Bab 2

PERMINTAAN, PENAWARAN DAN KESEIMBANGAN
PASARAN

UNIT EKONOMI AE 015 1

KULIAH 1

UNIT EKONOMI AE 015 2

BAB 2:
TEORI PERMINTAAN,

PENAWARAN DAN
KESEIMBANGAN
PASARAN

UNIT EKONOMI AE 015 3

TA J U K - TA J U K

2.1 PERMINTAAN
2.2 PENAWARAN
2.3 KESEIMBANGAN PASARAN
2.4 LEBIHAN PENGGUNA DAN LEBIHAN

PENGELUAR
2.5 DASAR KERAJAAN

UNIT EKONOMI AE 015 4

OBJEKTIF PENGAJARAN

1. Mentakrifkan Permintaan
2. Menerangkan jadual dan bentuk keluk Permintaan

individu
3. Menerangkan Hukum Permintaan
4. Menerbitkan persamaan permintaan
5. Membentuk keluk permintaan pasaran

UNIT EKONOMI AE 015 5

TAKRIF PERMINTAAN

• Permintaan ialah keinginan dan kemampuan pembeli
untuk membeli barang dan perkhidmatan pada
sesuatu tingkat harga dalam suatu pasaran dan masa
tertentu dengan andaian perkara-perkara lain tidak
berubah (ceteris paribus)

• Contoh:

• Pada harga RM1 Ahmad ingin dan mampu membeli 20 unit
barang X.

• Pada harga RM3 Ahmad ingin dan mampu membeli 10 unit
barang X.

UNIT EKONOMI AE 015 6

MENERANGKAN JADUAL
DAN KELUK PERMINTAAN

• Jadual permintaan ialah jadual yang
menunjukkan kuantiti barang yang diminta
pada pelbagai tingkat harga.

• Contoh:

Keadaan Harga (RM) Kuantiti diminta (Qd)
A 10 3
B 8 6
C 6 9
D 4 12

UNIT EKONOMI AE 015 7

KELUK PERMINTAAN.

- Bentuk keluk permintaan

P bercerun negatif dari kiri ke

D kanan
- Hubungan songsang (negatif)

A antara harga dan kuantiti.
4

3B

2C
1D

D

UNIT EKONOMI 5 10 15 20 Q

AE 015 8

HUKUM PERMINTAAN

• Menyatakan hubungan antara harga dengan kuantiti
diminta adalah secara songsang (negatif).

• Apabila harga sesuatu barang meningkat kuantiti
yang diminta jatuh, sebaliknya apabila harga sesuatu
barang jatuh maka kuantiti yang diminta akan
meningkat, dengan andaian ceteris paribus.

• P naik Qd jatuh
• P jatuh Qd naik

Ceteris paribus – dengan andaian faktor-faktor lain selain

harga barang itu sendiri tidak berubah/ malar.

UNIT EKONOMI AE 015 9

FUNGSI DAN PERSAMAAN
PERMINTAAN

Fungsi Permintaan:

Qd = a – bP

Di mana: Kuantiti diminta
Qd = hKauragnatiatdi ablaarhankgosyoanngg.diminta apabila
a= kecerunan keluk permintaan (negatif)
Harga
b=
P=

UNIT EKONOMI AE 015 10

PERSAMAAN PERMINTAAN

• Katakan harga asal ialah RM 10 dan kuantiti diminta adalah sebanyak
3 unit manakala apabila harga jatuh kepada RM 8, kuantiti diminta
meningkat kepada 6 unit.

Fungsi permintaan : Qd = a – bP

Dapatkan dahulu nilai b Oleh itu Qd = a - 1.5P
b = ∆ Qd = 3 = 1.5
∆P 2

Cari nilai a

Katakan P = RM10, jadi Qd = 3 masukkan:

Qd = a – 1.5P

3 = a – 1.5(10)

3 = a – 15

a = 18 Qd = 18 – 1.5P
UNIT EKONOMI AE 015 11

CONTOH 1:

Harga Kuantiti diminta (Qd)
(RM) (unit)

2 40

4 30

Terbitkan fungsi permintaan lakarkan keluk permintaan

UNIT EKONOMI AE 015 12

CONTOH 2 :

Terbitkan fungsi permintaan
Harga (RM)
D

4

3

D Kuantiti (unit)

8 12

UNIT EKONOMI AE 015 13

KELUK PERMINTAAN PASARAN

• Permintaan individu:

• Pseesrumaitnutabaanrainndgiovildeuh asdesaelaohrapnegrminidnitvaiadnukpeadaatassuatu
tingkat harga tertentu dalam suatu tempoh masa
tertentu

• Permintaan pasaran

• Permintaan pasaran adalah jumlah permintaan
hseamrguaateinrdteivnidtuu ddaallaamm spuaastauratnempapdoahsmuaatsua ttienrgtkeanttu

UNIT EKONOMI AE 015 14

Andaikan dalam pasaran terdapat 2 orang
pembeli iaitu Hisyam dan Asyraf. Berdasarkan
jadual di bawah:

Keadaan Harga Qd Qd Qd
Hisyam Asyraf Pasaran
A 20
B 15 2 3 5
C 10 4 6 10
D5 6 9 15
8 12 20

UNIT EKONOMI AE 015 15

KELUK PERMINTAAN PASARAN

KELUK PERMINTAAN KELUK PERMINTAAN KELUK PERMINTAAN
HISYAM
ASYRAF PASARAN

P DH B P DA P DP
C B
15 15 B 15
10 10 C 10 C
DA DP
DH

46 Q 69 Q Q
10 15

UNIT EKONOMI AE 015 16

KULIAH 2
BAB 2

UNIT EKONOMI AE 015 17

FAKTOR-FAKTOR YANG
MEMPENGARUHI
PERMINTAAN.

• Untuk permintaan individu
• Harga barang itu sendiri
• Harga barang lain (barang pengganti dan penggenap)
• Pendapatan pengguna
• Citarasa

• Untuk permintaan pasaran
• Jangkaan masa depan
• Dasar kerajaan
• Musim
• Saiz dan struktur penduduk

UNIT EKONOMI AE 015 18

FAKTOR-FAKTOR YANG
MEMPENGARUHI
PERMINTAAN.

a. Harga barang itu sendiri

Semakin tinggi harga sesuatu barang, semakin kurang kuantiti
barang yang diminta.
Sebaliknya,
Semakin rendah harga sesuatu barang semakin banyak kuantiti
barang yang diminta dengan andaian ceteris paribus

(berlaku pergerakan di sepanjang keluk)

UNIT EKONOMI AE 015 19

RAJAH : PERUBAHAN
HARGA BARANG ITU
P SENDIRI

P2 A pengucupan

P B
pengembangan

P1 C

D

0 Q2 Q Q1 Q

UNIT EKONOMI AE 015 20

b. Harga barang lain

Terdapat dua jenis barang yang berkaitan iaitu barang
pengganti dan barang penggenap.
(Keluk Permintaan beralih)

Barang pengganti

– Barang yang mempunyai fungsi yang sama dan mudah
diganti antara satu sama lain dalam penggunaan untuk
mendapat kepuasan yang hampir sama.

– Contoh : teh dan kopi

UNIT EKONOMI AE 015 21

TEH DAN KOPI ADALAH BARANG
PENGGANTI

Apabila harga teh meningkat Harga D1
pengguna kurang meminta teh D
dan lebih meminta kopi.
(harga kopi tidak berubah) P

Keluk permintaan kopi akan D1
beralih ke kanan (DD ke D
D1D1) Q Q1 Kuantiti
Keluk permintaan kopi

UNIT EKONOMI AE 015 22

TEH DAN KOPI ADALAH BARANG
PENGGANTI

Sebaliknya, apabila harga teh Harga
menurun, pengguna lebih D
meminta teh dan kurang
meminta kopi. D2
(harga kopi tidak berubah)
P
Keluk permintaan kopi akan
beralih ke kiri (DD ke D2D2) D
D2
Q2 Q Kuantiti
Keluk permintaan kopi

UNIT EKONOMI AE 015 23

Barang penggenap

• Barang penggenap ialah barang yang perlu digunakan
bersama-sama / serentak. Jika tiada satu barang, barang yang
satu lagi tidak berfungsi.

• Contohnya kereta dan minyak petrol

UNIT EKONOMI AE 015 24

KERETA DAN MINYAK PETROL BARANG
PENGGENAP

Apabila harga kereta turun, kuantiti Harga D1
diminta terhadap kereta akan naik. Ini D
akan meyebabkan permintaan terhadap
minyak petrol akan meningkat juga P
(harga minyak petrol tidak berubah)
keluk permintaan minyak petrol beralih D1
ke kanan (DD ke D1D1) D
Q Q1 Kuantiti
UNIT EKONOMI AE 015 Keluk permintaan minyak
petrol

25

KERETA DAN MINYAK PETROL
BARANG PENGGENAP

Sebaliknya apabila harga kereta Harga
meningkat, kuantiti diminta terhadap D
kereta akan menurun. Ini akan
meyebabkan permintaan terhadap D2
minyak petrol akan menurun juga
(harga minyak petrol tidak berubah) P
keluk permintaan minyak petrol
beralih ke kiri (DD ke D2D2) D
D2
UNIT EKONOMI AE 015 Q2 Q Kuantiti
Keluk permintaan minyak
petrol

26

c. Pendapatan

• Perubahan pendapatan pengguna boleh mempengaruhi
permintaan pengguna ke atas barang-barang dan perkhidmatan
dalam 3 kategori:

i. Barang biasa

• Apabila pendapatan meningkat, permintaan terhadap barang
biasa bertambah. Keluk permintaan berpindah ke kanan. Ini
kerana pada tingkat harga yang sama, semakin banyak kuantiti
barang yang mampu dibeli.

• Apabila pendapatan berkurangan, permintaan terhadap barang
biasa berkurang, keluk permintaan akan beralih ke kiri. Ini
kerana pada tingkat harga yang sama, semakin sedikit kuantiti
yang diminta mampu dibeli

UNIT EKONOMI AE 015 27

ii. Barang bawahan
• Barang bawahan mempunyai hubungan negatif antara

tingkat pendapatan dengan kuantiti barang yang diminta .
Bila pendapatan pengguna meningkat, permintaan barang
bawahan akan menurun dan keluk permintaannya
berpindah ke kiri. Contohnya beras hancur

iii. Barang Mesti
• Barang yang diperlukan oleh pengguna dan permintaan

terhadap barang ini tidak dipengaruhi oleh perubahan
dalam tingkat pendapatan. Kuantiti barang diminta tetap
sama walaupun tingkat pendapatan pengguna berubah.
Contoh barang mesti ialah gula, garam dan beras.

UNIT EKONOMI AE 015 28

PERUBAHAN PENDAPATAN

Harga Keluk permintaan barang
biasa

Po

D1
D

q2 q0 D2
q1 kuantiti
UNIT EKONOMI AE 015 29

d. Citarasa

• Pengguna sekarang banyak dipengaruh oleh pengiklanan melalui
pelbagai media dan pertunjukan-pertunjukan serta ekspo.

• Sekiranya perubahan citarasa pengguna menyebabkan kuantiti
diminta bertambah pada setiap tingkat harga yang asal, keluk
permintaan akan beralih ke kanan.

• Keadaan adalah sebaliknya dimana keluk permintaan akan
beralih ke kiri jika citarasa pengguna terhadap sesuatu barang
berkurangan.

UNIT EKONOMI AE 015 30

Harga PERUBAHAN CITARASA

Po

D1
D

q2 q0 D2
q1 kuantiti
UNIT EKONOMI AE 015 31

FAKTOR-FAKTOR YANG
MEMPENGARUH PERMINTAAN.

e. Jangkaan harga masa depan
Sekiranya pengguna menjangkakan harga akan
meningkat pada masa depan, mereka akan didorong
kaakkaanannanmm. eenmybeeblai blekbainh kbealnuykapkepramdiantmaaansabseerkpainradnagh. kIeni

f. Dasar Kerajaan
pmaDsapeaemansnbdaagiraluaapKrdakaaetenarrsgnaaekjjaciaanaanadnrnaipvamelikadraenmunggaiesnmkuntanaeankgamanbapntebearcanukurguaktanirardagiuanphkdgeiialnpanpden.aargIsnpmsaiuariatannankgtnaa..,naCnopnatosahrnayna

UNIT EKONOMI AE 015 32

FAKTOR-FAKTOR YANG
MEMPENGARUHI PERMINTAAN.

g. Musim
Pada musim hujan, permintaan terhadap baju
hujan
bertambah.

h. Jumlah Penduduk
Semakin banyak jumlah penduduk di sesebuah
negara semakin banyaklah permintaan terhadap
barangan dipasaran

UNIT EKONOMI AE 015 33

PERUBAHAN PERMINTAAN

Harga

Po

D1
D

q2 q0 D2
q1 kuantiti
UNIT EKONOMI AE 015 34

PERUBAHAN KUANTITI DIMINTA DAN
PERUBAHAN PERMINTAAN

Perubahan kuantiti diminta

• Pergerakan titik di sepanjang keluk permintaan yang sama
disebabkan oleh perubahan harga barang itu sendiri
sementara faktor-faktor lain yang mempengaruhi permintaan
adalah tetap.

• Kenaikan harga akan menyebabkan penurunan dalam kuantiti
diminta.

• Penurunan harga akan menyebabkan kenaikan dalam kuantiti
diminta.

UNIT EKONOMI AE 015 35

Rajah : Perubahan dalam kuantiti diminta

P

A
P2
PB
P1 C

0 q2 q q1 D

UNIT EKONOMI AE 015 Q

36

PERUBAHAN PERMINTAAN

• sPmkeierenirmdaiprliiedh.niasgnearbkuaehbilukpkaenrpmeirnomtaleainnhtsaealfanainksatdmoarra-ipfaaadkdataokherarkgaanlaabinnaraatnagyuaikntueg

• Ia disebabkan oleh faktor-faktor seperti:
• Harga barang lain (barang pengganti dan penggenap)
• Pendapatan pengguna
• Citarasa
• Jangkaan masa depan
• Dasar kerajaan
• Musim
• Saiz dan struktur penduduk

UNIT EKONOMI AE 015 37

RAJAH : PERUBAHAN PERMINTAAN

P

Po C A B

q2 q0 D3
D2
UNIT EKONOMI AE 015 D1
q1

38

KULIAH 3
BAB 2

UNIT EKONOMI AE 015 39

PENAWARAN

UNIT EKONOMI AE 015 40

OBJEKTIF PENGAJARAN

1. Mentakrifkan penawaran
2. Menerangkan jadual dan keluk penawaran firma
3. Menerangkan Hukum penawaran
4. Menerangkan fungsi dan persamaan penawaran
5. Membentuk keluk penawaran pasaran

UNIT EKONOMI AE 015 41

TEORI PENAWARAN

• a.Takrifan Penawaran

• Penawaran ialah jumlah kuantiti barang dan perkhidmatan yang sanggup
dikeluarkan oleh pengeluar untuk dijual pada suatu tingkat harga dalam jangka
masa tertentu.

UNIT EKONOMI AE 015 42

B. JADUAL PENAWARAN DAN KELUK
P E N AWA R A N

Jadual penawaran adalah jadual yang menunjukkan hubungan
antara harga sesuatu barang dengan kuantiti ditawarkan
oleh firma terhadap barang tersebut.

Keadaan Harga (RM) Kuantiti
ditawarkan
A 1
B 2 5
C 3
D 4 10

15

20

UNIT EKONOMI AE 015 43

HURAIAN JADUAL

Jadual menunjukkan hubungan positif antara harga barang
dan kuantiti barang yang ditawarkan.

Semakin rendah harga barang semakin kurang kuantiti
barang yang ditawarkan.

Berdasarkan jadual, satu keluk penawaran dapat dilukis
seperti berikut:

UNIT EKONOMI AE 015 44

Rajah: Keluk Penawaran

Harga

4 D
C
3
B
2
A
1

S

0 10 15 20 Kuantiti
5
AE 015 45
UNIT EKONOMI

• Keluk penawaran ditakrifkan sebagai keluk yang
menunjukkan kuantiti yang ditawarkan oleh
seseorang pengeluar pada pelbagai tingkat harga.

• Keluk penawaran bercerun positif. Ini menunjukkan
hubungan positif antara harga sesuatu barang
dengan kuantiti barang yang ditawarkan.

• Keluk penawaran mencerun ke atas dari kiri ke
kanan.

UNIT EKONOMI AE 015 46

C. HUKUM PENAWARAN

Hukum penawaran menerangkan hubungan antara
harga dengan kuantiti ditawar adalah langsung
(positif).

Apabila harga sesuatu barang meningkat, kuantiti
ditawar akan meningkat dan apabila harga sesuatu
barang jatuh, kuantiti ditawar akan jatuh dengan
andaian ceteris paribus.
Ceteris paribus.
ialah faktor-faktor lain selain harga barang itu sendiri
diandaikan tidak berubah/ malar.

UNIT EKONOMI AE 015 47

HUKUM INI MENUNJUKKAN WUJUD HUBUNGAN
P O S I T I F A N TA R A T I N G K AT H A R G A DA N
K UA N T I T I D I TAWA R . I N I D I S E B A B K A N : -

Harga yang tinggi memberi keuntungan yang
lebih kepada pengeluar, jadi pengeluar akan
menawarkan lebih banyak barang.

Harga yang tinggi , menyebabkan pengeluar
berpendapat barang tersebut sangat diminta oleh
pengguna tetapi penawarannya kurang di pasaran.

Pengeluar akan menambahkan penawaran untuk
memenuhi permintaan.

UNIT EKONOMI AE 015 48

D. FUNGSI DAN PERSAMAAN PENAWARAN

Persamaan penawaran menunjukkan hubungan
antara tingkat harga dan kuantiti yang ditawarkan.

Qs = a + bP

Qs = Kuantiti ditawar
a = Pemalar yang menunjukkan kuantiti ditawar pada harga kosong
b = Kecerunan keluk penawaran
P = Harga

UNIT EKONOMI AE 015 49

Harga Kuantiti Kuantiti Kuantiti
ditawar ditawar ditawar
4 firma A firma B firma C
3
2 9 9 8
1 7 6 6
5 3 4
3 0 2

a) Bentukkan fungsi penawaran firma A, B dan C

b) Lakarkan keluk penawaran firma-firma
tersebut.

UNIT EKONOMI AE 015 50