c. lanang utawa wadon, ras, lan agama
d. lanang utawa wadon, watak, lan ideologi
e. gaweyan, pendidikan lan pandangan urip
6. Dialog kang gambarake watak tokoh sing lagi nesu tuladhane ... .
a. Yen kira-kira kowe angel dakatur, minggat!
b. Sesuk yen kowe meh bali, mampira!
c. Saiki kabarmu kepriye? Kok suwe ora tau mrene.
d. Sawahmu kae apa sida mbok dol?
e. Sapimu regane kok larang banget.
7. Rara Mendhut Pranacitra kalebu carita kang duweni tema ... .
a. bela tanah nusa bangsa
b. pangurbanan katresnan
c. semangat pangurbanan
d. belani wanita
e. kadurjanan ing masyarakat
8. Drama tradisional sing asale saka daerah pesisir yaiku ... .
a. kethoprak
b. ludruk
c. lenong
d. kentrung
e. lawak
9. Tuladhaning judul sineprak kang misuwur yaiku ...
a. Trisna Kang Sirna
b. Tukang Ojek
c. Anglingdarma
d. Donya kang Kuwalik
e. Menungsa Temangga
10. Sutradara duweni jejibahan kang abot. Salah sijine jejibahan sutradara yaiku … .
a. bisa mangerteni watak para paraga crita
b. bisa milih panggonan pegelaran
c. bisa golek penonton kang akeh
97
d. bisa gawe property
e. bisa adol tiket
II. Wangsulana ceceg-ceceg ing ngisor kanthi premathi!
1. Milih naskah sing arep dipentaske iku jejibahane ... .
2. Pawongan sing kadhapuk dadi aktor utawa aktris kang katulis ana ing sajroning
naskah diarani ... .
3. Kelompok sandiwara Jawa Teater Gapit, asale saka kutha... .
4. Kanggo nemtokake busana nalika pentas, ngadi busana kudu tansah rembugan
karo ... .
5. Nggambarake paraga dadi katon tuwa utawa katon enom supayane trep karo
karakter paraga kuwi jejibahane ... .
98
TES SUMATIF
Wangsulana pitakon-pitakon ing ngisor iki kanthi menehi tandha (X) ing
aksara a, b, c, d, utawa e kang panjenengan anggep paling bener!
1. Pentas pertunjukan rakyat sing titikane yaiku kabeh paragane diayahi dening wong
lanang yaiku... .
a. angguk
b. jathilan
c. ngremo
d. reyog
e. ludruk
2. Andharan ing ngisor iki bener tumrap titikan kesenian rakyat ludruk, yaiku... .
a. Kesenian rakyat iki mligi awujud seni tari kang dipentasake kanggo ritual
tartamtu.
b. Salah siji kang dadi punjering kawigaten tumrap kesenian rakyat iki yaiku
ananging penari kang kerep nglakokake gerakan-gerakan akrobatik.
c. Kesenian rakyat iki minangka rerangkening saka seni tari lan seni peran (drama).
d. Mula bukane kesenian iki didhasari saka ananing crita rakyat daerah Jawa
Tengah.
e. Crita kang dipentasake ana ing pagelaran iki kajupuk saka Babad Tanah Jawa.
3. Paraga panyengkuyung ing pentas seni reyog kang minangka gegambaraning raja
Bantarangin yaiku... .
a. warok
b. klana wijaya
c. pujangganong
d. klana sewandana
e. barongan
4. Ing pentas tari Jathilan, pambeksa nganggo jaran kepang lan jogede nggambarake
sawijining prajurit lagi gladhen perang kanthi pasang-pasangan. Perangan kang kaya
mengkono iku lumaku ana ing babak... .
a. Babak wiwitan sawise penari mlebu ana arena.
b. Babak kapindho, sawise penari nglakokake gerakan sembahan.
99
c. Babak pungkasan, sawise pawang nambani penari kang nemahi kahanan ndadi.
d. Babak katelu, nalika nggambarake isine alas kang dipanggoni dening kewan
galak.
e. Babak kapapat, sawise ana paraga panyengkuyung kang menehi parentah.
5. Perangan ing ngisor iki minangka sawijining titikan saka pentas seni Angguk,
yaiku… .
a. Ana kang nglagokake bawa saka kitab Tlodo, nganggo cengkok tembang Jawa.
b. Ana kidungan kang awujud parikan, diujarake nganggo basa Jawa Suroboyoan.
c. Ana penari kang mragakake gerakan-gerakan akrobatis.
d. Sawise tari-tarian banjur dilanjutake pentas seni peran (drama).
e. Sawise pagelaran tari, para penari banjur diarak kliling desa.
6. Klimaks wiwit kendho, konflik wus ameh rampung lan ana dalan kanggo ngudhari
konflik mau, kalebu perangan….
a. exposition
b. komplikasi
c. klimaks
d. resolusi
e. denoument
7. Teknik main sandiwara kang ora nganggo naskah diarani….
a. tradisional
b. improvisasi
c. adaptasi
d. resolusi
e. komplikasi
8. Salah sijining jejibahan tata rakiting lampu yaiku gawe swasana panggung dadi
ndukung watak para paraga. Kayata nalika paraga nesu mathuke filter lampu
dilambari karo kertas minyak nganggo werna ... .
a. abang
b. ijo
c. biru
d. kuning
100
e. putih
9. Wong kang jejibahane mbiwarakake maneka bab (wara-wara) nalika pentas yaiku ...
a. logistik
b. dokumentasi
c. publikasi
d. sekretaris
e. humas
10. Panggung kanggo pentas, kang ujude adhep-adhepan langsung antarane panggung
lan penonton diarani ... .
a. tapal kuda
b. prosenium
c. trapesium
d. panggung terbuka
e. tonil
11. Pandhawa diparingi alas dening Prabu Destarata kang aran ….
a. alas Dandaka
b. alas Roban
c. alas Mentaok
d. alas Wanamarta
e. alas Wanakidul
12. Perangane Parwa sing nyritakake Pandhawa kalah main dhadhu yaiku ….
a. Adi Parwa
b. Saba Parwa
c. Udyoga Parwa
d. Wirata Parwa
e. Swargarohana Parwa
13. Arjuna tapa lan pikantuk asma Begawan Mintaraga nalika ana ing lereng gunung ….
a. Wanamarta
b. Ratawu
c. Indrakila
d. Ngastina
e. Candradimuka
14. Parikesit iku prenahe…. Arjuna.
a. anake
b. putune
c. mungsuhe
d. kakange
101
e. adhine
15. Perangan sing nyeritakake para Pandhawa ngilang menyang alas minangka wujud
panyucian dhiri yaiku ….
a. Karna Parwa
b. Anusana Parwa
c. Stri Parwa
d. Salya Parwa
e. Santi Parwa
16. Rama nduwe adhi sing tansah setya ngabekti yaiku ….
a. Sugriwa
b. Anoman
c. Janaka
d. Sukasalya
e. Laksmana
17. Sang Kapi Seta diulu tekan ing wadhuke.
Tembung “seta” nduweni teges….
a. ireng
b. abang
c. kuning
d. putih
e. ijo
18. Crita nalika Rama, Sinta lan Laskmana lunga saka Ayodya ana ing perangan ….
a. Bala Kandha
b. Aranya Kandha
c. Ayodya Kandha
d. Sundara Kanda
e. Kiskenda Kanda
19. Pesen kang bisa kajupuk saka crita Ayodya Kanda yaiku ….
a. aja ngumbar hawa nepsu
b. anak kudu tansah bekti marang wong tuwa
c. ora kena duweni watak iri lan serakah
d. nindakake pagaweyan kudu linambaran rasa ikhlas
e. manungsa kudu tansah manembah marang Gustine
20. Sing diutus dening Bathara Guru supaya menehake Maosadi Lata ing wukir Windya
yaiku….
a. Bathara Narada
b. Bathara Bayu
c. Bathara Indra
d. Bathara Surya
e. Bathara Wisnu
102
103
DAFTAR PUSTAKA
_____________. 2013. Reog Ponorogo. Graha Ilmu: Yogyakarta.
Ahimsa Putra, H.S. (Ed). 2000. Ketika Orang Jawa Nyeni. Yogyakarta: Galang
Press.
Budi Waluyo. 2016. Teori dan Kajian Struktur Drama. Surakarta: Kekata
Dede Pramayoza. 2013. Dramaturgi Sandiwara. Yogyakarta: Penerbit Ombak
Herman J. Waluyo. 2002. Drama Teori dan Pengajarannya. Yogyakarta:
Hanindita Graha Widya
Herry Lisbijanto. 2013. Ketoprak. Yogyakarta: Graha Ilmu
Kasnadi & Sutejo. (2010). Kajian Prosa Kiat Menyisir Dunia Prosa. Yogyakarta:
Pustaka Felicha.
Kasnadi & Sutejo. (2010). Kajian Prosa Kiat Menyisir Dunia Prosa. Yogyakarta:
Pustaka Felicha.
Khoirunisa. 2014. Estetika Tari Angguk Putri dalam Prosiding Seminar Nasional
Evaluasi Pembelajaran, hl. 803 – 807. Semarang: Pascasarjana Universitas
Negeri Semarang.
KURIKULUM 2013 Muatan Lokal Bahasa Jawa SMP/SMPLB/MTs Provinsi
Jawa Tengah
Kurikulum 2013 Muatan Lokal Bahasa Jawa SMP/SMPLB/MTs Provinsi Jawa
Tengah
Lisbijanto, Herry. 2013. Ludruk. Graha Ilmu: Yogyakarta.
Mulyono, Sri. 1979. Wayang, Asal-usul, Filsafat dan Masa Depannya. Jakarta.
PT. Gunung Agung.
Poerwadarminta, W.J.S. 1939. Baoesastra Djawa. Batavia: J.B. Wolters’
Uitgevers Maatscappij N.V Groningenn
Prabowo, Dhanu Priyo, dkk. 2007. Glosarium Istilah Sastra Jawa. Yogyakarta:
Narasi.
Priyantono dan Sawukir. 2014. Marsudi Basa lan Sastra Jawa kanggo SMP/MTs
Kelas VII. Jakarta: Erlangga.
Purwaraharja, Lephen dan Bondan Nusantara. 1997. Ketoprak Orde Baru.
Yogyakarta: Yayasan Bentang Budaya
R.M. Soedarsono. 2010. Seni Pertunjukkan Indonesia. Yogyakarta: Gadjah Mada
University Press.
R.M.A. Harymawan. 1988. Dramaturgi. Bandung: Rosda
Sastrahardjana. 2013. Carita Ramayana. Sukoharjo: CV. Cendrawasih Asri.
103
Satoto, Soediro. 2012. Analisis Drama dan Teater. Yogyakarta: Ombak.
Soedarsono. 2002. Seni Pertunjukan Indonesia di Era Globalisasi (Edisi ketiga
diperluas). Yogyakarta: Gadjah Mada University Press.
Soediro Satoto. 2012. Analisis Drama & Teater. Yogyakarta: Penerbit Ombak
Sujarno, dkk. 2003. Seni Pertunjukan Tradisional, Nilai, Fungsi dan
Tantangannya. Yogyakarta: Kementerian Kebudayaan dan Paririsata.
Sulaksono, Djoko. 2012. “Penggunaan Nama Dari Dunia Pewayangan”. Makalah
pada Prosiding Seminar Nasional Pendidikan Budaya di Sekolah dan
Masyarakat yang diselenggarakan atas Kerjasama Pusat Studi Budaya,
Kawasan, dan Lingkungan Hidup LPPM UNY dengan Fakultas Bahasa
dan Seni UNY. Yogyakarta, 27 November 2012. ISSN 978-979-562-026-
6.
Suwardi Endraswara. 2014. Metode Pembelajaran Drama. Yogyakarta: CAPS
Teeuw. 2013. Sastra dan Ilmu Sastra. Bandung: Pustaka Jaya
Walujo, Kanti. 2000. Dunia Wayang: Nilai Estetis, Sakralitas, dan Ajaran Hidup.
Yogyakarta: Pustaka Pelajar.
Wiharjo, Ki Suratno Guno. 2010. Kempalan Balungan Lampahan Wayang Kulit
Purwo. Sukoharjo-Surakarta: CV. Cendrawasih.
EPUSTAKA
Gambar Wayang Anoman:
https://www.kompasiana.com/hrayana/54ff4fdca333114e4a50fd5f/wayang-kulit-
shadow-puppets-part-5-the-kingdom-of-hastinapura
Wayang Prabu Rama: http://cerita-usul.blogspot.com/2016/11/tokoh-wayang-
ramawijaya.html)
Gambar Wayang Dewi Sinta: https://wayang.wordpress.com/2006/10/26/sinta/
Gambar Wayang Trijata: https://caritawayang.blogspot.com/2015/05/dewi-
trijata.html
Gambar Wayang prabu Rama:
http://umarberita.blogspot.com/2013/01/dasamuka.html
Wayang prabu dasamuka:
https://shenlong57.wordpress.com/2008/09/23/ramawijaya/
Gambar wayang Bathara Guru:http://blog.hadisukirno.co.id/batara-guru-krama/
Gambar wayang Bathara Narada:https://pujawayang.wordpress.com/tokoh-
suralaya-batara-narada/
Gambar wayang Bratasena: https://wayangku.wordpress.com/2008/07/08/raden-
bratasena/
Gambar wayang Gajah Sena: http://tua-tradisionil.blogspot.co.id/2012/06/gajah-
sena-wayang-kulit-solo.html
Gambar wayang Prabu Pandhu Dewanata:
https://wayangku.files.wordpress.com/2008/06/prabu-pandudewanata.jpg
104
Gambar wayang Wandamana Gandamana:
https://wayangku.wordpress.com/2008/06/28/wayang-raden/raden-gandamana/
105
Kunci Jawaban Tes Formatif KB 1 11. B
1. E 12. B
2. A 13. D
3. A 14. D
4. B 15. D
5. C 16. B
6. E 17. A
7. B 18. D
8. C 19. D
9. A 20. E
10. C
KUNCI JAWABAN TES FORMATIF KB 2
1. D 11. A
2. D 12. A
3. B 13. E
4. C 14. B
5. A 15. B
6. D 16. B
7. C 17. A
8. B 18. E
9. A 19. E
10. D 20. B
KUNCI JAWABAN TES FORMATIF KB 3
1. D 11. A
2. A 12. B
3. C 13. C
4. E 14. A
5. B 15. B
6. B 16. E
7. B 17. E
106
8. C 18. D
9. A 19. C
10. C 20. E
KUNCI JAWABAN TES FORMATIF KB 4
1. C
2. E
3. C
4. B
5. B
6. A
7. B
8. D
9. C
10. A
11. sutradara
12. paraga
13. Surakarta
14. sutradara
15. paraga rias
KUNCI JAWABAN TES SUMATIF
1. E
2. C
3. D
4. B
5. A
6. D
7. B
8. A
9. C
10. B
11. D
12. B
13. C
14. B
15. E
16. E
17. D
104
18. C
19. B
20. A
105