nota tingkatan 4

1 Ilustrasi 2.7 Contoh keseimbangan VLPHWULGDODPJUD¿NEXUXQJKHODQJ dan ruang bangunan Ilustrasi 2.8 Contoh keseimbangan WLGDNVLPHWULGDODPNDU\DJUD¿NSLVDQJ dan poster Batman Ilustrasi 2.9 Contoh keseimbangan UDGLDOGDODPJUD¿NRUJDQLNGDQJUD¿N pancaran Keseimbangan simetri Keseimbangan tidak simetri Keseimbangan radial .HVHLPEDQJDQ EROHK GLFDSDL GHQJDQPHQ\XVXQ VHWLDS HOHPHQ JUD¿N GHQJDQ VHLPEDQJ VHFDUD visual di bahagian kiri dan kanan atau atas dan bawah. Ilustrasi 2.10 Contoh imej keseimbangan simetri dan keseimbangan tidak simetri 1 2 3 Keseimbangan Keseimbangan ialah pembahagian yang sama antara dua bahagian visual (bahagian kiri dan kanan atau atas dan bawah). Keseimbangan boleh dipengaruhi oleh banyak perkara termasuk warna, saiz, bilangan dan ruang. Rule of thirds menunjukkan cara ruang dibahagi secara mendatar dan menegak menurut sistem grid 3 × XQWXNPHPEDQWXSHUHNDJUD¿NPHQGDSDWNDQNHVHLPEDQJDQ YLVXDOGLDQWDUDUXDQJ\DQJDGD(OHPHQJUD¿N\DQJSHQWLQJGLOHWDNNDQGLDQWDUDSHPEDKDJLDQ grid tersebut. Keseimbangan terbahagi kepada tiga bahagian iaitu: Keseimbangan simetri Keseimbangan tidak simetri 45 MODUL 2 l ASAS REKAAN GRAFIK

Harmoni +DUPRQLPHUXMXNVXVXQDQDWDXXODQJDQHOHPHQUHNDDQJUD¿N\DQJGLRODKGDQPHPEHULNHVDQ \DQJ VHUDJDP VHFDUD YLVXDO )XQJVL KDUPRQL GDODP UHNDDQ JUD¿N DGDODK XQWXN PHZXMXGNDQ keseragaman. Contoh prinsip harmoni dalam beberapa reka bentuk adalah seperti berikut: 2 Harmoni dari aspek rupa yang berulangan. Harmoni dari aspek warna dan rupa. Harmoni dari aspek corak kain batik. Harmoni dari aspek tulisan. Ilustrasi 2.12 Contoh prinsip harmoni dari aspek warna, rupa dan tulisan Ilustrasi 2.11 Contoh prinsip harmoni dari aspek rupa, corak dan warna Contoh prinsip harmoni &RQWRKSULQVLSKDUPRQLGDODPUHNDDQJUD¿N 46 REKA BENTUK GRAFIK DIGITAL l TINGKATAN 4

Kesatuan Kesatuan ialah gabungan beberapa elemen dan prinsip rekaan untuk menghasilkan sesuatu karya \DQJPHQDULN.HVDWXDQPHQXQMXNNDQNXDOLWLSDGDVHWLDSUHNDDQJUD¿N\DQJGLKDVLONDQ$QWDUD IXQJVLNHVDWXDQDGDODKXQWXNPHQDPSDNNDQUHNDDQNDU\DJUD¿NGDQREMHN\DQJGLJXQDNDQOHELK nyata dan jelas. Contoh kesatuan adalah seperti berikut: 3 Kesatuan dalam jenis tema warna yang digunakan. Kesatuan dalam kad perniagaan. Kesatuan dalam jenis garisan, warna dan rupa. Kesatuan dalam jenis warna, objek dan rupa. Contoh kesatuan dalam seni visual Contoh kesatuan dalam UHNDDQJUD¿N Ilustrasi 2.13&RQWRKNHVDWXDQGDODPVHQLYLVXDOGDQJUD¿N 47 MODUL 2 l ASAS REKAAN GRAFIK

Kepelbagaian Kepelbagaian ialah gabungan pelbagai gaya, nilai dan idea yang berbeza dalam sesuatu karya JUD¿N)XQJVLSULQVLSNHSHOEDJDLDQDGDODKXQWXNPHPEHULJD\DYDULDVLWHQDJDGDQGD\DWDULNDQ EDJLVHVXDWXNDU\DJUD¿N Antara contoh kepelbagaian adalah seperti berikut: 4 Kepelbagaian dalam alam semula jadi Kepelbagaian dalam pembuatan manusia Kepelbagaian dalam karya seni halus Ilustrasi 2.14 Contoh kepelbagaian Kepelbagaian objek alam semula jadi berdasarkan tema yang dipaparkan. Kepelbagaian objek reka bentuk bangunan dalam hasil karya. Kepelbagaian warna dan bentuk geometri sehingga menghasilkan rupa sebenar. Kepelbagaian jenis warna serta garisan dalam SHQJKDVLODQJUD¿NXQWXNNHORSDNEXQJD Kepelbagaian objek seperti bangunan dan jambatan. Kepelbagaian jenis warna, garisan dan bentuk untuk menghasilkan pelbagai objek. 48 REKA BENTUK GRAFIK DIGITAL l TINGKATAN 4

a b c Penegasan 3HQHJDVDQPHUXSDNDQSULQVLS\DQJPHZXMXGNDQWLWLNIRNXVGDODPVHVXDWXNDU\DJUD¿N7XMXDQ penegasan adalah untuk menimbulkan tumpuan dan menarik perhatian audiens. Kebiasaannya, SHQHJDVDQ PHQRQMRONDQ NDQGXQJDQ XWDPD GDODP VHVXDWX NDU\D JUD¿N &RQWRK SHQHJDVDQ adalah seperti berikut: 5 Ilustrasi 2.153HQHJDVDQGDODPNDU\DJUD¿NKELUANG MAN dia bagai seorang pahlawan Menggunakan prinsip lain seperti kontras, pengulangan atau pergerakan. Menggunakan warna dan saiz yang berbeza pada huruf “G” dengan huruf lain. Menggunakan rupa positif dan negatif untuk menonjolkan mesej utama. 49 MODUL 2 l ASAS REKAAN GRAFIK

Kontras Kontras ialah tahap perbezaan antara dua elemen reka bentuk. Kontras boleh dihasilkan menerusi FLULFLUL EHUWHQWDQJDQ DWDX SHUEH]DDQ GDODP NDU\D JUD¿N VHSHUWL SHQJJXQDDQ ZDUQD EHQWXN skala, pergerakan, ruang dan saiz. Contoh kontras adalah seperti berikut: 6 Ilustrasi 2.16 Contoh gambar kontras Kontras dari segi nilai Kontras dari segi ruang Kontras dari segi warna Kontras dari segi garisan dan ruang Kontras dari segi saiz objek Kontras dari segi pergerakan dalam ilustrasi 50 REKA BENTUK GRAFIK DIGITAL l TINGKATAN 4

8QWXNPHPEHULNHVDQUHNDDQJUD¿N\DQJNHOLKDWDQ bergetar, bergoyang, bergegar, berayun, memancar, bersinar dan lain-lain berdasarkan teknik tertentu. Untuk mewujudkan kesan visual yang lebih realistik dan lebih menarik untuk dibaca dan mudah difahami. Pergerakan 3HUJHUDNDQPHQXQMXNNDQDUDKGDQDOLUDQGDODPUHNDDQJUD¿N.HVDQSHUJHUDNDQVHVXDWXHOHPHQ JUD¿N\DQJVWDWLNEROHKGLFLSWDXQWXNNHOLKDWDQVHSHUWLEHUJHUDNPHQHUXVLNHVDQOXWVLQDUNHVDQ kabur dan kesan garisan. Antara fungsi prinsip pergerakan ialah: 7 Contoh pergerakan adalah seperti berikut: Kesan lut sinar Kesan kabur Kesan garisan Menunjukkan kesan kabur yang digunakan dalam prinsip pergerakan seperti objek manusia sedang berlari dan kesan tersebut dapat menjelaskan situasi larian yang laju. Menunjukkan kesan garisan yang beralun. Pengulangan garisan beralun dan menyerupai objek manusia dapat menampilkan pergerakan melompat. Menunjukkan pergerakan menerusi kesan lut sinar terhadap beberapa ekspresi wajah objek yang berbeza dalam beberapa lapisan mempengaruhi emosi audiens. Ilustrasi 2.17&RQWRKSHUJHUDNDQSDGDNDU\DJUD¿N Ilustrasi 2.185XPXVDQSULQVLSUHNDDQGDODPNDU\DJUD¿N Kesatuan digunakan pada komposisi reka letak tajuk utama majalah dan kapsyen. Pergerakan kelihatan pada permukaan bendera. Harmoni dengan semua elemen pada kulit majalah. Keseimbangan tidak simetri pada susunan komposisi reka letak. Kontras pada warna tulisan tajuk majalah untuk menarik perhatian pembaca. Penegasan bendera Malaysia sebagai objek utama pada kulit muka hadapan majalah. Kepelbagaian pada jenis tulisan, komponen visual (logo, bendera, ikon, label harga) dan warna. 0HQWDIVLUNDU\DJUD¿NEHUGDVDUNDQSULQVLSUHNDDQ 51 MODUL 2 l ASAS REKAAN GRAFIK

LATIHAN  $SDNDK\DQJGLPDNVXGNDQGHQJDQSULQVLSUHNDDQJUD¿N"  0HQJDSDNDKSHUHNDJUD¿NSHUOXPHQJDSOLNDVLNDQSULQVLSUHNDDQJUD¿NGDODPVHWLDSNDU\D yang dihasilkan?  %DJDLPDQDNDKNHVHLPEDQJDQGDQKDUPRQLEROHKGLDSOLNDVLNDQGDODPVHVXDWXNDU\DJUD¿N" 4. Anda diminta untuk menghasilkan beberapa cadangan logo bagi sebuah kelab bahasa GLVHNRODKDQGD$SDNDKSULQVLSUHNDDQJUD¿N\DQJEROHKGLJXQDNDQGDODPUHNDDQORJR tersebut? Bincangkan. Akt AKTIVITI Tajuk: Kenali Benda Buatan Manusia Objektif: Murid menghasilkan lakaran objek benda buatan manusia yang mengaplikasikan SHQJJXQDDQSULQVLSUHNDDQNDU\DJUD¿N Bahan dan Peralatan: Kertas lukisan A3, pensel pelbagai jenis (H, HB, B, 2B – 8B, pensel arang) dan pensel warna, sticky note, pembaris panjang dan pemadam. Cara Pelaksanaan: Kemahiran Abad ke-21 Gallery Walk Langkah 1 • Murid berbincang dalam kumpulan tentang objek buatan manusia kegemaran masing-masing. Langkah 2 • Murid mendapatkan gambar atau objek buatan manusia sebenar. Hasilkan satu lakaran kasar tentang objek tersebut di atas sehelai kertas A3. Lakaran dilukis semula dengan menggunakan pensel warna. Langkah 3 • Murid menampal hasil kerja di dinding untuk dipamerkan. Murid lain akan menggunakan sticky note untuk mengulas SULQVLSUHNDEHQWXNJUD¿N\DQJGLDSOLNDVLNDQGDODPKDVLONHUMD Contoh hasil akhir: 20 mm 10 mm OBJEK 3 - Nama BENDA BUKAN HIDUP monokromatik Lakaran kasar Lakaran dilukis semula dengan lebih terperinci menggunakan pensel warna 52 REKA BENTUK GRAFIK DIGITAL l TINGKATAN 4

Penilaian elemen dan prinsip rekaan NDU\DJUD¿N Kandungan karya JUD¿N yang berkesan boleh dinilai menerusi SHQJJXQDDQHOHPHQGDQSULQVLSUHNDDQJUD¿N6HWLDSHOHPHQGDQ prinsip mempunyai ciri dan fungsi tertentu supaya karya yang dihasilkan berupaya menyampaikan mesej dengan lebih jelas. Keadaan ini juga membolehkan pembaca memahami maklumat kandungan sesuatu karya dengan mudah, pantas dan tepat. .DQGXQJDQ NDU\D JUD¿N MXJD PHVWLODK PHPSXQ\DL IDNWD \DQJ sahih dan tepat berdasarkan idea dan tujuan karya tersebut GLKDVLONDQVHSHUWLUHNDDQJUD¿NGHQJDQWHPD³/DQJNDK3HQFHJDKDQ COVID-19”. Jadual 2.10HQLODLNDQGXQJDQNDU\DPHQHUXVLSULQVLSUHNDDQJUD¿N Prinsip rekaan JUD¿N Ciri-ciri Fungsi Keseimbangan 6XVXQDQVHWLDSHOHPHQJUD¿N\DQJNHOLKDWDQVHLPEDQJ (simetri atau tidak simetri) secara visual. Kelihatan kukuh dan stabil DQWDUDHOHPHQJUD¿N Harmoni Gabungan elemen yang serupa atau yang berkaitan seperti warna bersebelahan, bentuk serupa dan tekstur yang berkaitan antara satu sama lain. Memberi kesan yang seragam secara visual. Kesatuan Gabungan beberapa elemen dan prinsip reka bentuk. Menampakkan karya lebih realistik. Kepelbagaian Gabungan pelbagai gaya, nilai dan idea yang berbeza. Memberi gaya, variasi, tenaga dan daya tarikan. Penegasan (OHPHQXWDPDNDU\DJUD¿NGLOHWDNNDQSDGDSRVLVL tumpuan mata manusia secara semula jadi untuk melihat, menggunakan prinsip lain seperti kontras, pengulangan atau pergerakan. Menimbulkan fokus dan tumpuan, menarik perhatian serta mengelakkan kebosanan. Kontras Perbezaan yang sengaja diwujudkan pada elemen reka bentuk seperti warna, bentuk, skala, pergerakan, ruang dan saiz yang berbeza. Menarik perhatian dan minat pembaca. Pergerakan .HVDQSHUJHUDNDQDNDQPHQJKDVLONDQHOHPHQNDU\DJUD¿N yang kelihatan bergetar, bergoyang, bergegar, berayun, memancar dan bersinar. 0HQLPEXONDQNHVDQJUD¿N yang lebih realistik. Nilai estetikPHUXSDNDQNRPSRQHQ\DQJVXEMHNWLIXQWXNPHQLODLVHVHEXDKNDU\DJUD¿N1LODLHVWHWLN EROHKGLQLODLPHQHUXVLSHPHUKDWLDQWHUKDGDSNDU\DNDU\DJUD¿N 1LODL HVWHWLN MXJD EROHK GLXNXU EHUGDVDUNDQ HOHPHQ DVDV GDQ SULQVLS UHNDDQ JUD¿N \DQJ GLRODK sehingga berjaya mencapai matlamat sesuatu karya. Dalam menilai kandungan dan nilai estetik sesuatu karya, senarai semak dan skala penilaian yang PXGDK EROHK GLVHGLDNDQ EDJLPHQJXNXUFDUD RODKDQ HOHPHQ GDQ SULQVLS DVDV UHNDDQNDU\D JUD¿N digabungkan dengan baik atau tidak. Skala penilaian boleh digunakan untuk memberi markah atau QLODLKDVLONHVHOXUXKDQVHVXDWXUHNDDQNDU\DJUD¿N0DUNDK\DQJWLQJJLPHQXQMXNNDQKDVLONDU\D\DQJ lebih baik. 53 MODUL 2 l ASAS REKAAN GRAFIK

%HUGDVDUNDQLQWHSUHWDVLQLODLHVWHWLNNDU\DSDGD,OXVWUDVLffiSULQVLSUHNDDQJUD¿NEROHKGLQLODL menggunakan skala penilaian yang berbentuk Permainan Lampu Isyarat iaitu merah (tiada), kuning VHGHUKDQDGDQKLMDX WHUEDLN%DJLVHWLDSHOHPHQ UHNDDQGDQSULQVLS UHNDDQJUD¿N\DQJGLQLODL tanda () di kotak yang disediakan sekiranya menepati skala dan interpretasi penilaian. Kontras Kontras pada warna tulisan untuk menarik perhatian pembaca. Penegasan Penegasan pada objek makanan sebagai fokus karya. Garisan Rupa Keseimbangan Keseimbangan pada susunan komposisi reka letak. Harmoni Harmoni pada reka letak titik di sudut bawah kiri poster. Pergerakan Garisan pada latar belakang gambar menghasilkan kesan pergerakan. Kesatuan Kesatuan pada komposisi reka letak tajuk utama dan kapsyen. Pergerakan Pergerakan pada garisan beralun sebagai latar belakang. Ruang latar belakang Warna Ilustrasi 2.19&RQWRKSHQLODLDQGDQLQWHUSUHWDVLSDGDUHNDDQJUD¿N Jadual 2.2&RQWRKSHQLODLDQHOHPHQGDQSULQVLSUHNDDQJUD¿N Bilangan Elemen dan Prinsip UHNDDQJUD¿N Skala penilaian 1. Garisan 2. Rupa 3. Bentuk 4. Warna 5. Ruang 6. Tekstur 7. Keseimbangan 8. Harmoni 9. Kesatuan 10. Kepelbagaian 11. Penegasan 12. Kontras 13. Pergerakan Jumlah = 6NDODSHQLODLDQGDQLQWHUSUHWDVLVHVXDWXUHNDDQJUD¿NDGDODKVHSHUWLEHULNXWffl 54 REKA BENTUK GRAFIK DIGITAL l TINGKATAN 4

Akt AKTIVITI 1 Langkah 1 • Murid mendapatkan satu contoh karya JUD¿NEHUGDVDUNDQHOHPHQUHNDDQGDQ SULQVLSUHNDDQJUD¿N Langkah 2 • Murid membuat pembentangan dengan menggunakan komputer atau bahan bercetak. Langkah 3 • Murid daripada kumpulan lain akan memberi ulasan tentang elemen dan prinsip rekaan karya JUD¿N\DQJWHODKGLEHQWDQJNDQ Pembentangan Bentuk Tajuk: Pemikir Kritis dan Kreatif Objektif:0XULGGDSDWEHU¿NLUGDQEHUNRPXQLNDVLVHFDUDNULWLVGDQNUHDWLIEHUGDVDUNDQ HOHPHQUHNDDQGDQSHQJJXQDDQSULQVLSUHNDDQNDU\DJUD¿N Bahan dan Peralatan: Komputer dan bahan daripada media cetak atau media elektronik. Cara Pelaksanaan: Garisan Pengulangan Penegasan Bentuk Keseimbangan 55 MODUL 2 l ASAS REKAAN GRAFIK

LATIHAN 1. Bincangkan dengan rakan anda tentang prinsip rekaan yang ada pada imej di sebelah. 2. Berdasarkan imej di atas, bincangkan dengan rakan anda dan bina jadual analisis kekuatan dan kelemahan kedua-dua imej tersebut. Kekuatan Kelemahan Akt AKTIVITI 2 Kemahiran Abad ke-21 Think-Pair-Share Langkah 1 ‡ 0XULGPHQGDSDWNDQVDWXFRQWRKNDU\DJUD¿NEHUGDVDUNDQHOHPHQGDQSULQVLSUHNDDQJUD¿NGDUL PHGLDHOHNWURQLN6HWHUXVQ\DPXULGPHQLODLFRQWRKNDU\DJUD¿N\DQJGLFDUL Langkah 2 • Berdasarkan kandungan dan nilai estetik yang didapati dari karya di atas, murid dikehendaki PHQLODLVHWLDSHOHPHQGDQSULQVLSUHNDDQJUD¿N\DQJDGD7DQGDNDQ) penilaian anda di kotak yang disediakan seperti di bawah. • Murid berkongsi penilaian yang telah dibuat di hadapan kelas. Tajuk: (OHPHQGDQ3ULQVLS5HNDDQ.DU\D*UD¿N Objektif: 0XULGGDSDWEHU¿NLUVHFDUDNULWLVGDQNUHDWLIGDODPPHQLODLHOHPHQGDQSULQVLSUHNDDQ JUD¿NEHUGDVDUNDQNDQGXQJDQGDQQLODLHVWHWLN Bahan dan Peralatan: Komputer dan bahan daripada media elektronik (Internet). Cara Pelaksanaan: Bilangan Elemen dan prinsip UHNDDQJUD¿N Skala penilaian 1. Garisan 2. Rupa 3. Bentuk 4. Warna 5. Ruang 6. Tekstur 7. Keseimbangan 8. Harmoni 9. Kesatuan 10. Kepelbagaian 11. Penegasan 12. Kontras 13. Pergerakan Jumlah = 56 REKA BENTUK GRAFIK DIGITAL l TINGKATAN 4

2.2 Teori Warna Teori warna merupakan sains dan seni menggunakan warna. Teori warna menerangkan cara manusia melihat warna dan kesan visual apabila warna bercampur, warna sepadan atau warna berbeza antara satu sama lain. Teori warna juga melibatkan mesej yang hendak disampaikan oleh pelbagai warna tertentu. Murid boleh: 2.2.1 Membina roda warna: (i) Asas (ii) Sekunder (iii) Tertiar (iv) Penggenap 2.2.2 Menerangkan sistem warna: (i) Tambahan (additive) (ii) Subtraktif (subtractive) 2.2.3 Menghasilkan warna berdasarkan terminologi warna. 2.2.4 Membandingkan penggunaan warna harmoni dan kontras dalam NDU\DJUD¿N 2.2.5 Menghasilkan olahan warna sejuk dan panas untuk menimbulkan kesan mood warna. 2.2.6 Menghasilkan skema warna karya bertema berdasarkan teori warna. S.P Standard Pembelajaran Ilustrasi 2.20 Warna menimbulkan emosi dan perasaan manusia Rajah 2.8.HSHQWLQJDQZDUQDGDODPUHNDDQJUD¿N Memudahkan audiens membaca Mempengaruhi perasaan dan persepsi audiens Menonjolkan elemen UHNDDQJUD¿N Menghidupkan elemen UHNDDQJUD¿N Mewujudkan kontras Mempromosikan produk PHODOXLUHNDDQJUD¿N Memudahkan audiens melihat Kepentingan warna dalam UHNDDQJUD¿N 57 MODUL 2 l ASAS REKAAN GRAFIK

Warna merupakan tindak balas cahaya ke atas sesuatu permukaan. Warna dapat menimbulkan penegasan permukaan sesuatu bentuk objek lagi. Penggunaan warna yang berbeza dapat menimbulkan emosi dan perasaan terhadap objek yang dilihat. Contohnya, penggunaan warna yang terang dan cerah menimbulkan perasaan riang dan gembira. Warna yang gelap dan kelam pula akan menimbulkan perasaan suram dan sedih. Dalam teori warna, warna disusun pada roda warna dan dikelompokkan kepada tiga kategori, iaitu: Warna asas Warna sekunder Warna tertiar RRGDZDUQDDVDVVHNXQGHUWHUWLDUGDQSHQJJHQDS Roda warna terdiri daripada warna asas, warna sekunder dan warna tertiar. Rajah 2.9 Roda warna Merah Merah Hijau Hijau Jingga Jingga Merah jingga Kuning jingga Kuning Kuning Biru Biru Ungu Ungu Biru ungu Biru hijau Kuning hijau Merah ungu Color Theory Basics SILA IMBAS kod QR Contoh warna penggenap Merah dan hijau Ungu dan kuning Biru dan jingga 58 REKA BENTUK GRAFIK DIGITAL l TINGKATAN 4

Biru Merah Kuning (a) Merupakan warna utama. (b) Terdiri daripada warna biru, merah dan kuning. (c) Warna asas ini tidak boleh dihasilkan dengan campuran warna-warna lain. Biru + Kuning = Hijau Merah + Kuning = Jingga Merah + Biru = Ungu 1. Warna asas 2. Warna sekunder (a) Merupakan hasil campuran dua warna asas. (b) Warna sekunder terdiri daripada: 59 MODUL 2 l ASAS REKAAN GRAFIK

Biru + Ungu = Biru ungu Merah + Ungu = Merah ungu Merah + Jingga = Merah jingga Kuning + Jingga = Kuning jingga Kuning + Hijau = Kuning hijau Biru + Hijau = Biru hijau Merah Hijau Ungu Kuning Biru Jingga 3. Warna tertiar 4. Warna penggenap (a) Merupakan hasil campuran satu warna asas dengan satu warna sekunder. (b) Warna tertiar terdiri daripada: (a) Merupakan warna yang terletak bertentangan antara satu sama lain dalam roda warna. (b) Warna penggenap terdiri daripada: 60 REKA BENTUK GRAFIK DIGITAL l TINGKATAN 4

Akt AKTIVITI Langkah 1 • Murid dibahagikan kepada beberapa kumpulan. Setiap kumpulan akan diberikan carta roda warna yang masih kosong. • Murid dikehendaki menghasilkan satu lakaran objek mengikut kreativiti kumpulan. Langkah 2 • Setiap kumpulan akan melengkapkan roda warna menggunakan bahan dan peralatan yang diberi secara bergilir-gilir sehingga carta roda menjadi NDU\DJUD¿N\DQJSDOLQJNUHDWLI Langkah 3 • Setiap kumpulan dikehendaki membentangkan hasil karya masing-masing. • Kumpulan lain diminta memberi ulasan tentang warna yang digunakan. Kemahiran Abad ke-21 LATIHAN 1. Tuliskan maksud warna asas, warna sekunder, warna tertiar dan warna penggenap di ruang yang disediakan. Istilah Maksud Warna asas Warna sekunder Warna tertiar Warna penggenap 2. Huraikan kepentingan dan kegunaan warna sekunder dalam kehidupan seharian. Windows Pane Tajuk: Memilih Warna Objektif: Murid dapat mengaplikasikan warna asas, warna sekunder, warna tertiar atau warna penggenap mengikut kreativiti masing-masing. Bahan dan Peralatan: Carta roda warna kosong, kertas lukisan, pensel warna atau cat air, pen marker dan berus lukisan. Cara Pelaksanaan: 61 MODUL 2 l ASAS REKAAN GRAFIK

Sistem warna tambahan dan subtraktif Sistem warna terbahagi kepada dua, iaitu: 1. Warna tambahan (additive). 2. Warna subtraktif (subtractive). 400 NM 460 NM 490 NM 500 NM 530 NM 600 NM 650 NM 740 NM Rajah 2.10 Pantulan warna pada manggis ELEMEN MERENTAS EMK KURIKULUM Spektrum warna terhasil daripada belahan cahaya putih dan boleh diukur menerusi panjang gelombang (wavelength) cahaya dalam unit nanometer (NM). Contohnya, warna merah akan kelihatan pada panjang gelombang cahaya 650 NM. Ultraungu Inframerah Biru 450-500 NM Kuning 570-590 NM Merah 610-760 NM Ungu 400-450 NM Hijau 500-570 NM Jingga 590-610 NM Rajah 2.10 di atas menunjukkan buah manggis. Buah manggis secara nyata kelihatan berwarna ungu pada mata kita. Sebenarnya, tanpa kehadiran cahaya, kita tidak dapat melihat warna manggis. Dengan kehadiran cahaya, buah manggis kelihatan berwarna ungu. Hal ini demikian kerana: • Manggis memantulkan gelombang cahaya berwarna ungu dan menyerap gelombang cahaya selebihnya. • Hasilnya, warna yang terlihat pada mata kita ialah kulit manggis berwarna ungu. 62 REKA BENTUK GRAFIK DIGITAL l TINGKATAN 4

• Merupakan warna yang berasal daripada cahaya. • Merujuk semua panjang gelombang cahaya yang sampai ke mata kita. • Panjang gelombang cahaya yang berbeza menghasilkan kepelbagaian warna yang dapat dilihat oleh mata. • Berdasarkan teori, warna asas ialah merah, hijau dan biru. • Lebih mudah difahami menerusi eksperimen cahaya. • Apabila cahaya berwarna merah, hijau dan biru bersilang antara satu sama lain, maka cahaya berwarna putih akan terhasil di tengah-tengah. 1 • Merupakan warna yang boleh dilihat pada cat atau dakwat. • Pantulan atau hasil serapan cahaya sesuatu objek yang dikenali sebagai pigmentasi. Pigmentasi yang dimaksudkan ialah sifat warna yang dipantulkan melalui cahaya dan menghasilkan warna. • Apabila semua warna subtraktif (cyan+magenta+kuning) bercampur antara satu sama lain dan akan menghasilkan warna seakan-akan hitam, namun sebenarnya warna yang terhasil ialah warna perang gelap. • Objek yang dilihat mata manusia berbeza kerana warna objek yang terlihat sebenarnya terhasil daripada pantulan cahaya dan pigmentasi. • Oleh itu, warna yang kelihatan pada mata kita merupakan hasil pantulan cahaya atau hasil serapan cahaya pada sesuatu objek. Warna subtraktif Warna tambahan warna cahaya cahaya C Cyan + Kuning = Hijau M Magenta + Cyan = Biru Y Kuning + Magenta = Merah Warna campuran: 2 warna cahaya cahaya R Merah + Biru = Magenta G Hijau + Merah = Kuning B Biru + Hijau = Cyan Warna bercampur cahaya: 63 MODUL 2 l ASAS REKAAN GRAFIK

Jadual 2.3 Perbandingan antara warna tambahan dengan warna subtraktif • Warna tambahan merujuk cara seseorang melihat warna pada cahaya. • Warna tambahan ialah campuran cahaya dengan warna yang berbeza. Cyan Magenta Kuning Merah Hijau Biru RGB • Warna subtraktif ialah hasil cahaya sama ada secara pantulan atau serapan oleh objek. • Warna subtraktif ialah campuran warna pada cat, dakwat atau bahan berwarna yang lain. Merah Hijau Biru Cyan Magenta Kuning CMYK Roda warna Warna asas Sistem 'H¿QLVL Warna tambahan Warna subtraktif Warna kombinasi 0RGXODVDVUHNDJUD¿N SILA IMBAS kod QR 64 REKA BENTUK GRAFIK DIGITAL l TINGKATAN 4

Akt AKTIVITI Langkah 1 • Murid dibahagikan kepada beberapa kumpulan dan diberikan sekeping kad sistem warna tambahan dan sistem warna subtraktif. Langkah 2 • Setiap kumpulan dikehendaki bergerak dalam kumpulan dan mencari objek atau bahan yang sama warna seperti kad yang telah diberikan. • Masa diberikan sebanyak 10 minit. Langkah 3 • Seterusnya, murid diminta untuk membuat perbandingan sistem warna berdasarkan objek atau bahan yang telah diperoleh. Kemahiran Abad ke-21 Mix and Match Kad sistem warna tambahan Kad sistem warna subtraktif Tajuk: Mix and Match Objektif: Murid dapat membanding sistem warna tambahan dan subtraktif. Bahan dan Peralatan: Kad sistem warna tambahan dan kad sistem warna subtraktif. Cara Pelaksanaan: 65 MODUL 2 l ASAS REKAAN GRAFIK

LATIHAN 2. Berikan maksud bagi istilah-istilah berikut:  0HQJDSDNDKSHUHNDJUD¿NSHUOXPHPDKDPLWHRULZDUQD"%DJDLPDQDNDKWHRULZDUQD EHUXSD\DPHQFDSDLPDWODPDWSHUHNDJUD¿NGDODPPHQJKDVLONDQVHVXDWXNDU\D" Istilah Maksud Warna tambahan Warna subtraktif Warna tambahan Warna subtraktif 1. Lorekkan ruang dengan menggunakan pensel warna bagi menunjukkan warna yang terhasil dalam roda warna. 66 REKA BENTUK GRAFIK DIGITAL l TINGKATAN 4

Penghasilan warna berdasarkan terminologi warna 7HUPLQRORJL DWDX LVWLODK ZDUQD VDQJDW SHQWLQJ XQWXN PHQJKDVLONDQ UHNDDQ JUD¿N \DQJ EDLN GDQ EHUNHVDQ 3HUHND JUD¿N PHVWLODK PHPSXQ\DL SHQJHWDKXDQ DVDV WHQWDQJ ZDUQD GDQ LVWLODKLVWLODK berkaitan dengan warna. Antara terminologi yang perlu diketahui ialah: Rajah 2.11 Terminologi warna Monokromatik (Monochromatic) Penepuan (Saturation) Krom (Chrome) Rona (Hue) Ton (Tone) Seri warna (Tint) Telau (Shade) Terminologi warna 67 MODUL 2 l ASAS REKAAN GRAFIK

Jadual 2.4 Terminologi warna Terminologi warna Terminologi Contoh Rona (Hue) • Warna asal yang terhasil daripada warna asas, sekunder dan tertiar. Penepuan (Saturation) • Merujuk keamatan (intensity) sesuatu warna. • Contohnya, warna merah dengan intensiti 100 peratus kelihatan asli merahnya manakala pada intensiti 0 peratus, warna merah kelihatan kelabu. Ton (Tone) • Warna yang telah ditambahkan dengan warna hitam dan putih atau kelabu. Seri warna (Tint) • Warna yang telah ditambahkan dengan warna putih. • Contohnya, merah + putih = merah jambu. Telau (Shade) • Warna yang telah ditambahkan dengan warna hitam. • Contohnya, merah + hitam = burgundy. Krom (Chrome) • Intensiti atau tahap keamatan sesuatu warna. Monokromatik (Monochromatic) • Warna monokromatik terdiri daripada semua warna, berasal daripada satu rona dan dilanjutkan menggunakan ton, telau dan seri warna. 68 REKA BENTUK GRAFIK DIGITAL l TINGKATAN 4

PENCEMARAN HENTIKAN Perbandingan penggunaan warna harmoni dan kontras dalam karya JUD¿N :DUQDKDUPRQLGDODPNDU\DJUD¿N Warna harmoni dikenali sebagai warna analog atau warna dalam satu keluarga yang sama. Warna harmoni merupakan set warna yang terletak bersebelahan antara satu sama lain dalam roda warna seperti merah, jingga kemerahan dan jingga. Rajah 2.12&RQWRKZDUQDKDUPRQL୴ Ilustrasi 2.21&RQWRKZDUQDKDUPRQLGDODPUHNDDQJUD¿N\DQJEHUEH]D :DUQDKDUPRQLGDODPUHNDDQJUD¿NDQLPDVL' :DUQDKDUPRQLGDODPUHNDDQJUD¿NDQLPDVL' Warna harmoni dalam poster LQIRJUD¿N • Warna harmoni menimbulkan kesan selesa, menarik dan seimbang. • Dalam skema warna harmoni, biasanya satu warna akan mendominasi manakala dua lagi ZDUQDDNDQPHQ\RNRQJNDU\DJUD¿N • Contohnya, warna harmoni biasa digunakan untuk ciptaan corak kain, kertas pembalut hadiah dan kertas dinding hiasan dalaman. 69

Warna kontras dikenali sebagai warna penggenap atau pelengkap atau warna komplimentari. Warna kontras ialah warna yang terletak bertentangan antara satu sama lain dalam roda warna seperti merah dan hijau, ungu dan kuning serta biru dan jingga. • Warna penggenap menimbulkan kesan kontras, getaran dan pergerakan. • Dalam skema warna NRQWUDVNDU\DJUD¿N akan kelihatan lebih menyerlah dan membezakan imej. • Contohnya, warna kontras kerap digunakan dalam komunikasi dan komersial seperti poster, ilustrasi, pembungkusan, iklan, papar tanda, simbol dan logo. Rajah 2.13&RQWRKZDUQDNRQWUDV୴ Ilustrasi 2.22&RQWRKZDUQDNRQWUDVGDODPUHNDDQJUD¿N\DQJEHUEH]D :DUQDNRQWUDVGDODPNDU\DJUD¿N 70 REKA BENTUK GRAFIK DIGITAL l TINGKATAN 4

Akt AKTIVITI Langkah 1 • Dapatkan sumber inspirasi rekaan topeng muka. Langkah 2 • Hasilkan lakaran topeng muka dengan mengaplikasikan warna harmoni dan warna kontras. • Lakarkan dan warnakan topeng dengan menggunakan pensel warna atau cat air mengikut kreativiti masing-masing. Tajuk: Topeng Muka Objektif: Murid dapat membandingkan penggunaan terminologi warna harmoni dengan warna NRQWUDVGDODPVHVXDWXNDU\DJUD¿N Bahan dan Peralatan: Kertas lukisan A3, pensel warna atau cat air, pembaris panjang, pemadam dan bahan terpakai. Cara Pelaksanaan: Langkah 3 • Bentangkan hasil karya di hadapan kelas. • Hasilkan topeng muka mengikut skala sebenar. • Guru dan rakan memberi komen terhadap hasil karya. Kemahiran Abad ke-21 .X'LULNXGDQ$NX 71 MODUL 2 l ASAS REKAAN GRAFIK

LATIHAN 2. Dengan menggunakan dua set warna monokromatik, lorekkan kotak di bawah dengan pensel warna. 1. Berikan maksud bagi terminologi warna di bawah: Terminologi Maksud (a) Rona (b) Penepuan (c) Ton (d) Seri warna (e) Telau (f) Krom (g) Monokromatik Warna harmoni Warna kontras 72 REKA BENTUK GRAFIK DIGITAL l TINGKATAN 4

Olahan warna sejuk dan panas Terdapat dua jenis olahan warna iaitu warna sejuk dan warna panas. Warna sejuk dapat dilihat di sebelah kiri roda warna manakala warna panas di sebelah kanan roda warna. Rajah 2.14 Perbandingan warna sejuk dengan warna panas Warna sejuk Warna panas Warna Sejuk Warna Panas • Warna sejuk memiliki intensiti warna yang rendah dan bersifat lembut, damai dan tenang. • Contohnya, warna ungu, biru dan hijau. • Warna panas memiliki intensiti warna yang tinggi dan bersifat bertenaga, garang, hebat dan gembira. • Contohnya, warna merah, kuning dan jingga. 73 MODUL 2 l ASAS REKAAN GRAFIK

Skema warna karya bertema berdasarkan teori warna 6NHPDZDUQDPHUXMXNSHQJJXQDDQZDUQDXQWXNPHQJKDVLONDQNDU\DJUD¿NEHUGDVDUNDQWHRULZDUQD Terdapat tujuh skema warna iaitu: Panduan pemilihan skema warna: Langkah 1 - Kenal pasti hasil karya yang anda mahukan dengan memahami maksud warna. Langkah 2 - Pilih satu warna utama yang melambangkan keperluan projek. Langkah 3 - Pilih satu skema warna berasaskan pilihan warna utama. Langkah 4 - Pilih warna lain yang bersesuaian berdasarkan keperluan projek selari dengan cita rasa individu atau audiens. Monokromatik Neutral Komplimentari terpecah Analog Triadic Tetradic Komplimentari Skema warna 74 REKA BENTUK GRAFIK DIGITAL l TINGKATAN 4

Skema warna Skema warna monokromatik Skema warna komplimentari Skema warna analog 1 2 3 • Terdiri daripada satu warna, putih dan hitam dengan pelbagai nilai dan kepekatan. • Mendapatkan hasil karya yang kelihatan cerah kepada gelap. • Dikenali sebagai warna penggenap atau pelengkap. • Terdiri daripada dua warna yang bertentangan dalam roda warna. • Menghasilkan kontras yang dinamik. • Terdiri daripada warna-warna yang bersebelahan dalam roda warna dengan pelbagai nilai. • Menghasilkan karya dengan warna harmoni atau kelihatan segar. 75 MODUL 2 l ASAS REKAAN GRAFIK

Skema warna komplimentari terpecah Skema warna tetradic Skema warna triadic Skema warna neutral • Terdiri daripada tiga warna yang saling bertentangan dalam roda warna. • Menghasilkan kontras yang sangat ketara. • Terdiri daripada warna hitam, putih, kelabu dan perang. • Dikenali sebagai warna penggenap atau pelengkap terpecah. • Terdiri daripada satu warna penggenap dan digunakan bersama dengan dua warna analog. • Menghasilkan karya yang kontras antara tiga warna yang digunakan. • Dikenali sebagai warna pelengkap dwipecah. • Terdiri daripada dua pasang warna komplimentari yang bertentangan dalam roda warna. • Menghasilkan dua warna kontras yang dominan dan dua warna yang menyokong. 5 7 4 6 76 REKA BENTUK GRAFIK DIGITAL l TINGKATAN 4

Akt AKTIVITI Langkah 1 • Pilih satu objek. • Hasilkan dua lukisan objek di atas sehelai kertas A4. • Warnakan lukisan menggunakan olahan warna sejuk dan warna panas. Langkah 2 • Hasilkan tiga lukisan objek yang sama di atas sehelai kertas A4 dengan mengaplikasikan olahan skema warna yang telah dipelajari. • Label skema warna yang digunakan. Langkah 3 • Pamerkan hasil aktiviti kumpulan dan minta ulasan rakan-rakan sekelas. LATIHAN 1. Apakah ciri-ciri warna sejuk dan warna panas? 2. Pada pendapat anda, bagaimanakah skema warna tertentu yang digunakan oleh pereka JUD¿NEROHKPHQLPEXONDQHPRVLGDQSHUDVDDQEHUEH]DNHSDGDSHPEDFD" Kolaboratif Tajuk: Skema Warna Objektif: Murid dapat menghasilkan lukisan objek dengan mengaplikasikan olahan warna sejuk dan warna panas serta skema warna. Bahan dan Peralatan: Dua helai kertas A4, pensel, pensel warna atau cat air, oil pastel, marker dan berus lukisan. Cara Pelaksanaan: 77 MODUL 2 l ASAS REKAAN GRAFIK

Rajah 2.15 .HSHQWLQJDQUHNDOHWDNGDODPSHQJKDVLODQNDU\DJUD¿N 2.3 Asas Reka Letak Kepentingan reka letak dalam penghasilan NDU\DJUD¿N • Reka letak merujuk proses susun atur semua elemen yang membentuk satu rekaan dan mampu menyampaikan mesej dengan jelas serta mempunyai nilai estetik. • Penetapan reka letak bertindak sebagai elemen terpenting dalam komunikasi visual untuk menterjemahkan sesuatu konsep atau idea kepada audiens. • Antara kepentingan reka letak adalah seperti di bawah: S.P Standard Pembelajaran Mampu menyampaikan mesej dengan jelas dan mempunyai nilai estetik Membantu pembaca untuk memahami isi NDQGXQJDQJUD¿NGDQIRNXVSDGDLVLXWDPD 0HPEDQWXUHNDOHWDNJUD¿NPHQMDGL harmoni atau selaras dengan penggunaan fon, warna, latar belakang dan elemen-elemen lain yang digunakan 0HPEXDWSHQ\DWXDQHOHPHQSDGDNDU\DJUD¿N bagi menyampaikan maklumat secara tepat Kepentingan reka letak dalam penghasilan NDU\DJUD¿N Murid boleh: 2.3.1 Menjelaskan kepentingan reka letak dalam SHQJKDVLODQNDU\DJUD¿N 2.3.2 Melakar reka letak berdasarkan contoh karya JUD¿N 0HPEXDWMXVWL¿NDVLUHND letak elemen seperti tajuk, visual dan kandungan teks. 2.3.4 Menggunakan fungsi grid dan lajur dalam reka letak mengikut kesesuaian. 2.3.5 Menghasilkan lakaran reka letak berdasarkan karya JUD¿N\DQJGLFDGDQJNDQ 78 REKA BENTUK GRAFIK DIGITAL l TINGKATAN 4

3URVHVPHODNDUUHNDOHWDNEHUGDVDUNDQFRQWRKNDU\DJUD¿N Melakar reka letak • /DNDUDQUHNDOHWDNEHUGDVDUNDQFRQWRKNDU\DJUD¿NVHGLDDGDEROHKGLKDVLONDQGHQJDQPHQJHQDO SDVWL NRPSRVLVL \DQJ DGD GDODP NDU\D JUD¿N WHUVHEXW 6HEDJDL FRQWRK NDU\D JUD¿N GL EDZDK merupakan poster terumbu karang. Terdapat beberapa komposisi yang boleh dikenal pasti iaitu ilustrasi, teks dan kandungan. Ilustrasi 2.23 Contoh poster terumbu karang • Komposisi reka letak poster terumbu karang boleh dilakar semula dengan menggunakan simbol seperti di bawah: Simbol Penerangan Petak berpangkah mewakili ilustrasi yang dipilih dalam contoh NDU\DJUD¿N Blok mewakili teks dan fon merujuk tajuk utama atau VXEWDMXN\DQJWHUGDSDWGDODPFRQWRKNDU\DJUD¿N Garisan mewakili isi kandungan yang ditulis dalam contoh NDU\DJUD¿N JAGA DAN CINTAI TERUMBU KARANG KEPENTINGAN TERUMBU KARANG Terumbu karang berfungsi sebagai kawasan sumber makanan dan tempat perlindungan pelbagai jenis hidupan laut. “Bersama-sama kita jaga dan cintai terumbu karang khazanah negara” 79 MODUL 2 l ASAS REKAAN GRAFIK

JAGA DAN CINTAI TERUMBU KARANG KEPENTINGAN TERUMBU KARANG Terumbu karang berfungsi sebagai kawasan sumber makanan dan tempat perlindungan pelbagai jenis hidupan laut. “Bersama-sama kita jaga dan cintai terumbu karang khazanah negara” • Berdasarkan poster berikut, ilustrasi utama boleh dikenal pasti dengan mudah. • Teks dan fon juga perlu diketahui sebagai tajuk utama dan subtajuk poster. • Kenal pasti isi kandungan penerangan teks poster terumbu karang. Teks atau penghurufan bagi tajuk utama dan subtajuk Subtajuk Slogan Isi kandungan Logo Ilustrasi /DNDUDQNRPSRVLVLUHNDOHWDNSRVWHUWHUXPEXNDUDQJEHUGDVDUNDQFRQWRKNDU\DJUD¿N JAGA DAN CINTAI TERUMBU KARANG KEPENTINGAN TERUMBU KARANG Terumbu karang berfungsi sebagai kawasan sumber makanan dan tempat perlindungan pelbagai jenis hidupan laut. “Bersama-sama kita jaga dan cintai terumbu karang khazanah negara” 80 REKA BENTUK GRAFIK DIGITAL l TINGKATAN 4

JXVWL¿NDVLUHNDOHWDNEHUGDVDUNDQHOHPHQWDMXNYLVXDO dan kandungan teks Elemen asas reka letak terbahagi kepada tiga, iaitu tajuk, visual dan kandungan teks. Rajah 2.16 menerangkan elemen asas reka letak tersebut. Rajah 2.16 Elemen asas reka letak Rajah 2.17 Contoh muka hadapan majalah Dunia Haiwan Tajuk Visual Kandungan teks Body text (Isi kandungan) Caption (Kapsyen) Quotation (Petikan) 1 Tajuk • Grid • Ilustrasi • Ruang putih Masthead (Inulangan) Tajuk utama Subhead (Subtajuk) Masthead • Tajuk sesuatu penerbitan seperti majalah, buletin atau surat khabar. Tajuk utama • Perkataan atau ayat yang diletakkan di tempat utama pada reka letak agar dibaca terlebih dahulu dan berupaya menarik perhatian pembaca. • Ayat yang digunakan mestilah ringkas dan terus pada maksud supaya mudah dibaca dan difahami oleh pembaca. • Merupakan paparan utama yang ingin disampaikan dalam sesuatu reka letak. Subhead / Subtajuk • Membantu menjelaskan tajuk utama dengan ringkas dan menambah maklumat bagi menyokong tajuk utama. 81 MODUL 2 l ASAS REKAAN GRAFIK

2 Visual Grid • Ilustrasi dapat menghasilkan titik fokus pada halaman reka bentuk serta menarik minat audiens untuk membaca. • Berperanan sebagai mukadimah informasi yang diberikan. • Memastikan sesuatu mesej lebih mudah difahami. • Ilustrasi yang digunakan juga perlu berdasarkan perkara yang hendak disampaikan daripada masthead, tajuk utama atau subhead. • Ruang putih memberikan keseimbangan dan kontras dengan isi kandungan yang lain bagi sesuatu muka surat dan mengelakkan reka letak kelihatan berselerak. • Reka letak akan kelihatan lebih jelas dan mudah dibaca. • Grid merupakan struktur asas reka letak sesuatu muka surat dengan membahagikan ruang pada muka surat kepada unit bermodular. • Penggunaan grid dalam penerbitan dapat mewujudkan kekemasan dan keseimbangan susunan informasi. Ilustrasi Ruang putih Rajah 2.18 Elemen visual dalam reka letak visual Ilustrasi Grid Ruang putih Kandungan isi dalam majalah 82 REKA BENTUK GRAFIK DIGITAL l TINGKATAN 4

3 Kandungan teks Contoh reka letak majalah SILA IMBAS kod QR Rajah 2.19 Contoh kandungan majalah yang mengaplikasikan elemen asas reka letak Quotation Body text Caption • Merupakan tulisan bersaiz kecil yang menyampaikan maklumat dalam UHNDOHWDNJUD¿N Body text • Petikan yang diambil daripada body text sesuatu penulisan untuk menonjolkan topik utama yang ingin disampaikan. Quotation Caption • Merupakan keterangan pada gambar, ilustrasi atau rajah. • Boleh diletakkan di tengah-tengah atau pada bahagian sisi gambar, ilustrasi atau rajah. • Kebiasaannya pembaca lebih cenderung membaca kapsyen daripada mana-mana bahagian sesuatu penerbitan. Ilustrasi Pengenalan kandungan teks Ilustrasi 83 MODUL 2 l ASAS REKAAN GRAFIK

Fungsi penggunaan grid dan lajur dalam reka letak • Grid ialah struktur yang terdiri daripada rangkaian garis lurus atau melengkung yang bersilang dan digunakan untuk menyusun kandungan. • Lajur ialah zon atau kawasan ruang menegak sepenuhnya dari margin atas ke bawah. Rajah 2.20 Fungsi penggunaan grid dan lajur Rajah 2.21 Penggunaan grid dan lajur dalam reka letak majalah Fungsi penggunaan grid dan lajur 3URVHVUHNDEHQWXNJUD¿NDNDQ menjadi lebih cepat .DQGXQJDQUHNDEHQWXNJUD¿N akan lebih teratur Dapat memastikan halaman reka bentuk mempunyai keseimbangan Grid dapat menggalakkan penghasilan ruang putih 84 REKA BENTUK GRAFIK DIGITAL l TINGKATAN 4

PHQJKDVLODQODNDUDQUHNDOHWDNEHUGDVDUNDQNDU\DJUD¿N Penghasilan satu lakaran Bagi penghasikan reka letak, murid dikehendaki menghasilkan satu lakaran reka letak bagi KDVLONDU\DJUD¿NGDODPPDMDODK0XULGGLNHKHQGDNLPHPEXDWEHEHUDSDODNDUDQUHNDOHWDNEDJL menentukan pilihan lakaran yang terbaik. Cara-cara menghasilkan lakaran reka letak adalah seperti berikut: Dipilih kerana mewakili spesies haiwan liar yang berasal dari Malaysia yang diancam kepupusan. Tidak dipilih kerana penyu hanya mewakili satu spesies hidupan liar di kawasan berair sahaja. Tidak dipilih kerana terdapat spesies yang berasal bukan dari Malaysia. Pemilihan imej yang bersesuaian dengan tema Sebelum sesuatu reka letak dihasilkan, murid perlu membuat kajian mengenai idea dan WHPD\DQJDNDQGLJXQDNDQ'DODPSHQJKDVLODQEURVXULPHMJUD¿NGLSLOLKVHEDJDLHOHPHQ penegasan karya. Berdasarkan imej yang telah dipilih, lakaran kasar dihasilkan. 1. Ilustrasi 2.24 Lakaran kasar berdasarkan imej 1 yang dipilih Imej 1 Imej 2 Imej 3 85 MODUL 2 l ASAS REKAAN GRAFIK

Seterusnya, aplikasi fungsi grid dan lajur dalam reka letak muka surat majalah disesuaikan dengan lakaran kedua yang telah dipilih. Dalam contoh berikut, kertas A3 digunakan bagi lakaran reka letak komposisi. Setiap grid dan lajur boleh diaplikasikan mengikut saiz yang dikehendaki. Fungsi grid dan lajur 2 cm × 1.98 cm yang disesuaikan dengan lakaran reka letak bagi kertas A3 adalah seperti berikut: Lakaran komposisi reka letak Beberapa lakaran komposisi boleh dihasilkan untuk menjana lebih banyak idea. Yang berikut merupakan tiga contoh lakaran reka letak. Lakaran kedua dipilih untuk menghasilkan reka letak komposisi karya dalam majalah. Lakaran 1 Lakaran 2 Lakaran 3 2. • Tiada ruang putih • Terlalu banyak ilustrasi • Tiada masthead • Mempunyai komposisi reka letak yang lengkap: (a) Tajuk: masthead, tajuk utama dan subhead (b) Visual: grid, ilustrasi, ruang putih (c) Kandungan teks: body text, quotation dan caption • Tiada ruang putih • Kandungan terlalu ringkas Rajah 2.22 Lakaran kompisisi reka letak majalah 86 REKA BENTUK GRAFIK DIGITAL l TINGKATAN 4

Pemilihan muka taip Pilih dua atau tiga gaya muka taip yang bersesuaian mengikut keperluan tajuk dan body text penulisan majalah. Dalam contoh di bawah, pilihan satu akan diaplikasikan dalam kandungan teks bagi karya yang hendak dihasilkan. Susun atur penghurufan dan ilustrasi 3. 4. Pilihan 1 Pilihan 2 Pilihan 3 Usaha semua pihak untuk PHPDVWLNDQ¶3DN%HODQJ·GDQ ¶UDNDQODLQ·WHUXVGLEHOD Muka taip: +HOYHWLFDUHJXODU Usaha semua pihak untuk memastikan ‘Pak Belang’ dan ‘rakan lain’ terus dibela Muka taip: Century gothic bold Usaha semua pihak untuk memastikan ‘Pak Belang’ dan ‘rakan lain’ terus dibela Muka taip: Copperplate Kandungan teks Body text Ilustrasi Ilustrasi Lajur Ilustrasi Ruang putih Quotation Caption Grid Rajah 2.23 Susun atur penghurufan dan ilustrasi 87 MODUL 2 l ASAS REKAAN GRAFIK

Lakaran kasar dihasilkan. Lakaran diperincikan mengikut kesesuaian seperti menambah bayang atau memasukkan warna yang bersesuaian. Bina grid 2 cm  1.98 cm. Penilaian visual dan isi kandungan teks berdasarkan reka letak yang dipilih. Susun komposisi teks, ilustrasi dan isi kandungan. Rumusan komposisi reka letak majalah Pastikan visual dan kandungan teks yang dipilih perlu memenuhi tema majalah. Visual yang digunakan pada latar belakang majalah boleh mencapai keseimbangan komposisi keseluruhan karya. Hasil akhir reka letak (a) (c) (e) (b) (d) 88 REKA BENTUK GRAFIK DIGITAL l TINGKATAN 4

Akt AKTIVITI 1 Akt AKTIVITI 2 Langkah 1 • Secara berkumpulan, kumpul contoh reka letak karya daripada Internet. Langkah 2 • Tampal contoh karya yang diperoleh di atas kertas manila atau kertas sebak. Kemahiran Abad ke-21 LATIHAN Langkah 3 • Bincang dengan rakan mengenai reka letak sesuatu karya yang dipilih dengan membuat nota ringkas di atas kertas tersebut. Langkah 4 • Buat pembentangan secara Tree Stray, One Stay.  1\DWDNDQPDNVXGUHNDOHWDNGDODPSHQJKDVLODQNDU\DJUD¿N 2. Senaraikan tiga kepentingan reka letak.  3HQJKDVLODQNDU\DJUD¿NSHQWLQJXQWXNPHQ\DPSDLNDQPDNOXPDWDWDXREMHNWLI\DQJGDSDW menarik minat audiens membaca. Pada pandangan anda, apakah elemen-elemen yang perlu GLWLWLNEHUDWNDQEDJLPHQJKDVLONDQNDU\DJUD¿N\DQJEDLN"%HULNDQMXVWL¿NDVLMDZDSDQDQGD 4. Apakah fungsi grid dan jalur dalam reka letak? 5. Anda dikehendaki mereka bentuk satu poster majlis persaraan guru. Terangkan langkah-langkah yang perlu diambil bagi menghasilkan reka letak poster tersebut. Kemahiran Abad ke-21 ELEMEN MERENTAS EMK KURIKULUM Portfolio 7UHH6WUD\2QH6WD\ Tajuk: Reka Letak Karya Objektif:0XULGGDSDWPHPEXDWMXVWL¿NDVLUHNDOHWDNEHUGDVDUNDQWDMXNYLVXDOGDQ kandungan teks. Bahan dan Peralatan: Internet, kertas sebak, kertas manila, gam dan gunting. Cara Pelaksanaan: Langkah 1 • Buat kajian tentang reka letak kulit portfolio dengan mendapatkan imej dan memilih muka taip yang bersesuaian. Langkah 2 • Hasilkan beberapa lakaran komposisi reka letak karya kulit portfolio bersaiz A3. Langkah 3 • Bentangkan hasil akhir kulit portfolio di hadapan kelas. Tajuk: Lakaran Kulit Portfolio Objektif: Murid dapat menghasilkan lakaran kulit portfolio dengan mengaplikasikan pengetahuan reka letak berdasarkan tajuk, visual dan kandungan teks. Bahan dan Peralatan: Kertas lukisan A3, gam, gunting, pensel, pensel warna, pen marker, pembaris panjang dan pemadam. Cara Pelaksanaan: 89 MODUL 2 l ASAS REKAAN GRAFIK

2.4 3URVHV5HND%HQWXN*UD¿N Proses pengolahan idea Perancangan yang strategik dan rapi perlu dibuat sebelum proses SHPEDQJXQDQSURMHNUHNDDQJUD¿NGLPXODNDQ.RQVHSGDQLGHD yang baik akan menghasilkan reka bentuk yang lebih menarik. Oleh itu, proses pengolahan idea ini dapat membantu pereka mencipta sesuatu yang baharu. Proses pengolahan idea yang terlibat adalah seperti berikut: 1. Kajian lapangan • Kajian lapangan akan bermula apabila kumpulan sasaran, format, peruntukan dan garis masa (timeline) dikenal pasti. • Selepas perbincangan, murid akan memulakan projek bagi menangani masalah tersebut dengan mengemukakan cadangan penyelesaian. • Cadangan penyelesaian akan disediakan dalam bentuk bertulis bagi menerangkan masalah berdasarkan tujuan komunikasi dan kajian lapangan. • Peringkat penting dalam kajian ini ialah perkongsian maklumat bagi mendapatkan konsep dan idea. Murid boleh: 2.4.1 Menjelaskan proses pengolahan idea melalui kajian lapangan, lakaran kecil (thumbnail), lakaran kasar, lakaran komprehensif. 2.4.2 Menghasilkan lakaran JUD¿NPHQHUXVLSURVHV pengolahan idea. 0HPEXDWMXVWL¿NDVL pemilihan idea berdasarkan lakaran pengolahan idea. 2.4.4 Menghasilkan reka bentuk JUD¿NDNKLUPHQHUXVL proses pengolahan idea. S.P Standard Pembelajaran Rajah 2.24 Proses pengolahan idea Kajian lapangan Lakaran kecil Lakaran kasar Lakaran komprehensif Ilustrasi 2.25 Murid melakukan perbincangan dan membentangkan kajian lapangan di hadapan kelas Ilustrasi 2.26 Contoh hasil kajian lapangan yang dikumpulkan oleh murid 90 REKA BENTUK GRAFIK DIGITAL l TINGKATAN 4

2. Lakaran kecil • Lakaran kecil merupakan lakaran bebas yang dihasilkan oleh seseorang pereka untuk menggambarkan idea reka letak sesuatu rekaan yang akan dihasilkan. • Lakaran idea yang ringkas dan bebas, membolehkan dua atau lebih idea dibandingkan secara visual. • Beberapa lakaran bebas perlu dihasilkan. • Elemen teks diwakili garis-garis atau blok sahaja. 3. Lakaran kasar • Menyalin idea daripada bentuk lakaran kecil kepada bentuk lakaran kasar yang lebih jelas dan terperinci. • Dihasilkan dalam bentuk susun atur, penjajaran dan saiz sebenar yang akan dicetak atau dipersembahkan. • Menyediakan maklumat jidar atau margin, warna dan jenis kertas, warna, saiz dan teks. 4. Lakaran komprehensif • Dihasilkan menggunakan saiz sebenar, gambar serta warna sebenar yang akan digunakan dalam reka bentuk. • Sebagai pelan utama yang akan dijadikan rujukan dan asas pemeteraian perjanjian antara pereka dengan pelanggan. ELEMEN MERENTAS KURIKULUM Anda diminta untuk membuat lakaran dan catatan pada setiap SURVHVUHNDEHQWXNJUD¿NGHQJDQ mengaplikasikan pemikiran komputasional. EMK Reka letak semi komprehensif mengambil ciri yang sama seperti reka letak komprehensif, menggunakan perlambangan dan perwakilan bagi mewakili elemen atau subjek sebenar. INFO Info Menarik Ilustrasi 2.27 Contoh lakaran kecil Ilustrasi 2.28 Contoh lakaran kasar Ilustrasi 2.29 Contoh lakaran komprehensif 91 MODUL 2 l ASAS REKAAN GRAFIK

PHQJKDVLODQODNDUDQJUD¿NPHQHUXVLSURVHVSHQJRODKDQLGHD 3HQJKDVLODQVHVXDWXODNDUDQJUD¿NPHPHUOXNDQSURVHVSHQJRODKDQLGHDEDJLPHQJKDVLONDQNDU\D\DQJ terbaik. Yang berikut ialah contoh proses pengolahan idea bagi penghasilan poster. 1 Kajian lapangan 2 Lakaran kecil Dalam penghasilan poster ini, masalah yang dikenal pasti ialah tahap kesedaran rakyat Malaysia terhadap penjagaan alam sekitar iaitu aktiviti pembakaran hutan secara bebas masih berleluasa. Kesannya, banyak habitat hutan semakin pupus. Masalah ini mesti dicegah kerana kelestarian alam sekitar perlu dijaga supaya dapat dinikmati oleh generasi akan datang. Selain itu, habitat hutan ini juga merupakan daya tarikan pelancong asing untuk bercuti di Malaysia. Oleh itu, tujuan penghasilan poster ini adalah seperti di bawah: 6HOHSDVPHQMDODQNDQNDMLDQODSDQJDQSHUHNDJUD¿NSHUOXPHPEXDWEHEHUDSDODNDUDQNHFLO perkembangan idea yang telah dikenal pasti. Lakaran kecil bertujuan untuk mendapatkan idea yang terbaik secara visual bagi menterjemahkan maklumat mengenai penjagaan alam sekitar. Tajuk poster, “Kita Sayang Bumi” ditulis mengikut kesesuaian konsep dan idea yang mahu ditampilkan. Lakaran bumi serta semua tema yang berkaitan dilakar mengikut idea dan konsep yang berbeza antara satu lakaran dengan lakaran yang lain. Memupuk kesedaran rakyat untuk menjaga habitat alam sekitar A3 Tujuan penghasilan poster Objektif b c Sasaran Saiz Semua peringkat umur terutama murid-murid sekolah menengah Ilustrasi 2.30 Proses lakaran kecil a 92 REKA BENTUK GRAFIK DIGITAL l TINGKATAN 4

3 Lakaran kasar 4 Lakaran komprehensif Lakaran kedua menjadi pilihan dalam penghasilan poster “Kita Sayang Bumi”. Hasil daripada SHPLOLKDQ WHUVHEXW SHUHND JUD¿N SHUOX PHQJKDVLONDQ VDWX ODNDUDQ NDVDU LDLWX OXNLVDQ bersaiz sebenar bagi poster yang telah siap. Semua elemen seperti saiz, gambar dan stail dimasukkan dengan jelas dan tepat. Lakaran komprehensif dihasilkan berdasarkan lakaran kasar tetapi lebih teliti dan hampir menyerupai reka letak yang telah siap. Pada fasa ini, lakaran dilengkapi dengan warna, efek GDQWLSRJUD¿\DQJVHEHQDU Ilustrasi 2.31 Contoh lakaran kasar Ilustrasi 2.32 Contoh lakaran komprehensif 93 MODUL 2 l ASAS REKAAN GRAFIK

Idea penghasilan poster: • Manusia sebagai makhluk yang tinggal di bumi. • Alam sekitar sebagai habitat pelbagai haiwan dan tumbuhan. • Bangunan sebagai keperluan asas untuk aktiviti dan tempat tinggal manusia. • Lakaran kedua yang dipilih mempunyai elemen ilustrasi realistik atau sebenar yang menggambarkan kehidupan manusia memerlukan bumi dan tempat perlindungan iaitu bangunan. • Lakaran lain hanya mengambil kira ilustrasi bumi dan manusia tanpa mengambil kira keperluan asas manusia iaitu tempat tinggal yang diwakili oleh bangunan. • Lingkaran separa bulat dalam lakaran kedua secara analoginya boleh difahami kerana mewakili sebahagian bentuk bulat bumi yang sebenar. • Lakaran kedua yang dipilih boleh diperincikan lagi dengan menambah corak pada bentuk bumi yang menunjukkan komponen bumi terdiri daripada tanah dan diliputi air serta tumbuh-tumbuhan. JXVWL¿NDVLSHPLOLKDQLGHDEHUGDVDUNDQODNDUDQSHQJRODKDQLGHD %HUGDVDUNDQ ODNDUDQ SHQJRODKDQ LGHDPXULG SHUOXPHPEXDWMXVWL¿NDVL EDJL VHWLDS SHPLOLKDQ LGHD \DQJGLSLOLK7HUGDSDWWLJDHOHPHQGDODPPHPEXDWMXVWL¿NDVLSHPLOLKDQLGHDLDLWXffl -XVWL¿NDVLSHPLOLKDQLGHDffl,OXVWUDVL Lakaran idea kedua dipilih kerana memenuhi ketiga-tiga komponen yang diambil kira dalam PHPEXDWMXVWL¿NDVL Ilustrasi 7LSRJUD¿ Elemen asas dan prinsip UHNDDQJUD¿N Pemilihan Idea 94 REKA BENTUK GRAFIK DIGITAL l TINGKATAN 4