E-book1

98

2.ไขสันหลงั (spinal cord)

ไขสนั หลงั เป็นส่วนหน่ึงของระบบประสาทส่วนกลาง ทอดตวั อยใู่ นไขสนั หลงั (spinal canal )
เป็ นส่วนท่ีต่อจาก medulla oblongataของกา้ นสมอง ไขสันหลงั จะต่อยาวลงไปจนถึง กระดูก
สนั หลงั ส่วนเอวท่อนท่ี 1 ถึง 2
หนา้ ที่ของไขสนั หลงั
1) ทาหน้าที่ส่งกระแสประสาทไปยงั สมอง เพื่อตีความและสั่งการ และในขณะเดียวกันรับ
พลงั ประสาทจากสมองซ่ึงเป็นคาสงั่ ไปสู่อวยั วะตา่ งๆ
2) เป็ นศูนยก์ ลางของปฏิกิริยาสะทอ้ น (Reflex reaction) คือ สามารถที่จะทางานไดท้ นั ทีเพื่อ
ป้องกนั และหลีกเลี่ยงอนั ตรายอาจจะเกิดข้ึนกบั ร่างกาย เช่น เมื่อเดินไปเหยยี บหนามที่แหลม
คมเทา้ จะยกหนีทนั ทีโดยไมต่ อ้ งรอคาสงั่ จากสมอง
3) ควบคุมการเจริญเติบโตของอวยั วะต่างๆ ท่ีมีเส้นประสาทไขสันหลงั ไปสู่ ซ่ึงหน้าที่น้ี
เรียกวา่ ทรอพฟิ คฟังชนั่ (Trophic function)

99

ระบบประสาทส่วนปลาย (Peripheral nervous system)

ระบบประสาทส่วนปลาย เป็นระบบประสาทซ่ึงเช่ือมตอ่ ส่วนต่างๆ ของสมองและไขสนั หลงั ไปยงั
ส่วนต่างๆ ของร่างกาย ประกอบดว้ ย เสน้ ประสาทสมอง 12 คู่ เส้นประสาทไขสนั หลงั 31 คู่ และ
ระบบประสาทอตั โนมตั ิ

1. เส้นประสาทสมอง (Cranial nerve) มี 12 คู่ ทอดออกมาจากพ้ืนลา่ งของสมองผา่ นรูต่างๆ
ท่ีพ้ืนกะโหลกศรีษะ ประสาทสมองบางคู่จะทาหนา้ ท่ีรับความรู้สึก (Sensory nerve) บางคู่ทาหนา้ ที่
เกี่ยวกบั การเคลื่อนไหว (Motor nerve) และบางคู่ทาหนา้ ท่ีท้งั รับความรู้สึกและเกี่ยวกบั การเคล่ือนไหว
(Mix nerve) เส้นประสาทสมองท้งั 12 คู่ จะมีชื่อตามตาแหน่งท่ีต้งั และหนา้ ท่ีการทางาน ดงั น้ี

1.Olfactory nerve ทาหนา้ ที่รับกล่ินโดยมีเซลลท์ ่ีทาหนา้ ท่ีรับกล่ินอยทู่ ี่เยอ่ื บุผิว (Mucous
membrane) ของจมกู

2.Optic nerve ทาหนา้ ที่เก่ียวกบั การมองเห็น มีเซลลร์ ับ (Receptor) อยทู่ ี่ retina ของตา

100

3.Occulomotor nerve ไปเล้ียง (Innervate) กลา้ มเน้ือลูกตา (External eye muscles) ทาใหม้ ีการ
เคล่ือนไหวของลกู ตา

4.Trochlear nerve ไปเล้ียงกลา้ มเน้ือลูกตามดั ท่ีมีชื่อวา่ (Superior oblique) ทาใหม้ ีการเคล่ือน
ของลกู ตาไปในแนวลงลา่ งและเฉียงเขา้ ดา้ นใน (Downward and medially)

5.Trigerminal nerve ทาหนา้ ที่รับความรู้สึกจากบริเวณใบหนา้ ศรีษะ ฟัน เก่ียวกบั ความรู้สึก
เจบ็ ปวด ร้อน-เยน็ และไป innervate เน้ือเยอื่ ต้งั แต่ศรีษะลงไปในปาก ฟัน ขากรรไกร และลิน้
ส่วนหนา้ เพ่ือควบคุมการเค้ียว

.Abducent nerve ไป innervate กลา้ มเน้ือลกู ตาท่ีชื่อ lateral rectus ทาใหเ้ กิดการเคลื่อนไหว
ของลกู ตาออกไปดา้ นขา้ ง (Lateral movement)

7.Facial nerve ไปเล้ียงท่ีลิ้นส่วนหนา้ ประมาณ 2/3 ทาหนา้ ที่รับรสอาหาร และทาหนา้ ที่
ควบคุมการหดตวั และคลายตวั ของกลา้ มเน้ือบริเวณหนา้ และศรีษะ ทาใหเ้ กิดลกั ษณะการแสดง
สีหนา้ ต่างๆ

101

8.Vestibulocochlea nerve มี 2 แขนง คือ vestibular nerve ทาหนา้ ที่เก่ียวกบั การทรงตวั
และ cochlea nerve ทาหนา้ ท่ีเกี่ยวกบั การไดย้ นิ

9.Glossopharyngeal nerve ไปเล้ียงลิ้นส่วนหลงั ประมาณ 1/3 ทาหนา้ ท่ีรับความรู้สึกจากลิน้
การกลืน เร้าใหห้ ลง่ั น้าลาย และยงั ควบคุมการทางานของกลา้ มเน้ือหลอดคอ (Pharynx)

10.Vagus nerve ประกอบดว้ ยเสน้ ประสาทหลายเส้นรวมกนั ไปสู่อวยั วะต่าง
เช่น หูช้นั นอก, pharynx, larynx, trachea, bronchi, อวยั วะในช่องอก, อวยั วะ
ในช่องทอ้ ง ไดแ้ ก่ หวั ใจ, ปอด, esophagus, กระเพาะอาหาร, ลาไส้เลก็ , ถงุ
น้าดี (Gall bladder) เป็นตน้

11.Accessory nerve เล้ียงกลา้ มเน้ือ trapezius และ sternocleidomastoid ทาให้
ศรีษะและไหลเ่ กิดการเคลื่อนไหว

12.Hypoglossal nerve ไปสู่กลา้ มเน้ือของลิ้น ควบคุมการหดตวั และการคลาย
ตวั ของกลา้ มเน้ือลิน้ ทาใหล้ ิน้ มีการเคลื่อนไหว

102

2. เส้นประสาทไขสันหลงั (Spinal nerve)
เป็นเส้นประสาทที่ออกจากไขสนั หลงั มี 31 คู่ spinal nerve ทุกคู่ เป็นเสน้ ประสาทที่
รวมท้งั sensory และ motor ทาหนา้ ที่รับความรู้สึกจากผิวหนงั และเน้ือเยอ่ื ในขณะเดียวกนั กค็ วบคุม
การหดตวั และการยดื ตวั ของกลา้ มเน้ือระดบั ที่เส้นประสาทน้นั ควบคุมดว้ ย เสน้ ประสาทไขสนั หลงั
แตล่ ะคู่จะมี 2 ปลาย (root) คือ

-Anterior root or Ventral root เป็น fibers ที่ต้งั ตน้ จาก cell bodies ใน gray matter ของ anterior
horn ของไขสนั หลงั fiber เหลา่ น้ีเป็น efferent fibers ซ่ึงนา impulse จากไขสนั หลงั มาสู่ส่วนอื่นๆ
ของร่างกาย เช่น กลา้ มเน้ือ

-Posterior root or Dorsal root เป็น fibers ท่ีต้งั ตน้ จาก cell ท่ีประกอบเป็น ganglion ของ posterior
root cell bodies เหลา่ น้ีเป็น afferent หรือ sensory fibers ซ่ึงนา impulse จากส่วนตา่ งๆ ของร่างกาย
เขา้ สู่ไขสนั หลงั หรือ medulla oblongata

103

3. ระบบประสาทอตั โนมตั ิ (Autonomic nervous system)
ระบบประสาทชนิดน้ีมีการทางานท่ีเป็นอิสระอยนู่ อกอานาจจิตใจ ระบบประสาท

อตั โนมตั ิจะทาหนา้ ท่ีควบคุมการทางานของอวยั วะภายในของร่างกายใหอ้ ยใู่ นสภาพปกติ

เช่นการควบคุมการทางานของ กลา้ มเน้ือหวั ใจ กลา้ มเน้ือเรียบ การทางานของตอ่ มต่าง ๆ ทวั่
ร่างกาย ระบบประสาทอตั โนมตั ิมีหนา้ ท่ีควบคุมการทางานของโครงสร้างของอวยั วะ ๆ ท่ีอยนู่ อก
อานาจจิตใจไดแ้ ก่

-กลา้ มเน้ือเรียบ (smooth muscle) ของอวยั วะตา่ งๆ

- กลา้ มเน้ือหวั ใจ (cardiac muscle )

- ต่อมตา่ งๆ (secretory glands)

104

ระบบประสาทอตั โนมตั ิ น้ีสามารถแบ่งออกไดเ้ ป็น 2 ส่วน คือ
1. ระบบประสาทซิมพาเทตกิ ( sympathetic nervous system ) เป็นประสาทของการทางาน
โดยเฉพาะอยา่ งยงิ่ ในสภาวะท่ีเกิดข้ึนทนั ทีทนั ใด หรือ ขณะตื่นเตน้ เช่น ในการตอ่ สูก้ บั ศตั รู
การทางานเม่ือเกิดเหตฉุ ุกเฉิน หรือในระยะท่ีเกิดการป่ วยไข้ ทาใหห้ วั ใจเตน้ เร็ว ม่านตาขยาย
เป็ นตน้

2. ระบบประสาทพาราซิมพาเทติก ( Parasympathetic nervous system ) เป็นระบบประสาท

ท่ีทาหนา้ ท่ีพร้อมจะทางานได้ เช่น จะทาใหห้ วั ใจเตน้ ชา้ ลง ช่วยในการเคล่ือนไหวของท่อ
ทางเดินอาหารเพ่ิมข้ึน ทาใหม้ ีการยอ่ ยและการดูดซึมอาหารมากข้ึน เพ่ือเป็นการซ่อมแซมและ
สร้างพลงั งานสาหรับร่างกาย

ปจะรสะสามาาทอรทวถ้ยงััดวสาะอรใงงนชนรีว้ีจ่าติะงอทกยาาไู่งยดาสน้่วตนรใงหกญนั ่จขะา้ มมีรกะนั บเบพป่ือรใหะสเ้ กาิดทกทา้งัรสสอมงดนุล้ีไเหปเมลา้ียะงสโมดทยี่รร่าะงบกบาย