุปญหาอยางงายจากการสังเกตสิ่งตาง ๆ รอบตัวสถานการณ หรือปรากฏการณ ในชีวิตประจำวัน สังเกต จำแนก สำรวจ วางแผน รวบรวมขอมูลหรือทรัพยากร สรุปขอมูล และเสนอ แนวทางแกปญหาอยางงายได สามารถจินตนาการและเสนอความคิดไดอยางอิสระ ตลอดจนสามารถ ผลิตผลงานอยางงายโดยอาศัยตนแบบ เริ่มตน 2 ตั้งคำถามหรือระบุปญหาอยางงายจากการสังเกตสิ่งตาง ๆ รอบตัว สถานการณ หรือปรากฏการณ ในชีวิตประจำวัน สังเกต จำแนก หรือระบุความสัมพันธของสิ่งที่เกี่ยวของกับปรากฏการณหรือ สถานการณนั้น ๆ ได สามารถสำรวจ วางแผน รวบรวมขอมูลหรือทรัพยากร สรุปขอมูล และเสนอ แนวทางแกปญหาอยางงายได พรอมแสดงเหตุผลและประเมินความเหมาะสมของคำตอบ สามารถ จินตนาการและเสนอความคิดไดอยางคลองแคลว หลายประเภทและหลายทิศทาง ตลอดจน สามารถผลิตผลงานอยางงายโดยอาศัยตนแบบ กำลัง พัฒนา 3 ตั้งคำถามหรือระบุปญหาอยางงายจากการสังเกตสิ่งตาง ๆ รอบตัว สถานการณ หรือปรากฏการณ ในชีวิตประจำวัน สังเกต จำแนก หรือระบุความสัมพันธของสิ่งที่เกี่ยวของกับปรากฏการณหรือ สถานการณนั้น ๆ ได สามารถสำรวจ วางแผน รวบรวมขอมูลหรือทรัพยากร แปลความหมายขอมูล ดวยหลักฐานเชิงประจักษ และสรุปขอมูล เพื่อเปรียบเทียบ ประเมิน ตัดสินใจ หรือเสนอแนวทาง แกปญหาอยางงายได พรอมแสดงเหตุผล โดยคำนึงถึงความเหมาะสมของการออกแบบวิธีการ แกปญหา สามารถจินตนาการและเสนอความคิดไดอยางคลองแคลว หลากหลาย โดยใชความคิด ที่แปลกใหมที่ไมซ้ำใคร ตลอดจนสามารถผลิตผลงานตามจินตนาการโดยอาศัยตนแบบ สามารถ เริ่มตน 4 ตั้งคำถามหรือระบุปญหาอยางงายจากการสังเกตสิ่งตาง ๆ รอบตัว สถานการณ หรือปรากฏการณ ในชีวิตประจำวันโดยละเอียด ระบุความสัมพันธของสิ่งที่เกี่ยวของกับปรากฏการณหรือสถานการณ นั้น ๆ ได สามารถวางแผนและดำเนินการสำรวจตรวจสอบ เลือกวิธีการเก็บรวบรวมขอมูล แปลความหมายขอมูลดวยหลักฐานเชิงประจักษ และสรุปขอมูล พรอมทั้งประเมินความถูกตอง และขอจำกัดของขอมูล เพื่อเปรียบเทียบ ประเมิน ตัดสินใจ หรือเสนอแนวทางแกปญหาอยางงายได สามารถจินตนาการและเสนอความคิดไดอยางคลองแคลว หลากหลาย โดยใชความคิดที่แปลกใหม ที่ไมซ้ำใคร หรือพัฒนาตอยอดจากของเดิม เหนือ ความ คาดหวัง กำลัง พัฒนา 5 ตั้งคำถามหรือระบุปญหาที่ซับซอน จากการสังเกตสิ่งตาง ๆ สถานการณ หรือปรากฏการณ ในชีวิตประจำวันโดยละเอียด สามารถวางแผนและดำเนินการการสำรวจตรวจสอบ เลือกวิธีการเก็บ รวบรวมขอมูล วิเคราะหขอมูล แปลความหมายขอมูล เพื่อสรางขอสรุปที่แมนยำและนาเชื่อถือ พรอมนำเสนอและเปรียบเทียบขอสรุปที่เหมือนหรือแตกตางกับขอสรุปของตน สามารถพัฒนา ชิ้นงานหรือวิธีการ โดยใชความคิดที่แปลกใหม ที่ไมซ้ำใครหรือพัฒนาตอยอดจากของเดิม วิเคราะห องคประกอบของชิ้นงานหรือวิธีการเพื่อสรางแบบจำลองอยางงาย สามารถ เริ่มตน 6 ตั้งคำถามหรือระบุปญหาหรือสถานการณที่ซับซอน จากการสังเกตสิ่งตาง ๆ สถานการณหรือ ปรากฏการณในชีวิตประจำวัน ระบุสาเหตุของปญหา แยกปญหาเปนปญหายอย ๆ สามารถ วางแผนและดำเนินการการสำรวจตรวจสอบ เลือกวิธีการเก็บรวบรวมขอมูล เปรียบเทียบ แหลงขอมูลและขอเท็จจริงได วิเคราะหขอมูล แปลความหมายขอมูล ลงขอสรุปไดอยางถูกตอง นำเสนอขอสรุปรวมทั้งเปรียบเทียบและประเมินขอสรุปที่แตกตางหรือตรงกันขามกับขอสรุปของตน และสามารถปรับปรุงขอสรุปของตนตามขอมูลและหลักฐานใหมสรางแบบจำลองเพื่อแสดง โครงสรางของปญหาหรือสถานการณได พัฒนาชิ้นงานหรือวิธีการโดยใชความคิดที่แปลกใหม ที่ไมซ้ำใคร หรือพัฒนาตอยอดจากของเดิม ใหเหมาะสมตอการใชงานจริง เหนือ ความ คาด หวัง กำลัง พัฒนา
3 ระดับสมรรถนะการคิดขั้นสูง (ตอ) ระดับการพัฒนา ระดับความสามารถ ระดับ คำบรรยายระดับ ป.1-3 ป.4-6 ม.1-3 ม.4-6 7 ตั้งคำถามหรือระบุปญหาหรือสถานการณที่ยากและซับซอน จากการสังเกตสิ่งตาง ๆ สถานการณ หรือปรากฏการณในชีวิตประจำวัน ระบุสาเหตุของปญหา แยกปญหาเปนปญหายอย ๆ สามารถ วางแผนและดำเนินการการสำรวจตรวจสอบโดยใชเครื่องมือหรือเทคโนโลยีเลือกวิธีการเก็บ รวบรวมขอมูล วิเคราะหขอมูลเพื่อสรางขอสรุปที่แมนยำและนาเชื่อถือ เปรียบเทียบแหลงขอมูล และขอเท็จจริงได สามารถลงขอสรุปไดอยางถูกตอง เปรียบเทียบและประเมินขอสรุปที่แตกตาง หรือตรงกันขามกับขอสรุปของตนโดยใชเหตุผลและหลักฐานที่หลากหลายและสามารถปรับปรุง ขอสรุปของตนตามขอมูลและหลักฐานใหม สรางแบบจำลองเพื่อแสดงโครงสรางของปญหาหรือ สถานการณได พัฒนาชิ้นงาน วิธีการหรือนวัตกรรม โดยใชความคิดที่แปลกใหมที่ไมซ้ำใคร หรือพัฒนาตอยอดจากของเดิมใหเหมาะสมตอการใชงานจริง สามารถ เริ่มตน 8 ตั้งคำถามหรือระบุปญหาหรือสถานการณที่ยากและซับซอน จากการสังเกตสิ่งตาง ๆ สถานการณ หรือปรากฏการณในชีวิตประจำวัน ประเมินคำถามวาสามารถสำรวจตรวจสอบไดหรือไม ระบุ สาเหตุของปญหา แยกปญหาเปนปญหายอย ๆ สามารถวางแผนและดำเนินการการสำรวจ ตรวจสอบ เลือกวิธีการเก็บรวบรวมขอมูล วิเคราะหขอมูลเพื่อสรางขอสรุปที่แมนยำ และนาเชื่อถือ เปรียบเทียบแหลงขอมูลและขอเท็จจริงได นำเสนอขอสรุปรวมทั้งเปรียบเทียบ และประเมินขอสรุปที่แตกตางหรือตรงกันขามกับขอสรุปของตน โดยใชเหตุผลและหลักฐาน ที่หลากหลายและสามารถปรับปรุงขอสรุปของตนตามขอมูลและหลักฐานใหม สรางแบบจำลอง ความคิด เพื่ออธิบายแนวคิดที่ใชในการออกแบบระบบได สามารถพัฒนาชิ้นงาน วิธีการหรือ นวัตกรรม โดยใชความคิดที่แปลกใหมที่ไมซ้ำใคร หรือพัฒนาตอยอดจากของเดิมใหเหมาะสมตอ การใชงานจริง เหนือ ความ คาดหวัง กำลัง พัฒนา 9 ตั้งคำถามหรือระบุปญหาหรือสถานการณที่ยากและซับซอน จากการสังเกตสิ่งตาง ๆ สถานการณ หรือปรากฏการณในชีวิตประจำวันหรือจากผลที่ไมคาดคิดมากอน เพื่อหาขอมูลเพิ่มเติม ประเมิน คำถามวาสามารถสำรวจตรวจสอบไดหรือไม ระบุสาเหตุของปญหา สามารถแยกปญหาเปน ปญหายอย ๆ สามารถวางแผนและดำเนินการการสำรวจตรวจสอบ เลือกวิธีการเก็บรวบรวม ขอมูล พรอมทั้งประเมินความถูกตอง วิเคราะหขอมูลเพื่อสรางขอสรุปที่แมนยำและนาเชื่อถือ เปรียบเทียบแหลงขอมูลและขอเท็จจริงได ประเมินผลกระทบของปญหาโดยใชวิธีการที่เหมาะสม และครอบคลุมทุกมิติ นำเสนอขอสรุปรวมทั้งเปรียบเทียบและประเมินขอสรุปที่แตกตางหรือ ตรงกันขามกับขอสรุปของตน โดยใชเหตุผลและหลักฐานที่หลากหลายและสามารถปรับปรุง ขอสรุปของตนตามขอมูลและหลักฐานใหม สามารถสรางแบบจำลองความคิดเพื่ออธิบายแนวคิด ที่ใชในการออกแบบการแกปญหา สามารถทำนายผลลัพธที่เกิดขึ้นเมื่อมีการปจจัยอื่นเขามา ในระบบ พัฒนาชิ้นงาน วิธีการหรือนวัตกรรม โดยใชความคิดที่แปลกใหมที่ไมซ้ำใคร หรือพัฒนา ตอยอดจากของเดิมใหเหมาะสมตอการใชงานจริง เขียนสะทอนความคิดเกี่ยวกับเนื้อหาและ กระบวนการเรียนรู สามารถ 10 ตั้งคำถามหรือระบุปญหาหรือสถานการณที่ยากและซับซอน จากการสังเกตสิ่งตาง ๆ สถานการณ หรือปรากฏการณในชีวิตประจำวันหรือจากผลที่ไมคาดคิดมากอน เพื่อหาขอมูลเพิ่มเติมและหา ความสัมพันธของสิ่งตาง ๆ รวมทั้งประเมินคำถามวาสามารถสำรวจตรวจสอนไดหรือไม ระบุ สาเหตุของปญหา แยกปญหาเปนปญหายอย ๆ สามารถวางแผนและดำเนินการการสำรวจ ตรวจสอบ เลือกวิธีการเก็บรวบรวมขอมูล พรอมทั้งประเมินความถูกตองและขอจำกัดของขอมูล วิเคราะหขอมูลเพื่อสรางขอสรุปที่แมนยำและนาเชื่อถือรวมทั้งพิจารณาขอจำกัดของการ วิเคราะหและตีความหมายขอมูล สามารถเปรียบเทียบแหลงขอมูลและขอเท็จจริงได นำเสนอ ขอสรุปรวมทั้งเปรียบเทียบและประเมินขอสรุปที่แตกตางหรือตรงกันขามกับขอสรุปของตน โดยใชเหตุผลและหลักฐานที่หลากหลายและสามารถปรับปรุงขอสรุปของตนตามขอมูลและ หลักฐานใหม สรางแบบจำลองเพื่ออธิบายแนวคิด ทำนายหรือประเมินผลลัพธ พัฒนาชิ้นงาน วิธีการหรือนวัตกรรม โดยใชความคิดที่แปลกใหมที่ไมซ้ำใคร หรือพัฒนาตอยอดจากของเดิมให เหมาะสมตอการใชงานจริงและสงผลดีตอสังคม เขียนสะทอนความคิดเกี่ยวกับเนื้อหาและ กระบวนการเรียนรู และระบุสิ่งที่ตองสิ่งที่จะทำในอนาคตเพื่อพัฒนาการเรียนรูของตนเองและ พัฒนาสังคม เหนือ ความ คาดหวัง
พฤติกรรมบงชี้ตามระ ระดับ คำนิยามบรรยายระดับ ดานการคิด อยางมีวิจารณญาณ ด 1 ตั้งคำถามหรือระบุปญหาอยางงาย จากการสังเกตสิ่งตาง ๆ รอบตัว สถานการณหรือปรากฏการณใน ชีวิตประจำวัน สังเกต จำแนก สำรวจ วางแผน รวบรวมขอมูล หรือทรัพยากร สรุปขอมูล และ เสนอแนวทางแกปญหาอยางงาย ได สามารถจินตนาการและเสนอ ความคิดไดอยางอิสระ ตลอดจน สามารถผลิตผลงานอยางงายโดย อาศัยตนแบบ -สรุปความเขาใจของ ตน เกี่ยวกับเรื่องนั้นได จากการตั้งคำถาม การ ฟง/ อานขอมูล เรื่องราว - อธิบายเหตุผล ในการตัดสินใจ ในเรื่องตาง ๆ ในชีวิตประจำวัน ของตน - อธิบ ที่เกี่ย สถาน ที่สาม อยาง และอ ความ ระหว องคป โดยก แผน แผน เคลื่อ
4 ะดับสมรรถนะการคิดขั้นสูง พฤติกรรมบงชี้ ดานการคิด เชิงระบบ ดานการคิดสรางสรรค ดานการคิดแกปญหา ายองคประกอบ ยวของกับ นการณ มารถสังเกตได งชัดเจน อธิบาย มสัมพันธ วาง ประกอบ การพูด เขียน ภาพหรือ ผัง วาดภาพ อนไหวรางกาย - บอกเลาความคิดของ ตนเองหรือจินตนาการ ที่แปลกใหม ไปจากสิ่งรอบตัว ไดหลาย ความคิดและรวดเร็ว - ทำผลงานที่เปนชิ้นงาน โดยอาศัยตนแบบ และ/ หรือ แตกตางจาก ตนแบบ ภายใตเงื่อนไข งาย ๆ ใหรายละเอียด ของงานหรือความคิด อยางงายได - ระบุปญหา อยางงาย อธิบายลักษณะของปญหา ออกแบบวิธีแกปญหา และลงมือแกปญหา ดวยตนเองจนปญหาไดรับ การแกไขภายใตคำการ ดูแลของผูใหญ
ระดับ คำนิยามบรรยายระดับ ดานการคิด อยางมีวิจารณญาณ ด 2 ตั้งคำถามหรือระบุปญหาอยาง งายจากการสังเกตสิ่งตาง ๆ รอบตัว สถานการณ หรือ ปรากฏการณในชีวิตประจำวัน สังเกต จำแนก หรือระบุ ความสัมพันธของสิ่งที่เกี่ยวของ กับปรากฏการณหรือสถานการณ นั้น ๆ ได สามารถสำรวจ วางแผน รวบรวมขอมูลหรือทรัพยากร สรุปขอมูล และเสนอแนวทาง แกปญหาอยางงายได พรอมแสดง เหตุผลและประเมินความ เหมาะสมของคำตอบ สามารถ จินตนาการและเสนอความคิดได อยางคลองแคลว หลายประเภท และหลายทิศทาง ตลอดจน สามารถผลิตผลงาน อยางงายโดยอาศัยตนแบบ - สรุปความเขาใจของ ตน และแสดงความ คิดเห็นเกี่ยวกับเรื่อง นั้นได จากการตั้ง คำถาม การฟง/ อาน ขอมูลเรื่องราว - อธิบายเหตุผล ในการตัดสินใจ ในเรื่องตาง ๆ ใน ชีวิตประจำวันของตน - อธิบ ที่เกี่ย สถาน ที่สาม อยาง และอ ความ ระหว องคป โดยก แผน วาดภ รางก
5 พฤติกรรมบงชี้ ดานการคิด เชิงระบบ ดานการคิดสรางสรรค ดานการคิดแกปญหา ายองคประกอบ ยวของกับ นการณ มารถสังเกตได งชัดเจน อธิบาย มสัมพันธ วาง ประกอบ การพูด เขียน ภาพหรือแผนผัง ภาพ เคลื่อนไหว กาย - บอกเลาความคิดของ ตนเองหรือจินตนาการ ที่แปลกใหม ไปจากสิ่งรอบตัว ไดอยาง หลากหลาย และรวดเร็ว ในเวลาที่กำหนด - ทำผลงานที่เปนชิ้นงาน หรือวิธีการโดยอาศัย ตนแบบ และ/หรือ แตกตางจากตนแบบ ภายใตเงื่อนไขงาย ๆ ใหรายละเอียด ของงานหรือความคิด อยางงายไดและสามารถ นำไปใชจริงใน ชีวิตประจำวัน - ระบุปญหา อยางงาย หาสาเหตุของปญหาและ วิธีการแกไขปญหา ออกแบบวิธีแกปญหา และลงมือแกปญหา ดวยตนเอง จนปญหาไดรับการแกไข ภายใต การแนะนำ ของผูใหญ
ระดับ คำนิยามบรรยายระดับ ดานการคิด อยางมีวิจารณญาณ ด 3 ตั้งคำถามหรือระบุปญหาอยาง งายจากการสังเกตสิ่งตาง ๆ รอบตัว สถานการณ หรือ ปรากฏการณ ในชีวิตประจำวัน สังเกต จำแนก หรือระบุความสัมพันธของสิ่งที่ เกี่ยวของกับปรากฏการณหรือ สถานการณนั้น ๆ ได สามารถ สำรวจ วางแผน รวบรวมขอมูล หรือทรัพยากร แปลความหมาย ขอมูลดวยหลักฐานเชิงประจักษ และสรุปขอมูล เพื่อเปรียบเทียบ ประเมิน ตัดสินใจ หรือเสนอ แนวทางแกปญหาอยางงายได พรอมแสดงเหตุผล โดยคำนึงถึง ความเหมาะสมของการออกแบบ วิธีการแกปญหา สามารถ จินตนาการและเสนอความคิดได อยางคลองแคลว หลากหลาย - สรุปความเขาใจของ ตน และแสดงความ คิดเห็นอยางมีเหตุผล เกี่ยวกับเรื่องนั้นได จากการตั้งคำถาม การ ฟง/ อานขอมูล เรื่องราว - อธิบายเหตุผล และความเหมาะสม ในการตัดสินใจ ในเรื่องตาง ๆ ในชีวิตประจำวันของ ตน - อธิบ ที่สาม อยาง ขอเท็ และค ระหว องคป ที่เกี่ย สถาน โดยก แผน วาดภ รางก
6 พฤติกรรมบงชี้ ดานการคิด เชิงระบบ ดานการคิดสรางสรรค ดานการคิดแกปญหา ายองคประกอบ มารถสังเกตได งชัดเจนตาม ท็จจริงที่มี ความสัมพันธ วาง ประกอบ ยวของกับ นการณ การพูด เขียน ภาพหรือแผนผัง ภาพ เคลื่อนไหว กาย - บอกเลาความคิดของ ตนเองหรือจินตนาการ ที่แปลกใหม ไปจากสิ่งรอบตัว ไดอยาง หลากหลายและรวดเร็ว ในเวลา ที่กำหนด - ทำผลงานที่เปนชิ้นงาน หรือวิธีการ ที่มีรายละเอียด โดยใชการดัดแปลงจาก ความคิดเดิม สิ่งที่มีอยู หรือนำสิ่งอื่น มาทดแทน สิ่งที่ขาดได ในเวลาที่กำหนด และสามารถ นำไปใชจริง ในชีวิตประจำวัน - ระบุปญหา อยางงาย หาสาเหตุของปญหาและ วิธีการแกไขปญหา ออกแบบวิธีแกปญหาที่มี ความเปนไปไดจริงในทาง ปฏิบัติ และลงมือแกปญหา ดวยตนเอง จนปญหาไดรับ การแกไข ภายใต การติดตาม ของผูใหญ
ระดับ คำนิยามบรรยายระดับ ดานการคิด อยางมีวิจารณญาณ ด โดยใชความคิดที่แปลกใหม ที่ไมซ้ำใคร ตลอดจนสามารถ ผลิตผลงานตามจินตนาการ โดยอาศัยตนแบบ 4 ตั้งคำถามหรือระบุปญหาอยาง งายจากการสังเกตสิ่งตาง ๆ รอบตัว สถานการณ หรือ ปรากฏการณ ในชีวิตประจำวันโดยละเอียด ระบุความสัมพันธของสิ่งที่ เกี่ยวของกับปรากฏการณหรือ สถานการณนั้น ๆ ได สามารถ วางแผนและดำเนินการสำรวจ ตรวจสอบ เลือกวิธีการเก็บ รวบรวมขอมูล แปลความหมาย ขอมูลดวยหลักฐานเชิงประจักษ และสรุปขอมูล พรอมทั้งประเมิน ความถูกตองและขอจำกัดของ ขอมูล เพื่อเปรียบเทียบ ประเมิน - สรุปความเขาใจของ ตนและแสดงความ คิดเห็นอยางมีเหตุผล เกี่ยวกับ เรื่องนั้น จากการ ตั้งคำถาม การฟง/อานขอมูล เรื่องราว วิเคราะหเพื่อ ประเมินความ เหมาะสมของขอมูล ในการลงขอสรุปได อยางถูกตอง และ/หรือ ตัดสินใจ เลือก - สามา ปจจัย สถาน สามา ปจจัย ที่เกี่ย หรือส สามา จัดห กำหน ที่เกี่ย หรือส การพู แผนภ
7 พฤติกรรมบงชี้ ดานการคิด เชิงระบบ ดานการคิดสรางสรรค ดานการคิดแกปญหา ารถวิเคราะห ยในระบบหรือ นการณ และ ารถรวบรวม ยอื่น ๆ ยวของกับระบบ สถานการณ โดย ารถเชื่อมโยง มวดหมูหรือ นดตัวแปร ยวของกับระบบ สถานการณ โดย พูด เขียน ภาพหรือแผนผัง - แสดงความคิด ในเรื่องตาง ๆ บอกเลาความคิด จินตนาการหรือ ความคิดของ ตนเองที่แปลก ใหมไปจาก สิ่งรอบตัวของ ตนเองและบริบท และตอยอด ความคิดของ ตนเองให แตกตาง ไปจากเดิม - ระบุปญหา ที่ซับซอน วางแผน การแกปญหา ดวยการวิเคราะหและ จัดลำดับสาเหตุของปญหา หาวิธีการแกไขปญหาที่ หลากหลายเปนไปไดจริง ในทางปฏิบัติ คาดเดา ผลที่จะเกิดขึ้น จากวิธีการแกไขปญหา เหลานั้น เลือกวิธีการ แกปญหาโดยระบุขอดี/ ขอเสีย ลงมือแกปญหาดวย ตนเอง เก็บและวิเคราะห ขอมูลเพื่อประเมินและ ตรวจสอบผลของการ
ระดับ คำนิยามบรรยายระดับ ดานการคิด อยางมีวิจารณญาณ ด ตัดสินใจ หรือเสนอแนวทาง แกปญหาอยางงายได สามารถ จินตนาการและเสนอความคิดได อยางคลองแคลว หลากหลาย โดยใชความคิดที่แปลกใหม ที่ไมซ้ำใคร หรือพัฒนาตอยอด จากของเดิม ทางใดทางหนึ่ง โดย ระบุหลักฐาน สนับสนุนความคิดได อยางนอยหนึ่ง แหลงขอมูล - อธิบายเหตุผล ของการตัดสินใจ ในเรื่องตาง ๆ ในชีวิตประจำวันของ ตน และบอกไดวาการ ตัดสินใจ ของตนมี ความเหมาะสม โดยระบุหลักฐาน สนับสนุนความคิดได วาดภ รางก
8 พฤติกรรมบงชี้ ดานการคิด เชิงระบบ ดานการคิดสรางสรรค ดานการคิดแกปญหา ภาพ เคลื่อนไหว าย - ทำและพัฒนาผลงานที่ เปนชิ้นงานหรือวิธีการที่มี รายละเอียด โดยการ ดัดแปลงจากความคิดเดิม สิ่งที่มีอยู หรือนำสิ่งอื่นมา ทดแทนสิ่งที่ขาด ไดอยาง หลากหลายและรวดเร็วใน เวลา ที่กำหนด และ สามารถนำไปใชจริงใน ชีวิตประจำวัน โดย ตอบสนอง ความตองการ จำเปนหรือสภาพ ปญหาในบริบท แกปญหา ปรับปรุง จน ปญหาไดรับการแกไข
ระดับ คำนิยามบรรยายระดับ ดานการคิด อยางมีวิจารณญาณ ด 5 ตั้งคำถามหรือระบุปญหาที่ ซับซอน จากการสังเกตสิ่งตาง ๆ สถานการณ หรือปรากฏการณ ในชีวิตประจำวันโดยละเอียด สามารถวางแผนและดำเนินการ การสำรวจตรวจสอบ เลือกวิธีการ เก็บรวบรวมขอมูล วิเคราะห ขอมูล แปลความหมายขอมูล เพื่อ สรางขอสรุปที่แมนยำและ นาเชื่อถือ พรอมนำเสนอและ เปรียบเทียบขอสรุปที่เหมือนหรือ แตกตางกับขอสรุปของตน สามารถพัฒนาชิ้นงานหรือวิธีการ โดยใชความคิดที่แปลกใหม ที่ไม ซ้ำใครหรือพัฒนาตอยอดจาก ของเดิม วิเคราะหองคประกอบ ของชิ้นงานหรือวิธีการเพื่อสราง แบบจำลอง อยางงาย - สรุปความเขาใจ ของตนและแสดงความ คิดเห็นอยางมีเหตุผล เกี่ยวกับ เรื่องนั้น จากการ ตั้งคำถาม การฟง/อานขอมูล เรื่องราวที่หลากหลาย วิเคราะหตีความเพื่อ ประเมินความ เหมาะสมของขอมูล ในการลงขอสรุปได อยางถูกตอง และ/หรือ ตัดสินใจ เลือกทางใดทางหนึ่ง โดยระบุหลักฐาน สนับสนุนความคิดได อยางนอยหนึ่ง แหลงขอมูล - สามา ปจจั หรือ และส ปจจั เกี่ยว หรือ สามา ปจจั หรือ สามา ความ เชิงเห ของร ดวยข สัญลั แบบ อยาง
9 พฤติกรรมบงชี้ ดานการคิด เชิงระบบ ดานการคิดสรางสรรค ดานการคิดแกปญหา ารถวิเคราะห ัยในระบบ สถานการณ สามารถรวบรวม ัยอื่น ๆ ที่ วของกับระบบ สถานการณ ารถวิเคราะห ัยในระบบ สถานการณ ารถวิเคราะห มสัมพันธ หตุและผล ระบบ ขอความ ลักษณ แผนภาพ บจำลอง งงาย - แสดงความคิด ในเรื่องตาง ๆ บอกเลาความคิด จินตนาการหรือความคิด ของตนเองที่แปลกใหมไป จากสิ่งรอบตัวของตนเอง และบริบท และตอยอด ความคิดของตนเองให แตกตาง ไปจากเดิม - ทำและพัฒนาผลงานที่ เปนชิ้นงานหรือวิธีการที่มี การคิดแจกแจง รายละเอียดโดยการ ผสมผสานจากหลาย ความคิด และดัดแปลง จากความคิดเดิมสิ่งที่มีอยู หรือนำสิ่งอื่นมาทดแทน สิ่งที่ขาด ไดอยาง - ระบุปญหา ที่ซับซอน วางแผน การแกปญหา ดวยการประเมิน ความสำคัญ ของปญหา วิเคราะหและ จัดลำดับสาเหตุ ของปญหา หาวิธีการ แกไขปญหาที่หลากหลาย เปนไปไดจริงในทางปฏิบัติ คาดเดาผลที่จะเกิดขึ้นจาก วิธีการแกไขปญหาเหลานั้น เลือกวิธีการแกปญหา โดยระบุขอดี/ขอเสีย ลงมือ แกปญหา ดวยตนเอง เก็บและวิเคราะหขอมูล เพื่อประเมิน และ ตรวจสอบผลของการ แกปญหา ปรับปรุงจน ปญหาไดรับการแกไข
ระดับ คำนิยามบรรยายระดับ ดานการคิด อยางมีวิจารณญาณ ด - อธิบายเหตุผลของ การตัดสินใจในเรื่อง ตาง ๆ ในวิตประจำ วันของตน และบอกได วาการตัดสินใจ ของตนมีความ เหมาะสม โดยระบุหลักฐาน สนับสนุนความคิดได 6 ตั้งคำถามหรือระบุปญหาหรือ สถานการณที่ซับซอน จากการ สังเกตสิ่งตาง ๆ สถานการณหรือ ปรากฏการณในชีวิตประจำวัน ระบุสาเหตุของปญหา แยกปญหา เปนปญหายอย ๆ สามารถ วางแผนและดำเนินการการ สำรวจตรวจสอบ เลือกวิธีการเก็บ รวบรวมขอมูล เปรียบเทียบ แหลงขอมูลและขอเท็จจริงได - สรุปความเขาใจ ของตน และแสดง ความคิดเห็นอยางมี เหตุผลเกี่ยวกับ เรื่องนั้น ไดจากการตั้ง คำถาม การฟง/อาน ขอมูลเรื่องราวที่ หลากหลาย วิเคราะห ตีความ แปลความ สังเคราะห - สาม ปจจั หรือส ที่ยาก สามา ความ เชิงเห ของร มองเ
10 พฤติกรรมบงชี้ ดานการคิด เชิงระบบ ดานการคิดสรางสรรค ดานการคิดแกปญหา หลากหลายและรวดเร็ว ในเวลาที่กำหนด และ สามารถนำไปใชจริงใน ชีวิตประจำวัน โดยตอบสนองความ ตองการจำเปนหรือสภาพ ปญหาในบริบท มารถวิเคราะห ัยในระบบ สถานการณ กและซับซอน ารถวิเคราะห มสัมพันธ หตุและผล ระบบ และ เห็นแบบแผน - แสดงความคิด ในเรื่องตาง ๆ บอกเลาความคิด จินตนาการหรือ ความคิดของตนเอง ที่แปลกใหมไปจาก สิ่งรอบตัวของ ตนเองและบริบท ตอยอดและ/หรือ ดัดแปลงความคิด - ระบุปญหาที่ซับซอน วาง แผนการแกปญหาดวยการ ประเมินความสำคัญและ ผลกระทบ ของปญหา วิเคราะหและ จัดลำดับสาเหตุ ของปญหา หาวิธีการแกไข ปญหาที่หลากหลายเปนไป ไดจริงในทางปฏิบัติ คาดการณผลกระทบทั้ง
ระดับ คำนิยามบรรยายระดับ ดานการคิด อยางมีวิจารณญาณ ด วิเคราะหขอมูล แปลความหมาย ขอมูล ลงขอสรุปไดอยางถูกตอง นำเสนอขอสรุปรวมทั้งเปรียบเทียบ และประเมินขอสรุปที่แตกตาง หรือตรงกันขามกับขอสรุปของตน และสามารถปรับปรุงขอสรุปของ ตนตามขอมูลและหลักฐานใหม สรางแบบจำลองเพื่อแสดง โครงสรางของปญหาหรือ สถานการณได พัฒนาชิ้นงานหรือ วิธีการโดยใชความคิดที่แปลกใหม ที่ไมซ้ำใคร หรือพัฒนาตอ ยอดจากของเดิม ใหเหมาะสมตอ การใชงานจริง เพื่อประเมิน ความเหมาะสมของ ขอมูล ในการลง ขอสรุปไดอยางถูกตอง และ/หรือ ตัดสินใจ เลือก ทางใดทางหนึ่ง โดย สามารถระบุหลักฐาน สนับสนุนความคิดได มากกวาหนึ่ง แหลงขอมูล - ชี้แจงเหตุผล ของการตัดสินใจ ในเรื่องตาง ๆ ในชีวิตประจำวันของ ตน และบอกไดวาการ ตัดสินใจ ของตนมีความ เหมาะสม โดยสามารถ ของพ และอ ของอ ๆ ใน สถาน และร ของพ และอ ของอ ๆ ใน สถาน สราง อยาง
11 พฤติกรรมบงชี้ ดานการคิด เชิงระบบ ดานการคิดสรางสรรค ดานการคิดแกปญหา พฤติกรรม องครวม องคประกอบตาง นระบบหรือ นการณ ระบุแบบแผน พฤติกรรม องครวม องคประกอบตาง นระบบหรือ นการณนั้น และ งแบบจำลอง งงายได ของตนเองหรือ ผูอื่นใหแตกตาง ไปจากเดิม และ สื่อสารใหผูอื่น เขาใจได - พัฒนาผลงานที่เปน ชิ้นงาน วิธีการ หรือนวัตกรรม ดวยความคิด ที่แปลกใหม มีการคิดแจกแจง รายละเอียด ของผลงาน โดยการผสมผสานจาก หลายความคิด และ ดัดแปลงจากความคิดเดิม สิ่งที่มีอยู หรือนำสิ่งอื่นมา ทดแทนสิ่งที่ขาดไดอยาง หลากหลายและรวดเร็ว ทางบวกและทางลบที่จะ เกิดขึ้น อันเปนผลจาก วิธีการแกไขปญหา เหลานั้น เลือกวิธีการ แกปญหาที่เหมาะสมที่สุด โดยระบุขอดี/ขอเสีย ลงมือ แกปญหา ดวยตนเอง เก็บและวิเคราะหขอมูล เพื่อประเมินและ ตรวจสอบผล ของการแกปญหา ปรับปรุงจนปญหาไดรับ การแกไข
ระดับ คำนิยามบรรยายระดับ ดานการคิด อยางมีวิจารณญาณ ด แสดงหลักฐาน สนับสนุนความคิด ที่นาเชื่อถือได 7 ตั้งคำถามหรือระบุปญหาหรือ สถานการณที่ยากและซับซอน จากการสังเกตสิ่งตาง ๆ สถานการณหรือปรากฏการณ ในชีวิตประจำวัน ระบุสาเหตุ ของปญหา แยกปญหาเปนปญหา ยอย ๆ สามารถวางแผนและ ดำเนินการการสำรวจตรวจสอบ โดยใชเครื่องมือหรือเทคโนโลยี - สรุปความเขาใจ ของตน แสดงความ คิดเห็น ระบุขอโตแยง อยางมีเหตุผลเกี่ยวกับ เรื่องนั้น ไดจากการตั้ง คำถาม การฟง/อานขอมูล เรื่องราวที่หลากหลาย - สามา ปจจั หรือ ที่ยา สามา ความ เชิงเห ของร มองเ
12 พฤติกรรมบงชี้ ดานการคิด เชิงระบบ ดานการคิดสรางสรรค ดานการคิดแกปญหา ในเวลาที่กำหนด และ สามารถนำไปใชจริงใน ชีวิตประจำวันโดย ตอบสนองความตองการ จำเปนหรือสภาพปญหา ในบริบท แสดงแนวคิด หรือหลักการที่ใช ออกแบบผลงาน และ ประเมินจุดเดนและ ขอจำกัดของผลงาน ารถวิเคราะห ัยในระบบ สถานการณ กและซับซอน ารถวิเคราะห มสัมพันธ หตุและผล ระบบ และ เห็นแบบแผน - แสดงความคิด ในเรื่องตาง ๆ บอกเลาความคิด จินตนาการหรือ ความคิดของ ตนเองที่แปลกใหม ไปจากสิ่งรอบตัว ของตนเองและ บริบท ตอยอด - ระบุปญหาที่ยากและ ซับซอน วางแผน การแกปญหา ดวยการ ประเมินความสำคัญ และผลกระทบของปญหา วิเคราะหและจัดลำดับ สาเหตุของปญหา หาวิธีการแกไขปญหาที่ หลากหลาย
ระดับ คำนิยามบรรยายระดับ ดานการคิด อยางมีวิจารณญาณ ด เลือกวิธีการเก็บรวบรวมขอมูล วิเคราะหขอมูลเพื่อสรางขอสรุป ที่แมนยำและนาเชื่อถือ เปรียบเทียบแหลงขอมูลและ ขอเท็จจริงได สามารถลงขอสรุป ไดอยางถูกตอง เปรียบเทียบ และประเมินขอสรุปที่แตกตาง หรือตรงกันขามกับขอสรุปของตน โดยใชเหตุผลและหลักฐานที่ หลากหลายและสามารถปรับปรุง ขอสรุปของตนตามขอมูลและ หลักฐานใหมสรางแบบจำลอง เพื่อแสดงโครงสรางของปญหา หรือสถานการณได พัฒนาชิ้นงาน วิธีการหรือนวัตกรรม โดยใช ความคิดที่แปลกใหมที่ไมซ้ำใคร หรือพัฒนาตอยอดจากของเดิม ใหเหมาะสมตอการใชงานจริง วิเคราะห ตีความ แปลความ สังเคราะห เพื่อประเมิน ความเหมาะสมของ ขอมูล ในการลง ขอสรุปไดอยางถูกตอง และ/หรือ ตัดสินใจ เลือกทางใดทางหนึ่ง โดยระบุหลักฐาน สนับสนุนความคิดได มากกวา หนึ่งแหลงขอมูล - ชี้แจงเหตุผล ของการตัดสินใจ ในเรื่องตาง ๆ ในชีวิตประจำวันของ ตน และบอกไดวาการ ตัดสินใจ ของพ และอ องคป ตาง สถาน เพื่อวิ แนวโ เปลี่ย ในระ สามา แบบ แสด ระบบ สถาน
13 พฤติกรรมบงชี้ ดานการคิด เชิงระบบ ดานการคิดสรางสรรค ดานการคิดแกปญหา พฤติกรรม องครวมของ ประกอบ ๆ ในระบบหรือ นการณ วิเคราะห โนมของการ ยนแปลง ะบบ โดย ารถสราง บจำลองเพื่อ งโครงสรางของ บหรือ นการณได และ/หรือ ดัดแปลงความคิด ของตนเองหรือ ผูอื่นใหแตกตาง ไปจากเดิม และ สื่อสารใหผูอื่น เขาใจได - พัฒนาผลงาน ที่เปนชิ้นงาน วิธีการ หรือนวัตกรรม ที่ยากและ ซับซอน ดวยความคิด ที่แปลกใหม มีการคิดแจกแจง รายละเอียดของ ผลงาน โดยการ ผสมผสาน จากหลาย ความคิด และ ดัดแปลง เปนไปไดจริงในทางปฏิบัติ คาดการณผลกระทบทั้ง ทางบวกและทางลบที่จะ เกิดขึ้น อันเปนผลจากวิธีการ แกไขปญหาเหลานั้น เสนอและเลือกวิธีการ แกปญหา ที่เหมาะสมที่สุดโดยระบุ ขอดี/ขอเสีย ลงมือ แกปญหาดวยตนเอง เก็บ และวิเคราะหขอมูลเพื่อ ประเมินและตรวจสอบผล ของการแกปญหา ปรับปรุงจนปญหาไดรับ การแกไข
ระดับ คำนิยามบรรยายระดับ ดานการคิด อยางมีวิจารณญาณ ด ของตนมีความ เหมาะสม โดยสามารถแสดง หลักฐานสนับสนุน ความคิด ที่นาเชื่อถือได
14 พฤติกรรมบงชี้ ดานการคิด เชิงระบบ ดานการคิดสรางสรรค ดานการคิดแกปญหา จากความคิดเดิมสิ่งที่มีอยู หรือนำสิ่งอื่น มาทดแทนสิ่งที่ขาดได อยางหลากหลาย และ รวดเร็วในเวลาที่กำหนด และสามารถนำไปใชจริง ในชีวิตประจำวัน โดย ตอบสนองความตองการ จำเปนหรือ สภาพปญหา ในบริบท แสดงแนวคิด หรือหลักการที่ใช ออกแบบผลงาน ประเมิน จุดเดน และขอจำกัดของ ผลงานเพื่อ ปรับปรุงและพัฒนา ตอยอดผลงานใหดีขึ้น
ระดับ คำนิยามบรรยายระดับ ดานการคิด อยางมีวิจารณญาณ ด 8 ตั้งคำถามหรือระบุปญหาหรือ สถานการณที่ยากและซับซอน จากการสังเกตสิ่งตาง ๆ สถานการณหรือปรากฏการณ ในชีวิตประจำวัน ประเมินคำถาม วาสามารถสำรวจตรวจสอบได หรือไม ระบุสาเหตุของปญหา แยกปญหาเปนปญหายอย ๆ สามารถวางแผนและดำเนินการ การสำรวจตรวจสอบ เลือกวิธีการ เก็บรวบรวมขอมูล วิเคราะห ขอมูลเพื่อสรางขอสรุปที่แมนยำ และนาเชื่อถือ เปรียบเทียบ แหลงขอมูลและขอเท็จจริงได นำเสนอขอสรุปรวมทั้ง เปรียบเทียบและประเมินขอสรุป ที่แตกตางหรือตรงกันขามกับ ขอสรุปของตน โดยใชเหตุผล และหลักฐานที่หลากหลาย - สรุปความเขาใจของ ตน แสดงความคิดเห็น ระบุขอโตแยงอยางมี เหตุผลเกี่ยวกับ เรื่องนั้น ไดจากการตั้ง คำถาม การฟง/อาน ขอมูลเรื่องราวที่ หลากหลาย วิเคราะห ตีความ แปลความ สังเคราะห เพื่อประเมินความ เหมาะสมของขอมูลที่ เพียงพอ ในการลง ขอสรุปไดอยางถูกตอง และ/หรือ ตัดสินใจ เลือกทางใดทางหนึ่ง โดยสามารถระบุ หลักฐาน สนับสนุน ความคิดไดมากกวา -สามา ปจจั หรือส ที่ยาก สามา ความ เชิงเห ของร และม แผน และอ องคป ตาง สถาน สราง เพื่ออ สถาน และซ โดยก
15 พฤติกรรมบงชี้ ดานการคิด เชิงระบบ ดานการคิดสรางสรรค ดานการคิดแกปญหา ารถวิเคราะห ัยในระบบ สถานการณ กและซับซอน ารถวิเคราะห มสัมพันธ หตุและผล ระบบ มองเห็นแบบ ของพฤติกรรม องครวมของ ประกอบ ๆ ในระบบหรือ นการณ สามารถ งแบบจำลอง อธิบาย นการณที่ยาก ซับซอนได การวิเคราะห - แสดงความคิด ในเรื่องตาง ๆ บอกเลาความคิด จินตนาการหรือความคิด ของตนเองที่แปลกใหมไป จากสิ่งรอบตัวของตนเอง และบริบท ตอยอดและ/ หรือดัดแปลงความคิด ของตนเองหรือผูอื่น ใหแตกตางไปจากเดิม สื่อสารใหผูอื่นเขาใจได ประเมินและปรับปรุง การคิดที่ตอยอดหรือ ดัดแปลงใหดีขึ้น - พัฒนาผลงาน ที่เปนชิ้นงาน วิธีการ หรือนวัตกรรม ที่ยากและซับซอน ได อยางหลากหลาย - ระบุปญหาที่ยากและ ซับซอน วางแผนการแกปญหา ดวยการประเมิน ความสำคัญและผลกระทบ ของปญหา ที่ครอบคลุม ทุกมิติวิเคราะห และจัดลำดับสาเหตุของ ปญหา หาวิธีการแกไข ปญหาที่หลากหลาย เปนไปไดจริงในทางปฏิบัติ คาดการณผลกระทบทั้ง ทางบวกและทางลบ ประเมินความเสี่ยงที่จะ เกิดขึ้นอันเปนผลจาก วิธีการแกไขปญหา เหลานั้น เสนอและเลือก วิธีการแกปญหา ที่ เหมาะสมที่สุด โดยระบุ
ระดับ คำนิยามบรรยายระดับ ดานการคิด อยางมีวิจารณญาณ ด และสามารถปรับปรุงขอสรุป ของตนตามขอมูลและหลักฐานใหม สรางแบบจำลองความคิด เพื่ออธิบายแนวคิดที่ใชในการ ออกแบบระบบได สามารถพัฒนา ชิ้นงาน วิธีการหรือนวัตกรรม โดย ใชความคิดที่แปลกใหมที่ไมซ้ำใคร หรือพัฒนาตอยอดจากของเดิม ใหเหมาะสมตอการใชงานจริง หนึ่งแหลงขอมูล - ชี้แจงเหตุผล ของการตัดสินใจ ในเรื่องตาง ๆ ในชีวิตประจำวันของ ตน และบอกไดวาการ ตัดสินใจของตนมี ความเหมาะสม ตาม หลักการใด และ/หรือ การตัดสินใจของตน นั้นได พิจารณาทั้งใน ดานคุณโทษ ความ ระหว องคป ในเชิ ที่เกี่ย สถาน สราง เพื่อแ ของร สถาน
16 พฤติกรรมบงชี้ ดานการคิด เชิงระบบ ดานการคิดสรางสรรค ดานการคิดแกปญหา มสัมพันธ วาง ประกอบ ชิงเหตุและผล ยวของกับ นการณสามารถ งแบบจำลอง แสดงโครงสราง ระบบหรือ นการณได ดวยความคิด ที่แปลกใหม ที่ไมซ้ำใคร มีการคิดแจก แจงรายละเอียดของ ผลงาน โดยการ ผสมผสานจากหลาย ความคิด ดัดแปลงและ พัฒนาตอยอดจาก ความคิดเดิม และ สามารถนำไปใชจริงใน ชีวิตประจำวันโดย ตอบสนองความตองการ จำเปนหรือสภาพปญหา ในบริบท แสดงแนวคิด หรือหลักการที่ใช ออกแบบผลงานไดอยาง ครบถวนและมี รายละเอียดที่สมบูรณ ประเมินจุดเดนและ ขอดี/ขอเสีย ลงมือ แกปญหาดวยตนเอง เก็บและวิเคราะหขอมูล เพื่อประเมินและตรวจสอบ ผลของการแกปญหา ปรับปรุงจนปญหาไดรับ การแกไข