Scan Magazine No.89 (Korrik 2021)

BAROMETRI REVISTË MUJORE PËR FINANCË DHE KULTURË / KORRIK 2021 / NR 89 400 LEKË
I PUSHIMEVE

FINANCAT E STINËS SË NXEHTË

FINANCAT/Bankat e mundën Pandeminë FAQE 2 11 3
ENERGJIA/Skavica, ambicja e dytë e madhe FAQE 2 42 4
FAQE 4 033
BUJQËSIA/Përmbysja e traditës FAQE 5 85 8
HISTORI/Pushimet e socializmit në kamp FAQE 6564
RRËFIMI/Aishe Stari: Vitet e mija në skenë



EDITORIAL BREGDETI I NDARË FAQE 5
FAQE 13
FINANCAT FAQE 20
BANKAT E MUNDËN PANDEMINË FAQE 24
FAQE 34
STUDIMI FAQE 42
SI E RIFORMATOI COVID-19 TË ARDHMEN E TREGTISË

ENERGJIA
SKAVICA, AMBICJA E DYTË E MADHE

BUJQËSIA
PËRMBYSJA E TRADITËS

PASOJAT
KRIZA EKONOMIKE E PANDEMISË

HISTORI FAQE 58
PUSHIMET E SOCIALIZMIT NË KAMP

RRËFIMI FAQE 64
AISHE STARI: VITET E MIJA NË SKENË

SCAN MAGAZINE KORRIK 2021 3

䔀欀漀渀漀洀椀愀 吀 最樀椀琀栀愀 REDAKSIA
䘀椀渀愀渀挀愀 渀 渀樀
䈀愀渀欀愀 攀欀爀愀渀 “Scan Magazine”
Botim i RTV SCAN

Drejtore e përgjithshme
Elvana Hana

Kryeredaktor
Kreshnik Kuçaj

Redaktor
Adi Darsi

Gazetarë
Dorian Koça
Dosti Banushi

Eri Saraçi
Elisabeta Dosku
Elefteria Zguri
Edel Strazimiri

Jenida Vladi
Jolanda Shuaipi

Klevis Llaha
Lidion Kulla
Lorenc Rabeta
Nebi Xhomaqi

Ola Mitre
Roel Korkuti
Saimira Dako
Urim Bajrami

Koncepti artistik
Labinot Çuni
Ana Thano

Faqosje & Design
Elvira Çiraku

Për reklama dhe abonime, kontaktoni:
E-mail: [email protected]
Tel: +355 68 20 118890

Adresa: “A.Moisiu”, ish-Kinostudio, Tiranë.

www.scan-tv.com
REVISTË MUJORE PËR FINANCË DHE KULTURË

/ KORRIK 2021 /

眀眀眀⸀猀挀愀渀ⴀ琀瘀⸀挀漀洀

Bregdeti i ndarë

Nga Adi DARSI Ne mund të themi se kemi një mundësi shumë e mirë për të bërë
Ka mjaftuar një ligj i vetëm, i sektor turistik të zhvilluar, po para në pak muaj. Dhe ju sulën të
duhet të kujdesemi që prej këtij gjithë. Gradualisht publikja u zvogëlua
shumëdiskutuari 7501, për të nxjerrë zhvillimi të mund të përfitojnë deri sa sot ka shkuar në një masë të
pothuajse jashtë loje për shumë e sa më shumë qytetarë, sepse papërfillshme. Nuk ndodh askund në
shumë vite me radhë një sektor të tërë deti është i të gjithëve. vendet tona fqinje, të cilat janë perlat
të ekonomisë, bujqësinë. Copëzimi i Pronarët e vjetër kapën armët. Shteti e turizmit botëror një fenomen i tillë.
tokës në mijëra ngastra të vogla dhe dhe policia thjeshtë numërojnë vik- Kroacia, Mali i Zi dhe Greqia kanë
mungesa pothuajse e plotë e kontrollit timat dhe gëzhojat. Logjika e të fortit ruajtur një ekuilibër të admirueshëm
mbi pronësinë e saj kanë mbetur deri është në pikun e lulëzimit. mes asaj që është publike dhe e lirë në
më sot problemet dhe pengesa të pak- brigjet e tyre detare me resorteve pri-
apërcyeshme, për ta futur bujqësinë në Në muajin e parë të këtij se- vate të domosdoshme për turizëm. E
rrugën e zhvillimit modern si kudo në zoni për të nxjerrë hartuar treguesit ka bërë shteti duke vendosur rregulla.
vendet e tjera. Pasojat do të vazhdojnë e SCAN Barometër, u shtua edhe një Në vendin tonë, ashtu si ka ndodhur
kushedi edhe se sa vite, ndërkohë që paketë pyetjesh për pushimet. Rezul- me ekonominë, ku zhvillohet një
një pjesë e madhe e tokës bujqësore tatet e anketimit edhe pse të rënda “kapitalizëm i egër”, ashtu edhe me
nuk ekziston më, ajo u kthye në troje s’ka përse të na habisin. Janë fruti i bregdetin, kemi një “turizëm të egër”.
dhe zona urbane pa asnjë studim.Si të asaj që është mbjellë në bregdet. Dy të Askush nuk mund të jetë kundër in-
mos mjaftonte toka bujqësore, i njëjti tretat e shqiptarëve thonë se nuk kanë vestimeve në bregdet, por të gjithë
fenomen edhe në bregdet. mundësi të shkojnë me pushime. Situ- duhet të jemi kundër zaptimit në
ata është vërtetë ulëritëse. Patjetër që bregdet. Sepse përveç problemeve të
Nuk është “as e re, as e papritur” pandemia ka efektet e saj të rënda. pafundme të pronësisë, tani po krijon
që sa herë fillon sezoni veror paralel të një problem të madh social.
fillojnë edhe aksionet shtetërore për të Po a është vetëm pandemia? JO.
rregulluar situatën në bregdet. Më së Ditët e fundit ka qarkulluar në Ne mund të themi se kemi një
shumti një betejë me informalitetin, rrjet një foto e viteve 80 e plazhit të sektor turistik të zhvilluar, po duhet
me ndërtimet e paligjshme e shumë Durrësit. Ajo shoqërohej me një sta- të kujdesemi që prej këtij zhvillimi
e shumë të tjera. Aksioni i këtij sezo- tus “nostalgjik” ku shkruhej se kishte të mund të përfitojnë sa më shumë
ni pati veçoritë e tij specifike. Së pari qenë dikur një kohë kur deti ishte i të qytetarë, sepse deti është i të gjithëve
po zhvillohej në kushtet e një sezoni gjithëve, kur në plazhe edhe pse pa dhe jo vetëm i disave. Kjo është ajo që
paraprirës të dështuar, së dyti në kush- shumë shezlonë e kafe ndiheshim të duhet të mendojnë e më pas të bëjnë
tet e pandemisë, betejën me oraret e gjithë njësoj, njerëz. institucionet shtetërore. Jo thjesht të
kufizuara e muzikën në orët e vona, Është e tepërt të kujtosh se ajo japin tapi mbi rërë.
e të tjera si këto. Por më kryesorja, që ka qenë një kohë ekstreme. Por është
shkaktoi deri në përplasje me armë e njëkohësisht e pafalshme për një shtet Njerëzit duhen mbështetur për
viktima ishte rindarja e pronësisë në ta lejojë situatën për të shkuar në eks- çdo aktivitet të jetës. Edhe për të
plazhe. Pothuajse i gjithë bregdeti i tremin tjetër. Të kesh akses në det pushuar. Qytetarëve ju duhen krijuar
vendit është ndarë në rripa, që admin- patjetër duhet të kesh edhe një “thes sa më shumë lehtësi dhe mundë-
istrohen nga privatë, zakonisht janë të me para”. Pushimet janë bërë luks, si. Nuk do të ishte keq sikur drejt
fortët që vendosin të privatizojnë edhe pasarelë për të shfaqur statusin e të plazheve në sezon të kishte edhe
detin. Mjaftoi një vendim që u hiqte fortit dhe të pasurit. Ndaj s’ka pse të transport publii. Të kishte hapësira
të drejtën pushteteve vendore për të habitemi kur 2 në tre shqiptarë thonë të lira. Pushimet nuk ka pse të jenë
legalizuar këtë pronësi, dhe e kaloi atë se nuk kanë mundësi për të pushuar. luks dhe e drejtë e atyre që kanë
në një dorë të përqëndruar për të parë Si erdhëm deri këtu? shumë para. Këtu duhet ndërhyjë
se sa thellë ka shkuar e keqja. Admin- Kthehemi edhe një herë pas. shteti. Jo duke qenë tutor si dikur,
istratorët e rinj caktuan pronarë të rinj. Pas viteve 2000 bregdeti u pa si një por rregullator si kudo në botë. Përn-
dryshe, për çfarë na duhet shteti?

SCAN MAGAZINE KORRIK 2021 5



BAROMETRI I PUSHIMEVE

Sa të aftë janë shqiptarët për ta
përballuar financiarisht stinën e nxehtë

Roel Korkuti pikëve, nga 38.8 pikë që ishte në tremujrouin e parë të
vitit. Sakaq, indikatori që i referohet pritjeve për pa-
Scan Media ka publikuar edicionin e dytë të punësinë, është i vetmi në rënie krahasuar me tremu-
barometrit ekonomik dhe indeksit të besimit jorin e mëparshëm. Tre nën-indikatorët e situatës
konsumator, një bashkëpunim mes IDRA aktuale përmblidhen në një nën indikator tjetër, i cili
research and consulting dhe “Scan Intelligence Unit”. rezulton në 32 pikë, nga 28.2 që ishte në tremujorin e
Ky edicion i dytë, që i referohet tremujorit të dytë të parë. Tre indikatorët e tjerë, ata të pritshmërive gru-
vitit, pra periudhës prill-qershor të këtij viti, sjell një pohen në një nën-indikator tjetër, i cili rezulton në
përmirësim në treguesit kryesorë, por edhe risi, duke 50.4 pikë, nga 49.9 që ishte më parë. Pra, për familjet
filluar nga një bllok i shtuar pyetjesh, kushtuar pushi- shqiptare, situata aktuale është më pesimiste se prit-
meve verore. Gjetjet kryesore do t`i shohim në vijim të shmëritë, paçka se përmirësimi për aktualitetin është
analizuara me detaje. ndjeshëm më i lartë se pritshmëritë, krahasuar me
tremujorin paraardhës.
Rritet lehtë indeksi i besimit konsumator Scan
Indeksi i Besimit Konsumator Scan për tremujo- Shifrat duket se reflektojnë më së miri situatën
e familjeve shqiptare dhe ndryshimin e perceptimit
rin e dytë të vitit rezulton në 41.2 pikë, nga 39 pikë të tyre mbi të tashmen dhe të ardhmen në harkun e
që ishte në tremujorin e parë. Pavarësisht rritjes së dy tremujorëve. Tremujori i parë i vitit i vuri famil-
lehtë krahasuar me tremujorin paraardhës, niveli pra- jet shqiptare përballë shumë sfidash dhe pasigurish,
në 41 pikëve tregon një situatë pesimiste sa i përket si vala më e rëndë e pandemisë me shumë infektime
aktualitetit dhe pritshmërive për të ardhmen e kon- dhe humbje jetësh, por edhe zgjedhjet e përgjithshme.
sumatorit, duke qenë se niveli i 50 pikëve ndan rritjen Me tejkalimin e këtyre momenteve, duke se edhe per-
nga kontraktimi. Indeksi i Besimit Konsumator Scan ceptimi i përgjithshëm është përmirësuar disi, paçka
bazohet mbi 6 nën-indikatorë, ku tre prej të cilëve se sfida të mëdha mbeten ende, që nga dëshira për
i referohen situatës aktuale, dhe tre të tjerë pritsh- emigrim, mundësia për të bërë pushime, etj, të cilat
mërive për të ardhmen. Indikatori që merr më shumë do t`i analizojmë në vijim në studion e lajmeve dhe
pikë në tremujorin e dytë është ai i pritshmërive për emisionet e ndryshme në SCAN. Raportin e plotë
situatën financiare, i cili fokusohet pranë 53.5 pikëve, mund ta shfletoni në faqen Web të Scan dhe të Scan
nga 52.7 pikë që ishte në tremujorin e parë të vitit. Intelligence Unit.
Në vend të dytë ndërkohë është një tjetër indikator,
ai pritshmërive për situatën ekonomike, pranë 51.2
pikëve, nga 49.8 pikë që ishte në tremujorin e parë
të vitit, duke hyrë kështu në territor pozitiv. Këta dy
indikatorë janë të vetmit në territor pozitiv. Ai i bler-
jeve të mëdha aktuale ndërkohë është indikatori që
merr më pak pikë, me vetëm 15.1, po aq sa në tremu-
jorin e parë të vitit. Nga ana tjetër, indikatori i situatës
ekonomike aktuale është ai që regjistron rritjen më të
madhe në terma tremujorësh, duke u ngjitur pranë
38.3 pikë, nga vetëm 30.6 pikë që ishte në tremujo-
rin paraardhës. Edhe indikatori i situatës financiare
aktuale ka pësuar një rritje të ndjeshme, pranë 42.7

SCAN MAGAZINE KORRIK 2021 7

keq se 12 muaj më parë (51% në T1 kundrejt 40% në
T2). Ndërsa për situatën aktuale të vendit në krahasim
me 12 muaj më parë vërehet një diferencë prej rreth
11% më pak në ata që shprehen se situata aktualisht
është shumë më keq (21% në T1 kundrejt 10% në T2).

Duke analizuar shpërndarjen e përgjigjeve sipas Gjysma e shqiptarëve nuk bëjnë dot pushime verore
secilës pyetje të marrë në shqyrtim vihet re që rreth 52% Barometri Ekonomik Scan këtë tremujor të dytë
e të anketuarve shprehen se situata e përgjithshme ak-
tuale e vendit krahasuar me 12 muaj më parë është më vjen edhe me disa risi, për t`iu përshtatur edhe aktual-
keq, nga ku 10% prej të anketuarve mendojnë që është itetit sezonal, si një bllok pyetjesh drejtuar konsumato-
shumë më keq se një vit më parë dhe 41% shprehen rit në lidhje me pushimet verore. Ajo që bie në sy qysh
se është më keq se një vit më parë. Lidhur me situatën në krye të herës nga rezultati i anketës në lidhje me këtë
financiare të familjes aktualisht, e krahasuar kjo me 12 çështje është fakti se gjysma e shqiptarëve, më saktë-
muaj më parë, rreth 9% e të anketuarve e vlerësojnë si sisht 49% e tyre, nuk planifikojnë të bëjnë pushime
shumë më keq e ndërsa 31% e të anketuarve shprehen verore, (me të paktën një natë fjetje). Edhe shifra e atyre
se është më keq. Pritshmëritë për të ardhmen janë më që janë të pavendosur, me anketë e kryer në tremujorin
optimiste për familjet shqiptare. Kur pyeten rreth prit- e dytë të vitit, është mjaft e lartë, pranë 21%. Ndërkohë,
shmërive financiare të situatës së tyre familjare pas 12 vetëm 30% e të anketurave duket se planifikojnë të bëj-
muajsh, 44% shprehen se do të jetë më mirë ose shumë në pushime verore këtë vit. Pra, më pak se 1 në 3 shq-
më mirë se aktualisht. Thuajse e njëjta përqindje (44%) iptarë ëshët në gjendje të përballojë pushimet verore.
shprehen se situata ekonomike e vendit pas 1 viti do Pjesa tjetër duket se kufizohet nga çështje financiare,
të jetë më mirë ose shumë më mirë se tani. Lidhur me kohe apo ndoshta edhe dëshire.
nivelin e papunësisë në të ardhmen thuajse një në tre
të anketuar (31%) mendojnë se niveli i papunësisë pas
12 muajsh do të jetë më mirë ose shumë më mirë, 32%
shprehen se do të jetë në të njëjtat nivele si aktualisht
dhe 32% mendojnë se niveli i papunësisë do të jetë më
keq ose shumë më keq.

Të anketuarit janë pyetur gjithashtu nëse në situ-
atën aktuale ekonomike, a mendojnë se është momenti
i duhur që njerëzit të bëjnë blerje të mëdha shtëpiake
si mobilje, pajisje elektroshtëpiake të mëdha, televizor
apo pajisje të tjera elektronike. Pjesa më e madhe e të
anketuarve, 7 në 10 të anketuar, deklarojnë se tani nuk
është momenti i duhur për të bërë blerje të tilla (72%).
Më pak se një në katër të anketuar janë neutral (22%),
pra mendojnë se nuk është as momenti i duhur por as
momenti i gabuar për të bërë blerje të mëdha shtëpiake.
Vetëm 4% shprehen se tani është momenti i duhur që
për blerje të tilla.

Në krahasim me tremujorin e parë të vitit vërehet
një ulje prej thuajse 8% në të anketuarit që shprehen se
situata financiare e familjes është më keq ose shumë më

8 SCAN MAGAZINE KORRIK 2021

Mes këtyre 30% që planifikojnë të bëjnë pushime korrupsioni me 7.27 pikë, pasuar nga papunësia me një
verore ndërkohë, 85% prej tyre do t`i kalojnë në Shq- vlerësim prej 6.84 pikësh. Situata politike dhe efikasite-
ipëri, 8% jashtë Shqipërisë dhe 7% do t`i ndërthurin ti i gjyqësorit vlerësohen si më pak problematiket nga
mes brenda dhe jashtë vendit. Barometri Ekonomik lista e problematikave të parashtruara, me respektiv-
Scan këtë edicion të dytë në lidhje me këtë çështje është isht 5.56 dhe 5.99 pikë. Diferenca më e madhe në kra-
ndalur edhe te buxheti i familjeve shqiptare për pushi- hasim me tremujorin e parë të vitit vihet re në vlerësi-
met verore, mes atyre që e planifikojnë diçka të tillë. min e COVID-19 si një problematikë për familjen. Në
Kështu, anketa tregon se gati gjysma e tyre, kanë një këtë tremujor COVID-19 ka një vlerësim prej 6.14 pikë
buxhet jo më të lartë se 50 mijë lekë, me ata që kanë krahasuar me tremujorin e parë ku ky vlerësim ishte
një buxhet nga 30-40 mijë lekë, që zënë edhe pjesën problematika e renditur e para me 7.61 pikë. Diferencë
kryesore, prej 30% të totalit. Ndërkohë, janë vetëm 13% tjetër vërehet edhe tek papunësia, ku vlerësimi në këtë
e totalit ata të cilët kanë planifikuar një buxhet më të tremujor prej 6.84 është më i ulët se ai i tremujorit të
madh se 100 mijë lekë për pushimet e verës këtë vit. parë prej 7.23 pikësh.
Rezultatet e anketës tregojnë gjithashtu se, kohëzgjatja
mesatare e pushimeve verore për ata të cilët i kanë pl-
anifikuar, do të jetë prej rreth 8.9 ditësh.

Taksat janë problemi numër një i familjeve shqiptare Rritet kënaqësia e jetesës, por jo dëshira për të mos
Të anketuarve i është kërkuar që të japin një emigruar

vlerësim për disa çështje aktuale dhe sa problematike Sa i përket një prej pyetjeve më delicate, të përfshi-
do ti konsideronin ato për familjen e tyre. Vlerësimi ra edhe në tremujorin e parë të vitit, atë të planeve për
është kryer në një shkallë nga 1 në 10, ku 1 do të thotë të emigruar, duket se nuk ka thuajse asnjë ndryshi me
aspak problem dhe 10 do të thotë shumë problematike. tremujorin paraardhës, dhe shifra e atyre që e kanë në
Taksat dhe tatimet janë cilësuar si problematika më e plan emigrimin mbetet ende shumë e lartë. Të anketu-
madhe aktualisht për familjet, e vlerësuar me 7.45 pikë arit u pyetën nëse ata personalisht planifikojnë të emi-
nga 10 që është maksimumi. Problemi i dytë renditet grojnë jashtë vendit gjatë 12 muajve të ardhshëm. Më
shumë se gjysma e të anketuarve shprehen se nuk kanë
plan të emigrojnë (56%). Nga ana tjetër rreth një në tre
të anketuar shprehen se po e mendojnë të emigrojnë
(34%), 9% kanë një plan konkret për të emigruar dhe
1% janë në pritje që të emigrojnë pasi kanë përfunduar
dokumentacionin e nevojshëm. Në përqindjen e atyre
që shprehen se nuk kanë ndërmend të emigrojnë nuk
ka diferenca me tremujorin e parë.

Ndërkohë, kënaqësia e jetesës duket se është rri-
tur lehtë krahasuar me tremujorin paraardhës, tregon
anketa. Duke analizuar rezultatet e kësaj pyetje vihet

SCAN MAGAZINE KORRIK 2021 9

10 SCAN MAGAZINE KORRIK 2021

re që rreth 38% e të anketuarve shprehen të kënaqur Në krahasim me tremujorin e parë
me nivelin e tyre të jetesës, nga ku 4% janë plotësisht vërehet një ulje prej 4% e të anketuarve
të kënaqur dhe 34% më së shumti të kënaqur. Për të që shprehen se nuk mund të përballojnë
vazhduar më tej 36% janë më së shumti të pakënaqur financiarisht një vakt me mish/pulë/
dhe 22% plotësisht të pakënaqur. peshk një herë në dy ditë. Ndërsa për
pushimet verore rreth 2% më shumë e
Në krahasim me tremujorin e parë rreth 5% më të anketuarve shprehen se familja e tyre
shumë e të anketuarve shprehen se janë më së shumti të mund të përballojë financiarisht pushime
kënaqur me nivelin e jetesës dhe 5% më pak shprehen vjetore një javë larg shtëpisë
se janë plotësisht të pakënaqur.
Ndërsa për shpenzimet e papritura shëndetësore
Treguesi i kufizimit material më pak se gjysma e familjeve (42%) janë në gjendje t’i
Treguesi i kufizimit material është një prej produk- përballojnë në shuma prej 30.000 Lekësh përmes të ar-
dhurave të tyre.
teve më të rëndësishme të barometrit ekonomik Scan,
për shkak të risisë që sjell por edhe për shkak se është Në krahasim me tremujorin e parë vërehet një ulje
gjithëpërfshirës duke sjellë nëj panoramë edhe më të prej 4% e të anketuarve që shprehen se nuk mund të
qartë të situatës së familejve shqiptare. Në total ky in- përballojnë financiarisht një vakt me mish/pulë/peshk
deks është vlerësuar me 43%, çka do të thotë që rreth një herë në dy ditë. Ndërsa për pushimet verore rreth
43% e familjeve të anketuara nuk përballojnë të paktën 2% më shumë e të anketuarve shprehen se familja e tyre
4 nga 9 kategoritë e kufizimit material. Krahasuar me mund të përballojë financiarisht pushime vjetore një
tremujorin e parë, vihet re një rritje prej 2.6 pikë përq- javë larg shtëpisë. Lidhur me shpenzimet e papritura
indje në këtë tregues. shëndetësore vërehet vetëm një diferencë e lehtë prej
1%.
A mundet familja juaj të përballojnë financiarisht
pushime vjetore një javë, larg nga shtëpia? Vetëm pak Të gjithë të anketuarit shprehen se kanë telefon ce-
më shumë se një në tre familje (37%) janë përgjigjur se lular në familjen e tyre (100%). Televizor disponojnë
mund të përballojnë pushime të tilla. 98% prej familjeve të anketuara, dhe makinë larëse/la-
vatriçe disponojnë 95.5% e të familjeve. Kur pyeten nëse
Kur pyeten nëse mund të përballojnë financiarisht kanë automjet për përdorim privat në familje, rreth
një vakt me mish/pulë/peshk një herë në dy ditë, 56% 39.6% shprehen se nuk kanë një të tillë pasi nuk mund
shprehen se familja tyre mund ta përballojë. ta përballojnë atë financiarisht. Më pak se gjysma po-
hojnë që kanë një automjet në familje (49%) dhe 11% e
të anketuarve nuk kanë një makinë në familje por kjo
jo për shkak të pamundësive financiare por sepse nuk
i nevojitet. Në krahasim me tremujorin e parë vërehet
diferencë vetëm në zotërimin e një automjeti në familje
(3% më pak në T2).

Rreth 44% e të anketuarve shprehen se nuk mund
të përballojnë shpenzimet për mbajtjen e temperaturës
së duhur të shtëpisë, nga ku 24% shprehen “në të shum-
tën e rasteve jo” dhe 20% “asnjëherë”. Nga ana tjetër,
36% arrijnë të përballojnë shpenzimet për mbajtjen
e temperaturës së duhur por jo gjithmonë dhe vetëm

SCAN MAGAZINE KORRIK 2021 11

20% shprehen se mund ta përballojnë gjithmonë. mundësive financiare, 45% këstin e kredisë hipotekore
Nëse analizojmë rezultatet sipas tremujorit, vihet dhe 37% kanë pasur vonesa në pagesat e faturave të
shërbimeve elektrike, ujë, gaz.
re një diferencë prej 7% më pak në të anketuarit që
shprehen se mund të përballojnë gjithmonë shpenzi-
met e temperaturës së duhur të shtëpisë dhe 6% më
shumë të atyre që shprehen në këtë tremujor që nuk
mund ti përballojnë asnjëherë.

Të anketuarit u pyetën nëse ka ndodhur që në 12
muajt e fundit familja e tyre nuk ka qenë në gjendje
të paguajë në kohë për shkak të vështirësive financiare
faturat si atë të shërbimeve për energjinë elektrike, ujë
gaz, këstin e kredisë apo qiranë e shtëpisë nëse kanë
një të tillë. Rreth 71% e të anketuarve nuk kanë qira
për shtëpinë ku banojnë, 75% nuk kanë një kredi hi-
potekore dhe vetëm 1% shprehen se nuk kanë fatura
për shërbimet elektrike, ujë, gaz, etj. Diferenca të vogla
vërehen në krahasimin e përqindjes së të anketuarve që
kanë qira (29% në T2 kundrejt 32% në T1).

Nga të anketuarit që kanë qira për shtëpinë, kredi
hipotekore apo fatura të shërbimeve elektrike, ujë dhe
gaz, rreth 50% e tyre shprehen se në 12 muajt e fundit
kanë pasur të paktën një rast ku nuk kanë mundur të
paguajnë në kohë detyrime e qirasë për shkak të pa-

12 SCAN MAGAZINE KORRIK 2021

FINANCAT

Bankat e mundën Pandeminë

Ekonominë botërore gjatë Treguesit e tregut bankar për 2020 shumë më lart nga se pritej
2020 u vu përballë një go-
ditje historike, si pasojë e Pavarësisht goditjes së fortë që mori ekonomia, sistemi
krizës shëndetësore të shkaktuar nga financiar vendas operoi në kushte të qëndrueshme duke
pandemia COVID-19. Padyshim edhe e mbështetur ekonominë. Treguesit e sektorit bankar
në Shqipëri situate qe po aq e rëndë. kanë qenë të kënaqshëm, madje shumë më lart se
Qeveritë kudo në botë u detyruan të pritshmëritë në një situatë të tillë krize historike
ndërmarrin masa ekstreme dhe të pe-
zullojnë një sërë aktivitetesh në jetën të mbështetur ekonominë shqiptare tri i Kredive me kuadrin rregullator e
publike. Qeveria Shqiptare shpalli të goditur nga pandemia. Këto masa metodologjik të BE-së për mbledhjen
gjendjen e fatkeqësisë natyrore në kanë synuar zbutjen e efekteve nega- e të dhënave të detajuara, lidhur me
mars 2020 dhe urdhëroi mbylljen e tive dhe krijimin e premisave për një kredinë dhe rrezikun e kredisë si dhe u
një sërë aktivitetesh ekonomike. Eko- rimëkëmbje sa më të shpejtë të ekono- implementuan kërkesat rregullatore të
nomia shqiptare zyrtarisht u tkurr me misë në periudhën vijuese. BSH-ja uli Bankës Qendrore Evropiane. Po ashtu
5.5% në nëntëmujorin e vitit 2020 dhe normën bazë të interesit, nga 1.0% në përfundoi projekti i binjakëzimit me
të gjithë sektorët e ekonomisë si dhe 0.5%, dhe atë të kredisë njëditore, nga Banca d’Italia dhe Deutsche Bundes-
përbërësit e kërkesës konsumatore 1.9% në 0.9%. Ajo ndryshoi formën e bank (financuar me fondet IPA) për
pësuan kontraktim të thellë. As rritja ankandeve për injektimin e likuiditetit forcimin e kapaciteteve të BSH-së dhe
e shpenzimeve buxhetore nuk mundi nga ankand me shumë të kufizuar në përafrimit me legjislacionin e BE-së.
të kompensojë tkurrjen e ekonomisë, atë me çmim fiks dhe shumë të paku-
ndonëse efekte pati. Por pavarësisht go- fizuar. Në fushën e mbikëqyrjes dhe të Tregu bankar
ditjes së fortë që mori ekonomia, siste- stabilitetit financiar, ajo ndërmori një Gjatë vitit, pandemia COVID-19
mi financiar vendas operoi në kushte sërë masash të përkohshme rregulla-
të qëndrueshme duke e mbështetur tive që lehtësonin barrën financiare të u shfaq si sfidë serioze në shqyrtim
ekonominë. Treguesit e sektorit ban- sistemit bankar dhe të kredimarrësve, dhe bankat e gjetën veten duke trajtuar
kar kanë qenë të kënaqshëm, madje dhe siguronin vijimin e kreditimit në një gamë të gjerë prioritetesh në rritje
shumë më lart se pritshmëritë në një ekonomi. BSH-ja garantoi furnizimin që kërkonin ndërmarrjen e hapave
situatë të tillë krize historike. me para dhe funksionimin e sistemeve konkretë. Bankat ofruan gjithashtu
të pagesave, si dhe uli koston e pagesave një sërë programesh për të ndihmuar
Masat e BSH online. Po ashtu u harmonizua Regjis- klientët individ dhe biznes të prekur
Banka e Shqipërisë ndërhyri që në nga pandemia, duke përfshirë heqjen e

fillim me masa të menjëhershme për

SCAN MAGAZINE KORRIK 2021 13

13 RAPORT VJETOR 2020

KREDIA:

50% e portofolit të kredisë
është në lekë.

6,8% Rritja mesatare e portofolit të
kredisë.

10,5% Norma vjetore e rritjes së
portofolit të kredisë në lekë.

4,6 pikë përqindjeje kontributi i
rritjes nga kreditë për biznese.

8,1% Raporti i kredive me probleme
ndaj numrit të kredive gjithsej.

2,2 pikë përqindjeje kontributi i 41,7% Raporti i kredive
rritjes nga kreditë për individë. ndaj PBB-së.

14 SCAN MAGAZINE KORRIK 2021

RAPORT VJETOR 2020 14

DEPOZITAT:

6,7% Norma vjetore e rritjes 80,2% Raporti i depozitave
së depozitave. ndaj PBB-së.

PAGESAT:

8,8% rritje e vlerës së
transaksioneve përmes bankingut

nga shtëpia.

50,1% të pagesave elektronike
janë pagesa me kartë.

7,03 transaksione me pagesa jo
cash për llogari nëpërmjet internetit.

13,7% rritje e volumit të pagesave 8,5% rritje e numrit të POS-ve.
përmes bankingut nga shtëpia.

*Burimi i të dhënave: Banka e Shqipërisë

SCAN MAGAZINE KORRIK 2021 15

tarifave, shtyrjen e pagesave të kredive Pandemia bëri që volumi jatë 2020, sipas raportimeve të ban-
dhe lehtësira të tjera. Që në mars, si re- i pagesave përmes kave rritja mesatare e portofolit të
zultat i situatës së shkaktuar nga CO- bankingut nga shtëpia të kredisë ishte 6,8% dhe këtu 4,6 pikë
VID-19 dhe pas vendimit të Këshillit rritet 13,7%, duke shënuar përqindjeje qe nga kontributi i rritjes
Mbikëqyrës të Bankës së Shqipërisë 8,8% rritje e vlerës së nga kreditë për biznese dhe 2,2 pikë
dhe urdhrit të përbashkët të Kryemi- transaksioneve përmes përqindjeje kontributi i rritjes nga
nistrit dhe Guvernatorit të Bankës së bankingut nga shtëpia. kreditë për individë. Zhvillime më
Shqipërisë, pagesa e kësteve të kredisë Duke qenë se pati një positive pati kredia në lekë e cila ka
për biznes dhe individ, të cilët po has- rritje me 8,5% të numrit zënë 50% të portofolit të kredisë.
nin vështirësi për shlyerjen e pagesave, të POS-ve, u bë e mundur
u shty për tre muaj. Përveç masës së që 50,1% të pagesave Norma vjetore e rritjes së por-
përmendur të lehtësimit të pagesave elektronike të ishin pagesa tofolit të kredisë në lekë është regjis-
të këstit të kredisë për tre muaj, disa me kartë truar 10,5%, ndërkohë që raporti i
banka hoqën komisionet e shërbimit kredive ndaj PBB-së ka shkuar në
online (home banking dhe/ose mobile kanë origjinë nga vende të Bashkimit 41,7% dhe raporti i kredive me prob-
banking), duke nxitur kështu përdori- Evropian. Të gjitrhë bankat së bashku leme ndaj numrit të kredive gjithsej
min e kanaleve digjitale. Gjithashtu, u operojnë me 425 degë dhe agjenci qe vetëm 8,1%. Zhvillime pozitive
promovua tërheqja e parave pa komis- bankare. Kjo e bën sistemin ban- pati edhe rritja e depozitave, të cilat
ion në ATM të bankave të tjera. Në maj kar të vendit të stabilizuar, dhe krijoi u zgjeruan 6,7% gjatë periudhës vje-
u kërkua heqja e pragut të parashikuar mundësinë që gjatë pandemisë rreth tore dhe shkuan në raport sa 80,2%
të kostos maksimale të financimit prej 23 000 biznese dhe familje shqiptare e PBB-së. Por treguesi më i spikatur
5% (norma vjetore e interesit) dhe të përfitonin nga masat lehtësuese që në rritje sigurisht që qenë pagesat e
ulja e tij në marzhin maksimal prej ekzekutuan bankat. Rreth 220 mil- kryera nga sistemi. Pandemia bëri që
3% të indeksit të specifikuar në Mar- ionë euro u lanë në duart e kredimar- volumi i pagesave përmes bankingut
rëveshjen e Garancisë Sovrane nr. 2. rësve nga shtyrja e pagesave të kësteve nga shtëpia të rritet 13,7%, duke
Sektori bankar i prezantoi autoriteteve të kredive në një kohë që norma bazë shënuar 8,8% rritje e vlerës së tran-
një sërë propozimesh që synojnë min- e interest ishte fiksuar në 0,5%. Përg- saksioneve përmes bankingut nga
imizimin e efekteve të Covid-19 në shtëpia. Duke qenë se pati një rritje
ekonomi dhe në banka. me 8,5% të numrit të POS-ve, u bë
e mundur që 50,1% të pagesave ele-
Treguesit ktronike të ishin pagesa me kartë,
Shqipëria ka një treg me 12 banka ndërkohë që rritje të konsiderueshme
kanë shënuar edhe pagesa jo cash
nga të cilat 4 janë me kapital shqiptar. nëpërmjet internetit.
Ndër 8 bankat me kapital të huaj, 6
AD.

16 SCAN MAGAZINE KORRIK 2021



FAST NEWS

“AmCham”, 40 këshilla për klimën e biznesit

Dhoma Amerikane e Tregtisë në Shqipëri publikoi “Agjendën e Investimeve 2021”, një paketë
me 40 rekomandime drejtuar Qeverisë dhe Parlamentit të Ri me synim përmirësimin e shpejtë të
Klimës së Biznesit. Përmes një letre falënderimi, Presidenti Enio Jaço vlerësoi kontributin e lartë të
anëtarëve, në evidentimin e sfidave që pengojnë mënyrën e të bërit biznes. Jaço kërkoi që anëtarët të
vijojnë të përfshihen edhe në procesin e punës për kthimin e rekomandimeve në legjislacion konkret
për Parlamentin e ri. 40 rekomandimet specifike në raport janë të organizuara në 8 themele për-
mirësimi të klimës së biznesit duke parashikuar sfidat, zgjidhjet dhe mundësitë e reja që krijohen.

Skadon afati për deklarimin e të ardhurave

Ka skaduar zyrtarisht më 1 korrik 2021 afati për dorëzimin e deklaratës vjetore të të ardhurave.
Sipas shifrave zyrtare, rreth 59 mijë persona kishin detyrimin për të plotësuar formularin online në
faqen e Tatimeve dhe për të bërë pagesën në rastin e detyrimeve shtesë. Duke iu referuar gjithnjë
të dhënave zyrtare, këtë detyrim e përmbushën vetëm 48 mijë persona, ndërsa për 11 mijë të tjerë
e kanë tejkaluar tashmë këtë afat. Afati i parë ishte data 30 prill, por u shty deri më 30 qershor, për
shkak të numrit të lartë të individëve që duhet ta plotësonin formularin për herë të parë. Për pjesën
e mbetur lindin penalitete për deklarimin dhe pagesën me vonesë. Megjithatë, gjasat janë për një
shtyrje tjetër të afatit.

Ekonomia, BERZH: Ja sa do të rritet

Parashikimet për rritjen ekonomike sa vijnë e bëhen më optimiste edhe nga institucionet fi-
nanciare ndërkombëtare. Në raportin e fundit Banka Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim para-
shikon që ekonomia e Shqipërisë do të rritet me 4.5% këtë vit, duke arritur nivelin e vitit 2019. Me
këtë parashikim që BERZH bën për rimëkëmbjen tejkalon me 1% nivelin e rritjes së shënuar më
2019-n, por megjithatë referuar raportit sërish rritja qëndron poshtë mesatares së vendeve të ra-
jonit. Ndërsa për vitin e ardhshëm, BERZH pret që ekonomia të zgjerohet me 4%. Në rajon rritjen
më të madhe pritet ta ketë Mali u Zi me 8.5%, ndjekur nga Serbia me 6%, teksa Kosova dhe Maqe-
donia e Veriut me 4%.

“Teatri” dhe “Unaza” rëndojnë buxhetin

Qeveria ka rishikuar për herë të katërt buxhetin e vitit 2021 duke rritur me 11.8 miliardë lekë
zërin e shpenzimeve. Nga kjo shtesë shpenzimesh pjesën më të madhe e ka marrë ministria e In-
frastrukturës, buxheti i së cilës është rritur me 7 miliardë lekë para që do të shkojnë për financimin
shtesë për hapjen e loteve të reja të Unazës Veriore të Tiranës, ndërtimin e segmentit rrugor sheshi
Shqiponja-Bulevardi i Ri, si dhe ndërtimin e By-Pass i Vlorës. Sipas aktit normative rreth 900 mil-
ionë lekë do të shkojnë për bashkinë Tiranë për ndërtimin e godinës së re të Teatrit Kombëtar, teksa
Fondi Rezervë është shtuar me 2 miliardë lekë duke e çuar totalin e tij në 8 miliardë lekë.

Godet KLSH: 17.7 mln euro, dëm ekonomik

Kreu i Kontrollit të Lartë të Shtetit, Arben Shehu prezantoi në Kuvend raportin e punës për
vitin 2020, ku ka evidentuar një dëm ekonomik prej 2.2 miliardë lekësh në buxhetin e shtetit.
Parregullsi dhe paligjshmëri me efekte negative, shkelje e disiplinës financiare me ndikim negativ
në performancën e subjekteve të audituara në shumën 85.9 miliardë lekë ose afërsisht 694.1 mln
euro. 74.5 miliardë lekë në fushën e shpenzimeve. Ndërkohë, detyrimet të prapambetura, mos-
realizim në të ardhura dhe shpenzime. prokurimet mbeten ndër fushat me shkeljet më të mëdha
janë zbuluar në 91 subjekte, si institucione qendrore, ministri, agjenci, njësi të vetëqeverisjes
vendore etj.

18 SCAN MAGAZINE KORRIK 2021

Raporti kritik: Shqipëria, kampione e ryshfetit

Korrupsioni në Shqipëri është rritur ndjeshëm, pasi bizneset janë të detyruara të paguajnë
gjithnjë e më shumë para nën dorë për zyrtarët e shtetit. Këto janë gjetjet shqetësuese të vrojtimit
të kryer nga BB dhe BERZH, që e rendit Shqipërinë në vend të dytë pas Zambisë për nivelin e lartë
të ryshfetit. Sipas raportit, një kompani shqiptare pagoi gjatë vitit 2019 mesatarisht 3.1% të xhiros
vjetore ryshfet për zyrtarët e shtetit, duke pësuar rritje gati me 3-fish që prej 2013-s. Me këtë normë
të lartë ryshfeti, ku vlerësohet se 36% e kompanive të anketuara deklarojnë se u është kërkuar një
herë para nën dorë për marrjen e një shërbimi publik, Shqipëria renditet mes vendeve me nivelin
më të madh të korrupsionit në botë.

Shqiptarët, më pak të paguarit në Evropë

Një shqiptar paguhet sa një e treta e pagës së një evropiani. Kështu e përkufizon Eurostat niv-
elin e të ardhurave në vendin tonë. Shqipëria është në vendin e parafundit për pagat, më keq se në
është vetëm Bosnje Hercegovina, një shtet që u shkatërrua nga lufta e gjatë etnike dhe ende vuan
përçarjen. Ndërkohë në konsum Shqipëria është në vendin e fundit sa i përket duke u renditur
kështu poshtë Bosnjës. Në krahasim me fqinjët mbetemi mbrapa teksa Mali i Zi, Maqedonia e
Veriut dhe Serbia po i afrohen mesataren së pagave në vendet e BE. Shqipëria, edhe pse ka një ndër
rëniet ekonomike më të ulëta në rajon gjatë vitit pandemik të 2020-s, kjo nuk është përkthyer në
mirëqenie për popullsinë.

Shifrat kontradiktore, por informaliteti po shtohet

Tregtia dhe punësimi duket se janë bërë viktima të informalitet. Sipas të dhënave gjatë muajve
të pranverës, shqiptarët kanë shpenzuar më pak për ushqime, pije dhe duhan se sa në dimrin 2020.
Absurdi është se në 2020 ora policore pengonte punën e bareve dhe restoranteve, ndryshe nga tani.
2021 nisi me shifra rekord duke filluar nga rritja e prodhimit, eksportet e deri tek mbledhja e të ard-
hurave në buxhet që deklarohet se kalojnë edhe vitin normal të 2019-ës. Ajo që është kontradiktore
është se dy indikatorë kryesorë si punësimi edhe tregtia me pakicë vijnë në ulje në krahasim me
fundvitin e 2020-s. Punëtorët që po prodhojnë punojnë në të zezë në një pjesë të madhe.

INSTAT: Në shtet paguhesh më shumë

Statistikat zyrtare të INSTAT për pagat tregojnë se ekziston një informalitet shumë i lartë.
Kompanitë private ende punojnë me dy bordero. Në një kohë kur të gjithë e dinë që disa profe-
sione dhe nivele në sektorin privat paguhen më shumë, në statistikat zyrtare del që pagat më të
larta janë në shtet. Arsyeja është se për shkak të taksimit progresiv, ata që marrin paga të larta
paguajnë deri në 23 përqind taksë. Pagat në të zezë janë një evazion fiskal që prek më së shumti
skemën e sigurimeve shoqërore. Avokatë, inxhinierë apo profesionistë të lirë preferojnë të marrin
lekët nën dorë që të paguajnë më pak taksa mbi të ardhurat ose shfrytëzojnë hapësirat që lejon
legjislacioni shqiptar.

Zvicra, 8.8 mln euro grante trajnimin e të rinjve 19

Zvicra do t’i japë vendit tonë 8.8 milionë euro grant për trajimin profesional të të rinjve, mar-
rëveshje që parashikohet të realizohet deri në gusht të vitit 2023. Sipas marrëveshjes së arritur, gjen-
eratat në moshë të re nga të gjitha grupet sociale në Shqipëri të gjejnë mundësi të mira dhe fitim-
prurëse punësimi falë përmirësimit të aftësive. Gjeneratat në moshë të re të kenë akses në arsim
performues me orientim drejt tregut të punës dhe ofrimit të trajnimit në sektorë me potencial zhvil-
limi. Ndërkohë, sektori privat merr përsipër përgjegjësinë për përcaktimin, ofrimin dhe financimin
e arsimit e formimit profesional në nivel ofruesi.

SCAN MAGAZINE KORRIK 2021

STUDIMI

Si e riformatoi COVID-19
të ardhmen e tregtisë

Me daljen e vaksinave VLADIMIR DJORDJEVIC
dhe kur po duken DREJTOR I PËRGJITHSHËM VISA PËR EJL
shenja të rimëkëm-
bjes së ekonomisë botërore, pas Tregtia elektronike (e-Commerce), është bërë tashmë një fakt i përhershëm
parashikimit për rritje ekonomike
prej 5.5% për 2021, gradualisht po Sipas studimit të VISA-s: “Rikthim në biznes”,
pozicionohemi në një normalitet rreth 83% e NMV-ve kanë ndryshuar mënyrën e
të ri. Pavarësisht se shitjet tradicio- funksionimit të biznesit të tyre gjatë muajve të fundit,
nale me pakicë nuk janë rikthyer kryesisht të nxitur nga përshtatjet digjitale, të tilla
ende në nivelet e para pandemisë, si: shitja e produkteve dhe shërbimeve në internet,
konsumatorët që ishin të “mbyllur” reklamat në mediat sociale si dhe digjitalizimi
për ca kohë janë të etur të dalin
dhe pronarët e bizneseve janë po të zgjerimi i pranisë së tyre në tregti- të parë, në internet mallrat e do-
etur për të rihapur bizneset. Para- në elektronike, deri te pranimi i mosdoshëm - një pjesë e madhe
shikimet për shitjet tradicionale formave të reja të pagesave pa kon- e tyre realizuan blerjen e parë të
me pakicë (në dyqane fizike) nuk takt në dyqane. ushqimeve në internet, ndërsa të
janë të njëjta, që nga koha kur filloi tjerë kryen blerjen e tyre të parë në
mbyllja. Vajtja në dyqane, zgjedhja Preferencat dhe pritshmëritë e internet nga farmacitë. Si rezultat,
e frutave dhe perimeve dhe biseda konsumatorëve ajo që u vu re ishte një rritje e konsi-
me shitësit ende përbëjnë një re- derueshme e tregtisë në segmentet
alitet të rëndësishëm gjatë blerjeve Gjatë pandemisë, shumë kon- e ushqimeve dhe barnave, ku treg-
dhe do të mbeten një mënyrë po- sumatorë filluan të blejnë, për herë
pullore e blerjes për shumë blerës.
Por, edhe pse një numër i konsid-
erueshëm klientësh po i kthehen
përsëri dyqaneve, bumi brenda
natës në tregtinë elektronike (e-
Commerce), i përshpejtuar nga
shpërthimi i koronavirusit, është
tashmë një fakt i përhershëm. Ajo
që shohim tani është ndryshimi i
modelit të blerjeve dhe krijimi i
një harmonizimi të veçantë midis
blerejve nëpërmjet internetit dhe
atyre në dyqan. Si rezultat, NMVtë
vazhdojnë të bëjnë ndryshime të
rëndësishme, për të përmbushur
kërkesat e konsumatorëve, që nga

20 SCAN MAGAZINE KORRIK 2021

tia elektronike ka qenë thellësisht Gjatë pandemisë, shumë konsumatorë filluan të blejnë, për herë
minimale. Mundësia për të blerë të parë, në internet mallrat e domosdoshëm - një pjesë e madhe
thuajse çdo produkt nga komod- e tyre realizuan blerjen e parë të ushqimeve në internet, ndërsa
iteti dhe siguria e shtëpisë çoi në të tjerë kryen blerjen e tyre të parë në internet nga farmacitë.
një pëlqim masiv të blerjeve në
internet – madje dhe konsuma- i pagesave pa kontakt u bë pjesë e nënshkrimi dhe pagesat pa kontakt
torët më ngurrues e të frikësuar përgjigjes së shëndetit publik, por të mund të rriten edhe më shumë.
për të “shtypur” butonin e trans- komoditeti dhe besueshmëria e Në Shqipëri, kufiri është rritur me
portit, filluan të shijonin mënyrën teknologjisë po e përforcojnë këtë 22%, duke u dhënë konsumatorëve
e re të blerjes dhe pagesës. Si një model, duke e kthyer atë në një më shumë komoditet për transak-
rrjet global pagesash dhe motor i prirje afatgjatë. Nga studimi i ri i sionet e përditshme.
tregtisë, shoqëria VISA zotëron VISA-s për biznesin pohohet se,
një panoramë unike të zakoneve të më shumë se gjysma e konsuma- Rruga e rimëkëmbjes për NMV-
kryerjes së pagesave, përmes pra- torëve kanë përdorur pagesa pa të
nisë së saj në tregjet kombëtare. kontakt, kur kanë pasur mundësi,
Të dhënat e VISA tregojnë se disa ndërsa dy të tretat deklarojnë që Pronarët e bizneseve të vogla
vende evropiane po regjistrojnë pas vaksinës do të preferonin të u goditën më rëndë nga rënia eko-
një rritje të tregtisë elektronike përdorin pagesa pa kontakt edhe nomike. Në rajonin e CEMEA-s ,
me rreth 25%, krahasuar me peri- më shumë sesa i përdorin aktual- rreth 60% dhe 89% e tregtarëve
udhën parapandemike, ndërsa në isht. VISA ka punuar me partnerë kanë përjetuar rënie mesatare të
Shqipëri blerjet në internet u rritën të industrisë së pagesave dhe qe- shpenzimeve, ndërsa në Shqipëri
me 13.5 %gjatë vitit 2020. Por veritë, në më shumë se 50 tregje, rreth 71% e firmave raportuan
ndoshta ndryshimi më i madh, për për të rritur kufijtë e transak- ulje të kërkesës. Më shumë janë
sa i përket modelit të blerjes, është sionit të pagesave, në mënyrë që prekur shitësit që operojnë me
kthesa drejt teknologjisë pa kon- konsumatorëve të mos i kërkohet para’ në dorë, ndërsa tregtarët që
takt, në pikat e shitjeve. Përdorimi përdorën internetin dhe u për-

SCAN MAGAZINE KORRIK 2021 21

Nga studimi i ri i VISA-s
për biznesin pohohet
se, më shumë se gjysma
e konsumatorëve kanë
përdorur pagesa pa
kontakt. Në Shqipëri,
kufiri është rritur me
22%, duke u dhënë
konsumatorëve më
shumë komoditet
për transaksionet e
përditshme

shtatën duke përdorur pagesat pa jnë biznesin të paprekur, duke besueshme dhe të sigurta për pag-
kontakt arritën të përballonin më u mbështetur në një mentalitet esat.
mirë vështirësitë ekonomike. Sipas digjital dhe duke u përpjekur të
studimit të VISA-s: “Rikthim në krijojnë eksperiencën më të mirë 2021-shi – Viti i sigurisë
biznes”, rreth 83% e NMV-ve kanë për klientin – deri në 77% e fir- Nëse viti 2020 ishte viti i rritjes
ndryshuar mënyrën e funksionim- mave shqiptare raportuan se i
it të biznesit të tyre gjatë muajve të përshtatën operacionet e tyre në së tregtisë pa kontakt dhe i asaj ele-
fundit, kryesisht të nxitur nga për- përgjigje të krizës. Megjithë për- ktronike, viti 2021 do t’i kushtojë
shtatjet digjitale, të tilla si: shitja e shtatjet e rëndësishme ndaj digji- vëmendje më të madhe sigurisë
produkteve dhe shërbimeve në in- talizimit, lëvizja drejt tregtisë në dhe mbrojtjes ndaj mashtrimeve.
ternet, reklamat në mediat sociale internet ka qenë sfiduese. Ndërsa Në të gjithë Evropën Qendrore,
si dhe digjitalizimi i funksioneve pengesat e sotme me të cilat për- Lindjen e Mesme dhe Afrikë, ka
të biznesit, të tilla si: operacionet e ballen NMVtë mund të jenë të reja pasur rritje të sulmeve të inx-
pagesave nga klientët fundorë. Një për disa, VISA është munduar t’i hinierisë sociale, përfshirë phish-
shenjë e mirë është se shumë nga japë zgjidhje problematikave që ing, ku mashtruesit kanë shfrytë-
NMV-të janë të vetëdijshme për lidheshin me pagesat e tregtarëve zuar boshllëqet që ekzistonin para
rëndësinë e transformimit digjital për dhjetvjeçarë me rradhë. Nga pandemisë dhe i kanë intensifikuar
dhe besojnë se ndjeshmëria dhe një këndvështrim më i gjerë, VISA gjatë saj. Ndërkohë që ecim për-
përgjigjja e tyre ndaj pandemisë po e përqendron strategjinë e saj para, bizneset gjithnjë e më shumë
mund të bëjë dallimin midis suk- në ndërtimin e mjedisit të tregtisë e kuptojnë se vetëm digjitalizimi
sesit dhe dështimit. digjitale, e cila do t’i bëjë blerjet nuk mund të sigurojë një tregti të
dhe pagesat në internet po aq të qetë dhe të sigurt. Transformimi
Me një numër mbi 160.000 lehta sa dhe ato me prani fizike. i vërtetë digjital u mundëson bi-
ndërmarrje mikro, të vogla dhe Këtu ekzistojnë shumë mundësi, zneseve t’u shërbejnë klientëve në
të mesme që veprojnë në Shq- por fokusi i shoqërisë është që t’i internet përmes efikasitetit, per-
ipëri, NMV-të përfaqësojnë një ndihmojë bizneset kudo që janë të sonalizimit, njohjes së kërkesave
kontribues jetik në zhvillimin e përmirësojnë eksperiencën e kli- të tyre, e mbi të gjitha, sigurisë.
ekonomisë. Shumë prej tyre janë entit, duke ofruar zgjidhjet më të Studimi i ri i VISA-s tregon se
përpjekur gjithashtu ta mba- pronarët e bizneseve të prirur ndaj

22 SCAN MAGAZINE KORRIK 2021

teknologjisë (52%) kanë më shumë Transformimi i vërtetë digjital u mundëson bizneseve
gjasa se homologët e tyre fillestarë t’u shërbejnë klientëve në internet përmes efikasitetit,
(39%) të investojnë në sigurinë dhe personalizimit, njohjes së kërkesave të tyre, e mbi të gjitha,
mbrojtjen nga mashtrimet. sigurisë. Studimi i ri i VISA-s tregon se pronarët e bizneseve
të prirur ndaj teknologjisë (52%) kanë më shumë gjasa se
Pandemia i ka detyruar disa homologët e tyre fillestarë (39%) të investojnë në sigurinë
biznese të përshpejtojnë trans- dhe mbrojtjen nga mashtrimet
formimin e tyre digjital, duke lënë
jashtë ekuacionit menaxhimin do të bëhen gjithnjë e më të rëndë- bizneset e vogla. Mbetet në dorën
e rreziqeve. Bizneset e vogla, që sishme, jo vetëm për të mbështetur e qeverive, institucioneve finan-
duhet ende të investojnë në sig- rimëkëmbjen e ekonomisë glo- ciare dhe bizneseve të punojnë
urinë e pagesave dhe parandali- bale, por për të fuqizuar motorin ngushtë së bashku për ndërtimin
min e mashtrimeve, duhet t’i japin e tregtisë globale. Me pasigurinë e infrastrukturës së nevojshme për
përparësi përqendrimit në këtë e shkaktuar nga pandemia, që do pranimin e pagesave digjitale, por
fushë gjatë 2021-shit, pasi mash- të vijojë të jetë e pranishme në të gjithashtu të ndihmojnë në rritjen
truesit po sofistikohen gjithnjë e ardhmen e afërt, viti 2021 mund e ndërgjegjësimit të publikut rreth
më shumë. Mbrojtja e konsuma- të sjellë edhe më shumë trans- lehtësive dhe përfitimeve që vijnë
torëve nga mashtrimi nuk duhet formim. Megjithëse mundësia nga risitë në mënyrat e pagesës.
të jetë një detyrë shqetësuese për digjitale nuk garanton fundin e VISA ka përqendruar burimet dhe
sipërmarrësit – zotërimi i mjeteve krizës, transformimi digjital mund përvojën e saj në rrugët për t’i ndi-
të duhura dhe bashkëpunimi me të përqafohet nga shumë njerëz si hmuar të gjitha palët e përfshira që
një partner me përvojë e të besuar prirje e përgjithshme ekonomike të kalojnë përmes këtyre ndryshi-
është një mënyrë për të patur suk- dhe të krijojë mundësi të reja për meve të mëdha.
ses në këtë fushë.
Bankieri
Transformimi digjital – Së bash-
ku më mirë

Teknologjitë digjitale kanë sig-
uruar një prani të përheshme dhe

SCAN MAGAZINE KORRIK 2021 23

INTERVISTA

Një projekt i tillë po
bëhet më në fund realitet
dhe konkretë falë një
seri kombinimesh dhe
novacionesh si ndërtimi
i rrugës së Arbrit, vënia
në punë e autostradës së
energjisë Shqipëri-Kosovë
dhe mbi të gjitha hapjes
dhe integrimit të tregut
shqiptare të energjisë
në atë rajonal dhe pan-
evropian

Bechtel dhe Skavica, ambicja
e dytë e madhe shqiptare

Nëse Hidrocentrali i Lorenc Gordani flet për hollësitë e projektit gjigand energjetik
Skavicës do të ndër-
tohet ashtu si ka qenë ergjisë Lorenc Gordani, menjëherë Skavicës. Propozim i pranuar nga
planifikuar që në kohën e social- pasi ministrja e Infrastrukturës amerikanët, në konsiderate të in-
izmit, si një rregullator i Kaskadës dhe Energjisë, Belinda Balluku dhe teresit kombëtar është thelbësor
së Drinit, ai do të përbëjë am- Justin Siberell, President Rajonal për Shqipërinë, dhe për nevojat që
bicjen e dytë të madhe shqiptare, për Europën, Afrikën dhe Lindjen ka vendi ynë për rritjen e prodhi-
pas Rrugës së Kombit, të cilën e e Mesme i Bechtel Infrastructure. mit të energjisë elektrike. Repu-
materializoi e njëjta kompani gji- tacioni dhe prestigji i Bechtel ka
gande amerikane e ndërtimit të Së pari çfarë ka të rëndësishme shumë rëndësi edhe për sigurimin
infrastrukturës, Bechtel. Në 18 në marrëveshjen midis KESH dhe e financimit për Hidrocentralin
muaj amerikanët do të japin një Bechtel? Si u arrit ajo? e Skavicës. Para se të mbërrinim
zgjidhje përfundimtare për këtë këtu dihet që për ndërtimin e këtij
projekt madhor energjetik. Për të Sic dihet tashmë më 5 kor- hidrocentrali ka pasur disa projek-
mësuar hollësi rreth asaj që pritet rik 2021 u nënshkrua kontrata e te ndër vite, por ato nuk kanë ar-
të realizohet ne folëm me profeso- fazës së parë mbi HEC Skavica, ritur të vihen në zbatim. Ndërkohë
rin dhe eksperin e sektorit të en- mes KESH dhe Bechtel. Sipas asaj bashkëpunimi me Bechtel u bë i
kontrate, “Bechtel International, munduar pas nënshkrimit të dy
Inc.” merr përsipër projektimin memorandumeve: Memorandu-
dhe ndërtimin e hidrocentralit të

24 SCAN MAGAZINE KORRIK 2021

mit të bashkëpunimit ekonomik ndihmojë autoritetin kontraktues për realizimin e kësaj vepre?
për projektet dhe shkëmbi treg- në sigurimin e mbështetjes finan- Do te jete Komisioni i Ne-
tare, ndërmjet Shqipërisë dhe ciare për projektin; dhe
SHBA, miratuar me vendimin nr. gocimit që dakordëson kushtet e
785, datë 7.10.2020, të Këshillit të b) kontrata e fazës së dytë, kontratës me Bechtel-in për fazën e
Ministrave dhe Memorandumit të që konsiston në projektimin dhe dytë lidhur me projektimin e ndër-
mirëkuptimit për bashkëpunim, ndërtimin e hidrocentralit të Ska- timin e hidrocentralit të Skavicës.
lidhur me projektin e HEC Ska- vicës. Në rast se palët nuk mund të final-
vicë, ndërmjet Ministrisë së Infra- izojnë kontratën brenda periudhës
strukturës dhe Energjisë të Repub- Në fazën e parë përfshihen së përcaktuar, ose brenda periud-
likës së Shqipërisë dhe Shoqërisë veprimtari të tilla si: matje topo- hës së zgjatur me dakordësinë e
“Bechtel International Inc.”, nënsh- grafike dhe studime hidrologjike përbashkët, Komisioni i Negocimit
kruar më 3 tetor 2020. në mbështetje të zhvillimit të pro- përgatit dhe paraqet pranë auto-
jektimit; studime dhe inspektime ritetit kontraktues dhe ministrisë
U nënshkrua kontrata për fazën e gjeoteknike në terren; zhvillimin përgjegjëse për infrastrukturën
parë, po cilat janë fazat në tërësi e strategjisë për realizimin e pro- dhe energjinë procesverbalin për
të këtij procesi? jektit; rishikimin dhe finalizimin ecurinë e negociatave dhe përfun-
e vlerësimit të ndikimit mjedisor dimin e tyre. Kuptohet që gjatë asaj
Struktura e kontratës me e social; përgatitjen e projektit faze ndërtimi pala shqiptare për-
Bechtel-in ndahet në dy faza: teknik, përfshirë përzgjedhjen e faqësohet nga KESH, në cilësinë
furnitorit të turbinave, me qël- e autoritetit kontraktor. Ministria
a) kontrata e fazës së parë, lim preventimin e kostove dhe e Infrastrukturës dhe Energjisë
e cila përfshin aktivitetet para- të sasive; dhe shërbime të tjera të mbikëqyr gjithë procesin, nga fir-
prake të punës që do t’i mundëso- dakordësuara për të mundësuar mosja, deri tek zbatimi i plotë i
jnë Bechtel-it të paraqesë një pro- ecurinë e zhvillimit të projektimit kontratës. Ministria përgjegjëse
pozim tek autoriteti kontraktues të hidrocentralit të Skavicës. Në për infrastrukturën dhe energjinë
për kontratën e fazës së dytë dhe të këtë fazë ne kemi 18 muaj në dis- i paraqet për miratim Këshillit
pozicion, të cilat do të shërbejnë të Ministrave kontratën e nënsh-
për të gjitha ekipet për të bashkë- kruar lidhur me fazën e parë të
punuar, për të koordinuar dhe për projektit. Në rastin e kontratës për
të prodhuar materialet e duhura. fazën e dytë të projektit, ministria
Çfarë hapash ligjorë do ndiqen përgjegjëse për infrastrukturën

SCAN MAGAZINE KORRIK 2021 25

Për kontratën e dytë, Ministria e Infrastrukturës dhe
Energjisë po bashkëpunon me Korporatën Financiare
për Zhvillim Ndërkombëtar të Shteteve të Bashkuara
të Amerikës (DFC) dhe me Shoqërinë “Bechtel
International Inc.” për sigurimin e financimit të huaj, i
cili do jetë në formën e kredisë

I rëndësushëm është fakti
që vepra do të ndërtohet
nga Bechtel-i një kompani e
njohur në të gjithë botën për
projekte të jashtëzakonshme.
E gjitha kjo do të thotë një
impakt të madh jo vetëm
në energjetikë por edhe në
ekonominë shqiptare në
përgjithësi

dhe energjinë përgatit dhe dërgon do jetë në formën e kredisë. Pra, të tregut shqiptare të energjisë në
në Këshillin e Ministrave projek- pronësia do ti mbetet KESH, por atë rajonal dhe pan-evropian. Ska-
tligjin për miratimin e kontratës e pikërisht bashkëpunimi në fazën e vica është ndryshe nga hidrocen-
cila do të miratohet nga Kuvendi i parë me Bechtel, synon të mundë- tralet e tjerë të kaskadës së Drinit,
Republikës së Shqipërisë. sojë gjetjen e opsionit të financimit sepse është hidrocentrali që do të
të nëvoshëm për ndërtimin e pro- luajë rolin e një rregullatori për
Si është parashikuar financimi i jektit, me synimin që ai të jetë sa hidrocentralet ekzistuese. Pra jo
këtij projekti madhor? më i pranueshëm për qeverinë e vetëm do të rrisë me 20% prodh-
Shqipërisë. imin vendas të energjisë elektrike
Ligji 38/2021 nuk synon të prodhuar nga hidrocentralet në
dhënien e një të drejte me konce- Në mbyllje si e vlerësoni realiz- Republikën e Shqipërisë, por nga
sion/PPP, por krijimin e hapësirës imin e projektit te Skavicës? ana patjetër do të optimizojë dhe
ligjore të kontraktimit direkt të do të rrisë kapacitetet prodhuese
shoqërisë “Bechtel” për projek- Ndërtimi i HEC Skavicës ka edhe të hidrocentraleve ekzistuese
timin dhe ndërtimin e HEC-it të qenë një projekt qe shpesh është sot në kaskadën e Drinit. 
Skavicës, në përputhje me kushtet quajtur një ‘ëndërr në sirtar’ të çdo
e parashikuara në atë ligj. Zbatimi qeverie. Një element shumë i rëndë-
i kontratës për fazën e parë të pro- sishëm i kësaj vepre është edhe
jektit ka filluar tashme. Produk- Ai është një projekt që është minimizimi i përmbytjeve në
tet e fazës së parë, miratohen nga planifikuar shumë dekada më parë, fushën e Nënshkodrës. Pra, pro-
Këshilli i Ministrave, me propozi- pasi Skavica HPP është një element jekti është i rëndësishëm se i jep
min e ministrit përgjegjës për in- i përcaktuar që në projektin origji- fund “derdhjeve kot” të ujit dhe
frastrukturën dhe energjinë dhe nal të kaskadës së Drinit. Dizen- përmbytjeve që më pas vijojnë si
shpenzimet mbulohen nga KESH. jimi dhe ndërtimi i hidrocentralit rezultat i tyre. Së fundi, por jo më
Për kontratën e dytë, Ministria e Skavica ka qenë një qëllim historik pak i rëndësushëm është fakti që
Infrastrukturës dhe Energjisë po para dhe pas viteve ‘90. Megjithatë vepra do të ndërtohet nga Bechtel-
bashkëpunon me Korporatën Fi- një projekt i tillë po bëhet më në i një kompani e njohur në të gjithë
nanciare për Zhvillim Ndërkom- fund realitet dhe konkretë falë një botën për projekte të jashtëzakon-
bëtar të Shteteve të Bashkuara të seri kombinimesh dhe novacio- shme. E gjitha kjo do të thotë një
Amerikës (DFC) dhe me Shoqëri- nesh si ndërtimi i rrugës së Ar- impakt të madh jo vetëm në energ-
në “Bechtel International Inc.” për brit, vënia në punë e autostradës jetikë por edhe në ekonominë shq-
sigurimin e financimit të huaj, i cili së energjisë Shqipëri-Kosovë dhe iptare në përgjithësi.
mbi të gjitha hapjes dhe integrimit

SCAN MAGAZINE KORRIK 2021 27

EKOSKANER

Kanioni i Bicajt kërcënohet nga hidrocentrali

OLA MITRE

SVepra energjetike po ndërtohet në një zonë të mbrojtur këto familje. “Fshati Bushat ka një
kënder Hoxha, një banor familjes Hoxha vihen në rrezik, pasi sipërfaqe toke 80 ha që vaditet me
i fshatit Bicaj në Njësinë uji i përroit të Shejës, që ata e për- këtë ujë. Unë për vete si person kam
Administrative me të dorin për ujitje rrezikon të thahet
njëjtin emër në Bashkinë e Kukësit, nga ndërtimi i një hidrocentrali në 2 dynym tokë. Ato i kam mbjellë
prej shumë vitesh ka zgjedhur bu- rrjedhën e tij. Ngjashëm me Skën- jonxhë për blektori. E shtyjmë me
jqësisë dhe blegtorinë, për të sigu- derin, edhe shumë familje të tjera e varfëri të madhe”,-tregon Kadri
ruar jetesën për familjen e tij, si një përdorin ujin e lumit për të ujitur Gjana, përfaqësues i kryepleqësisë
nga pak alternativat që ofron zona tokat që kultivojnë, si dhe për të së fshatit Bushat. Ndërsa Dylejman
ku ai banon. Në tokën e tij ai mbjell mbajtur në punë disa mullinj bloje, Onuzi, nga fshati Nangë, thotë se
misër e grurë, por edhe jonxhë për që janë të vetmit burime jetese për me këto toka janë ushqyer brez pas
të ushqyer bagëtitë. “Unë kam toka
në Bushat, Bicaj, në gjithë këtë zonë
deri në Nangë. Mbjellim grurë,
misër, jonxhë për bagëtinë”,-thotë Administratori i Njësisë Administrative Bicaj, Ali

Skënderi për “EkoSkaner”. “Me to Hoxha thotë se nga ndërtimi i këtij hidrocentrali
kemi mbajtur familjen gjithmonë. preken fshatrat e Nangës, Bushatit, Canajt, Mustafajt
Dihet që Kukësi është ndër qytetet
më të varfra dhe më bagëti dhe dhe Bicajt, ku banojnë mijëra familje. “Janë me hektarë
blegtori kemi krijuar jetesën”,-shton të tërë, pa llogaritur sesa familje mbeten pa ujë

ai. Megjithatë, mjetet e jetesës së

28 SCAN MAGAZINE KORRIK 2021

brezi. “S’ka asnjë mundësi tjetër. ka lejuar zhvillimin e këtij projekti në zonën e mbrojtur nga zhvillimi
Mirë për vaditje, por jo na shër- hidroenergjetik, duke deklaruar i projektit. Ndërkohë që, ndryshe
ben edhe për higjienizim. E kemi të se HEC-i ndodhet jashtë zonës së nga Agjencia Kombëtare e Zonave
detyruar dimër e verë”,-thotë Onuzi. mbrojtur. Sipas dokumenteve që të Mbrojtura, zhvilluesi i projek-
“Pastaj me këtë ujë mbajmë në punë “EkoSkaner” disponon ky dikaster tit është i vetëdijshëm për praninë
edhe mullinjtë se janë 5 mullinj që ka deklaruar se sipërfaqja ku do e Kanionit, por në dokumentet e
bluajnë”,-shton ai. Administra- të zhvillohet aktiviteti i subjektit paraqitur pohon se distanca më
tori i Njësisë Administrative Bicaj, Palushi ndodhet 200 m larg Zonës e afërt me këtë monument natyre
Ali Hoxha thotë se nga ndërtimi i së Mbrojtur Korab-Koritnik, ndër- është mbi 649 m në vijë ajrore.
këtij hidrocentrali preken fshatrat sa Kanioni i Bicajt nuk përmendet Megjithatë, në terren duket se puni-
e Nangës, Bushatit, Canajt, Musta- aspak. Por, punimet që kanë nisur met e kompanisë janë përqëndruar
fajt dhe Bicajt, ku banojnë mijëra në terren tregojnë se ato po kryhen në kanion, ku për shkak të ndërhyr-
familje. “Janë me hektarë të tërë, brenda kanionit, duke nxjerrë në jeve, edhe një ujëvarë që tërhiqte
pa llogaritur sesa familje mbeten pah venddodhjen e saktë të zhvil- shumë turistë vendas e të huaj nuk
pa ujë. Janë mbi 2000 familje, që limit të këtij projekti. Kompania është më. “2 vite përpara, kanioni
s’kanë asnjë lloj të ardhure: vetëm Palushi, në përmbledhjen joteknike ka patur edhe një ujëvarë, e cila ka
me toka, me bujqësi, me këtë ujë”,- të projektit thotë se distanca e ve- qenë një pikë referimi për shumë
thotë Hoxha. prës së marrjes nga kufiri i zonës turistë. Ajo tashmë nuk ekziston
së mbrojtur është 184 m, që sipas për shkak të ndërhyrjeve që janë
HEC-i, në zonë të mbrojtur saj është një distancë e konside- bërë aty”,-tregon Naim Mehmetaj,
HEC “Palushi” mori miratimin rueshme për të mos patur ndikime guidë turistike në zonë dhe banor i

paraprak nga Ministria e Infra- Agjencia Kombëtare e Zonave të Mbrojtuara ka lejuar
strukturës dhe Energjisë në qershor zhvillimin e këtij projekti hidroenergjetik, duke
të vitit 2018, ndërsa në mars të vitit deklaruar se HEC-i ndodhet jashtë zonës së mbrojtur.
2019 Agjencia Kombëtare e Mje- dhe se hidrocentrali ndodhet 200 m larg Zonës së
disit miratoi Vlerësimin e Ndikimit Mbrojtur Korab-Koritnik, ndërsa Kanioni i Bicajt nuk
në Mjedis. Hidrocentrali do të ketë përmendet aspak
një fuqi të instaluar prej 1012 KË,
ndërkohë që përroi mbi të cilin ai
po ndërtohet, përshkon Kanionin
e Bicajt, që gëzon statusin “Monu-
ment Natyror”. Gjithashtu, ky kan-
ion ndodhet brenda Parkut Natyror
Korab-Koritnik, që është pjesë e rr-
jetit Emerald dhe Brezit të Gjelbër.

Sipas legjislacionit në fuqi, në
zonat që gëzojnë statusin “Monu-
ment Natyror” zbatohet shkalla e
mbrojtjes, e njëjtë me “Rezervën
strikte” apo thënë ndryshe shkalla
e parë e mbrojtjes, duke ndaluar të
gjitha aktivitetet njerëzore që mund
ta dëmtojnë. Në këto zona është e
lejuar vetëm prania e vizitorëve, por
pa mjete të motorizuara, në mënyrë
që të ruhet cilësia e natyrës së egër.
Por, pavarësisht kësaj, Agjencia
Kombëtare e Zonave të Mbrojtuara

SCAN MAGAZINE KORRIK 2021 29

“2 vite përpara, kanioni
ka patur edhe një
ujëvarë, e cila ka qenë
një pikë referimi për
shumë turistë. Ajo
tashmë nuk ekziston për
shkak të ndërhyrjeve që
janë bërë aty”,-tregon
Naim Mehmetaj, guidë
turistike, ajo zonë
vazhdon të jetë zonë në
ndërtim dhe aty nuk ka
gjë tjetër, përveçse inerte,
tuba”

fshatit Canaj. “Ajo zonë vazhdon të profesor Aleko Miho, nga departa- tralet janë ndërtuar brenda zonave
jetë zonë në ndërtim dhe aty nuk ka menti i Biologjisë në Universitetin të mbrojtura, në kufi të zonave të
mbetur gjë tjetër, përveçse inerte, e Tiranës flet për vlerat e veçanta që mbrojtuara apo në afërsi të tyre, im-
tuba. I është prishur komplet ima- ka ky Monument Natyre. “Kanioni pakti është pothuajse i njëjtë: Janë
zhi që i jep bukurinë atij peizazhi”,- në fjalë dhe kanione të tjerë, kam shkatërruese për mjedisin”,-thotë
shton më tej Naimi. I kontaktuar parasysh këtu Kanionin e Grykës për “EkoSkaner” eksperti i mjedisit,
nga emisionin “EkoSkaner”, drej- së Çajës në Lapaj, që janë në radhë Abdulla Diku. “Kini parasysh që
tori i Agjencisë Kombëtare të Zo- në zonën Kukës- Peshkopi, brenda ndërtimet e HEC-eve në kanione të
nave të Mbrojtura, Zamir Dedej zonës Natyrore Korab-Koritnik, tilla, në zona shumë të ngushta, të
këmbënguli në të njëjtin qëndrim, janë të rralla nga ana gjeologjike”,- cilat janë dashur miliona vjet për t’u
duke thënë se hidrocentrali ndod- thotë prof. Miho. “Ajo që ne njohim ndërtuar shkatërrojnë gjithë peiza-
het jashtë zonës së mbrojtur. si botanistë është se në to ka shumë zhin natyror së pari sepse duke qenë
bimë të rralla, që kanë gjetur strehë terrene shumë të pjerrëta, gjurmët e
Vlerat e kanionit në tërheqjen e akullnajave në këto hapjes së kanaleve, shtrirjes së tu-
Vetë Agjencia Kombëtare e Zo- lugina të thepisura, qoftë të Çajës, bacioneve, vendosjes së ndërtesave,
qoftë të Shejës dhe të tjera që janë etj. shtrihen përgjatë gjithë kanion-
nave të Mbrojtura, në Studimin për nën kërcënim,-shton ai. Ekspertët e it, duke e tjetësuar komplet pamjet e
Rivlerësimin e Sistemit të Zonave mjedisit thonë se Kanioni rreziko- asaj”,-shton ai. Gjithashtu, Diku flet
të Mbrojtura Mjedisore në Shq- het nga ndërtimi i hidrocentralit, edhe për impaktin në biodiversitet,
ipëri (1990-2019) i lartëson vlerat duke theksuar se efektet negative në por edhe në komunitet, si pasojë e
e Kanionit të Bicajt, duke e konsi- mjedis nga zhvillimi i këtyre pro- tharrjes së ujit. “Çdo lloj aktiviteti
deruar monument natyror me vlera jekteve tashmë janë të njohur. “Si në që është shqetësues në këto zona,
të mëdha shkencore, ekologjike të gjithë rastet e tjerë, kur hidrocen- siç janë përdorimi i makinerive të
dhe turistike. Ndërkohë që, edhe

30 SCAN MAGAZINE KORRIK 2021

Eksperti i mjedisit, Abdulla Diku thotë se “Çdo lloj aktiviteti
që është shqetësues në këto zona, siç janë përdorimi i
makinerive të rënda për gërryerje, për shpërthime, etj.
shkakton shqetësime edhe te flora dhe te fauna e zonës, dhe
po ashtu pakëson burimet ujore për banorët”

rënda për gërryerje, për shpërthi- e një HEC-i: ndërtimi i një HEC-i të ardhjes së tyre, pasi edhe hyrjet
me, etj. shkakton shqetësime edhe është ndërtimi i një dige,i një tuneli, në kanion janë bllokuar”,-bën me
te flora dhe te fauna e zonës”,-thotë i rrugëve i linjave të transmetimit. dije ai. Ndërkaq, sipas prof. Mihos
Diku. “Ajo që është më e rëndë- Të gjitha këto biokorridore janë të “dëmtimi i imazhit, pasohet edhe
sishme në jetën socio-ekonomike tjetërsuara”,-shprehet prof. Miho. me dëmtimin e këtij burimi eko-
të komuniteteve është përdorimi “Habitatet përkatëse të tyre hyjnë nomik, që është turizmi. “Një tur-
i burimeve ujore. Ne kemi patur si habitate të mbrojtura n konevtn- ist, nuk vjen që të shohë një tub, që
raste kur ka patur konflikte të ash- tat ndërkomëbatre, me anë të një lëshon ujë në një HEC, një gurore të
pra midis kompanive dhe banorëve, HEC-i këto ndryshojnë: nuk janë ndërtuar atje dhe ca rrugë të shëm-
por ende nuk ka dalë në sipërfaqe më natyrore. Nuk kemi të bëjmë tuar që shoqërojnë gjithmonë këto
konflikti i madh që ekziston lidhur më, me një mjedis të virgjër”,-shton HEC-e”,-thotë prof. Miho. “Turisti
me përdorimin e burimeve ujore”,- ai. Ata flasin gjithashtu për strat- vjen pikërisht për këto që janë kan-
shton ai. Edhe Prof. Miho thotë se egjinë e gabuar që ndiqet nga in- ione të veçanta, që kanë shkëmbinj
ndërtimi i një hidrocentrali është stitucionet për shkatërrimin e çdo që rrallë, që kanë bimë, florë, faunë
gjithmonë i shoqëruar me aktiv- përroi, ndërkohë që prioritet në të rrallë dhe padiskutim një peiza-
itete që ndikojnë në prishjen e vler- këto raste duhej t’i jepej turizmit. zh natyror. Duke ndërtuar, ne këtë
ave natyrore. “Të gjitha këto janë Sipas Naim Mehmetajt, “deri një ia heqim një zhvillimi ekonomik
rrjedha lumore, që janë korridorë. vit më parë ka patur interes edhe të qëndrueshëm, të sotëm dhe të
Korridorët lumorë janë shumë të nga turistë të huaj, edhe vendas për ardhshëm”,-shton ai.
rëndësishëm. Janë një frymëmar- shkak edhe të pozicionit gjeografik
rje e jetës: e peshqeve, molusqeve, që ka kanioni”. “Por për shkak edhe Banorët, kundër projektit
kafshëve, etj., që përdorin ujin, të ndërhyrjeve që janë bërë për Banorët e fshatrave që preken
kështu që nëse ndërhyn në formën ndërtimin e HEC-it ka mangësi
nga ndërtimi i hidrocentralit aku-

SCAN MAGAZINE KORRIK 2021 31

Profesor Aleko Miho thotë
se zhvillimi i projekteve
në zona të mbrojtura është
një praktikë e njohur edhe
më herët, ndërkohë që deri
më tani nuk ka patur asnjë
ndëshkim për personat që
firmosin për këto projekte
në mënyrë të jashtëligjshme

zojnë kompaninë dhe institucio- të tjera”,- thotë Skënder Hoxha. fillojë me zhvilluesin: Me këta që
net vendore se nuk i përfshinë në Edhe Dulejman Onuzi thotë se kanë paranë sepse ky është edhe
dëgjesën publike të mbajtur për do e mbrojnë me çdo çmim. “Nuk modeli që ka nevojë të shohë pub-
hartimin e Vlerësimit të Ndikimit mund talejojmë marrjen e këtij uji. liku: Pra t’i mund të kesh paranë,
në Mjedis, ndërkohë që kundër- Me çdo lloj çmimi do të përbal- por nuk mund ta blesh drejtësi-
shtojnë me forcë ndërtimin e tij. lemi me qeverinë dhe kush është në, nuk mund të blesh pushtetin,
“Qeveritarët, ato firmat që i vendo- ai pronar i kësaj pune. Jemi njerëz natyrën, të ardhmen e njerëzve”,-
sin për këto investime, të dinë që në hallin tonë, në punën tonë: Mos thotë Diku.
kjo është në dëm të komunitetit. na prekni atje ku s’duhet. Mos na
Nuk i shërben komunitetit, ne na prekni punën e jetesës se me zor “Duhen ndëshkuar ata që
prek shumë”, thotë Dulejmani, që jemi duke u mbajtur”,- shprehet ai. shkelin ligjin, pra ata që me ligj
përkrahet edhe nga Enver Tema Ndërkaq, banorët nuk përjashojnë paguhen për të mbrojtur zona të
e shumë banorë të tjerë të këtyre as mundësinë për ta çuar çështjen tilla. Administratat lokale dhe qen-
fshatrave.“Si popull që jemi, nuk në gjykatë. “Normalisht, populli drore duhet të mbajnë përgjegjësi
e pranojmë të ndërtohet në këtë do përdorë të gjitha mundësitë për ligjore përpara gjithçkaje që kanë
zonë. Djemtë tanë që kanë ikur në mos realizimin e këtyre HEC-eve, bërë në kundërshtim me ligjin. Ka
emigracion mund të bëjnë një lo- do të shohim edhe mundësinë e sa të duash raste, mundësi për të
kal atje sipër në Grykë të Shkallës, gjyqit, me aq sa kemi mundësi”,- gjurmuar dhe për të çuar para dre-
ajo është perlë, por si të ikë uji aty: pohon Naim Mehmetaj. jtësisë persona, të cilët kanë bërë
kjo zonë është e vdekur”, -thotë veprime të tilla të papërgjegjshme,
Tema. Ndërkaq,sipas kryetarit të Fjala e ekspertëve të mjedisit antiligjore, kriminale madje”,-
Njësisë Administrative Bicaj, janë Profesor Aleko Miho dhe shton ai. Ndërkohë që, sipas Prof.
bërë disa tentativa, duke iu dërguar Mihos ”kur ne të arrijmë në këtë
shkresa kryeministrit, ministrit të eksperti i mjedisit Abdulla Diku moment, që të ndëshkohen ata që
Energjisë, ministrit të Mjedisit, thonë se zhvillimi i projekteve kanë firmosur për këto ndërhyrje
por deri më tani nuk kanë asnjë në zona të mbrojtura është një në zonat e mbrojtura ose që firmo-
përgjigje. Banorët thonë se janë të praktikë e njohur edhe më herët, sin sot në këto zona të mbrojtura,
vendosur të përballën me çdo mjet ndërkohë që deri më tani nuk ka shoqëria shqiptare do arrijë një
për të ndaluar ndërtimin e hidro- patur asnjë ndëshkim për personat moment që duhet festuar”. “Kur
centralit. “Të parët tanë janë rritur që firmosin për këto projekte në drejtësia të bëhet palë për mbro-
me këtë ujë dhe ne do ta mbro- mënyrë të jashtëligjshme. “Drejtë- jtjen e natyrës dhe të shëndetit të
jmë deri sa të vdesim këtë luginë, sia duhet të merret dhe me këtë njeriut, jam i bindur që ne do kemi
këtë përrua se nuk kemi mundësi krimin mjedisor, i cili në Shqipëri kapërcyer shumë, shumë”,-përfun-
është i pandëshkuar. Kjo duhet të don ai.

32 SCAN MAGAZINE KORRIK 2021



BUJQËSIA

Në të shkuarën, Shq- Përmbysja e traditës
ipëria ka qenë e njo-
hur më së shumti për JENIDA VLADI
mbarështimin e bagëtive sesa për
bujqësinë. Me kalimin e viteve, Shifrat e pandemisë, Shqiptarët po i ikin blegtorisë, orientimi drejt bu-
duket se situata po njeh një përm- jqësisë
bysje. Prodhimi bujqësor po rritet
ndërsa ai blegtoral po ulet. qumësht nga delet dhe dhitë mbarështohen është rritur por
Referuar statistikave të IN- Gjatë vitit 2020, në Shqipëria rënia e numrit të tyre ka bërë që
STAT, rezulton se në vitin 2020 shifrat e prodhimit të qumështit të
Shqipëria ka njohur një rënie u prodhua 1 milion e 52 mijë litra njohin rënie. Në 2020, prodhimi i
të konsiderueshme të numrit të qumësht, duke njohur nivelin më qumështit nga lopët është 897.349
krerëve të bagëtive, e si rrjedho- të ulët të prodhimit të 5 viteve të tonë, ose 5,20 % më pak, krahasu-
jë edhe të sasisë së prodhimit të fundit. Në krahasim me vitin 2019, ar me 2019. Prodhimi qumështit
qumështit e mishit. Numri i gjed- është prodhuar rreth 60 mijë litra nga delet, për vitin 2020, ka pësuar
hëve në vitin 2020 është 362 mijë më pak. Nëse analizojmë të dhënat rënie me 8,60 %, krahasuar me vi-
e 583 krerë, duke shënuar rënie e INSTAT, rendimenti i prodhi- tin 2019. Prodhimi qumështit nga
me 12,76 %, në krahasim me vitin mit të qumështit nga bagëtitë që
2019. Prodhimi i qumështit në vi-
tin 2020 është 1,05 milionë tonë, Numri i gjedhëve në vitin 2020 është 362 mijë e 583
duke shënuar një rënie me 5,39 krerë, duke shënuar rënie me 12,76 %, në krahasim me
%, në krahasim me vitin 2019. 2019. Prodhimi i qumështit ishte 1,05 milionë tonë,
Po ashtu, edhe prodhimi i mishit duke shënuar një rënie me 5,39 %, në krahasim me vitin
peshë e gjallë është 150 mijë tonë, 2019. Po ashtu, edhe prodhimi i mishit peshë e gjallë
duke shënuar rënie me 4,02 %, në
krahasim me vitin 2019.

Shqipërisë iu “thanë’ lopët në
2020! Por u mor më shumë

34 SCAN MAGAZINE KORRIK 2021

dhitë në 2020 është 4,49 % më i Në 2020, në Shqipëri u prodhuan 131 mijë e 971 tonë ullinj,
ulët se një vit më parë. Në vitin duke shënuar rritje me 34,24 % krahasuar me një vit më parë. Në
2020, sasia gjithsej e qumështit të 2019, në Shqipëri u prodhuan 98 mijë e 3 ton ullinj. Niveli më i
grumbulluar rezulton rreth 119 lartë i prodhimit të ullirit u arrit në qarkun e Fierit e më pas nga
mijë tonë, duke pësuar rënie me qarqet Berat dhe Elbasan
14,80 %, krahasuar me vitin 2019.
Ndikimin në këtë rënie e ka pasur Referuar të dhënave të pub- ullirit për vaj përfaqësojnë 82,22
prodhimit i qumështit të lopës. likuara nga Instat, prodhimi i % të prodhimit total dhe varietet
Referuar të dhënave ta publikuara vezëve për vitin 2020 është 861 e ullirit për tavolinë përfaqësojnë
nga Instat, rezulton se gjatë kësaj milionë kokrra, duke shënuar 17,78 %.
periudhe, sasia e qumështit të rënie me 0,40 %, në krahasim me
lopës të grumbulluar është rreth vitin 2019. Ajo që duhet eviden- 2020, vit i mbarë për rrushin,
101 mijë tonë, duke pësuar rënie tuar është se dy vitet e fundit, Shq- por jo për pataten!
me 18,45 %, krahasuar me 2019. ipëria ka njohur rritje të konsid-
Sasia e grumbulluar e qumështit të erueshme në prodhimin e vezëve. Shqiptarët kanë rritur prod-
deles, në vitin 2020 është rreth 10 himin e rrushit në vitin 2020, me
mijë tonë, duke shënuar rritje me “Ari jeshil”/ Prodhimi i ullinjve afro 5% më shumë se në vitin 2019.
3,07 %, krahasuar me një vit më në Shqipëri njohu “boom” Sipas statistikave më të fundit
parë. Ndërkohë, sasia e grumbul- të Bujqësisë, në vitin pandemik,
luar e qumështit nga dhitë është Në vitin 2020, në Shqipëri u prodhimi i rrushit rezulton 199.1
rreth 7 mijë tonë, duke shënuar prodhuan 131 mijë e 971 tonë ull- ton. Ndërkaq, në vitin 2019, kjo
rritje me 37,03 %, krahasuar me inj, duke shënuar rritje me 34,24 vlerë ishte 189.9 ton. Duket sikur
vitin 2019. % krahasuar me një vit më parë. vëmendja e orientuar drejt rrush-
Sa pula ka në Shqipëri dhe sa Në 2019, në Shqipëri u prodhuan it, është marrë nga ajo që deri një
vezë prodhohen në vit? 98 mijë e 3 ton ullinj. Niveli më i vit më parë i përkiste patates, pasi
lartë i prodhimit të ullirit u arrit prodhimi i kësaj të fundit ka ndjerë
Gjatë vitit 2020, në Shqipëri në qarkun e Fierit me 35 mijë e rënie. Referuar Institutit të Statis-
kishte 5 milion pula, duke ruajtur 854 tonë pasuar nga qarqet Berat tikave, në vitin 2020, prodhimi i
thuajse të njëjtin nivel me vitin me 33 mijë e 82 tonë dhe Elbasan patates është 254.886 ton, duke u
2019. me 22 mijë e 764 tonë. Varietet e ulur me 2.22%, krahasuar me vitin

SCAN MAGAZINE KORRIK 2021 35

ton bimë medicinale. Në fakt, kjo
shifër jo vetëm që ka tejkaluar vi-
tin 2019, por ka thyer rekordin e 5
vjeçarit të fundit (periudhën 2016
– 2020).

Bletët, më produktive gjatë
pandemisë/ Cili është qarku që
“dominon” tregun e mjaltit?

Më shumë mjaltë gjatë pan-
demisë! Raporti më i fundit i IN-
STAT tregon se prodhimi i mjaltit
në vitin 2020 ka shënuar një rritje
me 11.47%, krahasuar me vitin
2019. Nga 4.116 ton në vitin 2019,
vlera arriti në 4.599 ton në vitin
pandemik. Referuar të dhënave të
INSTAT, qarqet ku është shënuar
prodhimi më i lartë janë Shkodra,
me 21.4% dhe Vlora me 14.7% të
prodhimit të përgjithshëm. Nga
ana tjetër, qarku me prodhimin
më të ulët është Durrësi, me 3%
ndaj prodhimit të përgjithshëm të
mjaltit.

Më shumë mjaltë gjatë pandemisë! Raporti më i fundit Shqiptarët, “maniakë” të karkale-
i INSTAT tregon se prodhimi i mjaltit në vitin 2020 ka cave të thellësisë! Pandemia shton
shënuar një rritje me 11.47%, krahasuar me vitin 2019. daljen për peshkim
Nga 4.116 ton në vitin 2019, vlera arriti në 4.599 ton në
vitin pandemik. Raporti më i fundit i Institutit të
Statistikave mbi peshkimin në vitin
paraardhës. Ndërkaq, nga një pan- te shëndeti, për shkak të kryefjalës 2020, sa i përket kategorive ujore,
oramë e përgjithshme, statistikat e “COVID”. det, bregdet dhe laguna, specia e
Bujqësisë për vitin 2020 tregojnë cila ka rezultuar me përqindjen më
se prodhimi vjetor i perimeve ka Ky ndërgjegjësim duket të të madhe të zënë është “Karkaleci i
shënuar rritje (3%). Prodhimi i jetë përkthyer edhe në prodhimin thellësisë” me 20,7 % ndaj zënieve
drithërave po njësoj (3%). e bimëve medicinale në Shqipëri. gjithsej. Kjo e fundit, pasuar nga
Sipas raportit më të fundit të pub- “Merluc” me 15.1 % dhe “Sardele”
“Shpërthen” tregu i bimëve me- likuar nga Instituti i Statistikave me 7.7 %. Nga ana tjetër, sa i ta-
dicinale në pandemi. 2020 thyen mbi Bujqësinë, në vitin 2020 shq- kon zënieve në ujërat e brendshme,
rekordin e 5 viteve të fundit! iptarët kanë prodhuar 1.5 mijë ton specia “Krap” ka përqindjen më të
më shumë bimë medicinale, se në madhe të zënieve gjithsej, me 23.66
Shpërthimi i pandemisë ka vitin 2019. Në total, në vitin pan- %, pasuar nga “Skorta” me 20.75 %
përqendruar vëmendjen e njerëzve demik janë prodhuar 14.4 mijë dhe specia “Karas” me 17.93 %. Nga
ana tjetër, zënia e peshkut në 2020
ka qenë 16.892 ton, nga 15.011 ton
që ishte në vitin 2019, duke shënuar
një rritje me 12.5%.

36 SCAN MAGAZINE KORRIK 2021

ANALIZA

Kush e mbajti barrën
e humbjeve nga pandemia?

EDUART GJOKUTAJ

Ekonomia e sotme edhe pse në gjallërim, mbetet burim ankthi, arsyet
janë nën sipërfaqe

Pas vitit 2020, vitet 2019 dhe 2020 ishin sa 49% dhe falë reagimit të politikave nga qeveritë,
60% e mesatares së vendeve të BE-së nga bankat qendrore, por edhe ndih-
duket se rimëkëmbja vijon dhe u rritën në 52% dhe 61% të kë- mës së padukshme të fondeve që kanë
të merret përsipër dhe të tyre vendeve.  Ndryshe nga ngjarjet garantuar familjet dhe bizneset nga të
administrohet nga qeveria. ekonomike në të kaluarën, recesionet kursimet dhe të ardhurat nga burimet
Megjithatë, politikëbërësi janë shoqëruar me ulje të konsumit, si informale. 
do të duhet të mbajë një dhe me një mungesë të rritjes së infla-
vëmendje të shtuar në cionit, pasi kriza ka patur pasojë lënien Në një vështrim mbi qasjet dhe
mbështetjen për segmentet e problemeve të mëdha në mungesën tendencat, që prezantohen në eko-
më të goditura të ekonomisë e të ardhurave të familjeve, si dhe një nominë shqiptare pas vitit 2020, duket
dhe të qëndrojnë vigjilentë mungesë të theksuar likujditeti dhe se rimëkëmbja vijon të merret për-
për shenjat e dëmit eko- gjenerimi të ardhurash të bizneseve sipër dhe të administrohet nga qeve-
nomik që ende nuk do të duke u shoqëruar me borxhe më të ria. Megjithatë, politikëbërësi do të
shfaqet, përsa kohë bilancet larta se në periudhat e parakrizës, por duhet të mbajë një vëmendje të shtuar
e kompanive private ende edhe me kapitalizim më të ulët.   në mbështetjen për segmentet më të
nuk kanë transaprencën e goditura të ekonomisë dhe të qën-
duhur për të arritur në një Deri më tani kjo nuk ka qenë ras- drojnë vigjilentë për shenjat e dëmit
analizë të plotë. ti që përkon me situatën e krizës prej ekonomik që ende nuk do të shfaqet,
Covid-19 në vendet e rajonit, kryesisht përsa kohë bilancet e kompanive pri-
Një nga surprizat pozitive
për recesionin e vitit të
kaluar është se sa pak
dëm i shkaktoi konsumit mesatar të
familjeve  dhe bizneseve në Shqipëri,
por edhe në vendet e rajonit dhe në
Evropë. Ndërsa në vitin 2019 konsumi
individual në Shqipëri ishte sa 39%
e mesatares së konsumit në vendet
e Bashkimit Europian (BE), ky kon-
sum u rrit në 2020 me 1% duke arri-
tur sa 40% e mesatares në këto vende.
Ndërkohë në Maqedoninë e Veriut,
respektivisht për vitet 2019 dhe 2020,
konsumi individual ishte sa 42% e
vendeve të BE-së dhe u rrit në 44%
të këtyre vendeve. Po kështu Serbia
dhe Mali i Zi, të cilat respektivisht për

SCAN MAGAZINE KORRIK 2021 37

Banka e Shqipërisë dhe bankat private kanë blerë qendrore ndihmoi veçanërisht për të
një pjesë të madhe të këtij borxhi të ri publik. Banka mbajtur kosto të qëndrueshme dhe
qendrore ndihmoi veçanërisht për të mbajtur kosto të të ulëta të huamarrjes për biznesin
qëndrueshme dhe të ulëta të huamarrjes për biznesin dhe familjarët. Normat e ulëta të in-
dhe familjarët. teresit duket se mbështetën vlerësi-
min e kapitalit dhe stimulin monetar,
vate ende nuk kanë transaprencën e evazioni. Në vitin 2020 qeveria shqip- ndërkohë që aktiviteti ekonomik ishte
duhur për të arritur në një analizë të tare miratoi dhe synoi të zbatonte in- në stanjacion. Së bashku me lehtësi-
plotë. Jo të gjithë bilancet private janë strumentet tradicionale të politikave min rregullator financiar, të tilla si
njëlloj transparente.  të tilla, si: skema e sigurimit të papu- marrëveshjet e huasë dhe lehtësimin
Por, si dhe kush e mbajti barrën nësisë, paketat e politikave buxhetore e kapitalit bankar, këto politika ndi-
e shumë diskutuar të humbjeve nga emergjente, përfshirë grantet, shtyrjet hmuan në ruajtjen e kapitaleve dhe
efekti i bllokimit te ekonomisë?   e afateve të pagesave të tatimeve dhe rritjen e likuiditetit në sektorin privat,
Në reflektim të treguesve të taksave (disa falje tatimesh vendore) duke parandaluar përkeqësimin e bi-
konsumit si më lart, në fakt duhet të dhe huatë e garantuara. Paketa finan- lancit të biznesit, për sektorin publik,
kishim tatime mbi të ardhurat apo ciare e buxhetit dhe garantimet nëpër- por edhe segmentet prodhuese dhe
tatime mbi konsumin më shumë se mjet Bankës Qendrore ishin afërsisht të ndërtimit e shërbimeve të sektorit
një vit më parë, megjithëse të dhënat sa 0.2% e Prodhimit të Brendshëm privat. 
mund të jenë ende të paplota.   (PBB) dhe synojnë të mbeten në këto
Në fakt asnjë nga këto tatime nivele edhe në 2021. Por borxhi që u Burimi tjetër i rëndësishëm, të
nuk i kemi dhe kjo meriton analizën mor dhe performanca negative fiskale ardhurat nga evazioni, që kanë një
përkatëse dhe shteruese nga Ministria e rritën borxhin e qeverisë në vitin rrjedhë në rritje kryesisht në sektorin
e Financave dhe autoritetet fiskale.  2020 me më shumë se 11.6 përqind të e ndërtimit ishin afërsisht sa 0.5% e
Në mungesë të një përgjigje zyrtare, PBB-së. PBB dhe synojnë të tejkalojnë nivelin
atëherë përgjigja më e shpejtë dhe di- Banka e Shqipërisë dhe bankat e 1.2% të PBB-së në 2021. 
rekte është: buxheti i shtetit dhe të ard- private kanë blerë një pjesë të madhe
hurat nga kreditimi nga bankat, si dhe të këtij borxhi të ri publik. Banka Për interesin e debatit për këtë
temë ende jo shumë prezente, le të
analizojmë si rast diskutimi sektorin e
ndërtimit duke u nisur nga ky kënd-
vështrim. Një vlerësim i tillë, si ai më
lart rezulton nga llogaritja e burimeve
të mundshme formale të financimit
të sektorit privat krahasuar me lejet
(sipërfaqet) e ndërtimit. Ndërtimi
mundet të furnizohet me likujditete
ose nga të ardhurat nga dividenti, ose
nga të ardhurat nga kreditimet nga
bankat dhe institucionet financiare. 

Burimi i parë i financimit rezul-
ton të jetë shumë i vogël, pasi niveli i
pagesave të dividentit në vitin 2020
ishte 2.32 miliard lekë, ndërsa duket se
për vitin 2021 do të arrijë deri në 3.5
-4 miliardë lekë. Nëse supozojmë se i
gjithë dividenti do të shkojë në sekto-
rin e ndërtimit, me një shumë të tillë
nuk mund të financohet më shumë
se 3.5% të volumit të ndërtimeve (<
150 mijë m² ndërtime të reja, nga 4.5

38 SCAN MAGAZINE KORRIK 2021

milion m² leje në vitet 2019, 2020 dhe mundësinë ndërhyrjeve të politikave
6-mujori parë 2021).  të dedikuara gjithnjë e më shumë të
Ndërkohë, burimi i të ardhurave synuara ndaj grupeve dhe bizneseve të
nga kreditë dhe evazioni duket se goditura më keq.
mbushin hapësirën për financim.Nga
të dhënat e sektorit bankar për vitin Kështu, adresimi i nevojave për
2020 është disbursuar një shumë prej aftësi paguese të bizneseve të vlefshme
245.6 miliard lekë (0.8% më pak se në në sektorin e turizmit dhe shërbime
vitin 2019), ku të paktën 60% e kësaj të tjera me intensitet, si dhe ofrimi i
shume shkon për ndërtimin. Nga kjo ndihmës së mëtejshme për bizneset
shumë, gjatë vitit 2020 është marrë e vetëpunësuara dhe të rinjtë mbetet
kredi nga individët për të blerë banesa ende një qasje thelbësore. Por ndërsa
26.5 miliardë lekë. Nga llogaritjet e bilanci i buxhetit është i ekspozuar
kryera në raport me lejet e ndërtimi, ndaj deficitit buxhetor mbi kufijtë
rezulton se të pakëtn 72% e tyre mbu- e lejuar prej ligjit debati i politikave
lohen nga kreditimi i sektorit ban- duhet të kthehet në një dialog kom-
kar.  Pjesa e mbetur e pambuluar me bëtar për mënyrën e duhur të uljes së
dy burimet si më lart, duket se mundet borxheve të sektorit publik në kohën e
të jetë ende pjesë që nuk do të zhvillo- Nga të dhënat e sektorit duhur, me një qasje graduale dhe të ku-
het, ose mundet të jetë pjesa që mbu- jdesshme. Në nivelin e debatit politik,
lohet nga burimet e evazionit, duke u bankar për vitin 2020 ne mendojmë një strategji gjithëpërf-
përfshirë si kontribut i ortakëve nga është disbursuar një shirëse për të rritur pranueshmërinë
jashtë shoqërisë ndërtuese, apo direkt shumë prej 245.6 miliard dhe efektivitetin e vlerës së gjithsecilit
faktor ndikues në ekonomi, formal-
në formën e blerjes nga individë me lekë (0.8% më pak se në izim dhe ambjentin social. Zhvillimet
të ardhura informale, të cilët pagua- e brendshme dhe konsideratat eko-
jnë ndërtimin me të ardhurat e tyre. vitin 2019), ku të paktën nomike e politike mund të kërkojnë
Kontributi nga evazioni në këtë sektor 60% e kësaj shume shkon përdorimin e skemave financiare ose
masave rregullatore që përkthehen në
mundet të jetë sa 24% - 25% e volu- për ndërtimin një kosto të ndryshme nga më përpa-
mit ndërtimor. Megjithëse llogaritjet ra, si lidhur me nivelin e jetesës, por po
për rastin e ndërtimit mundet të kenë aq edhe me mënyrën e të bërit biznes.
nevojë për diskutime dhe të dhëna më mangësi dhe problematika që do të
të azhornuara, parandalimi i efektit vijojnë të jenë prezentë deri më sot ka Në këtë drejtim, investimet pub-
prej Covid-19 nga dëmtimi i bilanceve qenë gjëja e duhur për të bërë përballë like në rrjetin e infrastrukturës dhe re-
të kompanive private dhe publike një tronditje të paparë.  format e tregut financiar duhet të mos
është thelbësor për vendosjen e bazave harrojnë reformat e premtuara për
për një rimëkëmbje të suksesshme. Por pandemia nuk ka mbaruar, energjinë, ujin, arsimin profesional
kështu që këto komente duhet të dhe teknologjinë bazuar te një lider-
Në këtë  kontekst duhet që të vi- ruhen në fazën tjetër të rimëkëmbjes. ship i ri në mentalitet dhe i ndryshëm
johet me analiza mjaft të veçanta për Rrisqet ndaj aktivitetit ekonomik në vizion, si rruga e re për të plotësuar
sektorët e rriskuar për evazion dhe mbeten prezente, përfshirë bilancet masat e duhura për të rritur investi-
pastrim parash nga burime informale. e sektorit privat nëse difektet nuk do met private. Çdo moment më shumë
Kjo vlen të thuhet, kur qytetari dëgjon të kontrollohen për të mos u kthyer i arratisjes nga Covid-19, jo vetëm si
pothuajse në masën më të madhe të në pengesa të mëdha, duke garantuar rrezik për shëndetin shpresojmë të
informacioneve të përcillen vetëm ato kështu mbështetjen e vazhdueshme jetë një arsye për tu gëzuar. Por, duket
që lidhen me fiskalizimin, kur dihet se të politikave, të paktën tani për tani. se ekonomia e sotme edhe pse në gjal-
ky instrument fiskal është në funksion Ndërsa vaksinimet përparojnë dhe lërim është ende një burim ankthi,
kryesisht për të lufutar edhe evazionin.  rimëkëmbja ekonomike është ende sepse arsyet për tu trembur ndodhen
një shpresë pozitive, politika e frymë- nën sipërfaqe.
Megjithatë, përgjigja e politikës zuar nga një vullnet i ri duhet ti japë
edhe pse ka qenë e shoqëruar nga

SCAN MAGAZINE KORRIK 2021 39

RAJONI

Diaspora do t`i japë borxh qeverisë së Kosovës

Qeveria e Kosovës ka filluar të ofrojë bono thesari qind, nëse do të ketë kërkesa. Për ata që blejnë bono të The-
për diasporën, me qëllim të orientimit të fondeve sarit me kohëzgjatje trevjeçare, interesi që do të marrin do
të diasporës në financime që mundësojnë zhvillimin eko- të jetë 1.2 për qind, kurse për paratë e investuara për pesë
nomik, sidomos pas rënies ekonomike si pasojë e pande- vjet, interesi do të jetë 2.2 për qind. Kuponi i parë i intere-
misë COVID-19. Bonot e Thesarit janë letra me vlerë të ga- sit do të paguhet në muajin shkurt, kurse i dyti në gusht
rantuara nga shteti dhe të emetuara nga Thesari i Kosovës. dhe kështu do të vazhdojë pagesa çdo gjashtë muaj, deri
Banka Qendrore e Republikës së Kosovës ka nënshkruar në përfundimin e marrëveshjes. Krejt në fund, kur përfun-
marrëveshjen e bashkëpunimit me Ministrinë e Financave don koha e maturimit, personi që i ka lëshuar kredi shtetit,
dhe bankat tregtare partnere për lëshimin e bonove të The- i merr të gjitha paratë e investuara. Emetimi i bonove të
sarit për diasporën. Shuma totale e paraparë për këto bono Thesarit do të jetë një mundësi më shumë që diaspora ta
është 20 milionë euro, me mundësi rritjeje deri në 50 për ndihmojë zhvillimin e Kosovës, vlerësojnë ekspertët. Indi-
vidët dhe bizneset nga diaspora, shton Blakaj, pritet të kenë
interesim për bonot e Thesarit. Periudha e shitjes së këtyre
bonove do të jetë nga 21 korriku deri më 18 gusht, kurse
data e emetimit është më 20 gusht, 2021. Shuma minimale
për blerje është 10,000 euro, kurse ajo maksimale për një
person në një bankë është 500,000 euro. Investimi në bono
është investim i sigurt, i garantuar me Ligjin për Borxhin
Publik, ku interesi i përcaktuar nga Ministria e Financave,
Punës dhe Transfereve, garantohet për të gjithë kohëzg-
jatjen, 3 dhe 5 vjet, dhe është tërësisht i liruar nga tatimi.
Letrat me vlerë ose bono të Thesarit lëshohen nga Ministria
e Financave dhe Transfereve sa herë që Qeveria ka nevojë
për më shumë para. Këto letra janë borxh i Qeverisë.

Kompania gjermane fabrikë për riparimin e avionëve në Serbi

Prodhuesi gjerman MTU Aero Engines ka në plan përputhje me standardet e cilësisë së industrisë së aviacionit,
të fillojë operacionet në objektin e riparimit të profilet e punës të përshtatura posaçërisht për teknologjinë e
motorëve që po ndërton në Nova Pazova, Serbia veriore, motorit u zbatuan që në shtator 2020 dhe specialistët e parë të
në fund të vitit 2022. Njësia serbe e kompanisë aktualisht Mirëmbajtjes MTU Serbia tani janë trajnuar, tha kompania.
ka rreth 60 punonjës në bord dhe gjatë viteve të ardhshme, MTU nënshkroi në nëntor 2020 një kontratë ekskluzive për
numri i tyre pritet të rritet në rreth 500, tha MTU Aero riparimin dhe riparimin e mirëmbajtjes së motorit V2500
Engines në një deklaratë. Më 5 korrik, MTU Aero Engines (MRO) me transportuesin e flamurit Air Serbia.
filloi ndërtimin e fabrikës së riparimit të motorëve, e cila
do të operohet nga filiali i saj plotësisht i zotëruar MTU
Maintenance Serbia. “Përhapja e këtij kapaciteti shtesë në
Serbi është një element thelbësor në aftësinë tonë për të
ofruar shërbime konkurruese në tregun global,” tha Mi-
chael Schreyoegg, Zyrtari Kryesor i Programit i MTU
Aero Engines, në ceremoninë novatore. Gjatë dy viteve
të fundit, MTU ka punuar me ministrinë serbe të arsimit
për të zhvilluar Akademinë e Aviacionit në Beograd në një
qendër kryesore trajnuese për profesionet e aviacionit. Në

40 SCAN MAGAZINE KORRIK 2021

Maqedonia e Veriut dhe Greqia marrëveshje për lidhjen me TAP

Qeveritë e Maqedonisë së Veriut dhe Greqisë shpërndarjes së gazit të të dy vendeve, tha ministri grek
nënshkruan një marrëveshje për ndërtimin e i mjedisit dhe energjisë, Kostas Skrekas, në njoftimin për
një ndërlidhësi ndërkufitar të gazit natyror me vlerë 100 shtyp. Kompania shtetërore e Maqedonisë së Veriut Na-
milion euro (118.7 milion dollarë), tha të premten qe- tional Energy Resources (NER) dhe operatori grek i gazit
veria në Shkup. Qeveria e Maqedonisë së Veriut do të DESFA pritet të nënshkruajnë një marrëveshje e cila do
kontribuojë rreth 54 milion euro të investimit të përgjith- të garantojë ndërtimin e interkonektorit së shpejti. Në fil-
shëm. Ndërlidhësi do të ndihmojë Maqedoninë e Veriut lim të këtij viti, NER dhe ndërmarrja shtetërore e energjisë
të sigurojë furnizim me gaz dhe likuiditetit në tregun për prodhimin e energjisë elektrike ESM ESM nënshk-
e gazit, si dhe të sigurojë qasje në gazin natyror përmes ruan një memorandum bashkëpunimi për të investuar
Korridorit Jugor të Gazit. Mijëra njerëz do të punësohen në një projekt për ndërtimin e një terminali lundrues të
gjatë ndërtimit të interkonektorit që do të lidhë rrjetet e gazit të lëngshëm natyror (LNG) dhe një termocentrali të
gazit jashtë qytetit bregdetar të Alexandroupolis në Greqi.
Maqedonia e Veriut planifikon të investojë mbi 380 milion
euro në 25% të aksioneve në termocentralin e ardhshëm
800 MË dhe 370 milion euro në 10% të aksioneve në ter-
minalin LNG, tha kryeministri Zoran Zaev në mars. Ter-
minali LNG në Alexandroupolis, i cili pritet të bëhet funk-
sional në fillim të vitit 2023, është planifikuar të përmbajë
një njësi lundruese të magazinimit dhe rigazifikimit LNG
(FSRU), e cila do të jetë një portë e re, e pavarur e energjisë
për tregjet e Evropës Juglindore dhe Qendrore. Stacioni do
të ketë një kapacitet depozitimi LNG prej 170,000 metra
kub dhe një kapacitet furnizimi me gaz natyror që do të
kalojë 5.5 miliardë metra kub në vit.

Kompania hungareze 4iG blen Telenor Montenegro
Kompania hungareze e administrimit të shër-
bimit IT 4iG ka nënshkruar një marrëveshje jo-
detyruese për të blerë të gjithë kapitalin e Telenor Montene-
gro nga PPF Group i regjistruar në Hollandë, tha 4iG. Palët
kanë rënë dakord të mbyllin transaksionin më së voni deri
në 30 nëntor, në varësi të miratimit të autoriteteve malazeze,
tha 4iG në një deklaratë të Premten. “Blerja e Telenor Mon-
tenegro është në përputhje me strategjinë e zgjerimit rajonal
të 4iG dhe sfondi i qëndrueshëm dhe pozicioni i tregut i
Target, si dhe kapaciteti i tij i fortë gjenerues i të ardhurave,
mund të sjellin vlerë të shtuar të lartë për Grupin tonë,” nën-
vizoi Kryeshefi Ekzekutiv i 4iG , Gellert Jaszai. 4iG do të fil- ndjeshëm nga zgjerimi i Bashkimit Europian. Prandaj, ne
lojë kujdesin e duhur për Telenor Montenegro, rezultatet e synojmë të rrisim më tej praninë tonë në rajon, përveç
së cilës priten në fund të shtatorit dhe do të lejojnë grupin blerjes që sapo kemi njoftuar. Për këtë qëllim, ne jemi
të bëjë një ofertë përfundimtare, tha kompania hungareze. duke shqyrtuar vazhdimisht mundësitë e investimeve në
“Ne shohim një potencial të konsiderueshëm të rritjes në sektorët e telekomit dhe IT, “shpjegoi Jaszai. Telenor Mali i
rajonin e Ballkanit Perëndimor dhe ne presim që gjatë pesë Zi u ble nga PPF Group në 2018, së bashku me disa opera-
viteve të ardhshme, rritja ekonomike e rajonit mund të rritet torë rajonalë të celularëve.

SCAN MAGAZINE KORRIK 2021 41

IDE

Aty ku ekonomistët neokla-
sikë besonin se oferta përcak-
tonte kërkesën, Kejnes tha se
ishte e kundërta. Në vend se
çmimet dhe pagat të rregullo-
heshin vetë gjatë një rënieje
ekonomike, në mënyrë që
kërkesa të mund të për-
shtatej shpejt me ofertën,
Kejnesi mendonte se tregjet
nuk mund ta arrinin vetë këtë

Kriza ekonomike e pandemisë

Kur njerëzit mendojnë Si mund të na shpëtojë filozofia Kejnesiane e shtetit social?
për Xhon Mejnard Ke-
jnes, që vdiq 21 prillin Por si një ekonomist i sjelljes Aty ku ekonomistët neokla-
e 75 viteve më parë, ata mund të njerëzore, unë dua të fokusohem tek sikë besonin se oferta përcaktonte
ndalen tek idetë e tij në lidhje me një aspekt tjetër më pak të njohur kërkesën, Kejnes tha se ishte e
kërkesën në ekonomi, dhe mënyrën të trashëgimisë së Kejnesit. Pikë- kundërta. Në vend se çmimet dhe
se si shpenzimet qeveritare janë pamjet e tij mbi ato që ai i refero- pagat të rregulloheshin vetë gjatë
thelbësore për të dalë nga një rece- hej si “shpirtra kafshërore”, ose op- një rënieje ekonomike, në mënyrë
sion ekonomik. timizmit njerëzor, që përfaqësojnë që kërkesa të mund të përshtatej
Ekonomisti më i famshëm i sot një pjesë të rëndësishme të eko- shpejt me ofertën, Kejnesi mendon-
Anglisë, është i njohur si një në- nomisë së sjelljes. te se tregjet nuk ishin aq të përso-
punës civil unik dhe një këshill- sura që ta arrinin vetë këtë.
tar brilant i Ministrisë britanike Ajo mbështet gjithashtu tek
të Financave, mendimi i të cilit e idetë më të famshme të Kejnesit, Në vend të kësaj, kërkesa do të
dominoi politikën ekonomike në dhe ka pasoja të rëndësishme për mbetej e ulët dhe ekonomia mund
dekadat e mesit të shekullit XX-të. qeveritë, në përpjekjet e tyre për të të përjetonte papunësi të zgjatur.
Ai vdiq kur ishte vetëm 62 vjeç, arritur një rimëkëmbje ekonomike Për të lëvizur ekonominë drejt pu-
pasi udhëhoqi negociatat maratonë nga pandemia e Covid-19. Kejnes nësimit të plotë, argumentonte
në emër të Mbretërisë së Bashkuar pati meritën e sfidimit të ortodok- Kejnes, duhet ndërhyrja e shtetit.
mbi sistemin financiar ndërkom- sisë neoklasike të kohës së tij, sipas Ekonomisti i famshëm, theksoi se
bëtar të pasluftës dhe marrëveshjen së cilës një ekonomi e lënë në gjen- pritshmëritë e njerëzve kontribuan
e huas anglo-amerikane. djen e vet natyrale, do të arrinte në në mbajtjen e ulët të kërkesës, dhe
mënyrë spontane punësimin e plotë pikërisht këtu hyjnë pikëpamjet e tij
në një periudhë afatshkurtër dhe af- mbi optimizmin.
atmesme.
Nëse presin që ekonomia të

42 SCAN MAGAZINE KORRIK 2021

Duke parë epokën e Covid-19, Kejnes me siguri që
do të ishte i kënaqur të shihte ndërhyrjet e fuqishme
të qeverive gati në të gjithë botën, që mbështetin
konsumin dhe punësimin. Por ai do të ishte shumë më
pak i lumtur të dëgjonte diskutimet rreth zvogëlimit të
deficitit buxhetor

pësojë rënie në një të ardhme të het nga gjëra të tilla si emocionet, sin, pikërisht gjatë krizës financiare
parashikueshme, konsumatorët do perceptimet rreme dhe rregullat e globale të viteve 2007-2009, kur
të blejnë më pak, dhe sipërmarrësit gabuara. qeverive iu ra barra ta shpëtonin
do të investojnë akoma më pak. Në ekonominë botërore nga pasojat e
një ndryshim rrënjësor nga pikë- Tek e fundit, në një botë ku krizës financiare. Duke parë epokën
pamja e shumicës së ekonomistëve njerëzit janë plotësisht racionalë, e Covid-19, Kejnes me siguri që do
në atë kohë dhe dekada më vonë, rritja e shpenzimeve qeveritare do të ishte i kënaqur të shihte ndërhyr-
Kejnes mendoi se këto pritshmëri të ishte shumë më pak efektive. jet e fuqishme të qeverive gati në të
tek njerëzit nuk ishin plotësisht Kejnes ishte më shumë i interesuar gjithë botën, që mbështetin kon-
racionale, por bazoheshin në thelb mbi efektin ekonomik të shpenzi- sumin dhe punësimin.
në psikologjinë e tyre, apo atë sesa meve publike në gjëra të tilla si urat
optimistë ndiheshin. ose hekurudhat, sesa të mirat pub- Por ai do të ishte shumë më
like që siguronin ato. pak i lumtur të dëgjonte diskutimet
Në këtë kuadër, Kejnes i pa rreth zvogëlimit të deficitit buxhe-
shpenzimet qeveritare si thelbësore Nëse është e nevojshme, në tor, që kanë filluar të bëhen brenda
për të mbështetur jo vetëm kon- emër të nxitjes së kërkesës dhe prit- qeverisë britanike dhe midis depu-
sumin e konsumatorit dhe biznesit, shmërisë së njerëzve, “qeveria duhet tetëve konservatorë. Ai do të men-
por për të kënaqur individët, në t’i paguajë njerëzit të hapin gropa donte se këto diskutime do ta ulin
mënyrë që besimi i tyre tek ekono- në tokë, dhe pastaj t’i mbushin ato”. pritshmërinë e njerëzve, duke e
mia të mbetej i lartë, për të shman- Idetë e Kejnes mbi stanjacionin dhe bërë edhe më të vështirë rimëkëm-
gur një kolaps të pritshmërisë së papunësinë, u ushqyen gjatë depre- bjen ekonomike.
tyre. sionit të madh të viteve 1930. Vëzh-
gimi i turmës së të papunëve në Megjithëse ai ndoshta do të
Kjo varet nga një pamje e ven- rrugët e Londrës, ishte ndoshta një pajtohej me idenë se qeveritë duhet
dimmarrjes njerëzore, që është e af- burim i rëndësishëm frymëzimi, të merren me deficitet e tyre në ko-
ërt me pikëpamjet që kanë sot eko- dhe rekomandimet e tij u miratuan hën e duhur, ai do t’i nxiste ata t’i
nomistët e sjelljes. Sjellja njerëzore, shumë shpejt nga qeveritë në të shmangin diskutime të tilla, derisa
nuk është rezultat i llogaritjeve gjithë botën. të mbarojë pandemia dhe efekti i saj
racionale që përdorin informacio- në ekonomi.
nin e disponueshëm, por ajo ndiko- Sigurisht që nuk është një ras-
tësi rikthimi i interesit për Kejne- D.B./The Conversation

SCAN MAGAZINE KORRIK 2021 43

QEVERISJA

Vakumi “Merkel”, Evropa në
kërkim të shtyllës kurrizore

Zakonisht kam kënaqësinë Qeverisja e Gjermanisë, ndikim të madh në gjithë Europën
më të madhe kur vërteto- Është për të ardhur keq që është shndërruar në një klishe thënia
het se kam të drejtë për diç- se historia përsëritet. Sa keq që ndoshta të gjithë mund të pen-
ka që them në jetën e përditshme. Por dohemi një ditë për mungesën aktuale të “shtyllës kurrizore” të
në rastin e kundërvënies mes Perën- Evropës përballë autokratëve.
dimit dhe Putinit dhe miqve të tij, nuk
ndjej aspak kënaqësi kur kam argu- mumin, duke shpresuar se Rusia do të milionë protestues siç ishte shpresuar
mentuar për vite me radhë se Brukseli zbutej vetë duke u përqendruar mbi në fillim të këtij viti, dhe burgosjen e
dhe Uashingtoni duhet të kenë një qa- çështje të tjera. Jo se Islamizmi radikal udhëheqësit opozitar dhe shpërndar-
sje më të ashpër. Unë i di edhe kundër- dhe Kina nuk janë shqetësuese për ar- jen nëpër botë të pjesës tjetër të
argumentet që po përdoren këto ditë, sye të tjera, por ato nuk janë të vetmet ekipit, armiku kryesor i Putinit është
dhe i kuptoj ato. Për lehtësinë tuaj, po i kërcënime. Përshkallëzimi nga Moska tani forca e pamposhtur e Atit Kohë.
rendis përmbledhtazi këtu: nuk ia vlen ka ndjekur një model: pushtimi af- Megjithatë lideri bjellorus u duk si-
të rrezikohet nisja e një lufte bërtham- atshkurtër i Gjeorgjisë, u pasua nga kur mund të rrëzohej gushtin e vitit
ore me Rusinë; për jetët e ukrainasve fushata ushtarake tashmë disavjeçare të kaluar, vetëm për ta rivendosur
/ baltikasve/ gjeorgjianëve nuk ia vlen kundër Ukrainës, si dhe rrëmbimi rendin me ndihmën edhe të Putinit,
të rrezikohen ato të qytetarëve perën- i agjentëve estonezë të sigurisë dhe duke përdorur një shfaqje vulgare të
dimorë, apo edhe argumenti më i vrasja e disidentëve rusë. pushtetit të tij diktatorial. Unë besoj
preferuar nga unë: Rusia mund të ketë se këto provokime do të përshkal-
disi të drejtë. Por çmimin e parë në këtë drejtim lëzohen akoma më tej, pavarësisht
Përveç kësaj të fundit, gjithë të e ka marrë ulja e detyruar në Minsk e nëse drejtohen nga Minsku, Moska
tjerat i kuptoj. E kush dëshiron ta një avioni irlandez që fluturonte nga apo Ankaraja.
marrë përsipër rrezikun e një zjarri Athina dhe Lituania. Një përpjekje e
bërthamor që përfshin Parisin, Lon- Aleksandër Llukashenkos për t’i bërë Është për të ardhur keq që është
drën apo Bregun Lindor të SHBA-së? përshtypje Putinin, ashtu si një djalë i shndërruar në një klishe thënia se
Por nga ana tjetër vetëm shprehja e vogël që shpreson të fitojë vlerësimin historia përsëritet. Unë preferoj të
“shqetësimit të madh” dhe “dënimit e vëllait apo motrës më të madhe. mendoj se kjo është një arsye se pse
të fortë” nuk e ka dekurajuar aspak askush nuk dëshiron që të veprojë.
Putinin dhe miqtë e tij si Bjellorusia e Pavarësisht nga shtypja brutale Sa keq që ndoshta të gjithë mund të
Aleksandër Llukashenkos nga vepri- e Llukashenkos ndaj njerëzve të tij, ai pendohemi një ditë për mungesën
met e pacipa të agresionit. gjendet mbi një terren shumë më të aktuale të “shtyllës kurrizore” të Ev-
Në fakt, Perëndimi ka bërë mini- lëkundshëm sesa shoku i tij në Krem- ropës përballë autokratëve.
lin. Lëvizja opozitare e Aleksei Na-
valnit, nuk arriti të nxjerr në rrugë 1 D.B./New Europe

44 SCAN MAGAZINE KORRIK 2021

QEVERISJA

Pikëpytjet që presin pëgjigjen e Makron

JOHN LICHFIELD

Pse Franca është buzë një humnere të thellë politike?

Vendi duket se po shkon
drejt një ezaurimi nervor,
ndërsa 10 muaj më pas
do të mbahen zgjedhjet
presidenciale. Në këtë
situatë lind një pyetje. A
është kjo histeri spontane,
apo të paktën pjesërisht e
organizuar?

Në dy dekada që mbu- (edhe pse jo domosdoshmërisht të Francës. Analisti më popullor i eks-
loj ngjarjet në Francë lidhur drejtpërdrejt me Marine Le tremit të djathtë në vend, Eric Zem-
si korrespodent, nuk Pen, apo partinë e saj të ekstremit të mour, i tha audiencës së tij televizive
kam qenë asnjëherë dëshmitar i një djathtë Tubimi Kombëtar). se Macron “mori atë që meritonte”,
histerie të tillë politike. Dhe kjo nuk pasi e ka “përdhosur” presidencën.
ta ka të bëjë vetëm me shuplakën në Eksperti francez mbi botën Politikanët dhe analistët e së majtës
fytyrë që mori javën e kaluar presi- arabe, Gilles Kepel, ka folur për atë dhe të djathtës tradicionale, po kon-
dentit Emmanuel Macron. Por edhe që ai e quan “xhihadizëm atmos- tribuojnë me komente të ngjashme.
me qesen me miell që u derdh të sh- ferik” – një gjendje e përgjithshme Macron jo vetëm po vepron gabim,
tunën mbi kokën e liderit të së ma- mendore që promovon radikaliz- thonë ata, por ai është “i dhun-
jtës ekstreme Jean-Luc Mélenchon; min e dhunshëm islamik. shëm” apo “shkatërrues”. Sondazhet
apo edhe me letrën absurde të mua- sugjerojnë se opozita tradicionale
jit të kaluar nga gjeneralët në pen- Franca po vuan nga një lloj përfiton shumë pak nga kjo retorikë
sion, që paralajmëronin shpërth- “Lepenizmi atmosferik” – një gjen- e ekzagjeruar, ndërsa Le Pen po.
imin e luftës civile. dje ankthi e përhershme, e cila fa-
Vendi duket se po shkon drejt vorizon përparimin e së djathtës Por jo të gjithë francezët i janë
një ezaurimi nervor teksa të dielën ultra-nacionaliste dhe anti-evro- nënshtruar këtij anti-makronizmi
mbahen zgjedhjet rajonale, ndërsa piane. Kjo promovohet nga një histerik. Vlerësimet e presidentit
10 muaj më pas ato presidenciale. strategji denigrimi dhe ekzagjerimi në sondazhe mbeten çuditërisht të
Në këtë situatë lind një pyetje. A (dhe gënjeshtrash të shpeshta), që larta. Javën e kaluar, ai kishte një
është kjo histeri spontane, apo të promovohen nga portalet e ekstre- vlerësim në masën 50 për qind në
paktën pjesërisht e organizuar? Të mit të djathtë, si dhe nga Le Pen dhe një sondazh të përmuajshëm që or-
gjitha incidentet e përshkruara më mbështetësit e saj. ganizon për politikanët kompania
sipër, ishin vepër e njerëzve që janë ‘Paris-Match-Ifop’.
aktivistë të së djathtës ekstreme Damien Tarel, i riu i papunë që
goditi më shuplakë presidentin, tha Kampet kapërcejnë ndarjet
në gjyqin që u bë ndaj tij se Macron e vjetra e majtë- e djathtë, ndërsa
e ka përshpejtuar “dekadencën” e

Franca po vuan nga
një lloj “Lepenizmi
atmosferik” – një gjendje
ankthi e përhershme, e cila
favorizon përparimin e së
djathtës ultra-nacionaliste
dhe anti-evropiane.
Kjo promovohet nga
një strategji denigrimi
dhe ekzagjerimi (dhe
gënjeshtrash të shpeshta)

linja kryesore e ndarjes (por jo e mban raundin e parë të zgjedhjeve për një marrëveshje me partinë e
vetmja) është kryesisht e natyrës rajonale. Macron. Por nëse Le Pen fiton ra-
gjeografike. Ekziston një hendek jonin Nice-Marsejë-Avignon, do të
midis Francës së suksesshme, me Partia e tij, La République en ishte një lloj “tërmeti” i vogël, dhe
mentalitet të hapur, ku përshihen Marche, nuk do të kryesojë dot në ndoshta edhe i madh.
një numër zonash metropolitane asnjë rajon, madje do të renditet e
të suksesshme, dhe Francës me treta ose e katërta në disa zona. Par- Një listë me 3 ose 4 parti mund
mentalitet të mbyllur që shtrihet tia e Le Pen, që nuk ka fituar kurrë të garojë në raundin e dytë, gjë që
në zonat rurale, qytetet e vogla dhe një rajon më parë, mund të kryesojë do të thotë se Le Pen mund të ketë
disa periferive të qyteteve të mëdha. raundin e parë në 6 nga 13 rajone. nevojë vetëm për 40 për qind të vo-
Gjithashtu ajo ka shanse të mira për tave, ose më pak, për të fituar një
Struktura majtas-djathtas që të fituar të paktën një rajon – Mar- rajon. Kjo është larg nga fitimi i më
formon opinionin politik francez seille-Nice-Avignon – balotazhin e shumë se 50 për qind në raundin e
është shembur. Macron i dha asaj 27 qershorit, dhe njëfarë shprese për dytë me 2 kandidatë gjatë zgjedhjeve
goditjen e fundit 4 vjet më parë. të fituar rajonin lindor, Le Grand Est. presidenciale, dhe me një pjesëmar-
Dhe ai korri përfitimet me fitoren rje shumë më të lartë të votuesve vi-
e tij në vitin 2017. Por që atëherë, Ndërtimi i aleancave para çdo tin e ardhshëm.
ai nuk ka arritur të krijojë një nar- raundi zgjedhor, është bërë jashtëza-
rativë të qëllimit apo drejtimit për konisht i vështirë për të. Pasi zor Fitimi i një rajoni do të rriste
reformat e tij. se kalon një ditë pa u ekspozuar besueshmërinë e saj. Nëse Le Pen do
një kandidat rajonal i Le Pen si një të fitonte më shumë se sa një rajon,
Ai cilësohet ende si një arro- neo-nazist, antisemit apo islamofob. niveli i histerisë në politikën franceze
gant nga politikanët dhe media, si E megjithatë, pjesa më e madhe e do të mbërrinte kulmin. A parathotë
nga qendra e majtë ashtu edhe ajo e fushatave rajonale nga e majta dhe përçarja e fortë e politikës franceze,
djathtë. Një nga dështimet e mëdha e djathta tradicionale, kanë të bëjnë suksesin e Le Pen vitin e ardhshëm?
të presidentit ka qenë paaftësia e tij me sulmin ndaj Macron, dhe jo Le Unë mendoj se jo, por me situatën
për të krijuar një lëvizje qendrore Pen. aktuale që po dominon në Francë,
bazë. Dhe për shkak të kësaj, popul- një rezultat i tillë i pabesueshëm nuk
lariteti në sondazhe nuk do ta ndi- Me sa duket disa politikanë, do është më tërësisht i pamundur.
hmojë shumë të dielën, kur Franca të preferonin që Le Pen të fitonte
ndonjë rajon, sesa të bien dakord D.B./Politico

46 SCAN MAGAZINE KORRIK 2021

SIGURIA

Automjetet, ka edhe një treg të vjedhjes

Cila është pjesa më e vlefshme e makinës që bie pre e grabitësve?!

Nikki nga Londra Krimi vazhdon të bëhet Krimi vazhdon të bëhet më i
i është vjedhur më i zakonshëm, për të zakonshëm, për të zhgënjyer vik-
konvertuesit katalitik zhgënjyer viktimat, sipas timat, sipas Edmund King, Presi-
tre herë nga makina e saj. “Herën dent i Shoqatës së Automjeteve.
e dytë që ndodhi kishte 11 ose “Ata [shoferët] e urrejnë idenë
12 automjete në vend që ishin në se në errësirën e natës dikush po
shënjestër brenda natës,” tha ajo shkon poshtë makinës së tyre,
për BBC. Edmund King, President i duke prerë një pjesë të sistemit të
Shoqatës së Automjeteve. tyre të shkarkimit dhe kjo mund
Vjedhja e konvertuesve “Ata [shoferët] e urrejnë t’u kushtojë atyre shumë para për
katalitikë nga makinat është rri- ta riparuar atë.
tur më shumë se 100% në MB në idenë se në errësirën e
dy vitet e fundit dhe mbështetet natës dikush po shkon Policia britanike kohët e fun-
nga rrjetet ndërkombëtare të poshtë makinës së tyre, dit ndaloi një anije në Detin e
kriminelëve. Hajdutët po vjed- duke prerë një pjesë Veriut, duke transportuar pjesët
hin pjesën e shkarkimeve të au- e vjedhura të shkarkimit në Af-
tomjeteve që pastrojnë emetimet, të sistemit të tyre të rikën Perëndimore - dhe nuk
sepse ato janë bërë duke përdorur është një krim i kufizuar vetëm në
metale të vlefshme si platin, pal- shkarkimit Mbretërinë e Bashkuar.

ladium dhe rodium. Autoritetet në Shtetet e Bash-
Çmimi i konvertuesve met e metaleve të përdorura për kuara po hetojnë raportet e rritura
zëvendësues varet nga makina, t’i bërë ato janë rritur - për shkak të krimit. “Një gjë që ata [hajdutët]
madhësia e pajisjes dhe sa prej të kërkesës së fortë dhe furnizimit kërkojnë janë automjetet që për-
metaleve të shtrenjta përdoren për të kufizuar. dorin më shumë metale të rrallë
t›i bërë ato. Ato mund të variojnë sesa të tjerët”, thotë Paul Eisen-
nga nën 200 deri në më shumë se “Afrika e Jugut, e cila është një stein, botues i DetroitBureau.com.
600 paund. nga burimet kryesore të furnizim- “Kamionetat janë një shembull i
it, pa një numër bllokimesh këtë mirë. Për shkak se ato përdorin më
Pajisjet adaptohen në shu- vit. Një përçarje mjaft e rëndë në shumë karburant, ata duhet të kenë
micën e makinave dhe ndryshoj- një treg që ka qenë mjaft i ngush- më shumë elementë si platini në
në gazra, të tilla si monoksidi i të,” thotë John Meyer, një analist konvertuesit e tyre katalitikë.»
karbonit, në emisione më pak të i minierave në bankën e investi-
dëmshme. Por kohët e fundit çmi- meve SP Angel. E.S./BBC

SCAN MAGAZINE KORRIK 2021 47

MEDIA

E vërteta na bën të sigurtë

Pse liria e fjalës është jetike për mirëfunksionimin e demokracisë?

Pas takimit të tyre në Kor- Nëse administrata e Joe Biden dhe vendet e G7-ës, janë
nuoll të Britanisë së Mad- serioze në lidhje me projektin e tyre të demokracisë, ata
he, udhëheqësit e Grupit duhet të jenë të përgatitur që të ndërmarrin veprime
të të Shtatëve (G7), bashku me ud- ndëshkuese kundër atyre që janë të angazhuar në
hëheqësit e Australisë, Indisë, Afrikës kufizimin e lirive të medias
së Jugut dhe Korenë e Jugut, lëshuan
një deklaratë të përbashkët më 13 qer- fasadë të legjitimitetit elektoral. nga e drejta e njerëzve për të pasur dhe
shor, e cila rikonfirmoi angazhimin e Kontrolli dhe manipulimi i shprehur mendime të informuara dre-
tyre për të rritur bashkëpunimin në jt, jo vetëm kur votojnë, por gjithmo-
mbështetje të demokracisë. mediave, janë armët kryesore të au- në. Raportimi i saktë mediatik, është
Për më tepër, ata janë zotuar t’i toritaristëve populistë në këtë pro- i një rëndësie të jashtëzakonshme për
kundërvihen kërcënimeve nga shtetet jekt novator të ruajtjes së një baze të formimin e një debati konstruktiv
e huaja, të forcojnë lirinë e medias dhe konsiderueshme dhe të zëshme të publik, që mund të ndikojë në politi-
të garantojnë mbrojtjen e gazetarëve mbështetjes elektorale, me ndihmën e kat e niveleve të ndryshme.
në vendet e tyre. Me rënien globale të kontrollit të informacionit.
demokracive dhe rritjen e populizmit, Për më tepër, një media e pavarur
liria e mediave është përkeqësuar në të Vetëm sigurimi i qasjes së është thelbësore për të kërkuar llogari
gjithë botën gjatë 15 viteve të fundit. njerëzve në informacionin e bazuar në nga të pasurit dhe të pushtetshmit,
Neglizhenca në rritje e kushteve fakte, mund të ndihmojë në kthimin e duke garantuar transparencë në ven-
që forcojnë demokracinë, ka qenë ar- gjërave në favorin e demokracisë glo- dimmarrje në një demokraci. Një me-
syeja kryesore e destabilizimit të ren- bale dhe lirisë. Dija është pushtet dhe dia e lirë, u jep njerëzve mundësinë t’i
dit demokratik. Disa liderë autoritarë një media e lirë ndihmon në inform- bëjnë pyetje të vështira politikanëve që
po bëhen shumë kreativë në marrjen imin e publikut, dhe pjesëmarrjen e tij janë në pushtet.
e pushtetit absolut, shkatërrimin e domethënëse në një proces demokra-
shtetit ligjor, kufizimin e hapësirës tik. Ajo i ndihmon ata të analizojnë
ndaj mendimit ndryshe, shkeljen e të në mënyrë kritike vendimet e poli-
drejtave të pakicave dhe emigrantëve, Një shoqëri demokratike varet
duke ruajtur në të njëjtën kohë një

48 SCAN MAGAZINE KORRIK 2021

tikës. Liria e medias është çelësi krye- Siç u shpreh dukur Abraham Lincoln:“Lërini njerëzit të njohin
sor përmes së cilit votuesit mund të faktet, dhe vendi do të jetë i sigurt”. Lidhja midis medias, de-
bëjnë zgjedhjet e duhura në kohën e mokracisë dhe angazhimit qytetar, është një mburojë kundër
zgjedhjeve, apo të bëjnë të dëgjohet abuzimeve të shumicës në pushtet dhe kundër përmbysjes së
zëri i tyre dhe imponuar llogarid- normave dhe praktikave kushtetuese
hënien e autoriteteve të zgjedhura.
kritike dhe të vështira për t’u kontrol- e medias. Është më urgjente se kurrë
Media e lirë mbron gjithashtu pa- luar dhe dominuar, atëherë miratohen më parë që demokracitë e zhvilluara të
kicat, të varfrit dhe të pafuqishmit në ligje të ndryshme arbitrare, që në disa bëhen bashkë, të bashkëpunojnë dhe
një demokraci maxhoritare nën një raste i ndalojnë këto platforma apo koordinojnë mbështetjen dhe promo-
regjim populist. Nuk ka asnjë dyshim dhe pezullojnë plotësisht shërbimin e vojnë shtypin e lirë në demokracitë që
se pluralizmi dhe liria e mediave janë internetit. po hasin në sfida të mëdha.
thelbësore për sundimin demokratik, Nëse administrata e Joe Biden
qoftë kjo media tradicionale apo me- Ndërsa liria e medias është ndod- dhe vendet e G7-ës, janë serioze në
dia sociale. hur nën një sulm serioz në shumë lidhje me projektin e tyre të demokra-
demokraci që kanë probleme, një cisë, ata duhet të jenë të përgatitur që
Një shoqëri vetëqeverisëse, duhet deklaratë zyrtare nga vendeve të G7-ës të ndërmarrin veprime ndëshkuese
të ketë informacion të saktë për të dhe të tjerë, nuk do të ndihmojë dhe kundër atyre që janë të angazhuar në
marrë vendime sa më të mira. aq shumë. Edhe pse shtypi i lirë dhe kufizimin e lirive të medias.
gazetaria e pavarur, janë gjaku i çdo Bota ka nevojë për një qasje të
Siç u shpreh dukur Abraham demokracie, ndihma për zhvillimin e re strategjike për dhe një nivel të ri e
Lincoln:“Lërini njerëzit të njohin fak- mediave është e vogël. të dukshëm të vendosmërisë, për të
tet, dhe vendi do të jetë i sigurt”. Lid- mbështetur mediat dhe mbrojtur me
hja midis medias, demokracisë dhe Mesatarisht, vetëm 0.3 për qind efektivitet demokracitë nga populistët
angazhimit qytetar, është një mbu- e ndihmës zyrtare për zhvillimit grabitqarë.
rojë kundër abuzimeve të shumicës (ODA), ose më pak se 500 milionë D.B./The Guardian
në pushtet dhe kundër përmbysjes së dollarë jepen çdo vit për mbështetjen
normave dhe praktikave kushtetuese.

Liria e shtypit është thelbësore
në një demokraci, pasi ajo luan një rol
jetik në informimin e qytetarëve për
të drejtat e tyre, dhe monitorimin e
veprimeve të regjimeve të zgjedhura.
Kur një regjim e kërcënon median dhe
e kufizon lirinë e shtypit, ai rrezikon
vetë demokracinë. Siç shprehej Thom-
as Jefferson:“Liria jonë varet nga liria e
shtypit, dhe ajo nuk mund të kufizohet
pa u humbur”.

Sulmet mizogjiniste ndaj grave
gazetare nga ana e udhëheqësve popu-
listë dhe ndjekësve të tyre, janë bërë
gjithnjë e më të rregullta. Këta ud-
hëheqës populistë kontrollojnë ose
mediat kryesore në vend, ose përdorin
forcën e shtetit për t’u mbyllur gojën
atyre.

Ata po shpenzojnë burime të
mëdha për të goditur kundërshtimin
e tyre përmes platformave të mediave
sociale. Kur këto media të reja bëhen

SCAN MAGAZINE KORRIK 2021 49

STUDIMI

Koronavirusi, një epidemi
e 20 mijë viteve më parë

Si gjurmët gjenetike të viruseve kanë mbijetuar deri sot

Një studim mbi evolucionin e
gjenomit njerëzor, i kryer nga
disa Universitete, nxjerr në
dritë një tjetër epidemi shumë
më të vjetër të koronavirusit
e vendosur në Azinë Lindore,
në zonën e pushtuar tani
nga Kina, Japonia, Mongoli,
Koreja e Veriut, Koreja e
Jugut dhe Tajvani

Më shumë se 20,000 cili u mori jetën 850 njerëzve; dhe vazhdueshme që bie ”, shpjegon
vjet më parë, popu- së fundmi SARS-CoV-2, i cili ka Kirill Alexandrov, një nga autorët
jt e Azisë Lindore u shkaktuar mbi 3.8 milion vdekje e studimit. ‘Sidoqoftë, kur ka pre-
desh të përballeshin me një epide- deri më tani. sion selektiv, orët e disa gjeneve
mi të koronavirusit që la në ADN- fillojnë të shpejtohen pasi grum-
në e tyre gjurmët gjenetike të një Tani një studim mbi evo- bullojnë mutacione të dobishme.
bashkëjetese të gjatë të detyruar. lucionin e gjenomit njerëzor, i Studimi ynë tregoi se, mbi
Një studim i botuar në Biologji- kryer nga Universiteti i Arizo- 20,000 vjet më parë, shumë gjene
në aktuale rindërton ato rretha- nës, Universiteti i Kalifornisë San njerëzore që SARS-CoV-2 përdor
na dhe tregon se koronavirusët Francisco dhe Universiteti i Ad- për të manipuluar qelizat e trupit
njerëzorë të aftë për të shkaktuar elaide (Australi), nxjerr në dritë filluan të shpejtoheshin njëkohë-
sëmundje serioze nuk janë vetëm një tjetër epidemi shumë më të sisht, si për të treguar se ekziston-
një kërcënim në 20 vitet e fundit. vjetër të koronavirusit e vendo- te një pandemi virale e shkaktuar
Në dy dekadat e kaluara kemi sur në Azinë Lindore, në zonën e nga një virus i ngjashëm “.
kaluar nëpër tre epidemi të shkak- pushtuar tani nga Kina, Japonia,
tuara nga Betacoronavirus, koro- Mongoli, Koreja e Veriut, Koreja e Shkencëtarët përdorën të
navirusë njerëzorë të aftë për të Jugut dhe Tajvani. dhëna nga Projekti 1000 Ge-
shkaktuar sëmundje të rënda, të nomes, katalogu më i madh dhe
tilla si SARS-CoV, i cili filloi në ‘Të gjitha gjenomat grum- më i hollësishëm i ndryshuesh-
Kinë në 2002 dhe vrau më shumë bullojnë vazhdimisht mutacione, mërisë gjenetike njerëzore, për të
se 800 njerëz; MERS-CoV, virusi shumica e të cilave janë të padëm- vëzhguar se si gjenet njerëzore që
i sindromës respiratore të koro- shme dhe nuk çojnë në ndryshime kodojnë për proteina të afta për
navirusit në Lindjen e Mesme, i në funksionin e gjeneve. Ne mund të ndërvepruar me SARS CoV-
ta imagjinojmë frekuencën e mu- 2 kanë ndryshuar me kalimin e
tacioneve si një orë gjenetike e

50 SCAN MAGAZINE KORRIK 2021