นาวิกศาสตร์ เดือน ธันวาคม ๒๕๖๕

“...การทำางานนั้น ทฤษฎี บทเรียนบทปฏิบัติ ตัวบทกฎหมายก็มี แต่ในทางปฏิบัติ กาลเทศะ ศีลธรรม

ื
ี
ความถูกต้อง หรือในเร่องของเมตตาธรรม ก็มีส่วนเก่ยวข้อง. บางที การปฏิบัติก็ต้องใช้การประยุกต์ในทฤษฎีต่าง ๆ
ิ
ำ
ื
เพ่อให้เกิดความเหมาะสมและเท่ยงธรรม โดยไม่ใช้กฎหมายหรือช่องโหว่ช่องลวงกฎหมาย ทาในส่งใด
ี
ที่เป็นอคติหรือความรู้สึกที่ไม่ดี หรือเป็นทาสของสิ่งต่าง ๆ ที่ไม่ดีที่มากดดัน. ก็คือรู้จักตัวเอง รู้จักความถูกต้อง
รู้จักศีลธรรม หรือเมตตาธรรม. ...”


พระราชดำารัส
ในโอกาสที่อัยการสูงสุด นำาอัยการประจำากอง สำานักงานอัยการสูงสุด

เข้าเฝ้าฯ ถวายสัตย์ปฏิญาณก่อนเข้ารับหน้าที่
ณ พระที่นั่งอัมพรสถาน พระราชวังดุสิต
วันอังคาร ที่ ๒๙ พฤษภาคม ๒๕๖๑

๕ ธันวาคม วันคล้ายวันพระบรมราชสมภพ


พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร


พระมหากรุณาธิคุณจารึกในใจไทยชั่วนิจนิรันดร์





ข้าพระพุทธเจ้า คณะกรรมการราชนาวิกสภา

นายกกรรมการราชนาวิกสภา
พลเรือโท อรรถพล เพชรฉาย
กสภา
รองนายกกรรมการราชนาวิ
รองนายกกรรมการราชนาวิกสภา
์
พลเรือตรี อดิศักดิ แจงเล็ก
กรรมการราชนาวิกสภา
พลเรือตรี โสภณ รัชตาภิรักษ
่
พลเรือตรี คมสัน กลินสุคนธ
พลเรือตรี วัชระ พัฒนรัฐ
ุ
พลเรือตรี จรูญ คลองยทธ
พลเรือตรี ณัฐชัย วรรณบูรณ
พลเรือตรี สุวัจ ดอนสกุล
พลเรือตรี สมรภูมิ จันโท ปกหน้า
พลเรือตรี ประสาน ประสงคสําเร็จ
พลเรือตรี ปยบุตร เนียมประดิษฐ
พลเรือตรี เกือกูล กลินเอียม
่
้
่
พลเรือตรี ทรงฤทธิ์ ฉัตรเงิน
พลเรือตรี พนม ควรประดิษฐ
กรรมการและเลขานุการราชนาวิกสภา
นาวาเอก ชัชวาลย โตรุง

เหรัญญิกราชนาวิกสภา
เรือเอกหญิง ปาริชาติ เชื้อจิตรนุกูล
ที่ปรึกษาราชนาวิกสภา
พลเรือเอก สุรนันท แสงรัตนกูล
พลเรือเอก อํานวย ทองรอด
พลเรือโท เบญญา นาวานุเคราะห ปกหลัง
พลเรือโท อัตตะวีร ทักษรานุพงศ ขอคิดเห็นในบทความท่นําลงนิตยสารนาวิกศาสตรเปนของผูเขียน
ี
พลเรือตรี ไชยา เตียมฉายพันธ มิใชขอคิดเห็นหรือนโยบายของหนวยงานใดของรัฐและมิไดผูกพัน
้
ี
บรรณาธิการ ตอทางราชการแตอยางใด ไดนําเสนอไปตามท่ผูเขียนใหความคิดเห็น
ื
ั
ั
นาวาเอก ชัชวาลย โตรุง เทาน้น การกลาวถึงคําส่ง กฎ ระเบียบ เปนเพียงขาวสารเบ้องตน

ผูชวยบรรณาธิการ เพื่อประโยชนแกการคนควา
นาวาเอกหญิง วรนันท สุริยกุล ณ อยุธยา ปกหนา-ปกหลัง
ั
ิ
ั

ุ
ประจํากองบรรณาธิการ ภาพวาดจตรกรรมฝาผนงพระราชวงพระเจากรงธนบร ุ ี
ิ
ิ
นาวาเอก ณรงค หาญพล (พระราชวังเดิม) และปอมวิชัยประสิทธ์ (วิไชยประสทธ์) ิ
นาวาเอกหญิง รักชนก เชือวงษ ภายในพระอโบสถวดอมพวนเจตยาราม จงหวดสมทรสงคราม
้
ุ
ั
ั
ุ
ั
ั
ั
ิ
นาวาเอกหญิง แจมใส พันทวี ออกแบบปก กองบรรณาธิการ
นาวาโทหญิง ศรัญญา ศาสโนปถัมภ พิมพที กองโรงพิมพ กรมสารบรรณทหารเรือ
่
่
นาวาโทหญิง สรารัตน จันกลิน เจาของ ราชนาวิกสภา
นาวาตรี ปญญา ประเสริฐจินดา สํานักงานราชนาวิกสภา
เรือเอกหญิง สุธิญา พูนเอียด ถนนอรุณอมรินทร แขวงศิริราช เขตบางกอกนอย
เรือเอก วิทยา ภูประดิษฐ กรุงเทพฯ ๑๐๗๐๐
่
วาทีเรือโท ชัยพันธ ไกรศิริ โทร. ๐ ๒๔๗๕ ๓๐๗๒ และ ๐ ๒๔๗๕ ๔๙๙๘
สงขอมูล/ตนฉบับไดที่ [email protected]
นาวิกศาสตร 4 เว็บไซตราชนาวิกสภา WWW.RTNI.NAVY.MI.TH
ุ
ปที่ ๑๐๓ เลมที่ ๙ กันยายน ๒๕๖๓ Fanpage : ราชนาวิกสภา กองบัญชาการ กรมยทธศึกษาทหารเรือ

สารบัญ




คลังความรู้ คู่ราชนาวี

่
่
ปที ๑๐๕ เลมที ๑๒ ประจําเดือน ธันวาคม ๒๕๖๕
ลำ ดับเรื่อง ลำ ดับหน้า

บรรณาธิการแถลง ............................................................................๖


่
เรืองเลาจากปก .................................................................................๗

ุ
ยทธวิธี (นาวิกศาสตร มกราคม ๒๔๖๐) ...........................................๘
พลเรือตรี พระเจาพียาเธอ กรมหมืนชุมพรเขตรอุดมศักดิ ์
่
่
ยทธวิธี (นาวิกศาสตร กุมภาพันธ ๒๔๖๐) .....................................๑๗
ุ
่
่
พลเรือตรี พระเจาพียาเธอ กรมหมืนชุมพรเขตรอุดมศักดิ ์
ยทธกิฬา (นาวิกศาสตร กุมภาพันธ ๒๔๖๐) ..................................๒๔
ุ
่
่
พลเรือตรี พระเจาพียาเธอ กรมหมืนชุมพรเขตรอุดมศักดิ ์
พระกรณียกิจในปแรกของ นายเรือโท

พระองคเจาอาภากรเกียรติวงศ ......................................................๓๕
พลเรือตรี กรีฑา พรรธนะแพทย 



จระเขขวางคลอง บทเรียนจากคลองสุเอซ-คลองปานามา
ถึงอนาคตไทย (ตอนจบ) ................................................................๔๗

นาวาเอก ภาณุพันธุ รักษแกว



สานวนชาวเรอ ................................................................................๖๙
ํ
ื
เรืองเลาชาวเรือ ..............................................................................๗๑
่
นอมรําลึก เสด็จเตีย ณ หาดทรายรี ๑๐๐ ปไมมีลืม ......................๗๓
่
ิ
ํ
ู
ิ
ขอคดปลกจตสานกจรยธรรม .........................................................๗๗
ิ
ึ
ี
ขาวนาวรอบโลก .............................................................................๗๙
ิ
ั
ภาพกจกรรมกองทพเรอ .................................................................๘๓
ื
การฌาปนกิจสงเคราะหแหงราชนาวี .............................................๙๒

มาตรานา เดือน กุมภาพันธ ๒๕๖๖ .............................................๙๖
ํ

เวลาดวงอาทิตย และ ดวงจันทร ขึน-ตก
้
เดือน มกราคม-กุมภาพันธ ๒๕๖๖ ..............................................๑๐๐
ื
ุ
ิ
ั
ั
นาวกศาสตร นตยสารของกองทพเรอ มวตถประสงคเพอเผยแพร 

่

ี
ื
ิ
่
ิ
ื
วชาการและขาวสารทหารเรอทงในและนอกประเทศ ตลอดจนวทยาการอน ๆ นาวิกศาสตร 5
ิ
ื
้
ั
่
่
ทัวไป และเปนสือในการประชาสัมพันธของกองทัพเรือ ปที่ ๑๐๓ เลมที่ ๙ กันยายน ๒๕๖๓

่
้
สวัสดีครับสมาชิกทีรักทุกทาน นาวิกศาสตรฉบับเดือนธันวาคม ๒๕๖๕ นี เปนฉบับสงทายปพุทธศักราช ๒๕๖๕
ุ
ี
่
ั
ั
ี

ี


ั

่

ํ
ั
่



ี
ทกาลงจะผานพนไป และกาวสปใหมทจะเขามา เปรยบดงเชนนาวกศาสตรของเราทมการพฒนาอยางไมหยดยง
ี

ิ


้
ู
ื
ุ
่
ื
ั

ี
ั
ิ

่
ั
้
ื
้
ทงเนอหา สาระ และบทความตาง ๆ ตามวัตถประสงคหลกของราชนาวกสภาทไดสืบสานตอเน่องกนมา เพอใหบทความ


ตาง ๆ ในนาวิกศาสตรมีความนาอาน นาสนใจ และนาติดตาม ทําใหผูอานไดทังความรู และความเพลิดเพลิน
้

ี
้
ื
ํ
ั
ั
ี
ั
ิ

ิ
ั

็
ในหวงเดอนธนวาคมน มวนสาคญของสมเดจพระบรพมหากษตรยาธราชเจา ๒ พระองค คอ ๕ ธนวาคม
ื
ู
ั
วันคลายวันพระบรมราชสมภพ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร
ิ
ั

วนพอแหงชาต และ ๒๘ ธนวาคม วนคลายวนปราบดาภเษกสมเดจพระเจาตากสนมหาราช สาหรบวงการกฬา ๑๖ ธนวาคม
ี
ั
็
ั

ิ
ํ
ิ
ั
ั

ั

็
่
ี
ู
ิ
ุ
ิ

ั

ิ
ิ

ั
เปนวนกฬาแหงชาต เปนวนทพระบาทสมเดจพระบรมชนกาธเบศร มหาภมพลอดลยเดชมหาราช บรมนาถบพตร
ี
ทรงเปนนักกีฬาทีมชาติไทย เขารวมการแขงขันกีฬาแหลมทอง ครังที ๔ ณ กรุงเทพมหานคร
้
่
ื
้
ิ


ั
่

่
ี
ึ
เนองในโอกาสวนท ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๖ ปหนาทจะถงน เปนวนครบรอบ ๑๐๐ ป วนสนพระชนม 

ี
่
ี
ั
ั
้
ิ
ุ

ิ
ี

พลเรอเอก พระเจาบรมวงศเธอ พระองคเจาอาภากรเกยรตวงศ กรมหลวงชมพรเขตอดมศกด องคบดาของ
ื
ั
ิ
ุ



์

ี
้
ั
ํ
ิ
ทหารเรอไทย ซงกองทพเรอกาหนดจดกจกรรมเพอเทดพระเกยรตและนอมราลกในพระกรณาของพระองคทาน ตงแต 
ื
ํ
ั
ั

ิ
ึ
ื
่
ึ

ิ
่
ื
ุ

้
วันที ๑๙ ธันวาคม ๒๕๖๕ จนถึงวันที ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๖ ในโอกาสนี กองบรรณาธิการนิตยสารนาวิกศาสตร
่
่
จึงขออญเชิญบทความท่พระองคไดนิพนธไว และลงตีพิมพในนิตยสารนาวิกศาสตรเปนฉบับปฐมฤกษ เม่อเดือน
ี

ั

ื
่
มกราคม ๒๔๖๐ คือ บทความเรือง “ยุทธวิธี” และบทความเรือง “ยุทธกิฬา” ลงในฉบับเดือนกุมภาพันธ ๒๔๖๐ ครับ
่
ั
่
้
่
นอกจากนี นิตยสารนาวิกศาสตรฉบับธันวาคม ๒๕๖๕ ยงมีบทความทีนาสนใจอีกจํานวนมาก อาทิ บทความเรือง
ื

ี
ี

ิ


ิ
“พระกรณยกจในปแรกของ นายเรอโท พระองคเจาอาภากรเกยรตวงศ” เขียนโดย พลเรือตรี กรีฑา พรรธนะแพทย 
่
้
ั
่
นักเขียนอาวุโสทีมีผลงานมากมายในนาวิกศาสตร อีกทังยงมีบทความทีเปนตอนจบ “จระเขขวางคลอง บทเรียนจาก
คลองสุเอซ-คลองปานามา ถึงอนาคตคลองไทย (ตอนจบ)” เขียนโดย นาวาเอก ภาณุพันธุ รักษแกว ครับ


ี

ุ
ี
่
ิ

ํ
สดทายน้ ในโอกาสทปเกา ๒๕๖๕ กาลังจะผานพนไป และปใหม ๒๕๖๖ จะกาวเขามา กองบรรณาธการนตยสาร

ิ
่
ิ
ุ
ั
ิ
ั
ี
ิ
์
นาวกศาสตร ขออาราธนาคณพระศรรตนตรย และสงศกดสทธทงหลายททานเคารพนบถอ ดวงพระวญญาณอนศกดสทธ ์ ิ
่
ิ

ี
ั
ั
ิ
์
ั
ิ
ิ
ั
ิ
้
ื

์
ั


ิ

ของสมเดจพระเจาตากสนมหาราช พระบาทสมเดจพระจลจอมเกลาเจาอยหว และพลเรอเอก พระเจาบรมวงศเธอ

ู
ั
ุ
็

ื

็
์
ู




ี
พระองคเจาอาภากรเกยรตวงศ กรมหลวงชมพรเขตอดมศกด อกทงเดชะพระบารมแหงองคพระบาทสมเดจพระเจาอยหว
ิ
ุ

ี
็

ั
ิ

ุ
้
ั
ั
ี
ี

ั
ิ
ั
็


ุ

และสมเดจพระนางเจา ฯ พระบรมราชน ไดโปรดดลบนดาลพระราชทานพรใหสมาชกทกทาน และครอบครว
ิ
่
่
ประสบแตความสุข ความเจริญ สมหวังในสิงทีพึงปรารถนาทุกประการ
พบกันใหมปหนา ฉบับเดือนมกราคม ๒๕๖๖ ครับ

กองบรรณาธิิการ
กองบรรณาธิิการ





















ขอบคุุณภาพจาก : มติิชนออนไลน ์
ปกหน้้า-ปกหลััง : ภาพวาดพระราชวังพระเจ้้ากรุงธนบุุรี (พระราชวังเดิม) และป้้อมวิชัยป้ระสิิทธิ� (วิไชยป้ระสิิทธิ�)
ิ
ั
ุ
ุ
ั
ั
ุ
ั
ั
ั
ิ
์
ั
ั
สิมยต้้นกรงรต้นโกสิินทร ในจ้ต้รกรรมฝาผนงภายในพระอโบุสิถวดอมพวนเจ้ต้ยาราม จ้งหวดสิมทรสิงคราม
ภาพจ้ิต้รกรรมฝาผนังภายในพระอุโบุสิถวัดอัมพวนเจ้ต้ิยาราม จ้ังหวัดสิมุทรสิงคราม เป้็นภาพวาดพระราชวัง
ั
พระเจ้้ากรุงธนบุุรี (พระราชวังเดิม) และป้้อมวิชัยป้ระสิิทธิ� (วิไชยป้ระสิิทธิ�) ในสิมัยต้้นกรุงรัต้นโกสิินทร์ที�แสิดงถึง
่
้
ุ
้
ั
ุ
่
�
่
ำ
ี
ั
�
ั
ำ
ุ
ั
ั
�
การคาสิาเภา ต้ังแต้สิมยกรงศรอยธยา ป้จ้จ้ยสิาคญทีคาจ้นเศรษฐกจ้และสิรางความแข็็งแกรงแกอาณาจ้กรมาโดยต้ลอด
ิ
ำ
ุ
่
ั
�
่
้
ั
้
ั
ำ
�
ึ
ี
�
็
ำ
็
้
�
้
ี
่
ั
้
่
ุ
แมกระทังเข็าสิสิมยกรุงธนบุุรยงคงใชการคาสิาเภานีอย ซึ่งเป้นสิิงสิาคญในการสินบุสินนการสิรางกรงธนบุุรเป้นราชธาน ี
ุ
ำ
่
ื
ุ
ำ
่
ี
้
้
็
แหงใหม ภายหลงจ้ากกรงศรอยธยาแต้ก สิมเดจ้พระเจ้้าต้ากสิินทรงรวบุรวมกาลงกอบุก่บุานเมองสิาเรจ้ แต้การจ้ะสิราง
้
ั
็
ั
่
ความแข็็งแกรงใหกรงธนบุุรนันเป้นเรืองยากลาบุาก เพราะเวลานันต้้องป้ระสิบุป้ญหาดานเศรษฐกจ้หลายป้ระการ ทวา
�
่
ิ
ำ
็
�
ุ
�
ี
ั
่
้
้
่
่
ั
ื
ำ
ุ
สิิงสิาคญทีจ้ะชวยใหเศรษฐกจ้กรงธนบุุรมันคงไดนัน คอ กาไรจ้ากการคาสิาเภา นบุต้ังแต้สิมยกรงศรอยธยาถงกรงธนบุุร ี
้
�
ุ
ึ
�
้
ำ
ุ
ี
ิ
้
ำ
ุ
�
ั
ี
�
ั
�
็
�
่
ุ
้
่
ึ
้
ิ
�
่
ำ
สิินคาข็องราชสิานกทีจ้ะนาไป้คาข็ายสิาเภานันสิวนมากเป้นข็องป้าและแรธาต้ ซึ่งไดมาจ้าก “สิวย” ทีไดจ้ากผลผลต้
�
�
ำ
้
่
ั
ำ
้
ข็องชาวบุานในแต้ละทองถิ�นในอต้ราทีกาหนดไวอย่างแนนอนและสิมาเสิมอ หรอไมแลว ราชสิานกกจ้ะเกณฑ์์แรงงาน
ื
ำ
�
้
ั
้
่
�
ำ
้
ั
่
่
ำ
้
็
ำ
ั
ั
ำ
�
้
ั
์
ำ
ั
ไพรไป้หาข็องป้าสิาหรบุนามาคาข็าย จ้ากวจ้ยเรือง “การคาสิาเภาข็องไทยสิมยรต้นโกสิินทรต้อนต้้น” ข็อง วราภรณ ์
่
่
้
ิ
ทินานนท์ ระบุุว่า เนื�องจ้ากสิภาพบุ้านเมืองในระยะเวลานันทรุดโทรมในทุกด้าน และรายได้จ้ากการเก็บุภาษีอากร
�
จ้ากราษฎรก็ไม่เพียงพอต้่อการฟื้้�นฟื้่บุ้านเมือง ดังนั�น การแต้่งเรือสิำาเภาไป้ค้าข็ายจ้ึงเป้็นทางนำารายได้เข็้าสิ่่ป้ระเทศ
็
็
ั
และในข็ณะเดยวกนกเป้นรายไดข็องบุรรดาข็นนางและพอคาเอกชนต้าง ๆ ดวย
ุ
ี
่
้
้
้
่
สิมเด็จ้พระเจ้้าต้ากสิินจ้ึงทรงเลือกกรุงธนบุุรีเป้็นเมืองหลวง เนื�องจ้ากในครั�งนั�นกรุงศรีอยุธยาเสิียหายมาก
่
�
ื
จ้นไมสิามารถจ้ะบุ่รณะป้ฏิิสิงข็รณใหดเหมอนเดมได และกรงธนบุุรเหมาะสิมทังข็นาดข็องเมองทีงายต้อการด่แลรกษา
่
่
้
์
ั
ี
ื
ี
ุ
�
ิ
้
ั
่
�
่
ุ
มีป้้อมป้ราการที�สิร้างไว้ต้ั�งแต้่สิมัยกรุงศรีอยธยาหลงเหลืออย ซึ่ึ�งพอจ้ะใช้เป้็นเครืองป้้องกันเมืองได้ และมีชัยภ่มิที�ต้ั�ง
เหมาะสิมด้วยอย่่ใกล้ทะเล หากเกิดมีศึกมาแล้วต้ั�งรับุไม่ไหวก็สิามารถหลบุหนีไป้ต้ั�งมั�นทางเรือได้ จ้ึงทรงสิถาป้นา
ุ
็
ั
ี
ี
ี
็
�
่
ี
ุ
่
กรงธนบุุรเป้นราชธาน พระราชทานนามวา “กรุุงธน้บุุรุศรุมหาสมทรุ” เมือ พ.ศ. ๒๓๑๑ นบุเป้นราชธานแหงที� ๓
ี
ถัดจ้ากกรุงสิุโข็ทัย และกรุงศรีอยุธยา ทรงโป้รดเกล้าฯ ให้สิร้างพระราชวังหลวงข็ึ�นทางฝั�งต้ะวันต้กข็องแม่นำ�า
เจ้้าพระยาในพื�นที�ที�เคยเป้็นที�ต้ั�งข็องป้้อมวิไชยเยนทร์เดิม (ซึ่ึ�งภายหลังได้รับุการเป้ลี�ยนชื�อเป้็นป้้อมวิไชยป้ระสิิทธิ�)
�
�
ิ
ภายหลงเรยกข็านกนวา พรุะรุาชวัังเดิิม อาณาเข็ต้ข็องพระราชวงเดมในสิมยนัน มพืนทีต้ังแต้ป้้อมวไชยป้ระสิิทธิข็ึนมา
ี
่
ั
�
ิ
ั
�
ั
�
ั
่
�
ี
จ้นถึงคลองเหนือวัดอรุณราชวราราม (คลองนครบุาล) โดยรวมวัดแจ้้ง (วัดอรุณราชวราราม) และวัดท้ายต้ลาด
้
(วดโมลโลกยาราม) เข็าไป้ในเข็ต้พระราชวงดวย
ั
ั
้
ี
นาวิกศาสตร์ 7
ปีที่ ๑๐๕ เล่มที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕

นาวิกศาสตร 8
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธัน ว าคม ๒๕๖๕

นาวิกศาสตร 9
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕

นาวิกศาสตร 10
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธัน ว าคม ๒๕๖๕

นาวิกศาสตร 11
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕

นาวิกศาสตร 12
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธัน ว าคม ๒๕๖๕

นาวิกศาสตร 13
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕

นาวิกศาสตร 14
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธัน ว าคม ๒๕๖๕

นาวิกศาสตร 15
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕

นาวิกศาสตร 16
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธัน ว าคม ๒๕๖๕

นาวิกศาสตร 18
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธัน ว าคม ๒๕๖๕

นาวิกศาสตร 19
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕

นาวิกศาสตร 20
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธัน ว าคม ๒๕๖๕

นาวิกศาสตร 21
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕

นาวิกศาสตร 22
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธัน ว าคม ๒๕๖๕

นาวิกศาสตร 23
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕

นาวิกศาสตร 24
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธัน ว าคม ๒๕๖๕

นาวิกศาสตร 25
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕

นาวิกศาสตร 26
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธัน ว าคม ๒๕๖๕

นาวิกศาสตร 27
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕

นาวิกศาสตร 28
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธัน ว าคม ๒๕๖๕

นาวิกศาสตร 29
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕

นาวิกศาสตร 30
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธัน ว าคม ๒๕๖๕

นาวิกศาสตร 31
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕

นาวิกศาสตร 32
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธัน ว าคม ๒๕๖๕

นาวิกศาสตร 33
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕

นาวิกศาสตร 34
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธัน ว าคม ๒๕๖๕

๑. พระองคเจาอาภากรเกียรติวงศเสด็จกลับสูกรุงสยาม

ึ
ิ
ิ


ี
ื
็
ุ
่
ั
ื
ั
พระองคเจาอาภากรเกยรตวงศ ทรงศกษาวชาการทหารเรอ ณ ประเทศองกฤษ โดยเสดจออกจากกรงเทพฯ เมอวนท ี ่
๒๐ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๓๖ การศึกษาในราชนาวีอังกฤษของพระองคเจาอาภากรเกียรติวงศไดยุติลงในเดือนพฤศจิกายน
พ.ศ. ๒๔๔๒ เมื่อพระองคมีพระชันษาเกือบครบ ๑๙ ป จากนั้นไดเสด็จไปทอดพระเนตรกิจการโรงงานสรางตอปโด
และโรงงานสรางปนใหญ
พระยาประสิทธิศัลยการ (สะอาด สิงหเสนี ตอมาเปนพลตรี พระยาสิงหเสนี ศรีสยาเมนทรสวามิภักดิ) อัครราชทูต
์
ณ กรุงลอนดอน (แทนพระยาวิสุทธสุริยศักดิ์) ไดมีหนังสือกราบบังคมทูลเกี่ยวกับการทอดพระเนตรกิจการในครั้งนี้วา

ิ




การศกษาของพระองคเจาอาภากรเกียรตวงศ สวนทยงขาดอยคอ การยงปนใหญ และการใชตอปโด ซงจาเปน

ี
ั
่
ู
ื

ํ
ิ
ึ
่
ึ


ตองกลับมาทรงฝกฝนตอไป พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกลาเจาอยูหัว ทรงมีพระราชหัตถเลขาท่ ๒๕/๑๔๐๖ ลงวันท ่ ี
ี
๑๖ กุมภาพันธ ร.ศ. ๑๑๘ (พ.ศ. ๒๔๔๒) ตอบพระยาประสิทธิศัลยการ ใจความสําคัญวา
“ขอบใจทีเขาจัดการ การเลาเรียนเสร็จแลวอยากใหกลับมาทําการในทหารเรือตอไป”
่
ี
และตอมาไดทรงมพระราชหตถเลขา ท ๓/๑๐๙ ลงวนท ๒๒ เมษายน ร.ศ. ๑๑๙ (พ.ศ. ๒๔๔๓) อนญาตให 
ั


่
่
ั
ี
ี
ุ
พระองคเจาอาภากรเกียรติวงศ กลับสยามในฤดูแลง
ในวันที ๑๗ พฤษภาคม ร.ศ. ๑๑๙ (พ.ศ. ๒๔๔๓) กระทรวงการตางประเทศไดมีหนังสือทูลราชเลขานุการวา
่

ุ
ิ
ุ


ู
ิ
ไดรบโทรเลขจากพระยาสรยานวตร (เกด บนนาค) อครราชทต ณ กรงปารส วา พระองคเจาอาภากรเกยรตวงศ 
ุ
ี

ั
ิ
ั
ุ
ี
ั
ไดเสดจจากเมองเยนว ประเทศฝรงเศส โดยเรอเมลเยอรมน ชอ บาเยน (Bayern) ตงแตวนท ๑๕ พฤษภาคม ร.ศ. ๑๑๙
ั

่
ื
ั
ี
้

่
ื
ั

ิ
ื
ั
ั
็
่
แลวกําหนดจะถึงสิงคโปรไมเกินวันที่ ๗ มิถุนายน ร.ศ. ๑๑๙

เจาจอมมารดาโหมด ไดจัดใหหลวงภักดีรมนารถ (สรรพ บุนนาค ตอมาเปน นายเรือเอกผูชวย พระอมรมหาเดช)
ไปรับเสด็จทีสิงคโปรรวมกับหลวงสุนทรโกษา (คออยเหล ณ ระนอง ตอมาเปน พระยาประดิพัทธภูบาล) พระองคเจา
ู
่
่
็
ี
ั
ิ
่
ุ
ื
ี
ื
ิ

ิ
อาภากรเกยรตวงศไดเสดจลงเรอเมลชอสงคโปรออกจากสงคโปรในวนท ๘ มถนายน ร.ศ. ๑๑๙ มาถงปากนาเจาพระยา

ํ
้
ิ



ึ

ในวันที่ ๑๑ มิถุนายน ร.ศ. ๑๑๙ (พ.ศ. ๒๔๔๓)
ทรงพระกรุณาโปรดเกลาฯ ใหพระเจานองยาเธอ กรมหลวงประจักษศิลปาคม เสนาบดีกระทรวงกลาโหม และรังตําแหนง
้
ุ
ผบญชาการกรมทหารเรอ พระเจานองยาเธอ กรมหมนพทยลาภพฤฒธาดาราชเลขานการ พระยาสหราชเดโชไชย
ี

ั
ู
ิ
ื


่
ิ
ื
และหลวงปฎยตนาวายทธ (ฉาง แสง-ชโต ตอมาเปน พลเรอเอก พระยามหาโยธา) นาเรอสรยมณฑล (ลาทหนง)
ู

ํ
ี
่

่
ื
ิ
ํ

ุ
ิ
ั
ึ
ิ
ุ
ื
ออกไปรับเสด็จมาถึงเมืองสมุทรปราการเวลาทุมเศษแลวประทับรถไฟสายปากนํามาถึงสเตชั่นวัวลําพอง (หัวลําโพง)

้
็
ั

ู
็
ั

็
เวลายามเศษ พระบาทสมเดจพระจลจอมเกลาเจาอยหวเสดจพระราชดาเนนโดยรถพระทนงเพอเสดจไปรบ

ุ
ํ
ั
่
่
ื
ี
ิ
่
นาวิกศาสตร 35
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕

ิ
ึ
็



ิ
ี

่
ั
ี
ี

ู
่


พระเจาลกยาเธอ พระองคเจาอาภากรเกยรตวงศ ทสเตชนรถไฟ พอเสดจถงแลวพระองคเจาอาภากรเกยรตวงศ 
ี
ไดเขาเฝาทูลละอองธุลีพระบาทในรถพระท่น่งท่ถนนเจริญกรุง แลวเสด็จฯ กลับ พระบรมมหาราชวังทางถนนเจริญกรุง
ี
ั
ี

ุ
รงข้นเชาวันท่ ๑๒ มถุนายน ร.ศ. ๑๑๙ เวลาสองทมเศษ โปรดเกลาฯ ใหมีการเลยงพระบรมวงศานวงศพระราชทาน
ี
ุ
ิ
ุ
ึ

้
เปนเกียรติยศแก พระองคเจาอาภากรเกียรติวงศ ทีพลับพลาสวนดุสิต
่
่
พระองคเจาอาภากรเกียรติวงศ ไดเสด็จกลับถึงกรุงสยาม เมือวันที่ ๑๑ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๔๓ นับถึงในปปจจุบัน
พ.ศ. ๒๔๖๕ เปนเวลา ๑๒๒ ป มาแลว พระองคไดทรงศึกษาวิชาการทหารเรือในประเทศอังกฤษเปนเวลา ๖ ปเศษ
เมือเสด็จกลับถึงกรุงสยามแลวจึงไดเริมเขารับราชการในกรมทหารเรือ
่
่
๒. ทรงเขารับราชการในกรมทหารเรือ


ั
็
ุ
ี
ึ
่
ั
ิ

ั
ี
ิ
ุ
่
ี
หลงจากทพระองคเจาอาภากรเกยรตวงศ เสดจกลบถงกรงสยาม เมื่อวนท ๑๑ มถนายน พ.ศ. ๒๔๔๓ แลว ๓ วัน
่
ตอมา คือ ในวันที ๑๕ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๔๓ นายพลตรี พระเจานองยาเธอ กรมหลวงประจักษศิลปาคม เสนาบดี
ั

ื
ั
ั
ู
ี
ั

กระทรวงกลาโหม และผรงตาแหนงผบญชาการกรมทหารเรอ (รกษาราชการ) ไดมลายพระหตถกราบบงคมทลพระบาท
้
ํ
ั


ู

ู
ู
ู


ั

ี
ื
ั
็

สมเดจพระจลจอมเกลาเจาอยหว ขอพระราชทานยศพระองคเจาอาภากรเกยรตวงศเปน นายเรอโท ผบงคบการ
ิ

ุ



ั
(เลฟเตอรแนลคอมาลเดอร : Lieutenant Commander)
วันที ๒๓ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๔๓ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกลาเจาอยหัว เสด็จออกทีศาลาหนาหององครักษ
่
ู

่

ี
ั
ู

ั
ิ



ื
ในพระบรมมหาราชวง และพระราชทานสญญาบตรใหพระเจาลกยาเธอ พระองคเจาอาภากรเกยรตวงศ เปนนายเรอโท
ั
ในกรมทหารเรือ
้
ั
ั
ี
ี

่


ื
ั
ั

ิ

พระองคเจาอาภากรเกยรตวงศ จงทรงไดรบพระราชทานเลอนยศจากนกเรยนนายเรอ ททรงไดรบแตงตงจาก

ื
่
ึ
ี
่

เสนาบดกระทรวงกลาโหม เมอวนท ๕ ตลาคม ร.ศ. ๑๑๕ (พ.ศ. ๒๔๓๙) เปนนายเรือโท (เทยบเทานาวาตร ในปจจบน)
ี
ื
ี

ี
ี
่
ุ
ั

ุ
ั
เมือพระองคเจาอาภากรเกียรติวงศ ทรงไดรับพระราชทานยศเปนนายเรือโทแลว ไดทรงปฏิบัติหนาที่แฟลกเลฟเตอรแนล
่

่
(นายธง) ของ นายพลตรี กรมหลวงประจักษศิลปาคม ผูรังตําแหนงผูบัญชาการกรมทหารเรือ นับวาเปนการเริมตนที ่

้

ํ
พระองคทรงเขารบราชการในกรมทหารเรอเปนครงแรก เมอวนท ๒๓ มถนายน พ.ศ. ๒๔๔๓ ในตาแหนง แฟลกเลฟเตอรแนล

ุ

ิ

้
่
ั
ั
ื
ี
่
ื
ั


ของนายพลตรี กรมหลวงประจักษศิลปาคม ผูบัญชาการกรมทหารเรือ ซึงเปนผูบังคับบัญชาพระองคแรก
่
๓. พระกรณียกิจของพระองคเจาอาภากรเกียรติวงศ
ั
ั
ี
ี

็

จะขอเลาถงพระกรณยกจแตเพยงใน พ.ศ. ๒๔๔๓ (ร.ศ. ๑๑๙) เทานน คอ หลงจากทพระองคเสดจกลบกรงสยามได ๑ ป 
ิ

ี
่
้
ั
ื

ุ
ึ


่
กรมทหารเรอในสมยทพระองคเจาอาภากรเกยรตวงศทรงเรมเขารบราชการ อยในสภาพทจะตองไดรบการ
ี
ี
ี
่
ู

ิ

่

ื

ิ
ั
ั

ั
ิ
ุ
ิ
ุ
ั
ิ
่


ิ
้

ุ
ั
ั

ั
้
่
ี
ั
ี

ปรบปรงทงในดานองคบคคล องควตถ และระเบยบการบรหารราชการ นอกนนยงตองรเรมกจการใหม ๆ ทจําเปน
ี
ื

ั
ิ
ู

ี
ึ
ตองมีแตยังไมมีขนอกดวย นายพลตร กรมหลวงประจกษศลปาคม ผรงตาแหนงผบญชาการ กรมทหารเรอ ทรงมราชการ
้

ี

ํ

ั
ู
ั
้
อื่นอยูดวย และไมทรงมีเวลาพอที่จะทุมเทใหแกทหารเรือไดอยางเต็มที่ ทรงแบงเวลามาปฏิบัติราชการทางทหารเรือ
ี
้
ั
“ตงแต ๒ โมงเชาถง ๕ โมงเชา” (๐๘๐๐-๑๑๐๐) พระองคจึงทรงไมมีเวลาพอท่จะกําหนด ระเบียบ ขอบังคับ
ึ
่
ทีจะตองใชเวลาในการราง และตรวจสอบใหเรียบรอยกอนทีจะนําขึนทูลเกลาฯ ขอพระราชทานพระบรมราชานุญาต
่
้
นอกจากนั้นขาราชการรอง ๆ ลงมาในเวลานัน ก็ยงขาดความรูความสามารถทีจะปฏิบัติงานเชนนี ภาระเหลานีจึงตอง
ั

้
่
้
้
ตกอยกับพระองคเจาอาภากรเกียรติวงศเปนสวนใหญ

ู
นาวิกศาสตร 36
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธัน ว าคม ๒๕๖๕

นายพลตรี พระเจาบรมวงศเธอ พระองคเจาทองกองกอนใหญ กรมหลวงประจักษศิลปาคม




































พระองคเจาอาภากรเกียรติวงศ



นาวิกศาสตร 37
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕

้


นายพลตรี กรมหลวงประจักษศิลปาคม ผูรังตําแหนงผูบัญชาการกรมทหารเรือ ทรงมีลายพระหัตถกราบบังคมทูล
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกลาเจาอยูหัว เมื่อวันที่ ๒๒ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๔๓ มีขอความบางตอนดังนี้
ั
ั
้
ั
่
่
ึ
ื



“อนง นายเรอของเรา ถาจะใชรบในกระบวนเรอในฝรงเศสทงหลายละเราเสยแลวก็มีอย ๒ คนเทาน้น คือ
ื
ู
ี

ั
ู
ิ

ี
ิ


ู
ิ

ั
ั
ิ
ุ
ิ
พระเจาลกยาเธอ (พระองคเจาอาภากรเกยรตวงศ) กบหลวงปฎยต (ฉาง แสง-ชโต : หลวงปฎยตนาวายทธ :

ื
็
ู
ั

ั
้
ั
ั
ู



ื
ื
ู
้
พระยาราชวงสรรค : นายพลเรอเอก พระยามหาโยธา) รวม ๒ คน เทานน นอกมานนนอกเหนอกวากน กเหลอแตพวกถลถกง ั
้
่
ตังแตแอสมิราล (ทรงหมายถึงกรมหลวงประจักษฯ เอง) ลงไปจนถึง ตนหนหมัด ตนหนเอม เปนทีสุดก็ใชได แตวาเมือ
่
ิ
ั

ไมมใครแลวกลงเรอแลนไปพบขาศกเขา กยิงกนจนหมดลกหมดดนเทานน” คณครพลเรอเอก ประพฒน จนทวรช
ื

ึ
็
ั
็

ี
ู
ิ
ั
ุ
ั้

ื
ู
ั



ไดเขียนแสดงความเห็นไววา
ึ



ื


ั
ี
ี

ั

ึ
“เมอคานงถงวาพระองคทรงมพระชนษายงไมครบ ๒๐ ป แมจะทรงไดศกษา และฝกงานในอาชพทหารเรอ
่
ํ
ึ
ื
ี
ี
มาอยางดีท่สุดในสมัยนั้นก็ตาม ยังรูสึกวาพระองคทรงมีภาระหนักเกินไป และทรงขาด Staff หรือลูกมือท่จะชวย
ปฏิบัติงานในรายละเอียดอีกดวย”
๔. การตรวจลํานํ้าเจาพระยาของพระองคเจาอาภากรเกียรติวงศ
ี
ุ
ิ
เมอวนท ๒๕ มถนายน ร.ศ. ๑๑๙ (พ.ศ. ๒๔๔๓) นายพลตร กรมหลวงประจกษศลปาคม ผรงตาแหนง 
ั
ี
่
ิ

ํ
ั
้

ู
ั
่
ื
ํ
ั
ั
ู
ิ
ี
ผบญชาการกรมทหารเรอ ไดใหพระองคเจาอาภากรเกยรตวงศ ไปตรวจการปองกนลานาเจาพระยา และใหเสนอ
้
ํ
ื
ขอคิดเห็นในการปรับปรุงแกไข




ื
ิ
ุ

พระองคเจาอาภากรเกยรตวงศ ไดไปตรวจปอมพระจลจอมเกลา ปอมผเสอสมทร ปอมแผลงไฟฟาและ
ี
ุ



ี

้
่
่
้
่
การตอปโด ตังแตวันที ๒๕ ถึงวันที ๒๗ มิถุนายน ร.ศ. ๑๑๙ และไดถวายรายงานการตรวจลํานําเจาพระยา เมือวันที ่
้
๒๘ มิถุนายน ร.ศ. ๑๑๙
รายงานการตรวจลํานํ้าเจาพระยาของพระองคเจาอาภากรเกียรติวงศ
ลงวันที่ ๒๘ มิถุนายน ร.ศ. ๑๑๙ มีสาระสําคัญดังตอไปนี้
“ดวยมจดหมายรบสงลงวนท ๒๕ เดอนน ใหเกลาไปตรวจปอมพระจลจอมเกลา ปอมผเสอสมทรแลปอมแผลงไฟฟา 

้
ุ



ี
ื
้
่
ั

่
ั
ี


ี
ื
ี
ุ
ั
่


ุ


ํ
ั

แลการตอปโด แลวใหทารายงานถวายนน ทราบเกลาทกประการแลว และเกลาไดไปตรวจการตามรบสง

้
ั

ั
ตังแตวันที ๒๕ ถึง ๒๗ มิถุนายน ขอถวายรายงานดังตอไปนี ้
้
่
๑. ปอมพระจุลจอมเกลา
้
ุ
ี



ั
ปอมนตงอยบนพนดนออน ไมอกกปคงจะทรดจนตองมการซอมแซมอกเปนอนมาก แลทลวงมาแลว

่
ี



้
ิ

ี
ี
ี
ื
้
ี
ู
ั

่
ั
ึ

ู

ั

ื



ู

็
จนถงบดนกทรดอยบางแลวการทตงปนทตงไวแลวนน เหนดวยเกลาฯ วายงไมถกตองด เพราะเมอเวลาเรอแลน
่
้
ั
ี
้
่
ื

ี
ั
่

้

ี
ั

็
้
ี

ุ

ี
ี
่
่
ึ
ิ
เขามาถงทใกลทสดแลใหขางลาเรอโดยเตมนน ปนในปอมหนยงไดแตเฉพาะ ๒ กระบอก ทตกดนมความชนมาก
ี
ุ
ึ
ั
ื
้
ี
ื
้

ิ
่


็


ํ
ั


ี
่
ื
่
ี


่

ี


ี
้

ี
ี
เกบดนปนไวไมใด แลเวลานตองยายดนปนไปไวทอนอนเปนทไกลเขาไป ทอยของทหารนนเรยบรอยด แตทครวทไว 


่
ิ

็

ู
่

ั
ี
ิ
่
้
ั

ี
ั
อาหารน้นร่วมาก ท่โรงพยาบาลน้นยังบกพรองมาก คือ ไมมีเตียงนอน คนเจ็บตองนอนกับเส่อ แลท้งไมมีพาหนะสาหรับ
ั
ั
ั
ํ
ั
ื
ี
่
ํ
ี
ี

ํ
นาคนท่บาดเจ็บมาสงจากปอมไดอยางรวดเร็ว พลทหารประจาปอมเปนคนชรา มอายศมไมตากวา ๕๐ ป เสียโดยมาก
ุ
ํ
๒. ปอมผีเสือสมุทร
้



ี้
ิ

ื
็

ั้

ื่

ั
ตงไมถกทศ เพราะยิงไดเตมทแตตรงไปทางนา เมอแรกขณะเรอเลยวหวแหลมยังหางปอมประมาณ ๘๐ เสน
ี่
ู
่
แตเมือเรือแลนเลยเขามาทางทิศตะวันออกของปอม ๆ ก็หันปนยงไดเพียง ๑ กระบอกเทานัน ไมมีทีปองกันปนทีจะยง ิ
้
ิ
่
่
็
ี
ึ
ื
ั

ิ
ั

ั
ั
ี
้




ี
มาจากเสาเรอ มแตหลงคาสงกะสเทานน ตกเกบดนปนใชได ทอยทหารภอสมควรแตพลทหารประจาปอมมไมพอกบปน
ํ

่



ู
ี
นาวิกศาสตร 38
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธัน
าคม ๒๕๖๕
ว

นาวิกศาสตร 39
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕

่
ี

ั
ี
่

ุ
ี




็

ิ
ี

ู
้

ี


่
ึ



ในปอมไมมปนยงเรวเลย มปนอารมสตรองอย ๓ กระบอก นอกนนเปนปนเกาใชประโยชนไดนอยทสด อนงไมมแผนทปอม
หรือแผนที่แมนํ้าตอนนี้โดยถูกตองเลย
๓. ปอมแผลงไฟฟา
่
ี

้
ั


ํ
ํ
ั

้
ี
้
ู
ั

ั
้
ั
ํ
ํ

ี

ปอมนตงอยในทาเลอนดสาหรบการปน แตไมเปนทสมควรสาหรบการวางตอปโด เพราะแมนาตอนนนฦกมาก
ั
ไปแลไหลเฉยว แผนททถกตองของปอมแลแมนาตอนนยงไมมเลย ทางทศใตอนเปนทศสาคญของการยงนน มตนไผแล
้
้
ั
ํ
ี
้
ั
้
ี
ั
ิ

่
ี
ู

ิ


ิ

ี

ี

ี
ํ
่
ั
ู

้


ื
ึ
ั
ี

ี
้


ั
่
ึ
็
ั


็
ื
ึ
่
วดโรมนคาตอลคกดกนอย เรอแลนขนมาจากทางนน แลไปจากปอมไมเหน ตอเมอเขามาถงทตรงหนาปอมจงจะแลเหน
ิ
หรอยงไดแตตรงไป อาณาเขตของปอมนนไมมทหมายกาหนด แลไมมสงใดทจะหามกนไมใหคนเขามาดเหนการฝกซอมแล
็

ี
่


ื
ั

ู
่
ี
ิ
้

่


ํ

ี


ั

ี
ิ

ิ

ทาการตอปโด พวกวดโรมนคาตอลคทอยใกลทเหลาน ทราบเกลาฯ วาเคยเขามาดอยเนอง ๆ ทอยของทหารกยงไมเรยบรอย
ู
ื
่
ี

ู
ี

่
ี
ั

ู
้
ี

ั


ู

ํ
ั
็

่

ี
่
่
สมควรทํารางเหล็กสําหรับทหารขนตอปโดไปลงเรือ แลเรือสําหรับบรรทุกตอปโดก็ไมมีแผนทีทีวางตอปโดก็ไมมี
ความเห็น


ั
ื
ุ

้

ั
ี

ั
็
เหนดวยเกลาฯ วาปอมพระจลจอมเกลา นนมประโยชนในการสงครามนอยกลาวคอตามหนงสอสญญาทาง

ื
่
ู
่
ี
ิ

่

ี

ี
พระราชไมตร ชาตตางประเทศจะใหเรอรบเขามาจอดทอดอยททาเมองสมทรปราการซงเปนทพนจากทางปนของปอมนน

ื
้

ุ
ั


ึ

ื
ิ
ู
ุ

ู


้

็
ั
้
ั
ื
กได ถาแมนเกดสงครามขนกบชาตทมเรอเขามาจอดอยในทอนกลาวแลวเชนนน เรอนนจะไมตองสกบปอมพระจลจอมเกลาฯ


ั
่
ี





ั
ี

ี
่
ึ
้

ั
ื
ิ
ั
็
ุ
ั
้
่
ื

็
้

ี
ี
ี
ั
ํ

ั
ู

้
ื

กคงมประโยชนสาหรบสกบเรอรบทจะมหนนเขามาเมอไดทาการสงครามแลวเทานน เหตนเหนดวยเกลาฯ วา ควรตงปอม


ี

ุ

่

ํ
ึ

ู
้
ื
ทแขงแรงกวาปอมพระจลจอมเกลาขนทตาบลปอมเสอสอนเลบไวเปนทตอสกบเรอรบทจะแลนขนมารบทกรงเทพ


่
ี
้

ึ

ี
่
ั
ุ
็
็
ี
ี
ี
่
่
ื

่

ํ
ุ


ี
ิ
ํ
ี
่

แลทตาบลปอมเสอสอนเลบนเปนทตงอยในไชยภมทาเลเหมาะดมาก มทางปนยงขนมาตอนบนไดจนถงปากคลอง

ู
ิ
ู
ึ

้
ึ

ี
้
ี
ํ

้
ั
็
่
ี
ื



ี


ึ

้
่

็
ํ
ั
็
บางจาก แลตอนลางกขมทารถไฟ ษามาท จะปองกนการแยงรถไฟไดดวย ถาจะทาขนกไมตองเปลองมากพอทจะซอมแซม


ื

ํ
่
่
ู

เพิมเติมเปลียนแปลงแกไขปอมเกาก็พอใชไดอยโดยมาก
สวนปอมแผลงไฟฟานันเห็นดวยเกลาฯ วาไมสมควรเปนทีสําหรับวางตอปโด เพราะแมนําตรงนันฦกถึง ๑๐ วา
่
้
้
้
่
ึ
ี
ิ
ั
ี
่

้
ํ

ี
่

้
ี

ุ
(๑๐ ฟาตอม) ฦกเกนไปควรยายตอปโดมาวางในแมนาตอนปอมผเสอสมทรซงเปนทฦกพอดแลเปนทควรจดทปอม
ื
ี
่

ึ



้
ั
้
ั
้
ุ
้
ี
ี
่

ุ
่
ี
ื
ั
ํ
ื

ผเสอสมทรนใหเปนทรวมธระการ หรอเปนแหงทสาคญของการวางตอปโดทวไป สวนปอมแผลงไฟฟานนควรตงขน
ั

้
ี
่
่
้

้
่
เปนปอมแข็งแรง แลใหมีปนยงเร็วดวย ที ๆ มีตนไมสูง แลทีวัดโรมันคาตอลิคทีเกิดอยขาง ทิศใตนัน ควรรัฐบาลจะซือ
ู
ิ
่
้
ํ
ึ
ั
้
ึ
ํ

้
ื
่
ั
ั

่
ั
ํ
้
่
ี
หรอแลกเปลยนทนนเสย แลวทาใหเปนทเตยน กนเปนอาณาเขตสาหรบปอมขน ตาบลถดจากปากคลองบางจากขนมา

ี
ี
ี
ี
ี่
ึ้
ึ่
ึ่
ี





็
ี
มทอยูตอนหนงซงเลยงทางปนของปอมแผลงไฟฟา แลปอมเสอสอนเลบ ทตรงนควรตองมปอมยอย ขนอกแหงหนง ึ่
ื


ี
ี่
ี่
ี้


้
้
่

แลวางตอปโดในแมนําดวย (นําฦก ๕ วา) ตําบลอันเปนทีควรจัดวางตอปโดนั้น ควรใหมีวางในตอนตังแตทุนดําเขามา
้
ั


จนถงเรอตะเกยงดวยเหนดวยเกลาฯ วา ตอปโดทมอยแลวนนยงไมพอแกความตองการ ควรจะใหมขนอกมาก


้
ี

ั
ี

ี
่
ี
ื
ี


ึ

ู

็
้
ึ

ํ
่
่
ึ
ื
ี
อนง แผนทปอมแลแมนาทถกตองกยังไมมเลย เรองนเปนสาคญมาก ควรตองลงมอทาเสยกอนลงมอทาการอน ๆ
่
ี
ี
ื



็
่
ั
ื

ํ
้
ี
ํ
่
ํ
ู
ี
ื

้

ิ
พระองคเจาอาภากรเกยรตวงศ ทรงเขยนรายงานนเมอพระชนษายังไมครบ ๒๐ ป และเนองดวยทรงจากกรงสยาม
ี้
ื่
ุ


ั
ี



ี
ื่

ไปนานถึง ๖ ปเศษ อักขรวิธีในลายพระหัตถจึงผิดแผกไปบางเปนธรรมดา เชน
อายุศม คือ อายุ
ภอสมควร คือ พอสมควร
ฦกมากไปแลไหลเฉี้ยว คือ ลึกมากไปและไหลเชี่ยว
ปอมเสือสอนเล็บ คือ ปอมเสือซอนเล็บ
ษามาท คือ สามารถ
นาวิกศาสตร 40
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธัน ว าคม ๒๕๖๕

ั




็


้
็
แตรายงานของพระองคนนเปนประโยชนตอราชการทหารเรอมาก และความเหนของพระองคบางประการกแตกตางกบ
ื
ั

ี

ึ
ั
้

ี

ื
็
ํ
ื
่
นกการทหารเรอสยาม และตางประเทศ กรมทหารเรอเหนสมควรจะตองทาการแกไขเปลยนแปลงใหดขนตามเวลา
่
อันสมควร นับวาการตรวจลํานําเจาพระยาของพระองคเจาอาภากรเกียรติวงศเปนทีพอใจของกรมทหารเรือมาก
้



ิ
ู
ํ
นายพลตร กรมหลวงประจกษศลปาคม ไดทลเกลาฯ ถวายสาเนารายงานของพระองคเจาอาภากรเกยรตวงศ 
ิ

ั
ี

ี
ี
ู

็
่
่
ี

พระบาทสมเดจพระจลจอมเกลาเจาอยหว ทรงมพระราชหตถเลขา ท ๗/๔๐๔ ลงวนท ๑ กรกฎาคม ร.ศ. ๑๑๘
ั

ุ
ั
ั
ี
(พ.ศ. ๒๔๔๓) ตอบกรมหลวงประจักษศิลปาคม มีใจความสําคัญ คือ
“ไดอานรายงานแลวเห็นวาเปนความคิดทีหลักแหลมอยู”
่
้
๕. การจัดตังหนวยทัศนสัญญาณ
้

นายพลตรี กรมหลวงประจักษศิลปาคม ผูรังตําแหนงผูบัญชาการกรมทหารเรือ ทรงมีลายพระหัตถกราบบังคมทูล


ิ
ี

ี
้
พระบาทสมเดจพระจลจอมเกลาเจาอยหว เมอวนท ๒๒ มถนายน ร.ศ. ๑๑๙ มขอความบางตอนดงน “อนง ความรตอง

ู

ี
ึ
่
ั

่
็

ื
่
ั
ุ
ู
ุ
ั
ุ

ู


ั


ิ
ี
ื
ั

ู
ขอรบพระราชทานกราบบงคมทลพระกรณาตามจรงวา ขาพระพทธเจาเปนคนไมรเปนแตไดอานหนงสอแลความเรยนบาง

ั


ุ




ุ


่
ู
ิ

ั


็
ั
็
ั

ื
่
ี

เลก ๆ นอย ๆ เหนสพระเจาลกยาเธอไมไดเปนแน สวนความอสาหแลความเพยรกสกนไมไดดงเชนเคย สงใหคดเรอง

็

ู
ู

ั



้
่
ั


ั
ั
ิ

ี
ั
ํ
ึ
ั
ื


ั
ุ
่
ั
ั
ี
ราตรสญญา หลวงปฎยตยงไมไดยนทกวนน เปนแตไดรบคาสงแลวสก ๑๐ วน ไดมาอธบายถงโคมมตกบแสงไฟฟาเทานน
ิ
ั
ิ
ี
้
ั
ื

ิ
แอสมราล (ทรงหมายถึงกรมหลวงประจกษฯ เอง) ไมทราบเกลาฯ คร้นเม่อไดพบนกเรยนนม (ทรงหมายถงพระองคเจา
ุ

ั
ี

ั
ึ
อากากรเกียรติวงศ) ไดถามนักเรียนนุมไดอธิบายใหฟงแจมแจงทุกอยางจนทวมความรูของแอสมิราล”




ี
ั

ื่
นายพลตร กรมหลวงประจกษศลปาคม ทรงมอบหมายใหพระองคเจาอากากรเกยรตวงศ ทรงดําเนนการในเรอง
ิ

ี
ิ
ิ


้
การฝกพลทัศนสัญญาณ และจัดตังหนวยทัศนสัญญาณขึนในกรมทหารเรือ ดังปรากฏหลักฐานในลายพระหัตถของ
้
ี
ุ

่
ั
กรมหลวงประจกษศลปาคม กราบบงคมทลพระบาทสมเดจพระจลจอมเกลาเจาอยหว ลงวนท ๗ กรกฎาคม ร.ศ. ๑๑๙
ู

ู
็
ั
ั

ิ
ั

มีสาระสําคัญดังนี ้
“ดวยการราตรีสัญญาของกรมทหารเรือเรายงไมมี ทีเงียบกันมาได เขาใจวามี ก็เพราะไมมีเหตุขึน ครันมีเหตุขึน
้
้
้
ั
่
ในเวลากลางคืน จึงไดรูวาไมมี ตองใชถูลูถูกังกันไปดวยความฉายโคมเทานัน”

้
ั

ี
“แลการฟอนธงแลฟอนหมวก ซงเปนสญญาของพวกทหารเรอทสาหรบพดในทใกล ๆ ของเรากยงไมมขาพระพทธเจา
ุ

ู
่
ื

ึ
ั
ี



่
่
็
ํ
ั
ี


ํ
ี
ุ
่


้
่
ื
ิ
้


ู

ั

ํ
ิ

ิ
ื
ี

ไดสงให นายเรอโท พระองคเจาอาภากรเกยรตวงศ เปนผดารเรองน เธอไดชแจงความดารไหขาพระพทธเจาเปนท ี ่
ี
พอใจมาก”
ิ

ี
ั
ั


ั

นายพลตร กรมหลวงประจกษศลปาคม ไดมอบให พระองคเจาอาภากรเกยรตวงศ ฝกพลทศนสญญาณ


ี
ิ

ู
รุนแรก พลทหาร ๒๐ นาย พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกลาเจาอยหัว ทรงมีพระราชหัตถเลขา ที ๑๐/๔๕๓ ลงวันที ่
่


๘ กรกฎาคม ร.ศ. ๑๑๙ พระราชทานพระบรมราชานุญาต
่
“การทีจะคิดจัดขึ้นนันอนุญาต”
้
ี
่

ี
ั
ี
้

ุ
ั

ั


ื
ั
ั
การฝกพลทศนสญญาณไดผลดเปนอนมาก และมประโยชนแกราชการทหารเรอ ฉะนนในวนท ๕ ตลาคม ร.ศ. ๑๓๙

ู
ี
ั

ิ
ั
ี
นายพลตร กรมหลวงประจกษศลปาคม จงทรงมลายพระหตถกราบบงคมทลพระราชทานพระบรมราชานญาตจดกอง
ึ
ุ
ั
ั

ั
ี
ิ
สญญาณขนตามพระดารของพระองคเจาอาภากรเกยรตวงศ พระบาทสมเดจพระจลจอมเกลาเจาอยหว ไดพระราชทาน


้
ึ
ุ

็
ิ
ํ
ั



ู
็
ี
่
ี
ั
่
ุ
ี
ั
ั
่
ั

พระบรมราชานญาตโดยพระราชหตถเลขาท ๒๖๕ /๑๓๕๕ ลงวนท ๑๕ ธนวาคม ร.ศ. ๑๑๙ “ใหจดการตามทเหนควร”

ื
ี
่
ั
่
ั
ื
ิ
ั
ํ
ั
ั
ทหารเหลาทศนสญญาณจงไดถอกาเนดขนในกองทพเรอ เมอวนท ๘ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๔๔๓ อนเปนวนทไดรบ

ั
ั
ึ
่
ึ
้

ื
ี
นาวิกศาสตร 41
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕

ื


ั
้
ั
ั
ั
ุ
็
ุ


ู

ํ
ื
ิ
ึ
้
พระบรมราชานญาตจากพระบาทสมเดจพระจลจอมเกลาเจาอยหวสวนหนวย หรอกองทศนสญญาณนนไดถอกาเนดขน

้
่
เมือวันที ๑๕ ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๔๓ นายเรือโท พระองคเจาอาภากรเกียรติวงศ เปนผูทรงจัดตังและฝกสอนดวย
่
พระองคเอง ซึงเปนวิชาทหารเรือทีไมเคยมีผูใดสอนมากอน
่

่
ื
ิ
็
ี
ุ
ทหารเหลาทศนสญญาณจงเปนทหารเรอรนแรกท “เสดจเตย” กรมหลวงชมพรเขตอดมศกด์ทรงฝกสอนและ
่
ั
ั

ุ
ุ

ี
่
ึ
ั
ึ

ั
ั
่
ิ

ื
ุ
ี
ุ
่
ํ


ประทานกาเนดทหารเหลาทศนสญญาณซงเปนปฐมศิษยของกรมหลวงชมพรฯ และเปนทหารเรอรนแรกทพระองคทรง


่
่
ิ
มีความสัมพันธอยางใกลชิด อันเปนเกียรติประวัติทีนาภาคภูมิใจอยางยง
๖. ทรงไดรับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณเหรียญดุษฎีมาลา เข็มศิลปวิทยา
หลังจากทีพระองคเจาอาภากรเกียรติวงศ ทรงมีพระกรณียกิจ หรือทรงมีผลงาน ในเรืองการตรวจลํานําเจาพระยา
่
้
่
ั
ี


่
ื

ั
่
ั
้
ั
ิ
และการจดตงหนวยทศนสญญาณแลว เมอวนท ๒๓ กรกฎาคม ร.ศ. ๑๓๙ (พ.ศ. ๒๔๔๓) พระองคเจาอาภากรเกยรตวงศ 
ี

ั
ทรงไดรับพระราชทานเครื่องราชอิสริยากรณ เหรียญดุษฎีมาลา เข็มศิลปวิทยา ณ พระทีนังราชกิจวินิจฉัย
่
่
่
๗. ทรงไดรับเครืองราชอิสริยาภรณ มหาจักรีบรมราชวงศ (ภ.จ.ก.) และปฐมจุลจอมเกลาวิเศษ (ป.จ.ว.)
วันที ๒๑ กันยายน ร.ศ. ๑๑๙ (พ.ศ. ๒๔๔๓) อันเปนวันเฉลิมพระชนมพรรษา พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกลา
่

่
ู

เจาอยหัว พระองคเจาอาภากรเกียรติวงศ ทรงไดรับพระราชทานเครืองขัตติยราชอิสริยาภรณอันมีเกียรติคุณรุงเรือง
ยิงมหาจักรีบรมราชวงศ (ภ.จ.ภ.)
่
้

่
ู
และในวันเดียวกันนี เมือพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกลาเจาอยหัวเสด็จฯ วัดพระศรีรัตนศาสดารามในพระราชพิธี
่

ิ
ุ
ิ

ื
ิ

ิ
ั

ั

ี
ศรสจจปานกาล พระองคเจาอาภากรเกยรตวงศทรงไดรบพระราชทานเครองราชอสรยาภรณปฐมจลจอมเกลาวเศษ

ี
่
ั

่
ื
ั
้
ั
ั
ุ
ึ
ี
(ป.จ.ว.) เลอนชนจากปฐมจลจอมเกลา (ป.จ.) ททรงไดรบพระราชทานขณะททรงศกษาอยในประเทศองกฤษเมอวนท ่ ี
ู

่

ี
ื
่
๒๑ กันยายน ร.ศ. ๑๑๖ (พ.ศ. ๒๔๔o)
๘. ทรงรักษาราชการเสนาบดีกระทรวงกลาโหม
วันที ๙ สิงหาคม ร.ศ. ๑๑๙ (พ.ศ. ๒๔๔๓) นายพลตรี กรมหลวงประจักษศิลปาคม เสนาบดีกระทรวงกลาโหม และ
่
ู
ั
ื
ั
ื
ั


ั
ั้
รงผบญชาการกรมทหารเรอไดกราบถวายบงคมลาราชการไปตรวจราชการทหารเรอในจงหวดชายทะเลฝงตะวนออก
ั
ี้
ี
ี
ิ





ทรงมอบหมายใหพระองคเจาอาภากรเกยรตวงศ ทําการแทนเสนาบดกระทรวงกลาโหม ไดทรงชแจงเหตผลไวใน
ุ

่
ลายพระหัตถกราบบังคมทูล ที ๑๒๑/๒๔๑๒ ลงวันที ๙ สิงหาคม ร.ศ. ๑๑๙ ดังนี ้
่
ื
ึ
“การทเจาะจงเอาพระองคทานน เพราะเหนดวยเกลาฯ วาจะเจอไปถงกรมทหารเรอดวย เพราะวาบรรดาศกด ิ ์


ี
็
ี
ั




ื
่

้
ของเธอในกรมทหารเรือเปนผูนอย นายทหารผูใหญยังมี จะใหเปนผูแทนในกรมทหารเรือก็จะเปนผูนอยบังคับผูใหญ
ี

ู
ึ
ี
ํ
ไมงาม ถาเปนผแทนเสนาบดกระทรวงกลาโหมแลว มอานาจทจะตกเตอน หรอแนะนาโดยทสดถงตองบงคบกได เพราะ
่
ุ
ี


ื
ั
ั
ื

ี

ํ
่
็
ั


่
่
่
เปนเจากระทรวง และประสงคใหเธอไดรูจักราชการในหนาทีนีดวย เผือมีชองโอกาสทีจะทรงพระกรุณาใหรับราชการ
้
่
ในตําแหนงใดตําแหนงหนึง ก็จะไดรับราชการฉลองพระเดชพระคุณไดโดยไมขัดขวาง เพราะไดเคยแกราชการมาแลว
ถาจะทรงพระราชดําริหวายงเด็กอย หรือเพิงเขามาใหมเชนนี ถาเธอจะทําผิดลงดวยประการใด ขาพระพุทธเจาขอรับ
ั
่
ู
้

่
่
พระราชอาญาดวยกึงหนึงตามโทษานุโทษ”
่
ุ
ู
ั

ื
ั

ั



ิ
็
ั
้
็
ี


พระบาทสมเดจพระจลจอมเกลาเจาอยหว ทรงไดรบลายพระหตถฉบบนกตอเมอ กรมหลวงประจกษศลปาคม
ั
ํ
ิ
็
ื
็
็
ั


ู



ั
ุ


ไดเสดจออกไปตรวจราชการทหารเรอแลว พระบาทสมเดจพระจลจอมเกลาเจาอยหว ไมทรงเหนพองกบพระดารห 
นาวิกศาสตร 42
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕
ว
าคม ๒๕๖๕
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธัน

่
ของกรมหลวงประจักษศิลปาคม เพราะพระองคเจาอาภากรเกียรติวงศ เพิงกลับจากตางประเทศไดยังไมถึง ๒ เดือน

ยอมจะไมสามารถรับผิดชอบงานของกระทรวงกลาโหมได ทรงมีพระราชปรารภวา


ี
้
็

ั
ํ


ี

ี

็




็
“จดหมายมาสาหรบไมใหตอบ เพราะปานนกออกไปเสยแลวจะวากระไรกไมได จะมการอะไรบางกไมร ู 
อาภากรเปนเด็กพึงมาใหมจะเขาไปเปนหนังหนาไฟอยู”
่

ุ
ั
ี
ิ
ั
่



ี


ึ
จงทรงพระกรณาโปรดเกลาฯ แกปญหา แกไขสถานการณโดยทรงมพระราชหตถเลขา ลงวนท ๑๐ สงหาคม ร.ศ. ๑๑๙
ึ
ิ
ิ
ู
ั
ึ
ี
ี
ึ

ั
่
่


ึ
ั
ี

ถงพระองคเจาอาภากรเกยรตวงศ ฉบบหนง และถงพระศรณรงควไชย ราชปลดทลฉลองกระทรวงกลาโหม อกฉบบหนง
ฉบับถึงพระศรีณรงควิไชย ที ๒๔/๖๒๕
่

ั้

็

ั
กรมหลวงประจกษจดหมายมาขอมอบหมายกระทรวงกลาโหมในเวลาไมอยูใหชายอาภากรวาการแทนนน เหนวา




ั
่
ึ

ี
้
่
ชายอาภากรยงเปนเดกหนมไมรราชการทวถง จะใหเปนผรบผดชอบในหนาทเสนาบดกระทรวงกลาโหมทงหมดนยงไมเปน
ั
้
ี
ั
ู

ิ
ี

ั
ู
็

ั

ุ

ี
ั
ั
ู
้
่
ี
ี
ี
้

่
ทไววางใจ เพราะฉะนนในกระทรวงกลาโหมนใหปลดทลฉลองเปนผรบผดชอบแทนตามธรรมเนยมทเวลาเสนาบดไมอย  ู
ี
ู
ั
ิ
เวนไวแตชายอาภากรนั้นไดยอมอนุญาตใหเขาไปตรวจตราการงานในกระทรวงกลาโหมไดตลอดไป มีราชการอันใดให
่
แจงความปฤกษาหารือกัน อาภากรจะออกความเห็นอยางหนึงอยางใดก็ได ถาเปนความชอบดวยราชการก็ใหทําตาม

ู
ถาเห็นไมชอบดวยราชการไมจําเปนตองทําตาม เพราะความผิดจะตกอยแกปลัดทูลฉลอง”

่
ฉบับถึงพระองคเจาอาภากรเกียรติวงศ ที ๒๕/๖๒๖
่
ึ
ี
้
ู

ั

ั
ิ

ึ
ั
ี
่
ู

็

“กรมหลวงประจกษมจดหมายมาดงน เหนวาเจาเปนคนพงมาใหมไมรราชการซงเปนอยอยางไรตองใหความรบผดชอบ





ู


ู

ี
ั
ี

่


ั
ตกอยในหนาทปลดทลฉลองตามธรรมเนยม แตใหตวอาภากรเขามาตรวจตราการงานในออฟฟศกรมพระกลาโหมได 

่
ทัวไป แลถาเห็นสมควรทีจะปฤกษาปลัดทูลฉลองอยางไรก็พูดได”
่
จากการทีกรมหลวงประจักษศิลปาคมทรงมอบหมายใหพระองคเจาอาภากรเกียรติวงศ ทําการในหนาทีเสนาบดี
่
่
ิ
ี
ั



ี
กระทรวงกลาโหมเชนน จะเหนไดวากรมหลวงประจกษศลปาคมทรงมศรทธาในพระองคเจาอาภากรเกยรตวงศมาก
ั
ิ

็
ี
้


เพียงใด
๙. ทรงคุมทหารทําการดับเพลิง

ุ

ึ


ื

ั
ั
ั

ั
ุ
ิ
บานเรอนราษฎรในกรงเทพฯ เวลานนยงสรางดวยไมไผขดแตะ และมงหลงคาดวยจากเปนสวนมากจงเกดเพลงไหม 

ิ
้

ขึนบอย ๆ ในเดือนธันวาคม ร.ศ. ๑๑๙ ไดเกิดเพลิงไหมทีตําบลบอนหัวเม็ด พระองคเจาอาภากรเกียรติวงศ ไดทรงเขา
้
่

่
ควบคุมดับเพลิงทางดานวัดบพิตรพิมุข และสังการใหหนวยดับเพลิงของทหารเรือทําการดับเพลิงอยางใกลชิด ทรงปน
่
หลังคาเพือตัดตนไฟดวยพระองคเองจนประชวรพระวาโย (เปนลม) กรมหลวงประจักษศิลปาคม ทรงมีลายพระหัตถ
่
่
เลขที ๑๙๘/๔๕๗ ลงวันที ๑๒ ธันวาคม ร.ศ. ๑๑๙ กราบบังคมทูลขอพระราชทานบําเหน็จ ดังมีสาระสําคัญดังตอไปนี ้
ิ

ู


ุ

“พระเจาลกยาเธอ พระองคเจาอาภากรเกยรตวงษ ไดคมพลทหารเขาดบเพลงทางดานวดบพธพมขไดทรงปหลงคา
ั


ั

ิ
ั
ี
ิ
ุ


ิ
่

แลทําการรือ เพือตัดตนไฟดวยพระองคเองจนประชวนพระวาโยถึงสองพัก ตองแกไขกันอยูชานาน”
้
ี
่
ั
“การทพระองคเจาอาภากรไดทาการโดยแข็งแรงเชนน้ ควรจะไดรบพระราชทานบาเหน็จเพอเปนเยยงอยางแก 

่
ี
ํ


่
ี

ํ
ื
นายทหารแลพลทหารสืบตอไป”
(คัดลอกจากตนฉบับ)
นาวิกศาสตร 43
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕

นาวิกศาสตร 44
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธัน ว าคม ๒๕๖๕

นาวิกศาสตร 45
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕

ี
ี

ู
่
ั
ั
ั
ี

ั
็
พระบาทสมเดจพระจลจอมเกลาเจาอยหว ทรงมพระราชหตถเลขา ท ๔๒/๓๑๕๙ ลงวนท ๓ ธนวาคม
่
ุ

ร.ศ. ๑๑๙ ตอบกรมหลวงประจักษศิลปาคม สาระสําคัญวา
ี
ิ
ี
่
ึ
ั
ิ
็
้
่

ี
ั
็

ุ
“ซงชายอาภากรทาการดบเพลงโดยแขงแรงดงน เปนทยนดทไดเหนความอสาหแลความกลาหาญขอใหเธอชม


ํ
ี
่

้
่
ตามความดีทีไดทํานัน”
ื
่
ี



ั
“แตการทจะใหรางวลเฉพาะสวนดบเพลงยงหามไม ซงไดใหรางวลมาแตกอนกเปนเครองราชอศรยาภรณ แต 

ิ
็
ั
ั
ี

ึ

่
ั
ิ
ิ
่



ิ
ิ
ั

ั
ิ
ั

์
ั
้

่

็
ํ
ื
่
ั
ชายอาภากรจะรบเครองราชอศรยาภรณชนตา ๆ กไมสมควรแกบรรดาศกด ควรนบไวบวกกบความชอบความด ี
่
ซึงจะมีในภายนาอันสมควรจะไดเครืองราชอิศริยาภรณอยางสูง”

่
(คัดลอกจากตนฉบับ)
ั


ั
ุ
หมายเหต ในวนท ๒ กมภาพนธ ร.ศ. ๑๒๐ พระบาทสมเดจพระจลจอมเกลาเจาอยหวทรงพระกรณาโปรดเกลาฯ
็

ุ
ู
ี
ั

ุ

ุ
่
ี
่
ั
ิ
ิ
ี

พระราชทานเครองราชอสรยาภรณเหรยญรตนาภรณรชกาลท ๕ ชนท ๒ แกพระองคเจาอาภากรเกยรตวงศ 

ั

ี
่

้

ิ
ั
ื
่
ี
The Royal Cypher Medal Rama V (Second Class)
๑๐. พระกรณียกิจของพระองคเจาอาภากรเกียรติวงศใน ร.ศ. ๑๑๙
่
่

๑๒๒ ป แกการเสด็จกลับสูกรุงสยามของพระองคเจาอาภากรเกียรติวงศ เมือวันที ๑๑ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๔๓
ี
ั
่
ี
ทรงเขารบราชการในกรมทหารเรอเปนครงแรกเมอวนท ๒๓ มถนายน พ.ศ. ๒๔๔๓ และพระกรณยกจของพระองคทาน

ุ

ิ

่
ั
ิ
ื
้
ื
ั
ในป ร.ศ. ๑๑๙ (พ.ศ. ๒๔๔๓) นับตังแต
้
- การตรวจลํานํ้าเจาพระยา
- การจัดตั้งหนวยทัศนสัญญาณ
- การรักษาราชการแทนเสนาบดีกระทรวงกลาโหม
- การคุมทหารเขาทําการดับเพลิง

ื

ี

้

ั
ื


ดงทไดกลาวไวแลวนนแมวาพระองคจะทรงเขารบราชการในกรมทหารเรอชวเวลาไมกเดอน และยงทรงม ี

่

ั
ั
ี
ั
ั
่
่


ิ
พระชนษายงไมครบ ๒๐ ปกตาม ทหารเรอในสมยนนกเรมรกและนบถอพระองคยงกวาการเคารพนบถอผบงคบบญชา
็
้
ั
่
ิ
ั
่

ั
ั


ู
ั

ั
ื
ื
ั
็
ื
ั
ั
ั
ู

่
่
อืน ๆ เพราะพระองคเปนพระราชโอรสของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกลาเจาอยหัวพระองคแรก ทีทรงเขาฝกสอน
ื
ํ
ํ

้
ทหารเรอดวยพระองคเองโดยใกลชิด การนาทหารเขาทาการดับเพลิงดวยพระองคเอง พระราชกรณยกิจทงหลาย
ี
ั
็
ั
ั
ุ

ู

้
ิ
ี
เหลานทาใหพระองคเจาอาภากรเกยรตวงศเปนปชนยบคคลของทหารเรอทละนอย ๆ นบตงแตเสดจกลบสกรงสยาม

ี
ู

้
ี

ํ



ุ
ื
ี
ั

่
่
จนกระทังทรงเปน “เสด็จเตีย” “องคบิดาของทหารเรือไทย” ตอมาจนปจจุบัน
เอกสารประกอบการเขียน
่
๑. หนังสือ “พระประวัติและพระกรณีกิจในสมัย” รัชกาลที ๕ ของ พลเรือเอก พระเจาบรมวงศเธอกรมหลวง
ิ
ู
ุ
ุ
ั
ชมพรเขตอดมศกด รวบรวมจากเอกสารราชการ โดย พลเรอเอก ประพฒน จนทวรช ผบญชาการทหารเรอ ๘ สงหาคม

ิ
ื
ั
ั

ั
ั
์
ิ
ื
๒๕๒๗
๒. หนังสือ “เปนดังฝรังตะวันตก” โดย ณัฐนันท สอนพรินทร
่
นาวิกศาสตร 46
ว
าคม ๒๕๖๕
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕
ปที่ ๑๐๕ เลมที่ ๑๒ ธัน

ความเดิิม

�
�
์
่
็
�
่
ี
คลองสุุเอซเริ่่มขุุดเมอ ค.ศ. ๑๘๕๙ เสุริ่จสุ่�นเปิิดใช้้งานเมอ ค.ศ. ๑๘๖๙ มริ่ะยะทาง ๑๒๐ ไมล และคลองปิานามา
�
้
เริ่่มขุุด ค.ศ. ๑๘๘๑ มาเสุริ่จสุ่นใน ค.ศ. ๑๙๑๔ มริ่ะยะทาง ๕๑ ไมล ทงสุองคลองขุุดสุริ่างความม้�นคง ม้�งค้ง ให้้แก่่
้
็
ี
�
์
�
�
มห้าอานาจอยางอ้งก่ฤษ ฝริ่้งเศสุ และสุห้ริ่้ฐอเมริ่่ก่า ทีเปินเจาขุองเง่นลงทนขุุดคลองไดเปินก่อบเปินก่า แต่่ไมไดทาให้้
�
ำ
ุ
็
ำ
็
้
่
�
้
้
่
็
ำ
�
ำ
้
ี
เจ้าขุองปิริ่ะเทศคลองริ่าริ่วยเปิ็นปิริ่ะเทศท�พัฒนาแล้วแต่่อย่างใด โดยปิริ่ะเทศอย่ปิต่ และปิริ่ะเทศปิานามา ม GDP Per the
์
ี
ี
�
ำ
้
�
ำ
่
่
International Monetary Fund อยในลาด้บที ๓๕ และ ๘๔ ขุองโลก่ต่ามลาด้บทียงต่ามห้ล้งปิริ่ะเทศไทยในอ้นด้บที �
�
้
ุ
้
ี
้
ำ
�
้
้
ำ
ุ
็
้
ุ
ี
�
์
๒๖ ขุองโลก่ นอก่จาก่นนคลองขุดทง ๒ ยงก่ลบก่ลายเปินจดยทธศาสุต่ริ่ทสุาคญทางก่าริ่ทห้าริ่ทมห้าอานาจจะต่องเขุามา
้
�
่
์
้
้
�
�
ี
มบทบาทสุำาคญในก่าริ่ควบคุมทงทางต่ริ่งห้ริ่อทางออม เพัอผลปิริ่ะโยช้นขุองช้าต่ต่นเองด้วยก่าริ่วางก่ำาลงทห้าริ่
่
้
้
่
้
้
ี
ี
ุ
�
่
่
�
ี
้
�
่
�
ุ
ในบริ่เวณใก่ลเคยงก่บจด Choke Point นน ๆ ในขุณะทก่ริ่ะแสุขุาวเริ่องก่าริ่ขุดคลองไทยเริ่มก่ลบมามออก่สุอเปินริ่ะยะ
็
่
�
้
่
่
ดวยเห้ต่ผลที�ต่่างฝายต่่างห้าเห้ต่ผลปิริ่ะก่อบโนมนาวริ่้ฐบาลและความเช้อขุองปิริ่ะช้าช้นให้้สุน้บสุนนก่าริ่ขุุดคลองไทย
้
�
้
ุ
ุ
่
้
ุ
่
ุ
่
่
ี
่
�
่
่
่
็
�
้
ี
ี
ซงแนนอนวามทงฝายเห้นดวยและไมเห้นดวยในก่าริ่ขุดคลองไทยน ซงบทความต่อไปินจะไดศก่ษาถึงผลดผลเสุย
็
่
�
ี
่
ี
�
�
้
้
้
็
่
ี
�
่
และความเปินไปิไดมาก่นอยเพัยงใดในอภิมห้าโคริ่งก่าริ่ให้ญ “ขุดคลองไทยเพัออนาคต่ห้ริ่อเพัยงแคก่ลวธเมอวานซน”
่
�
่
่
่
ี
้
่
้
ี
ุ
่
่
�
จากคลองสุุเอซ ถึึง คลองปานามา สุทางออกคลองไทย
้
่
ี
้
้
่
่
�
้
่
่
ุ
่
่
ี
�
่
่
ความคดเริ่องก่าริ่ขุดแผนดนเปินคลองให้เริ่อผานริ่ะห้วางอาวไทย-ทะเลอนดามน มมานานก่วา ๓๒๕ ปิ ต่งแต่ ่
็
้
์
ี
้
่
ริ่ช้สุมยสุมเดจพัริ่ะนาริ่ายณมห้าริ่าช้ เมอคริ่งทพัริ่ะเจาห้ลยสุท ๑๔ สุงคณะทต่มาเจริ่ญพัริ่ะริ่าช้ไมต่ริ่และคาขุาย
�
ี
�
้
่
ุ
็
์
้
่
้
�
่
ี
�
่
ำ
ี
้
็
ก่บเมองไทย มวศวก่ริ่ช้าวฝริ่งเศสุเขุามาดวยแลวสุาริ่วจเมองสุงขุลา ซงเห้นวาอาจสุริ่างทางนาจาก่ทะเลสุาบสุงขุลา
่
�
ำ
่
้
้
้
้
่
�
้
่
�
่
่
้
้
่
ออก่ไปิทางเมองมะริ่ด ต่อมาใน พั.ศ. ๒๓๓๖ ริ่ช้สุมยขุองพัริ่ะบาทสุมเด็จพัริ่ะพัุทธยอดฟ้าจุฬาโลก่มห้าริ่าช้ ทริ่งม ี
้
่
ริ่้บสุ้งให้้ก่ริ่มพัริ่ะริ่าช้ว้งบวริ่มห้าสุุริ่สุ่งห้นาทยก่ท้พัไปิต่เม่องทวายขุองพัมา โดยทานยก่ท้พัไปิถึงเม่องช้มพัริ่แลวค่ดจะ
้
�
่
ี
ุ
่
�
่
่
่
่
้
Surprise ขุาศ่ก่โดยขุุดคลองใต่คอคอดก่ริ่ะเพัอยก่ท้พัเริ่่อจาก่สุงขุลาเขุาไปิในอาวขุองพัมา ซงความค่ดนีปิริ่าก่ฏอยใน
�
�
่
้
้
่
�
่
่
พัริ่ะริ่าช้น่พันธเพัลงยาวเริ่องต่เม่องพัมาขุองทานวา
่
ี
่
์
นาวิกศาสตร์ 47
ปีที่ ๑๐๕ เล่มที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕

�
่
ี
่
่
“จะเริ่งริ่้ดต่้ดค่ดม้นเสุยก่่อน บ้นริ่อนอยาให้้ท้นแนนห้นา
จาจะค่ดให้้ผ่ดแต่่ก่่อนมา เปินท้พัห้นานาวายก่ไปิ
้
ำ
ต่ามทางทเลไปิสุงขุลา จะขุุดิพสุุธาเปนคลองใหญ่ �
้
้
ใหเรืือรืบออกปรืะจบเอาเมองไทรื ปิาก่ใต่ฝายทเลให้้พัริ่อมก่้น
ื
้
่
�
ำ
�
ี
ี
จ่งจะยก่ไปิต่เอามริ่่ต่ จะปิิดปิาก่นาเสุยให้้ม้น
้
่
ท้พัเริ่่อม้นจะพัลอยเขุาช้วยก่้น จะต่บ้นเก่ยท้พัให้้ยบไปิ
�
ี
้
้
่
ริ่บไห้นจะให้้ยบลงทีน้น แต่่ก่งว้นไมให้้ทนทานได ้
�
�
�
่
่
้
�
้
ี
�
ี
้
ำ
จะทาก่าริ่คริ่งนีให้้มไช้ย จะไวเก่ยริ่ต่่ให้้สุ่บทงแผนด่น”
�
(ค้ดลอก่จาก่ต่นฉบ้บ)
้












ภาพที่ ๑ ความคิดริเริ่มขุดคลองใต้คอคอดกระ เพื่อ surprise ข้าศึก ริเริ่มจากกรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาท

่
�
้
่
์
่
้
่
่
ดงนน แนวคดในก่าริ่จะขุดคลองน�ก่เพัอใช้ปิริ่ะโยช้นทางทห้าริ่แต่เพัียงอยางเดียว พัอจบศก่ยก่ทพัเริ่อผานไปิแลวก่คงเลก่ก่น
้
้
่
็
้
�
่
่
ุ
็
้
ี
้
คลองขุุดในสุม้ยนนคงเปินคลองเลก่ ๆ ขุนาดเริ่่อใบ เริ่่อพัาย พัอผานได ทานคงไมไดค่ดจะขุุดให้้เริ่่อแพัพัาณ่ช้ยไดใช้้
็
่
็
้
์
่
�
้
่
้
ี
้
้
่
่
็
้
่
�
้
้
ุ
่
ในต่อนห้ล้งเอา “คาผานคลอง” เขุาพัริ่ะคล้ง แต่่เห้ต่ผลทีแทจริ่่งทีไมไดขุุดก่ไมไดมก่าริ่ก่ลาวไว แต่่สุ้นน่ษฐานก่้นเองวา
่
่
�
่
ี
้
่
้
ุ
ขุดคลองน “งานให้ญเก่นไปิ ไดไมคมเสุย” ห้าก่ไมคด Surprise ขุาศก่ สุแบบต่ริ่งไปิต่ริ่งมาก่พัอช้นะไดอยแลว ซงภิายห้ลง
้
�
่
�
็
่
่
้
ี
่
้
้
่
่
่
้
ุ
่
ผลก่าริ่ศ่ก่ทานก่ไดริ่้บช้้ยช้นะในเวลาต่่อมา
็
้
่
นาวิกศาสตร์ 48
ปีที่ ๑๐๕ เล่มที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๖๕