SAINS T4 BAB 5 GENETK

GENETIK

BAB 5

Pembahagian Sel

• Nukleus mengandungi Kromosom
• Kromosom ialah struktur bebenang halus yang terdiri

daripada asid nukleik dan protein, panjang dan berlingkar
yang terletak di dalam nukleus.
• Setiap kromosom mengandungi satu molekul panjang DNA.



DNA

• Asid deoksiribonukleik atau DNA (Deoxyribonucleic Acid)
terdiri daripada unit-unit asas yang dikenali sebagai
nukleotida.

• Setiap unit nukleotida terdiri daripada tiga komponen iaitu
• gula deoksiribosa,
• bes bernitrogen
• kumpulan fosfat.

DNA

• DNA terdiri daripada dua rantai polinukleotida yang berpintal
antiselari antara satu sama lain membentuk struktur yang
dikenali sebagai heliks ganda dua.

Gen

• Gen ialah unit asas pewarisan yang menentukan ciri-ciri
individu.

• Berfungsi mengawal ciri-ciri yang diwarisi dalam organisma
seperti kebolehan menggulung lidah pada manusia, bentuk
biji kacang pea dan warna bulu pada kucing.

• Tersusun sebagai segmen pada DNA di sepanjang kromosom.
• Terdapat beribu-ribu gen di dalam satu molekul DNA.

Gen

• Setiap kromosom mempunyai beberapa jenis gen, iaitu
sehingga 200 - 300 gen bagi setiap kromosom

kromosom

Kromosom homolog

• Setiap spesies di dunia ini mempunyai bilangan kromosom
yang tetap.

• Sel soma yang normal mengandungi 46 kromosom.
• Kromosom homolog - Setiap kromosom wujud secara

berpasangan mengikut bentuk dan saiz yang serupa.
• Kariotip - penyusunan kromosom homolog berdasarkan

bentuk dan saiznya.

Kariotip manusia

Kariotip lelaki Kariotip perempuan

Jenis Kromosom Manusia

• Kromosom boleh dibahagikan kepada dua iaitu
• autosom
• kromosom seks.

• Autosom membawa gen yang mengawal sifat seperti
• warna mata,
• kebolehan menggulung lidah
• jenis rambut.

• Kromosom seks - membawa gen yang menentukan jantina
• lelaki
• perempuan

Kromosom seks

mitosis meiosis

• Interfasa ialah peringkat sebelum berlakunya proses mitosis
dan meiosis.

• Pada peringkat ini, replikasi DNA berlaku dan sel-sel
mengalami pertumbuhan dan bersedia untuk pembahagian sel

Mitosis

• Proses pembahagian sel untuk menghasilkan sel baru yang
mempunyai bilangan kromosom sama seperti sel induk.

• Berlaku dalam semua sel kecuali sel seks.
• Sel-sel ini dikenali sel soma (semua sel dalam badan kecuali

pada sel di organ pembiakan)
• Satu sel induk menghasilkan dua sel anak.
• Bagi tumbuhan berlaku di hujung pucuk, tisu kambium dan

hujung akar.

Mitosis

Mitosis

Profasa Metafasa Anafasa Telofasa

• Kromosom • Kromosom • Sentromer • Kromatid tiba

menebal an tersusun di membahagi 2 di kutub

memendek satah • Kromatid bertentangan

• Terdiri dari 2 khatulistiwa kembar • Membran

kromatid • Gelendong terpisah ke nucleus dan

• Bercantum di melekat di kutub sel nucleolus

sentromer sentromer bertentangan terbentuk
• Membran

nucleus

terurai

KEPENTINGAN MITOSIS

• Menghasilkan sel-sel baru untuk pertumbuhan dan
menggantikan sel-sel mati/ rosak.

• Menjamin sel anak mempunyai sifat yang serupa dengan sel
induk.

• Membolehkan organisma menjalankan pembiakan aseks dan
vegetatif.

• Pembiakan aseks, cth: pertunasan dan belahan dedua
• Pembiakan vegetatif, cth: rizom, batang rayap, umbisi, anak

pokok

Meiosis

• Meiosis ialah proses pembahagian sel yang berlaku dalam
organ pembiakan untuk menghasilkan gamet atau sel seks.

• Satu sel induk menghasilkan empat sel anak.
• Bilangan kromosom dalam sel anak adalah separuh daripada

bilangan kromosom dalam sel induk.
• Meiosis dalam manusia berlaku dalam testis lelaki dan ovari

perempuan.

Meiosis

Meiosis

Profasa I Metafasa I Anafasa I Telofasa I

• Kromosom • Kromosom • Kromosom • Sitoplasma

memendek homolog homolog membahagi.
tersusun di • Peringkat
dan menebal satah berpisah
• Menjadi jelas • Bergerak ke akhir

kelihatan khatulistiwa. kutub yang meiosis I
bertentangan. tamat.
• Kromosom • Gentian

homolog gelendong

berpasangan. melekat pada
• Pindah silang sentromer.

berlaku

PINDAH SILANG

• Berlaku dalam meiosis (Profasa I) sahaja semasa pasangan
kromosom tersusun di satah khatulistiwa.

• Bahan genetik daripada satu kromatid satu
kromosom bertukar dengan bahan genetik
kromosom yang lain.

• Menyebabkan variasi genetik berlaku.

Meiosis

Profasa II Metafasa II Anafasa II Telofasa II

• Gentian • Kromosom • Sentromer • 4 sel anak
gelendong tersusun di
mula satah membahagi yang tidak
terbentuk khatulistiwa.
dua dan seiras (gamet)
• Gentian kromatid • Bilangan
gelendong
melekat pada kembar kromosom
sentromer.
berpisah separuh
• Bergerak ke daripada sel

kutub sel yang induk

bertentangan

(pengutuban).

KEPENTINGAN MEIOSIS

• Proses menghasilkan gamet.
• Bilangan kromosom dalam gamet separuh daripada bilangan

kromosom dalam sel induk.
• Tujuan: memastikan zigot yang terhasil selepas persenyawaan

mempunyai bilangan kromosom yang sama dengan sel induk.
• Menyebakan variasi genetik antara spesies-spesies yang sama

melalui pindah silang.

MITOSIS PERSAMAAN MEIOSIS
Proses pembahagian sel
Sel soma Organ pembiakan
Sekali PERBEZAAN 2 kali
Tempat Berlaku
Bilangan Pembahagian Sel

2 Bilangan Sel Anak 4
Sama seperti sel Bilangan Kromosom dalam Separuh daripada sel

induk Sel Anak induk
Tidak berlaku Pindah Silang Berlaku
Variasi genetik
Tiada Ada

Pewarisan dalam Manusia

• Setiap anak mewarisi ciri-ciri tertentu daripada ibu bapanya.
• Pemindahan ciri daripada ibu bapa kepada anak-anaknya

dikenali sebagai pewarisan.

Apakah perbezaan antara ciri dengan trait?

• Ciri ialah sifat ketara yang diwarisi dan ditentukan oleh gen
seperti warna mata.

• Trait pula ialah varian bagi ciri khusus yang membezakan
antara individu.

• Jadi, trait untuk warna mata ialah warna hitam, warna coklat
dan warna biru

Trait untuk warna mata

Pewarisan ciri dalam manusia

• Ciri seperti jenis rambut dan warna anak mata ialah contoh
ciri yang diwarisi oleh anak daripada ibu atau bapanya.

• Ciri-ciri ini diturunkan daripada ibu bapa kepada anak-anak
melalui gen.

• Gen ialah unit asas pewarisan yang terdapat pada kromosom.

• Gen mengawal ciri tertentu dalam suatu organisma.
• Sepasang gen yang berada pada lokus atau kedudukan yang

sama pada kromosom homolog akan mengawal satu trait
organisma.
• Pasangan gen yang berada pada lokus yang sama ini dikenali
sebagai alel.

• Alel boleh hadir dalam bentuk dominan atau resesif.
• Alel dominan akan mempamerkan ciri yang dikawalnya dan

menutupi kesan alel resesif.

• Alel resesif pula hanya akan menunjukkan ciri yang dikawal
apabila alel yang dominan tidak hadir.

• Oleh itu, ciri resesif hanya akan dipamerkan apabila kedua-
dua alel adalah resesif.

• Alel dominan diwakili oleh huruf besar manakala alel resesif
diwakili oleh huruf kecil.

• Misalnya, “T” digunakan untuk mewakili tinggi dan “t”
mewakili rendah.

SIFAT DOMINAN Huruf SIFAT RESESIF Huruf
Cuping telinga bebas
B Cuping telinga lekap b
Tinggi
Ada lesung pipit T Kerdil t
P Tiada lesung pipit p
Iris hitam H Iris biru h
Berambut kerinting K Berambut lurus k
Boleh menggulung lidah G Tidak boleh menggulung lidah g

Tangan kanan K Tangan kidal k

Alel dominan dan alel resesif

Mekanisme Pewarisan

• Kaedah yang ditemui oleh Gregor Mendel (Bapa Genetik).
• Genotip (G) – maklumat genetic dalam organisma
• Fenotip (F) – ciri-ciri fizikal yang dipamerkan pada sesuatu

organisma

Kacukan antara bapa rambut kerinting dengan

ibu rambut lurus

Bapa Rambut Kerinting Ibu Rambut Lurus

INDUK RR X rr

MEIOSIS

GAMET R R r r

1 2 3 4

PERSENYAWAAN

GENERASI Rr Rr Rr Rr
PERTAMA
13 14 23 24
(F1)

Semua anak berambut kerinting

Kacukan antara Generasi F1

INDUK Rr X Rr

MEIOSIS

GAMET R r R r

1 2 3 4

PERSENYAWAAN rr

GENERASI RR Rr Rr 24
KEDUA
(F2) 13 14 23 Lurus

Kerinting Kerinting Kerinting

Penentuan Jantina Anak

• Pewarisan jantina seseorang anak ditentukan oleh kromosom
seks yang diterima daripada ibu bapanya.

• Seorang lelaki dan perempuan mempunyai 46 kromosom
yang terdiri daripada 44 autosom dan 2 kromosom seks.

• Lelaki mempunyai dua jenis kromosom seks iaitu X dan Y,
• Perempuan mempunyai dua kromosom seks X sahaja.

• Selepas meiosis, sperma akan mempunyai separuh bilangan
kromosom induk, iaitu 23 kromosom (sama ada 22 + X atau
22 + Y).

• Ovum juga akan mempunyai separuh bilangan kromosom
induk, iaitu 23 kromosom (22 + X).

• Jantina anak bergantung pada jenis sperma yang
mensenyawakan ovum.

• Jika sperma (22 + X) mensenyawakan ovum (22 + X), jantina
anak yang terbentuk ialah perempuan, (44 + XX).

• Jika sperma (22 + Y) mensenyawakan ovum (22 + X), jantina
anak yang terbentuk ialah lelaki, (44 + XY).

Kromosom
manusia

(23 pasang)

22 pasang 1 pasang
autosom kromosom seks

Menentukan Menentukan
sifat individu jantina

XY

Kandungan Kromosom

Bil Lelaki Perempuan

1 Testis 44 + XY -

2 Ovari - 44 + XX

3 Sperma 22 + X -
(ada 2 jenis) atau
22+ Y

4 Ovum - 22 +X
(ada 1 jenis)

Rajah Skema Penentuan Jantina / Seks Anak

INDUK 44 + XY X 44 +XX
MEIOSIS

GAMET 22 + X 22 + Y 22 + X 22 + X
PERSENYAWAAN 1 3 4
2

GENERASI 44 +XX 44 +XX 44 + XY 44 + XY
PERTAMA 13 14 23 24

(F1) Lelaki

Perempuan Perempuan Lelaki

• Jantina anak ditentukan oleh jenis kromosom seks yang
dibawa oleh sperma.

• Nisbah mendapat anak lelaki dan anak perempuan ialah
1 : 1 atau 50% : 50%

LELAKI : PEREMPUAN

1: 1

MUTASI

• Perubahan spontan yang berlaku terhadap kromosom atau gen
yang boleh mengubah sifat organisma

• Jenis mutasi:
– Kromosom
– Gen

Mutasi Kromosom

• Terjadi apabila berlaku perubahan pada struktur atau bilangan
kromosom.

• Tidak diwarisi
• Contoh penyakit:

– Sindrom Down
– Sindrom Turner
– Sindrom Klinefelter

Mutasi Kromosom

Penyakit Penerangan

Sindrom Down • Gangguan baka disebabkan kehadiran satu
kromosom tambahan pada pasangan

kromosom ke-21.
• Mempunyai 47 kromosom
• Mata sepet, jari pendek, kerencatan akal dan

keimunan rendah terhadap penyakit.

Sindrom Down

Mutasi Kromosom

Penyakit Penerangan

Sindrom Turner • Gangguan baka pada perempuan disebabkan

kekurangan satu kromosom seks.
• Kromosom seks nya XO
• Tidak mengalami kitaran haid, kekurangan

ciri seks sekunder bagi perempuan dan

mandul.

Sindrom Turner

Mutasi Kromosom

Penyakit Penerangan

Sindrom • Gangguan baka pada lelaki.
Klinefelter • Tambahan satu kromosom X
• Kromosom seks nya XXY
• Tidak dapat menghasilkan sperma dan

menunjukkan sifat perempuan.

Sindrom Klinefelter

Mutasi Gen

• Terjadi apabila berlaku perubahan pada gen.
• Boleh diwarisi
• Contoh penyakit:

– Albino
– Buta warna
– Hemofilia
– Anemia Sel Sabit
– Talesemia