t bpmL$p¡“u L©$rsAp¡ t
dpf¡ EX$hy„ R>¡.
91
A¡L$X$p\u v$kX$p¡
rdÓp¡,
Al] Ap`¡gp„ ÓZ¡e L$pìep¡ hp„Ãep„ “¡ sd_¡ dÅ `X$u L¡$ _rl ?
sd¡ ÅZp¡ R>p¡ L¡$ Ap L$pìep¡ sdpfp„ S>¡hp„ bpmL$p¡A¡ S> g¿ep„ R>¡.
sd¡ `Z Aphp„ L$pìep¡ gMu iL$p¡ R>p¡. sp¡ sd_¡ Ndsp„ L$p¡C`Z rhje D`f ApS>\u S>
gMhp_y„ iê$ L$fu v$p¡. d|„ThZ \pe sp¡ hN®rinL$ sd_¡ dv$v$ L$fhp s¥epf S> R>¡. sp¡ TX$`u gp¡
Ap sL$_¡ !
92
cprjL$ kdS>
q¾$eprhi¡jZ
t r“funZ L$fp¡.
QX$hp“u q¾$ep ’pe R>¡. ENhp“u q¾$ep
¼ep„ ? ¼epf¡ ?
TpX$ D‘f khpf¡
v$p¡X$hp“u q¾$ep Ap‘hp - g¡hp“u q¾$ep
L¡$hu fus¡ ? ¼epf¡ ?
TX$‘’u / ^ud¡^ud¡
‘l¡gp„ - ‘R>u
S>dhp“u q¾$ep
L¡$V$gy„ ?
’p¡Xy„$ - h^pf¡
93
l hp¼ep¡ hp„Qp¡.
1) Dd¡i TpX$ D‘f QX$ép¡.
2) k|fS> khpf¡ EN¡ R>¡.
3) R>p¡L$fp¡ TX$‘’u v$p¡X¡$ R>¡.
4) vy$L$p“v$pf dpg Ap‘¡ ‘R>u N°plL$ ‘¥kp Ap‘¡ R>¡.
5) bpmL$p¡ S>dhpdp„ ’p¡Xy„$ S> Mpe R>¡.
l D‘f“p„ hp¼ep¡dp„ guV$u v$p¡f¡gp iåv$p¡ q¾$ep“p A’®dp„ h^pfp¡ L$f¡ R>¡.
: ApV$gy„ epv$ fpMp¡ :
q¾$ep“p A’®dp„ h^pfp¡ L$f“pf iåv$“¡ "q¾$eprhi¡jZ' L$l¡hpe R>¡.
l l„d¡ip„ epv$ fpMp¡.
""b“u kp’u q¾$ep‘v$“y„ h^pfp¡ A’®“y„ L$fsy„,
q¾$ep“y„ A¡ rhi¡jZ R>¡ rhi¡jZ’u S>fp Sy>vy$„.''
l Qpgp¡ dlphfp¡ L$fuA¡.
q¾$ep rhi¡jZ ip¡^u “uQ¡ guV$u v$p¡fp¡.
1) L$pg¡ rds¡i hl¡gp¡ S>hp“p¡ R>¡. ...........................................
2) NZ‘rsA¡ TX$‘’u g¿ey„ “¡ rinL$ Å¡sp füp. ..........................................
3) d„qv$fdp„ Å¡fÅ¡f’u Tpgf hpNsu lsu. ...........................................
4) lpõe L$gpL$pfp¡ M|b lkph¡ R>¡. ...........................................
5) k„v$u` ldZp„ Aphhp¡ Å¡CA¡. ...........................................
q¾$eprhi¡jZ“p âL$pf
1) epv$ fpMp¡ : Ci D‘f, Ci “uQ¡, Ci v|$f “¡ “ÆL$dp„ R>¡ ;
sd¡ Äep„ Äep„ Sy>Ap¡ Ðep„ Ðep„ Cðf“p¡ hpk R>¡.
Qphuê$‘ iåv$p¡ :
Al], “ÆL$, “uQ¡, D‘f, Ðep„, ‘pR>m, ‘pk¡, kpd¡ hN¡f¡.
l Dv$plfZp¡ :
1) Aip¡L$ L$rhsp Al] S> Npsp¡.
2) “ÆL$dp„ S> Nfd ‘pZu“p Ly„$X$ R>¡.
3) Adpfu ipmp“u ‘pR>m fds“y„ dp¡Vy„$ d¡v$p“ Aph¡gy„ R>¡.
4) rinL$ rhÛp’}Ap¡ ‘pk¡ Apìep.
õ’mhpQL$ q¾$eprhi¡jZ
94
2) epv$ fpMp¡. kv$p A¡ kp’dp„ fl¡sp¡, L$v$u R|>V$p¡ “’u ‘X$sp¡ ;
1) Sy>Ap¡ Äepf¡ dmp¡ Ðepf¡ r“f„sf A„sf¡ hksp¡.
l„d¡ip„ sy„ d“¡ Sy>A¡ “ÆL$’u r“Ðe “ufM¡ R>¡.
2) lÅfp¡ Ap„M’u dpfu kv$p k„cpm fpM¡ R>¡.
l Qphuê$‘ iåv$p¡ : AÐepf¡, ¼epf¡, ldZp„, sfs, hpf„hpf hN¡f¡.
l Dv$plfZp¡ :
1) d¢ Ap hpsp® AÐepf¡ S> kp„cmu.
2) kyr“sp hpf„hpf c|gu Åe R>¡.
3) ap¡“ L$fsp„ ‘p¡guk AL$õdps õ’m¡ sfs Aphu NC.
4) Ap‘Z¡ l„d¡ip„ kpQy„ bp¡ghy„ Å¡CA¡.
L$pmhpQL$ (kdehpQL$) q¾$eprhi¡jZ
3) epv$ fpMp¡ : A¡L$v$d sy„ dp“ Ap d“ fpl “p bsgphi¡,
b„v$Nu s„y L$f Myv$p“u, fpl A¡ v$ip®hi¡.
l Qphuê$‘ iåv$p¡ : L¡$d, S>¡d, Apd, A¡d, A¡L$v$d, kX$kX$pV$, ^X$p^X$.
l Dv$plfZp¡ :
1) ^fsuL„$‘“p¡ Ap„QL$p¡ Aphsp„ dL$p“p¡ ^X$p^X$ ‘X$hp gpìep„.
2) kps“p V$L$p¡fp kp„cmu lº„ A¡L$v$d ÅNu NC.
3) hfkpv$ Tfdf hfksp¡ lsp¡.
4) dpfu kph “ÆL$’u dp¡V$f kX$kX$pV$ Qpgu NC.
furshpQL$ q¾$eprhi¡jZ
4) epv$ fpMp¡ : Myv$p ApNm “¡ ‘pR>m R>¡, Myv$p ‘l¡gp„ “¡ R>¡ëg¡ R>¡.
“l] Mpgu S>Áep L$p¡C Mf¡Mf op“ sp¡ Ap R>¡.
l Qphuê$‘ iåv$p¡ : ApNm, ‘pR>m, ‘l¡gp„, ‘R>u hN¡f¡.
l Dv$plfZp¡ :
1) lº„ ApNm “uL$mu NC, bp ‘pR>m flu Nep„.
2) ‘p’®“¡ S>hp v$p¡, s¡“p ‘R>u sdpfp¡ hpfp¡.
3) sy„ L¡$d b^p“u ‘pR>m flu Nep¡ ?
4) “p“p„ bpmL$p¡“¡ ‘l¡gp„ S>dpX$u gp¡.
¾$dhpQL$ q¾$eprhi¡jZ
95
5) epv$ fpMp¡ : fM¡ c|gp¡ ‘X¡$ Å¡ sy„ S>ê$f A¡ dpN® v$ip®h¡
L©$‘p A¡“u kss hfk¡ sy„ Å¡ A¡ dpN® ‘f Qpg¡.
l Qphuê$‘ iåv$p¡ : S>ê$f, Ahíe, Mf¡Mf, fM¡, ÅZ¡, L$v$pQ hN¡f¡.
l Dv$plfZp¡ :
v s¡Ap¡ L$v$pQ Qpëep Nep li¡.
v Np„^u kpl¡b sdpfu kp’¡ Ahíe Aphi¡.
v Ap ×íe Mf¡Mf M|b kfk R>¡.
v sdpfy„ L$pd A¡ S>ê$f L$fu Ap‘i¡.
r“òehpQL$ q¾$eprhi¡jZ (k„cph“phpQL$)
6) epv$ fpMp¡ : cg¡ ‘p‘p¡ L$ep¯ TpTp„, âcy sp¡ ‘rss‘ph“ R>¡,
sd¡ ‘õspC“¡ ‘pR>p afp¡ sp¡ Apîe¡ g¡ R>¡.
l Qphuê$‘ iåv$p¡ : W$uL$, hpfy, cg¡, lp, kpfy.
l Dv$plfZp¡ :
v lp, L$pg¡ lº„ kdekf Aphui.
v W$uL$ R>¡. d“¡ A¡ Qpgi¡.
v cg¡ Ðepf¡, Ap hMs¡ sdpfp Of¡ L$pe®¾$d fpMuA¡.
v kpfy - sdpfu hps Ad“¡ d„S|>f R>¡.
õhuL$pfhpQL$ q¾$eprhi¡jZ
7) epv$ fpMp¡ : “ bp¡gp¡ L$p¡C“y„ b|fy„, “ Ap‘p¡ Ópk L$p¡C“¡,
“ vy$chp¡ L$p¡C“y„ l¥ey„,
Mf¡ A¡ ‘yÎe dp¡Vy„$ R>¡.
l Qphuê$‘ iåv$p¡ : “, dp, “p, “rl, “’u hN¡f¡.
l Dv$plfZp¡ :
v Al] dpfp’u “ fl¡hpe.
v d¢ L$p¡C Mp¡Vy„$ L$pd L$ey¯ “’u.
v fdsp„ fdsp„ Aæepk L$fpe “rl.
v qL$ip¡f, gsp“¡ dpf dp. s¡ fX$i¡.
“L$pfhpQL$ q¾$eprhi¡jZ
96
8) epv$ fpMp¡ : M|b kdÅhy„ R>sp„ d“ L¡$d sy„ dp“¡ “rl ?
v$v$® Ap‘u Åe s¡“¡ L¡$d sy„ c|g¡ “rl ?
l Qphuê$‘ iåv$p¡ : M|b, S>fp, ’p¡Xy„$, OÏ„, Ap¡Ry>„, Arsie, cf‘|f, A^|fy„ hN¡f¡.
l Dv$plfZp¡ :
1) fpdcpCA¡ S>fpe Mp^y„ “rl.
2) Adpfp Of¡ M|b sygku ’pe R>¡.
3) A^|fp¡ OX$p¡ R>gL$pe R>¡.
4) kfp¡hfdp„ cf‘|f ‘pZu R>¡.
‘qfdpZhpQL$ q¾$eprhi¡jZ
rinL$rdÓp¡,
Ap hj£ A“y¾$drZL$pdp„ v$f¡L$ L©$rs“p AÝee“ dpV¡$ A‘¡rns r‘qfeX$ v$ip®hhp“p¡ “|s“ ArcNd
A‘“pìep¡ R>¡ s¡ Ap‘ kp¥ “½$u AphL$pfip¡.
Al] Ap‘¡gu r‘qfeX$“u hl¢QZu k„‘|Z® [õ’rsõ’p‘L$ R>¡ R>sp„ v$f¡L$ L©$rs“y„ AÝee“ Ap¡R>p
r‘qfeX$dp„ ‘|fy„ “ L$fhp“p¡ ApN°l Ahíe fpMhp¡.
D‘¾$d dpV¡$ b¡ r‘qfeX$ Ap‘¡gp R>¡. s¡’u A¡hp S> AÞe D‘¾$d rinL$ ‘p¡sp“u L$ë‘L$sp’u L$fphu
iL$i¡ A“¡ rhÛp’}Ap¡“¡ Ås¡ s¥epf L$fhp“u â¡fZp ‘Z Ap‘u iL$i¡.
cprjL$ kdS>“¡ apmh¡gp r‘qfeX$dp„ ANpD iuMu Ne¡gp rhjep¡“y„ ‘y“fphs®“ ‘Z L$fphu iL$pe.
A“¡ r‘qfeX$ Ap¡R>p ‘X¡$ sp¡ L$rhsp“p r‘qfeXdp„’u gC ‘Z iL$pe.
"lº„ hp„Qy„........ sd¡ ‘Z hp„Qp¡' “p¡ AgN rhcpN “ lp¡hp R>sp„ s¡“¡ dpV¡$ AgN r‘qfeX
apmh¡gp R>¡. s¡“p âñp¡Ñfp¡ ‘Z L$fphhp“p “’u R>sp„ s¡“y„ hp„Q“ L$fphhy„ AphíeL$ R>¡. s¡ hp„Qu“¡ s¡Ap¡
kdÆ iL¡$ s¡ dpV¡$ rinL¡$ dpN®v$i®L$“u c|rdL$p bÅhhp“u R>¡.
97
L$rh-g¡ML$ ‘qfQe
1. lqf Aphp¡_¡ (âp\®_p)
Þlp_pgpg$ : L$rh Þlp_pgpg_p¡ S>Þd 1877dp„ Adv$phpv$dp„ \ep¡ lsp¡. s¡dZ¡ fkkcf L$pìep¡
A“¡ rh`yg kprlÐe kS>®_ Üpfp NyS>fpsu kprlÐe_¡ kd©Ù L$ey® R>¡. L$pìe, Brslpk A_¡ sÒhop__p¡
rÓh¡Zu k„Nd s¡d_p kS>®__¡ Ap¡S>k A`£ R>¡. L$pìep¡, _pV$L$p¡, _hgL$\p, rhh¡Q_, QqfÓ hN¡f¡
kprlÐeõhê$`p¡dp„ s¡dZ¡ `p¡sp_u ApNhu ârscp v$ip®hu R>¡. s¡dZ¡ S>¡ L„$C kÄey¯ s¡ EÃQ L$p¡qV$“y„
R>¡. Ap rkhpe s¡Ap¡ fpS>L$p¡V$_p _peb v$uhp_ A_¡ L¡$mhZuL$pf lsp, hmu s¡dZ¡$ fpS>Ly$dpf
L$p¡g¡S>_p AÝep`L$ sfuL¡$ L$pe® L$ey¯ lsy„.
"Þlp_p Þlp_p fpk', "L¡$V$gp„L$ L$pìep¡', "CÞvy$Ly$dpf', "S>ep S>eÞs' A¡d_u ârkÙ L©$rsAp¡ R>¡.
2. bufbg_p¡ v$uL$fp¡
dyLy„$v$ ipl$ : dyLy$Þv$ âpZÆh_v$pk ipl_p¡ S>Þd 1923dp„ Adv$phpv$_p ri_p¡fdp„ „\ep¡ lsp¡.
s¡Ap¡ _p¡_d¡qV²$L$ lsp. `ÓL$pfÐh_p n¡Ódp„ s¡dZ¡ "_hQ¡s_', "L$spf g¡M_', "kdcph', "NyS>fps',
"dy„bC kdpQpf'_p k„`pv$L$ sfuL¡$ L$pd L$ey¯ lsy„. Ly$kyd âL$pi_ (Adv$phpv$)_p k„QpgL$ `v$_¡ s¡dZ¡
ip¡cpìey„ R>¡. "Æh_dp„ ApNm h^hy„ R>¡'_y„ b°¡Cg rgr`dp„ s¡dZ¡ k„‘pv$“ L$ey¯. s¡Ap¡ ^_Æ L$p_Æ
kyhZ®Q„ÖL$\u kÞdpr_s \ep R>¡. s¡ D`fp„s S>erc¿My `yfõL$pf s¡dS> k„õL$pf `qfhpf_p `yfõL$pf
`Z dþep R>¡.
kprlÐe_p n¡Ó¡ s¡dZ¡ r_b„^, _hrgL$p, k„`pv$_, lpõekprlÐedp„ A_p¡My„ âv$p_ L$ey¯ R>¡.
3. S>gi[¼s Nus
kp„Cfpd v$h¡$ : kp¥fpô²$_p Åd_Nfdp„ B.k. 1977dp„ S>Þd¡gp kp„Cfpd v$h¡ NyS>fpsu hs®dp_`Ó
"rdX$X¡$' A_¡ "k„v$¡i'dp„ lpõeg¡ML$ sfuL$¡ g¡M“ L$f¡ R>¡. s¡d_u b¡ L$p¸gdp¡ A_yL$d¡ "kp„Cfpd_y„
lpefpd' A_¡ "dõsu_p `|f' r_erds ârkÙ \pe R>¡. NyS>fps kfL$pf¡ s¡d_¡ "NyS>fps Np¥fh
`yfõL$pf'\u _hpÄep R>¡. s¡d_p¡ â\d L$pìek„N°l "kp„Cfpd_p lksp Anf' R>¡. "f„N L$ky„bg
NyS>fpsu' A_¡ "Anf_u Ap„Nrmey„ Tpgp¡' A¡ s¡d_p„ AÞe `yõsL$p¡ R>¡.
4. kpfp Anf
t`L$u ipl$ : t`L$ub¡_ ipl_p¡ S>Þd B.k. 1969dp„ Adv$phpv$dp„ ’ep¡ R>¡. "NyS>fpsu Ýhr_
ìehõ\p' A_¡ "NyS>fpsu L$p¡ifQ_p' rhi¡ A¡dZ¡ k„ip¡^_p¡ L$ep® R>¡. A¡daug, `u.Æ. qX$àgp¡dp B_
tgNrh[õV$¼k `u.A¡Q.X$u., NyS>fpsu Ýhr_ rhQpfZp“u ìehõ\p s¡dZ¡ L$fu lsu. 1998dp„ s¡Ap¡
Adv$phpv$“u A¡a.X$u.ApV®$k L$p¡g¡S>“p NyS>fpsu rhcpN“p AÝen lsp. cpjprhop“, L$p¡ifQ“p A“¡
Å¡X$Zu S>¡hp„ s¡d“p„ âL$pi“p¡ 1999dp„ âNV$ ’ep„ lsp„.
98
5. lp¡ f„Nfrkep
gp¡L$Nus$ : gp¡L$p¡ Üpfp fQpe¡gy„, `p¡s`p¡sp_u k„õL©$rs_¡ rhrh^ Nusp¡ Üpfp âNV$ L$fsy„ Nus A¡V$g¡
gp¡L$Nus. Æh__p rhrh^ sb½¡$, rhrh^ âk„Np¡dp„ gp¡L$p¡_p dyMdp„\u kfu `X¡$gp iåv$p¡A¡ Nusp¡_y„
õ\p_ âpàs L$fu Ap`Zu `f„`fpNs dpÞesp A_¡ qfhpÅ¡ sl¡hpfp¡ s\p Ap`Zu k„õL©$rs_¡ Æh„ssp
A`} R>¡. gp¡L$Nusdp„ cS>_p¡, lpgfX$p„, Nfbp, gÁ_Nusp¡, ip¥e®Nusp¡, F>syNusp¡ hN¡f¡_p¡ kdph¡i
’pe R>¡.
6. gp¡lu rh_p_u kNpC
Apiy `V¡$g : Arð“Ly$dpf fhÆcpC Mp„V$ s¡d_y„ d|m _pd R>¡. s¡d_p¡ S>Þd 1968dp„ \ep¡
R>¡. NyS>fps_p Åd_Nf rS>ëgp_p Åd kpM`yf_p hs_u R>¡. s¡dZ¡ 38 `yõsL$p¡ g¿ep„ R>¡.
s¡dS> A_¡L$ kdpQpf`Óp¡dp„ fu`p¡V®$f\u dp„X$u_¡ s„Óu sfuL¡$_u afS> bÅhu R>¡. kprlÐe n¡Ó¡ s¡dZ¡
V|„$L$u hpsp®Ap¡, _hgL$\pAp¡, âhpkhZ®_p¡, rhrh^ g¡Mp¡ s¡dS> lpõeg¡Mp¡ Üpfp `p¡sp_p¡ Ad|ëe
apmp¡ Apàep¡ R>¡.
dlpfpô²$ fpÄe NyS>fpsu kprlÐe AL$pv$du_p kæe sfuL¡$ b¡ hMs afS> bÅhu Q|L$ep R>¡.
7. dp¡f A¡_y„ `Ngy„ d|L¡$_¡
dl¡i ipl$ : dl¡i _p_pgpg ipl_p¡ S>Þd C.k. 1947dp„ dy„bCdp„ \ep¡ lsp¡. s¡dZ¡
kd`®Z (`prnL$) S>_i[¼s (v$¥r_L$)dp„ g¡M_L$pe® L$ey¯. bpgcpfsu L$p¸g¡S>dp„ AÝep`L$ sfuL¡$ s¡dS>
ApL$pihpZudp„ s¡Ap¡ L$pe®fs lsp. s¡d_p h¥rhÝekcf g¡M_dp„ L$pìep¡, _©Ðe_pqV$L$p, V|„$L$uhpsp®,
r_b„^, g¡Mp¡, L$p¡gd_p¡ kdph¡i \pe R>¡.
8. qaëX$]N_u dTp
bLy$g rÓ`pW$u$ : rÓ`pW$u bLy$g `ÚdrZi„L$f (W$p¡W$ r_iprmep¡)_p¡ S>Þd 1928dp„ \ep¡ lsp¡.
s¡Ap¡ Adv$phpv$_u A¡Q.A¡g.L$p¸dk® L$p¸g¡S>_p âpÝep`L$ lsp. s¡Ap¡ ApL$pihpZu L$pe®¾$d kgplL$pf
krdrs_p kæe lsp. s¡d_¡ Ly$dpfQ„ÖL$ s¡dS> Äep¡suÞÖ v$h¡ `pqfsp¡rjL$ âpàs \ep lsp. s¡d_p„
ÓZ `yõsL$p¡ "kp¡dhpf_u khpf¡', "h¥Ly„$W$ _\u Åhy„' A_¡ "Öp¡ZpQpe®_y„ tklpk_' NyS>fps fpÄe
Üpfp `yfõL©$s \ep„ R>¡.
99
9. h©np¡
ip¡rcs v$¡kpC : ip¡rcs v$¡kpC_p¡ S>Þd 1956dp„ \ep¡ R>¡. NyS>fpsu NTgdp„ Apv$fZue õ\p_
^fphsp dp¡V$p NÅ_p L$rh R>¡. kss 40 hj®\u NTgdp„ s¡Ap¡_y„ Aârsd ep¡Nv$p_ R>¡.
Av¹$cys õdfZi[¼s_u v$¡_ ^fphsp L$rhîu_¡ Dv|$®dp„ Npgub\u duf A_¡ NyS>fpsudp„ _ftkl-
dufp„\u gC hs®dp_ A_¡L$p_¡L$ ipefp¡_u fQ_p A¡d_¡ L„$W$õ’ R>¡. s¡Ap¡ DÑd $Lnp_p k„QpgL$
R>¡. dyipefp A_¡ NTg_p L$pe®¾$d_¡ s¡dZ¡ `p¡sp_u NTgp¡ A_¡ ApNhu k„Qpg_ L$gp Üpfp A¡L$
Av¹$cys KQpC A`} R>¡.
10. kpvy$„ Æh_
dp¡lçdv$ dp„L$X$ : dp„L$X$ dp¡lçdv$ hgucpC_p¡ S>Þd 1928dp„ kp¥fpô²$dp„ Aph¡gp `prmepv$dp„
’ep¡ lsp¡. s¡Ap¡ NyS>fps fpÄe `[ågL$ krh®k L$rdi_ (Adv$phpv$)_p kæe lsp. s¡dZ¡ NyS>fps
kprlÐe AL$pv$du (Np„^u_Nf)dp„ AÝen_y„ `v$ ip¡cpìey„ lsy„. hs®dp“‘Óp¡dp„ s¡d“u r“erds L$p¡gd
"L¡$rgX$p¡õL$p¡‘' Aphsu s¡ OZu gp¡L$râe lsu. s¡d“u Aphu L$p¡gdp¡“y„ k„L$g“ âNV$ L$fsp„ ‘yõsL$p¡ ‘Z
âL$pris ’ep„ R>¡. NyS>fpsu kprlÐedp„ _hgL$\p, gOy_hg, _hrgL$p, tQs_ A_¡ bpmkprlÐedp„
s¡d_p¡ Ad|ëe apmp¡ R>¡.
11. OX$sf
âsp`tkl l. fpW$p¡X$ : fpW$p¡X$ âsp`tkl lqftkl_p¡ S>Þd 1941dp„ kpbfL$p„W$pdp„ Aph¡gp h¼sp`yfdp„
\ep¡ lsp¡. s¡Ap¡ r_h©Ñ ApQpe® R>¡. k„õL$pf A¡hp¸X®$ s¡dS> rdqX$ep A¡hp¸X®$ s¡dZ¡ âpàs L$ep® R>¡.
kprlÐe_p n¡Ó¡ s¡d_p¡ L$rhspk„N°l, gp¡L$hpsp® A_¡ hpsp®k„N°l fS|> \e¡gp R>¡.
12. `p„Q QdQu duWy„$
ky^p d|rs® : ky^p d|rs®_p¡ S>Þd B.k. 1950dp„ L$Zp®V$L$_p iuNp¡_dp„ \ep¡ lsp¡. s¡dZ¡ L$çàeyV$f
kpeÞkdp„ A¡d.V¡$L$. L$ey¯ R>¡ A_¡ lpg BÞap¡rkk apDÞX¡$i__p Q¡f`k®_ R>¡. A„N°¡Æ A_¡ L$Þ_X$dp„
s¡dZ¡ rh`yg kprlÐe kS>®_ L$ey¯ R>¡. bpmkprlÐe_p A“yhpqv$s b¡ NyS>fpsu `yõsL$p¡ "dpf¡ sp¡ Qp„v$p¡
Å¡CA¡' A_¡ "kpQ_¡ _l] Ap„Q' M|b S> h„Qpep„ R>¡. kprlÐe dpV¡$ s¡d_¡ "Apf L¡$ _pfpeZ'
A¡hp¸X®$ âpàs \ep¡ R>¡. s¡dS> 2006dp„ `Úîu A¡hp¸X®$\u kÞdpr_s \ep R>¡. L$Þ_X$ kprlÐedp„
DÐL©$ô$ âv$p_ bv$g L$Zp®V$L$ kfL$pf sfa\u "Attimabbe Award' âpàs \ep¡ R>¡.
100
13. h¡mp
Nusp `fuM : `fuM Nusp k|e®L$pÞscpC_p¡ S>Þd 1929dp„ cph_Nfdp„ \ep¡ lsp¡. s¡dZ¡
‘u.A¡Q.X$u. L$f¡g R>¡. k„Nus A“¡ rinZ s¡d“u râe âh©rÑ R>¡. s¡d“u L$rhsp "`|h}' NyS>fps
kfL$pf Üpfp s¡dS> NyS>fpsu kprlÐe kcp Üpfp `yfõL©$s R>¡. "_hp¡ `gV$p¡' s¡d_u A_yhpqv$s L©$rs
R>¡. NyS>fpsu kprlÐe ‘qfjv$ Üpfp s¡d“¡ k„õL$pf ‘pqfsp¡rjL$ âpàs ’e¡g R>¡.
14. `rhÓ Ap„ky
kp_¡ NyfyÆ/_V$hf v$h¡ : kp_¡ NyfyÆ dlpfpô²$_p M|bS> ÅZusp g¡ML$ R>¡. s¡ D`fp„s s¡Ap¡
kdpS> ky^pfL$, õhps„Ôe k¡_p_u A_¡ sÒhop_u `Z lsp. s¡d_u ApÐdL$\p "íepdQu ApC'
`yõsL$_p¡ NyS>fpsu A_yhpv$ îu _V$hfgpg v$h¡A¡ L$ep£ R>¡. "íepdQu ApC' `yõsL$ A¡V$gy„ b^y ârkÙ
bÞey„ L¡$ s¡_p D`f\u A¡L$ QgrQÓ b_phhpdp„ Apìe„y R>¡. Ap QgrQÓ_¡ khp£Ñd `yfõL$pf âpàs
\ep¡ R>¡. Ap ‘yõsL$“y„ A¡L$ âL$fZ "c|sv$ep' Qp¡’p ^p¡fZdp„, "d|„Np„ aŸg' ‘p„Qdp ^p¡fZdp„ A“¡
R>Ì$p ^p¡fZdp„ "‘psm' Ap‘Z¡ iuMu Nep R>uA¡. lh¡ Ap hj£ kpsdp ^p¡fZdp„ Ap‘Z¡ "‘rhÓ
Ap„ky'“y„ âL$fZ iuMuiy„.
15. dpfy„ QL$X$p¡m
Arh_pi ìepk : ìepk Arh_pi ApZ„v$fpe_p¡ S>Þd 1912dp„ huk_Nfdp„ \ep¡ lsp¡. s¡d_¡
`Úîu A¡hp¸X®$ âpàs \ep¡ R>¡. rk_¡dp n¡Ó¡ Nusp¡_y„ A`®Z A_¡ k„Nus qv$Áv$i®L$ NyS>fpsu k„Nus
_pV$L$ AL$pv$du Üpfp Np¥fh `yfõL$pf âpàs \ep R>¡. s¡ D`fp„s L$rhsp s¡dS> _©Ðe_pqV$L$p_¡ s¡dZ¡
`p¡sp_u ApNhu i¥gu\u fS|> L$f¡gp R>¡. DÑd NusL$pf“u kp’¡ s¡Ap¡ î¡›$ õhfL$pf ‘Z R>¡. k¥L$p
‘R>u ‘Z s¡d“u fQ“pAp¡ spS>Nukcf S>Zpe R>¡. Nus, cS>“, Nfbp, fpk S>¡hp L$pìeõhê$‘dp„
fl¡gu “pfu k„h¡v$“p“¡ NÛê$‘ Ap‘hpdp„ s¡d“y„ ep¡Nv$p“ “p¢^‘pÓ R>¡.
16. A¡L$ dpÓ hufgp¡
âaºg ipl : B.k. 1959dp„ S>Þd¡gp Ap g¡ML$ NyS>fpsu `ÓL$pf R>¡. NyS>fpsu AN°NÎe
hs®dp_`Óp¡dp„ s¡dZ¡ srmep\u V$p¡Q ky^u_u L$pdNufu bÅhu R>¡. gíL$fu S>hp_p¡ ‘f“u L$V$pf
"eyÙL¡$kfu' A_¡ dp_hd__p Aæepk kdu A`fp^ L$\p_u gp¡L$râe î¡ZuAp¡_p g¡M_dp„ s¡d_y„
rhriô$ ep¡Nv$p_ R>¡ "×íed-A×íed', "eyÙL¡$kfu' A“¡ "kf“pdp„ tTv$pqv$gu“p„' spS>¡sfdp„ S> s¡d“p„
Ap ÓZ ‘yõsL$p¡ âL$pris ’ep R>¡. "AS>b-NS>b-L$kb' A_¡ "A¡L$ `V$fpZu-A¡L$ MV$`V$ fpZu'
s¡d_p gM¡gp„ _pV$L$p¡ R>¡. "fS>_u', "h„i' A_¡ "õhà_qL$_pf¡' S>¡hu gp¡L$râe ^pfphprlL$ V$u.hu.
î¡Zu_y„ g¡M_L$pe® `Z s¡dZ¡ L$f¡gy„ R>¡. sp¡ qaëd n¡Ó¡ "The white land'_y„ õ¼°uàV$g¡M_ L$ey¯ R>¡.
101
dpN®v$i®L$ L©$rs ‘rÓL$p
""gp¡lu rh“p“u kNpC '' ‘pW$dp„’u “uQ¡“p NÛM„X$p¡“y„ Ýep“‘|h®L$ hp„Q“ L$ep® ‘R>u s¡“p
Ap^pf¡ Al] Ap‘¡gu L©$rsAp¡ sdpfu kdS> âdpZ¡ L$fp¡ :
NÛM„X$ -1 b„“¡ v$uL$fpAp¡ DÃQ Aæepk..................... lqfcS>“ L$fui.
NÛM„X$ - 2 qL$i“cpC“p b„“¡ v$uL$fp“p................... ‘¥kp ‘Z g¡hp ‘X$ép.
NÛM„X$ -3 lh¡ qL$i“cpC“¡ r“fp„s........................ A¡ Ópk Akü b“u Nep¡.
L©$rs 1 - Dv$plfZ âdpZ¡ hsy®mdp„ ep¡Áe iåv$ gMp¡.
Dv$plfZ A‘|Z® - ‘|Z®
1) NpdXy„$ -
2) - kü
3) Ål¡f $-
4) - S>du“
5) h¡Qhy„ -
6) - kNhX$
L©$rs - 2 L$p¡Z s¡ L$lp¡.
1) qL$i“cpC“u Cóep® L$f“pf -
2) Æh“cf“u bQs dL$p“ b“phhpdp„ MQ} “p„M“pf -
3) fp¡S>¡fp¡S> Ofdp„ L$LmpV$ L$f“pf -
L©$rs - 3 ep¡Áe fus¡ Å¡X$p¡. (b)
L$) dpÞesp Mp¡V$u ‘X$hu.
(A) M) kp„cmhp R>sp„ “ kp„cmhp“p¡ v$¡Mph L$fhp¡.
1) Ap„M ApX$p L$p“ L$fhp N) kl“ “ ’hy„.
2) Akü b“u S>hy„
3) ^pfZp Mp¡V$u ‘X$hu
102
L©$rs -4 L$ep„ s¡ L$lp¡.
1) b„“¡ v$uL$fpAp¡ “p¡L$fuA¡ gpÁep.
2) NpdX$pAp¡A¡ qL$i“cpC“¡ L$pd b„^ L$fhp L$üy„.
3) hlºAp¡ TOX$pMp¡f lp¡hp’u fp¡S>“p¡ L$L$mpV$ iê$ ’ep¡.
L©$rs - 5 ep¡Áe rhL$ë‘ ‘k„v$ L$fu hp¼e afu’u gMp¡.
1) NpdX$pAp¡“¡ qL$i“cpC“u Cóep® ’hp gpNu L$pfZ L¡$.........
L$) qL$i“cpC“¡ S>gkp ’C Nep lsp„.
M) qL$i“cpC“p v$uL$fpAp¡“¡ “pdp„qL$s L„$‘“udp„ “p¡L$fu dmu NC lsu.
N) qL$i“cpCA¡ M¡sfdp„ S>hp“y„ b„^ L$fu v$u^y„ lsy„.
2) qL$i“cpCA¡ Æh“cf“u bQs d|X$u .................. MQ} “p„Mu.
L$) v$uL$fpAp¡“p gÁ_ L$fhpdp„
M) v$uL$fpAp¡ dpV¡$ Agpev$p dL$p“ Mfuv$hp„
N) L$pQp dL$p““¡ ‘pLy„$ b“phhpdp„
3) qL$i“cpC“u ‘Гu dpV¡$ Ópk Akü b“u Nep¡ L$pfZ L¡$ ..................
L$) b„“¡ hlºAp¡ DX$pD lsu.
M) Ofdp„ fp¡S> L$LmpV$ ’sp¡.
N) hlºAp¡ L$pdQp¡f lsu.
L©$rs - 6 “d|“pâdpZ¡ iåv$ b“phu bpSy>dp„ gMp¡.
TOX$p 1) TOX$pMp¡f
QpX$u 2) .......................
3) .......................
dõsu Mp¡f Apv$d 4) .......................
Cóep® $vNp 5) .......................
6) .......................
103
L©$rs -7 “d|“p âdpZ¡ iåv$ b“php¡.
Æh“ cf Æh“cf
qv$hk .........................
Apeyóe .........................
S>Ns .........................
fps .........................
rhð .........................
.........................
.........................
L©$rs - 8 “uQ¡“p iåv$p¡“p A’® S>¡hp S> AÞe iåv$p¡ ip¡^p¡.
“pdp„qL$s Agpevy$„ Cóep® $LL$mpV$ ^pfZp
â¿eps ÅZusy„
L©$rs - 9 “uQ¡“p„ hp¼ep¡“¡ blºhQ“dp„ a¡fhp¡.
1) $vuL$fp¡ il¡f“u Mp“Nu L„$‘“udp„ L$pd¡ gpÁep¡.
2) Æh“cf“u bQs’u ‘pLy„$ dL$p“ b“pìey„.
3) v$uL$fp“y„ gÁ“ “½$u ’C Ney„,
L©$rs - 10 qL$i“cpC“y„ Ap„M ApX$p L$p“ L$fhp ‘pR>m“y„ L$pfZ S>Zphp¡.
104
इयततञा १ ली ते ८ िी सञाठीची पञाठ्यपुसतक मडं ळञाची िवै शष्ट्यपणू भ् पसु तके
• मुलञांसञाठीचयञा ससं कञार कथञा • स्तफू तीगीत
• बञालगीते • गीतमजं ुषञा
• उपयकु ्त असञा मरञाठी रञाषञा शबदञाथ्भ संग्रि • वनिडक किी, लेखक यञांचयञा कथञांनी युक्त पुसतक
• सिञा्भचयञा सगं ्रिी असञािी अशी पुसतके
पसु ्तक मागणीसाठी www.ebalbharati.in, www.balbharati.in संक्े तस्थळावर भेट द्ा.
साहित्य पाठ्यपसु ्तक मडं ळाच्या हिभागी्य भाडं ारांमध्येय
हिक्रीसाठी उपलब्ध आिेय.
ebalbharati
विरञागीय रञांडञारे संपक्क क्रमञाकं : पुणे - २५६५९४६५, कोलिञापूर- २४६८५७६, मंबु ई (गोरेगञाि)
- २८७७१८४२, पनिले - २७४६२६४६५, नञावशक - २३९१५११, औरगं ञाबञाद -
२३३२१७१, नञागपूर - २५४७७१६/२५२३०७८, लञातरू - २२०९३०, अमरञािती - २५३०९६५