คู่มือยารพ.สต.คลองแห

93

รายการยา แยกตามการรักษาอาการ

24. กลุ่มยาลดความดันโลหิต
Metoprolol 100 mg

สรรพคุณ: ใช้รักษาโรคความดันโลหิต สูงและ
ป้องกันการเกิด อาการเจ็บหน้าอก

กลไกการออกฤทธิ์: จัดอยู่ในกลุ่ม beta
blocker ออกฤทธิ์โดยการ ขยายหลอดเลือด
และทำให้ หัวใจบีบตัวช้าลง ซึ่งจะช่วย เพิ่มการไหล
เวียนของเลือด และลดความดันโลหิต นอกจาก
นั้น Metoprolol ยัง อาจช่วยเพิ่มอัตราการ
รอด ชีวิตภายหลังจากการเกิด ภาวะหัวใจขาด
เลือด เฉียบพลันอีกด้วย และแพทย์ จะสั่งจ่ายยา
ในรูปแบบออก ฤทธิ์ได้ยาวกว่าปกติ (Toprol
XL) เพื่อใช้รักษาภาวะหัวใจ วาย

ขนาดยาที่ใช้ในการรักษา : ความดันโลหิตสูง ขนาดยาเริ่มต้น 25-100 มก โดยให้ยา
วันละครั้งให้ ปรับยาทุกสัปดาห์ จนกระทั่งได้ความดันที่ ต้องการ ขนาดสูงสุดไม่ เกิน
400 มก

อาการข้างเคียง/ข้อควรระวัง : ง่วงนอน เวียน ศีรษะ อ่อนเพลีย ท้องเสีย และ หัวใจ
เต้นช้า นอกจากนี้มีรายงาน ความสามารถทางเพศลดลงด้วย
(แต่พบได้น้อย)

94

รายการยา แยกตามการรักษาอาการ

24. กลุ่มยาลดความดันโลหิต
Amlodipine 5 mg

สรรพคุณ: เป็นยาลด ความดันในกลุ่ม
DHP ของ ยาปิดกั้นช่องแคลเซียม

กลไกการออกฤทธิ์: ยามีฤทธิ์ยับยั้ง
แคลเซียม เข้าเซลล์ที่กล้ามเนื้อเรียบของ
หลอดเลือดแดงส่วนปลาย รวมทั้งหลอด
เลือดแดงโคโร นารีที่เลี้ยงหัวใจ ทำให้หลอด
เลือดเหล่านี้คลายตัว จึง สามารถลดความ
ดันโลหิตและ บรรเทาอาการแน่นอกขณะ
ออกแรงในผู้ป่วยที่มีหลอด เลือดแดง
โคโรนารีตีบได

ขนาดยาที่ใช้ในการรักษา : ขนาดยาแอมโลดิพีนที่ ใช้ในผู้ใหญ่คือ 2.5 - 10 mg วันละ
ครั้ง ปรับขนาด ยาครั้งละ 2.5 mg ในช่วง เวลา 7 - 10 วัน

อาการข้างเคียง/ข้อควรระวัง : ผลข้างเคียงที่่พบได้> 10% ได้แก่อาการบวม และ
ผลข้างเคียงที่เพิ่มขึ้นตาม ขนาดยาได้แก่ หน้าแดง ใจสั่น เวียนศีรษะ

95

รายการยา แยกตามการรักษาอาการ

24. กลุ่มยาลดความดันโลหิต
Nifidepine 20 mg

สรรพคุณ: เป็นยาในกลุ่มแคลเซียม แชนแนล
บล็อกเกอร์ (Calcium Channel Blocker)
มียาไนเฟดิปีนนำมาใช้ในการรักษาโรค ความ
ดันโลหิตสูง หรือ ป้องกันการเกิดอาการเจ็บ
แน่นหน้าอกจากหัวใจขาด เลือด และอาจนำมา
ใช้ รักษาโรคและอาการอื่น ๆ ได้เช่น รักษาโรคเร
เนาด์ (Raynaud’s Syndrome) ป้องกัน
ป้องกันอาการไม เกรน หรือการคลอดก่อน
กำหนด

กลไกการออกฤทธิ์: กลไกการออกฤทธิ์ช่วย
คลายกล้ามเนื้อหัวใจและ หลอดเลือด ซึ่งจะ
ช่วยให้เลือด ไปเลี้ยงหัวใจได้ดีขึ้น
ขนาดยาที่ใช้ในการรักษา :
ผู้ใหญ่ : ยารับประทาน แบบออกฤทธิ์ทันทีขนาด เริ่มต้น 5 มิลลิกรัม วันละ 3 ครั้ง
ขนาดปกติ10 - 20 มิลลิกรัมวันละ 3 ครั้ง โดยสามารถค่อย ๆ เพิ่มขนาดในทุก 7 - 14
วัน ยารับประทานแบบออก ฤทธิ์นาน ขนาดเริ่มต้น 10 - 40 มิลลิกรัม วันละ 2 ครั้ง
หรือขนาด 20 - 90 มิลลิกรัม วันละ ครั้ง ผู้สูงอายุ: อาจจำเป็นต้อง ลดปริมาณการ
ใช้ยาจาก ข้างต้น ขึ้นอยู่กับดุลย พินิจของแพทย์

อาการข้างเคียง/ข้อควรระวัง : ลมพิษ หายใจลำบาก หน้าบวม ริมฝีปากบวม ลิ้น
บวมหรือคอบวม ควรไปพบแพทย์ทันที หากพบว่าเกิดอาการเวียนศีรษะ ผิวหนังแดง
อ่อนเพลีย ข้อเท้า บวม เท้าบวม ท้องผูก หายใจหรือ กลืนลำบาก หน้ามืด เป็นลม
ปัสสาวะเป็นเลือด ปัสสาวะ ปริมาณลดลง ปวดท้องส่วนบน ดี ซ่าน ปวดศีรษะ มอง
เห็นภาพไม่ ชัดเจน อาการเจ็บหน้าอกรุนแรง หัวใจเต้นแรงหรือเต้นไม่เป็น จังหวะ

96

รายการยา แยกตามการรักษาอาการ

24. กลุ่มยาลดความดันโลหิต
Atenolol 100 mg

สรรพคุณ: ใช้ลดความดันโลหิตสูง

กลไกการออกฤทธิ์: ยาอะทีโนลอลขนาดปกติ
จะปิดตัวรับ β1 ที่หัวใจและ ผนังหลอดเลือด
ทำให้หัว ใจเต้นช้าลง บีบตัวเบาลง และหลอด
เลือดขยายตัว (ความ ดันโลหิตจึงลดลง)

ขนาดยาที่ใช้ในการรักษา : ขนาดยาที่ใช้คือ 50 - 100 mg/วัน รับประทานวันละครั้ง
ใน ผู้สูงอายุยามักมีฤทธิ์แรง กว่าคนทั่วไป จึงควรเริ่มที่ ขนาด 25 mg

อาการข้างเคียง/ข้อควรระวัง : อาการข้างเคียง ภาพซ้อน มือและเท้าเย็น มี อาการ
สับสน วิงเวียนศรีษะ คล้ายจะเป็นลม จากการเปลี่ยนอิริยาบถจากท่านั่งหรือนอน
เหงื่อ ออก หายใจลำบาก แน่นหน้าอก หายใจถี่ หายใจมีเสียงหวีด อ่อน แรง

97

25. กลุ่มยาต้านไวรัส
Acyclovir BP 5%

สรรพคุณ: ใช้ในการรักษาอาการติดเชื้อ จาก
ไวรัสเริมบริเวณผิวหนังและเนื้อเยื่ออ่อน รวมทั้ง
บริเวณอวัยวะสืบพันธุ์ และริมฝีปาก
กลไกการออกฤทธิ์: Acyclovir มีกลไกการ
ออกฤทธิ์ที่จำเพาะต่อเอ็นไซม์ของไวรัส (Viral
thymidine kinase (TK) enzyme) ซึ่งจะ
เปลี่ยน Acyclovir ให้เป็นรูป Active เข้าไป
ยับยั้งขบวนการสร้างสารพันธุกรรม (DNA)
ของไวรัสภายในเซลล์ ทำให้ไวรัสไม่สามารถแพร่
พันธุ์ได้

ขนาดยาที่ใช้ในการรักษา : ใช้ทาบาง ๆ บริเวณที่เป็น วันละ 4 – 5 ครั้ง ห่างกัน 4
ชม.นาน 5 วัน
อาการข้างเคียง/ข้อควรระวัง :
อาการข้างเคียง
ผิวหนังบริเวณที่ทาไหม้หรือลอก ผิวแห้ง เป็นผืนหรืออาการคัน
ข้อควรระวัง
ระวังอย่าให้เข้าตา

98

รายการยา แยกตามการรักษาอาการ

26. กลุ่มยาต้านเชื้อรา สรรพคุณ: รักษาการติดเชื้อราที่ผิวหนัง,

Griseofulvin 500 mg ศีรษะและเล็บ

กลไกการออกฤทธิ์: Griseofulvin จะยัง

ยั้งการแบ่งตัวของเชื้อรา (fungal

mitosis) โดยจะไปมีผลยับยั้งการทำงาน

ของ micotubules ถึงแม้ว่าฤทธิ์ของ

griseofulvin จะคล้ายคลึงกับ colchicine

และ vinca alkaloids แต่ต่ำแหน่งที่ยาจับ

กับ microtubular protein จะแตกแตก

ต่างกัน ยานี้จะมีผลเฉพาะเชื้อราที่กำลังแบ่ง

ตัวเท่านั้น

ขนาดยาที่ใช้ในการรักษา : Oral 500-1000 mg/day in single or divided doses

(duration of therapy depends on the site of infection:

- Tinea corporis(กลากหนุมาน): 2-4 weeks
- Tinea capitis(กลากที่หนังศีษะ): 4-6 weeks or longer (up to 8-12 weeks)
- Tinea pedis(กลากที่เท้า): 4-8 weeks
- Tinea unguium(กลากที่เล็บ): 4-6 months

อาการข้างเคียง/ข้อควรระวัง : Griseofulvin มีคุณสมบัติเป็น enzyme inducer

ด้วย ซึ่งเมื่อให้ร่วมกับยาอื่นอาจเกิดปฏิกิริยาต่อกันระหว่างยาได้ไม่ควรใช้ยานี้ในหญิงตั้ง

ครรภ์เพราะอาจทำให้เกิดความพิการในทารกได้ โดยทั่วไปจะมีอาการข้างเคียงน้อยมาก ผู้
ป่วยจะทนต่อยาได้ดีพอสมควร อาการข้างเคียงที่พบบ่อย ได้แก่ ปวดศีรษะ ซึ่งจะพบ
ประมาณ 15% ของผู้ป่วยที่ได้รับยา บางคร้ังจะรุนแรงแแต่อาจจะหายไปเองได้ อาการข้าง
เคียงทางระบบประสาทอื่น ๆ ได้แก่ ประสาทส่วนปลายอับเสบ (peripheral neuritis)

สับสน (mental confusion) อ่อนเพลีย รู้สึกหมุน (vertigo) ตาพร่า (blurredvision)

นอกจากนี้ยังพบอาการข้างเคียงทราเกี่ยวกับทางเดินอาหาร เช่น คลื่นไส้อาเจียน ท้องเสีย
ท้องอืด ปากแห้ง และกระเพาะอาหารอับเสบ รวมทั้งอาการข้างเคียงต่อระบบเลือด เช่น
leukopenia neutropenia punctate basophilia และ monocytosis ซึ่งอาการ
เหล่านี้จะหายไปเองได้หลังจากใช้ยาไประยะหนึ่ง อย่างไรก็ตามผู้ป่วยควรจะได้รับการตรวจ

เลือดอย่างน้อยสัปดาห์ละคร้ัง ในช่วงเดือนแรกของการรักษา อาการข้างเคียงอื่น ๆ ที่

อาจพบได้แก่ ผื่น ลมพิษ (urticaria) ผิวหนังไวต่อแสง (photosensitivity)
erythema multiforme-like rashes albuminuria

99

รายการยา แยกตามการรักษาอาการ

26. กลุ่มยาต้านเชื้อรา
Ketoconazole 200 mg

สรรพคุณ: ใช้รักษาโรคเชื้อราทางผิวหนัง
เช่น กลาก (Tinea) เกลื้อน (Pityriasis
versicolor) เชื้อราในช่องคลอด (Vaginal
candidiasis)
กลไกการออกฤทธิ์: ยับยั้งเอนไซม์
lanosterol 14-แอลฟา-demethylase ซึ่ง
เป็นส่วนหนึ่ง fungal cytochrome P450
enzyme system โดยยาจะไปจับกับ heme
iron ของ cytochrome P450 โดยใช้
nitrogen atom ใน azole ring ทำให้มีผล
ลดการสร้าง ergoste rol ซึ่งเป็นองค์
ประกอบที่สำคัญของผนังเซลล์เชื้อรา

ขนาดยาที่ใช้ในการรักษา : Oral: 200-400 mg/day
อาการข้างเคียง/ข้อควรระวัง :
อาการข้างเคียง
คลื่นไส้ อาเจียน เบื่ออาหาร อาจแก้ไขได้โดยการให้ยาพร้อมอาหารหรือให้ยาก่อนนอน
โดยอาจแบ่งให้หลาย ๆ ครั้ง
ข้อควรระวัง
1. อาจมีพิษต่อตับทำให้ตับอักเสบได้จึงไม่ควรใช้นานเกิน 2 สัปดาห์ ไม่แนะนำในผู้ป่วย
โรคกลากเพราะมักจะต้องกินยานาน
2. ห้ามใช้ร่วมกับยาแก้แพ้ เทอร์เฟนาดีน (Terfenadine) อาจทำให้หัวใจเต้นผิด
จังหวะจนถึงหยุดเต้น
ข้อห้ามใช้
ห้ามใช้ในคนที่เป็นโรคตับ

100

รายการยา แยกตามการรักษาอาการ

26. กลุ่มยาต้านเชื้อรา
Clotrimazole 100 mg (ช่องคลอด)

สรรพคุณ: ใช้รักษาอาการอักเสบของช่อง
คลอดจากเชื้อรา ผู้ป่วยมักมีอาการคัน แสบ
ช่องคลอด ตกขาวจะมีไม่มากนัก แต่จะมี
ลักษณะเป็นก้อน คล้ายตะกอนนม
กลไกการออกฤทธิ์: ยับยั้งเชื้อรากว้าง โคล
ไตรมาโซลจับกับฟอสโฟลิพิด
(phospholipid) บนเยื่อหุ้มเซลล์ รบกวน
กระบวนการเลือกผ่านสารเข้าออกของผนัง
เซลล์ของเชื้อรา ทำให้เกิดการรั่วออกของ
องค์ประกอบสำคัญภายในเซลล์

ขนาดยาที่ใช้ในการรักษา : เหน็บช่องคลอด คร้ังละ 1 เม็ด เช้าและก่อนนอน 6 วัน หรือ
เหน็บก่อนนอนคืนละ 2 เม็ด 3 วัน
อาการข้างเคียง/ข้อควรระวัง :
อาการข้างเคียง
1. ผิวหนังร้อนแดง ปวดแสบปวดร้อน เกิดเป็นเม็ดตุ่มพอง บวม คันลมพิษและ
ระคายเคือง
2. ระคายเคืองบริเวณช่องคลอด คัน หรือแสบ ปวดขณะปัสสาวะหรือปัสสาวะลำบาก
ข้อควรระวัง
1.หยุดเมื่อมีอาการระคายเคืองหรือแพ้
2.เคยมีอาการผิดปกติใด ๆ หรือมีประวัติการแพ้ยาโคลทริมาโซล (clotrimazole)
หรือยาต้านเชื้อรากลุ่มเอโซล (azole antifungals) ตัวอื่นหรือส่วนประกอบใด ๆ ใน
ยานี้
3.ในขณะใช้ยานี้ อาจมีของเหลวไหลออกจากช่องคลอด เพื่อป้องกันไม่ให้ยาเปรอะ
เปื้อนเสื้อผ้าของท่านควรรองด้วยกระดาษทิชชู่หรือสวมผ้าอนามัย ไม่ควรใช้ผ้า
อนามัยแบบสอดระหว่างการรักษาเนื่องจากอาจดูดซับตัวยา

101

รายการยา แยกตามการรักษาอาการ

26. กลุ่มยาต้านเชื้อรา
Clotrimazole Cream 15 g

สรรพคุณ: รักษาอาการติดเชื้อราบริเวณ
ผิวหนัง
กลไกการออกฤทธิ์: กลไกการออกฤทธิ์ของ
ยาคือ โคลไตรมาโซล เป็นยาปฏิชีวนะที่มีฤทธิ์
ยับยั้งเชื้อรากว้าง โคลไตรมาโซลจับกับ
ฟอสโฟลิพิด (phospholipid) บนเยื่อหุ้ม
เซลล์ รบกวนกระบวนการเลือกผ่านสารเข้า
ออกของผนังเซลล์ของเชื้อรา ทำให้เกิดการ
รั่วออกขององค์ประกอบสำคัญภายในเซลล์

ขนาดยาที่ใช้ในการรักษา : ทาบริเวณที่เป็นโรค วันละ 2-3 ครั้ง นาน 3-4 สัปดาห์
อาการข้างเคียง/ข้อควรระวัง :
ยานี้อาจทำให้เกิดอาการคันจากผื่นลมพิษ มีอาการแสบร้อนในบริเวณที่ทายา หรือ
เกิดปฏิกิริยาแพ้ยาทางผิวหนังแบบช้าๆได้

102

รายการยา แยกตามการรักษาอาการ

27. กลุ่มหัวใจและหลอดเลือด
Isosorbide dinitrate 5 mg
Isosorbide dinitrate 10 mg

สรรพคุณ: ใช้รักษาและป้องกันอาการ
เจ็บหน้าอกจากโรคหลอดเลือดหัวใจตีบ

กลไกการออกฤทธิ์: ยากลุ่มนี้มีผลทำให้
กล้ามเนื้อเรียบคลายตัว โดยกลไกที่
เกี่ยวพันธ์กับการปลดปล่อย nitric
oxide (NO) พบว่า NO หรือ NO ที่
เปลี่ยนแปลงไป เป็น nitrosothiols มี
ฤทธิ์กระตุ้นการทำงานของ guanylyl
cyclase ที่อยู่ใน cytoplasm ส่งผลให้
มีการเพิ่มปริมาณของ
intracellularcGMP โดย cGMP มี
บทบาทสำคัญที่ทำให้กล้ามเนื้อเรียบ
คลายตัว

ขนาดยาที่ใช้ในการรักษา : เริ่มต้นขนาดของยา 5 mg ถึง 20 mg วันละ 2-3 ครั้งและ
ปรับยาตามอาการของโรคโดยให้ได้ถึง 10 mg ถึง 40 mg วันละ2-3 ครั้ง

อาการข้างเคียง/ข้อควรระวัง : ปวดศีรษะ เวียนศีรษะ มึนงง ความดันโลหิตต่ำ เมื่อ
เปลี่ยนอิริยาบถอย่างรวดเร็ว