การตัดเย็บเบื้องต้น

วชิ า การตัดเยบ็ เบอื้ งต้น
เร่ือง อุปกรณก์ ารตดั เยบ็

ครูสาวมิ ล คาเพง็

สง่ิ ที่ช่วยใหง้ านตดั เยบ็ เส้ อื ผา้ เรียบรอ้ ยรวดเรว็ และ
ไดผ้ ลดนี ้นั คือ

เครอื่ งจกั ร มีครบและสภาพสมบูรณพ์ รอ้ มที่จะใช้
งานไดเ้ สมอ

สง่ิ ท่ีสาคญั อีกประการ คือ เคร่อื งมือและอุปกรณก์ าร
ตดั เยบ็ ตลอดจนการใชเ้ ครอื่ งมือและอุปกรณก์ ารตดั เยบ็ ให้

ถูกตอ้ งตรงตามงาน

สายวดั ตวั

1. สายวดั ตวั สายวดั ท่ีดีน้นั จะตอ้ งทาดว้ ยผา้ ที่กนั หด
แลว้ มีความยาวประมาณ 60 น้ ิว หรอื 1.50 เมตร มี
ช่องแบ่งอยา่ งชดั เจน ควรมีเลขเรม่ิ ตน้ สลบั กนั ในแตล่ ะ
ดา้ น เพื่อสะดวกแกก่ ารใช้ และปลายของสายวดั ควร
หมุ้ ดว้ ยโลหะ

กรรไกร

2. กรรไกรเป็ นเคร่อื งใชท้ ี่สาคญั สาหรบั ช่างเยบ็ ซ่ึงมี
กรรไกรหลายรูป หลายแบบ เพื่องานตา่ ง ๆ กนั
สาหรบั การเยบ็ เส่อื สตรีทวั ่ ๆ ไป ควรมีกรรไกรใชเ้ พ่ือ
งานตดั เยบ็ ดงั น้ ี

2.1 กรรไกรตดั ผา้ ใชก้ รรไกรดา้ มโคง้ ขนาดกลาง
คือ 7 หรือ 8 น้ ิว การเลือกซ้ ือกรรไกรใหล้ องดวู ่าคม
หรือไม่ โดยอา้ กรรไกรใหก้ วา้ งท่ีสดุ แลว้ ตดั เศษผา้ ดู
ถา้ กรรไกรคมดีจะตดั ไดต้ ลอดไปถึงปลาย

2.2 กรรไกรตดั กระดาษ ใชก้ รรไกรคณุ ภาพ
รองลงมา

2.3 กรรไกรซิกแซก
ใชต้ ดั รมิ ผา้ ไม่ใหล้ ่ยุ งา่ ย เป็ นการแตง่ รมิ ผา้

2.4 กรรไกรปลายงอน ใชฉ้ ลผุ า้ ขริบริมรงั ดมุ ที่ถกั
ไวแ้ ลว้ ยงั ไม่เรียบรอ้ ย ใชส้ าหรบั งานประณีต

ชอลก์ ขีดผา้

3. ชอลก์ ขีดผา้ มีลกั ษณะเป็ นรูปสามเหล่ียมมหี ลายสี การ
เลือกใชค้ วรใหเ้ หมาะสมกบั สีของผา้ เวลาใชช้ อลก์ ควร
เหลาหรอื ฝนดว้ ยกระดาษทรายใหค้ ม เพราะวา่ เสน้ ชอล์กท่ี
ลากลงบนผา้ จะตอ้ งเสน้ เล็กเรียบ

ไมบ้ รรทดั

4. ไมบ้ รรทดั ควรใชช้ นิดท่ีบางใส สามารถโคง้ ตาม
แนวเสน้ โคง้ ได้ ความยาวประมาณ 12 น้ ิว หรือ 24 น้ ิว

ไมโ้ คง้

5. ไมโ้ คง้ ใชส้ าหรบั ช่วยในการสรา้ งเสน้ โคง้ ใหเ้ รยี บ
ตามตาแหน่งตา่ ง ๆ ลกั ษณะของไมโ้ คง้ มีหลายแบบ
หลายขนาด สามารถเลือกซ้ ือไดต้ ามตอ้ งการ

ไมฉ้ าก

6. ไมฉ้ าก มี 2 ชนิด คือ ชนิดท่ีมีมาตราสว่ นเป็ นน้ ิว
และชนิดทก่ี าหนดสว่ นตา่ ง ๆไวส้ าเรจ็ สาหรบั งานชงั ่
เส้ อื ไม่ฉากช่วยในการสรา้ งแบบตดั ใหม้ ีความ
เที่ยงตรง และรวดเรว็ ในการลากเสน้ ตง้ั ฉาก

เข็ม

7. เข็ม เข็มท่ใี ชใ้ นงานผา้ มี 2 ประเภท คือ เข็มจกั ร เข็มมือ
ขนาดของเข็มตอ้ งสมั พนั ธก์ บั ขนาดของดา้ ย ความหนา บาง

ของผา้ เช่น
เข็มเบอร์ 9, 11 ดา้ ย เบอร์ 60 ใชก้ บั ผา้ เน้ ือบางถึงเน้ ือปานกลาง
เข็มเบอร์ 13, 14 ดา้ ยเยบ็ เบอร์ 40 ใชก้ บั ผา้ ไม่หนามาก
เข็มเบอร์ 16, 18 ดา้ ยเยบ็ เบอร์ 20 – 40 ใชก้ บั ผา้ เน้ ือหนา

เข็มหมุด

8. เข็มหมุด ประกอบใชก้ ลดั สง่ิ ท่ีตอ้ งการเยบ็ หรือการ
ลองตวั แนวการเนาหรอื การทาเครอ่ื งหมายเฉพาะจดุ
การเลือกซ้ ือควรเลือกชนิดปลายแหลมมีหวั ใชห้ ยบิ จบั งา่ ย

ปลอกน้ ิว

9. ปลอกน้ ิว ใชป้ ระกอบการเยบ็ ดว้ ยมือ ใหร้ วดเรว็
ปลอกน้ ิวช่วยป้องกนั ไม่ใหเ้ ข็มตามือเมื่อดนั เข็ม

ท่เี ลาะผา้

10. ท่ีเลาะผา้ สาหรบั เลาะแนวตะเข็บท่ีตอ้ งการแกไ้ ข
และใชเ้ จาะ หรือตดั แนวรงั ดมุ ท่ีถกั ดว้ ยจกั ร

ปากคีบ

11. ปากคีบ สาหรบั จบั สว่ นของเส้ อื ผา้ ที่ตอ้ งการกลบั แลว้
มีความแหลม เช่น ปกเส้ อื

เครอื่ งรีด

12. เครื่องรีด ควรมีโตะ๊ รดี และหมอนรองรีด เพ่ือ
รีดสว่ นตา่ ง ๆของเส้ อื ผา้ ใหเ้ รียบอยา่ งแบนราบ
และเรยี บอยา่ งโคง้ นูน

หมอนเข็ม

13. หมอนเข็ม สาหรบั เสียบเข็มเพื่อสะดวกและ
หยบิ ใช้ หมอนเข็มควรทาดว้ ยผม เพราะช่วยรกั ษา
เข็มไม่ใหเ้ ป็ นสนิม

ลกู กล้ ิง

14. ลกู กล้ ิง มี 2 ชนิด คือ ชนิดปลายแหลม
กบั ชนิดปลายมน ใชก้ ดรอยแนวเยบ็ จากแบบลงบน
ผา้ หรือเครื่องหมาย

เหล็กทุบ

15. เหล็กทุบ ลกั ษณะของเหล็กทุบจะเป็ นคอ้ นก็ได้
ประโยชนก์ ็คือ ทุบแนวตะเข็บท่ีหนา หรือสว่ นตา่ ง ๆ ให้
แบนราบเพื่อสะดวกเวลาเยบ็

ทพ่ี รมผา้

16. ท่ีพรมผา้ เป็ นภาชนะลกั ษณะขวดบรรจุน้าสาหรบั พรม
ผา้ ก่อนรดี เพ่ือใหผ้ า้ น้นั เรียบและคงรูป

เตารีด

17. เตารดี การซ้ ือควรคานึงถึงขนาดและน้าหนกั ให้
เหมาะสมกบั ความตอ้ งการหรอื เหมาะสมกบั ผา้ ที่ใชร้ ีด
โดยทวั ่ ไปการรดี ผา้ ตอ้ งใชน้ ้าหนกั ของเตารีดหรือแรงกด
เพ่ือช่วยใหผ้ า้ เรยี บ

ดา้ ย

18. ดา้ ย ดา้ ยมี 2 ประเภท คือ สาหรบั เย็บสาหรบั เนา
มีหลายสี หลายขนาดการเลือกดา้ ยควรให้

เหมาะสมกบั ผา้ และเข็ม ทห่ี ลอดดา้ ยจะบอกขนาดและ
ความยาวไวด้ ว้ ย

โตะ๊

19. โตะ๊ สรา้ งแบบ เป็ นโตะ๊ ท่ีมีพ้ ืนเรยี บ มีความ
กวา้ งเพียงพอสาหรบั สรา้ งแบบสว่ นความสงู ตาม
ความเหมาะสมของผใู้ ชโ้ ดยทวั ่ ไป กวา้ งประมาณ
90 ซ.ม ยาว 180 ซ.ม สงู 80 ซ.ม

กระดาษ
สรา้ งแบบ

20. กระดาษสรา้ งแบบ ควรเป็ นกระดาษที่ไม่มีเสน้
โดยทวั ่ ไปขนาด 80 ซ.ม คณู 110 ซ.ม ความหนา
บาง ข้ ึนอยกู่ บั ลกั ษณะงาน ตวั แบบน้นั ตอ้ งใชห้ ลาย
คร้งั ควรใชก้ ระดาษหนา ถา้ ใชเ้ พียงครง้ั เดียวอยา่ ง
บางก็ได้

หนุ่ ลองตวั

21. ห่นุ ลองตวั ทห่ี ุม้ ดว้ ยผา้ ใชส้ าหรบั เนาลองตวั เส้ อื จบั
จบี และโชวเ์ ส้ ือ

กระจก
ลองตวั

22. กระจกลองตวั ควรเป็ นกระจกยาวที่มองเห็น
ไดต้ ลอดตวั และควรมองเห็นท้งั ดา้ นหนา้ และ
ดา้ นหลงั ดว้ ย เพ่ือใหผ้ ลู้ องเส้ ือมองเห็นไดส้ ะดวก

จกั ร

23. จกั ร จกั รเยบ็ ผา้ มีหลายประเภท เช่น จกั รฝี เข็มตรง
จกั รซิกแซก จกั รทาลวดลาย จกั รอตั โนมตั ิ จกั ร
อตุ สาหกรรม จกั รพนั รมิ จกั รเจาะรงั ดุม จกั รตดิ เม็ดกระดุม
จกั รทอผา้ เป็ นตน้

จกั รเป็ นอปุ กรณท์ สี่ าคญั และราคาแพง ฉะน้นั ก่อน
ใชจ้ กั ร ผใู้ ชค้ วรศึกษาคู่มือของจกั รใหเ้ ขา้ ใจเสียก่อนเพอ่ื ว่า
เวลาใชจ้ กั รจะใชไ้ ดอ้ ยา่ งถูกตอ้ ง

จกั รฝี เข็มตรง จกั รซิกแซก จกั รทาลวดลาย

จกั รอตุ สาหกรรม จกั รเจาะรงั ดุม จกั รเจาะรตดิ กระดมุ

ส่วนประกอบของจักร

จกั รสามารถแบ่งส่วนประกอบไดเ้ ป็น 3 ส่วน
คือหวั จกั ร ส่วนล่างของหวั จกั ร และส่วนขาจกั ร

โดยแต่ละส่วนทาหนา้ ที่ต่าง ๆ กนั ดงั น้ี

หัวของจักร
ส่วนล่างของจกั ร
ส่วนขาของจกั ร

หัวจกั ร

เป็ นส่วนของเครื่องจกั รท้งั หมดทต่ี ้งั บนโต๊ะ
ประกอบด้วยกลไกเกย่ี วกบั การเยบ็ หลายชิ้น
สามารถพบั เกบ็ ในโต๊ะจกั รได้ โดยมสี ่วนประกอบต่าง ๆ

ที่ทาหน้าทต่ี ่างกนั ดงั นี้

หัวจกั ร เป็ นส่วนของเคร่ืองจักรท้ังหมดทต่ี ้งั บนโต๊ะ ประกอบด้วย

กลไกเกย่ี วกบั การเยบ็ หลายชิน้
สามารถพบั เกบ็ ในโต๊ะจักรได้ โดยมีส่วนประกอบต่าง ๆ ที่ทาหน้าที่

ต่างกนั ดังนี้

1. หลักดา้ ยหรือแกนใส่หลอดดา้ ย
ตดิ อยดู่ า้ นบนของหวั จกั รใช้สาหรับใส่หลอดดา้ ย

2. ร่องนาดา้ ย สาหรับคล้องหรอื สอดคล้องดา้ ย
ทอี่ อกมาจากหลอดดา้ ยใหเ้ ลือ่ นไปในแนวเดยี วกัน

3. ชุดบังคบั ดา้ ยบน ประกอบดว้ ยจาน
กลมๆ 2 อนั สปริงและตวั น็อตสาหรับหมุนบังคบั
ดา้ ยใหต้ งึ หรือหยอ่ นตามตอ้ งการ

4. หว่ งสาหรับคล้องดา้ ย มหี น้าที่
บงั คบั ดา้ ย กอ่ นทดี่ า้ ยจะผ่านไปสู่คนั กระตกุ ดา้ ย

5. คนั กระตุกดา้ ยเป็ นเหลก็ รูปโค้ง
ซงึ่ ออกมาจากหวั จกั ร

ทาหน้าทก่ี ระตุกดา้ ยออกมาจากหลอดดา้ ย

6. หว่ งคล้องดา้ ย มหี น้าทคี่ ล้อยดา้ ยจากคนั กระตกุ
ด้ายผ่านไปอุม้ เขม็

7. อุ้มเข็มหรอื หมุดรัดเขม็ จกั ร
ใช้สาหรับบงั คบั เขม็ จักรใหแ้ น่น

8. เขม็ จกั ร
มหี น้าทแ่ี ทงผ้าและนาด้ายบนไปคล้อยด้ายล่าง

9. ตนี ผี มหี น้าทท่ี บั ผ้าใหต้ ดิ กับฟันจกั ร
เพอื่ ฟันจกั รจะไดส้ ่งผ้าออกไปข้างหน้า

10. คันยกตนี ผี
มหี น้าทย่ี กตนี ผีขนึ้ หรอื ลงตามตอ้ งการ

11. ฟันจกั ร มหี น้าทส่ี ่งผ้าไปข้างหน้าหรอื ถอยหลัง

12. ฝาเล่ือนปิ ดเปิ ดกระสวย
ใชส้ าหรับปิ ด-เปิ ดเมอื่ ตอ้ งการใส่กระสวย

13. ทบี่ งั คบั ระยะฝี เขม็ มหี น้าทเี่ ลื่อนปรับความถห่ี า่ ง
ของฝี เขม็ หรือเป็ นทบี่ งั คับใหจ้ กั รเดนิ หน้าหรอื ถอยหลัง

14. แกนกรอดา้ ย มหี น้าทก่ี รอดา้ ยใส่ไส้กระสวย

15. วงล้อหรือล้อประคับ มหี น้าทห่ี มุนให้
เคร่ืองจกั รทางาน

16. หมุดล้อประคับ มหี น้าทใี่ หเ้ ครอื่ งจกั รหยุดทางาน
โดยหมุนล้อประคับเข้าหาตวั จนหมุดล้อประคบั หลวม

17. หมุดบงั คบั ตนี ผี มหี น้าทปี่ รับความสูงต่า

ของตนี ผี ตนี ผสี ูงเหมาะสาหรับเยบ็ ผ้าหนา
ตนี ผตี ่าเหมาะสาหรับเยบ็ ผ้าบาง