รอบรู้เรื่องคอนโทรลปั๊มน้ำ

รอบรู้เร่ืองคอนโทรลป๊ัมนำ้�

วิชญพ์ ล ภดู วงศรี
วศิ วกรรมศาสตรบ์ ณั ฑิต(วศบ.) สาขาวศิ วกรรมไฟฟา้
มหาวิทยาลยั เทคโนโลยีราชมงคลอีสาน วิทยาเขตขอนแก่น

รอบรู้เรื่องคอนโทรลป๊ัมนำ้�

สงวนลขิ สทิ ธิ์ โดย วิชญพ์ ล ภดู วงศรี
หา้ มลอกเลียนไมว่ า่ สว่ นหนง่ึ สว่ นใดของหนงั สอื เลม่ นี้
นอกจากจะไดร้ บั อนญุ าต
จดั พิมพแ์ ละจำ� หนา่ ยโดย
วิชญพ์ ล ภดู วงศรี
262/3 ม.3 ถ.อดุ ร-กดุ จบั ต.บา้ นเล่อื ม อ.เมือง จ.อดุ รธานี 41000
โทรศพั ท์ : 088 535 5835
Email : [email protected]
ID line : Witchaphon415

คำ� นำ�

หนงั สอื “รอบรูเ้ รอ่ื งคอนโทรลป๊ัมนำ้� ” มีเนือ้ หาเก่ียวกบั การควบคมุ มอเตอร์
เบือ้ งตน้ การควบคมุ ระบบนำ้� ประปาแบบอตั โนมตั ขิ นั้ พืน้ ฐาน เนือ้ หาหลกั ๆ จะพดู
ถงึ การควบคมุ มอเตอรป์ ๊ัมนำ้� เบือ้ งตน้ เรยี นรูว้ ธิ ีการเลือกใชอ้ ปุ กรณต์ า่ ง ๆ ท่ีใชใ้ น
การควบคมุ มอเตอร์ จนไปถงึ การควบคมุ ท่ีออกแบบดว้ ยวงจรรเี ลยซ์ ง่ึ มีเง่ือนไขการ
ส่งั งานท่ีซบั ซอ้ นมากย่ิงขนึ้ โดยแทรกเนือ้ หาเก่ียวกบั ความปลอดภยั การใชแ้ รงดนั
ไฟฟา้ ต่ำ� เม่ือใชก้ บั อปุ กรณท์ ่ีอยกู่ บั นำ้� “นำ้� กบั ไฟ ไมค่ วรประมาท”
เนือ้ หาในหนงั สอื เลม่ นี้ ซง่ึ หวงั วา่ จะเป็นประโยชนก์ บั ผทู้ ่ีสนใจเก่ียวกบั
งานควบคมุ มอเตอรป์ ๊ัมนำ้� นกั เรยี นนกั ศกึ ษา และบคุ คลท่วั ไป

ผเู้ ขียน
วิชญพ์ ล ภดู วงศรี

สารบญั









การควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 9

บทท่ี 1 การควบคุมมอเตอรเ์ บอื้ งตน้

ปัจจุบนั การควบคุมมอเตอรน์ ับว่าเป็นส่วนสำ� คญั ในภาคอุตสาหกรรม
เพราะว่าเคร่ืองจักรกลเกือบทุกอย่างล้วนมาจากก�ำลังขับของมอเตอรไ์ ฟฟ้า
มอเตอรไ์ ฟฟา้ เป็นอปุ กรณท์ ่ีเปล่ยี นพลงั งานไฟฟา้ เป็นพลงั งานกล ดงั นนั้ เพ่ือใหก้ าร
ผลิตสินคา้ อุปโภคและบริโภคมีประสิทธิภาพสูงสุดจึงจำ� เป็นตอ้ งมีการออกแบบ
ระบบควบคมุ มอเตอรไ์ ฟฟา้ ใหม้ ีความสะดวกและปลอดภยั จากผปู้ ฏิบตั งิ าน
ในหนงั สือเลม่ นีก้ ็จะพดู ถงึ การควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ สว่ นประกอบของ
ตคู้ วบคมุ มอเตอรอ์ ปุ กรณพ์ ืน้ ฐานในการควบคมุ มอเตอรข์ อ้ กำ� หนดการตอ่ มอเตอร์
แบบตา่ งๆ การสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ ออกแบบวงจรพืน้ ฐานการควบคมุ มอเตอร์

รูปท่ี xx แสดงสว่ นประกอบหลกั ของตคู้ วบคมุ มอเตอร์

การควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 10

สำ� หรบั ผูเ้ ร่ิมตน้ ศึกษาเก่ียวกับการควบคุมมอเตอรเ์ บือ้ งตน้ ตอ้ งเขา้ ใจ
ก่อนวา่ การควบคมุ มอเตอรจ์ ะประกอบไปดว้ ยวงจร 2 สว่ น สว่ นแรกเรยี กวา่ “วงจร
กำ� ลงั ” (Power Circuit) สว่ นท่ี 2 “วงจรควบคมุ ” (Control Circuit) ในวงจรกำ� ลงั ก็
จะมีอุปกรณ์ท่ีควบคุมวงจรกำ� ลังโดยเฉพาะเช่นเดียวกันในวงจรควบคุมก็จะมี
อุปกรณท์ ่ีใชใ้ นวงจรควบคุมโดยเฉพาะการท่ีจะควบคุมมอเตอรใ์ หท้ ำ� งานไดพ้ ืน้
ฐานตอ้ งเขา้ ใจรุปดา้ นลา่ งก่อน

LN LN LN LN

Circuit Magnetic Overload
Breaker Contactor Relay
Motor 1~

1 2 34
รูปแสดง xx ทำ� ความเขา้ ใจก่อนท่ีเราจะทำ� การควบคมุ มอเตอร์
ตวั ท่ี 1 มอเตอรจ์ ะทำ� งานได้ เพียงแคจ่ า่ ยไฟไปขดลวดมอเตอร์
ตวั ท่ี 2 มอเตอรจ์ ะทำ� งานไดก้ ็ตอ่ เม่ือ ON Circuit Breaker ซง่ึ มีความสะดวกและ
ปลอดภยั กวา่ ตวั ท่ี 1 โดย Circuit Breaker จะเป็นตวั ตดั ตอ่ วงจร และปอ้ งกนั การ
ลดั วงจร
ตวั ท่ี 3 มอเตอรจ์ ะทำ� งานไดก้ ็ตอ่ เม่ือ ON Circuit Breaker และ Magnetic
Contactor โดยท่ี Magnetic Contactor จะเป็นตวั ตดั ตอ่ วงจรกำ� ลงั โดยจะทำ� งาน
ตอนไหนหยดุ ทำ� งานตอนไหนขนึ้ อยกู่ บั เราออกแบบวงจรควบคมุ Magnetic

การควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 11
อีกที วา่ จะใหอ้ ยใู่ นโหมดของ Manual หรอื Auto โดยจะมีอปุ กรณค์ วบคมุ อีกทีหนง่ึ
เชน่ Push button switch ,Timer switch ลกู ลอยไฟฟา้ อ่ืน ๆ
ตวั ท่ี 4 มอเตอรจ์ ะทำ� งานไดก้ ็ตอ่ เม่ือ ON Circuit Breaker และ Magnetic ส่งิ ท่ีเพ่ิม
เตมิ ขนึ้ มาจาก ตวั ท่ี 3 คือ Overload Relay ทำ� หนา้ ท่ีเป็นตวั ปอ้ งกนั มอเตอรไ์ หม้
พอเราทราบเง่ือนไขการควบคุมมอเตอรเ์ บือ้ งต้นแล้วดังนั้นเราก็จะ
สามารถออกแบบวงจรควบคมุ มอเตอรไ์ ดแ้ ลว้ จากรูปท่ี xx จงึ เหน็ ไดว้ า่ มอเตอรท์ งั้
4 ตวั สามารถทำ� งานไดท้ งั้ หมด แตจ่ ะแตกตา่ งกนั ตรงท่ีอปุ กรณท์ ่ีมาตอ่ พว่ งกบั ตวั
มอเตอรท์ ่ีเพ่ิมเขา้ มา โดยอปุ กรณแ์ ตล่ ะชนิดก็มีหนา้ ท่ีแตกตา่ งกนั ออกไป ดงั นนั้ เรา
จงึ จำ� เป็นตอ้ งรูห้ ลกั การทำ� งานของอปุ กรณต์ วั นนั้ ๆ

วงจรกำ� ลงั (Power Circuit) วงจรควบคมุ (Control Circuit)
รุปท่ี xx แบบท่ีใชเ้ ขียนวงจรควบคมุ มอเตอร์

การควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 12

รุปท่ี xx แบบการตอ่ ใชง้ านจรงิ ควบคมุ มอเตอร์ 3 เฟส
จากรูปท่ี xx ในการควบคมุ มอเตอรก์ ็จะประกอบไปดว้ ยวงจร 2 แบบ คือ

1. วงจรกำ� ลงั (Power Circuit)
2. วงจรควบคมุ (Control Circuit)

การควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 13
1.1 วงจรกำ� ลัง (Power Circuit)

วงจรกำ� ลงั คือวงจรท่ีรบั ไฟมาจากแหลง่ จา่ ย เพ่ือจา่ ยใหก้ บั ตวั มอเตอร์
ช่ือก็บอกวา่ วงจรกำ� ลงั ดงั นนั้ วงจรในสว่ นนีต้ อ้ งมีพละกำ� ลงั นนั้ หมายความวา่ สาย
ไฟหรอื อปุ กรณใ์ นวงจรจะตอ้ งมีขนาดใหญ่เพ่ือรองรบั แรงดนั และกระแสท่ีมากขนึ้
วธิ ีสงั เกตวา่ สว่ นไหนเป็นวงจรกำ� ลงั สงั เกตงา่ ย ๆ สายไฟจะมีขนาดใหญ่

MCCB

อปุ กรณป์ อ้ งกนั

ใชต้ ดั -ตอ่ วงจร

ปอ้ งกนั มอเตอรไ์ หม้
รูปท่ี xx แสดงวงจรกำ� ลงั (Power Circuit)

การควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 14
1.1.1 เซอรก์ ติ เบรกเกอร์ (Circuit Breaker)
ในการควบคมุ มอเตอรน์ นั้ อปุ กรณท์ ่ีสำ� คญั ท่ีจะขาดไมไ่ ดน้ นั้ คือ เซอรก์ ิตเบรกเกอร์
(Circuit Breaker) เรยี กสนั้ ๆ วา่ CB ในหวั ขอ้ นีก้ ็จะพดู ถงึ Circuit Breaker ท่ีใชใ้ น
การควบคมุ มอเตอรเ์ ทา่ นนั้
เซอรก์ ิตเบรกเกอร์ (Circuit Breaker) ทำ� หนา้ ท่ีปลดวงจร ปอ้ งกนั การ
ลดั วงจร (Short Circuit) หลกั การทำ� งานเบือ้ งตน้ ของ Circuit Breaker ในตวั เซอรก์ ิต
เบรกเกอรก์ ็จะมีแผน่ ไปเมทลั 2 แผน่ ทำ� จากโลหะตา่ งชนิด เม่ือมีกระแสไหลผา่ นใบ
เมทลั ในปรมิ าณท่ีมาก ทำ� ใหเ้ กิดความรอ้ น จงึ ทำ� ใหโ้ ลหะเกิดการโก่งตวั ไปผลกั กลไก
ทางกลในตวั Circuit Breaker ใหต้ ดั วงจร และถือวา่ เป็นอปุ กรณป์ อ้ งกนั ท่ีมีความ
สำ� คญั มากในงานควบคมุ มอเตอร์
สรุปคือ เซอรก์ ิตเบรกเกอร์ (Circuit Breaker) ในวงจรมอเตอร์ มีหนา้ ท่ี 2 อยา่ งคือ
1. ทำ� หนา้ ท่ีปลดวงจร
2. ปอ้ งกนั การลดั วงจร (Short Circuit)

2 Pole 3 Pole

MCCB MPCB
(Molded Case Circuit Breaker) (Motor Protection Circuit Breaker)

รูปท่ี xx แสดงภาพเซอรก์ ิตเบรกเกอร์ (Circuit Breaker)

การควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 15
MCCB (Molded Case Circuit Breaker) คือเซอรก์ ิตเบรกเกอรท์ ่ี นิยมใช้
ในโรงงานอตุ สาหกรรมอยา่ งแพรห่ ลาย มีทงั้ ชนิด 2 Pole (ใชไ้ ฟ 1 เฟส) และ 3 Pole
(ใชไ้ ฟ 3 เฟส) โดยเซอรก์ ิตเบรกเกอรช์ นิดนี้ ทำ� หนา้ ท่ี 2 อยา่ งคือ ปลดวงจร และ
ปอ้ งกนั การลดั วงจร

MCCB 3 Pole

Overload Relay
เม่ือใช้ MCCB ในวงจรควบคมุ มอเตอร์
ในวงจรกำ� ลงั ก็จำ� เป็นตอ้ งมี Overload Relay
เพ่ือปอ้ งกนั มอเตอรไ์ หม้
Power Circuit
รูปแสดง xx ตำ� แหนง่ การตดิ ตงั้ เซอรก์ ิตเบรกเกอร์ MCCB และสญั ลกั ษณ์
MPCB (Motor Protection Circuit Breaker) หรอื เรยี กอีกอยา่ งวา่ มอเตอร์
เบรกเกอร์ การทำ� งานหลกั ๆ ก็จะเหมือนกนั MCCB แตจ่ ะมีคณุ สมบตั ทิ ่ีเพ่ิมเขา้ มา
คือ มีโอเวอรโ์ หลดไวภ้ ายในตวั ซง่ึ สามารถปรบั ตงั้ กระแสโอเวอรโ์ หลดไดท้ ่ีตวั เบรก
เกอร์ และสามารถทนกระแสลดั วงจรไดส้ งู

การควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 16

MPCB 3 Pole
เม่ือใช้ MPCB ในการควบคมุ มอเตอร์ ในวงจรกำ� ลงั
ดงั นนั้ ก็ไมจ่ ำ� เป็นตอ้ งมี Overload Relay เพราะในตวั
MPCB มี Overload ในตวั อยแู่ ลว้
Power Circuit
รูปแสดง xx ตำ� แหนง่ การตดิ ตงั้ เซอรก์ ิตเบรกเกอร์ MPCB และสญั ลกั ษณ์
Thermal overcurrent release
ชดุ ขดลวดรบั ความรอ้ น

รูปแสดง xx กลไกขา้ งในของ MPCB

การควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 17
การคำ� นวณหาขนาดของเซอรก์ ิตเบรกเกอรส์ ำ� หรบั มอเตอรไ์ ฟฟา้ อา้ งอิง
จากหนงั สอื มาตรฐานการตดิ ตงั้ ทางไฟฟา้ สำ� หรบั ประเทศไทย พ. ศ. 2556 ตาราง
ท่ี 6-3 พิกดั หรอื ขนาดปรบั ตงั้ สงู สดุ ของเครอ่ื งปอ้ งกนั การลดั วงจรระหวา่ งสายและ
ปอ้ งกนั การร่วั ลงดนิ ของวงจรยอ่ ยมอเตอร์

ชนิดของมอเตอร์ รอ้ ยละของกระแสโหลดเตม็ ท่ี

ฟิ วส์ ฟิ วส์ เซอรก์ ิตเบรก เซอรก์ ิตเบรก
ทำ� งาไว หนว่ งเวลา เกอรป์ ลดทนั ที เกอรเ์ วลา
ผกผนั

มอเตอร์ 1 เฟส ไมม่ ีระหสั 300 175 700 250

มอเตอรก์ ระแสสลบั 1 เฟส ทงั้ หมด
และมอเตอร์ 3 เฟส แบบ กรง
กระรอก และแบบซงิ โคนสั ซง่ึ เรม่ิ
เดนิ โดยรบั แรงดนั เตม็ ท่ี หรอื เรม่ิ เดนิ
ผา่ นตวั ตา้ นทาน
- ไมม่ ีระหสั 300 175 700 250
- รหสั อกั ษร F ถงึ V 300 175 700 250
- รหสั อกั ษร B ถงึ E 250 175 700 200
- รหสั อกั ษร A 150 150 700 150

มอเตอรก์ ระแสสลบั ทงั้ หมดแบบ 250 175 700 200
กรงกระรอก และแบบซงิ โคนสั เรม่ิ 200 175 700 200
เดนิ โดยผา่ นหมอ้ แปลงออโต้ 250 175 700 200
กระแสไมเ่ กิน 30 A 200 175 700 200
- ไมม่ ีรหสั กระแสเกิน 30 A 150 150 700 200
- ไมม่ ีรหสั อกั ษร
- รหสั อกั ษร F ถงึ V
- รหสั อกั ษร B ถงึ E
- รหสั อกั ษร A

รูปแสดง xx ตารางการหาขนาดของเซอรก์ ิตเบรกเกอรส์ ำ� หรบั มอเตอร์
ไฟฟา้ อา้ งอิงจากหนงั สือ วสท.2556

การควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 18
ดงั นนั้ การเลอื กใชข้ นาดของเซอรก์ ิตเบรคเกอร์ จะตอ้ งเลือกใหเ้ หมาะสม
กบั พิกดั ของมอเตอร์ อา้ งอิงตามตารางท่ี 6-3 ใน วสท.2556 โดยพิกดั กระแสของ
เครอ่ื งปลดวงจรมอเตอรต์ อ้ งไมต่ ่ำ� กวา่ หรอื เกินคา่ ท่ี วสท.กำ� หนด ตามตารางท่ี 6-3
เพราะจะตอ้ งสามารถทนกระแสเรม่ิ เดนิ ของมอเตอรไ์ ดป้ ระมาณ 2-7 เทา่ ของ
กระแสพิกดั มอเตอร์ แตถ่ า้ คา่ ท่ีกำ� หนดในตารางไมต่ รงกบั มาตรฐานของเซอรก์ ิต
เบรกเกอร์ ใหใ้ ชข้ นาดท่ีสงู ขนึ้ ไปได้ (แตก่ ็ไมเ่ กินท่ีมาตรฐานกำ� หนด)
ขอ้ กำ� หนดเคร่อื งปลดวงจรมอเตอรต์ อ้ งติดตงั้ ในท่ีซง่ึ มองเห็นไดจ้ ากท่ีตงั้
เครอ่ื งควบคมุ มอเตอรแ์ ละหา่ งไมเ่ กิน15 เมตร และตอ้ งตดิ ตงั้ ในท่ีซง่ึ มองเหน็ ได้
จากท่ีตงั้ มอเตอรแ์ ละเครอ่ื งจกั รท่ีมอเตอรข์ บั อยดู่ ว้ ย และถา้ เครอ่ื งปลดวงจรตดิ ตงั้
ในท่ีไมส่ ามารถมองเหน็ ไดห้ รอื ระยะเกิน 15 เมตร จะตอ้ งเป็นชนิดท่ีสามารถใส่
กญุ แจลอ็ คเครอ่ื งปลดวงจรในตำ� แหนง่ ปลดได้

รูปแสดง xx กระแสพิกดั หาไดจ้ ากเนมเพจมอเตอร์ (Name Plate)
จากรูป xx การหาพิกดั กระแสของมอเตอร์ หาได้ 2 วธิ ีคือ
1. จากเนมเพจมอเตอร์
2. จากการคำ� นวณ
การหาขนาดอปุ กรณป์ อ้ งกนั Circuit Breaker ในการออกแบบ จำ� เป็นมากจะตอ้ ง
ทราบกระแสพิกดั ท่ีเนมเพจมอเตอร์
ชนิดของมอเตอรท์ ่ีไมม่ ีอกั ษร คือ มาตรฐาน IEC ซง่ึ ในประเทศไทยสว่ น
ใหญ่จะเป็นมอเตอรแ์ บบนี้ แตม่ อเตอรท์ ่ีมีรหสั อกั ษรจะเป็นมอเตอรต์ ามมาตรฐาน
NEMA (Nationl Electrical Manufacturerc Association) ประเทศสหรฐั อเมรกิ า

การควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 19

จากรูปแสดงเนมเพจมอเตอร์ (Name Plate)

กระแสพิกดั

จงหาขนาด Circuit Breaker เวลาผกผนั

จากเนมเพจ เป็นมอเตอร์ AC Induction Motor 3 เฟส
ขนาด 30 HP รหสั อกั ษร B เรม่ิ เดนิ โดยรบั แรงดนั เตม็ ท่ี
วธิ ีทำ� - หาขนาดของกระแสพิกดั มอเตอรฺ์
- หาขนาด Circuit Breaker จากตารางท่ี 6-3

ชนิดของมอเตอร์ รอ้ ยละของกระแสโหลดเตม็ ท่ี

ฟิ วส์ ฟิ วส์ เซอรก์ ิตเบรก เซอรก์ ิตเบรก
ทำ� งาไว หนว่ งเวลา เกอรป์ ลดทนั ที เกอรเ์ วลา
ผกผนั
กระแสพิกดั มอเตอร์ 35 A
มอเตอร์ 1 เฟส ไมม่ ีระหสั 300 175 700 250
= 200%*35A
มอเตอรก์ ระแสสลบั 1 เฟส ทงั้ หมด = 2*35= 70 A.
และมอเตอร์ 3 เฟส แบบ กรง เลือกใช้ Circuit Breaker
กระรอก และแบบซงิ โคนสั ซง่ึ เรม่ิ แบบเวลาผกผนั ขนาด 70 A.
เดนิ โดยรบั แรงดนั เตม็ ท่ี หรอื เรม่ิ เดิน ปอ้ งกนั การลดั วงจรมอเตอร์
ผา่ นตวั ตา้ นทาน
- ไมม่ ีระหสั 300 175 700 250
- รหสั อกั ษร F ถงึ V 300 175 700 250
- รหสั อกั ษร B ถงึ E 250 175 700 200
- รหสั อกั ษร A 150 150 700 150

มอเตอรก์ ระแสสลบั ทงั้ หมดแบบ 250 175 700 200
กรงกระรอก และแบบซงิ โคนสั เรม่ิ 200 175 700 200
เดนิ โดยผา่ นหมอ้ แปลงออโต้ 250 175 700 200
กระแสไมเ่ กิน 30 A 200 175 700 200
- ไมม่ ีรหสั กระแสเกิน 30 A 150 150 700 200
- ไมม่ ีรหสั อกั ษร
- รหสั อกั ษร F ถงึ V
- รหสั อกั ษร B ถงึ E
- รหสั อกั ษร A

ตารางท่ี 6-3 วสท.2556

การควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 20
1.1.2 แมกเนตกิ คอนแทคเตอร์ (Magnetic Contactor)
เป็นอปุ กรณต์ ดั -ตอ่ วงจร สำ� หรบั ส่งั เดนิ และหยดุ เดินมอเตอร์ ทำ� งานโดย
อาศยั อำ� นาจแมเ่ หลก็ เรยี กอีกช่ือวา่ คอนแทคเตอร(์ Contactor )

รูปท่ี xx แสดงภาพแมกเนตกิ คอนแทคเตอร์ (Magnetic Contactor)

แมกเนตกิ คอนแทคเตอรจ์ ะทำ� งานไดก้ ็ตอ่ เม่ือ ปอ้ นแรงดนั ไฟฟา้ ไปยงั ขด
ลวด (Coil) หลงั จากนนั้ ขดลวดจะสรา้ งสนามแมเ่ หลก็ ขนึ้ ท่ีรอบ ๆ แกนเหลก็ เกิด
เหน่ียวน�ำโดยแรงจากสนามแม่เหล็กดึงให้แกนเหล็กเคล่ือนท่ีลงมาจากนั้น
คอนแทคจะเปล่ยี นสภาวะการทำ� งานจากนสถานะ (NO เป็น NC) และเม่ือตอ้ งการ
ใหแ้ มกเนติกคอนแทคเตอรห์ ยดุ ทำ� งานเพียงแคห่ ยดุ จ่ายแรงดนั ไฟฟ้าไปยงั ขดลวด
สนามแมเ่ หลก็ คอนแทคก็จะกลบั ไปสสู่ ภาวะเดมิ

NO เป็น NC คอนแทคเคล่อื นท่ี

สปรงิ ดนั แกนเหลก็ แกนเหลก็ เคล่อื นท่ี

ขดลวด L N แกนเหลก็ อยกุ่ บั ท่ี
ปอ้ นแรงดนั ไฟฟา้

รูปท่ี xx แสดงภาพกลไกการทำ� งานของคอนแทคเตอร์

การควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 21
Contact วงจรกำ� ลงั (Main Contact)

ใชต้ ดั -ตอ่ วงจรกำ� ลงั
ขอ้ ดีของการควบคมุ ดว้ ยคอนแทคเตอร์
- สะดวกในการควบคมุ
- มีความปลอดภยั แก่ผปู้ ฏิบตั งิ าน

Power Circuit
รูปแสดง xx ตำ� แหนง่ การตดิ ตงั้ คอนแทคเตอร์ และสญั ลกั ษณ์

สว่ นประกอบในตวั คอนแทคเตอร์ ก็จะมี คอนแทค 2 ชดุ คือ
1. คอนแทควงจรกำ� ลงั (Main Contact)
2. คอนแทควงจรควบคมุ หรอื คอนแทคชว่ ย (Auxiliary Contact)

Main Contact ตอ่ ไฟเขา้
L1,L2,L3
A1 13NO 21NC
1/L1 3/L2 5/L3

2/T1 4/T2 6/T3 A2 14NO 22NC

Auxiliary Contact ตอ่ เขา้ กบั มอเตอร์
U1,V1,W1

รูปแสดง xx ตำ� แหนง่ คอนแทควงจรกำ� ลงั และคอนแทคใชใ้ นวงจรควบคมุ

การควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 22
การนำ� คอนแทคเตอร์ มาใชง้ าน
การตดั -ตอ่ วงจร สำ� หรบั การควบคมุ คอนแทคเตอรเ์ อง ประกอบดว้ ย 2 สว่ น คือ

1. สว่ นท่ีนำ� ไปใชง้ าน คือ ตดั -ตอ่ วงจรกำ� ลงั
คอนแทควงจรกำ� ลงั

2. สว่ นท่ีส่งั ใหท้ ำ� งาน คือ ตดั -ตอ่ วงจรควบคมุ
คอยลข์ องแมกเนตกิ
และ คอนแทคชว่ ย

ดงั นนั้ คอนแทคเตอรจ์ ะทำ� งานไดก้ ็ตอ่ เม่ือปอ้ นแรงดนั ไฟฟา้ ท่ีใชใ้ นการควบคมุ ให้
กบั คอลย์ แรงดนั ท่ีใชป้ อ้ นจะตอ้ งตรงกบั ขนาดแรงดนั ของคอลยค์ อนแทคเตอร์ แรง
ดนั อาจเป็น กระแสตรง หรอื กระแสสลบั ก็ได้ ขนึ้ อยกู่ บั ขนาดและชนิดของคอนแทค
เตอร์ คอนแทคเตอรท์ ่ีนำ� มาใชง้ านในเนือ้ หาท่ีศกึ ษานีก้ ็จะใชแ้ รงดนั ท่ี 220 Vac

Coil
N 220V
A2 A1

ปอ้ นแรงดนั ให้ (Coil) K1 ทำ� งาน

รูปท่ี xx สญั ลกั ษณค์ อลยข์ องคอนแทคเตอร์ และการปอ้ นแรงดนั 220 Vac
ถา้ จา่ ยแรงดนั ต่ำ� กวา่ คอยลค์ อนแทคเตอรก์ ำ� หนด คอนแทคจะดดู หนา้ สมั ผสั

กนั ไมส่ นิท มีเสียงส่นั แตถ่ า้ ใชแ้ รงดนั ท่ีสงู กวา่ กำ� หนด อาจทำ� ใหค้ อยลค์ อนแทค
เตอรไ์ หมไ้ ด้ เชน่ คอยลค์ อนแทคเตอร์ 220V ไปใชก้ บั 380 V ไมไ่ ด้

การควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 23

ป่มุ กด

12 3 4

- มอเตอร์ M1 ไมท่ ำ� งาน - มอเตอร์ M1 ทำ� งาน - มอเตอร์ M1 ไมท่ ำ� งาน - มอเตอร์ M1 ทำ� งาน
- คอนแทคเตอรไ์ มท่ ำ� งาน - คอนแทคเตอรท์ ำ� งาน - คอนแทคเตอรไ์ มท่ ำ� งาน - คอนแทคเตอรท์ ำ� งาน
- ยงั ไมไ่ ดป้ อ้ นแรงดนั - ปอ้ นแรงดนั - ปอ้ นแรงดนั - ปอ้ นแรงดนั
- ใชส้ วติ ซป์ ่มุ กด - กดใชส้ วิตซป์ ่มุ กด

รูปท่ี xx แสดงวิธีการควบคมุ ใหแ้ มกเนตกิ ทำ� งาน
จากรูปท่ี xx วธิ ีการควบคมุ ใหค้ อนแทคเตอรท์ ำ� งาน มี 2 แบบ คือ
1. ใชม้ ือกด (Manual ) ในรูปท่ี 1 มอเตอร์ M1 จะยงั ไมท่ ำ� งาน เน่ืองจากยงั
ไมไ่ ดป้ อ้ นแรงดนั ใหค้ อยลค์ อนแทคเตอร์ ในรูปท่ี 2 มอเตอร์ M1 ทำ� งานทนั ที เน่ือง
ปอ้ นแรงดนั ใหค้ อยลค์ อนแทคเตอร์ รูปท่ี 3 ส่งิ ท่ีเพ่ิมเขา้ มาคือสวิตซป์ ่มุ กด มอเตอร์
M1 จะทำ� งานไดก้ ็ตอ่ เม่ือกดสวติ ซป์ ่มุ กด มอเตอร์ M1 ก็จะทำ� งานดงั แสดงในรูปท่ี 4
เทา่ นีเ้ ราก็สามารถออกแบบวงจรควบคมุ มอเตอรแ์ บบใชม้ ือกดไดแ้ ลว้
2. ใชง้ านแบบอตั โนมตั ิ (Auto) หวั ขอ้ ท่ีแลว้ คือการควบคมุ มอเตอรแ์ บบใช้
มือกด (Manual) คำ� วา่ มือกด คือเราตอ้ งใชค้ นในการควบคมุ ในหวั ขอ้ นีก้ ็จะพดู ถงึ
การท่ีเราจะควบคมุ มอเตอรโ์ ดยท่ีไมต่ อ้ งใหต้ วั เราไปกดสวติ ซผ์ า่ นตคู้ วบคมุ เราจะ
ใชอ้ ปุ กรณม์ ากดสวิตซแ์ ทนเรา อปุ กรณท์ ่ีวา่ เชน่ สวิตซล์ กู ลอย สวติ ซแ์ รงดนั อ่ืน ๆ
คำ� วา่ ระบบอตั โนมตั ิ (Auto) คือ เพ่ือชว่ ยใหก้ ารควบคมุ การทำ� งานท่ี
รวดเรว็ และหรอื ซบั ซอ้ นใหท้ ่วั ถงึ เพ่ือชว่ ยแบง่ เบาการทำ� งานแบบเดมิ ๆ จะไดม้ ี
เวลาไปพฒั นาตวั เองในดา้ นอ่ืนๆ ใหเ้ ป็นประโยชนเ์ พ่ิมขนึ้

การควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 24
การเลือกใชง้ านแมกเนตกิ คอนแทคเตอร์ พิจารณาดงั ตอ่ ไปนี้
1. ลกั ษณะของโหลด เชน่ โหลดมีคา่ เหน่ียวนำ� นอ้ ย ๆ หรอื กระแสชว่ งสตารท์ มาก ๆ
โดยตามมาตรฐาน IEC คอนแทคเตอรท์ ่ีใชก้ บั ไฟฟา้ กระแสสลบั จะแยกเป็น 4 ชนิด
- AC1 สำ� หรบั โหลดท่ีเป็นความตา้ นทาน โหลดมีคา่ เหน่ียวนำ� นอ้ ยมาก
- AC2 สำ� หรบั โหลดท่ีเป็นสลปิ รงิ มอเตอร์
- AC3 สำ� หรบั โหลดท่ีใชค้ วบคมุ อินดกั ช่นั มอเตอร์ 3 เฟส (สว่ นใหญ่ใชต้ วั นี)้
- AC4 สำ� หรบั โหลดท่ีใชค้ วบคมุ อินดกั ช่นั มอเตอร์ 3 เฟส แบบเดนิ -หยดุ บอ่ ย ๆ
2. กระแสพิกดั ใชง้ านของมอเตอร์
คอนแทคเตอรจ์ ะตอ้ งมีพิกดั กระแสไมต่ ่ำ� กวา่ พิกดั กระแสของมอเตอร์ (ดทู ่ีเนมเพจ)
เพราะกระแสท่ีใชส้ ตารท์ มอเตอรน์ นั้ สงู กว่ากระแสท่ีใชส้ ำ� หรบั การรนั มอเตอรม์ าก
ดงั นนั้ คอนแทคเตอรท์ ่ีคณุ เลอื กนนั้ ควรท่ีจะรองรบั กระแสท่ีสตารท์ มอเตอรไ์ ด้
3. ลกั ษณะการทำ� งาน เชน่ เดนิ ๆ หยดุ ๆ บอ่ ยครงั้ ตอ่ วนั
ความบอ่ ยครงั้ ในการทำ� งานของคอนแทคเตอรก์ ็มีความสำ� คญั เชน่ ถา้ ทำ� งานบอ่ ย
ครงั้ ในหนง่ึ วนั ควรเลอื กใชค้ อนแทคเตอรแ์ บบ AC4 แตถ่ า้ ไมค่ ำ� นงึ ถงึ สว่ นนีอ้ าจ
ทำ� ใหค้ อนแทคเตอรอ์ ายกุ ารใชง้ านสนั้ ลงได้

ตวั อยา่ ง การหาขนาด คอนแทคเตอร์
ขนาดมอเตอร์ 3 HP 3 เฟส สตารท์ โดยตรง จากตาราง มอเตอรม์ ีกระแสพิกดั 5.1 A
ดงั นนั้ คอนแทคเตอรเ์ ราตอ้ งทนกระแสไดม้ ากกวา่ 5.1 A ดพู ิดกระแสท่ีตวั
คอนแทคเตอร์ AC3 ทนได้ 9 A สรุป สามารถใชค้ อนแทคเตอร์ 9 A หรอื อาจใชข้ นาด
ใหญ่กวา่ ก็ได้ แตจ่ ะเป็นการสนิ้ เปลือง

การควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 25
1.1.3 โอเวอรโ์ หลดรีเลย์ (Overload Relay)
เป็นอปุ กรณป์ อ้ งกนั มอเตอรไ์ หม้ ในกรณีท่ีใชง้ านมอเตอรเ์ กินกำ� ลงั เชน่
ลกู ปืนมอเตอรแ์ ตก หรอื ชดุ ขดลวดของมอเตอรม์ ีปัญหา อ่ืน ๆ คำ� วา่ “เกินกำ� ลงั ”
หรอื “Over” แนน่ อนวา่ เป็นส่งิ ท่ีไมค่ อ่ ยจะดีสกั เทา่ ไหร่ เชน่ มอเตอร์ 3 HP กระแส
พิกดั ท่ีเนมเพจ 5.1 A ถา้ มอเตอรท์ ำ� งานเกิน 5.1 A ขนึ้ ไป แสดงวา่ มอเตอรเ์ กิดความ
รอ้ นและพรอ้ มท่ีจะไหมไ้ ด้ ดงั นนั้ ในการควบคมุ มอเตอรก์ ็จำ� เป็นตอ้ งมีอปุ กรณต์ วั นี้
ไวป้ อ้ งกนั เพ่ือไมใ่ หม้ อเตอรเ์ กิดความเสยี หาย

มอเตอรก์ ินกระแสเกินพิกดั

เกิดความรอ้ น

มอเตอรไ์ หม้

รูปท่ี xx แสดงภาพโอเวอรโ์ หลดรเี ลย์ (Overload Relay)
การทำ� งานของโอเวอรโ์ หลดรเี ลยจ์ ะอาศยั ความรอ้ น เม่ือมีกระแสไฟฟา้
ไหลเกินพิกดั ท่ีกำ� หนดไว้ ทาํ ใหเ้ กิดความรอ้ นขนึ้ ท่ี Bimetal (ขดลวดความรอ้ นท่ีพนั
อยกู่ บั โลหะคตู่ า่ งชนิด ) เป็นผลทาํ ใหแ้ ผน่ Bimetal โก่งตวั ดนั กลไกภายในเคล่อื นท่ี
ไปดนั หนา้ สมั ผสั ชดุ ควบคมุ ใหเ้ ปล่ยี นตาํ แหนง่ เพ่ือตดั วงจรกำ� ลงั ของมอเตอร์
สว่ นอปุ กรณป์ อ้ งกนั อ่ืน ๆ ในวงจร เชน่ เซอรก์ ิตเบรคเกอรห์ รอื ฟิวส์ จะไม่
ทำ� หนา้ ท่ีตดั วงจรในกรณีท่ีกระแสเกินพิกดั เน่ืองจากกระแสเกินพิกดั ของมอเตอรไ์ ม่
สงู พอท่ีจะส่งั ใหเ้ ซอรก์ ิตเบรกเกอรห์ รอื ฟิวสท์ ำ� งาน กระแสตอนสตารท์ มอเตอรจ์ ะสงู
มากถงึ 6-7 เทา่ ดงั นนั้ การเลือกใชเ้ ซอรก์ ิตเบรกเกอรห์ รอื ฟิวส์ จงึ ตอ้ งมีพิกดั กระแส
ท่ีสงู ขนึ้ ตาม วสท. ตารางท่ี 6-3 เพ่ือไวป้ อ้ งกนั การปลดวงจรจากการเรม่ิ เดนิ มอเตอร์

Bimetal เปล่ยี นตำ� แหนง่
จาก NC เป็น NO
NO NC 96 เป็น 98

เคล่อื นท่ีไปดนั หนา้ สมั ผสั ชดุ ควบคมุ

รูปท่ี xx แสดงภาพกลไกการทำ� งานของคอนแทคเตอร์

การควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 26
รบั ความรอ้ นมาจากวงจรกำ� ลงั
ตดั ท่ีวงจรควบคมุ

เลอื กโหมด RESET ป่มุ RESET แบบ Manual
M=Manual คอนแทค
A=Auto วงจรกำ� ลงั

ป่มุ TEST

คอนแทควงจรควบคมุ ตงั้ คา่ กระแสโอเวอรโ์ หลด
95 & 95 / 97 & 98

Power Circuit
รูปแสดง xx ตำ� แหนง่ การตดิ ตงั้ คอนแทคเตอร์ และสญั ลกั ษณ์

สว่ นประกอบในตวั โอเวอรโ์ หลดรเี ลย์ ก็จะมี คอนแทค 2 ชดุ คือ
1. คอนแทควงจรกำ� ลงั
2. คอนแทควงจรควบคมุ

STOP
TEST
RESET
95 97 13 5

96 98 24 6
คอนแทควงจรควบคมุ คอนแทควงจรกำ� ลงั

รูปแสดง xx ตำ� แหนง่ โอเวอรโ์ หลดวงจรกำ� ลงั และวงจรควบคมุ

การควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 27

การนำ� โอเวอรโ์ หลดรเี ลยม์ าใชง้ าน

รูปท่ี 1 เป็นการควบคมุ มอเตอรต์ อ่ ผา่ นคอนแทคเตอร์
แตไ่ มม่ ีโอเวอรโ์ หลดรเี ลย์ เม่ือโหลดเกินพิกดั ทำ� ใหเ้ กิด
ความรอ้ น เป็นสว่ นทำ� ใหม้ อเตอรไ์ หมไ้ ด้

ตอ้ งมีโอเวอรโ์ หลดรเี ลยม์ าตรวจจบั
กระแสในวงจรกำ� ลงั เมนไฟทงั้ 3 เสน้

ไฟเลยี้ งวงจรควบคมุ
จาก NC 95 ไป 96
ทำ� ใหค้ รบวงจร
คอนแทคเตอรท์ ำ� งาน

เม่ือกระแสปกติ เม่ือกระแส
เปล่ยี นตำ� แหนง่ เกินพิกดั
จาก NC เป็น NO รอ้ นมาก
96 เป็น 98
ทำ� ใหไ้ มค่ รบวงจร
คอนแทคเตอร์ไม่
ทำ� งาน

รูปแสดง xx แสดงการทำ� งานของโอเวอรโ์ หลดรเี ลย์

การควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 28

ขา 98 ตอ่ ไปใชง้ านหลอด
สญั ญาณแจง้ เตือน

รูปแสดง xx การตอ่ ใชง้ านโอเวอรโ์ หลดรเี ลยว์ งจรกำ� ลงั และวงจรควบคมุ
เม่ือมอเตอรเ์ กิดโอเวอรโ์ หลดขนึ้ โอเวอรโ์ หลดรเี ลยจ์ ะทำ� การตดั วงจร ซง่ึ จะ

ทำ� ใหม้ อเตอรห์ ยดุ ทำ� งาน ดงั นนั้ การท่ีจะใหม้ อเตอรก์ ลบั มาทำ� งานอีกครงั ก็จะมีรูป
แบบการ Reset แบง่ เป็น 2 แบบคือ
1. Reset ดว้ ยมือ สญั ลกั ษณ์ M (Manual Reset )การ Reset แบบนีจ้ ะ
เป็นการกดผา่ นตวั โอเวอรโ์ หลด โดยขอ้ ดีคือ เราสามารถตรวจสอบความผิดพลาด
หาสาเหตขุ องการโอเวอรโ์ หลดก่อนทำ� การ Reset โดยเม่ือเกิดโอเวอรโ์ หลดจะยงั
Reset เลยทนั ทีไมไ่ ด้ ตอ้ งรอให้ Bimetalเยน็ ตวั สกั พกั ก่อน คอ่ ย Reset ได้
2. Reset อตั โนมตั ิ สญั ลกั ษณ์ A (Automatic Reset ) การ Reset แบบนี้
เป็นการ Reset ดว้ ยตวั มนั เอง เม่ือ Bimetal งอตวั ไปแลว้ จะกลบั มาอยตุ่ ำ� แหนง่ เดมิ
ขอ้ เสยี คือ เราจะตรวจสอบหาสาเหตโุ อเอวรโ์ หลดไมไ่ ด้ มอเตอรอ์ าจเกิดโอเวอร์
โหลดซำ้� ๆ อาจทำ� ใหม้ อเตอรแ์ ละอปุ กรณอ์ ่ืน ๆ เกิดความเสยี หายได้ การตงั้ Reset
อตั โนมตั เิ องขนึ้ อยกู่ บั ลกั ษณะงานและผอู้ อกแบบวงจรควบคมุ
ดงั นนั้ แนะนำ� ใหต้ งั้ Reset ดว้ ยมือ จะเป็นการดีท่ีสดุ เพ่ือเราสามารถ
ตรวจสอบหาสาเหตขุ องการโอเวอรโ์ หลดก่อนทำ� การ Reset

การควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 29
การเลอื กใชโ้ อเวอรโ์ หลดรเี ลย์
อนั ดบั แรกในการเลอื กโอเวอรโ์ หลดรเี ลย์ เราตอ้ งทราบกระแสพิกดั ท่ี
มอเตอร์ (ดทู ่ีเนมเพจ) เชน่ ขนาดมอเตอร์ 3 HP 3 เฟส สตารท์ โดยตรง มีกระแสพิกดั
5.1 A ดงั นนั้ ชว่ งกระแสอยรู่ ะหวา่ ง 4.8 - 5.1 A ขนึ้ อยกู่ บั ประสทิ ธิภาพของมอเตอร์
หลงั จากนนั้ เราทำ� การดขู อ้ มลู ของโอเวอรโ์ หลดรเี ลยข์ องยีห้ อ้ นนั้ ๆ นำ� มาใชง้ านท่ี
กระแสท่ี 5.1 A สรุปคือใชโ้ อเวอรโ์ หลดรเี ลย์ 4-6 A

ทางผผู้ ลติ จะกำ� หนด
ชว่ งกระแสในการปรบั
ตงั้ โดยกระแสท่ีปรบั
ขนึ้ อยกู่ บั ประสทิ ธิภาพ
มอเตอร์

รูปแสดง xx ตำ� แหนง่ ท่ีปรบั ตงั้ โอเวอรโ์ หลด
การตงั้ คา่ โอเวอรโ์ หลดรเี ลย์ (อา้ งอิงจาก วสท.2556)
เป็นมอเตอรป์ ระเภทตอ่ เน่ืองเกิน 1 แรงมา้

เครอ่ื งปอ้ งกนั การใชง้ านเกินกำ� ลงั ตดิ ตงั้ แยกตา่ งหากจากตวั มอเตอรแ์ ละทำ� งาน
สมั พนั ธก์ บั กระแสของมอเตอร์ ขนาดปรบั ตงั้ ของเครอ่ื งปอ้ งกนั การใชง้ านเกินกำ� ลงั
ตอ้ งไมเ่ กินรอ้ ยละพิกดั กระแสโหลดเตม็ ท่ี ดงั นี้

ชนิดมอเตอร์ รอ้ ยละ

- มอเตอรท์ ่ีระบตุ วั ประกอบใชง้ าน (Service Factor) ไมน่ อ้ ยกวา่ 1.15 125

- มอเตอรท์ ่ีระบอุ ณุ หภมู ิเพ่ิมขนึ้ ไมเ่ กิน 40 องศาเซลเซียส 125

- มอเตอรอ์ ่ืน ๆ 115

รูปแสดง xx ขอกำ� หนด วสท.2556 ในการปรบั ตงั้ โอเวอรโ์ หลดรเี ลย์

การควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 30
ตวั อยา่ ง
มอเตอร์ 5 HP 3 เฟส สตารท์ โดยตรง กระแสพิกดั 8.5 A( ดทู ่ีเนมเพจ)
มอเตอรอ์ ่ืน ๆ ใหป้ รบั ตงั้ รอ้ ยละ 115
เลอื กใชโ้ อเวอรโ์ หลดขนาดกระแส 7-11 A
จะได้ 8.5*1.15 = 9.8 A
ดงั นนั้ ตงั้ คา่ โอเวอรโ์ หลดรเี ลยไ์ วท้ ่ี 9.8 A

1.1.4 การตอ่ วงจรกำ� ลัง มอเตอร์ 1 เฟส และ 3 เฟส
ในการตอ่ วงจรกำ� ลงั ของมอเตอร์ 1 เฟส และ 3 เฟส นนั้ เน่ืองจากการตอ่
ใชง้ านโอเวอรโ์ หลดรเี ลย์ ตอ้ งใชง้ านคกู่ บั คอนแทคเตอร์ ดงั นนั้ ส่งิ ท่ีตอ้ งคำ� นงึ ถงึ คือ
การทำ� งานของโอเวอรโ์ หลดรเี ลย์ เน่ืองจาก กลไกของชดุ โอเวอรโ์ หลดรเี ลยจ์ ะไม่
ทำ� งานถา้ Bimetal ทงั้ 3 ชดุ ไมม่ ีกระแสไหลผา่ น หรอื ไมไ่ ดร้ บั ความรอ้ นทงั้ หมด

ตอ้ งรบั กระแสทงั้ หมดถึง
จะเคล่อื นท่ีได้

Bimetal NO NC

เคล่อื นท่ีไปดนั หนา้ สมั ผสั ชดุ ควบคมุ

รูปท่ี xx แสดงภาพโครงสรา้ งของโอเวอรโ์ หลดรเี ลย์

Bimetal ทงั้ 3 ชดุ ตอ้ งมีกระแสไหลผา่ น
โอเวอรโ์ หลดรเี ลยจ์ งึ จะทำ� งาน
1
รูปท่ี xx แสดงภาพการตอ่ วงจรกำ� ลงั มอเตอร์ 3 เฟส

การควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 31

ถา้ 3 ชดุ หา้ มตอ่ แบบนีเ้ ดด็ ขาด
การตอ่ ในกรณีนี้ จะขนึ้ อยกู่ บั ชนิดและยีห้ อ้
ของโอเวอรโ์ หลดรเี ลย์ วา่ มีขดลวดรบั ความรอ้ นก่ีชดุ
บางยีห้ อ้ หรอื รุน่ เก่า ๆ มี 3 ชดุ รุน่ ใหม่ ๆ อาจมี 2 ชดุ
ถา้ 3 ชดุ ตอ่ แบบ วิธีท่ี 2
ถา้ 2 ชดุ ตอ่ แบบ วธิ ีท่ี 3
ขอ้ สงั เกตุ ถา้ ไมแ่ นใ่ จวา่ ก่ีชดุ ใหเ้ ลือกตอ่ แบบวิธีท่ี 3

2 3
Bimetal ทงั้ 3 ชดุ มี Bimetal ทงั้ 3 ชดุ ไมม่ ี
กระแสไหลผา่ น กระแสไหลผา่ น
ดงั นนั้ โอเวอรโ์ หลดรเี ลย์ ดงั นนั้ โอเวอรโ์ หลดรเี ลย์
จงึ ตดั การทำ� งาน จงึ ไมต่ ดั การทำ� งาน

รูปท่ี xx แสดงภาพการตอ่ วงจรกำ� ลงั มอเตอร์ 1 เฟส

การควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 32

หมายเหตุ ในตารางเป็นการคำ� นวณหาคา่ กระแสเบือ้ งตน้ โดยคา่ กระแสพิกดั หรอื อปุ กรณท์ ่ีเลอื กอาจไมเ่ ป็นไปตามโหลดมอเตอรจ์ รงิ
โดยจะมีองคป์ ระกอบอยา่ งอ่ืนมาเก่ียวขอ้ ง เชน่ ชนิดและความเรว็ รอบของมอเตอร์ จำ� นวนโพลของมอเตอร์ วธิ ีการสตารท์ มอเตอร์ ใน
ตารางจะเป็นการสตารท์ มอเตอรโ์ ดยตรง (DOL)

การควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 33
1.2 วงจรควบคุม (Control Circuit)

วงจรควบคมุ หรอื วงจรคอนโทรล คือ วงจรท่ีส่งั ใหว้ งจรกำ� ลงั ทำ� งานนนั้ เอง
ในการควบคมุ เองก็ประกอบไปดว้ ย ควบคมุ ดว้ ยมือ (Manual Mode) และ ควบคมุ
อตั โนมตั ิ (Auto Mode) วิธีสงั เกตวุ า่ สว่ นไหนเป็นวงจรควบคมุ สงั เกตงุ า่ ย ๆ สายไฟ
จะมีขนาดเลก็ เน่ืองจากรบั กระแสไมม่ าก ดงั นนั้ อปุ กรณท์ ่ีใชใ้ นวงจรควบคมุ หา้ มใช้
ในวงจรกำ� ลงั เดด็ ขาด เพราะจะทำ� ใหอ้ ปุ กรณช์ ำ� รุดเสียหายได้

Fuse control Overload relay

Selector Switch 3 Position Auxiliary
contact
Push button Switch (NC)
Push button Switch (NO) Auxiliary
contact

Coil ไฟแสดงสถานะ
คอนแทคเตอร์

รูปท่ี xx แสดงสว่ นประกอบวงจรควบคมุ (Control Circuit)

การควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 34
1.2.1 ฟิวสค์ วบคมุ หรอื ฟิวสค์ อนโทรล (Fuse Control)
เป็นอปุ กรณป์ อ้ งกนั ในสว่ นของวงจรโทรลทงั้ หมด เม่ือเกิดกระแสลดั วงจร
จะทำ� ใหฟ้ ิวสข์ าด เพ่ือปอ้ งกนั ความเสยี หายท่ีจะเกิดขนึ้ กบั อปุ กรณแ์ ละผใู้ ชอ้ ปุ กรณ์

ไฟสถานะตดิ เน่ืองจากวงจรควบคมุ
เม่ือฟิวสข์ าด กินกระแสท่ีปรมิ าณนอ้ ยมาก ดงั
นนั้ ฟิวสจ์ งึ มีขนาด 6A - 10A
ทัง้ นีข้ ึน้ อยู่กับลกั ษณะงานและ
วงจรควบคมุ

ฐานฟิวส์ ลกู ฟิวส์
รูปท่ี xx แสดงภาพ ฟิวสค์ วบคมุ หรอื ฟิวสค์ อนโทรล (Fuse Control)

1.2.2 สวิตชป์ ่มุ กด (Push Button Switch)
โดยท่วั ไปสวิตชท์ ่ีใช้ เปิด-ปิด วงจรไคำ� วา่ เปิด-ปิด นนั้ หมายความวา่ มี
คอนแทค 2 ชดุ คือ คอนแทคเปิด หรอื เปิดวงจร (Normally Open : NO) และ
คอนแทคปิด หรอื ปิดวงจร (Normally Closed : NC) สว่ นการใชง้ านจะถกู ใชใ้ น
โหมด Manual ใชใ้ นการ Start,Stop ผา่ นหนา้ ตคู้ วบคมุ

Normally Open : NO Normally Closed : NC
กดติดปลอ่ ยดบั กดดบั ปลอ่ ยตดิ

ใชเ้ ป็นป่มุ Start มอเตอร์ ใชเ้ ป็นป่มุ Stop มอเตอร์

รูปท่ี xx แสดงสวติ ชป์ ่มุ กด (Push Button Switch) ท่ีใชใ้ นงานควบคมุ มอเตอร์

การควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 35
1.2.3 ซีเลค็ เตอรส์ วทิ ช์ (Selector Switch)
เป็นอปุ กรณท์ ่ีใชค้ วบคมุ ในสว่ นของวงจรคอลโทรล เพ่ือเลอื กทิศทางของ
กระแสไฟฟา้ ใหต้ ามทิศทางท่ีตอ้ งการ โดยการบดิ ใหค้ อนแทค ท่ีอยภู่ ายในเปล่ยี น
สภาวะเปิด NO เปล่ยี นเป็น NC การใชง้ าน เชน่ บดิ เลอื กในโหมด Manual หรอื
เลอื กในโมหด Auto โดย ซีเลค็ เตอรส์ วิทช์ ท่วั ไปจะมี 2 ประเภท คือ แบบ สวิทช์ 2
ทาง และสวิทช์ 3 ทาง

C มี 2 ตำ� แหนง่
1. Manual
2. Auto

MAN AUTO สวิทช์ 2 ทาง หรอื 2 Position

C มี 3 ตำ� แหนง่

1. Manual
2. Off
MAN OFF AUTO 3. Auto
สวทิ ช์ 3 ทาง หรอื 3 Position

รูปท่ี xx ซีเลค็ เตอรส์ วิทช์ (Selector Switch) ท่ีใชใ้ นงานควบคมุ มอเตอร์

รูปท่ี xx การตอ่ ใชง้ านซีเลค็ เตอรส์ วิทช์ (Selector Switch) เบือ้ งตน้

การควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 36
1.2.4 หลอดสญั ญาณ (Pilot Lamp)
เป็นหลอดไฟท่ีใชแ้ สดงสถานะตา่ ง ๆ ของเครอ่ื งจกั ร เชน่ ON , OFF ,
RUN, OVERLOAD, อ่ืน ๆ ซง่ึ หลอดไฟแสดงสถานะจะมีประโยชนม์ ากในการบอก
การทำ� งานของกระบวนการผลติ เฝา้ ระวงั และใชใ้ นการวนิ ิจฉยั ความผิดปกตขิ อง
เครอ่ื งจกั ร เพ่ือประโยชนใ์ นการซอ่ มบำ� รุง

สีเขียว สเี หลือง สีแดง
เครอ่ื งจกั รกำ� ลงั ทำ� งานอยู่ เครอ่ื งจกั รทำ� งานผิดปกติ เครอ่ื งจกั รหยดุ การทำ� งาน

รูปท่ี xx แสดงหลอดสญั ญาณ (Pilot Lamp) ท่ีใชใ้ นงานควบคมุ มอเตอร์
ชนิดหลอดสญั ญาณ สว่ นใหญ่จะมีสองแบบ คือ แบบธรรมดาและแบบ
LED แรงดนั ท่ีปอ้ นใหก้ บั หลอดสญั ญาณเองก็มีหลายขนาด มีทงั้ กระแสตรงและ
กระแสสลบั เชน่ 12DC/AC, 24DC/AC , 220DC/AC สว่ นหลอดสญั ญาณท่ีนำ� มา
ใชใ้ นเนือ้ หาท่ีศกึ ษานีก้ ็จะใชแ้ รงดนั ท่ี 220 Vac และขนาดของหลอดสญั ญาณมี
ตงั้ แต่ 22mm,8mm,12mm,16mm ขนึ้ อยกู่ บั เราเลือกใชง้ าน

220 Vac ขอ้ แนะนำ� ไมค่ วรตอ่ ขนาด
กบั ขดลวดของรเี ลย์ เพราะจะ
สญั ลกั ษณ์ ทำ� ใหห้ ลอดสญั ญาณพงั งา่ ย
เน่ืองจากรเี ลยม์ ีการเหน่ียว
นำ� แรงดนั ไฟฟา้ ท่ีสงู

รูปท่ี xx แสดงสญั ลกั ษณแ์ ละการตอ่ ใชง้ านหลอดสญั ญาณ

การควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 37

1.2.5 คอนแทคชว่ ย (Auxiliary Contact)
เป็นคอนแทคท่ีติดอยกู่ บั คอแทคเตอร์ คอนแทคในสว่ นนีจ้ ะนำ� ไปใชใ้ น
วงจรวงจรคอนโทรล ทกุ ครงั้ ท่ีคอนแทคเตอรท์ ำ� งาน คอนแทคชว่ ยจะเปล่ยี นสถานะ

คอนแทควงจรกำ� ลงั คอนแทคชว่ ย

13NO 21NC

K1

14NO 22NC

13NO 21NC

K1

14NO 22NC

คอนแทคเตอรท์ ำ� งาน คอนแทคชว่ ยเปล่ยี นสถานะ
รูปท่ี xx การทำ� งานของคอนแทคชว่ ย ท่ีใชใ้ นงานควบคมุ มอเตอร์

คอนแทคชว่ ยเองบางรุน่ บางยีห้ อ้ ตดิ มากบั ตวั คอนแทคเตอร์ บางรุน่ ก็มี
คอนแทคชว่ ยถงึ 4 ชดุ 2 ชดุ 1 ชดุ หรอื ไมม่ ีมาเลย ถา้ ไมม่ ีเราตอ้ งซือ้ มาตดิ ตงั้ เพ่ิม
ประโยชนข์ องคอนแทคชว่ ย คือ
1. ใช้ Self Holding Contact คอนแทคท่ีใชต้ อ่ ใหต้ วั มนั เองทำ� งานตลอด
เวลา เชน่ เม่ือเรากดสวติ ชป์ ่มุ กด Start แลว้ มอเตอรท์ ำ� งาน พอเราเอามือออกจาก
สวติ ชป์ ่มุ กดปรากฏวา่ มอเตอรห์ ยดุ ทำ� งาน จดุ ประสงคค์ ือ ทำ� ยงั ไงก็ไดใ้ หก้ ดสวติ ช์
ป่มุ กด 1 ครงั้ แลว้ เอามือออกแลว้ มอเตอรก์ ็ยงั ทำ� งานอยู่

Start Self Holding ตอ้ งเป็น
คอนแทคชว่ ย NO
เทา่ นนั้

2. ใชใ้ นการสง่ สญั ญาณสถานะตา่ ง ๆ ไปยงั อปุ กรณอ์ ่ืน ๆ เชน่ หลอด
สญั ญาณ Pilot Lamp หรอื ส่งั ใหอ้ ปุ กรณอ์ ่ืน ๆ ทำ� ตามเง่ือนไข ขนึ้ อยกู่ บั ลกั ษณะ
งานท่ีทำ� การออกแบบ

การควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 38
สรุป จากบทท่ี 1 เราทราบอปุ กรณท์ ่ีใชค้ วบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ ไปแลว้ ทงั้
วงจรกำ� ลงั (Power Circuit) และวงจรควบคมุ (Control Circuit) ไปแลว้ สำ� หรบั ผทู้ ่ี
เรม่ิ ตน้ ศกึ ษาแนะนำ� ใหเ้ รม่ิ จากการออกแบบ Start-Stop มอเตอรด์ ว้ ยสวติ ชป์ ่มุ กด
เสียก่อน อยา่ พง่ึ ไปออกแบบระบบอตั โนมตั ทิ ่ีมนั ซบั ซอ้ นกวา่ นี้ เพราะคำ� วา่ พืน้ ฐาน
เป็นกระบวนการเรยี นรูท้ ่ีสำ� คญั ทำ� ใหเ้ รยี นรูใ้ นบทเรยี นตอ่ ๆ ใหเ้ กิดแนวความคิด
เป็นขนั้ เป็นตอน สนกุ ท่ีจะเรยี นรู้

รูปท่ี xx วงจรควบคมุ มอเตอรส์ ำ� หรบั ผเู้ รม่ิ ตน้

วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 39

บทท่ี 2 วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บอื้ งตน้

2.1 การสตารท์ มอเตอรโ์ ดยตรง (Direct On Line : DOL)
การสตารท์ มอเตอรโ์ ดยตรง หรอื เรยี กสนั้ ๆ วา่ DOL สำ� หรบั ผทู้ ่ีศกึ ษาการ
ควบคมุ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ ควรท่ีจะทราบหลกั การทำ� งานของวงจรนีเ้ สยี ก่อน เพราะ
เป็นวงจรท่ีไมซ่ บั ซอ้ นอะไรมากมาย มีอปุ กรณน์ อ้ ยตอ่ ใชง้ านงา่ ย ซง่ึ เราศกึ ษา
อปุ กรณพ์ วกนีใ้ น บทท่ี 1 ไปแลว้ สว่ นในบทท่ี 2 นี้ จะพดู ถงึ การออกแบบวงจร DOL
ทำ� ไมตอ้ งสตารท์ มอเตอรแ์ บบนี้ และขอ้ ดีขอ้ เสยี เรม่ิ ตน้ เราตอ้ งทราบเง่ือนไขการ
สตารท์ มอเตอรเ์ สียก่อน วา่ จะใหท้ ำ� งานและหยดุ ทำ� งานตอนไหน

มอเตอรจ์ ะทำ� งานได้

คอนแทคเตอรท์ ำ� งาน จา่ ยแรงดนั ใหค้ อยลค์ อนแทคเตอร์

ควบคมุ คอยลค์ อนแทคเตอรด์ ว้ ยสวิตชป์ ่มุ กด
การสตารท์ มอเตอรโ์ ดยตรง เป็นสตารท์ มอเตอรท์ ่ีใหค้ า่ แรงบดิ และกระแส
ขณะสตารท์ สงู มีคา่ ประมาณ 6 – 7 เทา่ ของกระแสพิกดั

แรงบดิ สงู 6 – 7 เทา่
ของกระแสพิกดั
มอเตอร์

รูปท่ี xx แรงบดิ และกระแสขณะสตารท์ แบบ DOL

วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 40
เน่ืองดว้ ยกระแสตอนสตารท์ สงู มาก ทำ� ใหเ้ กิดแรงดนั ไฟฟา้ ตก สง่ ผลให้
อปุ กรณไ์ ฟฟา้ ในระบบเกิดความเสยี งหาย ดงั นนั้ การสตารท์ ดว้ ยวิธีนีจ้ งึ เหมาะกบั
มอเตอรท์ ่ีขนาด ไมเ่ กิน 7.5 Kw หรอื 10 Hp ทงั้ นีข้ นึ้ อยกู่ บั ลกั ษณะงานท่ีใชใ้ นการ
ควบคมุ บางงานตอ้ งการแรงบดิ สงู ก็สามารถสตารท์ มอเตอรด์ ว้ ยวธิ ีนีไ้ ด้ และใน
กรณีท่ีการควบคมุ มอเตอรท์ ่ีมีขนาดใหญ่กวา่ 7.5 Kw ก็จะมีวิธีการสตารท์ มอเตอร์
อีกวิธีเรยี กวา่ การสตารท์ แบบสตาร์ - เดลตา้ (ซง่ึ จะขอเสนอในหวั ขอ้ ถดั ไป)

วงจรกำ� ลงั DOL
F1 อปุ กรณว์ งจรกำ� ลงั

1. ฟิวสว์ งจรกำ� ลงั
2. คอนแทคเตอร์
3. โอเวอรโ์ หลดรเี ลย์

F2

วงจรควบคมุ DOL อปุ กรณว์ งจรควบคมุ
1. ฟิวสว์ งจรควบคมุ
2. คอนแทคควบคมุ โอเวอรโ์ หลด
3. สวติ ชป์ ่มุ กด Stop (NC)
4. สวิตชป์ ่มุ กด Start (NO)
5. คอยลข์ องคอนแทคเตอร์

1. คอนแทคเตอร์ K1 จะยงั ไมท่ ำ� งาน จนกวา่ จะกดสวติ ช์ S2

วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 41
F2 2. เม่ือกด S2 กระแสไฟฟา้ ไหลครบ

วงจรมาเลยี้ งคอยลค์ อนแทคเตอร์
F1 3. คอนแทคเตอรท์ ำ� งาน ทำ� ใหก้ ระแส

ไหลครบวงจร ทำ� ใหม้ อเตอรท์ ำ� งาน
4. เม่ือเลกิ กด S2 กระแสไฟฟา้ ไมไ่ ด้
จา่ ยใหค้ อนคอนแทคเตอร์ ทำ� ให้
มอเตอรห์ ยดุ ทำ� งาน

สรุปงา่ ย ๆ คือ การจะทำ� ใหม้ อเตอรท์ ำ� งานไดน้ นั้ ก็เพียงแคเ่ ราจา่ ยไฟไป
ยงั คอยลข์ องคอนแทคเตอรใ์ หค้ รบวงจรนนั้ เอง ดงั แสดงในรูป b

F2 F2
F1

ไมค่ รบวงจร ครบวงจร

ab
รูปท่ี xx แสดงการทำ� งานของวงจร DOL

วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 42

F2 ดว้ ยคณุ สมบตั ขิ อง สวติ ชป์ ่มุ กด Push Button
Switch กดตดิ ปลอ่ ยดบั นนั้ หมายความวา่ ทกุ ครงั้ ท่ี
เราใชม้ ือกดสวติ ชป์ ่มุ กด S2 คา้ งไว้ มอเตอรจ์ ะ
ทำ� งาน และถา้ เราเอามือออกจากสวติ ชป์ ่มุ กด S2
มอเตอรจ์ ะหยดุ ทำ� งาน
จดุ ประสงคค์ ือเราตอ้ งการใหก้ ดสวติ ช์ S2
1 ครงั้ แลว้ มอเตอรท์ ำ� งานและถา้ เราปลอ่ ยมือออก
จากสวติ ชป์ ่มุ กด S2 มอเตอรก์ ็ยงั ทำ� งานอยุู่ ดงั นนั้
จงึ ตอ้ งมีรูปแบบการควบคมุ ท่ีเรยี กวา่
Self Holding Contact คอนแทคท่ีใชต้ อ่ ใหต้ วั มนั
เองทำ� งานตลอดเวลา

การ Self Holding Contact คือการนำ� คอนแทคชว่ ยของคอนแทคเตอร์ ท่ีเป็น NO
มาตอ่ ขนานกบั สวิตชป์ ่มุ กด Push Button Switch ท่ีเป็น NO

F2

F1

Self Holding
Contact

ขอสงั เกตุ ตอ้ งเป็นวงจรใน
แถวเดียวกนั คอนแทคเตอร์
K1 ตอ้ ง Self Holding ของ
ตวั มนั เอง คือ K1 เทา่ นนั้
รูปท่ี xx แสดงการทำ� งานของ Self Holding Contact วงจร DOLw

วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 43
พอเราทราบหลกั การทำ� งานของวงจรสตารท์ มอเตอรโ์ ดยตรงไปแลว้ ท่ีนี้
เรามาดวู งจรโดยรวมวา่ หนา้ ตาวงจรเป็นไงบา้ ง

F2

F1 รายการอปุ กรณ์
1. F1 = Main Fuse
2. K1 = Main Contector
3. OL = Overload Relay
4. M1 = Motor 3 Phase
5. F2 = Fuse Control
6. S1 = Push Button (Stop)
7. S2 = Push Button (Start)

รูปท่ี xx แสดงวงจร DOL

F2

F1 1. กด S2 คอนแทคเตอร์ K1 ทำ� งาน

2. ปลอ่ ย S2 คอนแทคเตอร์ K1 ยงั
คงทำ� งาน Self Holding Contact

รูปท่ี xx แสดงกด Start วงจร DOL

วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 44

F2
F1

3. กด S1 คอนแทคเตอร์ K1 หยดุ
ทำ� งาน

รูปท่ี xx แสดงกด Stop วงจร DOL
F2 4. มอเตอรก์ ินกระแสเกินพิกดั
เกิดโอเวอรโ์ หลดขนึ้ ตดั วงจร

F1 OL คอนแทคเตอร์ K1 หยดุ
ทำ� งาน

รูปท่ี xx แสดงการเกิดโอเวอรโ์ หลด วงจร DOL

วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 45
F2 5. ฟิ วสค์ วบคมุ F2 ขาด ตดั วงจร

คอนแทคเตอร์ K1 หยดุ ทำ� งาน

F1

รูปท่ี xx แสดงการเกิดฟิวสค์ วบคมุ ขาด วงจร DOL
อีกส่งิ หนง่ึ ท่ีสำ� คญั ในการควบคมุ มอเตอรค์ ือ ไฟแสดงสถานะการทำ� งาน
ตา่ ง ๆ รูปแบบหลกั ๆ ก็จะมี หยดุ ทำ� งาน ,OFF กำ� ลงั ทำ� งาน ON, RUN และ ผิด
ปกติ OVERLOAD

F2 ใชค้ อนแทคชว่ ย NC
ของคอนแทคเตอร์ ตอ่

F1 อนกุ รมกบั หลอดไฟ H1
แสดงสถานะ OFF
หรอื มอเตอรห์ ยดุ ทำ� งาน
นนั้ เอง

สแี ดง
รูปท่ี xx แสดงการตอ่ ใชง้ านไฟแสดงสถานะ OFF วงจร DOL

วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 46 ใชค้ อนแทคชว่ ย NO
ของคอนแทคเตอร์ ตอ่
F2 อนกุ รมกบั หลอดไฟ H2
แสดงสถานะ ON , RUN
F1 หรอื มอเตอรก์ ำ� ลงั
ทำ� งานอยนู่ นั้ เอง

H2 สเี ขียว
รูปท่ี xx แสดงการตอ่ ใชง้ านไฟแสดงสถานะ ON , RUN วงจร DOL

F2

สีเหลือง

H3

ใชค้ อนแทคควบคมุ ของ โอเวอรโ์ หลดรเี ลย์ ขา 98 ตอ่ อนกุ รมกบั หลอดไฟแสดง
สถานะ H3 แสดงสถานะ OVERLOAD หรอื มอเตอรท์ ำ� งานผิดปกติ

รูปท่ี xx แสดงการตอ่ ใชง้ านไฟแสดงสถานะ OVERLOAD วงจร DOL

วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 47
ถดั มาจะเป็นการใช้ ซีเลค็ เตอรส์ วทิ ช์ (Selector Switch) เพ่ือเลอื กรูป
แบบการทำ� งานของมอเตอรใ์ นโหมด อตั โนมตั ิ หรอื ( Auto Mode ) ในการออกแบบ
ระบบควบคมุ มอเตอรท์ ่ีดี จะตอ้ งมีทงั้ แบบ Mannual และ Auto ในกรณีที ระบบ
Auto เรามีปัญหา รอซอ่ มรอเปล่ยี นอะไหล่ มอเตอรเ์ ราเองสามารถควบคมุ ไดท้ นั ที
โดยไมม่ ีผลกระทบตอ่ งาน

มี 3 ตำ� แหนง่

Manual Off Auto

รูปท่ี xx แสดงการตอ่ ใชง้ าน Selector Switch วงจร DOL

F2

Manual Off Auto

ตำ� แหนง่ Selector Switch S3
ถกู บดิ มาท่ี Manual เม่ือกด S2
คอนแทคเตอร์ K1 ทำ� งาน
พดู งา่ ย ๆ คือ Selector Switch
เป็นตวั กำ� หนดทิศทางไฟเลยี้ ง
เพ่ือจา่ ยใหค้ อยลค์ อนแทคเตอร์
นนั้ เอง

วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 48

F2

Manual Off Auto

ตำ� แหนง่ Selector Switch
S3 ถกู บดิ มาท่ี Off เม่ือกด S2
คอนแทคเตอร์ K1 ไมท่ ำ� งาน
เน่ืองจากทิศทางไฟเลยี้ งไมถ่ งึ
คอลยค์ อนแทคเตอรน์ นั้ เอง
เหมือนเปิดวงจร

รูปท่ี xx แสดงการตอ่ ใชง้ าน Selector Switch ในตำ� แหนง่ Off

F2

Manual Off Auto

ตำ� แหนง่ Selector Switch
S3 ถกู บดิ มาท่ี Auto ทิศทาง
จะตรงกนั ขา้ มกบั Manaul
โดยสนิ้ เชิง แตเ่ ง่ือนไขการ
ทำ� งานคลาย ๆ กนั

ในกรณี Manual K1 จะทำ� งานได้ ในกรณี Auto เองก็ตอ้ งมีอปุ กรณท์ ่ีมา
ก็ตอ่ เม่ือเรากดสวิตช์ S2 ทำ� ให้ ทำ� หนา้ ท่ีกดสวติ ชแ์ ทนเรา เพ่ือทำ� ให้
ทิศทางไฟเลยี้ งไปถงึ คอยล์ ทิศทางไฟเลยี้ งไปถงึ คอยลค์ อนแทค
คอนแทคเตอร์ เตอร์ อปุ กรณอ์ าจจะเป็น ลกู ลอยไฟฟา้
Timer Switch สวติ ชแ์ รงดนั อ่ืนๆ

รูปท่ี xx แสดงการตอ่ ใชง้ าน Selector Switch ในตำ� แหนง่ Auto

วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 49

F2

ใชม้ ือกด ขอ้ สงั เกตุ S2 กบั
เพ่ือตดั ตอ่ S4 ทำ� หนา้ ท่ีเป็น
สวติ ชเ์ หมือนกนั

ใชป้ รมิ าณนำ้�
ตดั ตอ่

รูปท่ี xx แสดงการตอ่ ใชง้ านในโหมด Auto โดยใชล้ กู ลอยไฟฟา้

รูปท่ี xx แสดงการตอ่ ใชง้ านวงจรแบบงานจรงิ วงจร DOL

วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 50

รูปท่ี xx แสดงจดุ ตอ่ ใชง้ าน Wiring วงจร DOL
ในการออกแบบวงจรควบคุมจุดต่อใชง้ านเองก็มีส่วนสำ� คญั อย่างมาก
โดยเฉพาะในการ Wiring ตคู้ วบคมุ ใหม้ ีความสะดวกรวดเรว็ และแมน่ ยำ� อีกทงั้ ใน
กรณีทีมีการซอ่ มบำ� รุงก็จะงา่ ยตอ่ การไลว่ งจร

ในวงจรทa่่ีออกแบบ ในการ Wiringbงานจรงิ ก็จะกำ� หนดจดุ
ตอ่ ตามรูป b

รูปท่ี xx แสดงจดุ ตอ่ ใชง้ าน Wiring งานจรงิ