รอบรู้เรื่องคอนโทรลปั๊มน้ำ

วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 51
2.2 การสตารท์ มอเตอรแ์ บบ สตาร-์ เดลตา้ (Star Delta Starter)
จากหวั ขอ้ ท่ี 2.1 เป็นการสตารท์ มอเตอรโ์ ดยตรง ขอเสยี คือกระแสชว่ ง
สตารท์ จะสงู มากประมาณ 6-7 เทา่ ของการะแสพิกดั มอเตอร์ ทำ� ใหม้ ีผลเสยี ตอ่
อปุ กรณไ์ ฟฟา้ ในระบบ ดงั นนั้ จงึ มาการแกป้ ัญหากระแสตอนสตารท์ โดยการลดแรง
ดนั ในการสตารท์ โดยเรยี กการสตารท์ แบบนีว้ า่ การสตารท์ แบบ สตาร-์ เดลตา้

DOL กระแส 6-7 เทา่ แรงบดิ สงู

Star-Delta กระแส 2-3 เทา่ แรงบดิ ต่ำ�

รูปท่ี xx กราฟเปรยี บเทียกระแสระหวา่ งการสตารท์ แบบ DOL กบั Star-Delta
คำ� วา่ เดนิ แบบ “สตาร-์ เดลตา้ ” ท่ีพดู คนุ้ ปากกนั นนั้ มีเดนิ แบบ 2 จงั หวะ คือ
1. เดนิ แบบสตารก์ ่อน
2. เปล่ยี นเป็นแบบเดลตา้
ขณะสตารท์ มอเตอรเ์ ป็นแบบสตารแ์ ละเม่ือมอเตอรห์ มนุ ไปดว้ ยความเรว็ 75% ของ
ความเรว็ พิกดั ลำ� ดบั ถดั มามอเตอรจ์ ะตอ้ งหมนุ แบบเดลตา้ โดย 2 จงั หวะนีต้ อ้ งหา้ ม
ทำ� งานพรอ้ มกนั การสตารท์ มอเตอร์ แบบสตาร์ เดลตา้ เหมาะกบั มอเตอรท์ ่ีมีพิกดั
มากกวา่ 7.5 Kw หรอื 10 Hp โดยในการออกแบบวงจร สตาร-์ เดลตา้ ก็มีหลายวงจร
ขนึ้ อยกู่ บั คนออกแบบ

วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 52
2.2.1 การตอ่ Star กับ Delta คอื อะไร
ก่อนอ่ืนเราตอ้ งใจก่อนวา่ Star คืออะไร Delta คืออะไร นำ� ทงั้ 2 ตวั นีม้ า
รวมกนั เรยี กวา่ “Star-Delta”

ab

รูปท่ี xx แสดงจดุ ตอ่ ใชง้ านมอเตอร์ Wiring Star และ Delta
เราจะทราบไดย้ งั ไงวา่ มอเตอรต์ วั นีค้ วรตอ่ มอเตอรแ์ บบ Star อยา่ งเดียว หรอื ตอ่
แบบ Delta อยา่ งเดียว หรอื ตอ่ แบบทงั้ Star-Delta ถา้ เราไมท่ ราบเง่ือนไขขอ้ นี้ เม่ือ
ไปตอ่ ใชง้ านมอเตอรจ์ รงิ อาจทำ� ใหม้ อเตอรไ์ หมไ้ ด้

การตอ่ มอเตอรแ์ บบ Star ปลาย

W2 U2 V2

การตอ่ แบบ สตาร์ Star หรอื U1 V1 W1
เรยี กอีกช่ือวา่ ตอ่ แบบ วาย
โดยลกั ษณะขดลวดคลายรูป ตำ� แหนง่ ขดลวตดน้ ในมอเตอร์ 3 เฟส
ตวั Y
มอเตอร์ 3 เฟส จะมีขดลวด 3 ชดุ
U1- U2
V1- V2
W1-W2
ตน้ -ปลาย
โดยมีจดุ ตอ่ ทงั้ หมด 6 จดุ

U1 วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 53
U2,V2,W2 จดุ รว่ มเดียวกนั
V2 U2 จดุ Star
W2 W2 U2 V2

V1 W1 U1 V1 W1

L1 L2 L3
แหลง่ จา่ ยไฟ 380V
ส่งิ ท่ีคำ� นงึ ในการตอ่ มอเตอรแ์ บบ Star คือ
1. แรงดนั ท่ีขดลวดมอเตอรท์ นได้
สามารถดไู ดท้ ่ีเนมเพจมอเตอร์ ดตู รงแรงดนั ไฟฟา้ V
220/380 V

220/380

ถา้ เนมเพจเขียนแรงดนั วา่ 220/380V ดงั ในรูป XX นนั้ หมายความวา่ ตวั เลขต่ำ� สดุ
คือ 220 V ดงั นนั้ ขดลวดของมอเตอรเ์ ราทนได้ 220V หา้ มเกินนนั้ ถา้ ปอ้ นแรงดนั
เกินแนน่ อนวา่ ขดลวดทนไมไ่ หวทำ� ใหม้ อเตอรไ์ หมไ้ ด้ ตอ่ มาพิจารณขอ้ ท่ี 2 (โดย
แหลง่ จา่ ยไฟท่ีปอ้ นใหจ้ ะเป็นตวั กำ� หนดวา่ ควร ตอ่ แบบ Star หรอื Delta)
2 . แหลง่ จา่ ยไฟท่ีปอ้ นใหข้ ดลวด
ในระบบไฟฟา้ 3 เฟส ก็มี 2 ระบบ
1. ระบบ 3 เฟส 220 V ใชเ้ มืองนอก เชน่ ญ่ีป่นุ
2. ระบบ 3 เฟส 380 V ใชใ้ นเมืองไทย เป็นระบบ 3 เฟส 3 สาย และ 4 สาย

วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 54
สรุป 1.ขดดลวดทนแรงดนั ได้ 220V (เนมเพจเขียน 220/380V เอาตวั เลขต่ำ� สดุ )

2.แหลง่ จา่ ยไฟของเรา 380V 3 เฟส 4 สาย (แหลง่ จา่ ยไฟในประเทศไทย)

ปอ้ นไฟ 380V ** เนมเพจเขียนวา่ 220/380V
ลดแรงดนั ตอ้ งตอ่ แบบ Star เทา่ นนั้
เหลอื 220V ตามเง่ือนไขขอ้ ท่ี 1 ขดลวดเราทนแรง
VL/1.73 ดนั 220V ดงั นนั้ เราจะจา่ ยไฟไป 380 V
เลยไมไ่ ด้ ขดลวดทนไมไ่ หว
ดงั นนั้ เราจงึ ตอ่ เป็นแบบ Star เพ่ือลด
แรงดนั จาก 380 V ใหเ้ หลอื 220 V เพ่ือ
จา่ ยใหข้ ดลวด โดยคำ� นวณจากสมการ

VL/1.73 = 380/1.73 = 220 V

รูปท่ี xx เนมเพจมอเตอรร์ ะบแุ รงดนั 220/380 ใหต้ อ่ เป็นแบบ Star

แลว้ ถา้ เราตอ่ แบบ Delta

VL=VP จากสมการ VL=VP
ปอ้ นไฟ 380V ขดลวดทนได้ 220V VL = แรงดนั ท่ีปอ้ น
VP = แรงดนั ท่ีตกครอ่ มขดลวด
380 = 380 = 380V
สรุป ตอ่ แบบ Delta ไมไ่ ด้
เน่ืองจากขดลวดทนแรงไดไ้ มไ่ ดถ้ งึ 380V
อาจทำ� ใหม้ อเตอรไ์ หม้

รูปท่ี xx เนมเพจมอเตอรร์ ะบแุ รงดนั 220/380 หา้ มตอ่ เป็นแบบ Delta

วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 55

การตอ่ แบบ Delta

ส่งิ ท่ีคำ� นงึ ถงึ ก่อนจะตอ่ มอเตอรแ์ บบ Delta ก็
เหมือนกบั การตอ่ บแบบ Star พิจารณา
1. แรงดนั ท่ีขดลวดมอเตอรท์ นได้
2 . แหลง่ จา่ ยไฟท่ีปอ้ นใหข้ ดลวด
การตอ่ แบบ สตาร์ Delta
โดยลกั ษณะขดลวดคลายรูป
ตวั สามเหล่ยี มหนา้ จ่วั

W1 V2 VL=VP W2 U2 V2
W2 V1 U1 V1 W1
U1 U2

U1 และ W2 จดุ ตอ่ รว่ ม L1 L2 L3
U2 และ V1 แหลง่ จา่ ยไฟ 380 V
V2 และ W1

รูปท่ี xx การตอ่ มอเตอรแ์ บบ Delta

วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 56
ตวั อยา่ ง

380/660 V

380/660

1. แรงดนั ท่ีขดลวดมอเตอรท์ นได้ 380/660V ทนได้ 380V (ตวั เลขต่ำ� สดุ )
2. แหลง่ จา่ ยไฟท่ีปอ้ นใหข้ ดลวด เป็นระบบ 3 เฟส 4 สาย 380V

VL/1.73 - ขดลวดทนแรงดนั 380V
- ปอ้ นไฟ 380V
สมการ VL/1.73 = 380/1.73 = 220V
ประสทิ ธิภาพลดลง

VL=VP สรุป เม่ือเนมเพจเขียนวา่ 380/660V
สามารถตอ่ ไดท้ งั้ แบบ Star และ แบบ
Delta แตจ่ ะแตกตา่ งกนั ท่ีประสทิ ธิภาพ
ของมอเตอร์
- ขดลวดทนแรงดนั 380V
- ปอ้ นไฟ 380V
สมการ VL/VP = 380=380 = 380V
ทำ� งานเตม็ ประสทิ ธิภาพ

**เป็นเหตผุ ลท่ีวา่ ทำ� ไมตอ้ ง สตารท์ แบบ
Star รนั แบบ Delta (เสนอในหวั ขอ้ ถดั ไป)

การตอ่ แบบ Star-Delta วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 57
เนมเพจระบุ
380/660 V 380/660 V
สามารถตอ่ ไดท้ งั้
380/660 Star และ Delta
และตอ่ แบบ
Star-Delta

พอเราทราบเง่ือนไขการตอ่ แบบ Star และ Delta ไปแลว้ ในหวั ขอ้ นีก้ ็จะเป็นการนำ�
การตอ่ แบบ Star และ Delta มารวมกนั โดยเรยี กวา่ การสตารท์ แบบ Star-Delta
นนั้ เอง การส่งั ใหม้ อเตอร์ 3 เฟส ท่ีขนาดใหญ่ (สงู กวา่ 7.5Kw หรอื 10 Hp ) ให้
ทำ� งานหรอื เรม่ิ เดมิ นิยมใชว้ งจรแบบ Star-Delta เพ่ือชว่ ยลดกระแสตอนสตารท์

220V ทำ� งาน 2 จงั หวะ VL=VP

380V

ลดกระแสตอนสตารท์ เม่ือแรงดนั ลด
สมการ VL/1.73 = 380/1.73 = 220V
ในขณะทำ� การสตารท์ ขดลวดมอเตอรจ์ ะถกู ตอ่ แบบ Star ทำ� ใหแ้ รงดนั ลด
ลงท่ีขดลวดเหลือเพียง 57% ตามสมการ VL/1.73 เม่ือแรงดนั ตกครอ่ มลดลงสง่ ผล
ทำ� ใหก้ ระแสสตารท์ จะลดลง และแรงบดิ ก็จะลดลงไปดว้ ย หลงั จากนนั้ เม่ือความเรว็
รอบมอเตอรถ์ งึ ประมาณ 75 % ของความเรว็ รอบพิกดั หลงั จากนนั้ ทำ� การตดั ระบบ
จาก Star เป็น ระบบ Delta

วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 58

ตอ่ แบบ Delta
ตอ่ แบบ Star

วงจรกำ� ลงั

รายการอปุ กรณ์
MPCB = Main Breaker
KM = Contector Main
KD = Contector Delta
KS = Contector Star
F2 = Control Fuse
OL= Overload Relay
S1 = Push button “Stop”
S2 = Push button “Start”
T = Timer Relay
วงจรควบคมุ
รูปท่ี xx วงจร Star-Delta

วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 59
ทกุ ครงั้ ก่อนท่ีเราจะออกแบบวงจร เราตอ้ งทราบเง่ือนไขการทำ� งานเสยี
ก่อน โดยวงจรการสตารท์ แบบ Star-Delta จะตอ้ งทำ� งาน 2 จงั หวะ คือ ทำ� งานเป็น
แบบ Star ก่อน จากนนั้ ตดั วงจรแบบ Star ดว้ ย Timer Relay แลว้ คอ่ ยเดนิ เป็นแบบ
Delta โดย 2 จงั หวะนีห้ า้ มทำ� งานพรอ้ มกนั เดด็ ขาด โดยในวงจรเองก็ตอ้ งมีการ
ออกแบบเพ่ือปอ้ งกนั ในสว่ นนี้ โดยเรยี กวา่ การ Interlock คือระบบ ปอ้ งกนั ไมใ่ ห้ 2
ระบบทำ� งานพรอ้ มกนั โดยระบบ Interlock มี 2 แบบดว้ ยกนั
1. ระบบ Interlock ทางกล (ใชก้ ลไกทางกลมาชว่ ย)
2. ระบบ Interlock ทางไฟฟา้ (ใชค้ อนแทคชว่ ยของคอนแทคเตอร)์

เปล่ยี นวงจรแบบอตั โนมตั ิ

รูปท่ี xx ลำ� ดบั การทำ� งานเบือ้ งตน้ ของวงจร Star-Delta

วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 60
ออกแบบวงจรกำ� ลงั โดยทำ� ใหม้ อเตอรเ์ ดินแบบ Star โดยควบคมุ KS

ตอ่ แบบ Star

U2,V2,W2
จดุ รว่ มเดียวกนั

KM และ KS
ตอ้ งทำ� งานพรอ้ มกนั
เพ่ือใหม้ อเตอรท์ ำ� งาน
แบบ Star
รูปท่ี xx วงจรกำ� ลงั สตารท์ แบบ Star

L3
L2
L1

KS ตดั -ตอ่ วงจร Star

รูปท่ี xx ตดั ตอ่ วงจร Star ดว้ ย คอนแทคเตอร์ KS

วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 61
ออกแบบวงจรกำ� ลงั โดยทำ� ใหม้ อเตอรเ์ ดนิ แบบ Delta โดยควบคมุ KD

ตอ่ แบบ Delta

KM และ KD
ตอ้ งทำ� งานพรอ้ มกนั
เพ่ือใหม้ อเตอรท์ ำ� งาน
แบบ Delta

รูปท่ี xx วงจรกำ� ลงั สตารท์ แบบ Delta

L3 L3 L3
L2 L2
L1 L1 L2
L1

KD ตดั -ตอ่ วงจร Delta

รูปท่ี xx ตดั ตอ่ วงจร Delta ดว้ ย คอนแทคเตอร์ KD

วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 62
นำ� วงจรกำ� ลงั ของ Star และ Delta มารวมกนั จะได้

Main Delta Star

รูปท่ี xx วงจรกำ� ลงั ของวงจรสตารท์ แบบ Star-Delta
การออกแบบวงจรควบคมุ เง่ือนไขคือ ให้ KM ทำ� งานก่อน แลว้ ตามดว้ ย KS

รูปท่ี xx เง่ือนไขการออกแบบวงจรควบคมุ

วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 63

ลำ� ดบั ขนั้ ตอนการทำ� งาน

123 4

1. จงั หวะท่ี 1 สตารท์ แบบ Star (KM และ KS ทำ� งาน)
กด S2 คอนแทคเตอร์ KM ทำ� งาน และคอนแทคชว่ ย KM ตอ่ วงจรให้ T
ทำ� งาน เพ่ือหนว่ งเวลา คอนแทคชว่ ย KM แถวท่ี 3 จาก NO เปล่ยี น เป็น NC ตอ่
วงจรให้ KS ทำ� งาน สว่ นในแถวท่ี 4 คอนแทคชว่ ย KS จาก NC เป็น NO เพ่ือไมใ่ ห้
KD ทำ� งานพรอ้ มกบั KS เรยี กวา่ Interlock

วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 64

12 3 4

2. จงั หวะท่ี 2 สตารท์ แบบ Delta (KM และ KD ทำ� งาน )
ในแถวท่ี 3 เม่ือถงึ เวลาท่ี Timer Relay T ตงั้ ไว้ คอนแทค T ตดั วงจรจาก
KS ไปยงั KD ทำ� ใหค้ อนแทคชว่ ย KS ในแถวท่ี 4 คืนสถานะเดมิ NC ทำ� ให้ KD
ทำ� งาน

วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 65

12 3 4
3. ทำ� งานแบบ Delta (KM และ KD ทำ� งาน )
เม่ือ KD ทำ� งานไปแลว้ คอนแทคชว่ ย KD ในแถวท่ี 3 เปล่ยี นสถานะ จาก
NC เป็น NO เพ่ือ Interlock ในสว่ นของคอนแทคชว่ ย KD ในแถวท่ี 4 ทำ� หนา้ ท่ี Self
Holding ในเวลาท่ี T คืนสถานะ เพ่ือไมใ่ ห้ Timer Relay มีไฟเลยี้ งอยตู่ ลอดเวลา
เพ่ือย่ืนอายกุ ารใชง้ านของอปุ กรณ์

วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 66
รีเลยต์ งั้ เวลา (Timer Relay)
ในการท่ีจะเปล่ยี นการสตารท์ แบบ Start มาเป็น Delta ได้ ตอ้ งพง่ึ
อปุ กรณท์ ่ีเรยี กวา่ Timer Relay โดยแบง่ ตามชนิดการทำ� งานเป็น 2 แบบ คือ
1.ปอ้ นไฟเขา้ หนว่ งเวลาไว้ (with on delay) ใชใ้ นวงจร Star-Delta
2.หยดุ จา่ ยไฟ หนว่ งเวลาไว้ (with off delay)

แบบ Analog แบบ Digital ใชใ้ นวงจร Star-Delta โดยเฉพาะ

รูปท่ี xx แสดง Timer Relay แบบตา่ ง ๆ
ป้อนไฟเข้า หน่วงเวลาไว้ (with on delay)
เม่ือจา่ ยไฟใหก้ บั Timer Relay คอนแทคจะยงั ไมเ่ ปล่ยี นสถานะ เม่ือถงึ
เวลาท่ีตงั้ ไว้ คอนแทคคอ่ ยเปล่ยี นไปท่ีสภาวะตรงขา้ ม และเม่ือหยดุ จา่ ยไฟใหก้ บั
Timer Relay คอนแทคกลบั คืนสสู่ ภาวะเดมิ
Timer Relay ประกอบไปดว้ ย 2 สว่ น
1. สว่ นท่ีส่งั ให้ Timer Relay ทำ� งาน (ปอ้ นไฟใหค้ อลยร์ เี ลย)์
2. สว่ นท่ีเอาไปใชง้ าน (คือชดุ คอนแทคของ Timer Relay)

สว่ นท่ีเอาไปใชง้ าน มี 2 ชดุ สญั ลกั ษณ์
ทนกระแสสงู สดู 5 A with on delay
ชดุ ท่ี 1 ขา 1,3,4
ชดุ ท่ี 2 ขา 8,5,6 สว่ นท่ีส่งั ให้ Timer Relay
ทำ� งาน ขา 2 กบั 7
แรงดนั ท่ีปอ้ น มีทงั้ 24V 220V
ทงั้ DC และ AC บางรุน่ สาม
มารถจา่ ยไฟไดห้ ลายแบบ

วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 67

การทำ� งานของ with on delay

1. ยงั ไมม่ ีการจา่ ยไฟใหก้ บั Timer Relay คอนแทคยงั ไมเ่ ปล่ยี นสถานะ

2. กด S0 จา่ ยไฟใหก้ บั Timer Relay ทำ� การหนว่ งเวลา คอนแทคยงั ไม่
เปล่ยี นสถานะ
3. เม่ือถงึ เวลาท่ีตงั้ ไว้ คอนแทคเปล่ยี นสถานะ

วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 68

4. หยดุ จา่ ยไฟใหก้ บั Timer Relay คอนแทคกลบั คืนสถานะเดมิ
การสตารท์ มอเตอรแ์ บบ Star-Delta ก็ใช้ Timer Relay แบบ ปอ้ นไฟเขา้
หนว่ งเวลาไว้ (with on delay) หนว่ งเวลาคือ เดินแบบ Star พอถงึ เวลาท่ีกำ� หนด
เดนิ แบบ Delta โดย 2 ระบบนี้ ตอ้ งหา้ มทำ� งานพรอ้ มกนั เดด็ ขาด ดงั นนั้ ก็จะมี
Timer Relay ท่ีใชใ้ นวงจร Star-Delta โดยเฉพาะ แต่ Timer Relay แบบธรรมดาก็
สามารถใชไ้ ด้ ทงั้ นีท้ งั้ นนั้ ขนึ้ อยกู่ บั คนออกแบบวงจร

Timer Relay จงั หวะท่ีเปล่ยี นเดนิ แบบ Star เป็น เดลตา้
ท่ีใชใ้ นวงจร Star-Delta ในตวั Tmer Relay จะมีชว่ งเวลาหา่ งระหวา่ ง
โดยเฉพาะ Star กบั Delta เพ่ือไมใ่ ห้ 2 ระบบ ทำ� งาน
พรอ้ มกนั นนั้ เอง

โดยระยะเวลาท่ีเปล่ยี นจาก Star เป็น Delta คือ ความเรว็ รอบของมอเตอร์
หมนุ ได้ 75% ของความเรว็ รอบพิกดั เชน่ มอเตอร์ 1450 รอบ/นาที เวลาท่ีตงั้ Timer
ขออยทู่ ่ีประมาณ 5 Sec. (ระยะเวลาขนึ้ อยกู่ บั ความเรว็ รอบพิกดั ขอมอเตอร)์

วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 69
หยุดจา่ ยไฟ หน่วงเวลาไว้ (with off delay)
เม่ือจา่ ยไฟใหก้ บั Timer Relay คอนแทคจะเปล่ยี นสถานะทนั ที และเม่ือ
หยดุ จา่ ยไฟใหก้ บั Timer Relay ทำ� การหนว่ งเวลา และเม่ือถงึ เวลาท่ีกำ� หนด
คอนแทคกลบั คืนสสู่ ภาวะเดมิ

คอลย์ (Coil) คอนแทคใชง้ าน
การทำ� งานของ with on delay

1. ยงั ไมม่ ีการจา่ ยไฟใหก้ บั Timer Relay คอนแทคยงั ไมเ่ ปล่ยี นสถานะ

2. กด S0 จา่ ยไฟใหก้ บั Timer Relay คอนแทคเปล่ยี นสถานะทนั ที

วงจรสตารท์ มอเตอรเ์ บือ้ งตน้ 70

3. หยดุ จา่ ยไฟใหก้ บั Timer Relay คอนแทคยงั ไมเ่ ปล่ยี นสถานะ ทำ� การหนว่ งเวลา

4. เม่ือถงึ เวลาท่ีตงั้ ไว้ คอนแทคเปล่ยี นสถานะคืนตำ� แหนง่ เดมิ
ในบทเรยี นหลงั ๆ Timer Relay มีสว่ นสำ� คญั ในการออกแบบวงจรท่ีเก่ียว
กบั ระบบอตั โนมตั อิ ยา่ งมาก โดยเฉพาะการออกแบบท่ีเก่ียวขอ้ งกบั เวลา เชน่ ใช้
Timer Relay หนว่ งเวลาใหก้ บั Flow Switch หรอื การสลบั การทำ� งานของมอเตอร์
ป๊ัมนำ้� การสลบั การทำ� งานแบบวนลปู แบง่ โซนการทำ� งานของโซลนิ อยดว์ าวล์

วงจรพืน้ ฐานควบคมุ มอเตอร์ 71

บทท่ี 3 วงจรพนื้ ฐานควบคุมเตอร์

3.1 วงจรอนิ เตอรล์ ๊อค (Interlock Circuit)
วงจร Interlock คือ เป็นวงจรท่ีออกแบบเพ่ือปอ้ งกนั ไมใ่ หร้ ะบบทำ� งาน
พรอ้ มกนั โดย Interlock มี 2 แบบดว้ ยกนั
1. Interlock ทางกล
2. Interock ทางไฟฟา้

KS กบั KD
หา้ มทำ� งานพรอ้ มกนั

KD Interlock KS (โดยใช้ NC ของตวั ท่ี Interlock)
เม่ือ KD ทำ� งาน คอนแทคชว่ ย KD จะทำ� เปิดวงจร
KS จะไมส่ ามารถทำ� งานได้

KS Interlock KD (โดยใช้ NC ของตวั ท่ี Interlock)
เม่ือ เม่ือ KS ทำ� งาน คอนแทคชว่ ย KS จะทำ� เปิดวงจร
KD จะไมส่ ามารถทำ� งานได้

วงจรพืน้ ฐานควบคมุ มอเตอร์ 72

12 การ Interlock
ไมใ่ ห้
K1,K2 และ K3
ทำ� งานพรอ้ ม
3

123
1. กด S1 คอนแทคเตอร์ K1 ทำ� งาน และ คอนแทคชว่ ย K1 Interlock
ไมใ่ ห้ K3 ทำ� งาน

วงจรพืน้ ฐานควบคมุ มอเตอร์ 73

1 23
2. กด S2 ในแถวท่ี 2 คอนแทคเตอร์ K2 ทำ� งาน และ คอนแทคชว่ ย K2
Interlock ไมใ่ ห้ K1 ทำ� งาน

12 3

3. กด S3 ในแถวท่ี 3 คอนแทคเตอร์ K3 ทำ� งาน และ คอนแทคชว่ ย K3
Interlock ไมใ่ ห้ K2 ทำ� งาน

วงจรพืน้ ฐานควบคมุ มอเตอร์ 74
3.2 วงจรกลับทางหมุนมอเตอร์ 3 เฟส (Forward and Reverse)
การท่ีจะทำ� ใหม้ อเตอร์ 3 เฟส หมนุ ซา้ ยขาวไดน้ นั้ ทำ� ไดโ้ ดยการกลบั เฟส
ท่ีตวั แหลง่ จา่ ยไฟฟา้ เพียง 1 คู่ หรอื การกลบั เฟสท่ีตวั มอเตอรก์ ็ได้ (ตามหลกั ท่ีถกู
ตอ้ งแนะนำ� ใหก้ ลบั เฟสท่ีตวั มอเตอร)์

สลบั L1 กบั L2

หมนุ ไป ขวา ตามเข็มนาฬิกา หมนุ ซา้ ย ทวนเขม็ นาฬิกา

สลบั L2 กบั L3 สลบั L1 กบั L3

หมนุ ซา้ ย ทวนเข็มนาฬิกา หมนุ ซา้ ย ทวนเขม็ นาฬิกา

รูปท่ี xx แสดงการกลบั เฟสท่ีตวั แหลง่ จา่ ยไฟฟา้ เพียง 1 คู่

วงจรพืน้ ฐานควบคมุ มอเตอร์ 75
พอเราทราบเง่ือนไขการกลบั ทางหมนุ มอเตอรแ์ ลว้ ในการกลบั เฟสของ
แหลง่ จา่ ยจงึ จำ� เป็นตอ้ งมี คอนแทคเตอร์ มาเป็นตวั กลบั เฟส

K2 หมนุ ซา้ ย

K1 หมนุ ขวา

วงจรกำ� ลงั วงจรควบคมุ

รูปท่ี xx แสดงวงจรควบคมุ ใหม้ อเตอรห์ มนุ ตามเขม็ นาฬิกา (หมนุ ขวา)

มอเตอรห์ มนุ ตามเข็มนาฬิกา (หมนุ ขวา)
วงจรสตารท์ มอเตอรแ์ บบ DOL กด S2 คอนแทคเตอร์ K1 ทำ� งาน
มอเตอรห์ มนุ ตามเขม็ นาฬิกา (หมนุ ขวา)

วงจรพืน้ ฐานควบคมุ มอเตอร์ 76
สลบั เฟส L2 กบั L3

K2 หมนุ ซา้ ย

12

วงจรกำ� ลงั วงจรควบคมุ

รูปท่ี xx แสดงวงจรควบคมุ ใหม้ อเตอรห์ มนุ ทวนเขม็ นาฬิกา (หมนุ ซา้ ย)

กด S4 คอนแทคเตอร์ K2 ทำ� งาน มอเตอรห์ มนุ ทวนเข็มนาฬิกา (หมนุ
ซา้ ย) เน่ืองจากสลบั เฟส 1 คู่ คือ L2 สลบั L3

ขอ้ ควรระวงั :
ในวงจรกำ� ลงั คอนแทคเตอรส์ องตวั จะทำ� งานพรอ้ มกนั ไมไ่ ด้ ถา้ ทำ� งานพรอ้ มกนั จะ
เกิดการลดั วงจรระหวา่ ง L2 กบั L3 ดงั นนั้ คอนแทคเตอรต์ วั ใดตวั หนง่ึ ทำ� งานอยอู่ ีก
ตวั ตอ้ งหยดุ ทำ� งาน การปอ้ งกนั ไมใ่ หค้ อนแทคเตอร์ K1 และ K2 ทำ� งานพรอ้ มกนั
ทำ� ไดโ้ ดยตอ่ Interlock ในวงจร

วงจรพืน้ ฐานควบคมุ มอเตอร์ 77

Interlock

12

วงจรกำ� ลงั วงจรควบคมุ

รูปท่ี xx ปอ้ งกนั K1 กบั K2 หา้ มทำ� งานพรอ้ มกนั ดว้ ยการ Interlock
สรุปลำ� ดบั การทำ� งาน
กด S2 คอนแทคเตอร์ K1 ทำ� งานหมนุ ขวา คอนแทคปกตปิ ิดของ K1 ใน
แถวท่ี 2 ตดั วงจร ไมม่ ีกระแสไหลไปยงั คอนแทคเตอร์ K2 คอนแทคเตอร์ K 2 จะ
ทำ� งานไดก้ ็ตอ่ เม่ือคอนแทคเตอร์ K1 หยดุ ทำ� งาน โดยกด S1 เม่ือทำ� การกด S1
คอนแทคเตอร์ K1 หยดุ การทำ� งาน จะใหม้ อเตอรห์ มนุ ซา้ ยทำ� การกด S4 ให้
คอนแทคเตอร์ K2 ทำ� งานคอนแทคปกตปิ ิด K2 ในแถวท่ี1 ตดั จรไมม่ ีกระแสไหลไป
ยงั คอนแทคเตอร์ K1 จะใหค้ อนแทคเตอร์ K1 ทำ� งานตอ้ งใหห้ ยดุ คอนแทคเตอร์
K2 ก่อน โดยกดสวิตช์ S3 ถา้ หากกดสวิตช์ S2 และ S3 พรอ้ มกนั ตวั คอนแทคเตอร์
ตวั ใดท่ีไดร้ บั กระแสก่อนจะทำ� งานก่อน คอนแทคเตอรท์ งั้ สองไมม่ ีโอกาสทำ� งาน
พรอ้ มกนั ไดเ้ พราะมีวงจร Interlock

วงจรพืน้ ฐานควบคมุ มอเตอร์ 78
3.2.1 วงจรกลับทางหมุนช่ัวขณะ (Jogging)

วงจรกำ� ลงั 12
วงจรควบคมุ

คอนแทคท่ีใชง้ าน

รอกไฟฟา้ การควบคมุ มอเตอรร์ อกไฟฟา้ ขนึ้ -ลง โดยใช้
วงจร Jogging ควบคมุ โดย Push Button
Switch แบบท่ีมีทงั้ NC และ NO โดยคอนแทค
ทงั้ 2 จะถกู Interlock กนั เพ่ือปอ้ งกนั ไมใ่ ห้
คอนแทคเตอร์ K1 และ K2 ทำ� งานพรอ้ มกนั

วงจรพืน้ ฐานควบคมุ มอเตอร์ 79
ส่งั มอเตอรห์ มนุ ขวา (ขนึ้ )
กด S2 คา้ ง คอนแทคเตอร์ K1
ทำ� งาน
ในแถวท่ี 2 สวิตช์ S2 เปิดวงจร
ไมใ่ ห้ K2 ทำ� งาน

เปิดวงจร

12
ส่งั มอเตอรห์ มนุ ขวา (ลง)
กด S3 คา้ ง คอนแทคเตอร์ K2
ทำ� งาน
ในแถวท่ี 1 สวิตช์ S3 เปิดวงจร
ไมใ่ ห้ K1 ทำ� งาน

เปิดวงจร 2
1

วงจรพืน้ ฐานควบคมุ มอเตอร์ 80
3.2.2 วงจรกลับทางหมุนแบบทนั ที (Plugging)

วงจรกำ� ลงั 12 3 4
วงจรควบคมุ
ใช้ Limit Switch ในตวั หวั ขบั เพ่ือ
หยดุ การทำ� งาน การควบคมุ มอเตอรห์ วั ขบั ประตนู ำ้� ไฟฟา้ ให้
หมนุ เปิด-ปิด โดยใชว้ งจร Plugging กลบั
หวั ขบั ประตนู ำ้� ไฟฟา้ ทางหมนุ ไดโ้ ดยไมต่ อ้ งกดป่มุ Stop ควบคมุ
โดย Push Button Switch แบบท่ีมีทงั้ NC
และ NO โดยคอนแทคทงั้ 2 จะถกู Interlock
กนั เพ่ือปอ้ งกนั ไมใ่ หค้ อนแทคเตอร์ K1 และ
K2 ทำ� งานพรอ้ มกนั

K1 Self holding วงจรพืน้ ฐานควบคมุ มอเตอร์ 81
กด S2 คอนแทคเตอร์ K1 ทำ� งาน
มอเตอร์ M1 หมนุ ขวา
คอนแทคชว่ ย K1 ในแถวท่ี 3 ตดั วงจร
ให้ K2 ไมท่ ำ� งาน

K1 Interlock
12 3 4

กด S3 คอนแทคเตอร์ K2 ทำ� งาน
มอเตอร์ M1 หมนุ ซา้ ย
คอนแทคชว่ ย K2 ในแถวท่ี 1 ตดั วงจร
ให้ K1 ไมท่ ำ� งาน

K2 Interlock K2 Self holding
12 34

วงจรพืน้ ฐานควบคมุ มอเตอร์ 82
3.2.2 วงจรกลับทางหมุนแบบตอ้ งหยุดก่อน (Reversing After Stop)

12 3 4
วงจรควบคมุ
วงจรกำ� ลงั

จะกลบั ทางหมนุ มอเตอรไ์ ด้ ก็ตอ่ เม่ือหยดุ มอเตอรก์ ่อนเทา่ นนั้ การเรม่ิ เดนิ
มอเตอรจ์ ะเรม่ิ เดนิ ใหห้ มนุ ขวาหรอื ซา้ ยก่อนก็ได้ โดยการกดสวติ ช์ S2 หรอื S3 และ
เม่ือตอ้ งการหยดุ มอเตอรก์ ็สามารถทำ� ไดโ้ ดยการกด S1
ถา้ กดสวติ ชป์ ่มุ กด S2 และ S3 พรอ้ มกนั จะไมม่ ีคอนแทคเตอรต์ วั ใด
ทำ� งาน และคอนแทกเตอร์ K1 และ K2 ไมส่ ามารถทำ� งานพรอ้ มกนั ได้ เน่ืองจากมี
interlock เพ่ือเป็นการปอ้ งกนั การลดั วงจร

วงจรพืน้ ฐานควบคมุ มอเตอร์ 83
กด S2 คอนแทคเตอร์ K2 ทำ� งาน
มอเตอร์ M1 หมนุ ซา้ ย
คอนแทคชว่ ย K2 ในแถวท่ี 1 ตดั วงจร
ให้ K1 ไมท่ ำ� งาน

K2 Self
holding
K2 Interlock
12 3 4
กด S3 เพ่ือกลบั ทางหมนุ คอนแทค
เตอร์ K2 ยงั คงทำ� งานอยู่
คอนแทคชว่ ย K2 ในแถวท่ี 1 ตดั
วงจรให้ K1 ไมท่ ำ� งาน

12 3 4

วงจรพืน้ ฐานควบคมุ มอเตอร์ 84

กด S1 เพ่ือหยดุ การทำ� งาน
คอนแทคชว่ ย K2 ในแถวท่ี 1
กลบั ตำ� แหนง่ เดมิ

12 3 4
กด S3 คอนแทคเตอร์ K1 ทำ� งาน
มอเตอร์ M1 หมนุ ขวา
คอนแทคชว่ ย K1 ในแถวท่ี 3 ตดั
วงจรให้ K2 ไมท่ ำ� งาน

12 3 4

วงจรพืน้ ฐานควบคมุ มอเตอร์ 85
3.3 การควบคุมใหม้ อเตอรท์ ำ� งานเรียงกัน (Sequence Control)
เง่ือนไขการทำ� งานคือ ใหม้ อเตอรต์ วั หนง่ึ ทำ� งานได้ หลงั จากท่ีมอเตอรอ์ ีก
ตวั ทำ� งานไปแลว้ (ทำ� งานแบบเรยี งลำ� ดบั ) โดยเป็นไปตามเง่ือนไขหรอื ระยะเวลาท่ี
กำ� หนด

รูปท่ี xx แสดงวงจรกำ� ลงั การตอ่ มอเตอร์ 2 ตวั ใหท้ ำ� งานเรยี งลำ� ดบั

โดยการออกแบบวงจรควบคมุ มี 2 แบบ คือ
1. ควบคมุ ดว้ ยมือ (Manual Mode) โดยใช้ Push Button Switch
2. ควบคมุ แบบอตั โนมตั ิ (Auto Mode) โดยใช้ Timer Relay

วงจรพืน้ ฐานควบคมุ มอเตอร์ 86
3.3.1 เง่ือนไขการทำ� งาน โดยใช้ Push Button Switch ในการควบคมุ

รูปท่ี xx เง่ือนไขการทำ� งาน โดยใช้ Push Button Switch

วงจรพืน้ ฐานควบคมุ มอเตอร์ 87

123 4
1. กด S2 คอนแทคเตอร์

K1 ทำ� งาน คอนแทค
ชว่ ย K1 แถวท่ี 2 ตอ่
วงจร self holding
สว่ นคอนแทคชว่ ย K1
ในแถวท่ี 3 ตอ่ วงจร
ให้ K2 พรอ้ มทำ� งาน
1234

วงจรพืน้ ฐานควบคมุ มอเตอร์ 88

2. กด S3 คอนแทคเตอร์
K2 ทำ� งาน คอนแทค
ชว่ ย K2 แถวท่ี 4 ตอ่
วงจร self holding

123 4
3. มอเตอรต์ วั ใดตวั นงึ

เกิด Overload
มอเตอรท์ กุ ตวั หยดุ
ทำ� งาน

ตดั วงจร

เกิด Overload
ท่ี M2

12 3 4

วงจรพืน้ ฐานควบคมุ มอเตอร์ 89
3.3.2 เง่ือนไขการทำ� งาน โดยใช้ Timer Relay ในการควบคมุ

On Delay ให้ Timer Relay ทำ� งาน โดย
เหมือนการกด Push Button
Switch นนั้ เอง

รูปท่ี xx เง่ือนไขการทำ� งาน โดยใช้ Timer Relay

วงจรพืน้ ฐานควบคมุ มอเตอร์ 90

123
กด S2 K1 และ T
ทำ� งาน คอนแทคชว่ ย
K1 แถวท่ี 2 ตอ่ วงจร
self holding
สว่ นคอนแทคชว่ ย K1
ในแถวท่ี 3 ตอ่ วงจร
ให้ K2 พรอ้ มทำ� งาน

123

วงจรพืน้ ฐานควบคมุ มอเตอร์ 91
เม่ือถงึ เวลาท่ีตงั้ ไว้
คอนแทค T ตอ่ วงจร
ให้ K2 ทำ� งาน

12 3

มอเตอรต์ วั ใดตวั นงึ
ตดั วงจร เกิด Overload
มอเตอรท์ กุ ตวั หยดุ
ทำ� งาน

เกิด Overload
ท่ี M1

12 3

วงจรพืน้ ฐานควบคมุ มอเตอร์ 92
3.4 วงจรไฟจราจร
เง่ือนไขการทำ� งานคือ ใหม้ อเตอรต์ วั หนง่ึ ทำ� งานได้ หลงั จากท่ีมอเตอรอ์ ีก
ตวั ทำ� งานไปแลว้ (ทำ� งานแบบเรยี งลำ� ดบั ) โดยเป็นไปตามเง่ือนไขหรอื ระยะเวลาท่ี
กำ� หนด

วงจรพืน้ ฐานควบคมุ มอเตอร์ 93

วงจรพืน้ ฐานควบคมุ มอเตอร์ 94

วงจรพืน้ ฐานควบคมุ มอเตอร์ 95

วงจรพืน้ ฐานควบคมุ มอเตอร์ 96

วงจรพืน้ ฐานควบคมุ มอเตอร์ 97

วงจรพืน้ ฐานควบคมุ มอเตอร์ 98

วงจรพืน้ ฐานควบคมุ มอเตอร์ 99