ประวัติศาสตร์นิพนธ์ว่าด้วยพลเรือเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาภากรเกียรติวงศ์

89




ิ
่
พระองค์ทรงมี เนืองจากตัวตนของพระองค์ในฐานะเจ้าพ่อกรมหลวงชุมพรฯมีคุณสมบัตทีไม่
่
่
ู
สอดคล้องกับความร้ความเข้าใจพื้นฐานตอพระองค์ในฐานะผู้น าความทันสมัยจากตะวันตก
่
่
ิ
กลับมาสร้างความเจริญตอกองทัพเรือไทย หลวงรักษาราชทรัพย์จึงอาจเปนบุคคลแรกทีอธบาย
็
ู
ตัวตนเจ้าพ่อกรมหลวงชุมพรฯให้กลมกลืนกับตัวตนทหารเรือนักปฏิรป รวมถึงได้รับความ
่
น่าเชือถอถึงความถูกต้องแม่นย าจากกองทัพเรือ ท าให้เรื่องนี้ได้รับการผลิตซ ้าและเปนค าอธบาย
ื
ิ
็
เรื่องพระจริยวัตรด้านนี้ทียังด ารงจวบจนปจจุบัน
ั
่
ส่วนแนวเรื่องแบบสุขนาฏกรรม (Comedy) ปรากฏในเกร็ดพระประวัตเรื่อง
ิ
่
ี่
ิ
อทธปาฏิหาริย์ส่วนใหญเกยวกับกรมหลวงชุมพรฯ แนวเรื่องนี้จะเชือมโยงกับเรื่องความสัมพันธ์
่
ิ
่
ระหว่างพระองค์กับหลวงปูศุขในฐานะศิษย์กับอาจารย์ โดยจะอธบายว่า เมือพระองค์ทรงเปนศิษย์
่
ิ
็
่
ึ
่
ของหลวงปูศุขแล้ว ทรงได้รับวิชาไสยศาสตร์จากหลวงปูและฝกหัดจนสามารถส าแดงให้ประจักษ์
ิ
ิ
ได้จริง ท าให้เกิดเรื่องเล่าลืออทธปาฏิหาริย์เกยวกับพระองค์ขึ้น เรื่องอิทธปาฏิหาริย์ส่วนใหญจึงจะ
ี่
ิ
่
่
ิ
เล่าในลักษณะทีพระองค์ทรงแสดงพลังอทธปาฏิหาริย์แก้ไขสถานการณ์ปญหา เพือยืนยันอ านาจ
ิ
ั
่
ปาฏิหาริย์ของพระองค์
่
ิ
็
่
กลุมเรื่องในโครงเรื่องหมอพรเปนกลุมเรื่องทีอธบายเรื่องราวปาฏิหาริย์การ
่
รักษาของกรมหลวงชุมพรฯตอผู้คนในช่วงทรงออกจากราชการ โดยใช้แนวเรื่องกึ่งวีรคต-
ิ
่
สุขนาฏกรรม (Romantic-comedy) เล่าถึงความส าเร็จและปาฏิหาริย์ของพระองค์ในการรักษาโรค
่
ด้วยวิธแพทย์แผนไทย แม้ความส าเร็จของพระองค์เปนเพียงการรักษาผู้คนให้หายปาวและมิได้
็
ี
่
็
่
น าไปสูการเปลี่ยนแปลงใด ๆ ทั้งในช่วงเวลาทีพระองค์ทรงเปนหมอพรอยู่และหลังจากทรงกลับเข้า
่
็
รับราชการ เปลี่ยนสถานะของพระองค์ให้กลายเปนผู้มีชือเสียงและได้รับการจดจ าทัวไปในสังคม
่
่
่
็
่
แม้หมอพรเปนเพียงบทบาทเพียงชัวคราวเท่านั้น กลุมเรื่องนี้เริมต้นด้วยการเล่าถึงการตัดสิน
่
็
พระทัยของพระองค์ทีจะทรงประกอบอาชีพเปนแพทย์ โดยทรงศึกษาวิชาแพทย์แผนไทยจากพระ
ยาพิษณุประสาทเวช (คง ถาวรเวช) หมอหลวง และทรงผสมยาทดลองกับสัตว์ชนิดตาง ๆ
่
จนกระทังเห็นว่า ยานั้นสามารถรักษาโรคของคนได้ จึงทรงให้การรักษาผู้คนทัวไปอย่างไม่เลือก
่
่
่
ุ
ู
่
่
่
หน้า ผู้ทีรับการรักษาตางหายปวยได้อย่างน่าอัศจรรย์และมีชือเสียงเปนทีร้จักไปทัวทั้งกรงเทพฯ
่
็
่
่
ชือเสียงของพระองค์ด้านนี้มาจากเรื่องเล่าลือสองเรื่อง ได้แก่ เรื่องทรงรักษาวัณโรคแก่คู่สามีภรรยา
่
่
ทีส าเพ็ง และเรื่องทรงท าคลอดให้แก่นางละคร รวมทั้งทรงมีความร้เชียวชาญเรื่องยาสมุนไพรตาง ๆ
ู
่
่
ั
่
และนิพนธ์คัมภีร์ต ารายา ซึ่งเก็บรักษาไว้ทีศาลเคารพบูชาพระองค์ทีย่านนางเลิ้ง (ในปจจุบัน คัมภีร์
่
ฉบับนี้เก็บรักษาอยู่ทีพิพิธภัณฑ์ทหารเรือ ต.ปากน ้า อ.เมืองสมุทรปราการ จ.สมุทรปราการ)

90




เราเห็นได้ว่า แม้โครงเรื่องพระจริยวัตรด้านเลื่อมใสศรัทธาวิชาไสยศาสตร์และ
โครงเรื่องหมอพรมีลักษณะแนวเรื่องทีแตกต่างกัน แต่ทั้งสองโครงเรื่องน าเสนอข้อสรปแบบเดียวกัน
่
ุ
ิ
คือ แบบ Formist โครงเรื่องทั้งสองต่างพยายามน าเสนอถึงคุณสมบัตของกรมหลวงชุมพรฯในฐานะ
็
ื
็
ู
ผู้ใช้ศาสตร์ความร้นอกระบบความเปนสมัยใหม่ โดยแบ่งออกเปนสองส่วน ส่วนแรกคอพระปรีชา
็
่
สามารถในการใช้ศาสตร์นอกระบบความเปนสมัยใหม่ ซึงมาจากการทีพระองค์ทรงมีพระจริยวัตร
่
่
่
็
่
ทีเลื่อมใสศรัทธาไสยศาสตร์และเปนศษย์ของหลวงปูศุข และมาจากการทีทรงศึกษาวิชาแพทย์
ิ
่
่
่
แผนไทยและทรงทดลองผสมยาตาง ๆ จนมีความเชียวชาญ ส่วนทีสองคอ พระอัธยาศัยของ
ื
็
่
่
่
พระองค์ พระอัธยาศัยเปนสิ่งทีขับเน้นคุณคาบทบาทของพระองค์ให้โดดเดนมากขึ้น เช่น ความ
่
่
โอบอ้อมอารีตอผู้คนอย่างไม่เลือกหน้า, ความรักใคร่ห่วงใยตอผู้อยูในอุปถัมภ์ของพระองค์ และ
่
่
ความมุงมันพระทัยทีจะทรงกระท าสิ่งใดให้ส าเร็จ เปนต้น คุณสมบัตทั้งสองส่วนนี้จะผสมผสาน
่
ิ
็
่
กลมกลืนภายในเรื่องราวหนึ่ง ๆ และขับเน้นความเปนวีรบุรษของกรมหลวงชุมพรฯในเรื่องราว
ุ
็
อิทธปาฏิหาริย์ให้โดดเด่นมากขึ้น เช่น เรื่องทรงแสดงวิชาคงกระพันชาตรี เมือกรมหลวงชุมพรฯทรง
่
ิ
ทราบว่า มหาดเล็กของพระองค์ก าลังถูกท าร้ายจากนักเลง กรีบเสดจไปช่วยเหลือทันทีและทรงใช้
็
็
พระวรกายรับคมดาบแทน เปนต้น
็
่
เมือพิจารณาถึงนัยยะอุดมการณ์ของการเปลี่ยนแปลงแล้ว ผู้วิจัยพบว่า เกร็ด
ิ
ิ
พระประวัตเรื่องอิทธปาฏิหาริย์ทั้งในโครงเรื่องพระจริยวัตรด้านเลื่อมใสศรัทธาวิชาไสยศาสตร์และ
ในโครงเรื่องหมอพรแสดงถึงนัยยะอุดมการณ์แบบ Anarchist กล่าวคอ เมือพิจารณาเกร็ดพระ
ื
่
ิ
ประวัตในฐานะส่วนหนึ่งในเรื่องเล่าพระประวัตของกรมหลวงชุมพรฯตลอดพระชนม์ชีพ เกร็ดพระ
ิ
่
ิ
่
ิ
ประวัตอทธปาฏิหาริย์น าเสนอการย้อนกลับสูศาสตร์ความร้แบบจารีตของสังคมไทย ซึงย้อนแย้ง
ิ
ู
็
ิ
กับเรื่องราวพระประวัตทีน าเสนอการพัฒนาไปสู่ความเปนสมัยใหม่ โดยส่วนหนึ่งน าเสนอผ่านการ
่
่
ทีกรมหลวงชุมพรฯทรงเลื่อมใสวิชาไสยศาสตร์ทันทีทีทรงประสบเหตุการณ์ปาฏิหาริย์ และทรง
่
ิ
่
่
่
ี
ิ
ิ
เชือมันอทธฤทธ์ผ้าประเจียดของหลวงปูศุขทจะสามารถช่วยให้นายยัง หาญทะเลปลอดภัยจาก
่
่
่
ี
การถูกปลาฉลามกิน อกส่วนหนีงน าเสนอผ่านการทีพระองค์ทรงเลือกประกอบอาชีพแพทย์แผนไทย
ู
และทรงใช้วิชาความร้ด้านนี้ช่วยเหลือผู้คน
็
การย้อนกลับสู่ความเปนจารีตของไทยนี้ด้านหนึ่งสะท้อนถึงบริบทการขยายตัว
่
ของความต้องการเครื่องรางของขลังตั้งแตหลังสงครามโลกครั้งที 2 เนืองจากการขยายตัวของ
่
่
อาชญากรรมทัวประเทศจากการแพร่หลายของอาวุธปนสงคราม, ความยากล าบากของประชาชน
ื
่
หลังสงคราม รวมทั้งความล้มเหลวของรัฐในการบังคับใช้กฎหมายและรักษาระเบียบสังคม

91




่
1
่
ิ
อาชญากรรมดังกล่าวปฏิบัตการโดยอาชญากรทีใช้อาวุธสงครามทีมีความอันตรายสูง ซึงไม่เพียง
่
่
่
สร้างความยากล าบากและเสี่ยงอันตรายต่อเจ้าหน้าทีรัฐในการปฏิบัติหน้าทีปราบปราม แต่กระทบ
่
ตอความปลอดภัยของสาธารณชนทัวไปด้วย เมือรัฐไม่สามารถคุ้มครองความปลอดภัยในชีวิตได้
่
่
่
ื
สาธารณชนจึงจ าเปนต้องแสวงหาสิ่งพึ่งพิงอนทีสามารถให้คุ้มครองความปลอดภัยของตนจากการ
็
่
ี
เสี่ยงภยันตราย ขณะเดยวกัน เจ้าหน้าทีรัฐก็ต้องใช้สิ่งพึงพิงทีจะสร้างขวัญก าลังใจและความ
่
่
่
่
เชือมันต่อความปลอดภัยในชีวิตของตนตลอดการปฏิบัติหน้าทีทีเสี่ยงภยันตราย
่
่
่
่
การขยายตัวของอาชญากรรมทีสูงขึ้นยังท าให้ผู้คนในสังคมได้เห็นถึงความ
เสื่อมทางศลธรรมกับทางความศรัทธาของพุทธศาสนิก และหวันวิตกว่า พุทธศาสนาอาจจะสูญ
่
ี
ู
่
สลายไปก่อนการมาถึงของพระศรีอริยเมตไตรยผู้ทีจะตรัสร้เปนพระพุทธเจ้าองค์สุดท้ายในปที ่
็
ี
่
ื
้
5,000 จึงน ามาซึงกระแสการรื้อฟนพุทธศาสนา (Buddhist revivalism) โดยเฉพาะเมือ
่
่
่
พระบาทสมเดจพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชทรงผนวชเมือ พ.ศ. 2499 และรัฐบาลเริม
็
็
ี
่
็
็
ด าเนินการก่อสร้างพุทธมณฑลขึ้นเปนปูชนียสถาน เพือเปนพุทธบูชาและเปนพุทธานุสรณยสถาน
เนืองในวโรกาสมหามงคลกาลทีพระพุทธศักราชเวียนมาบรรจบครบรอบ 2,500 ป ท าให้เกิดการผลิต
่
่
ี
2
่
พระเครื่องขึ้นจ านวนมากทั้งจากรัฐและเกจิอาจารย์ท้องถินสนองความต้องการของผู้คนในสังคม
ิ
่
กระแสความต้องการสิงศักด์สิทธ์ทให้อ านาจการคุ้มครองความปลอดภัยในชีวต
ิ
่
ิ
ี
ื
ิ
้
ี่
็
ิ
และการรื้อฟนพุทธศาสนาอาจท าให้มีการเพิ่มเตมค าอธบายเกยวกับกรมหลวงชุมพรฯ ซึงเปน
่
่
บุคคลศักด์สิทธ์ในยานนางเลิ้งทได้รับความนับถอศรัทธามาตั้งแตอยางน้อยในทศวรรษ 2480 โดย
่
ิ
ิ
ื
ี
่
่
่
ื
ส่วนทีมีการเพิ่มเตมเข้ามาในช่วงทศวรรษ 2500 คอ เรื่องความสัมพันธ์ระหว่างกรมหลวงชุมพรฯ
ิ
กับหลวงปูศุข วัดมะขามเฒ่า จ.ชัยนาท โดยมองข้ามตัวตนความเปนสมัยใหม่ของพระองค์จาก
็
่
ี่
่
ิ
ิ
ิ
ิ
เรื่องราวพระประวัตทัวไป และเพิ่มเตมเรื่องราวอทธปาฏิหาริย์เกยวกับการทีพระองค์ทรงส าแดง
่
ิ
่
่
พลังอทธปาฏิหาริย์ตาง ๆ จากวิชาไสยศาสตร์ของหลวงปู ยืนยันความสัมพันธ์ใกล้ชิดระหว่าง
ิ
่
พระองค์กับหลวงปูในฐานะศษย์กับอาจารย์ การอธบายนี้ได้เปลี่ยนแปลงสถานะของเจ้าพ่อกรม
ิ
ิ
ึ
ึ
ิ
่
่
ิ
่
หลวงชุมพรฯจากสิงศักด์สิทธ์ในลักษณะผีประจ าท้องถนให้กลายเปนสิงศักด์สิทธ์กงผีกงเทพท ่ ี
่
ิ
็
ิ
่
ิ
เชือมโยงกับพุทธศาสนา ขณะเดียวกัน กน าเสนออ านาจปาฏิหาริย์ในการคุ้มครองความปลอดภัย
็
่
ต่อชีวิต เพือสร้างความนิยมเลื่อมใสแก่ผู้คนในสังคมมากขึ้น
่

1 Chalong Soontravanich. (2005). The Regionalization of Local Buddhist Saints: Amulets
and Crime and Violence in Post WW II Thai Society. page 11.
2 Ibid. page 16.

92























ู
่
ภาพประกอบ 1 ภาพเหรียญพระรปกรมหลวงชุมพรฯด้านหน้าและหลังทีกองประวัติศาสตร์
ทหารเรือรวบรวมตีพิมพ์ในหนังสือ พิธเปดอนุสาวรีย์ พลเรือเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวง
ี
ิ
ี
ื
ี
่
ี
ิ
ชุมพรเขตอุดมศักด์ วันพุธท 19 เมษายน พ.ศ. 2510 สถานทหารเรอสัตหบ (พ.ศ. 2510) น าเสนอ
ความสัมพันธ์ใกล้ชิดระหว่างกรมหลวงชุมพรฯกับหลวงปูศุขด้วยการพิมพ์พระฉายาลักษณ์ของ
่
่
พระองค์ไว้ด้านหนึ่ง อีกด้านหนึ่งพิมพ์เปนรปหลวงปูศุข
็
ู

ิ
่
ทีมา: กองทัพเรือ. (2510). พิธีเปดอนุสาวรีย์ พลเรือเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวง
ื
ชุมพรเขตอุดมศักดิ์ วันพุธที่ 19 เมษายน พ.ศ. 2510 สถานีทหารเรอสัตหีบ. หน้า 9.

็
ส่วนการย้อนกลับสูความเปนจารีตของไทยอกด้านหนึ่งสะท้อนถึงการปะทะ
ี
่
ประสานของการแพทย์แผนไทยกับการแพทย์แบบตะวันตกในช่วงทศวรรษ 2490-2500 เนืองจาก
่
ความเจริญทางวิทยาศาสตร์การแพทย์และนโยบายของรัฐหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ.
2475 การแพทย์แบบตะวันตกได้ขึ้นมามีบทบาทน าทางสังคมมากขึ้นในฐานะเครื่องมือของรัฐใน
1
่
การจัดระเบียบวินัยแก่พลเมืองของชาต ตอมาในช่วงทศวรรษ 2490 เมือรัฐบาลไทยกับ
่
ิ
สหรัฐอเมริการ่วมลงนามในความตกลงช่วยเหลือทางเศรษฐกิจและวิชาการ ท าให้สหรัฐฯให้การ
สนับสนุนด้านการสาธารณสุขของประเทศไทยอย่างมาก โดยขยายบริการด้านแพทย์และการดูแล

สุขภาพไปยังหัวเมืองด้วยการสร้างโรงพยาบาลประจ าจังหวัดครบทุกจังหวัด และสนับสนุนความร้ ู









ื
1 ดูรายละเอยดใน ทวีศักดิ์ เผอกสม. (2550). เชื้อโรค ร่างกาย และรัฐเวชกรรม: ประวัติศาสตร์
ี
การแพทย์สมัยใหม่ในสังคมไทย.

93




ิ
1
กับเครื่องมือทันสมัยในการด านเนินงานปฏิบัตการป้องกันก าจัดโรค การขยายตัวของการแพทย์
่
่
ื
ิ
่
่
่
สมัยใหม่สูท้องถินชนบทจึงน ามาซึงการเปรียบเทียบประสิทธภาพและความน่าเชือถอตอ
การแพทย์แผนไทยทีอยู่นอกระบบความเปนสมัยใหม่
่
็
เรื่องราวหมอพรด้านหนึ่งจึงอาจสะท้อนถึงความพยายามปรับตัวของการแพทย์
็
แผนไทยด้วยการน าเสนอสองประการ ประการแรกคือ การแสดงให้เห็นถึงความเปน “ศาสตร์” โดย
่
ิ
อธบายถึงการทีกรมหลวงชุมพรฯทรงต้องทดลองยาทีทรงผสมขึ้นกับสัตว์ชนิดตาง ๆ จนได้ยาที ่
่
่
็
ิ
สามารถรักษาโรคนั้นได้จริง ซึ่งเปนความพยายามอธบายศาสตร์แพทย์แผนไทยในเชิงวิทยาศาสตร์
การแพทย์ทีมีการทดลองประสิทธภาพของยารักษาโรค ประการตอมาคอ การแสดงประสิทธภาพ
่
ิ
่
ื
ิ
ื
ี
ิ
ของการรักษาในลักษณะปาฏิหาริย์เหนือจริง โดยวิธการแรกคอ การแก้ไขค าอธบายใหม่จากเดิมที ่
ิ
่
่
หลวงรักษาราชทรัพย์ได้อธบายไว้ว่า มีทั้งผู้ปวยทีรักษาแล้วหายจากโรคและทีรักษาแล้วปวยหนัก
่
่
่
่
ิ
็
2
จนตาย แตก็ยังทรงมีชือเสียง งานเขียนพระประวัตในช่วงทศวรรษ 2500-2510 ได้แก้ไขใหม่เปน
ื
่
ผู้ปวยทีรักษาหายจากโรคทุกคน ท าให้ทรงมีชือเสียง วิธการตอมาคอ การเพิ่มเรื่องราวเหตุการณ์
่
ี
3
่
่
่
ปาฏิหาริย์อย่างน้อยสองเหตุการณ์ ได้แก่ เรื่องทรงรักษาชาวจีนทีย่านส าเพ็ง และเรื่องทรงท า
ิ
่
คลอดให้แก่นางละคร เพือยืนยันประสิทธภาพของการรักษาของศาสตร์แพทย์แผนไทยในลักษณะ
ู
ความอัศจรรย์เหนือจริง วิธการท้ายสุดคอ การเผยแพร่ความร้ยาแผนไทย โดยบ่อยครั้งจะน าเสนอ
ี
ื
ในส่วนถัดมาจากการเล่าเรื่องปาฏิหาริย์การรักษาโรคของกรมหลวงชุมพรฯ โน้มน้าวให้ผู้อาน
่
ื
เชือถอความร้แพทย์แผนไทยก่อน แล้วจึงน าเสนอสูตรผสมยา เพือแสดงให้เห็นว่า ศาสตร์
ู
่
่
การแพทย์แผนไทยเปนองค์ความร้ทีทุกคนสามารถเข้าถึงได้ เรื่องยาแผนไทยทีกล่าวถึงบ่อยครั้งใน
ู
่
่
็
ื
ิ
งานเขียนพระประวัตช่วงเวลานี้คอ เรื่องยาอายุวัฒนะ โดยเล่าถึงชีปะขาวผู้หนึ่งมาทูลบอก
ส่วนผสมยานี้ในลักษณะปริศนาแก่พระองค์ พระองค์ก็ทรงสามารถแก้ปริศนานี้ได้ส าเร็จ ทรงแจก
แจงส่วนผสมและวิธการท า รวมทั้งผสมยาชนิดนี้แจกจ่ายให้ผู้คนใกล้ชิดพระองค์
ี
4
ี่
ิ
ิ
เราจะเห็นได้ว่า เกร็ดพระประวัตเรื่องราวอทธปาฏิหาริย์เกยวกับกรมหลวง
ิ
ชุมพรฯใช้โครงเรื่องและแนวเรื่องมากกว่าหนึ่งแนวในการน าเสนอตัวตนของพระองค์ในฐานะผู้ใช้

ี
1 ชาติชาย มุกสง. (2556). รัฐ โภชนาการใหม่กับการเปล่ยนแปลงวิถีการกินในสังคมไทย
พ.ศ. 2482-2517. หน้า 107.
2 กองทัพเรือ. 1.กปศ.ยก.ทร.3.6.13 เอกสารกองประวัติศาสตร์ กรมยุทธการทหารเรือ เรื่องพระราช
ประวัติกรมหลวงชุมพรฯ บางส่วน (21 สิงหาคม 2496-18 มกราคม 2497).
3 หม่อมเจ้าหญง เริงจิตรแจรง อาภากร. (2516). เกร็ดพระประวัติพลเรือเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ
ิ
กรมหลวงชุมพเขตรอุดมศักดิ์. หน้า 26.
4 แหล่งเดิม. หน้า 28-29.

94




่
ิ
็
็
ู
ศาสตร์ความร้นอกระบบความเปนสมัยใหม่ โดยด้านหนึ่งเปนความพยายามทีจะอธบายถึง
ิ
่
ิ
่
ี
็
ู
่
ปรากฏการณ์ทพระองค์ทรงกลายเปนสิงศักด์สิทธ์ในการรับร้ของผู้คนในสังคมตั้งแตทศวรรษ 2480
ู
ซึงย้อนแย้งกับความร้ความเข้าใจเดมตอตัวตนของพระองค์ในฐานะผู้น าความทันสมัยจาก
ิ
่
่
ตะวันตกกลับมาสร้างความเจริญแก่สยาม อกด้านหนึ่งเปนการตอบสนองตอบริบทกระแสความ
ี
็
่
่
ิ
่
ึ
ุ
ิ
่
ี
ต้องการพึงพาสิงศักด์สิทธ์ทเพิมข้นจากสถานการณ์ความรนแรงในสังคมไทยหลังสงครามโลกครัง ้
่
่
ที 2 จนถึงทศวรรษ 2500 รวมถึงกระแพร่หลายของการแพทย์สมัยใหม่จากความช่วยเหลือของ
สหรัฐฯตั้งแต่ทศวรรษ 2490-2520
ขณะเดยวกัน ผู้วิจัยขอตั้งข้อสังเกตว่า เกร็ดพระประวัตเรื่องราวอทธปาฏิหาริย์
ี
ิ
ิ
ิ
ได้แสดงถึงคุณสมบัตส าคัญทีท าให้พระองค์ทรงเปนทียอมรับแพร่หลายในสังคมคอ ความเปนคน
็
่
่
ื
ิ
็
นอกชนชั้น โดยหนึ่งในเรื่องราวทีแสดงคุณสมบัตนั้นคอ การทีพระองค์ทรงอุปถัมภ์ช่วยเหลือ
ื
ิ
่
่
็
ู
่
ราษฎรอย่างไม่เลือกหน้าด้วยการปลอมพระองค์เปนสามัญชนและให้ผู้คนทีไม่ร้จักพระองค์เรียก
็
ิ
พระองค์ว่า หมอพร แทนการเรียกพระนามและอสริยยศของพระองค์ ความเปนหมอพรจึงเปน
็
ิ
สภาวะทีท าให้พระองค์มิได้ทรงด ารงอยูในชนชั้นน าและอธบายถึงเหตุทีพระองค์ทรงได้รับการ
่
่
่
ยอมรับหมู่ผู้คนชนชั้นล่างของสังคมในเรื่องราวเกร็ดพระประวัต ิ
อีกสิ่งหนึ่งทีร่วมประกอบคุณสมบัตความเปนคนนอกชนชั้นคอ พระจริยวัตรทีทรง
ิ
ื
่
่
็
ื่
โปรดดมน ้าจัณฑ์หรือสุรา พระจริยวัตรนี้กล่าวถึงครั้งแรกในเรื่อง “บันทึกความจ าทูนหม่อมทรงงาน”
จากหนังสือเรื่อง บันทึกความทรงจ าบางเร่องของหม่อมเจ้าหญิงประสงค์สม บรพัตรในสมเด็จเจ้าฟ้า
ิ
ื
็
กรมพระนครสวรรค์วรพินิต (พ.ศ. 2499) โดยกล่าวถึงเหตุทีพระบาทสมเดจพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยูหัว
่
่
่
็
โปรดเกล้าฯให้กรมหลวงชุมพรฯออกจากราชการว่า เมือ ร.ศ. 130 ขณะทีพระบาทสมเดจพระมงกุฎ
่
ื
เกล้าเจ้าอยูหัวเสด็จประพาสทางทะเล นายทหารผู้หนึ่งเมาสุราและท าปนหลวงหาย จึงทรงกริ้ว ให้
่
ปลดนายทหารเรือผู้นั้นออกจากราชการและโปรดเกล้าฯให้กรมหลวงชุมพรฯออกจากราชการด้วย
1
่
ู
เพราะ “ครก็เมาศษย์ก็เมา” ตอมาในหนังสือ อนุสรณ์พิธีเปดกระโจมไฟชุมพรเขตอุดมศักดิ์ (พ.ศ.
ิ
ิ
่
2503) ได้ยืนยันพระจริยวัตรนี้จากเรื่องทีผู้คนเล่าถึงพระองค์ว่า พระองค์จะ “เสวยน ้าจัณฑ์เวลาเย็นที ่
2
วัง” และท้ายสุด พระจริยวัตรนี้ได้รับการย ้าผ่านเรื่องทรงแสดงวิชาคงกระพันชาตรีว่า พระองค์ทรง
3
่
ทราบเรื่องมหาดเล็กถูกนักเลงท าร้ายขณะทีทรงดมน ้าจัณฑ์อยู่ทีวัง
่
ื่

ิ
ิ
1 หม่อมเจ้าหญง ประสงค์สม บริพัตร. (2499). บันทึกความทรงจ าบางเร่องของหม่อมเจ้าหญง
ื
ประสงค์สม บริพัตรในสมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระนครสวรรค์วรพินิต. หน้า 17.
2 กองทัพเรือ. (2503). เล่มเดิม. หน้า 77.
3 ทานตะวัน. (2504). เจ้าพ่อกรมหลวงชุมพรฯ. หน้า 238.

95




่
อย่างก็ตาม เมือค าอธบายเรื่องเหตุทีกรมหลวงชุมพรฯทรงออกจากราชการโดย
่
ิ
ิ
ิ
หม่อมเจ้าหญง ประสงค์สม ได้รับการผลิตซ ้าในงานเขียนพระประวัตโดยบุคคลทัวไปมากขึ้น
่
็
ื่
่
่
พระจริยวัตรทีทรงโปรดดมน ้าจัณฑ์ก็สร้างภาพลักษณ์แง่ลบตอพระองค์และแสดงถึงความไม่เปน
มืออาชีพในฐานะนายทหารเรือ พระจริยวัตรนี้จึงได้รับการกล่าวถึงในพระประวัตฉบับทางการ
ิ
่
น้อยลง กระนั้น พระจริยวัตรนี้ยังคงด ารงอยูในพิธกรรมบูชาเจ้าพ่อกรมหลวงชุมพรฯ โดยมีเหล้า
ี
่
็
ี
วิสก้เปนหนึ่งในเครื่องบูชาถวายแดพระองค์ พระจริยวัตรนี้จึงยังด ารงอยูในความทรงจ าของผู้คน
่
็
่
และเปนคุณสมบัตส่วนหนึ่งของความเปนคนนอกชนชั้นนี้ทีท าให้ตัวตนของพระองค์ในฐานะผู้ใช้
ิ
็
ู
่
ศาสตร์ความร้นอกระบบสมัยใหม่ได้รับการจดจ าทัวไปมากกว่าความเปนทหารเรือ
็
ื
ื
3.2.2 โครงเร่องและแนวเร่องของพระประวัติในทศวรรษ 2510-2530
ในช่วงทศวรรษ 2510-2530 การเล่าเกร็ดพระประวัตเรื่องอทธปาฏิหาริย์
ิ
ิ
ิ
ิ
่
ี่
เกยวกับกรมหลวงชุมพรฯในงานเขียนพระประวัตฉบับทางการได้ยกเกร็ดพระประวัตทีผลิตขึ้น
ิ
ี
่
ู
ในช่วงก่อนหน้านี้จ านวนหนึ่งมาผลิตซ ้าอกครั้ง ตอกย ้ากระแสความร้ความเข้าใจตอตัวตนด้านนี้
ิ
่
ของพระองค์ภายใต้บริบททางประวัตศาสตร์ทีเปลี่ยนแปลงไป อย่างไรก็ตาม บริบทใหม่ก็ได้
่
ิ
เปลี่ยนแปลงคุณคาอทธปาฏิหาริย์ของพระองค์ใหม่ จนกระะทังปลายทศวรรษ 2530 การเชิดชู
่
ิ
ี่
ุ
พระองค์ขึ้นเปนวีรบุรษแห่งชาติได้เริ่มปฏิเสธเรื่องราวอทธปาฏิหาริย์เหนือจริงเกยวกับพระองค์
ิ
ิ
็
ิ
ิ
ิ
เรื่องราวเกร็ดพระประวัตอทธปาฏิหาริย์ ณ ช่วงเวลานี้ส่วนใหญก่อน พ.ศ. 2536
่
ิ
่
มีส่วนหนึ่งทีผลิตซ ้าเรื่องทีเคยปรากฏในงานเขียนพระประวัตช่วงเวลาก่อนหน้าและอีกส่วนหนึ่งเปน
่
็
ู
่
่
เรื่องราวใหม่ทีเพิ่มเติมเข้ามา เพือตอกย ้ากระแสความร้ความเข้าใจ กลุ่มเรื่องในโครงเรื่องพระจริย
วัตรด้านเลื่อมใสศรัทธาวิชาไสยศาสตร์ยังคงด าเนินเรื่องด้วยการเล่าถึงความเลื่อมใสศรัทธาของ
่
่
ิ
่
กรมหลวงชุมพรฯตอหลวงปูศุขเปนต้นเรื่องและเชือมโยงกับเรื่องราวอทธปาฏิหาริย์ทีพระองค์ทรง
ิ
่
็
่
่
ส าแดงวิชาไสยศาสตร์ของหลวงปูเช่นเดิม แต่มีการเพิ่มเติมเรื่องใหม่เข้ามาจ านวนสองกลุม
่
ิ
กลุ่มแรกเปนกลุ่มเล่าเรื่องอทธปาฏิหาริย์ช่วงทีกรมหลวงชุมพรฯยังทรงมีพระชนม์
ิ
็
ุ
ชีพ โดยมีเรื่องเล่าทีได้รับการผลิตซ ้าบ่อยครั้งจ านวนสี่เรื่อง ได้แก่ เรื่องหลวงปูศุขลงตะกรดสาม
่
่
ี
กษัตริย์ให้กรมหลวงชุมพรฯ, เรื่องพระจริยวัตรท าพิธไหว้ครทุกป, เรื่องทรงเลื่อมใสเจ้าแม่เซียนโกว
ู
ี
และเรื่องอาวตากัน ทั้งสี่เรื่องนี้มีลักษณะแนวเรื่องแบบสุขนาฏกรรม (Comedy) โดยน าเสนอถึงการที ่
่
กรมหลวงชุมพรฯทรงได้รับเครองรางศักด์สิทธ์จากพระอาจารย์ของพระองค์, ความส าเร็จในการ
ิ
ื
ิ
่
่
ี
ู
ู
ประกอบพิธกรรมไหว้คร, การได้รับรปสลักเจ้าแม่เซียนโกวตามพระประสงค์ และการทีพระองค์ทรง
ได้รับการยอมรับจากตากันในฐานะศิษย์ร่วมอาจารย์เดียวกันตามล าดับ ขณะทีสามเรื่องแรกมิได้มี
่
ิ
ปมปญหาชัดเจนและน าเสนอเรื่องความเลื่อมใสของกรมหลวงชุมพรฯต่ออ านาจอิทธปาฏิหาริย์ มี
ั

96




ั
่
เพียงเรื่องอาวตากันทีมีปมปญหาชัดเจน โดยเรื่องราวน าเสนอการเผชิญหน้าระหว่างกรมหลวง
่
ชุมพรฯกับนาย “กัน” ผู้ใช้วิชาไสยศาสตร์ขัดขวางมิให้พระองค์ทรงล่าสัตว์บนเกาะแห่งหนึ่งในอาว
่
่
สัตหีบ พระองค์ทรงถูกนายกันท้าทายว่า พระองค์กับทหารเรือมิอาจสามารถฆ่าเขาได้ จึงทรงรับสัง
ให้ถ่วงนายกันลงทะเล แตพระองค์กับทหารเรือไม่สามารถฆ่านายกันได้ เมือนายกันทราบว่า
่
่
ื
บุคคลเบื้องหน้าคอ กรมหลวงชุมพรฯ พระราชโอรสของพระมหากษัตริย์ และแนะน าตนเองใน
ิ
่
ิ
ี
่
ิ
ฐานะศษย์ของหลวงปูศุข สถานการณ์ก็คลี่คลายลง โดยกรมหลวงชุมพรฯทรงมีความปตยินดทีได้
ี
่
ิ
พบเจอกับศษย์ร่วมอาจารย์เดยวกัน จึงทรงประทานสิทธ์ในการท ามาหากนบนเกาะแหงน้แกนาย
ิ
ิ
่
ี
กันเพียงผู้เดียว และเรื่องเล่าลือนี้ท าให้ทะเลบริเวณรอบเกาะแห่งนี้เรียกว่า “อ่าวตากัน”
1
กลุมหลังเปนกลุมเล่าเรื่องอิทธปาฏิหาริย์จากการบนบานร้องขอความช่วยเหลือ
่
็
่
ิ
่
จากเจ้าพ่อกรมหลวงชุมพรฯ เช่น เรื่องเจ้าพ่อกรมหลวงชุมพรฯทรงอ านวยการขายทีดน, เรื่องการตั้ง
ิ
็
ศาลกรมหลวงชุมพรฯแห่งแรกทีปากน ้าประแสร์, เรื่องเจ้าพ่อฯช่วยเดกชาวประมง, เรื่องเจ้าพ่อฯ
่
ทรงช่วยชีวิตพลเรือตรี ชินวัตร วงษ์เพ็ญศรี และเรื่องโชคลาภจากการสร้างพระอนุสาวรีย์ เปนต้น
็
เรื่องราวในกลุมนี้ส่วนใหญจะปรากฏเพียงในงานเขียนพระประวัตโดยบุคคลนอกกองทัพเรือชิ้นใด
ิ
่
่
ชิ้นหนึ่ง และมิได้ปรากฏในงานเขียนพระประวัตฉบับทางการ เรื่องราวในกลุ่มนี้เล่าเรื่องด้วยแนวเรื่อง
ิ
่
สุขนาฏกรรม (Comedy) โดยเล่าถึงเหตุการณ์ปาฏิหาริย์ทีเจ้าพ่อกรมหลวงชุมพรฯทรงช่วยเหลือให้
สถานการณ์ความเดือดร้อนคลี่คลายลงไป หรือดลบันดาลให้ผู้บนบานร้องขอได้รับโชคลาภ
่
ิ
ถึงแม้เกร็ดพระประวัตทั้งสองกลุมนี้มีลักษณะการเล่าเรื่องแตกตางกัน แต ่
่
่
น าเสนอข้อสรปของเรื่องแบบ Formist เหมือนกัน โดยกลุมหนึ่งมุงตอกย ้าพระจริยวัตรด้านความ
่
ุ
่
เลื่อมใสศรัทธาไสยศาสตร์ด้วยการยืนยันความสัมพันธ์ระหว่างกรมหลวงชุมพรฯกับหลวงปูศุขผ่าน
ุ
ี
่
การทหลวงปูศุขลงตะกรดสามกษัตริย์ถวายแด่พระองค์, การนิมนต์หลวงปูศุขมาร่วมพิธไหว้ครทาง
่
่
ี
ู
ี
่
ิ
ิ
ิ
ไสยศาสตร์ทุกป และความปตยินดพระทัยทีได้พบกับศษย์ร่วมอาจารย์คนเดยวกัน รวมทั้งการเล่า
ี
ี
ถงความเลือมใสตออ านาจสิงศักด์สิทธ์อน ๆ ดังเช่นเรองทรงเลือมใสเจ้าแม่เซียนโกว ขณะเดยวกัน
่
่
ื
ึ
ี
่
่
่
ิ
ื
่
ิ
่
่
่
อกกลุมหนึ่งมุงยืนยันพลังอทธปาฏิหาริย์ทีพระองค์ทรงมีด้วยการเล่าถึงการบนบานของผู้คนขอ
ิ
ี
ิ
ความช่วยเหลือจากเจ้าพ่อกรมหลวงชุมพรฯในเรื่องเดือดร้อนต่าง ๆ
ี
่
เมือผู้วิจัยพิจารณารายละเอยดของเรื่องราวอทธปาฏิหาริย์กลุมหลัง ก็
่
ิ
ิ
สังเกตเห็นว่า เรื่องราวจ านวนหนึ่งน าเสนอคุณสมบัตของเจ้าพ่อกรมหลวงชุมพรฯเพิ่มเตมจาก
ิ
ิ
คุณสมบัตเดิมทีปรากฏในเรื่องราวอทธปาฏิหาริย์ช่วงเวลาก่อนหน้า นันคอ คุณสมบัตเกยวกับดล
่
ิ
ื
ิ
ิ
ิ
่
ี่
ิ
่
ิ
บันดาลโชคลาภความมังคัง โดยคุณสมบัตนี้ได้กล่าวถึงในงานเขียนพระประวัตอย่างน้อยสองชิ้น
่

1 แหล่งเดิม. หน้า 34-36.

97




ื
ได้แก่ หนังสือ อนุสรณ์ งานพิธีประดิษฐานพระรูป พลเรอเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวง
์
ชุมพรเขตรอุดมศักดิ์ ที่ศาลต าบลปากน ้าประแสร อ าเภอแกลง จังหวัดระยอง (พ.ศ. 2512) และ
หนังสือ พระประวัติและพระเกียรติคุณ พลเรือเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตรอุดม

่
ิ
ื
ศักดิ์ (พ.ศ. 2534) ตัวอย่างเรื่องหนึ่งทีแสดงคุณสมบัตนี้คอ เรื่องการตั้งศาลกรมหลวงชุมพรฯแห่ง
ี
ิ
แรกทีปากน ้าประแสร์ เรื่องนี้เล่าถึงการอธษฐานของนายหลอง ทรัพย์เจริญ อดตทหารเรือทีออก
่
่
จากราชการมาประกอบอาชีพชาวประมงทีปากน ้าประแสร์ ร้องขอความช่วยเหลือจากเจ้าพ่อกรม
่
ิ
หลวงชุมพรฯให้ทรงดลบันดาลช่วยเหลือในการประกอบอาชีพ คุณสมบัตดังกล่าวเกิดขึ้นภายใต้
บริบทการขยายตัวของเศรษฐกิจเมืองในช่วงทศวรรษ 2520-2530 และการถดถอยลงของ
เศรษฐกิจภาคการเกษตรช่วงปลายทศวรรษ 2520
การขยายตัวของเศรษฐกิจเมืองนี้ส่วนหนึ่งมาจากปจจัยภายในด้านประชากร
ั
จากความส าเร็จในการคุมก าเนิด อัตราการเพิ่มประชากรได้ลดลงจากร้อยละ 3 ตอปในช่วง
ี
่
ี
1
ุ
ทศวรรษ 2490 เหลือเพียงร้อยละ 1 ต่อปในช่วงทศวรรษ 2530 ความส าเร็จนี้ท าให้คนร่นหนุ่มสาว
เข้าสูการท างานมากขึ้นขณะทีมีภาระการใช้จ่ายในการเลี้ยงครอบครัวน้อยลง ขณะเดยวกัน
่
่
ี
่
ั
เศรษฐกิจภาคการเกษตรประสบปญหาผลผลิตตกต าลงและวิกฤตการณ์ราคาน ้ามันสูงขึ้นใน
ทศวรรษ 2520 เนืองด้วยสถานการณ์สงครามอรัก-อหร่าน (พ.ศ. 2523-2531) อกส่วนหนึ่งมาจาก
ิ
ี
่
ิ
ปจจัยภายนอกในด้านการลงทุนของญปุนทีไหลเข้าสูประเทศไทยตั้งแตทศวรรษ 2520 ปจจัย
ี่
2
่
่
ั
่
่
ั
่
เหล่านี้ประกอบกับเสถยรภาพทางการเมืองไทยทีมันคงมากขึ้นหลังเหตุการณ์ 6 ตุลาคม พ.ศ.
ี
่
่
่
่
ื
ื
่
ิ
่
2519 ท าให้คุณคาของสิงศักด์สิทธ์เปลียนแปลงไป แม้คุณคาในเรองการปกป้องคุ้มครองผู้นับถอ
ิ
จะยังคงด ารงอยู แตความหมายของความปลอดภัยได้รับการตความกว้างขวางขึ้น ไม่เพียงแตภัย
่
ี
่
่
่
่
่
อันตรายตอชีวิตเท่านั้น หากแตรวมถึงความเสี่ยงตาง ๆ ในชีวิตประจ าวันของผู้คน เช่น การเรียน
ิ
การสอบ, การท าธุรกิจการค้า และความเจ็บปวย เปนต้น รวมถึงการมีคุณสมบัตในเรื่องส่งเสริม
็
่
ิ
ิ
โชคลาภ ดังนั้น เกร็ดพระประวัตเรื่องอทธปาฏิหาริย์ของกรมหลวงชุมพรฯ ณ ช่วงเวลานี้จึงปรากฏ
ิ
เรื่องราวส่วนหนึ่งทีน าเสนอคุณสมบัติในแง่การช่วยเหลือเก้อหนุนโชคลาภทางเศรษฐกิจ
่
ื
ส่วนกลุมเรื่องในโครงเรื่องหมอพรก่อน พ.ศ. 2536 ก็ผลิตซ ้าการเล่าเรื่อง
่
่
ตามเดิมเช่นกัน โดยยังคงเล่าถึงเรื่องทรงเปนหมอพรเปนเรื่องราวแรกเริ่ม และมีเรื่องเล่าทีได้รับการ
็
็
่
ผลิตซ ้าบ่อยครั้งสี่เรื่อง ได้แก่ เรื่องทรงรักษาชาวจีนทีส าเพ็ง, เรื่องทรงท าคลอดนางละคร, เรื่องสูตรยา
ื
อายุวัฒนะ และเรื่องคัมภีร์ต ารายาของพระองค์ เรื่องราวเกอบทั้งหมดยังคงเล่าเรื่องเช่นเดม มี
ิ

1 คริส เบเกอร์; และ ผาสุก พงษ์ไพจิตร. (2557). ประวัติศาสตร์ไทยร่วมสมัย. หน้า 300.
2 แหล่งเดิม. หน้า 301-302.

98




่
ิ
ี
เพียงเรื่องคัมภีร์ต ายาทีได้รับการเพิ่มเตมมากขึ้นด้วยการให้รายละเอยดตัวอย่างยาแผนไทยที ่
่
เขียนในคัมภีร์ เรื่องราวส่วนใหญด าเนินแนวเรื่องแบบสุขนาฏกรรม (Comedy) น าเสนอ
ความส าเร็จในการรักษาโรคภัยไข้เจ็บของกรมหลวงชุมพรฯในฐานะหมอพร และพระปรีชา
สามารถในด้านการแพทย์แผนไทยตามเกร็ดพระประวัติเรื่องนี้ทีได้ผลิตขึ้นในช่วงเวลาก่อนหน้า
่
ิ
ุ
แนวเรื่องของเกร็ดพระประวัตเรื่องนี้ได้น าเสนอข้อสรปแบบ Formist โดยมองว่า
ความส าเร็จในการประกอบอาชีพแพทย์แผนไทยมาจากพระปรีชาสามารถของกรมหลวงชุมพรฯใน
่
ความร้ด้านนี้และพระอัธยาศัยทีทรงมีน ้าพระทัยรักษาผู้คนอย่างไม่เลือกหน้า จนกระทังถึง
ู
่
่
ี
ทศวรรษ 2530 คุณคาเรื่องพระปรีชามารถและพระอัธยาศัยของพระองค์ได้รับการตความใหม่
่
ภายใต้กรอบทีกว้างขึ้นคือ คุณค่าการท าประโยชน์ต่อส่วนรวม ซึงเปนอุดมการณ์ใหม่ทีรัฐพยายาม
่
็
่
่
ี
่
จะสร้างขึ้นเพือยกสถานะของสถาบันพระมหากษัตริย์ให้สูงขึ้น กรอบคุณคานี้จึงได้ตความอธบาย
ิ
ความเปนหมอพรใหม่ในลักษณะพระหฤทัยเบื้องลึกทีจะทรงอุทิศพระองค์กระท าประโยชน์ตอ
่
็
่
่
่
่
ิ
ิ
ประเทศชาตแม้จะมิได้ทรงอยูในราชการ กรอบคุณคานี้เริมปรากฏในงานเขียนพระประวัตที ่
่
ี
่
็
จัดพิมพ์โดยสมาคมส่งเสริมเอกลักษณ์แห่งชาติ โดยให้คุณค่าตอพระกรณยกิจทีทรงเปนหมอพรว่า
็
่
“พระองค์จึงทรงเปนนักสังคมสงเคราะห์อาสาสมัครทียิ่งใหญพระองค์หนึ่งของเมืองไทย ทีทรง
่
่
สงเคราะห์ประชาชนผู้ประสบความทุกข์ยากเดอดร้อน ด้วยพระเมตตากรณาอันสูงยิ่ง โดยไม่
ื
ุ
่
่
่
่
ประสงค์ลาภยศและสิ่งตอบแทนแตประการใด” การให้คุณคากรอบใหญเช่นนี้ทั้งตอเรื่องราวพระ
1
ี
่
กรณยกิจด้านกิจการทหารเรือและตอเรื่องราวหมอพรได้ท าให้ตัวตนของกรมหลวงชุมพรฯมีความ
ื
เปนวีรบุรษทีอุทิศพระองค์ต่อประโยชน์ส่วนรวมเช่นเดียวกับเชื้อพระวงศ์พระองค์อนในราชวงศ์
่
่
็
ุ
่
ทั้งกลุมเรื่องในโครงเรื่องพระจริยวัตรด้านเลื่อมใสศรัทธาวิชาไสยศาสตร์และ
ี
กลุ่มเรื่องในโครงเรื่องหมอพรตางมีนัยยะอุดมการณ์แบบ Anarchist เช่นเดยวกันและตความด้วย
ี
่
่
ิ
็
อุดมการณ์ใหม่ของชาต โดยมองว่า แม้ความทันสมัยจากตะวันตกเปนสิ่งทีสร้างความ
่
ิ
ู
ู
เจริญก้าวหน้าตอชาตบ้านเมือง แตองค์ความร้จารีตของไทยทั้งวิชาไสยศาสตร์และความร้แพทย์
่
่
่
ู
แผนไทยมีคุณประโยชน์ตอสังคมอีกด้านหนึ่งทีทัดเทียมกับความร้แบบตะวันตก และมิอาจทดแทน
ู
ด้วยความร้ความทันสมัยแบบตะวันตก

1 นันทวัน เพ็ชรวัฒนา; และ สมเกยรติ ศรีวิลัย. (2534). พระประวัติและพระเกียรติคุณ พลเรือเอก
ี
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตรอุดมศักดิ์. หน้า 16.

99




่
อย่างไรก็ตาม เมือกรมหลวงชุมพรฯจะได้รับการเชิดชูเปนวีรบุรษแห่งชาตด้วย
ิ
ุ
็
ิ
ี
1
การเฉลิมพระเกยรตยศพระองค์เปน “พระบิดาของกองทัพเรือไทย” โดยกองทัพเรือใน พ.ศ. 2536
็
เรื่องราวเกร็ดพระประวัติของกรมหลวงชุมพรฯในงานเขียนฉบับทางการทั้งเรื่องอิทธปาฏิหาริย์และ
ิ
ี
่
เรื่องหมอพรจะเริมมีการเปลี่ยนแปลงในการเล่าเรื่องและในรายละเอยด เพือขับเน้นคุณสมบัต ิ
่
ิ
่
ุ
็
ความเปนวีรบุรษด้านทหารเรือและการเปนผู้สร้างคุณประโยชน์ตอชาตมากขึ้น ขณะทีลด
่
็
็
่
ิ
่
ิ
้
่
ิ
ื
่
คุณสมบัตความเปนสิงศักด์สิทธ์ลง ร่องรอยของการเปลียนแปลงน้เริมปรากฏครังแรกในเรอง “เกร็ด
ี
็
พระประวัตเสดจในกรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักด์” จากหนังสือ อนุสรณ์ท่านหญิงเริง (พ.ศ. 2537)
ิ
ิ
็
กลุ่มเรื่องในโครงเรื่องพระจริยวัตรด้านเลื่อมใสศรัทธาวิชาไสยศาสตร์เปนส่วนที ่
ี
มีการเปลี่ยนแปลงมากทีสุดทั้งแนวเรื่องและรายละเอยด งานเขียนพระประวัตนี้ใช้แนวเรื่องเย้ย
ิ
่
ู
่
หยัน (Satire) เล่าเรื่องตรงข้ามกับความร้ความเข้าใจเดิมของผู้คนตอตัวตนเจ้าพ่อกรมหลวงชุมพร
่
ิ
่
่
ฯทีสืบเนืองมาตั้งแตทศวรรษ 2500 พระประวัตได้น าเสนอความทรงจ าของหม่อมเจ้าหญง เริงจิตร
ิ
แจรง อาภากร พระธดาของกรมหลวงชุมพรฯ ว่า แม้ท่านหญงยืนยันความเลื่อมใสศรัทธาของกรม
ิ
ิ
หลวงชุมพรฯตอไสยศาสตร์และเคร่งครัดพุทธศาสนาอย่างมาก แตท่านหญงก็ไม่เคยประสบหรือ
่
่
ิ
่
ู
ิ
ื
ิ
เห็นอทธปาฏิหาริย์ใด ๆ จากพระองค์หรือจากเกจิอาจารย์รปใดทีพระองค์ทรงนับถอ ตัวอย่างเรื่อง
่
ื
่
หนึ่งคอ เรื่องกรมหลวงชุมพรฯทรงพบหลวงปูศุขครั้งแรก หม่อมเจ้าหญง เริงจิตรแจรงเล่าว่า เมือ
ิ
ิ
เรือของกรมหลวงชุมพรฯจอดเทียบท่าหน้าวัดมะขามเฒ่า จ.ชัยนาท ท่านหญงมิได้พบเห็น
อิทธปาฏิหาริย์ทีหลวงปูศุขเสกหัวปลีเปนกระตายตามเรื่องเล่าลือเดิม หากแตลูกศษย์วัดเปนผู้เล่า
่
ิ
ิ
็
่
่
่
็
ความขลังความศักด์สิทธ์ของหลวงปูศุข ท าให้กรมหลวงชุมพรฯทรงสนพระทัย จึงเสดจไปพูดคุย
ิ
ิ
่
็
็
่
กับหลวงปูและทรงขอเปนศิษย์เรียนวิชาอาคม
2
ส่วนกลุ่มเรื่องในโครงเรื่องหมอพรยังเล่าเรื่องยังคงใช้แนวเรื่องแบบสุขนาฏกรรม
่
ิ
ี
(Comedy) เช่นเดม แตมีการเปลี่ยนมุมมองการน าเสนอและรายละเอยดของการเล่าเรื่องใหม่
เกร็ดพระประวัตมิได้น าเสนอถึงปาฏิหาริย์หรือความส าเร็จในการรักษาโรคของกรมหลวงชุมพรฯ
ิ
่
หากแตเล่าถึงพระหฤทัยของพระองค์ทีทรงมีพระประสงค์จะกระท าประโยชน์ตอสาธารณะ โดย
่
่
ิ
อธบายว่า หลังจากทีพระองค์ทรงด าเนินพระชนม์ชีพบนเรือใบอยูระยะหนึ่ง ทรงมีพระด าริไม่เห็น
่
่
็
ประโยชน์และมีเวลาว่างมากมาย จึงจะทรงเปนหมอรักษาผู้คนเปนการสร้างบุญกุศล เมือทรงเปน
็
็
่

์
1 พลเรือตรี กรีฑา พรรธนะแพทย์. (2537). นานไปเขาไม่ลืม... วันอาภากร. ใน อนุสรณท่านหญิงเริง.
หน้า 355.
ิ
2 หม่อมเจ้าหญง เริงจิตรแจรง อาภากร. (2537). เกร็ดพระประวัติเสด็จในกรมหลวงชุมพรเขตอุดม
ศักดิ์. ใน อนุสรณ์ท่านหญิงเริง. หน้า 227.

100




่
ี
หมอแล้ว พระองค์ทรงท าการรักษาแก่ผู้คนโดย “ไม่เลือกจะยากดมีจน แม้แตคนในส าเพ็ง บ้าน
่
กระจอกงอกง่อยก็ไปรักษา...ตอนเย็นเสดจไปรับลูกทีโรงเรียน เลยเสดจแวะเยียมคนไข้...จะมีคน
็
่
็
่
่
ิ
ิ
ตามไปรักษาเสมอ และไม่เคยคดคารักษา วังเจ้านายก็ตามไป...กุศลและใจทีท า ไม่เคยคดจะเอา
1
ื
อะไร จึงรักษาได้ดี กุศลส่งให้รักษาให้หายเกอบทุกราย”
็
่
การเล่าเรื่องด้วยมุมมองนี้เปนไปตามบริบทของอุดมการณ์แห่งชาติทีรัฐสร้างขึ้น
่
ใหม่เพือยกสถานะสถาบันพระมหากษัตริย์ เรื่องราวพระชนม์ชีพของกรมหลวงชุมพรฯจึงน าเสนอ
ุ
่
่
่
ข้อสรปแบบ Formist เพือขับเน้นคุณคาความหมายตอบทบาทของชนชั้นน าสอดคล้องตาม
อุดมการณ์ใหม่ โดยด้านหนึ่งด าเนินด้วยการเปลี่ยนมุมมองการน าเสนอเรื่องหมอพรใหม่ โดยการ
่
็
่
เล่าถึงความทุมเทพระทัยในการเปนหมอรักษาผู้คนข้างต้น เพือแสดงให้เห็นถึงพระหฤทัยของ
่
พระองค์ในฐานะตัวแทนของชนชั้นน าทีดทีมุงหวังสร้างประโยชน์สุขตอมวลชน อกด้านหนึ่งด้วย
ี
่
ี
่
่
ิ
การเริมปฏิเสธโดยนัยถึงเรื่องเล่าลือเกยวกับการทีกรมหลวงชุมพรฯทรงมีอ านาจอทธปาฏิหาริย์
ี่
ิ
่
่
ิ
่
ในช่วงทียังทรงมีพระชนม์ชีพทั้งหมด โดยมองว่า ประสบการณ์เชิงประจักษ์ของหม่อมเจ้าหญง เริง
จิตรแจรงเปนหลักฐานยืนยันข้อเท็จจริงเกยวกับกรมหลวงชุมพรฯในทุกเรื่อง คุณสมบัตความ
ี่
็
ิ
น่าเชือถอตอความทรงจ าของท่านหญงด้านหนึ่งมาจากความสัมพันธ์ระหว่างท่านหญงกับกรม
่
ิ
่
ิ
ื
่
หลวงชุมพรฯ ซึงหม่อมราชวงศ์ อภิเดช อาภากร พระนัดดาของกรมหลวงชุมพรฯ ได้ยืนยันความ
ิ
น่าเชือถอของเรื่องราวพระประวัตทีท่านหญงเขียนขึ้นด้วยสถานะการเปนพระธดาทีมี
่
ื
่
ิ
ิ
่
็
ความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับกรมหลวงชุมพรฯมากทีสุด และท่านหญงเขียนบันทึกความทรงจ านี้ตั้งแต ่
ิ
่
ช่วงทียังมีสุขภาพแข็งแรงและความจ าทีดมาก อกด้านหนึ่งมาจากความสัมพันธ์ใกล้ชิดระหว่าง
ี
2
ี
่
่
ี
่
ราชสกุลอาภากรกับกองทัพเรือ ทุกวันครบรอบการสิ้นพระชนม์แตละป ผู้บัญชาการทหารเรือจะ
็
่
เปนตัวแทนของกองทัพเรือไปร่วมงานบ าเพ็ญกุศลของราชสกุลอาภากรแดกรมหลวงชุมพรฯ ซึงมี
่
ร่องรอยปรากฏตั้งแตทศวรรษ 2510 และกองทัพเรือก็เปนผู้จัดพิมพ์หนังสืออนุสรณ์ระลึกถึงท่าน
็
่
ิ
็
หญงชิ้นนี้ โดยมีพลเรือตรี กรีฑา พรรธนะแพทย์ เปนผู้เขียนและผู้เรียบเรียง และงานเขียนนี้ได้รับ
ื
การสนับสนุนการจัดพิมพ์จากผู้บัญชาการทหารเรือถึงสองท่านคอ พลเรือเอก วิเชษฐ การณยวนิช
ุ
3
(พ.ศ. 2534-2536) และพลเรือเอก ประเจตน์ ศิริเดช (พ.ศ. 2536-2539)


1 แหล่งเดิม. หน้า 213, 215.
2 หม่อมราชวงศ์ อภิเดช อาภากร. (2537). เกร็ดพระประวัติเสด็จในกรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์. ใน
อนุสรณ์ท่านหญิงเริง. หน้า 200.
ิ
3 พลเรือตรี กรีฑา พรรธนะแพทย์. (2537). “เรารักท่านหญงเริง”. ใน อนุสรณ์ท่านหญิงเริง. หน้า 378.

101















































ู
ภาพประกอบ 2 พลเรือเอก จรญ เฉลิมเตียรณ ผู้บัญชาการทหารเรือ และ
พลเรือเอก อนันต์ เนตรโรจน์ รองผู้บัญชาการทหารเรือ ร่วมงานพิธอุทิศส่วนกุศล
ี
ของราชสกุลอาภากรถวายแด่กรมหลวงชุมพรฯเมือวันที 19 พฤษภาคม พ.ศ. 2513
่
่
ณ สุสานหลวง วัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร กรงเทพฯ
ุ


ี
่
ทีมา: พิธอุทิศส่วนกุศลถวายแด่ พลเรือเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตรอุดม
ิ
ศักด์. (2513, มิถุนายน). ใน กระดูกงู. 15(169): 26.

่
การขับเน้นคุณคายังด าเนินผ่านนัยยะอุดมการณ์แบบ Liberal ทีปรากฏในงาน
่
่
เขียนพระประวัตนี้ด้วย โดยให้คุณค่าตอเรื่องความเลื่อมใสศรัทธาไสยศาสตร์เพียงในฐานะพระจริย
ิ
่
วัตรของกรมหลวงชุมพรฯทีทรงมีความสนพระทัยตอสิ่งตาง ๆ เท่านั้น งานเขียนนี้จึงมิได้ผลิตซ ้า
่
่
่
ิ
ิ
เรื่องราวอทธปาฏิหาริย์ทีเล่าลืออยู่ในสังคม ขณะเดียวกัน ก็มิได้แก้ไขหรือพิจารณาเรื่องราวเหล่านั้น
ิ
ิ
่
่
ในฐานะความเข้าใจผิดแตอย่างใดอาจเนืองด้วยพลเรือตรี กรีฑามองว่า เรื่องราวอทธปาฏิหาริย์

102




็
่
เหล่านั้นเปนสิ่งทียืนยันความเลื่อมใสศรัทธาของผู้คนต่อพระองค์เช่นเดียวกับค าอธบายในบทความ
ิ
1
เรื่อง “พระประวัติ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตรอุดมศักด์” (พ.ศ. 2516)
ิ
ิ
ิ
นอกจากเรื่องอทธปาฏิหาริย์แล้ว เรื่องหมอพรเองก็สะท้อนถึงนัยยะอุดมการณ์
ิ
็
ิ
ิ
แบบ Liberal เช่นกัน งานเขียนพระประวัตนี้อธบายคุณสมบัตความเปนแพทย์ของกรมหลวงชุมพรฯ
ใหม่ในลักษณะ “แพทย์แผนไทยสมัยใหม่” ซึงแตกตางจากความเปนแพทย์แผนไทยตามเรื่องราว
่
่
็
เดิม เรื่องราวเดมได้อธบายว่า พระองค์ทรงศึกษาแพทย์แผนไทยจากพระยาพิษณุประสาทเวช (คง
ิ
ิ
่
ถาวรเวช) เพียงผู้เดียว และทรงทดลองผสมยาทดลองกับสัตว์ตาง ๆ เมือยาได้ผลดี จึงน ามารักษา
่
ิ
่
ผู้คน เรื่องราวหมอพรใหม่นี้ได้ผลิตซ ้าเฉพาะเนื้อหาส่วนทีเขียนเพิ่มโดยหม่อมเจ้าหญง เริงจิตร
่
ิ
็
แจรงในหนังสือเรื่อง เกร็ดพระประวัติฯ (พ.ศ.2516) ซึงพยายามอธบายคุณสมบัตความเปนหมอ
ิ
พรใหม่ในลักษณะการผสมผสานระหว่างความเปนแพทย์แผนไทยทีใช้สมุนไพรในการรักษาโรคกับ
็
่
็
ความเปนวิทยาศาสตร์แบบตะวันตก โดยเล่าถึงวิธการทีพระองค์ทรงผลิตยารักษาโรคด้วยว่า กรม
ี
่
หลวงชุมพรฯทรงมีอุปกรณ์สมัยใหม่ในการผลิตยา เช่น กล้องจุลทรรศน์, เครื่องกลันสมุนไพร และ
่
็
ื
่
เครื่องจักรอัดยาเม็ด เปนต้น และทรงแต่งพระองค์อย่างหมอฝรัง สวมผ้ากันเป้อนในการปฏิบัติงาน
2
ิ
็
ในห้องทดลองของพระองค์ ความเปนแพทย์แผนไทยสมัยใหม่นี้ได้รับการอธบายความเปนมาว่า
็
็
พระองค์ทรงศึกษาวิชาแพทย์จากพระอาจารย์หลายท่าน ทรงมีพระยาพิษณุประสาทเวชเปนพระ
อาจารย์คนแรก และต่อมาก็ทรงศึกษาวิชาแพทย์จากพระอาจารย์อกหลายคน เช่น แพทย์ชาวอตา
ี
ิ
่
่
ุ
่
เลียนชือ “โบโตนี”, แพทย์ชาวญปุนชือ “มิตตานี” รวมถึงพระภิกษชือ อาจารย์ปอต
3
๊
ี่
่
่
ิ
ผู้วิจัยตั้งข้อสังเกตว่า ความเปนแพทย์แผนไทยสมัยใหม่นี้อาจได้รับอทธพลจาก
ิ
็
ความแพร่หลายมากขึ้นของการแพทย์แผนปจจุบันอันเนืองมาจากการผลักดันโครงการสาธารณสุข
่
ั
ิ
็
มูลฐานโดยภาครัฐให้เปนวาระแห่งชาตตั้งแต่ช่วงทศวรรษ 2520-2530 จากความส าเร็จในโครงการ
ทดลองอาสาสมัครสาธารณสุขประจ าหมูบ้านทีด าเนินการในช่วงทศวรรษก่อน โครงการทดลองนี้ได้
่
่
่
สร้างผู้สื่อข่าวสาธารณสุข (ผสส.) และอาสาสมัครสาธารณสุขประจ าหมูบ้าน (อสม.) ขึ้นเปน
็
่
ตัวแทนของภาครัฐในการให้ข้อมูลข่าวสารการดูแลสุขภาพขั้นพื้นฐานและการรักษาอาการเจ็บปวย

1 ส านักงานเลขานุการกองทัพเรือ. (2516, พฤษภาคม). พระประวัติ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวง
ชุมพรเขตรอุดมศักดิ์. ใน นาวิกศาสตร์. 56(5): 51.
ิ
2 หม่อมเจ้าหญง เริงจิตรแจรง อาภากร. (2537). เกร็ดพระประวัติเสด็จในกรมหลวงชุมพรเขตอุดม
ศักดิ์. ใน อนุสรณ์ท่านหญิงเริง. หน้า 213.
3 แหล่งเดิม.

103




ิ
่
่
็
1
แก่ประชาชนในท้องถินชนบทโดยคดคาบริการไม่แพง อาสาสมัครทั้งสองนี้เปนเครื่องมือส าคัญของ
รัฐในการเข้าไปจัดการสุขภาพของชาวบ้านชนบทตามความประสงค์ของรัฐส่วนกลาง ความส าเร็จ
่
ดังกล่าวนี้ท าให้เกิดโครงการสาธารณสุขมูลฐานขึ้น เพือสร้างอาสาสมัครทั้งสองเข้าไปจัดการ
่
่
สุขภาพของชาวบ้านชนบทตอเนืองตั้งแต่ทศวรรษ 2520 เมือสิ้นสุดแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม
่
่
ิ
แห่งชาตฉบับที 7 (พ.ศ. 2535-2539) มีอาสาสมัครสาธารณสุขประจ าหมู่บ้าน และศูนย์สาธารณสุข
มูลฐานชุมชนทัวประเทศไทย โดมมีอาสาสมัครสาธารณสุขประจ าหมู่บ้านจ านวน 653,262 คน และ
่
2
มีศูนย์สาธารณสุขมูลฐานชุมชนจ านวน 64,832 แห่ง การจัดการด้านสาธารณสุขของรัฐส่วนกลาง
ิ
นี้จึงอาจเข้ามามีอทธพลตอมุมมองของผู้คนชนบทถึงความเหนือกว่าของการแพทย์แผนปจจุบัน
ั
่
ิ
ิ
ิ
็
และท าให้คุณสมบัตความเปนแพทย์แผนไทยดั้งเดมและความอัศจรรย์ในการรักษาโรคของหมอพร
ิ
ต้องปรับเปลี่ยนให้สอดคล้องกับทัศนคตของผู้คนในสังคมดังกล่าว
เราจะเห็นได้ว่า เกร็ดพระประวัตเรื่องราวอทธปาฏิหาริย์ในช่วงทศวรรษ 2510-
ิ
ิ
ิ
ู
่
2530 ส่วนใหญได้ตอกย ้าตัวตนของกรมหลวงชุมพรฯในฐานะผู้ใช้ศาสตร์ความร้นอกระบบ
ิ
สมัยใหม่ โดยผลิตซ ้าเรื่องราวและขับเน้นคุณสมบัตของพระองค์ทีปรากฏในช่วงก่อนหน้าด้วยการ
่
ิ
่
เพิ่มเรื่องราวอทธปาฏิหาริย์ แตบริบทการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและการปรับเปลี่ยนนโยบาย
ิ
ิ
ทางเศรษฐกิจออกจากภาคการเกษตรในช่วงทศวรรษ 2510-2520 ท าให้คุณสมบัตในการดล
บันดาลโชคลาภเข้ามาเปนส่วนหนึ่งของตัวตนด้านนี้
็
่
จนกระทังถึงทศวรรษ 2530 อุดมการณ์ใหม่ของชาตทีต้องการยกสถานะ
ิ
่
สถาบันพระมหากษัตริย์เปนสถาบันสูงสุดของสังคมไทยได้ก าหนดบทบาทของชนชั้นน าให้แสดงถึง
็
่
่
่
่
การอุทิศตนเพือประโยชน์ตอมวลชน คุณคาการอุทิศตนเพือประโยชน์ตอมวลชนจึงได้กลายเปน
็
่
่
ี
่
กรอบคุณคาใหญทีก ากับการตความคุณคาตอทุกพระกรณยกิจของกรมหลวงชุมพรฯทั้งในเรื่อง
่
่
่
ี
็
กิจการทหารเรือและเรื่องอทธปาฏิหาริย์ โดยเฉพาะเรื่องราวหมอพร ซึงเปนพระกรณยกิจทีทรง
่
ิ
ี
ิ
่
กระท าประโยชน์ตอมวลชนโดยตรง ท าให้ตัวตนของหมอพรผู้ใช้ศาสตร์ความร้นอกระบบสมัยใหม่
่
ู
ได้รับการตความใหม่ โดยเริมหันเหมุมมองจากความส าเร็จอย่างอัศจรรย์ในการรักษาโรคไปสู ่
ี
่

1 ทวีทอง หงส์วิวัฒน์; และคณะ. (2524, ตุลาคม-ธันวาคม). วิเคราะห์โครงการสาธารณสุขมูลฐาน
ิ
ื
ไทย. ใน สังคมศาสตร์การแพทย์. 3(3): 4-5. (อ้างองจาก ทวีศักดิ์ เผอกสม. (2550). เชื้อโรค ร่างกาย และรัฐเวช
กรรม: ประวัติศาสตร์การแพทย์สมัยใหม่ในสังคมไทย. หน้า 298.)
2 รัตติยา ศีลสารร่งเรือง. (2543). 20 ปของเส้นทางสูการมีสุขภาพดีถ้วนหน้าของประชาชน. หน้า
ี
ุ
่
41-47. (อ้างองจาก ทวีศักดิ์ เผอกสม. (2550). เชื้อโรค ร่างกาย และรัฐเวชกรรม: ประวัติศาสตร์การแพทย์
ื
ิ
สมัยใหม่ในสังคมไทย. หน้า 302.)

104




่
่
่
คุณประโยชน์ทีกรมหลวงชุมพรฯทรงกระท า และยกคุณคาการตั้งพระทัยอุทิศพระองค์เพือสร้าง
่
ิ
ื
่
ิ
ประโยชน์ต่อผู้คนเปนคุณสมบัตหลักทีก ากับการอธบายคุณสมบัตอน ๆ ของพระองค์
็
ิ
่
่
ตอมามุมมองนี้ได้กลายเปนมุมมองกระแสหลักทีขับเน้นคุณสมบัตความเปน
็
็
ิ
ี
ุ
ิ
็
วีรบุรษของพระองค์หลังจากทรงได้รับการเฉลิมพระเกยรตขึ้นเปน “พระบิดาแห่งกองทัพเรือไทย”
ั
ุ
ิ
ใน พ.ศ. 2536 จวบจนถึงปจจุบัน การขับเน้นคุณสมบัตความเปนวีรบุรษทหารเรือกับการอุทิศตน
็
็
่
เพือประโยชน์ตอส่วนรวมกลายเปนประเดนหลักในการเล่าเรื่องราวพระประวัตของกรมหลวงชุมพรฯ
่
็
ิ
ิ
่
ท าให้การเล่าเรื่องราวเชิงอทธปาฏิหาริย์เหนือจริงเริมมิได้รับการยอมรับในการเขียนพระประวัต ิ
ิ
่
่
ู
ิ
ฉบับทางการแม้กระแสความร้ความเข้าใจอยูยังด ารงอยูในสังคมและในงานเขียนพระประวัตโดย
่
ื
บุคคลสาธารณะคนอนนอกกองทัพเรือกับราชสกุลอาภากร

ุ
4. สรปท้ายบท
ิ
งานเขียนพระประวัตของกรมหลวงชุมพรฯฉบับทางการได้แสดงถึงการเปลี่ยนแปลงการ
่
่
สร้างความหมายตอตัวตนของพระองค์ในแตละช่วงเวลา โดยแบ่งการเปลี่ยนแปลงโครงเรื่องการ
ี
่
็
เล่าพระชนม์ชีพออกเปนสองด้าน ได้แก่ ด้านการเล่าเรื่องพระชนม์ชีพทัวไปและพระกรณยกิจด้าน
กิจการทหารเรือ และด้านการเล่าเรื่องอิทธปาฏิหาริย์เหนือจริง
ิ
การเล่าเรื่องด้านแรกได้มีการเปลี่ยนแปลงแนวเรื่องจากสุขนาฏกรรม (Comedy) ในงาน
ิ
่
เขียนพระประวัตช่วงก่อนทศวรรษ 2490 ไปสูแนวเรื่องวีรคต (Romance) ในช่วงหลังทศวรรษ
ิ
่
2490 ท าให้ตัวตนของพระองค์ในสองช่วงเวลาดังกล่าวถูกน าเสนอแตกตางกัน ตัวตนของพระองค์
่
่
ในฐานะเชื้อพระวงศ์แบบอย่างผู้น าความทันสมัยจากตะวันตกกลับมาสูสยามเพือสนองราชกิจของ
ู
พระมหากษัตริย์ได้รับการผลักดันไปสูตัวตนใหม่คอ ทหารเรือนักปฏิรปผู้วางรากฐานกิจการ
ื
่
ุ
ี
ทหารเรือไทย โดยใช้ข้อสรปแบบ Formist อธบายความส าเร็จในพระกรณยกิจของพระองค์ด้วย
ิ
ิ
คุณสมบัตความเปนวีรบุรษทีพระองค์ทรงมี เช่น ความกล้าหาญริเริมกระท าสิ่งตาง ๆ ทีเปน
็
่
่
ุ
็
่
่
ื
่
่
่
ประโยชน์ตอผู้อน, พระปรีชาสามารถด้านการทหารเรือ และความมุงมันกระท าสิ่งต่าง ๆ ให้ส าเร็จ
่
ดังพระประสงค์ เปนต้น และด าเนินเรื่องด้วยนัยยะอุดมการณ์แบบ Liberal-radical ด้วยการ
็
ิ
ู
ชี้ให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงของความร้ความสามารถของคนไทยจากเดมไม่สามารถเดนเรือใน
ิ
็
่
ี
ทะเลลึกได้ไปสูการมีความสามารถนั้นพร้อมประเพณวัฒนธรรมทหารเรือทีเปนสากลและได้รับการ
่
ยอมรับจากนานาชาตนับตั้งแตในช่วงทีกรมหลวงชุมพรฯทรงมีพระชนม์ชีพ รวมถึงการ
ิ
่
่
เปลี่ยนแปลงกิจการทหารเรือจากเดมทีมิได้มีรากฐานใดจากราชการในอดตกลายเปนองค์กร
่
ี
ิ
็
ราชการสมัยใหม่ทีมีเกยรติยศ
ี
่

105




ื
้
การเปลี่ยนแปลงตัวตนนี้เกิดขึ้นภายใต้บริบททีกองทัพเรือพยายามฟนฟูขวัญก าลังใจ
่
ของบุคลากรองค์กรและตอรองสถานะของตนเองหลังความพ่ายแพ้ในเหตุการณ์กบฏแมนฮัตตัน
่
ื
้
พ.ศ. 2494 ขณะเดยวกัน กระแสการฟนฟูสถานะทางการเมืองของสถาบันพระมหากษัตริย์ทีเริม
่
ี
่
ื
เกิดขึ้นในช่วงทศวรรษ 2490-2510 ได้เก้อหนุนผลักดันการเปลี่ยนแปลงตัวตนของกรมหลวงชุมพรฯ
็
ข้างต้นเนืองด้วยพระองค์ทรงเปนเชื้อพระวงศ์พระองค์หนึ่งในราชวงศ์จักรี และการน าเสนอบทบาท
่
ของพระองค์ในการน าความทันสมัยกลับมาสร้างความเจริญให้ประเทศชาตรอดพ้นจากการตก
ิ
เปนอาณานิคมก็ช่วยตอกย ้าความส าคัญของสถาบันพระมหากษัตริย์มากขึ้น
็
ส่วนด้านการเล่าเรื่องอทธปาฏิหาริย์เหนือจริงได้เริมปรากฏครั้งแรกใน พ.ศ. 2494 จาก
ิ
่
ิ
เรื่องเล่าความทรงจ าของนาวาตรี หลวงรักษาราชทรัพย์ โดยท่านใช้แนวเรื่องกึ่งสุขนาฏกรรม-เย้ยหยัน
ิ
่
(Comedic-satire) อธบายถึงปรากฏการณ์ทีกรมหลวงชุมพรฯทรงได้รับการระลึกถึงในฐานะสิ่ง
่
ิ
่
ื
ศักด์สิทธ์ในทศวรรษกอนหน้า และใช้แนวเรองสุขนาฏกรรม (Comedy) เล่าเรื่องพระชนม์ชีพของ
ิ
พระองค์ในช่วงทีทรงออกจากราชการไปประกอบอาชีพแพทย์แผนไทย การน าเสนอเรื่องราวทั้ง
่
ุ
สองได้น าเสนอข้อสรปแบบ Formist อธบายปรากฏการณ์ทั้งสองด้วยคุณสมบัตของกรมหลวง
ิ
ิ
่
่
ชุมพรฯทีทรงมีพระจริยวัตรเลื่อมใสศรัทธาไสยศาสตร์ และน ้าพระทัยโอบอ้อมอารีตอผู้คนอย่างไม่
ิ
เลือกหน้า คุณสมบัตทั้งสองจึงท าให้พระองค์ทรงได้รับการเล่าลือในฐานะสิงศักด์สิทธ์ และสร้าง
ิ
่
ิ
็
ู
ตัวตนการเปนผู้ใช้ศาสตร์ความร้นอกระบบความเปนสมัยใหม่ตรงข้ามกับตัวตนของกรมหลวง
็
ิ
ี
ชุมพรฯได้แสดงในงานเขียนพระประวัตฉบับทางการ ขณะเดยวกัน ตัวตนการเปนผู้ใช้ศาสตร์
็
็
ู
ความร้นอกระบบความเปนสมัยใหม่ได้แสดงนัยยะอุดมการณ์แบบ Anarchist สะท้อนถึงบริบทที ่
่
ู
คุณคาศาสตร์ความร้จารีตในสังคมไทยได้รับการให้ความส าคัญในช่วงทศวรรษ 2590-2500 ด้าน
่
หนึ่งคอ กระแสความต้องการสิ่งพึงพิงทางจิตใจของผู้คนทีเผชิญภยันตรายจากความรนแรงของ
่
ื
ุ
่
ื
อาชญากรรมทีเพิ่มสูงขึ้นหลังสงครามโลกครั้งที 2 เนืองด้วยการแพร่หลายของอาวุธปนสงคราม
่
่
และความล้มเหลวของรัฐส่วนกลางในการสร้างระเบียบกับการบังคับใช้กฎหมายอย่างมี
่
ิ
ี
ประสิทธภาพ รวมถึงความขัดแย้งระหว่างกลุมการเมืองทหารบก, ต ารวจ และทหารเรือ อกด้าน
ั
่
หนึ่งคอ การปะทะประสานคุณค่าระหว่างความร้แพทย์แผนไทยกับความร้การแพทย์ปจจุบันทีเริม
่
ื
ู
ู
่
่
มีความเจริญและแพร่หลายสูชนบทมากขึ้นตั้งแตสหรัฐฯให้ความช่วยเหลือด้านการสาธารณสุข
ของไทยตั้งแต่ทศวรรษ 2490
เมือถึงช่วงทศวรรษ 2520-2530 รัฐได้สร้างอุดมการณ์แห่งชาตชุดใหม่ขึ้น เพือ
่
่
ิ
่
ิ
ประนีประนอมกับกระแสการเรียกร้องประชาธปไตยทีเกิดขึ้นในช่วงทศวรรษ 2510 และตอบสนอง
ตอการเปลี่ยนแปลงทางสังคมทีเกิดขึ้นรวดเร็วจากการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจในช่วงปลาย
่
่

106




ทศวรรษ 2510 ถึงทศวรรษ 2530 อุดมการณ์ใหม่นี้ได้พยายามยกสถานะของสถาบัน
ิ
็
่
พระมหากษัตริย์ขึ้นสู่จุดสูงสุดของสังคมไทยด้วยการนิยามคุณสมบัตของการเปนผู้ปกครองทีดที ่
ี
ิ
่
่
ิ
สืบทอดตอเนืองจากประวัตศาสตร์ คุณสมบัตการเปนผู้อุทิศตนเพือประโยชน์สุขของมวลชน
่
็
็
กลายเปนคุณสมบัติหลักทีก าหนดคุณค่าของชนชั้นน าทั้งในปจจุบันและในอดีต
่
ั
่
ิ
กรอบคุณคานี้จึงได้ก ากับการเล่าเรื่องราวพระประวัตของกรมหลวงชุมพรฯทั้งหมด โดย
ใช้แนวเรื่องวีรคต (Romance) กับสุขนาฏกรรม (Comedy) น าเสนอตัวตนของพระองค์ในฐานะ
ิ
ทหารเรือนักปฏิรป และตความพระกรณยกิจทั้งหมดของพระองค์ด้วยการน าเสนอข้อสรปแบบ
ุ
ี
ู
ี
่
Formist และนัยยะอุดมการณ์แบบ Liberal อธบายการกระท าพระกรณยกจเหล่านั้นเนืองด้วยพระ
ี
ิ
ิ
่
่
่
หฤทัยของพระองค์ทีทรงอุทิศเพือประโยชน์ตอประเทศชาติ ไม่เพียงแต่เฉพาะด้านกิจการทหารเรือ
่
่
็
แตรวมถึงด้านสาธารณะประโยชน์ตอมวลชนด้วย เรื่องราวการเปนแพทย์แผนไทยของพระองค์จึง
ิ
่
ิ
ี
่
เริ่มได้รับการจัดกลุมใหม่ให้รวมกับพระกรณยกจอน ๆ ขณะทีเรื่องราวอทธปาฏิหาริย์เหนือจริงเริม
่
ิ
่
ื
ถูกแยกออกจากงานเขียนพระประวัตฉบับทางการ โดยเฉพาะหลังจากกรมหลวงชุมพรฯทรงได้รับ
ิ
การเฉลิมพระเกยรตขึ้นเปน “พระบิดาแห่งกองทัพเรือไทย” ใน พ.ศ. 2536 ตัวตนของพระองค์ใน
็
ี
ิ
ฐานะทหารเรือนักปฏิรปได้เริมกลายเปนตัวตนหลักในงานเขียนพระประวัตฉบับทางการ ขณะที ่
ู
็
ิ
่
่
่
็
ู
ตัวตนผู้ใช้ศาสตร์ความร้นอกระบบความเปนสมัยใหม่ยังคงด ารงอยูในความทรงจ าของผู้คนทัวไป
และงานเขียนพระประวัติโดยบุคคลอืน
่
จากการวิเคราะห์การเล่าเรื่องพระประวัตของกรมหลวงชุมพรฯโดยตลอดตั้งแต พ.ศ.
่
ิ
ิ
2466-2536 เรื่องราวพระประวัตของกรมหลวงชุมพรฯเปนหนึ่งในเครื่องมือของกองทัพเรือในการ
็
ยกสถานะของตนให้ได้รับการยอมรับในสังคม ดังนั้น ผู้วิจัยจึงเห็นว่า ตัวตนของกองทัพเรือไทย
่
ี
ิ
แฝงอยูภายใต้การเล่าเรื่องพระชนม์ชีพและพระเกยรตคุณของกรมหลวงชุมพรฯ การเปลี่ยนแปลง
่
การเล่าเรื่องราวพระประวัตจึงย่อมส่งผลตอตัวตนของกองทัพเรือด้วย ในบทตอไป ผู้วิจัยจะ
ิ
่
ิ
วิเคราะห์ถึงตัวตนของกองทัพเรือทีแฝงอยูในเรื่องราวพระประวัตของกรมหลวงชุมพรฯและความ
่
่
ุ
พยายามยกสถานะของกองทัพเรือด้วยการยกสถานะกรมหลวงชุมพรฯ ซึงเปนวีรบุรษทาง
่
็
่
ุ
็
วัฒนธรรมขึ้นสูการเปนวีรบุรษแห่งชาติ

บทที่ 4

ี
การเปล่ยนสถานะของกรมหลวงชมพรฯจากวรบรษทางวฒนธรรมสู ่
ุ
ั
ุ
ี
ุ
ิ
ุ
วีรบุรษแห่งชาต: ตัวตนของกองทัพเรือในงานเขียนพระประวัติ
ุ
กรมหลวงชมพรฯและการยกสถานะของตนระหว่าง
พ.ศ. 2503-2536

ในบทก่อนหน้า ผู้วิจัยได้วิเคราะห์โครงเรื่องของงานเขียนพระประวัติกรมหลวงชุมพรฯใน

่
แตละช่วงเวลาและพบว่า การเปลี่ยนแปลงตัวตนของพระองค์มีจุดเปลี่ยนทีส าคัญเกิดขึ้นสอง
่
่
็
ช่วงเวลา ช่วงแรกในช่วงทศวรรษ 2500 อันเปนช่วงเวลาทีตัวตนของพระองค์ได้เปลี่ยนแปลงจาก
่
เชื้อพระวงศ์แบบอย่างผู้น าความทันสมัยจากตะวันตกกลับมาสูสยามเพือสนองราชกิจของ
่
พระมหากษัตริย์ได้กลายเปนทหารเรือนักปฏิรปผู้วางรากฐานกิจการทหารเรือไทยพร้อมกับตัวตน
็
ู
็
การเปนผู้ใช้ศาสตร์ความร้นอกระบบความเปนสมัยใหม่ ช่วงหลังในทศวรรษ 2530 อันเปน
็
ู
็
ิ
ช่วงเวลาทีอุดมการณ์แห่งชาตชุดใหม่เข้ามาก ากับการตความพระเกยรตคุณของพระองค์ในฐานะ
ี
ี
่
ิ
ิ
่
การกระท าคุณประโยชน์ตอประเทศชาตและประชาชน ท าให้การเล่าพระชนม์ชีพของกรมหลวง
ิ
่
ชุมพรฯมุงยังเรื่องราวเกร็ดพระประวัตมากขึ้น การเปลี่ยนแปลงตัวตนของพระองค์ทั้งสองช่วงนี้
่
สะท้อนถึงบริบทของกองทัพเรือไทยทีประสงค์จะยกสถานะของตนให้ได้รับการยอมรับในสังคม
ื
่
่
เพือต่อรองสถานะกับกองทัพเหล่าอนทีด ารงบทบาทน าทางการเมือง โดยเฉพาะกองทัพบก ในการ
่
็
่
สร้างการยอมรับนี้ กองทัพเรือจ าเปนต้องน าเสนอตัวตนใหม่ลบเลือนความทรงจ าทีกองทัพเรือเปน
็
ผู้ก่อการในเหตุการณ์กบฏแมนฮัตตัน พ.ศ. 2494
่
ในบทนี้ ผู้วิจัยจะวิเคราะห์การน าเสนอตัวตนของกองทัพเรือไทยทีแฝงอยูในเรื่องราวพระ
่
่
ิ
่
ประวัตกรมหลวงชุมพรฯตั้งแตทศวรรษ 2500-2530 และความพยายามของกองทัพเรือทีจะยก
สถานะของตนให้เปนยอมรับแพร่หลายในสังคม เพือตอรองกับกองทัพแหล่าอนทีมีบทบาทหลัก
ื
่
่
็
่
่
่
่
ิ
ในทางการเมือง โดยการสร้างประวัตศาสตร์ร่วมกับประชาชนท้องถินทีกองทัพเรือได้เข้าไป
ปฏิสัมพันธ์เมือกองทัพเรือเข้าไปมีส่วนร่วมในการสร้างกรมหลวงชุมพรฯเปนวีรบุรษทางวัฒนธรรม
ุ
่
็
ประจ าท้องถินนั้น และเมือบริบททางการเมืองเปลี่ยนแปลงไป กองทัพเรือก็ได้ปรับเปลี่ยนการ
่
่
ิ
ุ
็
น าเสนอตัวตนของพระองค์ใหม่ไปสู่ความเปนวีรบุรษแห่งชาตด้วยการยกสถานะของพระองค์ขึ้น
ี
่
็
เปน “พระบิดาของกองทัพเรือไทย” ใน พ.ศ. 2536 พร้อมกับการริเริมสร้างพิธกรรมทีจะสร้าง
่
่
่
็
ิ
ความร้ความเข้าใจและความเปนอันหนึ่งภายในกองทัพเรือ ซึงจะน าไปสูการสร้างประวัตศาสตร์
ู
ร่วมชุดใหม่กับประชาชนในอนาคต

108




ื
ุ
ั
ื
1. ตัวตนของกองทพเรอในโครงเร่องพระประวัติกรมหลวงชมพรฯ
้
ั
ื
1.1 ตัวตนของกองทพเรอไทยในงานเขียนพระประวัติก่อนการสรางโครงเร่อง
ื
แม่บทในทศวรรษ 2490
ิ
งานเขียนพระประวัตกรมหลวงชุมพรฯช่วงก่อนทศวรรษ 2490 ซึงได้แก่ พระนิพนธ์
่
่
พระประวัติกรมหลวงชุมพรฯโดยสมเด็จฯ กรมพระยาด ารงราชานุภาพ และงานเขียนทีผลิตซ ้าพระ
นิพนธ์นี้ ได้น าเสนอความเปลี่ยนแปลงของกิจการทหารเรือไทย เพือแสดงความส าเร็จในพระ
่
ุ
ี
ิ
่
กรณยกิจของพระองค์ โดยอธบายภาพรวมทัวไปของกิจการทหารเรือทั้งก่อนและหลังการปรับปรง
ี
โดยกรมหลวงชุมพรฯ และพิจารณาความส าเร็จในพระกรณยกิจจากการแก้ไขปญหาคนไทยไม่มี
ั
ิ
ความสามารถในการเดนเรือ ท าให้ตัวตนของกิจการทหารเรือไทยเริมปรากฏในลักษณะราชการ
่
ทหารเรือสมัยใหม่ทีทัดเทียมกับชาติตะวันตก
่
ในการน าเสนอความเปลี่ยนแปลงกิจการทหารเรือไทย สมเดจฯ กรมพระยาด ารงราชา
็
ั
ุ
นุภาพทรงน าเสนอภาพปญหาของกิจการทหารเรือในช่วงก่อนการปรับปรงโดยกรมหลวงชุมพรฯว่า
่
่
หน่วยงานส าหรับจัดการกิจการทหารเรือหรือเดนเรือกลไฟมิได้เคยมีมาแตอดต แตราชการอาศัย
ิ
ี
ิ
่
่
จ้างชาวตางชาตเข้ามาปฏิบัตหน้าทีนี้แทนโดยตลอด เนืองจากคนไทยไม่มีความร้หรือ
่
ิ
ู
ความสามารถในการเดนเรือ จนกระทังถึงรัชสมัยพระบาทสมเดจพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยูหัว
่
ิ
่
็
่
ู
็
กิจการทหารเรือจึงได้ริเริมก่อรปร่างขึ้นด้วยการตั้งกรมทหารเรือ และมีโรงเรียนนายเรือเปนสถาบัน
ึ
ทีฝกหัดคนไทยให้มีความร้ด้านการทหารเรือเพือเข้ารับราชการด้านนี้
ู
่
่

่
...ด้วยก่อนนั้นมาบรรดาเรือรบกลไฟ ยังต้องหาฝรังมาเปนผู้บังคับการ ชาวประเทศนี้ทีสามารถเดิร
่
เรือทเลได้มีแต่พวกอาสาจามบางคน ซึงพอจะเดิรเรือได้ในทเลอ่าวสยาม โดยอาศรัยความช านาญ
่
อย่างเดียว แม้เมือตั้งกรมทหารเรือขึ้นในรัชการที 5 แลได้ตั้งโรงเรียนส าหรับนายทหารเรือแล้ว การ
่
่
1
ฝกสอนให้นายทหารเรือไทยร้วิธการเดิรเรือทเลก็ยังไม่ส าเร็จประโยชน์ได้...
ี
ึ
ู

ขณะเดยวกัน สิ่งทีสมเดจฯ กรมพระยาด ารงราชานุภาพทรงน าเสนอนี้อาจสะท้อน
่
ี
็
ี
ิ
อีกแง่หนึ่งว่า กจการทหารเรือหรือการเดินเรือมิได้รับความส าคัญในสายตาของราชการไทยในอดต
จนถึงรัชสมัยพระบาทสมเดจพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยูหัว ซึงทรงมีพระราชประสงค์ทีจะปฏิรป
็
่
ู
่
่
ประเทศให้มีความทันสมัยให้มีความศวิไลซ์แบบตะวันตกในทุกด้าน กิจการทหารเรือไทยจึงได้รับ
ิ
ึ
็
ุ
ความสนใจเปนครั้งแรก โดยกรมหลวงชุมพรฯทรงด าเนินการปรับปรงการฝกหัดคนไทยให้มีความร้ ู

ุ
1 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาด ารงราชานุภาพ. (2466). จดหมายเหตุเรื่องเซอเชมสบรก
ี
เข้ามาท าสัญญาในรัชกาลที่ 3 เมื่อปจอ พ.ศ. 2393. หน้า 12.

109




็
ู
ิ
ความสามารถเดินเรือทะเลได้ ความร้ความสามารถในการเดนเรือทะเลนี้เปนหลักวิชาเชิงศาสตร์
แบบตะวันตกตรงข้ามกับ “ความช านาญ” ของอาสาจาม ซึงเปนประสบการณ์คุ้นเคยการเดินเรือ
่
็
่
่
่
่
่
เฉพาะพื้นทีอาวไทย ท าให้กิจการทหารเรือสามารถ “มีรากหยังลงแล้ว จะเปนทีมันสืบไปในภาย
1
ู
หน้า” และ “นายทหารเรือมีความร้ความช านาญ สามารถเปนผู้บังคับบัญชาแลเปนครได้เปน
ู
ู
ผลส าเร็จ ไม่ต้องใช้ชาวต่างประเทศเปนผู้บังคับบัญชา แลเปนครเหมือนแต่กาลก่อน”
2
ดังนั้น ตัวตนของกองทัพเรือไทยในงานเขียนพระประวัตกรมหลวงชุมพรฯช่วงก่อน
ิ
็
่
ิ
ทศวรรษ 2490 จึงปรากฏลักษณะการเปลี่ยนแปลงจากกิจการทีจ้างชาวตางชาตด าเนินงานเปน
่
่
หลักไปสู่ราชการทหารเรือของไทยทีเริมมีระเบียบแบบแผนความเจริญแบบตะวันตกและใช้ความร้ ู
่
หลักวิชาในการเดนเรือ กระนั้น เมือถึงช่วงปลายทศวรรษ 2490 ตัวตนนี้ของกองทัพเรือไม่อาจ
่
ิ
ตอบสนองต่อบริบทการสูญเสียสถานะทางการเมืองของกองทัพเรือหลังเหตุการณ์กบฏแมนฮัตตัน
พ.ศ. 2494 ได้ กองทัพเรือจึงได้พยายามสร้างประวัติศาสตร์และตัวตนขึ้นใหม่ตอบโต้ต่อบริบทนี้
1.2 ตัวตนของกองทพเรอไทยในงานเขียนพระประวัติหลงการสรางโครงเร่อง
ั
ั
ื
ื
้
แม่บทในทศวรรษ 2490-2530
ความพ่ายแพ้ในเหตุการณ์กบฏแมนฮัตตัน พ.ศ. 2494 และการลดทอน
่
่
แสนยานุภาพของกองทัพเรือโดยฝายรัฐบาลทีน าโดยกองทัพบกได้ท าให้กองทัพเรือสูญเสียสถานะ
่
ิ
่
่
ทางการเมืองของตน และขวัญก าลังใจของบุคลากรทีปฏิบัตหน้าทีในองค์กรตกต าลงเนืองด้วย
่
่
ความไม่มันคงในวิชาชีพและการมีภาพลักษณ์ตอสายตาของสังคมในฐานะผู้ก่อการกบฏ
่
้
กองทัพเรือจึงจ าเปนต้องสร้างตัวตนและความทรงจ าใหม่ขึ้น เพือฟนฟูขวัญก าลังใจของบุคลากร
่
ื
็
ื
่
่
่
็
และยกสถานะของตนเองให้เปนทียอมรับในสังคมตอรองกับกองทัพเหล่าอนทีมีบทบาทน าในทาง
่
่
การเมืองตั้งแตทศวรรษ 2500 ตัวตนใหม่ทีกองทัพเรือน าเสนอจึงปรากฏในลักษณะหน่วยงานทีมี
่
่
ความทันสมัยทัดเทียมกับกองทัพเรือของอารยประเทศ มีขนบประเพณเปนทียอมรับในระดับสากล
็
่
ี
่
็
ี
และสามารถเปนตัวแทนแสดงเกยรติภูมิของประเทศไทยตอสายตาของนานาชาต ิ
ในการน าเสนอตัวตนใหม่ข้างต้นนี้ กองทัพเรือได้ใช้เรื่องราวพระประวัตกรมหลวง
ิ
ิ
ชุมพรฯเล่าประวัตศาสตร์ของตนเอง โดยสร้างเรื่องราวแม่บทเล่าถึงความเปลี่ยนแปลงของ
ี
่
ู
กองทัพเรือในอดตไปสูความทันสมัยด้วยการปฏิรปกิจการทหารเรือของกรมหลวงชุมพรฯ งาน
ู
่
เขียนพระประวัติกรมหลวงชุมพรฯได้น าเสนอภาพของกิจการทหารเรือไทยกอนการปฏิรปตามพระ
็
นิพนธ์พระประวัตโดยสมเดจฯ กรมพระยาด ารงราชานุภาพในลักษณะกิจการทีจ้างชาว
ิ
่

1 แหล่งเดิม. หน้า 13.
2 แหล่งเดิม. หน้า 15.

110




่
่
็
่
็
ี
ตางประเทศด าเนินการเปนหลัก รวมถึงเปนกิจการทีไม่มีรากฐานมาแตอดตและมิเคยได้รับความ
่
ใส่ใจจากราชการ จนกระทังรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยูหัว พระองค์จึงทรงมี
1
่
่
ิ
่
ู
ึ
พระบรมราโชบายทีจะฝกหัดคนไทยให้มีความร้ความสามารถในการเดนเรือ เพือเข้ารับราชการ
่
ทหารเรือแทนชาวตางประเทศ เนืองจาก “ชาวตางประเทศเปนผู้บังคับบัญชาการเรือและป้อมอยู ่
่
่
็
็
เปนอันมาก จึงไม่สู้จะมีความมันคงเท่าใดนัก”
่
2
่
ิ
ความไม่มันคงนี้ได้รับการอธบายด้วยมุมมองของกองทัพเรือทีมีตอการปฏิบัติหน้าที ่
่
่
่
ิ
่
ของชาวตางชาตในเหตุการณ์ ร.ศ. 112 ว่า “ชาวตางประเทศทีมารับราชการในประเทศไทยนั้น...
่
่
3
่
่
่
เขาท างานเพือคาจ้างเท่านั้น ไม่ได้มาท างานเพือช่วยป้องกันบ้านเมืองซึงไม่ใช่ของเขา” นอกจาก
ิ
ึ
้
ื
ิ
ี
เหตุการณ์ ร.ศ. 112 แล้ว นาวาเอก สวัสด์ จันทน ได้ย าถงความไม่มีประสิทธภาพของทหารเรอ
่
ชาวตางชาต โดยยกเหตุการณ์ช่วงทีกรมหลวงชุมพรฯทรงน าเรือหลวงพระร่วงกลับมาสยามใน
่
ิ
พ.ศ. 2463 ว่า


่
่
ิ
ิ
1 งานเขียนพระประวัติกรมหลวงชุมพรฯสวนใหญจะผลตซ ้าค าอธบายนี้จากพระนิพนธ์พระประวัติ
โดยสมเด็จฯ กรมพระยาด ารงราชานุภาพ จนกระทัง พ.ศ. 2527 พลเรือเอก ประพัฒน์ จันทวิรัชได้ขยายประเด็น
่
เรื่องนี้ให้ชัดเจนมากขึ้นในเรื่องการรับราชการของกรมหลวงชุมพรฯก่อนทรงด ารงต าแหน่งเจ้ากรมยุทธศึกษา
โดยแสดงให้เห็นว่า กิจการทหารเรือไทยก่อนการปฏรปประสบความยากล าบากในการด าเนินงานอย่างมาก
ู
ิ
่
ิ
ี
่
่
เนืองจากไม่เคยมีรากฐานราชการจากอดีต อกทั้งเชื้อพระวงศ์ผู้ใหญไม่อาจใสใจปฏบัติงานกิจการทหารเรือได้
่
่
เต็มทีเนืองด้วยต้องด ารงต าแหน่งควบทั้งเสนาบดีกระทรวงกลาโหมและผู้บัญชาการทหารเรือ รวมถึงการขาด
่
แคลนความร้การทหารเรือสมัยใหม่ กรมหลวงชุมพรฯจึงทรงรับผดชอบภาระหน้าทีกิจการทหารเรือมากมายใน
ู
ิ
ฐานะรองผู้บังคับบัญชากรมทหารเรือ
ิ
แม้พลเรือเอก ประพัฒน์จะอธบายว่า การจัดระเบียบราชการทหารเรือสวนใหญด าเนินส าเร็จ
่
่
หลังจากสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต ทรงเข้ามาด ารงต าแหน่งผู้บัญชาการกรม
ทหารเรือ แต่ด้วยการทีกรมหลวงชุมพรฯทรงงานระดับสูงมาก่อนหน้าและทรงเปนทีปรึกษาในการวางระเบียบ
่
็
่
ราชการทหารเรือร่วมกับกรมพระนครสวรรค์ฯ ท าให้งานเขียนพระประวัติกรมหลวงชุมพรฯในเวลาต่อมาได้
ู
ิ
็
อธบายว่า พระองค์ทรงวางรากฐานทุกอย่างของกิจการทหารเรือ และกลายเปนความร้ความเข้าใจของสังคม
ี
ั
จวบจนปจจุบัน (ดูรายละเอียดเพิ่มเติมใน พลเรือเอก ประพัฒน์. (2527). พระประวัติและพระกรณยกิจในสมัย
ื
รัชกาลที่ 5 ของพลเรอเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์ รวบรวมจากเอกสารราชการ.)
2 กรมยุทธการทหารเรือ. (2506, กรกฎาคม). บุคคลทีน่าสนใจ: พระประวัติ พลเรือเอก พระเจ้าบรม
่
วงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตรอุดมศักดิ์. ใน นาวิกศาสตร์. 46(7): 203.
3 นาวาตรี ส าเนียง ฉายานนท์. (2499). ประวัติโรงเรียนนายเรือโดยสังเขป. หน้า 1.

111




่
็
คนอังกฤษทีเปนลูกเรือก็เก หลับยามเก่ง ทีเรือบางครั้งผิดตั้ง 40 ไมล์ ได้ความว่าเขาหลับไปตั้ง
่
๊
ชัวโมง ๆ เอาพังงาผูกติดไว้กับเก้าอี้ ปล่อยให้เรือแล่นไปอย่างกับม้าอุปการ เพราะไม่มีนายควบคุม พอ
่
่
ื
่
่
ตื่นขึ้นมาครั้งหนึ่งก็ถอท้ายให้ตรงเข็มทีสังไว้หนหนึ่ง นานเข้า ๆ ทีเรือจึงเฉไปจากแนวเดิมมาก ๆ อาศัย
แต่ว่าคุณหลวงพลสินธุ์ฯ [พลเรือเอก หลวงสินธุสงครามชัย (สินธุ์ กมลนาวิน) – ผู้วิจัย] วัดแดดหาทีเรือ
่
1
ทุกวัน จึงร้ว่าทีเรือผิด...
ู
่

ื
แม้เรองราวของนาวาเอก สวัสด์น้มิได้รับการผลิตซ าในงานเขยนพระประวัตกรม
่
ิ
้
ี
ี
ิ
ื
่
่
่
หลวงชุมพรฯฉบับอน แตมุมมองแง่ลบตอการมีชาวตางชาตรับราชการทหารเรือก็ได้กลายเปน
ิ
่
็
ความร้ความเข้าใจกระแสหลักทีจะปรากฏในงานเขียนพระประวัตกรมหลวงชุมพรฯหลังทศวรรษ
่
ู
ิ
ั
ั
่
ู
ิ
2500 และอธบายสภาพปญหาของกิจการทหารเรือก่อนการปฏิรปในลักษณะปญหาทีมีความ
่
่
ิ
จ าเปนต้องได้รับการเร่งรัดแก้ไขว่า กิจการทหารเรือไทยแตเดมอยูในมือของชาวตางชาตและเปน
่
ิ
็
็
่
อันตรายตอความมันคงของประเทศ การปฏิรปการศึกษาของกรมหลวงชุมพรฯจึงเปนสิ่งทีเข้ามา
็
่
ู
่
่
ิ
ั
ื
แก้ปญหานี้ถึงรากฐานคอ การทีคนไทยไม่มีความร้ความสามารถในการเดนเรือ โดยมีจุด
ู
ุ
ื
่
เปลี่ยนแปลงส าคัญทีน าไปสูการสร้างกองทัพเรือสมัยใหม่คอ การ “รศักราช” ของกรมหลวงชุมพรฯ
่
่
ซึงหมายถึงการสอบไล่นักเรียนนายเรือชั้นสูงสุดออกเข้ารับราชการทหารเรือและยุบนักเรียนนาย
่
เรือชั้นทีเหลือทั้งหมดมาเรียนด้วยหลักสูตรวิชาการทหารเรือใหม่
ความเปนสมัยใหม่ของกองทัพเรือไทยได้รับการขยายให้ชัดเจนมากขึ้นกว่าเรื่องราว
็
ทีปรากฏในพระนิพนธ์พระประวัตโดยสมเดจฯ กรมพระยาด ารงราชานุภาพ โดยให้รายละเอยด
่
ิ
ี
็
การปฏิรปการศึกษาของโรงเรียนนายเรือเรื่องตาง ๆ เช่น ในเรื่องหลักสูตรการศึกษา กรมหลวง
่
ู
ชุมพรฯทรงเพิ่มวิชาทีไม่เคยมีอยูในหลักสูตรเดม “เปนต้นว่า วิชาตรีโกณโนเมตรี แอลยิบร่า ยีโอเมตรี
่
่
ิ
็
2
่
่
่
การเรือ ดาราศาสตร์ แผนทีภาษาอังกฤษ ช่างกล และอน ๆ ทีทรงเห็นส าคัญ” , ในเรื่องระเบียบ
ื
การปกครองนักเรียน พระองค์ทรงใช้ระเบียบแบบทหารเรือแทนระเบียบแบบทหารบกทีเคยปฏิบัต ิ
่
ึ
็
กันมา โดยแบ่งนักเรียนออกเปน 8 ตอนตามต าแหน่งบนล าเรือ และในเรื่องการฝกหัด พระองค์ทรง
ี
ึ
ให้นักเรียนนายเรือทุกคนต้องฝกหัดการปนเสาและกางใบเรือจนช านาญ หากนักเรียนนายเรือช้า
่
หรือตดขัด พระองค์จะทรงให้เริมต้นการฝกใหม่ตั้งแตแรกจนกว่าจะคล่องแคล่ว ทั้งสามเรื่องนี้ได้
ิ
่
ึ
แสดงว่า การประกอบวิชาชีพทหารเรือไทยสมัยใหม่จ าเปนต้องใช้หลักวิชาความร้ในการปฏิบัต ิ
ู
็

1 นาวาเอก สวัสดิ์ จันทน. (2502, ธนวาคม). นทานชาวไร่. ใน นาวิกศาสตร์. 42(12): ไม่ปรากฏเลขหน้า.
ั
ี
ิ
ี
์
2 กองทัพเรือ. (2503). อนุสรณพิธเปดกระโจมไฟชุมพรเขตอุดมศักดิ์ 20 พฤศจิกายน 2503. หน้า 16.
ิ

112




ึ
่
หน้าทีและต้องฝกหัดทักษะตาง ๆ จนช านาญ รวมถึงมีระเบียบวินัยตลอดการประกอบอาชีพนี้
่
ิ
แตกต่างจากกิจการทหารเรือในอดีตและการปฏิบัตราชการทหารเรือของชาวตางชาติข้างต้น
่
ิ
งานเขียนพระประวัตยังได้แสดงสิ่งทีพิสูจน์ความเปนสมัยใหม่ของกองทัพเรือผ่าน
็
่
ความสามารถของนักเรียนนายเรือไทยในการเดนเรือในเรื่องกรมหลวงชุมพรฯทรงพานักเรียนนาย
ิ
่
ิ
่
่
เรือไปอวดธงทีตางประเทศเมือ พ.ศ. 2450 โดยน าเสนอว่า การเดนเรือครั้งนี้มีเพียงกรมหลวง
ิ
ิ
่
ชุมพรฯกับนักเรียนนายเรือคนไทยเท่านั้น และการเดนทางนี้มิใช่การเดนเรือในพื้นทีอาวไทย
่
ี
หากแตไปยังทะเลตางประเทศถึงสิงค์โปร์และหมูเกาะอนเดยตะวันออก (ปจจุบันคอ ประเทศ
่
่
ิ
่
ื
ั
อนโดนีเซีย) การเดนทางนี้จึงเปนสิ่งแสดงความส าเร็จของกรมหลวงชุมพรฯทีทรงพระปรีชา
ิ
่
็
ิ
สามารถสร้างกองทัพเรือสมัยใหม่ขึ้นมาได้ นอกจากการแสดงความสามารถของนักเรียนนายเรือ
ไทยแล้ว การปฏิบัตธรรมเนียมการยิงสลุตเมือแล่นเรือเข้าท่าเรือตางชาตและการเยียมเยือนเรือรบ
่
ิ
่
ิ
่
ี
็
่
กับผู้ปกครองเมืองเปนอกสิ่งทีน าเสนอถึงความเปนสมัยใหม่ของกองทัพเรือ โดยแสดงเห็นว่า
็
ู
ิ
่
ทหารเรือไทยมีความร้ความเข้าใจธรรมเนียมปฏิบัติสากลทีทหารเรือของชาติอารยะปฏิบัตต่อกัน
็
ิ
ิ
ี
ี
ขณะเดยวกัน การเดนทางครั้งนี้ยังเปนการแสดงเกยรตยศของกองทัพเรือและ
ิ
ี
เกยรตภูมิของชาตครั้งแรกอกด้วย โดยตความการแสดงธงราชนาวีประจ าเรือในฐานะเครื่องแสดง
ิ
ี
ี
เกยรตภูมิของกองทัพเรือไทยทีสามารถสร้างบุคลากรทีเดนเรือในทะเลได้โดยมิต้องพึงพา
ิ
ี
่
่
่
ิ
ิ
่
ิ
็
ี
่
่
ชาวตางชาต และแสดงเกยรตภูมิความเปนเอกราชของชาตไทย เนืองจาก “ย่อมทราบกันทัวไปว่า
ิ
ประเทศทีเปน “เอกราช” เท่านั้น จึงจะมี “ธงราชนาวี” ของตนเองได้ ฉะนั้น เรือหลวง (มีธงราชนาวี
่
็
็
่
ทุกล า) จึงเปนดุจประเทศเคลื่อนทีหรือรัฐลอยน ้า เมือไปปรากฏในประเทศสถานทีใด ๆ ก็เปน
่
่
็
1
ตัวแทนของประเทศนั้น ๆ”
ี
ี
ิ
ิ
การแสดงเกยรตภูมิของชาตไทยนี้เปนเกยรตยศและคุณประโยชน์หลักทีกองทัพเรือ
ิ
่
็
ิ
่
จะน าเสนอผ่านงานเขียนพระประวัตกรมหลวงชุมพรฯ เพือแสดงให้สาธารณชนเห็นว่า กองทัพเรือ
็
่
ไทยในปจจุบันยังคงเปนราชการส าคัญทีจะผลักดันสถานะของประเทศให้เปนทียอมรับในสายตา
ั
็
่
ื
่
่
ิ
ของตางชาต และด้วยความมุงหมายนี้ ท าให้พระกรณยกิจอนในด้านกิจการทหารเรือ
่
ี
ู
ี
นอกเหนือจากการปฏิรปการศึกษาของโรงเรียนนายเรือจะได้รับการตความในฐานะการสร้าง
ี
เกยรตยศของกองทัพเรือ หนึ่งในการน าเสนอเกยรตยศของกองทัพเรือคอ เรื่องเรือหลวงพระร่วง
ี
ิ
ิ
ื
แม้กรมหลวงชุมพรฯทรงเปนผู้บังคับเรือล านี้จากยุโรปกลับมาสยามด้วยพระองค์เอง แตเมือ
่
่
็
พระองค์ทรงได้รับการเชิดชูขึ้นเปนปูชนียบุคคลของกองทัพเรือไทยตั้งแต พ.ศ. 2503 พระองค์ได้
่
็
็
ิ
่
ิ
ทรงเปนเสมือนตัวแทนของกองทัพเรือในการสร้างเกยรตภูมิตอประเทศชาต การน าเรือหลวงพระร่วง
ี

1 แหล่งเดิม. หน้า 48.

113




่
ี
ิ
ื
็
ิ
กลับสูสยามจึงถอเปนการแสดงเกยรตยศของกองทัพเรือในการรับใช้ประเทศชาตและ
พระมหากษัตริย์ด้วยเช่นกัน โดยงานเขียนพระประวัตกรมหลวงชุมพรฯจ านวนหนึ่งจึงได้น าเสนอ
ิ
รายละเอยดของการจัดซื้อและงานฉลองสมโภชรับเรือรบล านี้ เพือน าเสนอถึงเกยรตยศของ
ี
ี
ิ
่
กองทัพเรือทีประสบความส าเร็จในการเสริมสร้างเกยรติภูมิแก่ประเทศและพระมหากษัตริย์มากขึ้น
ี
่
ื
็
ี
่
็
่
ิ
เนืองด้วย “เปนครั้งแรกทีนายทหารเรือไทยสามารถเดนเรือทะเลได้ไกลถึงเพียงนี้ จึงถอเปนเกยรต ิ
ี
ิ
็
่
ิ
็
ประวัตของราชนาวีไทย และเปนการปรากฏพระเกยรตคุณแห่งเสดจในกรมฯทีได้ทรงมอบไว้ให้
เปนมรดกตกทอดมา”
็
1
่
ท้ายทีสุด ความส าคัญของกองทัพเรือไทยจะได้รับการย ้าอีกครั้งในตอนท้ายของงาน
ิ
่
เขียนพระประวัตกรมหลวงชุมพรฯส่วนใหญ โดยอธบายถงพระเกยรติคุณ วิสัยทัศน์ และน ้าพระทัย
ึ
ิ
ี
่
ู
่
่
ของกรมหลวงชุมพรฯทีทรงมีตอกองทัพเรือด้านตาง ๆ โดยเฉพาะเรื่องศาสตร์ความร้สมัยใหม่ใน
การเดินเรือทะเล ซึงได้รับการเน้นความส าคัญด้วยการอธบายถงอันตรายจากความไม่แน่นอนของ
ิ
ึ
่
่
่

่
็
่
่
ท้องทะเลว่า “ผืนน ้าอันกว้างใหญไพศาล แตภายใต้น ้าเตมไปด้วยหินเปนตะปุมตะปาโขดโคกตาง ๆ
็
ิ
ื
น ้าลึกบ้างต้นบ้าง เรือเมือเดนไปถ้าผิดร่องน ้าลึกแล้ว อาจเกยหินโสโครกได้เสมอ ภัยธรรมชาตใน
่
ิ
2
่
ิ
ทะเล คอคลื่น ลม ซึงจะเกิดขึ้นในนาทีใดก็ได้ ผู้เดนเรือได้ต้องประกอบด้วยหลักวิชานานาประการ”
ื
ี
พระเกยรตคุณของกรมหลวงชุมพรฯนี้ได้ท าให้กองทัพเรือไทยยุคปจจุบันมีความเจริญก้าวหน้า และ
ิ
ั
ิ
สามารถเปนตัวแทนของประเทศแสดงเกยรตภูมิตอสายตานานาชาตได้อยางสมศักด์ศร ี
่
ิ
ิ
ี
็
่
ิ
ตัวตนของกองทัพเรือไทยปจจุบันในงานเขียนพระประวัตกรมหลวงชุมพรฯหลัง
ั
ทศวรรษ 2490-2530 มีลักษณะทีคล้ายคลึงกับตัวตนของกองทัพเรือก่อนทศวรรษ 2490 ใน
่
ื
บางส่วน กล่าวคอ ตัวตนของกองทัพเรือน าเสนอผ่านการเปลี่ยนแปลงจากกิจการทีจ้าง
่
็
่
ิ
่
ชาวตางชาตด าเนินงานเปนหลักไปสูราชการทหารเรือของไทยทีมีความเจริญแบบตะวันตก แต ่
่
ี
ิ
ตัวตนใหม่หลักทศวรรษ 2490 ได้เพิ่มเตมรายละเอยดและตอกย ้าความส าคัญมากขึ้นด้วยการ
่
ิ
่
ิ
่
น าเสนอความไม่มันคงของชาตอันเนืองมาจากกิจการทหารเรือทีอยูในมือของชาวตางชาตทีรับ
่
่
่
ู
ราชการเพือผลประโยชน์ส่วนตน และความส าเร็จในการปฏิรปของกรมหลวงชุมพรฯได้ท าให้
่
กิจการทหารเรือเปนกิจการของคนไทยอย่างแท้จริงในลักษณะหน่วยราชการสมัยใหม่ของชาติไทย
็
่
่
ี
ทีมีความเจริญก้าวหน้าทัดเทียมกับกองทัพเรือของตางประเทศ มีขนบประเพณธรรมเนียมเปนที ่
็
ยอมรับในระดับสากล และสามารถเปนตัวแทนแสดงเกยรตภูมิของประเทศไทยตอสายตาของ
ิ
่
ี
็

1 กรมยุทธการทหารเรือ. (2522, พฤษภาคม). หน้าต่างประวัติศาสตร์ พลเรือเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ
กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์. ใน นาวิกศาสตร์. 62(5): ไม่ปรากฏเลขหน้า.
2 กองทัพเรือ. (2503). เล่มเดิม. หน้า 79.

114




่
็
นานาชาตได้ ตัวตนนี้เปนตัวตนทีกองทัพเรือน าเสนอตลอดช่วงเวลานี้ และสามารถเห็นได้จากค า
ิ
ี
่
ิ
ประกาศเกยรตคุณเนืองในโอกาสวันคล้ายวันสิ้นพระชนม์ของพระองค์วันที 19 พฤษภาคม พ.ศ.
่
่
่
2535 ซึงสะท้อนว่า กองทัพเรือไทยมองตนเองในฐานะกิจการทีมีความก้าวหน้าทัดเทียมตางชาต ิ
่
่
และเปนทียอมรับในระดับสากลดังนี้
็

ทุกท่านคงได้เห็นแล้วว่า กองทัพเรือของเราเจริญก้าวหน้าจนสามารถกลาวได้ว่าทัดเทียม
่
ี
่
ี
นานาอารยประเทศ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉยงใต้ ชือเสียงและเกยรติภูมิของ
่
็
่
ราชนาวีไทยก็เปนทียอมรับกันทัวไป แต่กว่าทีเราจะมาถึงจุดแห่งความภูมิใจนี้ได้ บรรพบุรษชาวเรือ
่
ุ
่
่
ั
่
่
่
ของเราต่างต้องทุมเทก าลังกาย ก าลังใจ ใช้ความสามารถอย่างใหญหลวง เพือทีจะฟนฝาอุปสรรคทั้ง
ิ
มวลนับตั้งแต่ พลเรอเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์ ได้ทรงก่อก าเนดกิจการ
ื
1
็
ทหารเรือเปนต้นมา...

อย่างไรก็ตาม การน าเสนอตัวตนของกองทัพเรือนี้ผ่านงานเขียนพระประวัตกรม
ิ
ี
่
หลวงชุมพรฯเพียงช่องทางเดยวมิอาจเพียงพอทีจะสร้างการยอมรับในสังคมวงกว้างได้ อกทั้ง
ี
่
่
ตัวตนของกองทัพเรือข้างต้นมุงหมายสร้างขวัญก าลังแก่บุคลากรให้เชือมันตอความส าคัญของ
่
่
่
วิชาชีพนี้ในสังคมไทย ขณะทีสาธารณชนภายนอกอาจมิได้รับประโยชน์ใดจากตัวตนของ
่
็
กองทัพเรือนี้ กองทัพเรือจึงเห็นความจ าเปนทีจะต้องสร้างประวัตศาสตร์ร่วมกับประชาชนด้วยการ
ิ
ุ
ยอมรับนับถอกรมหลวงชุมพรฯร่วมกันขึ้นในฐานะวีรบุรษทางวัฒนธรรม
ื

็
ั
2. การยกสถานะของกองทพเรอด้วยการสรางกรมหลวงชมพรฯขึ้นเปนวีรบรษ
ื
ุ
ุ
้
ุ
ทางวัฒนธรรม
การสร้างตัวตนของกรมหลวงชุมพรฯในฐานะวีรบุรษทางวัฒนธรรมเปนความพยายาม
็
ุ
่
ิ
่
็
่
ของกองทัพเรือทีจะสร้างประวัตศาสตร์ของตนเองให้เปนทียอมรับตอผู้คนในสังคม ด้านหนึ่งเพือ
่
่
สร้างและตอกย ้าความทรงจ าใหม่แก่บุคลากรในกองทัพเรือ อกด้านหนึ่งเพือมุงหวังให้ผู้คนยอมรับ
ี
่
ตัวตนของพระองค์ทีกองทัพเรือสร้างขึ้นและน าไปสูการสร้างความร้ความเข้าใจตอความส าคัญ
่
ู
่
่
่
ื
่
ของกองทัพเรือ เนืองจากพระองค์ทรงได้รับการเคารพนับถอแพร่หลายในหมูสาธารณชนทัวไป
่
กองทัพเรือจึงเชือว่า การท าให้สาธารณชนยอมรับตัวตนวีรบุรษทหารเรือและคุณประโยชน์ของกรม
ุ
่

ี
1 พลเรือเอก วิเชษฐ การณยวนิช. (2535, พฤษภาคม). ค าประกาศเกยรติคุณ พลเรือเอก พระเจ้า
ุ
บรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์ ในโอกาสวันคล้ายวันส้นพระชนม์ 19 พฤษภาคม 2535. ใน นาวิก
ิ
ศาสตร์. 75(5): ไม่ปรากฏเลขหน้า.

115




หลวงชุมพรฯในด้านกิจการทหารเรือได้ ย่อมท าให้สาธารณชนเห็นความส าคัญของกองทัพเรือใน
ิ
่
ื
ึ
่
ี
ุ
สังคมไทย กระนั้น สาธารณชนจะระลึกถงพระองค์ในฐานะสิงศักด์สิทธ์มากกวาวรบุรษทหารเรอ หาก
ิ
ุ
กองทัพเรือจะประสงค์ให้ผู้คนยอมรับตัวตนของกรมหลวงชุมพรฯในฐานะวีรบุรษทหารเรือ กองทัพเรือ
่
็
จ าเปนต้องยอมรับสิ่งทีผู้คนในสังคมเชือถอด้วย วัตถุประสงค์ทั้งสองข้างต้นท าให้กองทัพเรือไทย
ื
่
ยอมรับคุณสมบัตของกรมหลวงชุมพรฯในฐานะวีรบุรษทางวัฒนธรรม และด าเนินกิจกรรมเชิดชู
ิ
ุ
่
่
ึ
กรมหลวงชุมพรฯตาง ๆ สองประการ ได้แก่ การสร้างพื้นทีอนุสรณ์ระลึกถงกรมหลวงชุมพรฯภายใน
กองทัพเรือ และการเข้าไปมีส่วนร่วมในกิจกรรมเชิดชูบูชากรมหลวงชุมพรฯของประชาชน
ั
้
ื
ุ
ึ
ุ
2.1 การสรางพ้นที่อนสรณ์ระลกถงกรมหลวงชมพรฯภายในกองทพเรอ พ.ศ.
ึ
ื
2503-2510
่
ิ
ในช่วงทศวรรษ 2500 ด้วยความประสงค์ของกองทัพเรือรทีจะสร้างประวัตศาสตร์
ของตนขึ้นใหม่ด้วยการเชิดชูกรมหลวงชุมพรฯขึ้นเปนปูชนียบุคคล กองทัพเรือจึงได้สร้างพื้นที ่
็
่
่
อนุสรณ์ระลึกถึงกรมหลวงชุมพรฯภายในพื้นทีของตนอย่างน้อยสี่แห่ง ซึงทั้งหมดอยูในพื้นอ าเภอ
่
่
่
่
สัตหีบ จ.ชลบุรี การสร้างพื้นทีอนุสรณ์ในทีนี้มิได้หมายถึงการสร้างพื้นทีอนุสรณ์ขึ้นมาใหม่เพียง
่
อย่างเดยว แตรวมถึงการปรับเปลี่ยนพื้นทีทีด ารงอยูเดมให้กลายเปนพื้นทีอนุสรณ์ด้วย เช่น การ
่
ิ
่
ี
่
็
่
็
่
่
่
เปลี่ยนชือสถานทีนั้นให้เปนพระนามของกรมหลวงชุมพรฯ เปนต้น พื้นทีอนุสรณ์เหล่านี้ได้ให้
็
คุณค่าความหมายของสัตหีบในฐานะ “บ้าน” ของกองทัพเรือไทย
่
ผู้วิจัยสามารถไล่เรียงล าดับเวลาของการสร้างพื้นทีอนุสรณ์ต่าง ๆ ดังนี้
ิ
- (พ.ศ. 2503) สร้างกระโจมไฟชุมพรเขตอุดมศักด์กับศาลกรมหลวงชุมพรฯท ี ่
่
แหลมปูเจ้า อ.สัตหีบ จ.ชลบุรี
็
ิ
ี
่
- (พ.ศ. 2507) เปลี่ยนชือ “โรงพยาบาลสัตหีบ” เปน “โรงพยาบาลอาภากรเกยรตวงศ์”
- (พ.ศ. 2508) ทีตั้งหน่วยทหารนาวิกโยธน อ.สัตหีบ จ.ชลบุรี ได้รับพระราชทาน
ิ
่
ชือ “ค่ายกรมหลวงชุมพร”
่
- (พ.ศ. 2510) สร้างพระอนุสาวรีย์กรมหลวงชุมพรฯทีหน้ากองบังคับการสถานี
่
ทหารเรือสัตหีบ อ.สัตหีบ จ.ชลบุรี (ปจจุบันคือ กองบัญชาการฐานทัพเรือสัตหีบ)
ั
่
่
เมือพิจารณาถึงบริบททีกองทัพเรือถูกขับออกจากพื้นทีบริเวณเมืองหลวงมาตั้งอยู ่
่
พื้นทีทุรกันดารและด าเนินชีวิตอย่างยากล าบากหลังเหตุการณ์กบฏแมนฮัตตัน พ.ศ. 2494 พื้นที ่
่
อนุสรณ์ทั้งสี่แห่งนี้มีบทบาทในการสร้างความทรงจ าใหม่แก่บุคลากรภายในกองทัพเรือ โดย
่
่
เชือมโยงกับเรื่องราวพระด าริของกรมหลวงชุมพรฯทีทรงประสงค์จะให้สัตหีบเปนฐานทัพเรือ
็
เรื่องราวได้อธบายและตอกย ้าว่า สัตหีบเปนพื้นทีมรดกทีกรมหลวงชุมพรฯทรงเห็นความส าคัญทาง
่
็
่
ิ
่
ยุทธศาสตร์และทรงมีประสงค์จะให้ตั้งเปนฐานทัพเรือตั้งแต่พื้นทีนี้ยังมิได้รับความสนใจใด ๆ ดังนี้
็

116





อ่าวสัตหีบนี้ เสด็จในกรมฯทรงสนพระทัยมาก ถึงกับเอาแผนทีอ่าวมาทรงวางกะทีตั้งกอง
่
่
่
่
ทหาร ทีตั้งป้อม และอื่น ๆ ตลอดจนหามุมทีข้าศึกจะยิงมาจากทางภายนอกไว้เรียบร้อย ทางวาง
แผนการบนเรือเสอฯ [เรือหลวงเสอทะยานชล – ผู้วิจัย] ต่อหน้าผู้บังคับการและนายทหารตัวโปรด
ื
ื
ปรานของพระองค์ท่าน...โดยมุ่งพระทัยและลงความเห็นพร้อมเพรียงกันว่า อ่าวสัตหีบเปนเลิศกว่าอ่าว
็
็
ทั้งหลาย ทางฝงตะวันออก เพราะเปนทก าบังและซุ่มซ่อนดี เหมาะส าหรับตั้งเปนฐานทัพเรือในอนาคต
่
ั
ี
่
็
1
ุ
ึ
็
จึงคิดบ ารงและใช้เปนสถานีฝกหัดต่อมา

่
่
่
เรื่องราวความส าคัญของอาวสัตหีบนี้ท าให้พื้นทีนี้มีคุณคาความหมายในฐานะ
็
ิ
ี
่
่
่
“บ้าน” ของกองทัพเรือไทยและเปนสถานทีอันมีเกยรตทีกรมหลวงชุมพรฯทรงประทานไว้ตั้งแตยัง
ทรงมีพระชนม์ชีพ ดังนั้น การย้ายกองทัพเรือมาตั้งยังสัตหีบจึงเปนเสมือนการ “กลับบ้าน” เพือลบ
่
็
เลือนความพ่ายแพ้จากเหตุการณ์กบฏแมนฮัตตันและการถูกขับไล่ออกจากพื้นทีในเขตกรงเทพฯ
่
ุ
เรื่องราวความส าคัญของสัตหีบนี้ยังได้ถูกตอกย ้าผ่านอนุสรณ์สถานระลึกถึงกรม
หลวงชุมพรฯสองแหงคอ กระโจมไฟชุมพรเขตอุดมศักด์กับศาลกรมหลวงชุมพรฯ และพระ
ิ
ื
่
อนุสาวรีย์หน้ากองบัญชาการฐานทัพเรือสัตหีบ
กระโจมไฟชุมพรเขตอุดมศักด์เปนทั้งเครื่องมือในการเดินเรือและสัญลักษณ์ตอกย ้า
ิ
็
ถึงความผูกพันทีกรมหลวงชุมพรฯทรงมีตอทหารเรือ กล่าวคอ กระโจมไฟเปนเครื่องหมายแสงไฟ
่
ื
็
่
ช่วยอ านวยความสะดวกและความปลอดภัยแก่การเดนเรือ โดยจะท างานในฐานะหลักเขตอ้างอิง
ิ
่
เพือบอกพื้นทีอันตรายหรือใช้อ้างองต าแหน่งของเรือบนแผนทีเดนเรือ การน าพระนามของกรม
่
ิ
ิ
่
ี
ิ
่
่
หลวงชุมพรฯตั้งเปนชือของกระโจมไฟจึงเปนวิธตอกย ้าพระเกยรตคุณของกรมหลวงชุมพรฯทีทรง
็
ี
็
่
่
็
ทรงมีตอกิจการทหารเรือและทรงประทานสัตหีบเปนสถานทีตั้งของกองทัพเรือ เนืองจากกระโจม
่
่
ี
่
็
ไฟชุมพรเขตอุดมศักด์เปนสัญลักษณ์ทเหนได้ชัดเจนเมือเดนเรือผ่านเข้าออกสัตหีบ ทหารเรือทีพบ
ิ
่
ิ
็
เห็นกระโจมไฟนี้ก็จะสามารถระลึกถึงพระองค์ได้ อกทั้งการน าพระนามของพระองค์มาตั้งยังเปน
็
ี
สาธารณสถานก็เปนการอุทิศคุณประโยชน์ของกระโจมไฟให้เปนบุญกุศลถวายแด่พระองค์
็
็


1 กองทัพเรือ. (2503). เล่มเดิม. หน้า 51-52.

117





































ภาพประกอบ 3 ภาพถ่ายศาลกรมหลวงชุมพรฯบนยอดเขาแหลมปูเจ้า อ.สัตหีบ จ.ชลบุรี
่
โดยพลเรือตรี กรีฑา พรรธนะแพทย์ เมือ พ.ศ. 2533
่

่
ทีมา: พลเรือตรี กรีฑา พรรธนะแพทย์. (2537, พฤษภาคม). ภาพชุด “ศาลกรมหลวง
ชุมพรฯ”. ใน นาวิกศาสตร์. 77(5): 21.



่
็
ยิ่งไปกว่านั้น พื้นทีตั้งกระโจมไฟยังเปนทีตั้งของศาลกรมหลวงชุมพรฯด้วย ศาลแห่งนี้
่
็
่
เปนสิ่งทีแสดงให้เห็นว่า พระวิญญาณของพระองค์ได้ทรงสถิตอยู่ทีสัตหีบ และจะให้ความคุ้มครอง
่
่
่
แก่ทหารเรือทุกคน เนืองด้วยคุณสมบัตพระอัธยาศัยของพระองค์ทีทรงรักใคร่ทหารเรือประหนึ่ง
ิ
่
ึ
ิ
่
ิ
ี
บิดากับบุตร นอกจากน้ ความศักด์สิทธ์ของศาลแหงน้ได้รับการตอกย ามากข้นเมือมีการเล่าวา
่
ี
้
พระอัฐของกรมหลวงชุมพรฯได้เก็บรักษาไว้ในศาลแห่งนี้ เรื่องนี้ปรากฏครั้งแรกในบทความ “บุคคล
ิ
ิ
่
ิ
่
ี
ทนาสนใจ: พระประวัต พลเรอเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตรอุดมศักด์” ในวารสาร
ื
ี
นาวิกศาสตร์ ปที 46 ฉบับเดอนตุลาคม พ.ศ. 2506 โดยอ้างถึงค าบอกเล่าของนาวาเอก พระยาศรา
ื
่
ิ
ภัยพิพัฒ (เลื่อน ศราภัยวานิช) นายทหารเรือทีได้เคยตดตามเสดจของกรมหลวงชุมพรฯไปยังสัตหีบ
็
่
่
่
และได้ยินพระองค์ทรงมีรับสังว่า “ถ้าฉันตาย ขอให้เอากระดูกของฉันมาไว้บนยอดเขาแหลมปูเฒ่า

118




1
ิ
ิ
นี้นะ” และงานเขียนพระประวัตในสมัยหลังก็มีการระบุถึงช่องเก็บพระอัฐของกรมหลวงชุมพรฯที ่
ศาลแห่งนี้ แม้พระอัฐของพระองค์จะถูกย้ายออกไปเมือ พ.ศ. 2546 แตพระอัฐนี้ได้ตอกย ้าถึงการ
ิ
ิ
่
่
็
่
ด ารงอยูของพระวิญญาณกรมหลวงชุมพรฯทีสัตหีบอย่างเปนรปธรรม และท าให้พื้นทีสัตหีบเปน
่
่
ู
็
พื้นที “บ้าน” ของกองทัพเรือ
่



















ภาพประกอบ 4 ภาพในหนังสือ พระประวัติ พลเรือเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าองภากร

ื
ิ
่
ิ
ิ
ิ
ี
ี
เกยรตวงศ์ กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักด์ เทดพระเกยรต และเผยแพร่พระเกยรตคุณเนองใน
ิ
ี
ี
"วันอาภากร" และครบรอบ 90 ป ของการสิ้นพระชนม์ (19 พฤษภาคม พ.ศ. 2466 - 19 พฤษภาคม
ิ
พ.ศ. 2556) ประกอบเรื่องการสร้างกระโจมไฟชุมพรเขตอุดมศักด์กับศาลกรมหลวงชุมพรฯบน
แหล่มปูเจ้า อ.สัตหีบ จ.ชลบุรี และอธบายถึงสถานทีเก็บพระอัฐของกรมหลวงชุมพรฯภายใน
่
่
ิ
ิ
ศาลเคารพบูชาพระองค์แห่งนี้

่
ทีมา: นาวาเอก (พิเศษ) ไชยา เต้ยมฉายพันธ์; นาวาโท สุริยะ ค าสอน; และ นาวาตรี
ี
สุรพงษ์ สุขสงวน. (2556). พระประวัติ พลเรือเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าองภากรเกียรติ
ี
วงศ์ กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์ เทิดพระเกยรติ และเผยแพรพระเกยรติคุณเนื่องใน "วัน
่
ี
อาภากร" และครบรอบ 90 ป ของการสิ้นพระชนม์ (19 พฤษภาคม พ.ศ. 2466-19 พฤษภาคม
ี
พ.ศ. 2556). หน้า 381.

่
1 กรมยุทธการทหารเรือ. (2506, ตุลาคม). บุคคลทีน่าสนใจ: พระประวัติ พลเรือเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ
กรมหลวงชุมพรเขตรอุดมศักดิ์. ใน นาวิกศาสตร์. 46(10): 207.

119




ี
่
ี
่
็
่
อยางไรกตาม กระโจมไฟชุมพรเขตอุดมศักด์เปนพื้นทอนุสรณ์ทเข้าถงได้ยากล าบาก
ิ
็
ึ
็
เนืองจากต าแหน่งของกระโจมไฟตั้งอยูเปนเอกเทศแหลมปูเจ้าลึกเข้าไปในพื้นทีฐานทัพเรือสัตหีบ
่
่
่
่
่
และตั้งอยูสูงขึ้นบนเขา ท าให้เส้นทางถนนมีลักษณะไตขึ้นเขาและมีอันตรายจากความชันของ
่
ิ
ั
เส้นทางแม้ในปจจุบัน ความอันตรายของเส้นทางนี้ได้สะท้อนผ่านเล่าลือเรื่องเล่าอทธปาฏิหาริย์
ิ
ื
ของเจ้าพ่อกรมหลวงชุมพรฯด้วย คอ เรื่องอุบัตเหตุรถแทร็คเตอร์ตกเขา ซึงกล่าวถึงในหนังสือ เจ้า
ิ
่
พ่อกรมหลวงชุมพรฯ (พ.ศ. 2504) โดยสิงห์ ผูกพานิช สิงห์ได้แรงบันดาลใจเขียนพระประวัตกรม
ิ
ู
่
็
ี่
ิ
ิ
หลวงชุมพรฯจากเรื่องเล่าลืออทธปาฏิหาริย์เกยวกับพระองค์และเรื่องนี้เปนเรื่องหนึ่งทีเขารับร้ช่วง
่
่
ทีเขียนพระประวัต โดยเล่าว่า ขณะทีทหารช่างก าลังขับรถแทร็คเตอร์ท าเส้นทางอ านวยความ
ิ
่
สะดวกในการขึ้นเขาแหลมปูเจ้า รถแทร็คเตอร์พลัดตกเขาลงเหวลึก แตทหารช่างผู้นั้นรอดชีวิตได้
่
1
ปลอดภัย เพราะเจ้าพ่อกรมหลวงชุมพรฯคุ้มครอง
ี
อกทั้งตัวตนของพระองค์ ณ ศาลกรมหลวงชุมพรฯน าเสนอคุณสมบัตของพระองค์
ิ
ื
ุ
ิ
ี
็
ในด้านความเปนสิงศักด์สิทธ์มากกวาความเปนวรบุรษ เนองจากศาลออกแบบมาเพือสร้างพื้นท ่ ี
่
ิ
่
่
่
็
่
่
่
ิ
่
่
ิ
่
ิ
ี
ศักด์สิทธ์ตดตอสือสารส่วนบุคคลระหวางผู้เคารพเลือมใสกับพระองค์เทานั้น โดยมีพื้นทเพียง
่
ี
เล็กน้อยภายในศาลเพียงให้ผู้คนกระท าพิธเคารพบูชาพระองค์ พื้นทีศาลกรมหลวงชุมพรฯจึงมี
่
ิ
่
ลักษณะเปนพื้นทีเชิงศาสนาให้ผู้เยียมเยือนตดตอร้องขอความช่วยเหลือจากอ านาจความ
่
็
่
่
ี
ิ
ิ
ิ
ศักด์สิทธ์ของพระองค์มากกวามีวัตถุประสงค์เพือเผยแพร่พระเกยรตคุณของพระองค์ ความ
ยากล าบากในการเข้าถึงและวัตถุประสงค์ของพื้นทีอนุสรณ์นี้ทีขัดแย้งกับเป้าหมายของกองทัพเรือ
่
่
ทีจะสร้างความทรงจ าใหม่แก่บุคลากรจึงเปนเหตุปจจัยทีท าให้กองทัพเรือจ าเปนต้องสร้างพื้นที ่
็
่
ั
่
็
อนุสรณ์ทีเข้าถึงได้สะดวกมากขึ้นและสนองตอบวัตถุประสงค์ นันคอ พระอนุสาวรีย์กรมหลวง
่
ื
่
่
ชุมพรฯทีหน้ากองบัญชาการฐานทัพเรือสัตหีบ
่
พระอนุสาวรีย์แห่งนี้เปนพื้นทีอนุสรณ์ระลึกถึงกรมหลวงชุมพรฯทีเข้าถึงได้สะดวกกว่า
็
่
็
่
่
่
โดยตั้งอยูทีลานกว้างหน้าอาคารกองบัญชาการฐานทัพเรือสัตหีบ และได้กลายเปนพื้นทีหลักของ
กองทัพเรือในการระลึกถึงพระเกยรตคุณของพระองค์และความส าคัญของสัตหีบ โดยแสดงผ่าน
ี
ิ
ู
พระรปกรมหลวงชุมพรฯและค าจารึกทีฐานพระอนุสาวรีย์
่
็
ู
ู
ในด้านพระรปกรมหลวงชุมพรฯ พระรปจะมีภาพรวมสื่อถึงความเปนตัวแทนของ
่
่
กองทัพเรือและเชือมโยงกับเรื่องราวพระด าริของพระองค์ทีให้ความส าคัญกับสัตหีบ โดยมีฉลอง
ิ
่
พระองค์เครื่องแบบเต็มพระยศทหารเรือประดับเครื่องราชอสริยาภรณ์ตาง ๆ พร้อมสายโยงยศ ซึง
่
องค์ประกอบเครื่องแบบเหล่านี้เปนเครื่องบ่งชี้ถึงสถานะของพระองค์ในฐานะนายทหารเรือชั้น
็

1 ทานตะวัน. (2504). เจ้าพ่อกรมหลวงชุมพรฯ. หน้า ฎ.

120




่
่
่
ู
ผู้ใหญ และต าแหน่งของพระรปอยูสูงจากพื้นประมาณ 5 เมตร แสดงต าแหน่งแห่งทีของกรมหลวง
็
่
ชุมพรฯโดดเด่นเหนือบุคคลอืน ท าให้พระองค์ทรงเปนเสมือนตัวแทนของกองทัพเรือ พระพักตร์ของ
่
ู
่
พระรปทีหันมองตรงไปทิศตะวันตกยังอาวสัตหีบสะท้อนถึงวิสัยทัศน์ของพระองค์ทีทรงเห็น
่
่
ิ
ความส าคัญของอาวสัตหีบตามเรื่องราวพระประวัต ขณะเดยวกัน พระอนุสาวรีย์มีค าจารึกทีฐาน
่
ี
็
ู
ของพระรปแสดงความส าคัญของกรมหลวงชุมพรฯด้วยว่า พระองค์ “ทรงเปนพระบุพพาจารย์ของ
็
่
1
ทหารเรือไทย ทรงสถาปนาสัตหีบเปนฐานทัพเรือ เมือพุทธศักราช 2465” ค าจารึกนี้จึงสื่อถึงพระ
ี
ิ
เกยรตคุณทีพระองค์ทรงมีตอกิจการทหารเรือ ปลูกฝงให้บุคลากรในกองทัพเรือจดจ าพระองค์ใน
ั
่
่
็
ฐานะครอาจารย์ผู้ริเริมอบรมบ่มเพาะสร้างบุคคลให้มีความร้ความสามารถเปนทหารเรืออาชีพ
่
ู
ู
่
็
และเปนผู้ริเริ่มท าให้สัตหีบเปนพื้นทีตั้งของทหารเรือ
็






















ภาพประกอบ 5 พระอนุสาวรีย์กรมหลวงชุมพรฯทีสถานีทหารเรือสัตหีบ พ.ศ. 2510
่


ทีมา: กองทัพเรือ. (2510). พิธีเปดอนุสาวรีย์ พลเรือเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวง
ิ
่
ชุมพรเขตอุดมศักดิ์ วันพุธที่ 19 เมษายน พ.ศ. 2510. หน้า 15.


1 กองทัพเรือ. (2510). พิธเปดอนุสาวรย์ พลเรอเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์
ิ
ี
ื
ี
วันพุธที่ 19 เมษายน พ.ศ. 2510. หน้า 19.

121




ี
ี
่
ิ
ิ
่
ี
ี
พระอนุสาวรย์แหงน้ได้สร้างพื้นทศักด์สิทธ์ทกองทัพเรือจะให้ในการปลูกฝงความ
่
ั
ทรงจ าใหม่ โดยใช้พื้นทีของพระอนุสาวรีย์เปนสถานทีจัดพิธระลึกถึงพระองค์ด้วยการแสดงความ
่
่
ี
็
ี
็
เคารพและวางพวงมาลาเบื้องหน้าพระอนุสาวรีย์ทุกวันที 19 พฤษภาคมของทุกปอันเปนวันคล้าย
่
่
่
วันสิ้นพระชนม์ของพระองค์ เพือระลึกถึงพระเกยรตคุณของพระองค์ทีทรงมีตอกิจการทหารเรือ
ี
ิ
่
ไทยและตระหนักถงความส าคัญของสัตหีบในฐานะมรดกทีพระองค์ทรงมีพระด าริเห็นความส าคัญ
่
ึ
็
ี
่
และความเหมาะสมทีตั้งเปนฐานทัพเรือ รวมทั้งในวันเดยวกันนี้ กองทัพเรือยังได้ร่วมกับพระญาต ิ
่
ี
ของกรมหลวงชุมพรฯประกอบพิธบ าเพ็ญกุศลถวายแดพระองค์ด้วย ณ สุสานหลวง วัดราชบพิธ
สถิตมหาสีมาราชราชวรวิหาร กรงเทพฯ
ุ
การสร้างพื้นทีอนุสรณ์และพิธการระลึกถึงกรมหลวงชุมพรฯข้างต้นเปนเชิดชู
ี
่
็
พระองค์ขึ้นเปนปูชนียบุคคลอย่างเปนรปธรรมและตอกย ้าความทรงจ าเรื่องความส าเร็จกับพระ
็
็
ู
่
ิ
็
่
่
เกยรตคุณของพระองค์ทีมีตอวิชาชีพทหารเรือ รวมถึงเรื่องพระด าริของพระองค์ทีจะให้สัตหีบเปน
ี
ฐานทัพเรือ ท าให้บุคลากรมีความตระหนักร้ใหม่ว่า สัตหีบมิใช่สถานทีทีพวกเขาถูกเนรเทศจาก
่
่
ู
่
ความพ่ายแพ้ในเหตุการณ์กบฏแมนฮัตตัน หากแตเปนบ้านของกองทัพเรือทีกรมหลวงชุมพรฯทรง
่
็
มีวิสัยทัศน์รังสรรไว้ตั้งแตอดตแล้ว ขณะเดยวกัน การเชิดชูพระองค์ขึ้นเปนปูชนียบุคคลนี้ยังได้ท า
ี
ี
่
็
็
ให้พระองค์ทรงกลายเปนตัวแทนของวิชาชีพทหารเรือและกองทัพเรือไทยด้วย โดยเห็นได้จากการ
่
ี
เยียมเยือนกองทัพเรือโดยบุคคลส าคัญภายนอก เมือกองทัพเรือจัดพิธต้อนรับบุคคลส าคัญทาง
่
ทหารทีเข้ามาเยียมเยือนหน่วยงานของตน กองทัพเรือจะจัดให้มีผู้เยียมเยือนเคารพสักการะพระ
่
่
่
อนุสาวรีย์กรมหลวงชุมพรฯด้วยการวางพวงมาลาหน้าพระอนุสาวรีย์ ตัวอย่างเช่น เมือ พ.ศ. 2513
่
จอมพล ถนอม กิตตขจร ซึงด ารงต าแหน่งผู้บัญชาการทหารสูงสุด ณ เวลานั้น เดนทางมาตรวจเยียม
่
ิ
่
ิ
ิ
ก าลังทางเรือและนาวิกโยธน ท่านต้องถวายการสักการะพระอนุสาวรีย์กรมหลวงชุมพรฯด้วยพวง
มาลาก่อน แล้วจึงเดนทางลงเรือตรวจการใกล้ฝง ต.91 ออกตรวจก าลังทางเรือและนาวิกโยธนตอไป
ิ
ิ
่
่
ั
1
นอกจากบุคคลส าคัญทางทหารของไทยแล้ว กองทัพเรือก็จัดพิธเคารพสักการะพระอนุสาวรีย์ที ่
ี
่
่
สถานีทหารเรือสัตหีบให้แก่บุคคลส าคัญทางทหารตางชาติทีเดินทางมาเยียมเยือนด้วยเช่นกัน
่
่
ขณะทีการสร้างความทรงจ าใหม่จากการสร้างพื้นทีอนุสรณ์ระลึกถึงกรมหลวงชุมพรฯ
่
ี่
ด าเนินอยู ความพยายามแก้ไขความทรงจ าเกยวกับเหตุการณ์กบฏแมนฮัตตัน พ.ศ. 2494 ก็
่
่
ด าเนินไปพร้อมกัน ด้านหนึ่งคอ การละทีกล่าวถึงเหตุการณ์กบฏนั้น ดังเช่นในบทความ “วัฏของ
ื
ื
การทหารเรือไทย” โดยพลเรือเอก ประพัฒน์ จันทวิรัช ในวารสาร นาวิกศาสตร์ ปที 53 ฉบับเดอน
ี
่

่
1 ผบ.ทหารสูงสุด และคณะตรวจเยียมก าลังทางเรือและก าลังของนาวิกโยธนทีสัตหีบ. (2513,
่
ิ
กันยายน). ใน กระดูกงู. 15(171): 24.

122




่
ิ
พฤศจิกายน พ.ศ. 2513 เมือท่านได้อธบายถึงการชะงักของการพัฒนากองทัพเรือช่วงทศวรรษ
่
2490 ท่านละทีจะกล่าวถึงชือเหตุการณ์สาเหตุดังนี้ “เกิดเหตุการณ์ร้ายแรงขึ้นในวันที 29 มิถุนายน
่
่
ื
ี
1
่
พ.ศ. 2494 ท าให้การทหารเรือเกอบเข้าสภาพ “แพแตก” ไปชัวขณะ” อกด้านหนึ่งคือ การชี้ให้เห็น
่
ว่า การกบฏเกิดขึ้นจากความไม่พอใจของทหารเรือเพียงบางคนบางกลุม โดยปรากฏร่องรอยใน
่
บทความ “กองสัญญาณแตก” โดยเรือโท สวง เซ็นสาส์น ในวารสาร กระดูกงู ปที 21 ฉบับ 239
ี
พ.ศ. 2519 ท่านได้เล่าเหตุการณ์ทีกองสัญญาณทหารเรือถูกโจมตจากทหารบกฝายรัฐบาลเนือง
่
ี
่
่
ด้วยเหตุการณ์กบฏแมนฮัตตัน และได้อธบายว่า เหตุการณ์กบฏแมนฮัตตันเกิดขึ้นจากทหารเรือ
ิ
่
ู
่
เพียงบางคนบางกลุมเท่านั้น แตทหารเรือทีเหลือมิได้ร้เห็นกับกลุมก่อกบฏกลับถูกกล่าวหาเหมา
่
่
รวมเปนฝายกบฏไปทั้งหมด และถูกโจมตจากฝายทหารบก-ต ารวจก่อน รวมทั้งการตอบโต้ของ
ี
่
่
็
ี
ทหารเรือจ านวนหนึ่งกระท าไปเพือปกป้องเกยรตยศศักด์ศรของตนเอง ความพยายามแก้ไขความ
2
ิ
ี
ิ
่
่
ทรงจ าเกยวกับเหตุการณ์กบฏแมนฮัตตันนี้ได้คอย ๆ ท าให้เรื่องราวนี้เริมเลือนหายไปจากการรับร้ ู
่
ี่
ิ
็
ของบุคลากรทหารเรือ และการเล่าเรื่องประวัตศาสตร์การทหารเรือไทยฉบับทางการกลายเปนการ
เล่าเรื่องความต่อเนืองของความเจริญก้าวหน้าและคุณประโยชน์ของกิจการนี้
่
ในเวลาเดียวกัน การสร้างพระอนุสาวรีย์กรมหลวงชุมพรฯทีหน้ากองบัญชาการฐาน
่
ทัพเรือสัตหีบได้แสดงให้กองทัพเรือเห็นว่า ผู้คนในสังคมจะให้ความร่วมมือกับกองทัพเรือหาก
ู
กองทัพเรือแสดงถึงการมีความเชือและความร้ความเข้าใจเกยวกับกรมหลวงชุมพรฯในลักษณะ
่
ี่
่
ี
เดยวกับประชาชน ดังนั้น กองทัพเรือจึงอาจเชือว่า ตนเองจะมีบทบาทน าในการก าหนดสถานะ
่
ของตนมากขึ้นเมือสามารถแสดงให้ประชาชนเห็นถึงพระทัยของกรมหลวงชุมพรฯทีทรงให้
่
ความส าคัญต่อกิจการทหารเรือไทย โดยพยายามสร้างประวัตศาสตร์ร่วมกันกับประชาชนด้วยการ
ิ
ิ
ี
่
น าเสนอเรื่องราวพระกรณยกิจและพระเกยรตคุณของพระองค์ทีทรงมีตอทหารเรือเพิ่มเตมเข้าไป
่
ิ
ี
ในความร้ความเข้าใจของประชาชน ขณะเดยวกัน กองทัพเรือก็จะยอมรับความเลื่อมใสศรัทธาของ
ี
ู
ิ
่
่
่
ิ
ผู้คนตอพลังอทธปาฏิหาริย์ของกรมหลวงชุมพรฯ เพือโน้มน้าวให้ประชาชนเชือมันว่า กองทัพเรือ
่
่
ู
ื
มิได้ประสงค์จะปฏิเสธความเชือถอศรัทธาของประชาชน หรือบังคับให้ประชาชนมีความร้ความ
เข้าใจต่อกรมหลวงชุมพรฯแบบเดียวกับกองทัพเรือ


1 พลเรือเอก ประพัฒน์ จันทวิรัช. (2513, พฤศจิกายน). วัฏของการทหารเรือไทย. ใน นาวิกศาสตร์.
53(11): 9.
2
เรือโท สวง เซ็นสาส์น. (2519, พฤษภาคม). กองสัญญาณแตก. ใน กระดูกงู. 21(239): 27-30.

123




่
2.2 การเข้าไปมีสวนรวมในกิจกรรมเชิดชูบูชากรมหลวงชมพรฯของประชาชนใน
ุ
่
ทศวรรษ 2510-2530
ภายหลังจากการสร้างพระอนุสาวรีย์กรมหลวงชุมพรฯทีหน้ากองบัญชาการสถานี
่
ี่
ทหารเรือสัตหีบ พ.ศ. 2510 กองทัพเรือก็ได้ให้การสนับสนุนการสร้างอนุสรณ์สถานเกยวกับกรม
หลวงชุมพรฯโดยประชาชนด้วย ด้านหนึ่งกองทัพเรือได้รับประโยชน์จากการทีอนุสรณ์สถานเหล่านี้
่
ี
็
ิ
่
ิ
เปนขวัญก าลังใจแก่ทหารเรือทีเดนทางมาปฏิบัตหน้าทีในบริเวณใกล้เคยงกับพื้นทีตั้งอนุสรณ์
่
่
ี
สถาน ขณะเดยวกัน กองทัพเรือก็เห็นว่า การมีส่วนร่วมสร้างอนุสรณ์สถานกรมหลวงชุมพรฯกับ
็
่
ภาคประชาชนเปนส่วนหนึ่งของงานสร้างสาธารณประโยชน์ทีจะท าให้กองทัพเรือมีภาพลักษณ์ทีด ี
่
และสามารถผลักดันสถานะของตนให้ได้รับการยอมรับจากสังคมมากขึ้น เพราะกองทัพเรือได้มี
บทบาทหน้าทีด้านสาธารณประโยชน์ต่อประชาชนอยู่แล้ว
่
ี
ดังเช่นในรายงานการพิจารณาความก้าวหน้ารอบป พ.ศ. 2512 เมือกองทัพเรือมี
่
ึ
กิจกรรมการฝกซ้อมภาคทะเล ก็ได้ช่วยเหลือเก้อกูลประชาชนในพื้นทีฝกซ้อมด้วย เช่น หมูเรือฝก
ื
ึ
ึ
่
่
ั
ิ
่
่
เดนทางไกลไปปฏิบัตราชการชายฝงตะวันตกของไทยได้แวะเยียมเยือนเมืองท่าในจังหวัด
ิ
่
็
่
ชายทะเล แจกจ่ายสิ่งของจ าเปนในการด ารงชีวิตประจ าวันแก่ประชาชนทีขาดแคลน และหมูเรือที ่
่
ั
ิ
่
ิ
เดินทางฝกทักษณ 12 ทีจังหวัดปตตานีกับนราธวาสได้ช่วยเหลือเรือประมงทีหายไปในทะเลและ
ึ
่
พากลับเข้าฝงอย่างปลอดภัย นอกจากการช่วยเหลือประชาชนแล้ว กองทัพเรือก็ยังช่วยเหลือด้าน
ั
่
่
ท านุบ ารงพุทธศาสนาเนืองด้วยกองทัพเรือได้อาศัยพื้นทีของวัดตั้งเปนสถานทีท าการของ
ุ
็
่
ิ
่
ุ
กองทัพเรือ โดยขอพระราชทานผ้าพระกฐนถวาย ณ วัดโมลีโลกยาราม กรงเทพฯ ตั้งแต พ.ศ.
2510 และบ ารงซ่อมแซมโบสถ์จนเสร็จสิ้น
1
ุ
่
การทกองทัพเรือเข้าไปมีส่วนร่วมในการสร้างพื้นทีอนุสรณ์ระลึกถึงกรมหลวงชุมพรฯ
ี
่
ื
จึงถอได้ว่า เปนส่วนหนึ่งในบทบาทหน้าทีของกองทัพเรือตอสังคม ในเวลาเดียวกัน กองทัพเรือก็ใช้
่
่
็
ิ
โอกาสนี้พยายามสร้างประวัติศาสตร์ร่วมกับประชาชน โดยพยายามอธบายความสัมพันธ์ระหว่าง
ิ
กรมหลวงชุมพรฯ กองทัพเรือ และประชาชน พร้อมกันนี้ก็หยิบยกน าเสนอคุณสมบัตความเปน
็
วีรบุรษทหารเรือแก่ประชาชน เพือแสดงให้เห็นว่า พระองค์ทรงให้ความส าคัญแก่ทหารเรือกับ
ุ
่
็
ิ
่
็
ี
่
กองทัพเรือมากเพียงใด ขณะเดยวกัน กยอมรับคุณสมบัตความเปนสิงศักด์สิทธ์จากความเชือ
ิ
ิ
ื
ความศรัทธาของประชาชนด้วย เพือแสดงให้เห็นว่า กองทัพเรือกับประชาชนเคารพนับถอกรม
่
หลวงชุมพรฯในลักษณะเดียวกัน และโน้มน้าวประชาชนให้ยอมรับกองทัพเรือมากขึ้น

ี
1 กองทัพเรือ. (2512, มกราคม). กองทัพเรือในรอบป 2512. ใน นาวิกศาสตร์. 53(1): ไม่ปรากฏเลขหน้า.

124




ในช่วงเวลาระหว่างทศวรรษ 2510-2530 กองทัพเรือเข้าไปมีส่วนร่วมในการสร้าง
่
อนุสรณ์สถานกรมหลวงชุมพรฯหลายแห่ง ซึ่งเท่าทีผู้วิจัยสามารถสืบค้นและก าหนดช่วงเวลาได้มีดังนี้
- (พ.ศ. 2512) ศาลเสดจพ่อกรมหลวงชุมพรเขตรอุดมศักด์ ต.ปากน าประแสร์
้
็
ิ
อ.แกลง จ.ระยอง
- (พ.ศ. 2523) ศาลกรมหลวงชุมพรฯทีหาดทรายรี ต.หาดทรายรี อ.เมืองชุมพร
่
จ.ชุมพร

- (พ.ศ. 2529) พลับพลาทีประทับกรมหลวงชุมพรฯทีสะพานหิน อ.เมืองภูเก็ต
่
่
จ.ภูเก็ต

- (พ.ศ. 2530) พระอนุสาวรีย์กรมหลวงชุมพรฯทีสวนสาธารณะหนองตะเคยน
ี
่
ต.สัตหีบ อ.สัตหีบ จ.ชลบุรี
่
- (พ.ศ. 2532-2533) พระอนุสาวรีย์และศาลกรมหลวงชุมพรฯทีสวนสองทะเล
แหลมสนอ่อน ต.บ่อยาง อ.เมืองสงขลา จ.สงขลา

่
ผู้วิจัยจะขอเลือกวิเคราะห์พื้นทีอนุสรณ์สองแห่งได้แก่ ศาลเสดจพ่อกรมหลวงชุมพร
็
ี
ิ
้
็
เขตรอุดมศักด์ ต.ปากน าประแสร์ จ.ระยอง และศาลกรมหลวงชุมพรฯทหาดทรายร จ.ชุมพร เปน
ี
่
่
็
่
่
ตัวอย่าง เนืองจากสองแห่งนี้เปนพื้นทีอนุสรณ์ทีมีหนังสือทีระลึกร่วมสมัยช่วงเวลาทีก่อสร้าง
่
่
็
่
่
หลงเหลืออยู โดยพื้นทีปากน ้าประแสร์เปนแห่งแรกทีกองทัพเรือเข้าไปมีส่วนร่วมการสร้างอนุสรณ์กับ
่
ี่
่
ประชาชน และพื้นทีหาดทรายรีเกยวข้องกับพระประวัตของกรมหลวงชุมพรฯโดยตรงในฐานะสถานที ่
ิ
่
่
สิ้นพระชนม์ และได้รับความส าคัญจากบุคคลหลายกลุมทีมีความเลื่อมใสศรัทธาตอพระองค์
่
2.2.1 ศาลเสด็จพอกรมหลวงชมพรเขตรอุดมศักดิ์ ต.ปากน้าประแส อ.แกลง
่

ุ
จ.ระยอง
่
่
ศาลแห่งนี้เปนศาลเคารพบูชากรมหลวงชุมพรฯทีประชาชนในพื้นทีริเริ่มสร้างขึ้น
็
ี
จากความเชือความศักด์สิทธ์ของพระองค์และเปนหนงในพื้นทสาธารณะภาคประชาชนแหงแรกท ี ่
่
่
่
ิ
ิ
่
ึ
็
่
่
ิ
กองทัพเรือเข้าไปมีบทบาทร่วม เพือสร้างประวัตศาสตร์ร่วมกับประชาชนในท้องถิน หนังสือ
ื
อนุสรณ์ งานพิธีประดิษฐานพระรูป พลเรอเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตรอุดมศักดิ์
ที่ศาลต าบลปากน ้าประแสร อ าเภอแกลง จังหวัดระยอง (พ.ศ. 2512) ได้เล่าประวัตของศาลจาก
ิ
์
ค าบอกเล่าของผู้คนในต าบลนี้ว่า ศาลแห่งนี้แรกเริ่มสร้างโดยนายหลอง ทรัพย์เจริญ อดีตทหารเรือ
ิ
ทีปลดประจ าการมาประกอบอาชีพชาวประมง ได้บนบานอธษฐานขอให้เจ้าพ่อกรมหลวงชุมพรฯ
่
่
ทรงดลบันดาลช่วยเหลือเรื่องการท ามาหากิน และจะสร้างศาลเคารพบูชาพระองค์ตอบแทน เมือเขามี
ี
่
ุ
ฐานะดขึ้น กลับเจ็บปวยรนแรงอย่างไม่ทราบสาเหตุ เขาได้ขอค าปรึกษาจากร่างทรงคนหนึ่ง จึงจ า
่
่
ได้ว่า ตนเองผิดค าบนบานตอเจ้าพ่อกรมหลวงชุมพรฯ เพราะไม่ได้สร้างศาลตามค าทีบนบาน เมือ
่

125




่
่
ได้ทราบเช่นนี้แล้ว นายหลองจึงได้สร้างศาลบูชาพระองค์ขึ้นทีแหลมเมือง ต.ปากน ้าประแส เมือ
ิ
็
็
่
พ.ศ. 2494 และสักการะบูชาเปนประจ า หลังจากนั้นไม่นานเขาก็หายจากอาการเจ็บปวยเปนปกต ศาล
่
่
่
แห่งนี้มีผู้คนในพื้นทีมาสักการะบูชาและประสบเหตุการณ์อภินิหารเกิดขึ้นบ่อยครั้ง แตเมือมีปลวก
่
กัดกินส่วนประกอบทีเปนไม้ในศาลและแม่น ้ากัดเซาะดนทีตั้งศาล ก็ท าให้ศาลแห่งนี้พังลง ผู้คนที ่
่
ิ
็
ี
เลื่อมใสศรัทธากรมหลวงชุมพรฯในจังหวัดระยองกับจังหวัดใกล้เคยงจึงรวบรวมทรัพย์บริจาคสร้าง
่
่
่
1
ศาลแห่งใหม่ขึ้นในพื้นทีใกล้กับทีตั้งศาลเดิมและสร้างเขือนกันน ้าเซาะดิน ซึ่งเสร็จสิ้นใน พ.ศ. 2511
กระนั้น ศาลยังไม่มีพระรปประดษฐาน ผู้แทนของคณะกรรมการสร้างศาลเสดจ
็
ู
ิ
ในกรมหลวงชุมพรฯจึงได้มาแสดงความประสงค์กับหม่อมช้อย อาภากร หม่อมคนหนึ่งของกรม
ิ
หลวงชุมพรฯ และได้รับค าแนะน าให้ตดตอกับกองทัพเรือแทน เพราะกองทัพเรือเคยสร้างพระรป
ู
่
่
่
่
่
กรมหลวงชุมพรฯ กองทัพเรือเห็นโอกาสทีจะสร้างภาพลักษณ์ทีดให้เปนทียอมรับตอประชาชน จึง
็
ี
ิ
เข้ามามีบทบาทช่วยเหลือในการสร้างพระรปกรมหลวงชุมพรฯและการจัดพิธการประดษฐานพระ
ู
ี
ู
รป เพือมุงหวังให้ “ศาลและพระรป...ช่วยอ านวยประโยชน์สุขแก่ประชาชนชาวไทยทัวหน้า และ
่
ู
่
่
็
เปนก าลังขวัญส่วนหนึ่งในการป้องกันชาตไทยเมืองไทย” โดยมีพลเรือตรี ชินวัตร วงษ์เพ็ญศรี ผู้
2
ิ
็
บังคับการสถานีทหารเรือสัตหีบ ณ เวลานั้น เปนประธานคณะกรรมการด าเนินงาน และมี
คณะกรรมการสนับสนุนงานพิธนี้ประกอบด้วยบุคลากรทหารเรือจากสถานีทหารเรือสัตหีบทั้งหมด
ี
ี
ตั้งแตการก ากับดูแลงานพิธให้เปนไปอย่างเรียบร้อย, การก่อสร้างตกแตงสถานที และการ
่
่
่
็
ี
ด าเนินงานพิธ ตลอดจนการเตรียมการปฐมพยาบาล, การจัดยานพาหนะขนส่ง และรักษาความ
3
ปลอดภัยในพื้นทีงานพิธ
่
ี
งานพิธของศาลแห่งนี้เปนงานส าคัญทีประชาสัมพันธ์ให้รับร้กว้างขวางตั้งแต ่
่
ี
ู
็
ู
ู
การขอการสนับสนุนการหล่อพระรปจนถึงงานพิธประดษฐานพระรปในศาล โดยมีการบอกกล่าว
ิ
ี
ขอการสนับสนุนด้วยกรรมการด าเนินงานเอง, การส่งหนังสือแจ้งขอการสนับสนุนถึงพระประยูร
ญาต ข้าราชการทหารและพลเรือน ตลอดจนประชาชนทัวไปแทบทุกจังหวัด และการขอให้
่
ิ
สื่อมวลชนประกาศแจ้งข่าว เมือถึงวันพิธประดษฐานพระรป 19 ธันวาคม พ.ศ. 2519 งานพิธก็จัด
่
ิ
ี
ี
ู
็
ขึ้นเปนพิธส าคัญ โดยคณะกรรมการด าเนินการกราบบังคมทูลอัญเชิญพระบาทสมเดจพระ
็
ี
ุ
ิ
ิ
ี
ปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช กับสมเด็จพระนางเจ้าสิริกต์ พระบรมราชินนาถทรงพระกรณาโปรด

ี
์
1 อนุสรณ งานพิธประดิษฐานพระรูป พลเรอเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตรอุดมศักดิ์
ื
ที่ศาลต าบลปากน ้าประแสร์ อ าเภอแกลง จังหวัดระยอง วันศุกร์ที่ 19 ธันวาคม 2512. (2512). หน้า 73-74.
2 แหล่งเดิม. หน้า 45.
3 แหล่งเดิม. หน้า 54, 68-71.

126




ี
ู
ี
เกล้าฯเสด็จพระราชด าเนินมาทรงประกอบพิธประดิษฐานพระรป ภายหลังจากงานพิธประดิษฐาน
ู
พระรปแล้ว คณะกรรมการด าเนินงานกจัดให้มีงานมหรสพสมโภชทีบริเวณศาลกรมหลวงชุมพรฯนี้
่
็
่
่
ี
ื
อก 5 วัน 5 คนตั้งแตวันที 19-23 ธันวาคม พ.ศ. 2519 รวมถึงช่วยเหลือเรื่องการให้ข้อมูลพระ
่
ี
ประวัตของกรมหลวงชุมพรฯและการจัดพิธของฝายกองทัพเรือให้แก่คณะกรรมการฝายประชาชน
ิ
่
็
ี
ี
ต าบลปากน ้าประแส เพือตพิมพ์เปนหนังสือทีระลึกถึงงานพิธนี้ ในปจจุบัน กองทัพเรือร่วมกับ
่
่
ั
่
ี
คณะกรรมการของท้องถินปากน ้าประแสจะจัดพิธเฉลิมฉลองการตั้งศาลในวันที 10-20 ธันวาคมของ
่
ี
ี
ทุกป โดยจัดพิธบวงสรวงพระวิญญาณของกรมหลวงชุมพรฯและงานมหรศพสมโภชน์เปนประจ า
1
็


















่
ภาพประกอบ 6 ภาพถ่ายศาลกรมหลวงชุมพรฯที ต.ปากน ้าประแส จ.ระยอง
่
โดยพลเรือตรี กรีฑา พรรธนะแพทย์เมือ พ.ศ. 2536

ทีมา: พลเรือตรี กรีฑา พรรธนะแพทย์. (2537, พฤษภาคม). ภาพชุด “ศาลกรมหลวงชุมพรฯ”.
่

ใน นาวิกศาสตร์. 77(5): 26.





ี
1 กระทรวงการท่องเทียวและกฬา. (2563). ศาลสมเด็จกรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์ หมูบ้านปากน ้า
่
่
ประแส หมู 3 ต.ปากน ้ากระแส อ.แกลง จ.ระยอง 21170. สบค้นเมือ 4 พฤษภาคม 2563, จาก
ื
่
่
https://thailandtourismdirectory.go.th/th/info/attraction/detail/itemid/3759.

127




่
ี่
ิ
พื้นทีปากน ้าประแสมิได้เกยวข้องกับพระประวัตของกรมหลวงชุมพรฯโดยตรง
แตเนืองจากชาวปากน ้าประแสมีความเลื่อมใสศรัทธาต่อกรมหลวงชุมพรฯและได้สร้างพระองค์ขึ้น
่
่
่
ี
็
ิ
่
ิ
เปนวรบุรษทางวัฒนธรรมด้วยการสร้างศาลเคารพบูชาพระองค์ในฐานะสิงศักด์สิทธ์ เมือ
ุ
กองทัพเรือเข้ามามีส่วนร่วมในการสร้างพื้นทีอนุสรณ์ กองทัพเรือได้พยายามสร้างประวัตศาสตร์
่
ิ
ิ
็
ร่วมกับประชาชนด้วยการน าเสนอคุณสมบัตความเปนทหารเรือนักปฏิรปของกรมหลวงชุมพรฯ
ู
่
เพือยกสถานะของตนเอง และสร้างสายความสัมพันธ์ระหว่างกรมหลวงชุมพรฯ กองทัพเรือ และ
ิ
ชาวปากน ้าประแสใหม่ผ่านการประดษฐานพระรปนี้ โดยด้านหนึ่งอธบายความสัมพันธ์เชือมโยง
ิ
ู
่
ระหว่างกันทีมีมาแต่อดีตและการมีความเลื่อมใสศรัทธาต่อกรมหลวงชุมพรฯร่วมกัน ขณะทีอีกด้าน
่
่
หนึ่งก็ยอมรับความเชือความศรัทธาของชาวปากน ้าประแสต่อพระองค์ในเรื่องอิทธปาฏิหาริย์
่
ิ
ในการน าเสนอคุณสมบัตของกรมหลวงชุมพรฯ กองทัพเรือได้น าเรื่องราวพระ
ิ
ประวัตมาลงประกอบในหนังสือ อนุสรณ์งานพิธีประดิษฐานพระรูปฯ จังหวัดระยอง (พ.ศ. 2512)
ิ
โดยหยิบยกเรื่องราวแม่บทจากงานเขียนพระประวัตก่อนหน้า ด้านหนึ่งกองทัพเรือหยิบยกเรื่องราว
ิ
ู
็
ขับเน้นคุณสมบัตความเปนทหารเรือนักปฏิรปด้วยการเล่าเรื่องการปฏิรปการศึกษาของโรงเรียน
ู
ิ
นายเรือ น าเสนอความเจริญก้าวหน้าของกิจการทหารเรือ พร้อมแสดงคุณสมบัติทีท าให้ทหารเรือมี
่
ความเคารพรักใคร่ตอพระองค์ โดยเล่าเรื่องราวบางส่วนของพระกรณยกิจทีแสดงคุณสมบัตนั้น
ี
่
่
ิ
เช่น เรื่องราวการฝกหัดนักเรียนนายเรือแสดงความทุมเทพระทัยฝกหัดนักเรียนนายเรือจนส าเร็จ
ึ
่
ึ
็
เปนทหารเรือได้อย่างแท้จริง, เรื่องราวการตั้งกองทหารทีบางพระแสดงความรักห่วงพระทัยตอ
่
่
่
ทหารเรือและการไม่ถอพระองค์ทีจะคลุกคลีใกล้ชิดสนิทสนมกับทหารเรือผู้น้อย และเรื่องการตั้ง
ื
ิ
ื
ี
ื
ี
ิ
ี
ิ
ี
แผนกฌาปนกจทหารเรอแสดงพระทัยทจะให้ทหารเรอมีเกยรตยศศักด์ศรเช่นเดยวกับทหารเหล่าอน
่
่
ื
ี
่
่
อกด้านหนึ่งกองทัพเรือน าเสนอพระทัยของพระองค์ทีทรงมุงหวังสร้างคุณประโยชน์ตอชาต ิ
่
็
บ้านเมือง เช่น พระอัธยาศัยปลอมพระองค์เยียงสามัญชนเสดจไปสืบเรื่องราวตาง ๆ จากราษฎร
่
่
่
เพือทรงจะระงับเหตุร้ายได้ล่วงหน้า, การตั้งกองดับเพลิงเพือช่วยเหลือราษฎรดับเพลิงไหม้ใน
่
่
กรงเทพฯกับธนบุรี และเมือต้องทรงออกจากราชการ ก็ยังทรงมีพระทัยช่วยเหลือผู้คน โดยทรง
ุ
ประกอบอาชีพเปนหมอรักษาผู้คนอย่างไม่เลือกหน้า
็
็
อย่างไรก็ตาม กองทัพเรือให้คุณคาคุณสมบัตด้านกิจการทหารเรือเปนด้าน
ิ
่
ิ
่
ี
ุ
ั
ส าคัญทีสุดและน าไปสูข้อสรปว่า พระเกยรตคุณด้านนี้ท าให้กองทัพเรือไทยสามารถลงหลักปก
่
่
่
ื
่
ฐานลงได้ส าเร็จ และเปนทีเคารพนับถอในหมูทหารเรือ กองทัพเรือพยายามน าเสนอคุณคาของ
็
ิ
กรมหลวงชุมพรฯในด้านนี้เข้าไปประสานกับความร้ความเข้าใจเดมของชาวปากน ้าประแส แสดง
ู
ี
ถึงความส าคัญของกิจการทหารเรือในฐานะพระกรณยกิจทีพระองค์ทรงให้ความส าคัญมากทีสุด
่
่

128




ู
่
ี
่
เพือยกสถานะของตนเอง คุณคานี้ยังได้รับการตอกย ้าผ่านพิธการประดิษฐานพระรปและพยายาม
สร้างความทรงจ าใหม่แก่ชาวปากน ้าประแสด้วย
่
ี
ู
ิ
ในพิธการประดษฐานพระรปนี้ จอมพล ถนอม กิตตขจร ได้กราบบังคมทูลตอ
ิ
ิ
ิ
็
็
ี
พระบาทสมเดจพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช กับสมเดจพระนางเจ้าสิริกต์ พระบรมราชินนาถ
ิ
อธบายความสัมพันธ์ใกล้ชิดระหว่างกรมหลวงชุมพรฯและกองทัพเรือไทยกับชาวปากน ้าประแสว่า
พระองค์ทรงเปนสัญลักษณ์ของทหารเรือ เนืองด้วยทรงสร้างความเจริญก้าวหน้าแก่กองทัพเรือและมี
็
่
่
ความเมตตากรณาตอทหารเรือดังบิดากับบุตร ท าให้ทหารเรือทั้งหลายตางมีความเคารพเทิดทูน
่
ุ
่
่
่
่
ระลึกถึงพระองค์ ทหารเรือจ านวนหนึ่งทีออกจากราชการมาด ารงชีพอยูทีปากน ้าประแสก็ยังคงมี
่
ความเลื่อมใสศรัทธาตอพระองค์ สร้างศาลเคารพบูชาพระองค์ขึ้น เมือศาลเก่าพังลง ประชาชนชาว
่
ั
่
่
ื
ปากน ้าประแสก็ร่วมกันสร้างขึ้นใหม่ แสดงถึงความเคารพนับถอพระองค์สืบตอเนืองมาถึงปจจุบัน

พลเรอเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตรอุดมศักดิ์ ทรงเปนองค์สัญญลักขณ์ของ
็
ื
ทหารเรือ การทีกองทัพเรือได้เจริญก้าวหน้ามาจนปจจุบันนี้ก็ด้วยพระปรีชาสามารถ และวิริยะ
่
ั
ิ
อุตสาหะของพระองค์ท่าน...พระจริยานุวัติทีทรงแสดงต่อทหารเรือทั้งหลายก็ทรงปฏบัติด้วยความ
่
ุ
่
เมตตากรณากรณาเยียงบิดากับบุตร...ซึงนับว่าบรรดานายทหารมีความเคารพรักและเทอดทูน
ุ
่
ิ
็
พระองค์ท่านเปนพระบดาของทหารเรืออีกด้วย แม้ว่าพระองค์ท่านจะส้นพระชนม์ล่วงมาเปนเวลานาน
็
ิ
ี
่
ถึง 46 ปแล้วก็ตาม ทหารเรือทุกคนและประชาชนทัวไปยังระลึกถึงพระคุณของพระองค์ท่านอยู่ตลอด
่
่
็
่
มา โดยเฉพาะประชาชนชาวต าบลปากน ้าประแสร์ ซึงบรรดาผู้ชายสวนมากผานการเปนทหารเรือ
1
มาแล้ว ถึงกับสร้างศาล...ส าหรับเปนทเคารพสักการะเมือระลึกถึงพระองค์ท่าน เปนเวลาช้านานแล้ว
็
่
็
่
ี

ค ากราบบังคมทูลนี้ได้ตอกย ้าคุณคาความส าคัญของกองทัพเรือในฐานะพระ
่
ี่
ี
กรณยกิจส าคัญของกรมหลวงชุมพรฯ และพยายามเปลี่ยนแปลงความทรงจ าบางส่วนเกยวกับ
ความสัมพันธ์ระหว่างกองทัพเรือกับชาวปากน ้าประแสใหม่ กล่าวคอ เมือเปรียบเทียบกับเรื่องเล่า
่
ื
ประวัตการตั้งศาลกรมหลวงชุมพรฯโดยชาวบ้าน (เรื่องนายหลอง ทรัพย์เจริญบนบานเจ้าพ่อกรม
ิ
ั
หลวงชุมพรฯ) แสดงถึงความเลื่อมใสศรัทธากรมหลวงชุมพรฯเริมต้นจากความเชือเชิงปจเจกที ่
่
่
ตอมาได้แพร่หลายเปนความเลื่อมใสของผู้คนในชุมชน ขณะทีค ากราบบังคมทูลได้น าเสนอเรื่อง
่
่
็
่
เล่าใหม่แสดงความสืบเนืองของความเลื่อมใสศรัทธาจากภายในกองทัพเรือออกมาสู่ชาวบ้าน โดย

ื
1 อนุสรณงานพิธประดิษฐานพระรูปพลเรอเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตรอุดมศักดิ์ ที่
์
ี
ต าบลปากน ้าประแสร์ อ าเภอแกลง จังหวัดระยอง วันศุกร์ที่ 19 ธันวาคม 2512. (2512). หน้าค ากราบบังคมทูลของ
ี
ู
ื
ิ
ฯพณฯ นายกรัฐมนตร ในพธประดิษฐานพระรปพลเรอเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตรอุดมศักดิ์.
ี

129




่
่
ให้คุณคาความหมายใหม่แก่ความเลื่อมใสศรัทธาของชาวบ้านตอกรมหลวงชุมพรฯว่า กองทัพเรือ
ิ
่
ี
ิ
กับชาวปากน ้าประแสตางเคารพนับถอพระองค์จากพระเกยรตคุณและคุณสมบัตของพระองค์
ื
ี
ื
แบบเดยวกัน คอ พระองค์ทรงมีพระปรีชาสามารถ, พระทัยทีวิริยะอุตสาหะ และพระอัธยาศัย
่
ั
เมตตากรณาตอทหารเรือ ท าให้กิจการทหารเรือไทยสามารถรกหลักปกฐานได้ส าเร็จ สร้างความ
่
ุ
็
เคารพเลื่อมใสแก่เหล่าทหารเรือ และกองทัพเรือได้ยกย่องเชิดชูพระองค์เปนปูชนียบุคคลของ
่
่
กองทัพเรือ ความเคารพเลื่อมใสนี้ก็ได้สืบทอดมาทีปากน ้าประแสเมือมีทหารเรือจ านวนหนึ่งออก
่
จากราชการมาตั้งรกรากทีแห่งนี้ และศาลเคารพบูชากรมหลวงชุมพรฯแห่งนี้คอเครื่องแสดงความ
ื
่
เลื่อมใสศรัทธาตอพระองค์ทีสืบเนืองมาจากกองทัพเรือ ค ากราบบังคมทูลนี้จึงได้สร้าง
่
่
ความสัมพันธ์พวกพ้องระหว่างกองทัพเรือกับชาวปากน ้าประแสด้วยการมีประวัตศาสตร์ร่วมกัน
ิ
ุ
และเคารพบูชาวีรบุรษคนเดียวกัน
ี
ขณะเดยวกัน กองทัพเรือก็ยอมรับความเชือความศรัทธาของประชาชนตอ
่
่
อิทธปาฏิหาริย์ของกรมหลวงชุมพรฯด้วย โดยน าเสนอเรื่องเล่าการประสบเหตุการณ์อิทธปาฏิหาริย์
ิ
ิ
ี
ของพลเรือตรี ชินวัตร วงษ์เพ็ญศรี ผู้บัญชาการทหารเรือ ลงตพิมพ์ในหนังสือ อนุสรณ์ งานพิธี
ประดิษฐานพระรูปฯ (พ.ศ. 2512) พร้อมกับเรื่องเล่าอทธปาฏิหาริย์อนทีชาวปากน ้าประแสประสบ
ิ
่
ิ
่
ื
่
่
ท่านเล่าถึงเหตุการณ์อภินิหารทีท่านได้รับการช่วยชีวิตจากกรมหลวงชุมพรฯในช่วงทีท่านพักรักษา
ี
่
่
ิ
่
โรคมาเลเรียทีโรงพยาบาลอาภากรเกยรตวงศ์เมือสงครามโลกครั้งที 2 ขณะทีพลเรือตรี ชินวัตร
่
ก าลังเพ้อจากพิษไข้มาเลเรียและก าลังจะกระโดดจากระเบียงตึก พระองค์ทรงดลบันดาลภาพ
1
่
่
ุ
่
่
่
่
นิมิตรพาท่านลงมานังทีม้านังบริเวณทีนังพักรอตรวจคนไข้จนกระทังร่งเช้า การเล่าเรื่องราวนี้จึง
เปนการโน้มน้าวให้ชาวปากน ้าประแสเห็นว่า กองทัพเรือก็มีความเชือศรัทธาต่ออิทธปาฏิหาริย์ของ
ิ
็
่
กรมหลวงชุมพรฯเช่นเดียวกัน
็
่
เราจะเห็นได้ว่า แม้พื้นทีปากน ้าประแสจะมิได้เปนพื้นทีอนุสรณ์เกยวกับเรื่องราว
่
ี่
ิ
ุ
พระประวัตของกรมหลวงชุมพรฯโดยตรง แตพระองค์ก็ทรงเปนวีรบุรษทางวัฒนธรรมของพื้นทีแห่งนี้
่
่
็
ด้วยการสร้างประวัตศาสตร์ร่วมกันระหว่างกองทัพเรือกับชาวปากน ้าประแส โดยอธบาย
ิ
ิ

1 พลเรือตรี ชินวัตรได้เลาว่า ขณะทีท่านเพ้อไม่ได้สติและก าลังจะกระโดดจากระเบียงตึกลงมา
่
่
ข้างลาง เพราะ “เพ้อไปว่าจะเหาะไปเทียวทางด้านทะเล” ท่านได้ยินเสยงดนตรีแว่วมาจากบันได จึงได้คลานลง
่
่
ี
บันไดและเห็นว่า ข้างลางก าลังจัดงานเนวีบอล “มีทหารเรือหลายท่านในเครื่องแบบราตรีสโมสรสมัยก่อนก าลัง
่
่
่
่
ี
่
ลลาศกันอยู และได้เห็นภาพเสด็จในกรมฯทางเบื้องพระปฤษฎางค์แว่บหนึ่ง” จากนั้นท่านก็นังมึนงงอยูทีม้านัง
่
่
่
ุ
บริเวณนั้น จนกระทังร่งเช้านายแพทย์มาพบท่าน จึงได้ประคองท่านกลับไปทีห้องตามเดิม (ใน อนุสรณ์งานพิธี
ื
ประดิษฐานพระรูปพลเรอเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตรอุดมศักดิ์ ที่ต าบลปากน ้าประแสร์
์
อ าเภอแกลง จังหวัดระยอง วันศุกรที่ 19 ธันวาคม 2512. (2512). หน้า 41.)

130




่
ความสัมพันธ์พวกพ้องระหว่างกองทัพเรือกับชาวปากน ้าประแส ให้คุณคาความหมายแก่ความ
่
เลื่อมใสศรัทธาของชาวบ้านให้สอดคล้องกับคุณค่าความหมายทีกองทัพเรือเชิดชูพระองค์ และการ
ี
ิ
แสดงความเชือศรัทธาอ านาจอทธปาฏิหาริย์ของพระองค์เช่นเดยวกัน กรมหลวงชุมพรฯในฐานะ
่
ิ
่
วีรบุรษทางวัฒนธรรมจึงได้รับการสถาปนาอย่างมันคงพร้อมความสัมพันธ์ใหม่ระหว่างกองทัพเรือ
ุ
่
กับชาวปากน ้าประแส ซึงสามารถเห็นได้จากภาพถ่ายศาลเมือ พ.ศ. 2536 โดยพลเรือตรี กรีฑา
่
ู
ิ
พรรธนะแพทย์ข้างต้น ภาพถ่ายนี้แสดงฉากหลังพระรปกรมหลวงชุมพรฯทีประดับด้วยธงชาตไทย
่
ู
ทางด้านซ้ายกับธงราชนาวีไทยทางด้านขวา และเครื่องหมายราชการของกองทัพเรือไทยรป
ิ
สมอเรือคล้องจักรใต้พระมหาพิชัยมงกุฎทีตดอยูทีหน้าจัวของศาล องค์ประกอบเหล่านี้เปนสิ่งบ่ง
่
่
่
็
่
็
บอกความสัมพันธ์ระหว่างกรมหลวงชุมพรฯ กองทัพเรือไทย และชาวปากน ้าประแสผู้เปนเจ้าของศาล
่
ี
อกทั้งในเวลาตอมา กองทัพเรือได้เข้ามามีบทบาทในการจัดพิธบวงสรวงพระวิญญาณของกรม
ี
ี
็
หลวงชุมพรฯทีศาลแห่งนี้เปนประจ าทุกป ซึ่งได้ตอกย ้าความสัมพันธ์ระหว่างทั้งสองมากขึ้นด้วย
่
ุ
ี
ุ
2.2.2 ศาลกรมหลวงชมพรเขตอุดมศักดิ์ ต.หาดทรายร อ.เมืองชมพร
ุ
จ.ชมพร
่
ศาลแห่งนี้เปนศาลกรมหลวงชุมพรฯอกแห่งหนึ่งทีสร้างขึ้นจากความเลื่อมใส
ี
็
่
ศรัทธาความศักด์สิทธ์ตอพระองค์โดยข้าราชการของการรถไฟแหงประเทศไทยกับคณะและ
ิ
่
ิ
ประชาชนชาวชุมพร จนกระทัง พ.ศ. 2523 เมือกองทัพเรือได้เข้ามามีบทบาทด้วยการน าเรือหลวง
่
่
ชุมพรมาประดิษฐานถวายแด่กรมหลวงชุมพรฯตามค าเรียกร้องของประชาชน และให้ความส าคัญ
ี่
่
่
ต่อพื้นทีนี้มากขึ้น เนืองด้วยพื้นทีหาดทรายรีเกยวข้องกับข้อเท็จจริงเรื่องพระชนม์ชีพของกรมหลวง
่
ชุมพรฯโดยตรง และประชาชนท้องถินชุมพรมีความเลื่อมใสศรัทธากรมหลวงชุมพรฯอยูก่อนแล้ว
่
่
ิ
่
กองทัพเรือจึงพยายามสร้างประวัตศาสตร์ร่วมกับประชาชนท้องถินและเผยแพร่เรื่องราวพระ
กรณยกิจของกรมหลวงชุมพรฯให้ประชาชนท้องถินเห็นความส าคัญของกองทัพเรือ
่
ี
็
ในเรื่องความเปนมาของศาลกรมหลวงชุมพรฯแห่งนี้ พันเอก แสง จุละจาริตต์
อดตผู้ว่าการรถไฟแห่งประเทศไทย ได้เล่าประวัตศาลแห่งนี้ครั้งแรกในหนังสือ ที่ระลึกงานสร้าง
ี
1
ิ
ื
พระรูปพลเรอเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์ น าไปประดิษฐาน ณ หาด
่
ิ
ทรายรี จังหวัดชุมพร (พ.ศ. 2506) ว่า ศาลแรกเริมสร้างขึ้นโดยนายทหารเรือลูกศษย์ของพระองค์
็
็
่
กับผู้เลื่อมใสศรัทธา เนืองจากหาดทรายรีเปนสถานทีสิ้นพระชนม์ของพระองค์ โดยเปนศาลขนาด
่
็
่
เล็กตั้งอยูใต้ต้นหูกวางใกล้กับพื้นทีทีเคยเปนพระต าหนักของพระองค์เมือทรงลาพักตากอากาศใน
่
่
่

็
่
1 ในช่วงทีพันเอกสร้างศาลกรมหลวงชุมพรฯใน พ.ศ. 2502 ท่านยังด ารงยศพันตรีและมีต าแหน่งเปน
รองผู้ว่าการรถไฟแห่งประเทศไทย

131




่
ุ
ุ
พ.ศ. 2466 แตศาลนี้ช ารดทรมโทรมลงจากการไม่มีผู้ดูแลและการเดินทางไปเคารพสักการะท าได้
ล าบาก จนกระทัง พ.ศ. 2502 พันเอก แสงกับคณะคนรถไฟ (ครฟ.) ได้เดนทางไปสักการะ ด้วย
่
ิ
่
ิ
่
ึ
่
ิ
็
ความเลือมใสความศักด์สิทธ์ของพระองค์และทรงเปนเชื้อพระวงศ์ผู้ใหญพระองค์หนงในราชวงศ์
จักรี ท่านกับคณะคนรถไฟจึงตัดสินใจสร้างศาลเคารพสักการะกรมหลวงชุมพรฯหลังใหม่ใน พ.ศ.
2502 และกลับมาซ่อมแซมศาลจากเหตุการณ์มหาวาตภัยแหลมตะลุมพุก พ.ศ. 2505 พร้อมหล่อ
่
ู
พระรปมาประดษฐานทีศาลแห่งนี้ ตอมาใน พ.ศ. 2515 นายชวน พรพงศ์ ผู้ว่าราชการจังหวัด
1
่
ิ
ิ
ชุมพร ณ เวลานั้น ได้พิจารณาให้สร้างศาลกรมหลวงชุมพรฯอกแห่งบริเวณเชิงเขาใกล้กับศาลเดม
ี
่
ของพันเอก แสง เพือให้ศาลมีความโดดเดนสง่างาม ศาลแห่งนี้ได้สร้างเสร็จใน พ.ศ. 2516 และมี
่
2
การประดิษฐานพระรปในอีก 2 ปต่อมา
ี
ู
่
กองทัพเรือได้เข้ามามีบทบาท ณ ศาลกรมหลวงชุมพรฯแห่งนี้เมือประชาชนจังหวัด
ิ
่
ชุมพรร้องขอเรือหลวงชุมพรน ามาประดษฐานทีศาล เพือเปนอนุสรณ์ระลึกถึงพระองค์ใน พ.ศ.
่
็
่
่
่
2518 เนืองจากเรือรบมีชือคล้องกับพระนาม เมือรัฐบาลได้อนุมัตให้ยกเรือหลวงชุมพรให้แก่
ิ
่
ิ
ประชาชนใน พ.ศ. 2522 กองทัพเรือจึงท าการตกแตงเรือหลวงชุมพรใหม่ด้วยการตดตั้งอาวุธ
ู
ประจ าเรือกลับคนให้เรือมีรปลักษณ์เหมือนช่วงทียังมิได้ปลดระวาง นอกจากนี้ กองทัพเรือยัง
่
ื
ิ
ประสานงานกับทางจังหวัดชุมพรทั้งในการหาทุนทรัพย์และการประดษฐานเรือบนหาดทรายรี จน
ในทีสุด เรือหลวงชุมพรสามารถประดษฐานทีหาดทรายรีใกล้กับศาลกรมหลวงชุมพรฯหลังเดมได้
่
ิ
่
ิ
็
ี
ส าเร็จใน พ.ศ. 2523 และมีพิธการส่งมอบเรือให้แก่ประชาชนชาวจังหวัดชุมพรอย่างเปนทางการ
่
ตอมาใน พ.ศ. 2528 กองทัพเรือได้ร่วมกับจังหวัดชุมพรและการท่องเทียวแห่งประเทศไทยจัดงาน
่
่
ิ
็
ี
เทิดพระเกยรตกรมหลวงชุมพรฯขึ้นทีหาดทรายรีครั้งแรกและเปนงานสมโภชน์เรือหลวงชุมพรที ่
3
น ามาถวายแด่พระองค์ด้วยพร้อมกัน

1 คนรถไฟ. (2507). ที่ระลกงานสร้างพระรูป พลเรอเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขต
ึ
ื
อุดมศักดิ์. หน้า 20-21.
2 นาวาเอก (พิเศษ) ไชยา เตี้ยมฉายพันธ์; นาวาโท สุริยะ ค าสอน; และ นาวาตรี สุรพงษ์ สุขสงวน.
(2556). พระประวัติ พลเรือเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าองภากรเกียรติวงศ์ กรมหลวงชุมพรเขตอุดม
ศักดิ์ เทิดพระเกียรติ และเผยแพรพระเกียรติคุณเนื่องใน "วันอาภากร" และครบรอบ 90 ป ของการสิ้นพระชนม์
่
ี
(19 พฤษภาคม พ.ศ. 2466 - 19 พฤษภาคม พ.ศ. 2556). หน้า 377.
3 หลังจากงานเทิดพระเกยรติกรมหลวงชุมพรฯใน พ.ศ. 2528 กองทัพเรือได้เข้ามาสนับสนุนการสร้าง
ี
ิ
่
ิ
ศาลกรมหลวงชุมพรฯแห่งใหม่ทีหาดทรายรีในช่วง พ.ศ. 2532-2533 โดยพลเอก ชวลต กับคุณหญง พันธุ์เครือ
่
ยงใจยุทธ นายกรัฐมนตรีและภริยา และมีงานเขียนทีระลึกการสร้างศาลครั้งนี้เก็บรักษาอยูในหอจดหมายเหตุ
่
่
แห่งชาติ แต่เนืองด้วยสถานการณ์การยับยั้งการแพร่เชื้อไวรัสโคโรน่า (COVID-19) ท าให้กรมศิลปากรมีประกาศ

132



































ภาพประกอบ 7 ภาพถ่ายศาลกรมหลวงชุมพรฯศาลล่างทีหาดทรายรี จ.ชุมพร
่
่
โดยพลเรือตรี กรีฑา พรรธนะแพทย์เมือ พ.ศ. 2536

ทีมา: พลเรือตรี กรีฑา พรรธนะแพทย์. (2537, พฤษภาคม). ภาพชุด “ศาลกรมหลวง
่
ชุมพรฯ”. ใน นาวิกศาสตร์. 77(5): 33.



่
พื้นทีหาดทรายรีแรกเริมได้รับการจดจ าจากชาวชุมพรทั้งในฐานะพื้นทีบรรจุ
่
่
่
ความสถานททกรมหลวงชุมพรฯสิ้นพระชนม์และในฐานะพื้นทศักด์สิทธ์ทพระวญญาณของ
ิ
ี
่
ิ
ิ
ี
่
ี
่
ี
พระองค์ยังคงสถิตอยู โดยหนังสือ ที่ระลึกงานสร้างพระรูปฯ จังหวัดชุมพร (พ.ศ. 2506) ได้อธบาย
ิ
่
็
่
่
ี
ิ
ิ
่
ความเชือความศรัทธาของชาวชุมพรว่า พื้นทีหาดทรายรีเปนพื้นทีศักด์สิทธ์ทพระวญญาณของกรม
ิ
่
่
่
หลวงชุมพรฯยังคงสถิตอยู เนืองจากพระองค์ทรงให้ความส าคัญตอสถานทีนี้ในฐานะสถานที ่
่
่
พักผ่อนประจ าในยามทีทรงว่างจากราชการ ภายหลังการสิ้นพระชนม์ ทหารเรือและผู้ทีเลื่อมใส
่
่

่
ิ
็
่
ปดให้บริการหอจดหมายเหตุแห่งชาติเปนการชัวคราวตั้งแต่วันที 3 เมษายน ถึง 31 พฤษภาคม พ.ศ. 2563 ตาม
พระราชก าหนดการบริหารราชการในสถานการณ์ฉุกเฉน พ.ศ. 2548 ผู้วิจัยจึงไม่สามารถเข้าไปสบค้นหลักฐาน
ิ
ื
่
ข้างต้นได้ และจะศึกษาวิเคราะห์จากหลักฐานเท่าทีสามารถสืบค้นมาได้

133




่
ิ
พระองค์ได้เดนทางมาเคารพสักการะด้วยการสร้างศาลเคารพบูชาพระองค์ทีใต้ต้นหูกวางใกล้กับ
็
1
่
่
ต าแหน่งทีเคยเปนทีตั้งพระต าหนัก
ความศักด์สิทธ์น้ได้รับการตอกย ามากข้นด้วยการสร้างศาลหลังใหม่โดยคณะ
ิ
ี
้
ิ
ึ
คนรถไฟและเรื่องเล่าการประสบเหตุการณ์อทธปาฏิหาริย์ของคณะคนรถไฟ ซึงประสบปญหาภัย
่
ิ
ิ
ั
ธรรมชาตระหว่างการด าเนินการก่อสร้างศาลหลังใหม่เมือ พ.ศ. 2502 และได้พบกับนายเสือ คน
่
ิ
่
ทรงส่วนพระองค์ของเจ้าพ่อกรมหลวงชุมพรฯ นายเสือได้บอกฤกษ์ยามวันเวลาในการออกเรือ เมือ
2
่
คณะคนรถไฟได้ออกเรือตามวันเวลาทีได้รับมา ก็สามารถเดินทางมาถึงหาดทรายรีได้อย่างราบรื่น
ื
ิ
ี
ิ
่
ตอมาใน พ.ศ. 2506 คณะคนรถไฟได้ประสบเหตุการณ์อทธปาฏิหาริย์อกครั้ง คอ กรมหลวง
ุ
ชุมพรฯทรงประทับทรงเข้าร่างนายสุรัติ รัตนอุดม ผู้ช่วยช่างชั้น 3 แขวงสารวัตรบ ารงทางชุมพร เพือ
่
่
่
่
่
ตรัสถามจุดประสงค์ทีคณะคนรถไฟเดนทางมาทีศาลทีหาดทรายรี เมือได้ทรงทราบว่า คณะคน
ิ
ุ
ู
่
รถไฟจะมาซ่อมบ ารงรักษาศาลและจะหล่อพระรปพระองค์มาประดษฐานทีศาลแห่งนี้ ก็ทรงพอ
ิ
3
ิ
พระทัยและเสด็จออกจากร่างนายสุรัต
่
่
่
เมือกองทัพเรือเข้ามาร่วมสร้างพื้นทีอนุสรณ์ทีหาดทรายรีด้วยการน าเรือหลวง
ิ
ิ
ชุมพรเข้ามาประดษฐาน กองทัพเรือได้พยายามสร้างประวัตศาสตร์ร่วมกับประชาชนชาวชุมพร
ี
ิ
ด้วยวิธการทีคล้ายคลึงกับทีปากน ้าประแส นันคอ การน าเสนอพระเกยรตคุณกับคุณสมบัตของ
่
ี
่
ิ
่
ื
่
ิ
ื
กรมหลวงชุมพรฯทีท าให้ทรงเปนทีเคารพนับถอในหมูทหารเรือผ่านเรื่องราวพระประวัต และการ
่
็
่
่
ิ
อธบายความสัมพันธ์ระหว่างกองทัพเรือกับประชาชนท้องถินใหม่
่
ิ
ี
ในการน าเสนอพระเกยรตคุณกับคุณสมบัติของกรมหลวงชุมพรฯ กองทัพเรือมุง
็
ิ
ิ
น าเสนอคุณสมบัตและพระเกยรตคุณเกยวข้องกับกิจการทหารเรือเปนหลักผ่านงานเขียนพระ
ี่
ี
ประวัตสองชิ้น ได้แก่ หนังสือ อนุสรณ์การมอบเรือหลวงชุมพร ณ หาดทรายรี จังหวัดชุมพร 27
ิ
กันยายน 2523 (พ.ศ. 2523) และหนังสือ พระประวัติโดยสังเขป นายพลเรือเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ
กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์ (พ.ศ. 2528) โดยผลิตซ ้าเรื่องราวแม่บทจากงานเขียนพระประวัตที ่
ิ
่
ิ
ผลิตขึ้นก่อนหน้า และขับเน้นคุณสมบัตความเปนทหารเรือนักปฏิรป คุณสมบัตทีได้รับการขับเน้น
ิ
ู
็
่
่
ื
มากทีสุดคอ ความทุมเทพระทัยพัฒนาความก้าวหน้าให้แก่กิจการทหารเรือไทย ซึงน าเสนอผ่าน
่
ิ
็
ู
เรื่องราวการปฏิรปการศึกษาของโรงเรียนนายเรือ, การขอพระราชทานพระราชวังเดมมาตั้งเปน

1 คนรถไฟ. (2506). ที่ระลกงานสร้างพระรูปพลเรอเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตอุดม
ึ
ื
ศักดิ์ น าไปประดิษฐาน ณ หาดทรายล จังหวัดชุมพร. หน้า 20
ี
2 แหล่งเดิม. หน้า 22.
3 แหล่งเดิม. หน้า 25-26.

134




ึ
ุ
่
โรงเรียนนายเรือ, การฝกหัดนักเรียนนายเรือด้านตาง ๆ, การปรับปรงแก้ไขระเบียบราชการ
ทหารเรือ และการขอพระราชทานพื้นทีสัตหีบให้เปนทีตั้งฐานทัพเรือในอนาคต รวมถึงเกร็ดพระ
่
็
่
ประวัติเรื่องการตั้งแผนกฌาปนกิจทหารเรือ
กองทัพเรือเลือกน าเสนอคุณสมบัตนี้ประสานความร้ความเข้าใจกับชาวชุมพร
ิ
ู
เพือโน้มน้าวให้ชาวชุมพรเห็นถึงความส าคัญของกองทัพเรือผ่านคุณสมบัตทีทรงมุงมันพระทัย
่
่
่
ิ
่
ี
่
ิ
ิ
สร้างความเจริญแก่กจการทหารเรือและเรื่องราวความส าเร็จในพระกรณยกจด้านนี้ รวมถึงมุงหวัง
ิ
ู
่
ให้ชาวชุมพรยกย่องเชิดชูพระองค์ด้วยความร้ความเข้าใจเดียวกับกองทัพเรือ ตอมาคุณสมบัตกับ
ิ
ู
่
ี
พระเกยรตคุณของพระองค์ในฐานะทหารเรือนักปฏิรปก็ได้รับการตอกย ้ามากขึ้นเมือกองทัพเรือมี
ี
ิ
ส่วนร่วมในการจัดงานเทิดพระเกยรตกรมหลวงชุมพรฯทีหาดทรายรี พ.ศ. 2528 โดยจัดแสดง
่
่
นิทรรศการพระประวัตและสิ่งของเครื่องใช้ของกรมหลวงชุมพรฯ เรื่องราวพระประวัตทีเผยแพร่ใน
ิ
ิ
ครั้งนี้ก็ได้ตอกย ้าความส าคัญของกองทัพเรือมากขึ้นด้วยเรื่องราวการศึกษาวิชาการทหารเรือของ
พระองค์ทีประเทศอังกฤษ ซึ่งได้เรียบเรียงขึ้นจากงานเขียนพระประวัติกรมหลวงชุมพรฯโดยพลเรือ
่
เอก ประพัฒน์ จันทวิรัชในช่วงเวลาเดียวกัน เรื่องราวนี้น าเสนอความพยายามผลักดันของราชการ
ไทยทีจะให้พระองค์ได้ทรงศึกษาวิชาการทหารเรือทีประเทศอังกฤษและความทุมเทพระทัยใน
่
่
่
1
การศึกษาวิชาทหารเรือ ทั้งสองประเดนนี้ได้ขับเน้นความส าคัญของการสร้างความเจริญแก่
็
ั
กิจการทหารเรือไทยให้มีความก้าวหน้า และอธบายความส าคัญของกองทัพเรือไทยในปจจุบัน
ิ
พร้อมกันนี้กองทัพเรือก็พยายามสร้างความสัมพันธ์ใกล้ชิดระหว่างตนเองกับ
ประชาชนชาวชุมพรผ่านพิธการมอบเรือหลวงชุมพรว่า กองทัพเรือกับชาวชุมพรมีความสัมพันธ์แน่น
ี
แฟ้นระหว่างกันมาเปนเวลานานเนืองจากตางนับถอกรมหลวงชุมพรฯเหมือนกันและมีปฏิสัมพันธ์
่
็
ื
่
่
ิ
่
กันมาโดยตลอด เมือชาวชุมพรประสงค์จะขอเรือหลวงชุมพรมาประดิษฐาน เพือเปนเกยรตประวัต ิ
ี
็
และอนุสรณ์แด่พระองค์ กองทัพเรือจึงมีความยินดีและด าเนินการมอบเรือตามความประสงค์

ตามปกติทหารเรือมีความสัมพันธ์แน่นแฟ้นกับชาวจังหวัดชุมพรมานาน เปรียบเสมือนญาติพีน้องอัน
่
ิ
ื
สนิท โดยมีความเคารพนับถอ พลเรือเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์ พระบดา
่
่
ของกองทัพเรือไทยเช่นเดียวกัน ปหนึ่ง ๆ จะมีทหารเรือผานมาแวะเยียมชาวจังหวัดชุมพรหลายครั้ง
ี
ได้รับการต้อนรับด้วยอัธยาศัยไมตรีอันดีงามมาโดยตลอด ทหารเรือทุกคนจึงซาบซึ้งในน ้าใจของชาว
จังหวัดชุมพรทุกคน ดังนั้นเมือชาวจังหวัดมีความประสงค์จะขอเรือล านี้มาประดิษฐาน ณ บริเวณศาล
่

1 ดูรายละเอียดเพิ่มเติมใน งานเทิดพระเกียรติ พลเรือเอกพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตร
อุดมศักดิ์ 16-22 พฤษภาคม 2528 ณ บริเวณหาดทรายรี อ.เมือง จ.ชุมพร. (2528).

135




...เพือเปนเกยรติประวัติและเปนอนุสรณ์แด่พระองค์ท่าน...กองทัพเรือจึงมีความยินดีมอบเรือหลวง
็
็
ี
่
1
ชุมพรให้แก่จังหวัดชุมพร...

ค ากล่าวข้างต้นนี้ยังได้แสดงให้เห็นว่า กองทัพเรือมุงหวังให้เรือหลวงชุมพรเปน
็
่
สื่อกลางความสัมพันธ์อันดระหว่างตนเองกับชาวชุมพรฯ และเปนอนุสรณ์ทีจะถ่ายทอดพระเกยรต ิ
ี
็
่
ี
่
คุณของกรมหลวงชุมพรฯทีทรงมีตอกองทัพเรือ ให้ชาวชุมพรเห็นความส าคัญของกองทัพเรือ เพือ
่
่
่
็
ยกสถานะของกองทัพเรือให้เปนทียอมรับในสังคม
่
เราจะเห็นได้ว่า พื้นทีหาดทรายรีเปนพื้นทีบรรจุความทรงจ าทั้งเรื่องข้อเท็จจริง
่
็
่
ื
ี
่
ิ
ิ
ในฐานะสถานทสิ้นพระชนม์ของกรมหลวงชุมพรฯและเรองความศรัทธาความศักด์สิทธ์จากความ
่
็
่
ุ
เชือการด ารงอยูของพระวิญญาณ รวมทั้งกรมหลวงชุมพรฯทรงได้รับการสร้างเปนวีรบุรษทาง
่
ิ
วัฒนธรรมมาก่อนหน้า เมือกองทัพเรือประสงค์จะสร้างประวัตศาสตร์ร่วมกับชาวชุมพร กองทัพได้ใช้
ื
่
็
ี
่
่
วิธการคล้ายคลึงกับทีด าเนินการทีปากน ้าประแส นันคอ การน าเสนอคุณสมบัติความเปนทหารเรือ
ิ
นักปฏิรปกับพระเกยรตคุณของกรมหลวงชุมพรฯ สร้างความร้ความเข้าใจร่วมกับชาวบ้าน เพือให้
ู
ู
่
ี
ชาวบ้านยกย่องเชิดชูพระองค์ด้วยมุมมองเดียวกับกองทัพเรือ และเห็นความส าคัญของกองทัพเรือ
ิ
็
่
ในฐานะพระกรณยกิจทีพระองค์ทรงทุมเทให้สร้างขึ้นจนส าเร็จ ขณะเดียวกัน กอธบายความผูกพัน
่
ี
็
ี
่
่
่
่
ระหว่างกองทัพเรือกับชาวชุมพรทีด าเนินตอเนืองมาตลอดตั้งแตอดต เพือแสดงความเปนพวกพ้อง
่
เดยวกัน วิธการข้างต้นนี้ท าให้กรมหลวงชุมพรฯได้รับการสถาปนาขึ้นเปนวีรบุรษทางวัฒนธรรม
ี
ุ
็
ี
่
อย่างมันคงพร้อมความสัมพันธ์ระหว่างกองทัพเรือกับชาวชุมพร
ุ
็
การทีกองทัพเรือเข้ามามีส่วนร่วมในการสร้างกรมหลวงชุมพรฯขึ้นเปนวีรบุรษทาง
่
่
่
วัฒนธรรมของประชาชนท้องถินทั้งสองแห่งนี้เปนความพยายามของกองทัพเรือทีจะสร้าง
็
ื
ุ
ื
่
ประวัตศาสตร์ร่วมกับท้องถินผ่านการนับถอวีรบุรษคนเดียวกัน คอ กรมหลวงชุมพรฯ เราจะเห็นได้
ิ
่
็
ว่า ท้องถินทั้งสองแห่งได้ริเริ่มสร้างกรมหลวงชุมพรฯขึ้นเปนวีรบุรษทางวัฒนธรรมตั้งแต่แรก ขณะที ่
ุ
่
่
กองทัพเรือเข้ามามีส่วนสนับสนุนความเชือความศรัทธาของประชาชนท้องถินตามการเรียกร้อง ใน
ิ
ิ
ี
โอกาสนี้กองทัพเรือหยิบยกคุณสมบัตกับพระเกยรตคุณของกรมหลวงชุมพรฯด้านความเปน
็
ู
ทหารเรือนักปฏิรปน าเสนอแก่ประชาชน สร้างความร้ความเข้าใจร่วมกันในเรื่องความส าคัญของ
ู
กรมหลวงชุมพรฯต่อกองทัพเรือ โดยมุ่งหวังทีจะให้ประชาชนเห็นคุณค่าของกองทัพเรือและยอมรับ
่
่
ิ
ในฐานะราชการส าคัญของชาต ขณะเดยวกัน กองทัพเรือก็ผูกสัมพันธ์กับประชาชนท้องถินใหม่
ี

1 อนุสรณ์การมอบเรือหลวงชุมพร ณ หาดทรายรี จังหวัดชุมพร 27 กันยายน 2523. (2523). หน้าค า
กล่าวของประธานในพิธมอบเรือหลวงชุมพรให้จังหวัดชุมพร
ี

136




่
่
็
ี
ิ
่
ด้วยการอธบายถึงสายสัมพันธ์กองทัพเรือกับประชาชนท้องถินมีมาแตอดต เพือสร้างความเปน
ี
ี
ี
พวกพ้องเดยวกัน และโน้มน้าวให้ประชาชนมองกองทัพเรือในแง่ด อกทั้งได้ยอมรับเรื่องราว
ิ
ิ
อทธปาฏิหาริย์ตาง ๆ เกยวกับกรมหลวงชุมพรฯ โดยมีทัศนคตมองว่า แม้เรื่องราวอทธปาฏิหาริย์
ิ
ี่
่
ิ
ิ
1
่
็
เหล่านี้จะเกินจริง แต่ก็เปนเครื่องสะท้อนถึงความเลื่อมใสศรัทธาทีผู้คนมีต่อพระองค์
อย่างไรก็ตาม ผู้วิจัยได้ตั้งข้อสังเกตว่า กองทัพเรือร่วมน าเสนอเรื่องราวอิทธปาฏิหาริย์
ิ
ี
ิ
ี่
ู
่
เกยวกับกรมหลวงชุมพรฯในงานเขียนอนุสรณ์งานพิธประดษฐานพระรปทีปากน ้าประแส พ.ศ.
2512 เพือแสดงถึงการยอมรับความเชือความศรัทธาของชาวปากน ้าประแสทีมีตอพระองค์ และ
่
่
่
่
่
สร้างน ้าหนักการโน้มน้าวมากขึ้น แตในงานเขียนอนุสรณ์การมอบเรือหลวงชุมพร พ.ศ. 2523 และ
ิ
งานเขียนทีระลึกงานเทิดพระเกยรตกรมหลวงชุมพรฯ พ.ศ. 2528 กองทัพเรือมิได้น าเสนอเรื่อง
่
ี
่
ี
่
ี
ิ
่
ิ
ิ
ี
ี
อทธปาฏิหาริย์ใด ๆ ทั้งทพื้นทหาดทรายรได้รับการจดจ าในฐานะพื้นทศักด์สิทธ์ตามความเชือของ
ิ
่
ิ
่
่
ชาวชุมพร เมือพิจารณาถึงบริบททีรัฐส่วนกลางก าลังสร้างอุดมการณ์ของชาตขึ้นใหม่ตั้งแตช่วง
่
่
่
่
ปลายทศวรรษ 2520 และให้คุณคาตอสถาบันพระมหากษัตริย์ในฐานะสถาบันทีสร้างประโยชน์สุข
ิ
ี
ิ
็
ต่อสังคม จึงเปนไปได้ว่า กองทัพเรือเลือกน าเสนอคุณสมบัตและพระเกยรตคุณของกรมหลวงชุมพร
ฯให้สอดคล้องกับอุดมการณ์ของชาต เพือจะเริมเชิดชูพระองค์ขึ้นสู่สถานะใหม่คอ วีรบุรษแห่งชาติ
ิ
ื
่
ุ
่
ู
่
หรือ “พระบิดาของกองทัพเรือไทย” อันเปนพระเกยรติยศทีรับร้แพร่หลายในสังคมไทย
็
ี

ั
ิ
ุ
ิ
ื
็
3. การเชดชูกรมหลวงชมพรฯขึ้นเปน “พระบดาของกองทพเรอไทย” ทศวรรษ 2530
ภายใต้บริบทการเมืองใหม่ทีรัฐส่วนกลางสร้างขึ้นเพือยกสถาบันพระมหากษัตริย์ให้
่
่
ได้รับการยอมรับในสังคมวงกว้างและสร้างความมันคงแก่สถาบัน กองทัพเรือได้สร้างกรมหลวง
่
็
ชุมพรฯให้สอดคล้องบริบทน้และผลักดันให้พระองค์ขึ้นเปน “พระบิดาของกองทัพเรือไทย” ใน พ.ศ.
ี
่
็
2536 ทหารเรือได้ใช้ค าว่า “พระบิดา” เปรียบเปรยคุณคาของพระองค์อย่างไม่เปนทางการมา
่
ตั้งแต่ทศวรรษ 2500 และมิได้มีความหมายตายตัว เช่น เปรียบเปรยพระอัธยาศัยทีทรงรักใคร่คลุก
คลีใกล้ชิดกับทหารเรือผู้น้อยประดุจบิดากับบุตร หรือเปรียบเปรยพระกรณยกิจของพระองค์ทีทรง
่
ี
็
ิ
ึ
ประสบความส าเร็จในการฝกหัดทหารเรือไทยให้มีความร้ความสามารถในการเดนเรือได้เปนครั้ง
ู
แรก เปนต้น จนกระทังใกล้ทศวรรษ 2530 นิยามความหมายของ “พระบิดา” เริมได้รับการนิยาม
็
่
่
ชัดเจนถึงการเปนผู้วางรากฐานกองทัพเรือไทย และได้นิยามชัดเจนเมือกองทัพเรือประกาศเฉลิม
็
่
พระเกยรตยศพระองค์ขึ้นเปน “พระบิดาของกองทัพเรือไทย” ใน พ.ศ. 2536 โดยให้ความหมายว่า
็
ี
ิ

1 ส านักงานเลขานุการกองทัพเรือ. (2516, พฤษภาคม). พระประวัติ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวง
ชุมพรเขตรอุดมศักดิ์. ใน นาวิกศาสตร์. 56(5): 51.

137




่
่
พระองค์ “ทรงริเริมวางรากฐานกิจการทหารเรือให้มีความเข้มแข็ง มันคง มีสมรรถภาพ ท าให้
1
่
็
่
กิจการกองทัพเรือมีความเจริญก้าวหน้าเปนทีประจักษ์ทัวไปมาจนทุกวันนี้”
ี
ในการสร้างกรมหลวงชุมพรฯและผลักดันพระองค์ข้างต้น กองทัพเรือได้ใช้วิธการสอง
่
ิ
ประการทีด าเนินไปพร้อมกัน ได้แก่ การเลือกสรรน าเสนอคุณสมบัตของพระองค์ และการสร้าง
ี่
่
อนุสรณ์สถานระลึกถึงพระองค์เพือถ่ายทอดความร้ความเข้าใจเกยวกับพระองค์
ู
3.1 การปะทะแข่งขันในการเชิดชูวีรบุรษผูก่อตั้งกองทพเรอไทยก่อนทศวรรษ 2530
ั
ุ
้
ื
็
ในการผลักดันให้กรมหลวงชุมพรฯทรงสามารถขึ้นเปน “พระบิดาของกองทัพเรือ” ได้นั้น
ู
กองทัพเรือเริมสร้างและตอกย ้าการรับร้ตัวตนของพระองค์ในฐานะทหารเรือนักปฏิรปทั้งภายใน
่
ู
กองทัพเรือเองและต่อสังคม กองทัพเรือจึงด าเนินการเลือกสรรคุณสมบัติของกรมหลวงชุมพรฯทีจะ
่
่
่
น าเสนอตอทั้งภายในกองทัพเรือและในสังคม เพือสร้างความร้ความเข้าใจร่วมกันถึงความส าคัญ
ู
่
่
ิ
และพระเกยรตคุณของพระองค์ทีทรงมีตอกองทัพเรือ รวมถึงให้สอดคล้องกับบริบททางการเมือง
ี
ณ ช่วงเวลานี้
่
บริบทการสร้างอุดมการณ์ของชาตขึ้นใหม่เข้ามาก ากับบทบาทและคุณคาของ
ิ
่
่
่
สถาบันพระมหากษัตริย์ในฐานะสถาบันทีสร้างคุณประโยชน์ตอประเทศชาตตอเนืองมานับตั้งแต ่
ิ
่
อดต ท าให้กรมหลวงชุมพรฯในฐานะเชื้อพระวงศ์แห่งราชวงศ์จักรีจ าเปนต้องได้รับการให้คุณคา
ี
่
็
ใหม่สอดคล้องกับอุดมการณ์นี้ งานเขียนพระประวัตกรมหลวงชุมพรฯโดยกองทัพเรือและงานเขียน
ิ
ทีกองทัพเรือมีส่วนร่วมผลิตในช่วงทศวรรษ 2530 จึงพยายามขับเน้นคุณสมบัติความเปนทหารเรือ
่
็
่
ู
่
นักปฏิรป เช่น พระปรีชาสามารถด้านทหารเรือ, ความมุงมันตั้งพระทัยสร้างความเจริญแก่
ทหารเรือ, ความรักใคร่ห่วงใยทหารเรือ และความรักชาติ พร้อมกันนี้ก็น าเสนอพระทัยของพระองค์
ทีทรงมุ่งหวังสร้างประโยชน์ต่อมวลชนด้วย
่
ิ
ิ
ี
วิธการขับเน้นคุณสมบัตทีน ามาใช้ในงานเขียนพระประวัตโดยกองทัพเรือช่วงเวลานี้
่
มีอย่างน้อยสามประการ ประการแรกคอ การผลิตซ ้าเรื่องราวพระกรณยกิจด้านกิจการทหารเรือ
ื
ี
จากงานเขียนพระประวัตก่อนหน้า โดยด้านหนึ่งน าเสนอเรื่องราวแม่บทความเปลี่ยนแปลงของ
ิ
่
่
ิ
่
่
กิจการทหารเรือไทยจากกิจการทีชาวตางชาตเปนผู้ด าเนินการไปสูกิจการทีด าเนินการโดย
็
่
นายทหารเรือไทย และอธบายถึงพระปรีชาสามารถกับพระเกยรตคุณของกรมหลวงชุมพรฯทีทรง
ิ
ี
ิ
วางรากฐานกิจการทหารเรือหลายด้าน และท าให้กิจการทหารเรือไทยมีความเจริญก้าวหน้า

์
1 พลเรือตรี กรีฑา พรรธนะแพทย์. (2537). นานไปเขาไม่ลืม...วันอาภากร. ใน อนุสรณท่านหญิงเริง.
หน้า 355.

138




ิ
่
่
่
ิ
ี
ทัดเทียมนานาชาต เพือแสดงพระเกยรตคุณทีทรงมีตอกองทัพเรือไทยและสะท้อนถึงความส าคัญ
ของกองทัพเรือทีมีต่อประเทศชาต ิ
่
ตัวอย่างเช่น ในบทความเรื่อง “เกร็ดพระประวัติพลเรือเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรม
ี
ิ
หลวงชุมพรเขตรอุดมศักด์” โดยกองบรรณาธการวารสารนาวกศาสตร์ ตพิมพ์ลงในวารสาร นาวิก
ิ
ิ
่
ี
็
ศาสตร์ ปที 74 ฉบับเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2534 ได้ยกเรื่องราวพระกรณยกิจด้านทหารเรือขึ้นเปน
ี
หัวเรื่องเฉพาะและน าเสนอเรื่องราวแม่บทความเปลี่ยนแปลงของกิจการทหารเรือไทยจากกิจการที ่
็
่
่
ิ
จ าเปนต้องจ้างชาวตางชาตไปสูกิจการทีด าเนินการโดยนายทหารเรือไทย โดยอธบายเหตุแห่ง
ิ
่
่
ความส าเร็จนี้มาจากการปฏิรปของกรมหลวงชุมพรฯที “พระองค์ได้ทรงวางระเบียบแบบแผนต่าง ๆ
ู
ของทหารเรือ ปรับปรงวิชาการฝายทหารเรือ และวิชาช่างกลให้เจริญมากขึ้น และทรงจัดการศึกษา
ุ
่
็
ทางยุทธศาสตร์ และยุทธวิธกระบวนรบ จนนายทหารเรือไทยมีความร้ความช านาญสามารถเปน
ู
ี
็
ผู้บังคับบัญชาทหารและเปนครได้” อกทั้งพระองค์ทรงแสดงวิสัยทัศน์เลือกสัตหีบเปนทีตั้งฐาน
็
1
ี
ู
่
่
ทัพเรือ และขอพระราชทานพื้นทีนี้จากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระปรีชาสามารถ
็
ของพระองค์ด้านวิสัยทัศน์นี้เปนทีประจักษ์เมือสหรัฐอเมริกาได้เลือกสัตหีบเปนฐานส่งก าลังบ ารง
่
่
ุ
็
่
และขอสร้างสนามบินทอู่ตะเภา
ี
ี
นอกจากความส าเร็จในด้านพระกรณยกิจแล้ว พระอัธยาศัยของกรมหลวงชุมพรฯที ่
ทรงมีตอทหารเรือก็ได้รับการขับเน้นด้วย พระอัธยาศัยทีได้รับการหยิบยกขึ้นมาคอ ความรักใคร่
่
่
ื
่
ห่วงใยทีทรงมีตอทหารเรือ และการไม่ถอพระองค์อยูเหนือกว่าทหารเรือผู้อน โดยส่วนหนึ่งผลิตซ ้า
่
ื
่
ื
่
ิ
หรือขยายความจากเรื่องราวพระประวัตบางเรื่องทีเคยเผยแพร่ในงานเขียนก่อนหน้า เช่น เรื่องการ
่
ื
ิ
ตั้งแผนกฌาปนกจทหารเรอน าเสนอพระด าริททรงให้ความส าคัญตอศักด์ศรของทหารเรอทควร
ิ
ื
ี
ี
่
่
่
ี
ได้รับเท่าเทียมกับกองทัพเหล่าอน โดยทรงตั้งแผนกฌาปนกิจนี้ขึ้นและบริจาคเงินสนับสนุนเพือจัด
่
่
ื
่
่
ึ
ี
ี
ิ
พิธศพแก่ทหารเรือทีเสียชีวิตให้ได้รับการยกย่องเกยรตยศ และเรื่องการฝกหัดทหารเรือทีบางพระ
ิ
ื
่
่
น าเสนอพระอัธยาศัยของพระองค์ทีไม่ทรงถอพระองค์ โดยทรงโปรดให้ชาวบ้านบางพระปฏิบัตตอ
่
ื
่
ื
่
พระองค์เช่นเดียวกับทหารเรือคนอน เมือทรงรับข้าวห่อจากชาวบ้าน ก็ทรงน ามารวมกับข้าวห่ออน ๆ
็
ทีทหารเรือได้รับมา และเลือกหยิบด้วยพระองค์เอง รวมทั้งพระองค์ทรงแสดงความเปนกันเองกับ
่

1 กองบรรณาธการวารสารนาวิกศาสตร์. (2534, พฤษภาคม). เกร็ดพระประวัติพลเรือเอก พระเจ้า
ิ
บรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตรอุดมศักดิ์. ใน นาวิกศาสตร์. 74(5): 6.