Bab 2

Fungsi penawaran Firma A : Qs = a + bP

Dapatkan dahulu nilai b

b = ∆ Qs
∆P

=2
1

=2
Qs = a + 2P

Cari nilai a

Qs = a + 2P
9 = a + 2(4)
a =1

Jadi fungsi penawaran Qs = 1 + 2P

UNIT EKONOMI AE 015 51

Fungsi penawaran firma B Fungsi penawaran firma C

UNIT EKONOMI AE 015 52

E. PENAWARAN PASARAN

Penawaran firma:
Penawaran sesuatu barang dan perkhidmatan oleh

sebuah firma pada tingkat harga tertentu dan
dalam jangka masa tertentu.
Penawaran pasaran:
Penawaran semua firma dalam pasaran yang
dicampurkan pada tingkat harga tertentu dan
dalam jangka masa tertentu.

UNIT EKONOMI AE 015 53

KELUK PENAWARAN PASARAN

Keluk penawaran pasaran dibentuk dengan menjumlahkan
keluk penawaran semua firma dalam pasaran secara
mendatar seperti jadual dan rajah berikut:

Keadaan Harga Qs Qs Penawaran
Firma A Firma B Pasaran
A 4 22
B 3 8 14
C 2 15
D 1 5 10
9
3 6
2
0 2

UNIT EKONOMI AE 015 54

KELUK PENAWARAN FIRMA DAN PASARAN

KELUK PENAWARAN KELUK PENAWARAN KELUK PENAWARAN
FIRMA A
FIRMA B PASARAN

P SA P SB P SP

4A 4A 4A
3B 3B 3B

SA SB SP

58 Q 10 14 Q 15 22 Q

UNIT EKONOMI AE 015 55

FAKTOR-FAKTOR YANG MEMPENGARUHI
PENAWARAN

1. Harga barang itu sendiri
2. Harga barang lain

(keluaran bersama dan keluaran bersaing)

3. Harga input
4. Teknologi
5. Dasar kerajaan
6. Bilangan pengeluar

UNIT EKONOMI AE 015 56

A. HARGA BARANG ITU
SENDIRI

Semakin tinggi harga sesuatu barang, semakin

banyak kuantiti barang ditawarkan.

Sebaliknya semakin rendah harga sesuatu barang
semakin kurang kuantiti barang ditawarkan Dengan
andaian ceteris paribus

(Keluk penawaran sendiri/ pergerakan disepanjang
keluk penawaran)

UNIT EKONOMI AE 015 57

RAJAH: PERUBAHAN HARGA BARANG ITU
SENDIRI

Harga S

P1 A
P B

Po C

S Qo Q Q1 kuantiti 58

UNIT EKONOMI AE 015

b. Harga barang lain
i . keluaran Bersama
ii. keluaran Bersaing

i. keluaran Bersama

Melibatkan barangan yang akan dikeluarkan secara bersama-
sama dengan pengeluaran barang lain.
Contohnya: Daging lembu dan kulit lembu merupakan
penawaran bersama. Kenaikan harga daging lembu
menyebabkan pertambahan penawaran kulit lembu.
(Keluk Penawaran beralih)

UNIT EKONOMI AE 015 59

Keluaran bersama

Dengan bantuan rajah, huraikan bagaimana perubahan
berikut mempengaruhi keluk penawaran kulit lembu.

a) Kenaikan harga daging lembu

P d.lembu naik – Qs d.lembu naik
SS kulit lembu pun naik (keluk kulit lembu
beralih ke kanan)

Harga

S S1

P

Q Q1 Kuantiti

UNIT EKONOMI AE 015 60

Keluaran bersama

Dengan bantuan rajah, huraikan bagaimana perubahan
berikut mempengaruhi keluk penawaran kulit lembu.

b) Penurunan harga daging lembu

P d.lembu turun – Qs d.lembu turun
SS kulit lembu pun turun (keluk kulit lembu
beralih ke kiri)

Harga

S1 S

P

Q1 Q Kuantiti

UNIT EKONOMI AE 015 61

II. PENAWARAN BERSAING

Penawaran bersaing melibatkan barangan yang
pengeluarannya dapat diganti dengan mudah untuk
mengeluarkan barang lain yang menggunakan faktor-
faktor ekonomi yang sama.

Contohnya:
• Sayur bayam dan sayur sawi. Kedua-dua ini dapat

dikeluarkan dengan faktor yang sama.

• Kenaikan harga bayam menyebabkan penawaran
barang bersaing (sawi) berkurang.

UNIT EKONOMI AE 015 62

Keluaran bersaing

Dengan bantuan rajah, huraikan bagaimana perubahan
berikut mempengaruhi keluk penawaran sayur sawi.

a) Penurunan harga sayur bayam

P sayur bayam turun – Qs sayur bayam turun
SS sayur sawi naik (keluk sayur sawi
beralih ke kanan)

Harga

S S1

P

Q Q1 Kuantiti

UNIT EKONOMI AE 015 63

Keluaran bersaing

Dengan bantuan rajah, huraikan bagaimana perubahan
berikut mempengaruhi keluk penawaran sayur sawi.

b) Peningkatan harga sayur bayam

P sayur bayam naik – Qs sayur bayam naik
SS sayur sawi turun (keluk sayur saw
beralih ke kiri)

Harga

S1 S

P

Q1 Q Kuantiti

UNIT EKONOMI AE 015 64

III. HARGA INPUT

• Kenaikan harga input seperti upah buruh dan harga bahan
mentah menyebabkan kos pengeluaran meningkat.

• Penawaran akan berkurang, keluk penawaran akan beralih
ke kiri.

• Dan sebaliknya

UNIT EKONOMI AE 015 65

RAJAH: PERUBAHAN HARGA INPUT

P (RM)

Po

Po q1 q0 q2 Qs1

UNIT EKONOMI AE 015 66

IV. TEKNOLOGI

 Penggunaan teknologi moden dan canggih dapat
meningkatkan daya pengeluaran sesebuah firma.

 Melalui teknologi moden, penghasilan barang
secara besar-besaran dapat dilakukan.

 keupayaan penawaran dapat ditingkatkan.
 Keluk penawaran akan beralih ke kanan.

UNIT EKONOMI AE 015 67

V. DASAR KERAJAAN

Cukai :
 Untuk menggalakkkan penawaran tempatan kerajaan

mengenakan cukai keatas barang diimport. Kenaikan
harga barang diimport menyebabkan permintaan
barang tempatan meningkat. Seterusnya penawaran
dalam negara bertambah
Subsidi :
 pemberian subsidi kerajaan terhadap firma tempatan
akan menyebabkan kos pengeluaran berkurang.
Keadaan ini dapat menggalakkan firma
mempertingkatkan pengeluaran sesuatu barang.

• Kempen , undang-undang

UNIT EKONOMI AE 015 68

VI. BILANGAN FIRMA

 Speecnagrealuuamr udmalanmyasseesmuaatkuinbraarmanagi,
semakin tinggi kuantiti penawaran
barang tersebut.

UNIT EKONOMI AE 015 69

2.2.3 PERUBAHAN KUANTITI YANG
DITAWARKAN (PERUBAHAN PADA SATU
KELUK PENAWARAN)

• Perubahan dalam kuantiti ditawar disebabkan oleh
perubahan harga barang itu sendiri. Faktor-faktor lain
diandaikan tetap. Ia merupakan pergerakan titik
disepanjang keluk penawaran yang sama.

• Kenaikan harga menyebabkan kuantiti ditawarkan
bertambah.

• Penurunan harga menyebabkan kuantiti ditawarkan
berkurang.

UNIT EKONOMI AE 015 70

R AJ AH: P E RUB AH AN K UAN T IT I YAN G
D I TAWARK AN

Harga S

P1 A
P B

Po C

S Qo Q Q1 kuantiti 71

UNIT EKONOMI AE 015

PERUBAHAN PENAWARAN
( PERALIHAN KELUK PENAWARAN )

• Perubahan penawaran disebabkan oleh perubahan dalam
faktor-faktor lain selain daripada perubahan harga barang
itu sendiri.

• Berlaku peralihan keluk penawaran ke kanan atau ke kiri

• Contohnya : Peningkatan teknologi akan menambahkan
penawaran. Peralihan ini dipanggil pertambahan
penawaran

• Ppseeebnnaigngegaluki aaptreanmngeunragknuogrsaanngpkpeaennnagpweelaunraaarwna.anran.aPkearnalihamneinnyiedbiakbeknaanli

UNIT EKONOMI AE 015 72

RAJAH: PERUBAHAN PENAWARAN
P (RM)

Pengurangan Pertambahan
penawaran
Po penawaran

Po q1 q0 q2 Qs1

UNIT EKONOMI AE 015 73

2.3 Keseimbangan Pasaran

OBJEKTIF PENGAJARAN.
DIAKHIR PENGAJARAN PELAJAR DAPAT:

2.3.1 Menerangkan proses keseimbangan dan
menentukan keseimbangan pasaran dengan
menggunakan jadual, rajah dan fungsi.

2.3.2 Menerangkan perubahan keseimbangan pasaran
kesan perubahan
a. Permintaan
b. Penawaran
c. Permintaan dan Penawaran secara
serentak

UNIT EKONOMI AE 015 74

2.3.1KESEIMBANGAN PASARAN

Keseimbangan pasaran tercapai apabila kuantiti
yang ditawar sama dengan kuantiti yang diminta

pada satu tingkat harga tertentu.

Secara persamaan
Qd = Qs

Secara keluk:
Titik persilangan antara keluk permintaan

dan keluk penawaran

UNIT EKONOMI AE 015 75

J A D UA L P E R M I N TA A N DA N P E N AWA R A N

Harga (RM) Qd Qs Keadaan
pasaran
50 4
40 8 20
30 12
20 16 Lebihan
10 20
16 penawaran

12 Qd=Qs

8

Lebihan

4 permintaan

UNIT EKONOMI AE 015 76

KESEIMBANGAN PASARAN BERDASARKAN
RUMUS;

Keseimbangan pasaran tercapai apabila kuantiti
diminta sama dengan kuantiti ditawarkan pada
satu tingkat harga iaitu Qd = Qs.
Persamaan permintaan dan penawaran boleh
ditulis seperti berikut:-

Persamaan permintaan : Qd = a – bP
Persamaan penawaran : Qs = a + bP

UNIT EKONOMI AE 015 77

QQds == 204.4–P 0.4P
Penyelesaian:-
Syarat keseimbangan pasaran Qd = Qs maka

Qd = Qs
24 – 0.4P = 0.4P

24P==0.340P + 0.4P

Pada P = 30 gantikan dalam Qd atau Qs

Qd = 24 – 0.4P Qs = 0.4P
== 1224 – 0.4(30) = 12 = 0.4(30)

Jadi harga keseimbangan ialah RM30.00 dan
kuantiti keseimbangan ialah 12 unit.

UNIT EKONOMI AE 015 78

RAJAH : KESEIMBANGAN PASARAN

P S

D

E
30

S 8 12 D
0
AE 015 16 Q
UNIT EKONOMI
79

Kuliah 4
Bab 2

UNIT EKONOMI AE 015 80

PROSES PENENTUAN KESEIMBANGAN
PA S A R A N

P a Lebihan penawaran b S
E
D

40

30

S 8 12 D
0
AE 015 16 Q
UNIT EKONOMI
81

Huraian rajah

- Pada P = RM40, Qd = 8 Qs = 16

- Qs > Qd

- Berlaku lebihan penawaran sebanyak
16 – 8 = 8 unit (a – b)

- Harga akan cenderung untuk turun sebab bila
P turun, kuantiti diminta naik dan bila P turun
kuantiti ditawar akan turun

- Keseimbangan akan tercapai pada P = RM30 dan
kuantiti = 12 unit

UNIT EKONOMI AE 015 82

Proses Penentuan Keseimbangan Pasaran

P S

D

30 E

20 ab

S Lebihan permintaan
0
8 12 16 D
UNIT EKONOMI
AE 015 Q

83

Huraian rajah

- Pada P = RM20, Qd = 16 Qs = 8

- Qd > Qs

- Berlaku lebihan permintaan sebanyak
16 – 8 = 8 unit (a – b)

- Harga akan cenderung untuk naik sebab bila
P naik, kuantiti diminta turun dan bila P naik
kuantiti ditawar akan naik

- Keseimbangan akan tercapai pada P = RM30 dan
kuantiti = 12 unit

UNIT EKONOMI AE 015 84

2.3.2 PERUBAHAN KESEIMBANGAN
PA S A R A N

a. Perubahan dalam permintaan sahaja

b. Perubahan dalam penawaran sahaja

c. Perubahan dalam permintaan dan penawaran

secara serentak

UNIT EKONOMI AE 015 85

Andaikan fungsi permintaan dan penawaran asal
dalam ekonomi seperti berikut:

Qd = 30 – 5P
Qs = 5P

Hitung harga dan kuantiti keseimbangan asal

Qd = Qs

UNIT EKONOMI AE 015 86

Andaikan fungsi permintaan dan penawaran asal
dalam ekonomi seperti berikut:

Qd = 30 – 5P
Qs = 5P
Hitung harga dan kuantiti keseimbangan asal

P = RM3

Q = 15

UNIT EKONOMI AE 015 87

Perubahan keseimbangan Pasaran
Kesan perubahan

1. Permintaan sahaja

Jika permintaan bertambah, fungsi permintaan yang
baru ialah Qd1 = 50 – 5P, hitung harga dan kuantiti
keseimbangan yang baru.
Secara rumus

Qd1 = Qs

UNIT EKONOMI AE 015 88

Perubahan keseimbangan Pasaran
Kesan perubahan

1. Permintaan sahaja

Jika permintaan bertambah, fungsi permintaan yang
baru ialah Qd1 = 50 – 5P, hitung harga dan kuantiti
keseimbangan yang baru.
Secara rumus

P = RM5

Q = 25

UNIT EKONOMI AE 015 89

Secara rajah S

Harga D1 E1
D E0

5
3

S D1
D Kuantiti
15 25

UNIT EKONOMI AE 015 90

Perubahan keseimbangan pasaran
1. Perubahan dalam permintaan sahaja

Contoh 1: Pendapatan pengguna meningkat

Harga S
D

P0 E0

S Q0 D Kuantiti 91

UNIT EKONOMI AE 015

Huraian rajah

UNIT EKONOMI AE 015 92

Kesan perubahan

2. Penawaran sahaja

Jika penawaran berkurang, fungsi penawaran yang
baru ialah Qs1 = -10 + 5P, hitung harga dan kuantiti
keseimbangan yang baru.

Secara rumus

Qd = Qs1
30 – 5P = - 10 + 5P

UNIT EKONOMI AE 015 93

Kesan perubahan
2. Penawaran sahaja
Jika penawaran berkurang, fungsi penawaran yang
baru ialah Qs1 = -10 + 5P, hitung harga dan kuantiti
keseimbangan yang baru.
Secara rumus

P = RM4

Q = 10

UNIT EKONOMI AE 015 94

Secara rajah

Harga S1
D S

4 E1
3 E0

S D Kuantiti
10 15

UNIT EKONOMI AE 015 95

Perubahan keseimbangan pasaran
2. Perubahan dalam penawaran sahaja

Contoh : Teknologi meningkat

Harga S
D

P0 E0

S Q0 D Kuantiti 96

UNIT EKONOMI AE 015

Huraian rajah

UNIT EKONOMI AE 015 97

Perubahan keseimbangan pasaran
3. Perubahan dalam permintaan dan penawaran
secara serentak.

Contoh : peningkatan citarasa dan penurunan harga
input.

Harga
DS

P0 E0

S Q0 D Kuantiti

UNIT EKONOMI AE 015 98

Huraian rajah

UNIT EKONOMI AE 015 99

2.4 LEBIHAN PENGGUNA DAN LEBIHAN
PENGELUAR

Lebihan pengguna ialah faedah yang diperoleh oleh
pengguna apabila terdapat perbezaan antara harga yang
sanggup dibayar dengan harga keseimbangan pasaran.

Lebihan pengeluar ialah faedah yang diperoleh oleh
pengeluar apabila terdapat perbezaan antara harga
keseimbangan pasaran dengan harga yang sanggup
ditawarkan oleh pengeluar.

UNIT EKONOMI AE 015 100