Scan Magazine No.85 (Mars 2021)

ADMINISTRATA/35 milionë $ largime nga puna FAQE 1271 REVISTË MUJORE PËR FINANCË DHE KULTURË / MARS 2021 / NR 85/ 400 LEKË
FINANCAT/Banka drejt rrugëtimit digjital FAQE 324
FAQE 4 06
BORXHET/Evropa kërkon rrugë shpëtimi FAQE 5 08
TEKNOLOGJIA/E gjithë jeta brenda telefonit FAQE 615
HISTORI/Ëndrra shqiptare me tramvaj elektrik



EDITORIAL VOTUESIN A TIFOZIN, KË DUAN PARTITË POLITIKE? FAQE 5
FAQE 13
ANALIZA FAQE 17
PREMTIMET E POLITIKËS DHE REZULTATI FAQE 29
FAQE 34
ADMINISTRATA FAQE 46
35 MILIONË DOLLARË LARGIME NGA PUNA

INVESTIMET
PENGESAT PËR VETËPRODHIMIN E ENERGJISË

FINANCAT
BANKA DREJT RRUGËTIMIT DIGJITAL

BORXHET
EVROPA NË KËRKIM TË RRUGËVE TË SHPËTIMIT

TEKNOLOGJIA FAQE 50
E GJITHË JETA BRENDA TELEFONIT

HISTORI FAQE 61
ËNDRRA SHQIPTARE ME TRAMVAJ ELEKTRIK

SCAN MAGAZINE MARS 2021 3

REDAKSIA

“Scan Magazine”
Botim i RTV SCAN

Drejtore e përgjithshme
Elvana Hana

Kryeredaktor
Kreshnik Kuçaj

Redaktor
Adi Darsi

Gazetarë
Dorian Koça
Dosti Banushi

Eri Saraçi
Elisabeta Dosku
Elefteria Zguri
Edel Strazimiri

Geri Kolgega
Jenida Vladi
Jolanda Shuaipi
Klevis Llaha
Lidion Kulla
Lorenc Rabeta
Nebi Xhomaqi

Ola Mitre
Roel Korkuti
Saimira Dako
Urim Bajrami

Koncepti artistik
Labinot Çuni
Ana Thano

Faqosje & Design
Elvira Çiraku

Për reklama dhe abonime, kontaktoni:
E-mail: [email protected]
Tel: +355 68 20 118890

Adresa: “A.Moisiu”, ish-Kinostudio, Tiranë.

www.scan-tv.com
REVISTË MUJORE PËR FINANCË DHE KULTURË

/ MARS 2021 /

Votues apo tifoz, çfarë kërkojnë partitë?

PNga Enio CIVICI Të analizosh programe politike pozitive për të përmbledhur të gjithë
as 4 viteve, “sporti” më i duhet të përqafosh me dashje shqetësimet bashkë, PD gabimisht
pëlqyer kombëtar i shq- fjalët e Otto Von Bismarck për ka lëkundur aftësinë bindëse për ato
iptarëve, zgjedhjet qen- to: “Politika është arti i të pa- premtime që ndryshe nga pragma-
drore, tashmë janë pak më shumë mundurës dhe i së nesërmes tizmi, në fakt janë të realizueshme.
se një muaj larg. Pas tre dekadash më të mirë”. Pikërisht në këtë
procesesh zgjedhore sa arkaike po frymë vlen të shihen ofer- Partia Socialiste, këto zgjedhje
aq dhe surprizuese, në vitin 2021 tat e partive në të dy anët e vjen nga pozita delikate e qeverisjes.
mund të them se karakteristika më “purgatorit”,me të mirat dhe Programi i saj çuditërisht po imple-
shpesh e hasur në programe dhe të metat e secilës. mentohet ende përpara se të voto-
fjalime është mungesa e alternati- fokusuar në grupe të caktuar votue- het duke i dhënë një “veshje prove”
vave. Të analizosh programe politike sish dhe jo në zgjidhje alternative të votuesit që në tre mujorin e parë e
duhet të përqafosh me dashje fjalët e sfidave të shoqërisë sonë. të vitit. Këtu e kam fjalën për elim-
Otto Von Bismarck për to: “Politika imin e taksave për biznesin e vogël si
është arti i të pamundurës dhe i së Partia Demokratike si partia më dhe dorëzimin e shtëpive të ndërtu-
nesërmes më të mirë”. Pikërisht në e madhe opozitare, aspak për habinë ara pas tërmetit famëkeq të Nëntorit
këtë frymë besoj se vlen më shumë tonë e ka ndërtuar propozimin e saj 2019. PS ka zgjedhur këto dy sfida
nëse ofertat e partive, programet për votuesit si një bashkim i politi- të mëdha si kuajt e saj të betejës për
politike, i trajtojmë në të dy anët e kave publike të ndërprera në vitin zgjedhjet parlamentare. Deri këtu
“purgatorit”, pra në të mirat dhe jo të 2013 dhe një shumatore të kërkesave PS gëzon një avantazh pasi këto dy
mirat e secilës. Me rradhën e zgjed- në përgjithësi të popullsisë shqip- shtylla të problemeve tona në vitin
hjeve të fundit parlamentare, nga më tare. Ulja e taksave është pika më e fundit mungojnë ose përmenden
i vogli tek më i madhi, po e nis me e fortë e programit të PD dhe qen- pak në programe opozitare. Por tek
Lëvizjen Socialiste për Integrim. Në dron sigurisht në kahun e sipërm sa fiton me rindërtimin dhe heqjen
programin e saj, LSI ka ardhur me të purgatorit. Nga taksa e sheshtë e peshës financiare, PS nuk arrin ti
një risi sa politike aq dhe financiare. 9% tek ulja e sigurimeve shoqërore, shmanget vesit të vjetër të premti-
Politika publike, e quajtur “bebja eliminimi i taksës së karburantit apo meve hiperbolike, që edhe pse vijnë
në bebe”, për të investuar 1000 dol- dhe ulja e cmimit të energjisë janë të të zvarritur e të parealizuar prej më
larë në vit për secilin fëmijë deri sa gjitha propozime që synojnë zvoge- shumë se 4 vjetësh, vazhdojnë të
ai apo ajo vet lind një fëmijë, është limin e barrës fiskale që një person buçasin në ekranet tona. Aeroporte
një propozim pro popullimit dhe apo biznes duhet të akumuloj për të shumta nga veriu në jug, tunele
uljes së moshës mesatare në Shq- të ekzistuar përballë tregut dhe për- shkëmbkaluese si dhe furnizim 24
ipëri po aq sa ndoshta është dhe një ballë shtetit në kohët e sotme. Por orë me ujë janë vetëm disa nga këto
tentativë për të forcuar konceptin e tek sa këto ndërhyrje joshin detyri- relike-premtime që PS i risjell edhe
fondeve të investimit. Nën trysninë misht votuesin ato janë njëkohësisht pse të parealizuara.
katastrofike të largimit të njerëzve ushqyese të kritikave ndaj pjesës së
kjo është e vetmja politikë që mund dytë të frymës së programit të PD. Sa më sipër është një përmbled-
të konsiderohet pa kritika. Për sa i Kur PD thotë se do të mbështesë hje e përqëndruar por e pacunguar e
përket propozimeve të tjera të LSI si financiarisht fermerët me 100 mil- pothuajse/programeve që tre partitë
zero TVSH për produktet “Made in ionë euro subvencione si dhe disa kryesore kanë publikuar për ne fry-
Albania” apo e ashtuquajtura “taksa prodhues të veçantë me 50 milionë morët. Pavarësisht tentativave të es-
e të ardhmes” për të taksuar 1% fiti- euro të tjera sigurisht që një mendje tablishmentit politik shqiptar për të
min e 200 kompanive më të mëdha, e shëndoshë do të shfaqej perplekse përfshirë në programe edhe ankesat
ato ngjajnë me propozime taktike në ekuacionin “të ardhura baraz me e shqiptarëve ndaj komshinjve, më
shpenzime”. Pikërisht në tentativën duhet të nënvizoj se të treja së bashku,
partitë, kanë shkëlqyer me mungesat
e mëdha në programet e tyre.

SCAN MAGAZINE MARS 2021 5



PROGRAMET

Zgjidhjet që vijnë me zgjedhjet!

NGA GERI KOLGEGA DHE DOSTI BANUSHI

“Oferta” ekonomike që sjellin partitë

Arsimi, ushtria dhe eko- Ajo që mbetet për t’u theksuar është se çdo qeveri
nomia janë tre shtyllat që do të vijë pas 25 prillit nuk do ta ketë të lehtë
e një kombi dhe këto rrugëtimin e saj, kur Buxhetit të Shtetit i mungojnë
padyshim qëndrojnë të vërteta për shumë të ardhura dhe borxhi publik po qëndron në
çdo periudhë në formimin dhe qën- nivelin e 77.8%, gjë e cila kufizon veprimtaritë dhe
dresën e shteteve. Në këtë mënyrë projektet madhore të së ardhmes
këto janë bazat që përshkruajnë edhe
fokuset kryesore ku çdo qeveri duhet aktive për ulëset në Kuvend dhe hura dhe borxhi publik po qëndron
të bëjë përpjekje maksimale për t’i rrjedhimisht janë kryesoret për me në nivelin e 77.8%, gjë e cila kufizon
zhvilluar. rëndësi nga programet që prezanto- veprimtaritë dhe projektet madhore
Por, në mesin e pandemisë jnë. të së ardhmes. Vetëm menaxhimi i
botërore Covid-19 kryefjala e çdo situatës aktuale të krizës kërkon një
qeverie në botë ka qenë shëndetësia Ajo që mbetet për t’u thek- energji të madhe në mënyrë që vendi
dhe ekonomia, duke diktuar në këtë suar është se çdo qeveri që do të të rikthehet drejt rimëkëmbjes eko-
mënyrë edhe fokusin e programeve vijë pas 25 prillit nuk do ta ketë të nomike dhe rrugës zhvillimore.
të partive politike. lehtë rrugëtimin e saj, kur Buxhetit
Në skenën politike shqiptare, të Shtetit i mungojnë shumë të ard- Në këtë mënyrë ne analizo-
prej vitit 2005, kemi një gjendje tre-
polare, ku tre partitë më të mëdha
PS, PD dhe LSI luftojnë në mënyrë

SCAN MAGAZINE MARS 2021 7

jmë pikat ekonomike në programet
e partive kryesore që garojnë për
zgjedhjet e 25 prillit, për të sjellë
kështu një ballafaqim që përveç se
informon çdo votues edhe e për-
gatit për vendimin e rëndësishëm që
duhet të marrë.

Partia Socialiste Qeveria në pushtet e drejtuar nga PS dhe kryeministri
Qeveria në pushtet e drejtuar Rama gjatë mandatit të dytë të saj është përballur me
ngjarje dramatike. Në këtë mënyrë shtylla kryesore që
nga Partia Socialiste dhe kryeminis- Partia Socialiste premton për rimëkëmbjen ekonomike
tri Edi Rama gjatë mandatit të dytë të në programin e quajtur “Shqipëria 2030” përfshin
saj është përballur me ngjarje drama- Rindërtimin
tike, të cilat padyshim kanë ndikuar
në të gjithë sektorin ekonomik. Në dencë qeveria e ka vënë në fokus të mbetet për tu parë në dy elemente
këtë mënyrë shtylla kryesore që Par- saj për të ardhmen dhe do të marrë kyç. Kemi pandeminë për të përbal-
tia Socialiste premton për rimëkëm- një sërë masash që do ti zhvillojnë luar me vështirësitë dhe shëndetësia
bjen ekonomike në programin e edhe më tej nën qeverisjen e tyre: ka fokus, i përcaktuar qartë edhe në
quajtur “Shqipëria 2030” përfshin Buxhet.
Rindërtimin. Për bujqësinë, qeveria shqiptare
ka miratuar një politikë të rëndë- Më tej flasim për investime që
Socialistët krijuan edhe zyrën sishme si çmimi i karburanteve për kanë nevojë për të përmirësuar in-
e Ministrit të Shtetit për Rindërti- fermerët dhe nga mënyra si është frastrukturën, kryesisht atë shënde-
min për të adresuar sa më mirë këtë dizenjuar shkon për të kompensuar tësore dhe rrugore sepse edhe në një
problematikë, e kryesuar nga Arben vlerën e akzicës dhe të qarkullimit. vit si ky nuk ndërpremë investime
Ahmetaj. publike dhe i rritëm në një nga nive-
“Duam që të nxitet puna në let më të larta në 7.2%.
Në një intervistë për televizio- këtë sektor dhe nëse flasim për kom-
nin SCAN, ministrja Anila Denaj ka pensim të plotë, do donim që në af- Një tjetër pikë e rëndësishme
shpjeguar se plot 65 miliardë lekë do atmesëm të kishim dyfish të vlerës është nxitja fiskale për bizneset e vo-
të shpenzohen për projekte konkrete për të formalizuar fermerët.” – është gla që do të jenë elemente bazë për
që i përkasin Rindërtimit: shprehur ministrja. dy-tre vitet e ardhshme dhe do të
nxisin punësimin.
“2021 do të padyshim jetë viti i Më tej ministrja ka shpjeguar
Rindërtimit. Nuk duam ta humbim edhe prioritetet kryesore nga Bux- Fiskalizimi është edhe një nga
fokusin nga një projekt madhor që heti i Shtetit dhe pritshmëritë që kryefjalët e reformës ekonomike që
do sjellë akomodim të familjeve të qytetarët shqiptarë duhet të kenë për socialistët po trumbetojnë për të ar-
dëmtuara nga tërmeti. Të gjitha pro- vitin 2021: dhmen.
ceset vijojnë në raport me afatet dhe
vitin tjetër do i kemi të materilizuara. “Viti që vjen është një vit që Në konferencat përjavore të
Dhe fondi për vitin që vjen është 28
mld lekë. Fondi është i trashëguar
deri në 2022, ku 65 mld lekë shko-
jnë nga Buxheti shtetit për projekte
konkrete.”

Sipas raportit të INSTAT bujqë-
sia dhe ndërtimi kanë qenë dy sek-
torët me performancën më të mirë
gjatë kësaj periudhe krize në eko-
nominë e Shqipërisë. Në këtë mënyrë
ministrja Denaj shpjegoi se këtë ten-

8 SCAN MAGAZINE MARS 2021

mbajtura me kryeministrin Rama, sipas qeverisë, që ata të kthehen në të jemi të fokusuar tek biznesi i madh
ministrja e Ekonomisë dhe Finan- kontribues të rregulltë të Buxhetit të dhe i mesëm.”
cave ka shpjeguar se kjo reformë do Shtetit dhe pa iu larguar vëmendjes
të formalizojë ekonominë dhe do t’i së Shtetit. Rreth kësaj reforme minis- Kryeministri Rama nëpërmjet
shtojë Buxhetit të Shtetit të ardhurat. trja Denaj është shprehur në emisio- konferencash të shumta publike me
nin “Argument” se: ministra, investitorë dhe grupet e
“Synojmë të rrisim me 10% të caktuara të interesit ka bërë të ditura
ardhurat në buxhetin e shtetit nga “Për të goditur evazionin fiskal edhe planet për disa projekte infra-
fiskalizimi. Është një punë e cila do të administrata tatimore është në një strukturoe që pritet të ndryshojnë
bëjë me baltë të gjithë personat që do masë të madhe e varur nga kon- tërësisht ‘fytyrën e Shqipërisë’ sipas
të përfundojnë rindërtimin e kësaj trollet, inpsektimet dhe këto kapa- tij.
karabinaje. Koha që ne të punojmë citete nuk plotësohen nga burimet
nëpërmjet njerëzve ka përfunduar, njerëzore. Pjesa e kontrollove që Në këto projekte përfshihet
ne do të punojmë nëpërmjet siste- duhet të ulni evazionin varet nga “Rurga e Arbërit” që është drejt
meve”, është shprehur ministrja. njerëzit. Kur ti e aplikon këtë për 126 përfundimit, “Tuneli i Logarasë” që
mijë biznese, bëhet e pamundur për pritet të zhbllokojë të gjithë zinxhi-
Edhe kryeministri e ka theksuar administratën për të goditur të gjitha rin e transportit në rajonin jugor dhe
se mirëadministrimi fiskal do të jetë burimet e evazionit. t’i japë një shtysë turizmit. Por, është
një pikë kyçe dhe që do të sjellë një edhe vazhdimi i projekteve të nisura
Buxhet më të kalibruar. Administrata tatimore do duhet si Rilindja Urbane me shumë qytete
të rifomartohet mbas sistemeve edhe që rikonstruktojnë qendrat e tyre
Gjithashtu socialistët kanë pre- më shumë, për ti lënë vend jo vetëm historike.
zantuar edhe një reformë tjetër eko- kryqëzimit të informacionit por edhe
nomike mjaft të diskutueshme si ajo tek ato biznese që kanë ndikim më të Më tej kryeministri ka caktuar si
e zerimit të tatim-fitimit dhe TVSH- madh tek evazioni. Disa biznese të objektiv ndërtimin e dy aeroporteve
së për të gjithë bizneset e vogla që vogla nuk krijojnë vlerë në adminis- të reja në Shqipëri që do të bëjë të
kanë deri në 8 milionë lekë të reja tratën tatimore. FMN ka bërë thirrje mundur liberalizimin e tregut ko-
xhiro vjetore. për rritjen e pragut dhe me reformën mercial të fluturimeve me çmime më
për heqjen e TVSH-së tashmë ne do të ulëta, punësimin në zonë dhe një
Kjo praktikë do të shtojë fokusin rritje më të madhe për Shqipërinë si
në biznesin e mesëm dhe të madh zonë turizmi. Bëhet fjalë për Aero-
portin në Kukës dhe atë në Vlorë, për
Gjithashtu socialistët kanë prezantuar edhe një reformë tjetër të cilin edhe janë shpallur projektet
ekonomike mjaft të diskutueshme si ajo e zerimit të tatim-fitimit dhe ka investitorë seriozë.
dhe TVSH-së për të gjithë bizneset e vogla që kanë deri në 8 mil-
ionë lekë të reja xhiro vjetore. Kjo praktikë do të shtojë fokusin në Një tjetër projekt madhor i qe-
biznesin e mesëm dhe të madh. verisë shqiptare pritet të jetë edhe
transformimi i portit të Durrësit, ku
së fundmi zyrtarë të ndryshëm kanë
bërë bashkëbisedime me biznesme-
në të Arabisë Saudite për ta trans-
formuar atë në një zonë tërësisht
ekskluzive dhe turistike, përveç se të
shërbejë modernizimet dhe të rrisë
kapacitetin për të pritur anije më të
mëdha, duke e kthyer në një port
strategjik në rajon.

Partia Demokratike
Në dallim nga zgjedhjet e

mëparshme duket se ato të 25 pril-
lit kanë një intensifikim të përplasjes

SCAN MAGAZINE MARS 2021 9

programore. 3 partitë më të mëdha Sa i përket biznesit, përplasjen programore mes partive.
në vend kanë shpallur pjesë nga pro- projekti qeverisës i PD Në rast të ardhjes në pushtet, Partia
grami i tyre, me Partinë Demokra- parashikon vendosje Demokratike premton mbështetje
tike që ka publikuar qëndrimet dhe të taksës së sheshtë 9% direkt për bujqësinë në vlerën e 150
premtimet e saja në një sërë fushash. dhe ulje të kontributeve milion eurove, 100 milion për sub-
të detyrueshme në vencione direkte dhe 50 milion për
Vëmendja kryesore i është 18%. Tjetër pikë e infrastrukturë bujqësore. Në pre-
dhënë qasjes ekonomike që do ketë rëndësishme e këtij zantimin e programit, si element
PD në rast se votohet për të qeveri- projekti është vendosja e tjetër Basha renditi edhe ngritjen e
sur vendin. “Nё qendër tё programit një moratoriumi 12 mujor një agjencie për promovimin e bu-
tonë ekonomik ёshtё familja”, ka mbi inspektimet qendrore jqësisë dhe shitjen e produkteve. Një
thënë kryedemokrati Basha kur dhe lokale tjetër aspekt i rëndësishëm i është
prezantoi aspiratat ekonomike që kushtuar edhe ripopullimit të fshatit,
do ketë qeverisja e tij. Pjesë e pla- toriumi 12 mujor mbi inspektimet duke u angazhuar për politika që do
nit është t’i paguhen çdo vit 5000 qendrore dhe lokale dhe gjobat ndaj favorizojnë fshatin dhe zonat rurale
familjeve të reja shqiptare normat e biznesit derisa të reformohet tërë- të vendit.
interesit bankar për kreditë e marra sisht sistemi i inspektimit.
për shtëpi. Familjet që lindin fëmijë Për turizmin, tjetër shtyllë që
do mbështeten me 300 mijë lekë Bujqësia, ndër sektorët më të mban në këmbë çatinë e ekonomisë
të vjetra për çdo muaj, parashikon rëndësishëm të ekonomisë shqiptare, shqiptare, Partia Demokratike para-
gjithashtu plani i PD. gjithashtu ka marrë vëmendje në shikon ulje të TVSH-së për të gjithë
operatorët në industrinë e turizmit
Sa i përket biznesit, projekti qe- në masën 6%. Kujtojmë se në vitin
verisës i PD parashikon vendosje të 2017 qeveria shqiptare miratoi pro-
taksës së sheshtë 9% dhe ulje të kon- jektligjin e propozuar nga Ministria
tributeve të detyrueshme në 18%. e Financave për uljen e TVSH për
Tjetër pikë e rëndësishme e këtij strukturat akomoduese në turizëm,
projekti është vendosja e një mora-

10 SCAN MAGAZINE MARS 2021

nga 20% në 6%. Tjetër ‘përplasje’ mes premtimeve të partisë më të
Tjetër ‘përplasje’ e drejtpërdrejtë madhe të opozitës dhe politikave të qeverisë është
bursa energjetike. Për këtë sektor të rëndësishëm të
midis premtimeve të partisë më të ekonomisë, Basha ka premtuar liberalizim të tregut
madhe të opozitës dhe politikave të dhe ulje të faturës së energjisë elektrike për 70% të
qeverisë është bursa energjetike. Për familjeve shqiptare
këtë sektor të rëndësishëm të ekono-
misë shqiptare, Basha ka premtuar evropiane. Ilaçet do të rimbursohen kryesore që do të realizohen men-
liberalizim të tregut dhe gjithashtu sipas diagnozës dhe jo sipas skemës jëherë me ardhjen në pushtet.
ulje të faturës së energjisë elektrike aktuale kufizuese.”, thuhet gjithashtu
për 70% të familjeve shqiptare duke në program. E para sipas zonjës Kryemadhi
ngritur një sistem faturimi me dy është programi i rimbursimit 5% të
fasha dhe duke ulur çmimin e en- Sa i përket arsimit, në programin vlerës së çdo blerje, me përjashtim
ergjisë për ata që konsumojnë deri që Z.Basha ka prezantuar, është thë- të shpenzimeve që kryhen në entet
në 300 kv/orë në muaj. Po në këtë në se do zërohen tarifat studentore publike. Çdo qytetar do t’i kthehet
pjesë të programit qeverisës, kryede- për familjet me të ardhura nën 650 mbrapsht 5% për çdo shpenzim që
mokrati premtoi se do të bashkojë mijë lek të vjetra në muaj. Z. Basha do të bëjë. Në këtë mënyrë synohet
tregjet energjetike mes Shqipërisë ka premtuar anulimin e Ligjit për që ekonomia të formalizohet dhe
dhe Kosovës. Arsimin e Lart, pikë ku dakordësohet rrjedhimisht Buxheti do të ketë më
dhe me protestën studentore të vitit shumë para, ndërsa për familjet do të
Në prezantimin e programit për 2018, dhe gjithashtu rritjen e pagave krijohet një rrogë shtesë.
mirëqenien sociale, Z.Basha u ndal për mësuesit por edhe pedagogët.
në disa pika. Dyfishimi të ardhurave Për studentët Z.Basha ka thënë që E dyta sipas saj është mbështetja
për shtresën në nevojë, dhe rritja e më të mirëve do t’u ofrohen praktika për familjet e reja dhe rritje të lindsh-
pensioneve me 10% për çdo vit ishin të paguara 12 mujore. mërisë. Për këtë është programi nga
ndër më kryesoret. E lidhur ngushtë “Bebja në bebe” duke krijuar fondin
me këtë pjesë të programit është dhe Lëvizja Socialiste për Integrim për çdo fëmijë të lindur që do ti kthe-
shëndetësia, sektori ku Partia De- Lëvizja Socialiste për Integrim het në momentin që riprodhon vet-
mokratike ka dhënë disa premtime veten. 1000 USD fond fillestar deri
‘të forta’. Në programin e partisë më edhe pse në një koalicion të për- në maturim rreth 25.000 USD.
të madhe opozitare thuhet se në ar- bashkët me Partinë Demokratike,
dhjen e tyre në pushtet paga e infer- do të nxjerrë listën e saj për deputetë “Në momentin që një bebe lind,
miereve do të behet 700 Euro dhe e dhe rrjedhimisht edhe programin në emër të tij hapet një fond investi-
mjekëve do te behet 1200 Euro. “Ne e veçantë. Kryetarja e kësaj partie mi prej 1000 USD, i cili vendoset në
do të rrisim numrin e mjekëve dhe Monika Kryemadhi ka vendosur në një fond investimesh dhe i kthehet
do të hapim një fakultet të ri mjekë- themel arsimin dhe ekonominë duke bebes në momentin që ai riprodhon
sor në Shqipëri dhe do të sigurojmë prezantuar edhe pesë prioritetet vetveten. Kur ai bëhet prind. Duke
menjëherë bazën ligjore dhe do të patur parasysh se mosha mesatare që
ushtrojmë kontroll të plotë që në
Shqipëri të shiten vetëm ilaçe të cilë-
sisë së lartë të standardit të vendeve

ai riprodhohet është llogaritur rreth LSI edhe pse në një pune.”
25 vjec. Mund të jete edhe me shume koalicion të përbashkët Mbështetja mjedisore, energjia
prej interesave të fondit të investimit.” me PD ka programin e saj
– është shprehur kryetarja e LSI. Kjo të veçantë. Në themel janë gjelbër dhe ulja e çmimit të naftës
politikë ekonomike ka një specifikë arsimi dhe ekonomia. Ka janë gjithashtu disa nga pikat krye-
pasi sipas Monika Kryemadhit nuk një program rimbursimi sore ku kjo forcë politike do përpiqet
duhet të konsiderohet si një depozitë 5% të vlerës së çdo të krijojë një impakt për të përmirë-
bankare, por një fond investimi. blerje, me përjashtim të suar mirëqenien e çdo qytetari shq-
shpenzimeve në entet iptar:
E treta LSI ka bërë prezantimin publike. Çdo qytetari do
e një takse specifike prej 1% e quaj- t’i kthehet mbrapsht 5% “Ne do të mbrojmë dhe kthejmë
tur taksa e të Ardhmes për arsimin për çdo shpenzim në normalitet ambientin, tokën, ujin
për 200 kompanitë më të mëdhatë. dhe ajrin nga ndotja e nga zhvillimi
Në këtë mënyrë biznesi i madh do të te mbështeten për njësi prodhimi. industrial i papërgjegjshëm. Ne do të
kontribuojë për të ardhmen e arsimit Mbështetje direkte do te ketë për çdo mbështesim energjinë e gjelbër dhe
duke shtuar fondet në këtë sektor je- te imët apo gjedh te lindur dhe te këdo që përdor panelet diellore për
tik, sipas Kryemadhit. therur, për çdo zog dhe shpend për përdorim shtëpiak. Do të reformo-
mish, qe shqiptaret te ushqehen me jmë standardet e ruajtjes së energjisë
Sipas Kryemadhit një tjetër ob- prodhimet Made in Albania, e jo t’i në ndërtim dhe ato antisizmike, që t’i
jektiv është edhe masivizimi i pro- ushqeje bota. Do te vendosim TVSH bëjmë ndërtesat më të sigurta dhe më
gramit “Mëso dhe Fito”, duke rritur ne gjithë zinxhirin e prodhimit dhe pak të kushtueshme për shqiptarët.
numrin e shkollave profesionale do te mbrojmë prodhimin vendas, qe Do të vendosim një kontroll rigoroz
dhe gjithashtu duke përmirësuar shqiptaret te hane me mire e me lire. për cilësinë e karburanteve dhe do
kurrikulën profesionale të tyre, me Do te mbështesim industrinë ushqi- të realizojmë një ulje të ndjeshme
parimin e gërshetimit të arsimit pro- more dhe do të hapim qindra vende të kostos së tyre në rreth 20 % duke
fesional me marrjen e dijeve teorike hequr taksën e qarkullimit. “
duke mundësuar që gjatë vitit shkol-
lor nxënësit edhe të mësojnë, por Një tjetër iniciativë e rëndë-
edhe të zhvillojnë praktika pune të sishme është ajo për krijimin e Zo-
paguara në të njëjtën kohë. nave të Lira Ekonomike ku do të
mbështetet drejtpërdrejtë krijimi i
“Projekti ‘Mëso dhe Fito’ i të çdo vendi të ri pune për rininë dhe
rinjve që është një nga projektet profesionistët në qarqet e vendit.
shumë më të mira, për shkak sepse të
rinjtë që janë në shkollat profesionale Kryemadhi ka deklaruar se për-
kanë mundësi që edhe të rriten pro- pos taksës së sheshtë 9% që ka rënë
fesionalisht, por njëkohësisht edhe dakord me PD, vetë LSI do të an-
të paguhen dhe të kenë mundësi të gazhohet që çdo familje apo person
ndihmojnë familjen e tyre, ose edhe me të ardhura nën 35 mijë lekë të reja
veten e tyre ekonomikisht.” – është në muaj mos paguajë asnjë taksë.
shprehur kryetarja e LSI.
Në programin e kësaj force dhe
Bujqësia është një tjetër pikë ku ka theksuar se një ndër prioritetet
znj.Kryemadhi është zotuar se do ta është fuqizimi ekonomik i gruas.
ketë në fokusin kryesor të qeverisjes
së saj: “Për ne ka një rëndësi shumë
të madhe, sepse një grua e fortë
“Fermerët shqiptare do te ekonomikisht përveç se e bën më
mbështeten drejtpërdrejte për te të pavarur, përveç se e bën edhe të
rritur prodhimin. Rreth 200 mil- barabartë në shoqëri, i jep edhe forcë
ionë Euro ne vit do te investohen themelit të familjes, sepse për ne grua
tek fermerët për te ulur kostot e e tillë është, themeli i një familjeje
imputeve bujqësore dhe naftës, do dhe si e tillë është e domosdoshme
në përgatitjen e brezave të rinj.”

12 SCAN MAGAZINE MARS 2021

QEVERISJA

Shumë premtime, pak rezultat

Analizë e premtimeve zgjedhore dhe përmbushja e tyre në fund të mandatit

Qendra ALTAX ka pub- Rezulton se Partitë që janë në qeverisje dhe bëjnë
likuar së fundi rapor- premtime u permbahen kryesisht dokumentave
tin “Përgjegjshmëria strategjike të miratuara nga to, ndërsa opozita premton
financiare e premtimeve të politika-
nëve shqiptarë, 2009 – 2017”, në të
cilin merret në shgqyrtim periudha
që përmbledh tri zgjedhjet politike
më të fundit (2009, 2013, and 2017). për qasje që nuk përkon gjithnjmonë me përmbajtjet e
Në këtë kohë para fushatës zgjedhore këtyre dokumenteve duke tentuar rifillimin e politikave
2021 është momenti kulmor për të sipas premtimeve

kontribuar me gjetjet dhe analizën tegruese të vendit (Programi Kom- timeve jane jo te besueshme apo te
e bërë mbi premtimet nga fushatat e bëtar për Integrimin Europian). Nga pamatshme, per arsye se nuk kane
kaluara për opinionin publik. Anal- klasifikimi i premtimeve politike për qasje ne asnje dokument kryesor.
iza është orientuar duke ballafaquar secilën parti është vijuar me ndërti- Analizë krahasuese në lidhje me
premtimet elektorale, të kategori- min e rasteve ilustruese duke dhënë tematika, që i kanë premtuar të dy
zuara sipas sektorëve ekonomikë përgjigje nëpërmejt analizës pyetjeve partitë e mëdha politike, p.sh. eko-
(bazuar te ndarjet e linjave min- dhe gjetjeve të tilla, si: Çfarë lloj nomine. Rezulton se premtimet
istrore) me dokumentet kryesore premtimesh jepen gjatë fushatave, pjesërisht të besueshme bëhen nga
strategjike sektoriale dhe programet sipas besueshmërise dhe mundesise partitë, që janë në opozitë dhe tema
ekonomike dhe fiskale disa vjecare, se matjes se tyre nga publiku, si dhe e ekonomisë nuk shoqërohet asn-
programet buxhetore afatmesme, sa është raporti mes premtimeve te jëherë me analize të buxhetit. Re-
kuadrin makroekonoik dhe fiskal, besueshme dhe jo te besueshme? zulton se Partitë që janë në qeverisje
si dhe dokumente të aprovuara në dhe bëjnë premtime u permbahen
nivel kombëtar lidhur me qasjen in- Rezulton se shumica e prem-

SCAN MAGAZINE MARS 2021 13

Në rastet e përsëritjeve të premtimeve ato shkojnë time) ka një pakësim me 49 përq-
në funksion të shtimit të buxheteve për sektorët e ind të premtimeve të partive. PD ka
bujqësisë, arsimit, si dhe të shëndetësisë. Një pamje një pakësim me 38 përqind. PS ka
edhe më pak pozitive rezulton nga shqyrtimi më i afërt një pakësim të premtimeve me 60
i përsëritjes së premtimeve përqind. LSI ka një pakësim me 52
përqind. Në vitin 2009 opozita (PS
kryesisht dokumentave strategjike hur me barazinë e garës zgjedhore dhe LSI) ka një numër premtimesh
të miratuara nga to, ndërsa opozita përpara fillimit të fushatës, por se- sa trefishi i premtimeve të pozitës,
premton për qasje që nuk përkon cila prej tyre miratojnë në mënyrë ndërsa në 2017 pozita ka një numër
gjithnjmonë me përmbajtjet e kë- të dukshme Vendime që për efek- premtimesh sa gjysma e partive të
tyre dokumenteve duke tentuar tin dhe mesazhin që ato përcjellin opozitës (PD dhe LSI). Në 2009, par-
rifillimin e politikave sipas premti- synojnë të ndikojnë në votën zgjed- titë së bashku kanë bërë premtime
meve. Rezulton se në asnjë parti nuk hore duke dëmtuar besueshmërinë më të shumta për bujqësinë dhe
i kushtohet vëmendja, që u takon e votuesve ndaj partive dhe sistemit. fshatin (47 premtime), si dhe për
për të prezasntuar politikat e lidhura Pavarësisht perceptimeve negative arsimin, rininë dhe gruan (47 prem-
me kërkesat/çështjet nga grupe të për politikanët dhe mbajtjes së prem- time). Premtimet për politikën fis-
rëndësishem interesi, si p.sh. sindi- timeve me votuesit, analiza jonë na kale dhe buxhetin, si dhe premtimet
katat. Një reflektim tjetër mbi prem- tregon, se politikanët e të dy krahëve për mbrojtjen sociale dhe pensionet
timet është momenti se sa ato zbato- politike priren ti përmbushin zoti- zënë vendin e dytë, dhe në vijim një
hen kur hartohet programi qeverisës met zgjedhore. Nga analiza e aktiv- numër më i pakët i premtimeve janë
duke bërë ballafaqimin e tyre me itetit elektoral të tre partive kryesore dhënë për shëndetësinë (26 prem-
programet buxhetore dhe ndryshi- në Shqipëri, ne kemi vërejtur disa time), si dhe për infrastrukturën dhe
met sektoriale legjislative. gjetje kryesore, të cilat duam ti nda- veprat publike (23 premtime). Në
Premtimet, rezultati në shifra jmë me lexuesit e këtij studimi. Nga 2013, Partitë kanë bërë premtime
zgjedhjet e 2009 (298 premtime), në më së shumti për infrastrukturën
Partitë që janë në qeverisje nuk zgjedhjet e 2013 (270 premtime) dhe dhe industrinë (40 premtime), për
e respektojnë etikën zgjedhore lid- deri në zgjedhjet e 2017 (152 prem- bujqësinë dhe fshatin (33 prem-
time), për buxhetin dhe politikën
fiskale (30 premtime), si dhe për en-
ergjinë dhe pasuritë nëntokësore (29
premtime). Në 2017, premtimet më
të shumta në numër për të tri par-
titë së bashku i përkasin më shumë
politikës fiskale dhe shpenzimeve
buxhetore (45 premtime), sekto-
rit të bujqësisë dhe peshkimit (26
premtime), si dhe sektorit të arsimit,
gruas dhe rinisë (24 premtime). Sek-
torët e tjerë kanë një numër të vogël
premtimesh.
Llojet e premtimeve

Konsistenca dhe adresimi i
premtimeve të partive politike ori-
entohet drejt grupeve të votuesve,
që lidhen me qasjet ideologjike të
partive, por që kanë devijime përg-
jatë fushatave. Përsëritja e prem-

14 SCAN MAGAZINE MARS 2021

timeve politike është më e lartë te met e partive nisen më së shumti nga met e atyre votuesve të pavendosur
PD dhe LSI dhe më e ulët te PS. Në nevojat elektorale dhe për të maksi- për kë do të votojnë. Disa nga prem-
rastet e përsëritjeve të premtimeve malizuar votën e qytetarëve, por timet janë të natyrës ideologjike dhe
ato shkojnë në funksion të shtimit nuk kanë në bazë të tyre vlerësimin të vështira për tu matur, ndërsa të
të buxheteve për sektorët e bujqë- real të mundësive të përmbushjes tjerat janë më të drejtpërdrejta dhe të
sisë, arsimit, si dhe të shëndetësisë. së premtimeve që japin. Premtimet përgjegjshme. Në një botë ideale, se-
Një pamje edhe më pak pozitive për shtim shpenzimesh buxhetore cili premtim i fushatës do të paraq-
rezulton nga shqyrtimi më i afërt i kanë një ulje për secilën nga partitë itej me historinë e plotë, por procesi
përsëritjes së premtimeve. Disa prej kryesore, ndërsa premtimet për ulje/ politik nuk duket se e promovon
premtimeve janë shumë larg nga ar- heqje taksash kanë një rritje të tyre këtë koncept. Do të ishte ideale që të
ritja e rezultatit të dëshiruar edhe pas nga njera-fushatë në tjetrën. Kandi- gjithë kandidatët kryeministrorë të
10 vitesh përsëritje të tyre (premti- datët kryeministrorë vendosin plat- na thoshin se do të duhet të rrisim
met për legalizimet, për pronën, për format e tyre me premtime fushate taksat dhe të ulim shpenzimet për
rritjen e pensioneve, pagave). Kjo të krijuara për të lëkundur mendi- të siguruar jetesën, por fatkeqësisht
ecuri shumë e ngadaltë ka ardhur ajo që ata premtojnë në krahasim me
ose sepse partitë nuk e kanë adresu- Në asnjë rast partitë politike atë që janë në gjendje të japin mund
ar në mënyrë reale problemin duke nuk kanë bërë premtime për të jenë gjëra shumë të ndryshme,
e shkëputur nga politika buxhetore shkurtim shpenzimesh buxhe- veçanërisht kur kandidatët ndeshin
(premtimi për pensionet, pagat), ose tore apo shtim të taksave. Par- me pengesa të paparashikuara poli-
sepse partitë nuk gjejnë dot konsen- titë politike shfaqin luhatje të tike ose ekonomike sapo vijnë në
susin dhe koordinimin e politikave mëdha në premtimet për poli- detyrë. Është e dukshme që dy par-
midis tyre të lidhur gjithashtu edhe tikat fiskale dhe buxhetore, titë e mëdha kanë një sinkronizim
me faturën e papagueshme buxhe- për infrastrukturën, arsimin, të premtimeve të politikave fiskale
tore që shoqëron procedurat refor- gruan dhe rininë, për bujqësi- dhe ato buxhetore, ndërsa LSI ka një
muese (legalizimet, pronat). Premti- në dhe turizmin. tendencë të ndryshme të sasisë së

SCAN MAGAZINE MARS 2021 15

premtimeve. Partitë e vogla, si LSI Sektorët që kanë përmbushjes së premtimeve nga qe-
nuk lëshojnë premtime modeste për përmbushje më të madhe veria (rasti i Suedisë me nivel përm-
zgjedhje duke marrë parasysh se ato të premtimeve janë bushje të premtimeve deri në 80%
kanë shumë pak të ngjarë të qeveri- shëndetësia dhe energjia, të tyre) duket se rruga e mbajtjes
sin të vetme. Kështu, LSI premton ndërsa mospërmbushjen së premtimeve kur partitët krijojnë
politika fiskale që nuk ka gjasa të më të madhe të premtimeve qeveri është ende larg këtij pragu
përmbushen pa fituar vendin e parë e ndeshim te bujqësia, mjaft të lartë për standartet e poli-
në zgjedhje. politikat fiskale, shpenzimet tikës shqiptare. Sektorët që kanë një
Besueshmëria e premtimeve shtesë buxhetore, rritjen përmbushje më të madhe të premti-
e pensioneve dhe pagave, meve janë shëndetësia dhe energjia,
Niveli i besueshmërisë së prem- antikorrupsionin dhe luftën ndërsa mospërmbushjen më të
timeve zgjedhore në 2017 është në ndaj informalitetit madhe të premtimeve e ndeshim te
rritje për secilën parti politike kara- bujqësia, politikat fiskale, premtimet
hasuar me vitin 2009, me një rritje 9 me të paktën 27 përqind për tre qe- për shpenzime shtesë buxhetore dhe
përqind për PD, 22 përqind për PS verisjet e fundit. Ne vërejmë se ko- rritjen e pensioneve dhe pagave, si
dhe 19 përqind për LSI. alicionet qeverisëse nuk kanë arritur dhe premtimet politike për antikor-
ta përmbushin programin e tyre në rupsionin, emigrantët, si dhe luftën
Edhe pse partitë kanë bërë të njëjtën masë si qeveria njëpar- ndaj informalitetit.
premtime për statusin e minatorit, tiake. Në të vërtetë, në rastet e koal-
për fasonët, për industrinë, që kanë cioneve qeverisëse, shumë premtime Premtimet e fushatës mund
ndërthurje me kërkesat e sindika- të rëndësishme nuk u miratuan pa- të ndryshojnë pak nga një fushatë
listëve, ne konstatojmë se nevojat varësisht theksimit të përsëritur të zgjedhjesh te tjetra, por ato janë
dhe kërkesat e sindikatave shqip- tyre gjatë fushatave. pothuajse gjithmonë të lidhura me
tare, të cilat janë pjesë e diskuti- ndryshimin e çështjeve aktuale që
meve me secilën qeveri janë ende Gjithsesi niveli i përmbushjes së synojnë të përpunojnë dhe ndikojnë
të pastrukturuara dhe organizuara premtimeve zgjedhore gjatë qeveris- mendimet e votuesve. Disa mund të
në programet qeverisëse, njësoj si jeve në një qasje optimiste mund të jenë me natyrë ideologjike, si “tak-
homologet e tyre në botë. Në asnjë thuhet se kanë patur përparim në simi i ndershëm”, ndërsa disa janë
rast partitë politike nuk kanë bërë nivelin e tyre përmbushës. Edhe pse më specifike, si propozimi i uljeve
premtime për shkurtim shpenz- larg të qenit të krahasueshëm me të normave të taksave për kategori
imesh buxhetore apo shtim të tak- nivelet e përmbushjes nga vendet dhe aktivitete të caktuara. Sidoqoftë
save. Partitë politike shfaqin luhatje anëtare të BE-së, të cilët janë deri në propozimet që bëjnë politikanët
të mëdha në premtimet për politikat 3 herë më lart se niveli më i lartë i në fushata zgjedhore ka premtime
fiskale dhe buxhetore, për infra- të besueshme dhe të arsyeshme dhe
strukturën, për arsimin, gruan dhe ka edhe premtime nga ato që janë
rininë, për bujqësinë dhe turizmin, thjesht të shprehura sa për të kaluar
si dhe në premtimet e natyrës poli- periudhën e fushatës. Ky fakt duket
tike. Ndërsa, për politikat sociale, pikërisht në momentin, kur një
për shëndetësinë, për punësimin dhe parti politike merr mandatin për të
premtimet për bujqësinë kanë një drejtuar qeverinë. Paraqitja e prem-
konsistencë dhe premtimet e partive timeve të fushatës në programin
janë në nivele të afërta, pavarësisht qeverisës përfshin në përmbajtjen e
krahut politik. Kur analizojmë niv- vet jo më premtimet e fushatës, por
elin e përmbushjes të premtimeve ato që gjykohen se vlejnë për qe-
zgjedhore nga qeverisjet rezulton verisjen duke harruar apo transfor-
një nivel përmbushje nga 20 përqind muar edhe zotime të konsideruara
në vitin 2009 deri në 52 përqind në të rëndësishme gjatë fushatës elek-
vitin 2017. Niveli i premtimeve të torale. Të plotë raportin e gjeni në
papërmbushura ka ardhur në rënie www.altax.al

16 SCAN MAGAZINE MARS 2021

ADMINISTRATA

Fatura 35 milionë dollarë e largimeve nga puna

LORENC RABETA

TPunonjësit fitojnë gjyqet, por institucionet nuk i paguajnë
ë larguarit nga puna në Viti 2020 është mbyllur me një nivel mjaft të lartë
administratën publike, detyrimesh të papaguara nga institucionet qendrore
edhe pse kanë fituar
prej kohësh gjyqet, nuk janë liku-
jduar nga institucionet përkatëse.
Ndërsa është fenomen që haset dhe atyre vendore duke marrë të gjitha zërat e
vit pas viti, nuk ka gjetur zgjidhje,
madje është thelluar në fund të borxheve së bashku. Sipas MF ato arrijnë në total 23.8
vitit 2020. Ministria e Financave miliardë lekë, afërisht rreth 230 milionë dollarë

sapo ka raportuar se stoku total i
faturave të papaguara nga institu- bashku. Sipas raportit të sapopubli- dollarë. Për pjesën tjetër të detyri-
cionet e qeverisjes qendrore dhe kuar nga Ministria e Financave ato meve të papaguara janë përgjegjëse
Bashkive për vendimet e gjykatave arrijnë në total 23.8 miliardë lekë, të institucioneve të qeverisjes qen-
rezulton 3.5 miliardë lekë, afërisht afërisht rreth 230 milionë dollarë. drore, të cilat arrijnë në 6.9 miliar-
35 milionë dollarë me 31 dhjetor të Pjesa më e madhe e detyrimeve dë lekë, afërisht 69 milionë dollarë.
vitit që sapo lamë pas. përbëhet nga TVSH e parimbur- Bie në sy se rreth gjysma e kësaj
suar ndaj bizneseve, e cila arrin në shume i takon vendimeve gjyqë-
2020, shumë borxhe të prapamb- vlerën e 9.7 miliardë lekëve, afër- sore të pashlyera nga ana e insti-
isht 97 milionë dollarë. Ndërkohë tucioneve, me një vlerë totale prej
etura
Viti 2020 është mbyllur me një që shifër e konsiderueshme borx- rreth 35 milionë dollarësh.
nivel mjaft të lartë detyrimesh të hesh është akumuluar nga njësitë e
papaguara nga ana e institucioneve qeverisjes vendore, detyrimet e të Vendimet gjyqësore, institucio-
qendrore dhe atyre vendore duke cilave në total rezultojnë në vlerën net më pak korrekte
marrë të gjitha zërat e borxheve së 7 miliardë lekë, afërisht 70 milionë Ministria e Infrastrukturës

SCAN MAGAZINE MARS 2021 17

dhe Energjisë është institucioni me lar, e ndjekur nga Bashkia Dibër KLSH: Nuk deklarohen si shpenz-
stokun më të lartë të detyrimeve me një faturë të papaguar prej af- ime nga institucionet
të papaguara në favor të gjyqfit- ërisht 1 milionë dollarësh.
tuesve për vitin 2020, me një total Ndërkaq ka qenë Kontrolli I
prej 1.4 miliardë lekësh, apo afër- KLSH ka konstatuar Lartë I Shtetit institucioni që ka
isht 14 milionë dollarë. Ministria e se vendimet gjyqësore ngitur alarmin se rreth rreth 40
Financave dhe Ekonomisë gjendet të formës së prerë nuk milionë dollarë detyrime nga ven-
në vendin e dytë të listës së institu- raportohen dhe nuk dimet gjyqësore të humbura nga
cioneve me më shumë detyrime të deklarohen si shpenzim shteti nuk raportohen si shpenz-
këtij lloji, me një total prej 994 mil- në kundërshtim ligjin. ime në kundërshtim në ligjin,
ionë lekësh, apo afërisht 9 milionë Kjo krijon kushtet ndërkohë që ato rëndojnë në bux-
dollarësh, e ndjekur nga Ministria për akumulimin e hetin e shtetit edhe më shumë për
e Brendëshme dhe ajo e Shëndetë- kamatëvonesave si pasojë shkak të kamatvonesave të kripura.
sisë, me përkatësisht 6 milionë dol- e vonesës në shlyerjen e Në raportin për buxhetin e vitit
lar dhe 2 milionë dollar borxhe. Sa tyre 2019, I cili edhe pse është depozi-
I përket njësive të qeverisjes ven- tuar prej disa mujsh në Kuvend pa
dore, është Bashkia Durrës subjek- u marrë ende në shqyrtim, KLSH
ti më pak korrekt dhe me stokun ka konstatuar se vendimet gjy-
më të lartë të detyrimeve të pap- qësore të formës së prerë nuk ra-
aguara me vlerë rreth 1.8 milionë. portohen dhe nuk deklarohen si
Në vend të dytë gjendet Bashkia shpenzim në kundërshtim ligjin.
Pogradec me rret 1.1 milionë dol- Kjo krijon kushtet për akumuli-
min e kamatëvonesave si pasojë e

18 SCAN MAGAZINE MARS 2021

vonesës në shlyerjen e tyre, nën- Largimet e padrejta nga administrate vijojnë t’i
vlerësimin e shpenzimeve të vitit kushtojnë rëndë buxhetit të shtetit. Sipas një raporti të
dhe deficitit të vitit buxhetor, pag- Avokatit të Popullit, Gjykatat kanë vendosur në favor të
esën e tarifave përmbarimore si të larguarve duke kërkuar ekzekutim të pretendimeve
pasojë e mosekzekutimit vullnetar financiare të tyre si dhe rikthim në pozicionet e punës
të vendimeve dhe thyerje të rad-
hës së shlyerjes së vendimeve dhe dimi i gjykatave por të paguhen t’u sistemuar në një pozicion të
selektivitet në përzgjedhjen e ven- për punën që bëjnë. rregullt të shërbimit civil. “Sipas të
dimeve për pagesë (mosrespektimi Komisioneri publik dhënave të raportuara nga institu-
i FIFO). cionet, rezulton se aktualisht është
Ndërkaq, Avokati I Popullit paguar nga buxheti i shtetit në fa-
Sipas raportimit nga MFE të I referohet të dhënave të Komis- vor të nëpunësve gjyqfitues vlera
gjendjes së detyrimeve të prapamb- ionerit për Mbikqyrjen e Shër- prej 511.748.508 lekësh në zbatim
etura konstatohet se stoku i dety- bimit Civil i vitit sipas të cilit, për të vendimeve gjyqësore”, afërsisht
rimeve të prapambetura deri në vitin 2019 konstatohen 601 ven- 5 milionë dollar, thuhet në raport.
31.12.2019 sipas llogarisë 4864100 dime gjyqësore të formës së prerë Po ashtu, “Procesi do të vijojë gjatë
“Vendime gjyqësore” llogaritet në të detyrueshme për t’u ekzekutuar. vitit 2020 me ndjekjen e zbatimit të
rreth 3,9 miliardë lekë, afërsisht 40 Nga këto 236 vendime, ose 39% vendimeve nga ministritë e linjës
milionë dollarë. Efekti i pagesave e tyre janë zbatuar dhe nëpunësit dhe do të vijojnë seancat dëgjimore
të kryera nga Buxheti i Shtetit për janë rikthyer në shërbimin civil, me Drejtorinë e Përgjithshme të
vitin 2019 për ekzekutimin e ven- ose janë liruar nga shërbimi civil Tatimeve, e cila ka rreth 143 ven-
dimeve gjyqësore vlerësohet: - për për shkaqe ligjore (pension i plotë dime të pa ekzekutuara dhe me in-
largim të padrejtë të punonjësve pleqërie ose dorëheqje) dhe 365 stitucionet e administratës vendore
nga puna nëpërmjet llogarive të vendime ose 61% e tyre, gjyqfituesit dhe ato të pavarura”, thekson Avo-
shpenzimeve operative vlerësohet janë regjistruar në listëpritje për kati i Popullit.
në rreth 1,1 miliardë lekë “Shpenz-
ime për ekzekutim të vendimeve
gjyqësore për largim nga puna”; -
për vendimet e tjera gjyqësore në
rreth 736 milion lekë, rreth 7 mil-
ionë dollarë.
Alarmi i Avokatit të Popullit

Largimet e padrejta nga ad-
ministrate vijojnë t’I kushtojnë
rëndë buxhetit të shtetit. Sipas ra-
portit më të fundit të Avokatit të
Popullit, Gjykatat kanë vendo-
sur në favor të të larguarve duke
kërkuar ekzekutim të pretendime-
ve financiare të tyre si dhe rikthim
në pozicionet e punës që kanë
mbajtur para se të largoheshin, ose
në një të ngjashëm.

Në radhët e institucioneve
tashmë diskutohet gjetja e mundë-
sive për të rikthyer në pozicione të
larguarit në mënyrë që përfitimi i
tyre financiar të mos vijë nga ven-

SCAN MAGAZINE MARS 2021 19

FAST NEWS

Paga dhe asistenca, “plasin” premtimet

Ndihma ekonomike do të dyfishohet deri pas përfundimit të pandemisë. Është ky zotimi i
kryeministrit Edi Rama, duke shtuar se do të vijojë të rritet edhe paga minimale. Bizneset, shtoi
ai, që kanë kontestuar edhe rritjen e fundit të saj në 30 mijë lekë me argumentin se rrit kostot,
duhet të mësohen tashmë me këtë fakt. Sipas draft-programit të PS-së, por të pa zyrtarizuar ende,
qeveria ka rishikuar pragun e tatimit progresiv, ku individët me pagë deri në 40 mijë lekë nuk do
të paguajnë taksë për pagën. Të njëjtat premtime për ndihmën sociale, pagën minimale, taksat,
punësimin, thuajse po ofrohen edhe nga opozita, duke të kujtuar se zgjedhjet e 25 prillit po hyjnë
në fazë kritike.

Pandemia, turizmi nuk po e merr veten

Kufizimi i lëvizjeve për shkak të Covid-19 duket se do ta vështirësojë më tej rikuperimin e
turizmit në vend. Të dhënat e INSTAT tregojnë se, në janar të këtij viti kanë hyrë në vend 185.3
mijë vizitorë të huaj, rreth 64.1 mijë më pak se e njëjta periudhë e 2020-s. Gjithsej së bashku
me shtetasit shqiptarë, hyrjet arritën në 405.7 mijë nga 693.9 mijë që ishin në janarin e vitit të
kaluar. Rritjen më të madhe e kanë parë turistët nga Zvicra dhe shqiptarët e Kosovës Një situatë
pesimiste vjen edhe nga operatorët e tregut. Për kryetarin e Shoqatës së Tur- Operatorëve Besnik
Vathi viti 2021 do të karakterizohet nga një pranverë e djegur dhe një verë në rrezik, pasi nuk ka
asnjë kontratë me tur-operatorët e huaj.

Borxhi publik arrin normën më e lartë

Niveli i borxhit publik arriti në nivele rekord prej 77.8% të Prodhimit të Brendshëm Bruto
në fund të vitit 2020, norma më e lartë e regjistruar ndonjëherë për financat shqiptare, duke refle-
ktuar pasojat e rënda të krizës. Sipas të dhënave të Ministrisë së Financave, stoku total i borxhit
arriti në 1.22 trilionë lekë vitin e kaluar, nga 1.11 trilionë që ishte në 2019, duke shënuar një rritje
me rreth 111 miliardë lekë. Arsyet kryesore për rritjen e borxhit publik në vend lidhen krye-
sisht me ndikimin pandemisë Covid-19, përfshirë rritjen e shpenzimeve buxhetore për mbulim
e nevojave të emergjencës shëndetësore.

Ekspertët: Si mund të rriten eksportet

Tregtia e jashtme duket se ka kaluar gropën e thellë për shkak të goditjes së pandemisë
dhe po ndjek një trend pozitiv këtë fillim viti. Ekspertët për ekonominë shpjegojnë se kriza ka
ndryshuar tërësisht marrëdhëniet tregtare, duke shpërbërë edhe një pjesë të mirë të arritjeve në
tregti deri para pandemisë. Diversifikimi, sipas tyre, është alternativa më e mirë për të rikuperuar
eksportet, një nga burimet kyçe të rritjes ekonomike. Por, cilat janë tregjet që duhet të synojnë
eksportuesit shqiptarë në këto momente? Për ekspertët, fokusi duhet të zhvendoset te vendet e
Evropës Qendrore, vende që sipas statistikave, kanë relativisht bilanc pozitiv tregtar, pavarësisht
pandemisë.

“Bie” Meta dhe hiqet taksa e kromit

Kuvendi ka rrëzuar dekretin e Presidentit për “Taksat Kombëtare” që parashikon ngrirjen e
rentës minerare për 3 vjet për mineralet metalore që përpunohen dhe eksportohen jashtë vendit.
Drafti është miratuar mes debatesh, pasi deputetët e opozitës së re kanë akuzuar qeverinë se
ka hartuar një ligj klientelist, siç e quante edhe Kreu i Shtetit, teksa kanë kërkuar ndryshime të
draftit, për t’i qëndruar variantit fillestar të zerimit të rentës për 1 vit. Por përfaqësuesit e ekzeku-
tivit kanë hedhur poshtë akuzat, duke argumentuar se një lehtësi e tillë fiskale synon të ndihmojë
sektorin e prekur nga kriza.

20 SCAN MAGAZINE MARS 2021

Sejko: Sistemi bankar zbuti pasojat

Pandemia vijon të ushtrojë presion në të gjithë sektorët e ekonomisë, edhe pse efektet
janë më të zbutura se gjatë periudhës kur ishte tërësisht e bllokuar. Guvernatori i Bankës së
Shqipërisë, Gent Sejko, në daljen më të fundit për median, tha se sistemi bankar ka dhënë ndi-
kim në zbutjen e pasojave të pandemisë. Sipas tij kreditë me probleme arritën në 8.1% në fund
të dhjetorit, por pritet të pësojnë një rritje në vijim. Kjo edhe për shkak të efekteve të spostuara
në kohë, si rrjedhojë e moratoriumit që u bë për shtyrjen e kësteve të kredive nga banka qen-
drore për bizneset dhe individët që hasnin vështirësi në shlyerjen e pagesave.

Covid-19, biznesi kundër kufizimeve

Komiteti Teknik i Ekspertëve ka miratuar herëpashere masat anti-Covid, në përpjekje për të
parandaluar zinxhirin e infektimeve nga koronavirusi. Një prej masave kufizuese është edhe ora
e ndalimit qarkullimit që fillon në orën 8 të mbrëmjes deri në 6 të mëngjesit. Pikërisht kjo masë
është kundërshtuar më shumë nga bizneset. Sipas tyre, ky vendim është i gabuar dhe e dëmton
rëndë biznesin. “Qeveria nuk ka marrë parasysh vështirësitë me të cilat përballen prej gati një
viti ndërsa kërkojnë që çdo kufizim i aktivitetit te shoqërohet edhe me një pakete financiare ndi-
hme si dhe uljen deri në zerimin e taksave dhe tarifave nga pushteti lokal” thuhet në reagimin e
bizneseve.

Norma e inflacionit po e tregon krizën

Norma e inflacionit prej 0.4% që u regjistrua në janar është një tregues mjaft shqetësues
për ekonominë. Sipas ish-drejtores së INSTAT, Ines Nurja vlera të tilla problematike deflacion-
iste tregojnë për një krizë të thellë konsumi, në kufijtë e mbijetesës. Një tkurrje e mëtejshme e
konsumit sipas saj pritet të ndjekin edhe muajt në vijim, ndikuar edhe nga masat shtrënguese të
ndërmarra nga qeveria. Pasiguria e lartë që ka shoqëruar individët për gjendjen e tyre ekonomike
është reflektuar edhe në raportin e Bankës së Shqipërisë me rënie të besimit konsumator gjatë
2020-s, teksa pesimistë qytetarët paraqiten edhe më herët, si pasojë e krizës së thellë që ka shkak-
tuar pandemia Covid-19.

Buxheti 2021 ndryshon me akt normative

Nuk kanë kaluar ende dy muaj që nga nisja e këtij viti, por qeveria ka rishikuar me akt nor-
mativ buxhetin 2021. Ka ndryshuar pritshmëritë për të ardhurat, duke u treguar më optimiste.
Kështu, Financat presin të arkëtojnë gjatë këtij viti 487 5 miliardë lekë të ardhura, rreth 3,4 mili-
ardë lekë më shumë se parashikimi fillestar. Ndryshime ka edhe në shpenzime, duke i çuar ato në
596.2 miliardë lekë, nga 587.6 miliardë lekë që Financave kishin parashikuar më parë. Qeveria ka
vendosë të rrisë buxhetin për Fondin Rezervë me rreth 1 miliardë lekë, duke e çuar atë në total
në rreth 5 miliardë lekë.

Ekonomia, Shqipëria vlerësohet me B + 21

Agjencia Ndërkombëtare e Vlerësimi Standard & Poor’s ka mbajtur të pandryshuar
vlerësimin për Shqipërinë në B+ në perspektivë të qëndrueshme në rishikimi e saj të fun-
dit. Standard & Poor’s pret që ekonomia shqiptare të rritet me 4.5% gjatë vitit 2021. Ky
projektim i agjencisë prestigjioze bazohet në një skenar optimist që nuk do të përfshinte
një valë tjetër infektimesh që mund të sillte një tjetër bllokim të ekonomisë. Rimëkëmbja
e ekonomisë edhe pse e ngadaltë vlerëson raporti do të varet nga mbarëvajtja e vaksinës,
politikat fiskale dhe kufizimet sa më të lehta që ndërmerren në kuadër të parandalimit të
Covid-19.

SCAN MAGAZINE MARS 2021



RRITJA EKONOMIKE

Zbulohet bilanci i parë i 2020-ës

NGA “SCAN INTELLIGENCE UNIT”

PBB ra me 6.37%, recesioni i parë që prej 1997-ës, borxhi në 77.8% të PBB-së, rekord historik

Të dhënat më të fundit nga Ministria e Finan- Ky vlerësim, i pari zyrtar nga qeveria shqiptare për
cave dhe Ekonomisë sa i përket treguesve vitin e kaluar, është në linjë me vlerësimet më të fun-
kryesorë të borxhit gjatë vitit të kaluar japin dit të disa prej institucioneve kryesore ndërkombëtare.
për herë të parë edhe shifrat për Prodhimin e Brendshëm Banka Botërore e vlerësonte në fillim të janarit rece-
Bruto gjatë vitit të kaluar, atë të pandemisë, por edhe shi- sionin e ekonomisë shqiptare gjatë 2020-ës, në -6.8%.
frat e borxhit publik, të cuilat marrin një rëndësi të ve- Ndërkohë, Moody`s vetëm pak ditë më parë, fliste për
cantë jo vetëm si pasojë e pandemisë, por edhe si pasojë një normë rënie në -5.8%. Nga ana tjetër, ky vlerësim
e nëj krize tjetër që kalio vendi; atë të tërmetit të nëntorit rezulton të jetë ndjeshëm më i zbutur se ai i disa insti-
2019. Nga këto të dhëna rezulton se Prodhimi i Brend- tucioneve të tjera ndërkombëtare, si Banka Europiane
shëm Bruto gjatë vitit 2020 ka qenë në 1.57 trilionë lekë, për Rindërtim dhe Zhvillim (BERZH), që fliste për një
nga rreth 1.68 trilionë lekë që ishte gjatë vitit paraardhës. normë prej -9%, në rastin më të mirë, dhe deri në -12%
Kjo shifër tregon se rënia ekonomike gjatë vitit të kaluar në sipas skenarit më të keq.
ka qenë në masën 6.37%, sipas vlerësimeve paraprake.
Shifra përbën recesionin e parë të ekonomisë shqiptare që
prej vitit 1997, kur norma e rënies vlerësohej mbi 10%.

SCAN MAGAZINE MARS 2021 23

është rritur me rreth 111 miliardë lekë, ose rreth 895 mil-
ionë euro. Këto shifra, pra kapërcimi i borxhit publik me
rreth 11 pikë përqindje, ose me rreth 900 milionë euro,
ilustron më së miri impaktin e krizës në ekonominë shq-
iptare, dhe sidomos në financat e vendit. Pjesën më të
madhe të borxhit, rreth 52.6% e zë borxhi i brendshëm,
dhe 47.4%, borxhi i jashtëm i qeverisë. Borxhi i jashtëm
rezulton të jetë rritur me një hap lehtë më të lartë se borx-
hi i brendshëm i qeverisë.
Borxhi publik ka arritur në 77.8% të PBB në 2020,
rekord historik
Norma e borxhit publik gjatë vitit të kaluar është ngji-
tur në 77.8% të Prodhimit të Brendshëm Bruto, tregojnë
shifrat më të fundit nga Ministria e Financave dhe Ekono-
misë. Në total, borxhi publik i Shqipërisë u ngjit në 1.22
trilionë lekë gjatë vitit 2020, nga rreth 1.11 trilionë lekë që
ishte gjatë vitit paraardhës, sinjalizojnë shifrat zyrtare.
Gjatë vitit paraardhës, pra para krizës së shkaktuar
nga pandemia, apo edhe tërmeti që goditi vendin në
nëntor të 2019-ës, norma e borxhit publik në raport me
Prodhimin e Brendshëm Bruto fiksohej në 66.2%. Pra, në
harkun e një viti, norma e borxhit publik në raport me
Prodhimin e Brendshëm Bruto është rritur me 11.6 pikë
përqindje, sinjalizojnë shifrat zyrtare të përa publike nga
Ministria e Financave dhe Ekonomisë. Norma prej 77.8%
është më e larta e regjistruar ndonjëherë për financat shq-
iptare, edhe përtej nivelit rekord të prekur në vitin 2015,
kur fiksohej në rreth 72.7% të Prodhimit të Brendshëm
Bruto. Në terma absolut, borxhi publik gjatë vitit të kaluar

24 SCAN MAGAZINE MARS 2021

TREGUESIT

Ekonomia, shëndeti, veset e
kriminaliteti sipas qarqeve

Qarqe të ndryshme të Roel Korkuti
vendit kanë ekonomi Të dhënat më të fundit të analizuara nga INSTAT
të ndryshme, tenden-
ca të ndryshme, madje edhe sjellje mogjene. Në Durrës rënia fiksohet ipëri. Sa i përket qarkut me rritjen
krejt të ndryshme. Vjetari statis- në 1.6%, ndërsa në Vlorë në 0.5%. më të madhe vjetore të konnsumit
tikor rajon nga Institui i Statisti- Këto dy qarqe ndiqen në renditjen ndërkohë, gjejmë Dibrën, me mbi
kave është burimi më i vyer për e qarqeve me rritjen më të ulët të 12%, ndjekur nga Fieri, me mbi
të zbuluar se si dallojnë qarqet e konsumit nga Shkodra dhe Lezha. 9% rritje. Kryeqyteti ndërkohë
vendit nga njëra tjeytra në aspekte Pra, 4 qarqet me rritjen më të ulët renditet në vendin e tretë, me një
nga më të ndryshme. Po mundio- të konsumit, ku dy prej të cilave normë rritje të konsumit vjetor
hemi të bëjmë një përmbledhje të regjistrojnë shifër negative, janë prej 8.7%.
gjetjeve kryesore. qarqe bregdetare dhe zënë thuajse
të gjithë vijën bredgetare të vendin Si ngrohen shqiptarët, në bazë të
Mirëqenia “largohet” nga breg- tonë, me përjashtim të Fierit, që qarkut ku ndodhen?
deti ndodhet në krahun tjetër të tabelës.
Ndryshe nga 4 qarqet e tjera, Fieri Gjatë ditëve të ftohta të dimrit
Të dhënat më të fundit nga ka një varësi të ulët të ekonomisë problemi kryesor për familjet shq-
Instituti i Statistikave të përfshi- ndaj detit. Në një kohë që deti dhe iptare është ngrohja. Me se ngro-
ra në vjetarin statistikor rajonal, vija bregdetare vlerësohenn si një hen shqiptarët? Cilat janë burimet
nxjerrin në pah të dhëna mjaft in- impuls për ekonominë, duket se kryesore? Baza kryesore e ngrohjes
teresante. Një ndër to është edhe krejt e kundërta po ndodh në Shq- për familjet shqiptare janë drutë
ajo që i referohet konsumit mujor e zjarrit dhe qymyri me 54.7%, e
të familjeve, dhe veçanërisht ndry-
shimi nga viti 2018 në vitin 2019, Vlora dhe Durrësi janë dy qarqet e vetme me rënie të
sipas qarqeve. Ajo që bie në sy nga konsumit, ndërkohë që të 10 qarqet e tjera të vendit
shifrat, është fakti se, Vlora dhe regjistrojnë rritje. Në Durrës rënia fiksohet në 1.6%,
Durrësi janë dy qarqet e vetme ndërsa në Vlorë në 0.5%. Këto dy qarqe ndiqen në
me rënie të konsumit, ndërkohë renditjen e qarqeve me rritjen më të ulët të konsumit
që të 10 qarqet e tjera të vendit nga Shkodra dhe Lezha
regjistrojnë rritje, packa se jo ho-

SCAN MAGAZINE MARS 2021 25

Përqindja më e lartë e
familjeve që përdorin
drutë si burim për t’u
ngrohur është regjistruar
në qarkun e Kukësit me
98.5%, i ndjekur nga
Dibra me 94.2% dhe Korça
me 83.7%. Le të kujtojmë
se qarqet e mësipërme
janë nga qarqet më të
ftohta të vendit tone

ndjekur nga energjia elektrike me Kukësi dhe Dibra. Një burim tjetër tyre sëmundjeve mund të prekin
38.3% dhe gazi me 6.2%. Përqin- ngrohje është dhe gazi. Përqindjen cilësinë dhe mirëqenien e jetesës
dja më e lartë e familjeve që për- më të madhe të familjeve që plotë- së individit. Sipas shifrave më
dorin drutë si burim për t’u ngro- sojnë nevojat për ngrohje duke të fundit nga INSTAT, gjatë vitit
hur është regjistruar në qarkun e përdorur gazin si burim e hasim 2019 sëmundshmëria e raportuar
Kukësit me 98.5%, i ndjekur nga në qarkun e Shkodrës me 17.7%, e për Hipertensionin Arterial dhe
Dibra me 94.2% dhe Korça me ndjekur nga Durrësi me 11.7%. Sa Diabetin vazhdon të ngelet më
83.7%. Le të kujtojmë se qarqet e i përkët burimeve të tjera të ngro- e larta mes gjithë sëmundjeve të
mësipërme janë nga qarqet më të hjes siç janë nafta, gasoil dhe va- tjera kronike të raportuara. Sipas
ftohta të vendit tonë dhe gjithash- jguri, kanë një përdorim në përq- informacionit të bazuar mbi ra-
tu sipas studimeve të mëparshme indje shumë të vogël ku kryesisht portimin e mjekëve, për individët
të Instat, vlen të themi se famil- regjistrohen në qarkun e Beratit të diagnistikuar me këto sëmund-
jet rurale janë konsumatorët më me një vlerë 3.7% nga totali i buri- je, shohim se numrin më të madh
të mëdhenj të lëndës drusore për meve të tjera. Qarqe si Kukësi, Di- të personave me hipertension ar-
zjarr. Po cilat janë qarqet që për- bra, Elbasani, Lezha dhe Durrësi, terial e ka qarku i Korçës me 1521
dorim më pak se të tjerët drutë e nuk e përdorin naftën apo burime raste për 10 mijë banorë, i ndjekur
zjarrit si burim? Vlora dhe Tirana të tjera për ngrohje. nga Berati dhe nga Vlora. Duhet
regjistojnë përqindjen më të ulët të thëne se prevalenca e rasteve të
përdorimit të druve të zjarrit dhe Korçarët nën tension. 1 në 6 vuan hipertensionit për Korçën është
nga ana tjetër regjistrojnë përdori- nga hipertensioni 63% mbi mesataren kombëtare
min më të lartë të energjisë elek- ku 1 në 6 persona vuan nga hip-
trike. 67.7% të burimeve për t`u Diagnostikimet me sëmundje ertensioni, e ndërsa qarku i Dur-
ngrohur për vlonjatët e zë energjia kronike, siç janë Hipertensioni rësit qëndron 70% nën mesataren
elektrike, e ndërsa për tiranasit, ky Arterial dhe Diabeti, po rriten nga kombëtare. Numrin më të lartë të
burim zë 60.4% të totalit. Qarku dita në ditë duke shkaktuar kështu të prekurve më sëmundjen e dia-
i cili e përdor më pak energjinë një impakt të thellë mbi personat betit e mban qarku i Elbasanit me
elektrike për t`u ngrohur është e prekur dhe mbi familjarët e tyre, 352 raste për 10 mijë banorë, i pa-
pasi ndryshimet që vijnë prej kë-

26 SCAN MAGAZINE MARS 2021

INSTAT paraqet të dhëna mjaft interesante rreth konsumit te
alkoolit sipas gjinisë dhe sipas qarqeve. Mosha e marrë si studim
si për burrat ashtu dhe për gratë është 15-49 vjeç. Gratë e qarkut
të Beratit, Tiranës dhe të Vlorës kanë përqindjen më të lartë të
konsumit të alkoolit.

suar nga qarku i Durrësit me 322 dhe Vlora 36.8%. Ndërkohë gratë Në Vlorë “mbretëron” pandësh-
dhe i Lezhës me 293 raste për 10 më pak pijedashëse, me përqind- kueshmëria, habit Shkodra
mijë banorë. Numrin më të vogël jen më të ulët vihen re në qarkun
të të prekurve me diabet e regjis- e Kukësit 4.0%, Dibrës 5.0% dhe Në raportin më të fundit të
tron qarku i Beratit. Prevalenca e Shkodrës 7.4%. Bazuar në mesa- Institutit të Statistikave gjejmë të
rasteve të diabetit për Elbasanin taren kombëtare shohim se 1 në dhëna mbi statistikat e krimeve
qëndron 82% mbi mesataren 4 gra kanë konsmumuar alkool dhe drejtësisë penale, ku pasqyro-
komëtare. dhe për qarkun e Beratit preva- hen të dhënat për autorët e veprave
lenca e konsumit të alkoolit është penale, të dëmtuarit nga vepra pe-
Beratasit më pijedashësit, të 64 % mbi mesataren kombëtare nale si dhe të dhënat për personat
parët në Republikë për gratë që konsumojnë alkool. e pandehur. Statistikat për të pan-
Beratasit qëndrojnë përsëri ndër dehurit paraqesin të dhëna për
Edhe pse shqiptarët nuk janë të parët sa i përket meshkujve që numrin e personave të akuzuar,
ndër konsumuesit më të mëdhenj konsumojnë alkool. ndërsa kur themi të dëmtuar, i
të alkoolit në krahasim me vendet referohemi personave të dëmtuar
e tjera, përsëri konsumi mbetet i Sipas të dhënave përqin- nga kryerja e një vepre penale.
lartë. Vjetari rajonal statistikor i dja më e lartë e burrave që kon- Norma më e lartë e personave të
publikuar nga Instituti i Statisti- sumojnë alkool është në qarkun dëmtuar nga veprat penale është
kave paraqet të dhëna mjaft inte- e Fierit 88.4%. Beratit 87.1% dhe në qarkun e Vlorës me 41.9 perso-
resante rreth konsumit te alkoolit Lezhës me 67.3%. Jo vetëm gratë, na të dëmtuar për 10 mijë banorë,
sipas gjinisë dhe sipas qarqeve. por dhe burrat e qarkut të Dibrës dhe gjithashtu në atë të Gjirokastës
Mosha e marrë si studim si për dhe Kukësit, konsumojnë më pak me 39.1 persona të dëmtuar për 10
burrat ashtu dhe për gratë është alkool. Përqindjen më të ulët e gje- mijë banorë. Qarku i Shkodrës dhe
15-49 vjeç. Gratë e qarkut të Be- jmë pikërisht në qarkun e Dibërs i Fierit kanë normën më të ulët të
ratit, Tiranës dhe të Vlorës kanë me 28.2% dhe të Kukësit me regjistruar për personat e dëmtu-
përqindjen më të lartë të konsumit 39.1%. Në qarkun e Fierit, burrat ar, përkatësisht me 11.7 dhe 13.9
të alkoolit, përkatësisht me shi- konsumojnë 67% alkool mbi me- persona të dëmtuar për 10 mijë
frat: Berati 44.1%, Tirana 40.7% sataren kombëtare. banorë. Sa i përket të dhënave për

SCAN MAGAZINE MARS 2021 27

kuershmëria sipas qarqeve. Vlora
që është e para për numër të dëm-
tuarish për 10 mijë banore, nuk
figuron aspak në krye të tabelës
sa i përket klasifikimit të qarqeve
për nga numri i të pandehurve,
përkundrazi, është ndër vendet e
fundit, çka sinjalizon një kulturë
mjaft të përhapur pandëshkuesh-
mërie.
Sa i përket qarqeve të tjera,
lidhja mes dy indikatorëve është
thuajse në proporcion të drejtë.
Shkodra është në vend të fundit, sa
i përket klasifikimit të qarqeve për
nga numri i të dëmtuarve, ashtu
edhe sa i përket asaj të numrit të
të pandehurve për 10 mijë banorë.
Këto shifra mund të sinjalizojnë
një kulturë pak të përhapur pan-
dëshkueshmërie, apo nga krahu i
kundërt, mund të tregojnë një niv-
el të ulët denoncimesh. Gjirokas-
tra ndërkohë, renditet në vend të
parë në nivelin e të dëmtuarve në
raport me popullsinë, dhe e para
për nga niveli i të pandehurve, gjë
që duket se sinjalizon një kulturë
më pak të përhapur pandëshkue-
shmërie. Paçka se në terma të
përgjithshëm Gjirokastra duket të
jetë në krye të Shqipërisë sa i për-
Sëmundshmëria e raportuar për hipertensionin ket kriminalitetit, shifrat sinjalizo-
jnë gjithashtu edhe një normë më
arterial dhe diabetin vazhdon të jetë më e larta mes të lartë denoncimesh. Duke pa-
gjithë sëmundjeve të tjera kronike. Numrin më të sur parasysh këto aspekte, mund
madh të personave me hipertension arterial e ka qarku të themi se Gjirokastra është për

i Korçës me 1521 raste për 10 mijë banorë, i ndjekur t`u marrë shembull. Tirana është
e katërta në të dy drejtimet, pra
nga Berati dhe nga Vlora edhe në nivelin e të dëmtuarve

ashtu edhe në nivelin e të pande-
normën e të pandehurve, vemë të pandehur për 10 mijë banorë. hurve. Veç Vlorës, Elbasani është
re se qarku i Gjirokastrës, i Dur- Qarku i Shkodrës, Beratit dhe Fi- qarku tjetër që bie në sy për një
rësit dhe i Elbasanit kanë normën erit shënojnë normën më të ulët të disproporcion në këtë klasifikim,
më të lartë të këtij treguesi. Gjiro- të pandehurve për 10 mijë banorë. pasi figuron ndër vendet e para
kastra ka një normë prej 113.7 të “Scan Intelligence Unit” ka kryqë- për numër të të pandehurish, dhe
pandehurish për 10 mijë banorë, zuar dy indikatorët për të kuptuar ndër vendet e fundit për numër të
Durrësi 77, ndërsa Elbasani 75.3 se sa e përhapur është pandësh- dëmtuarish.

28 SCAN MAGAZINE MARS 2021

INVESTIMET

Pengesat për vetëprodhimin e energjisë

OLA MITRE

S’ka tarifë për shitjen e tepricave, bizneset kërkojnë ndryshime ligjore.

Në Shqipëri flitej pak Sipas të dhënave që disponon Dhoma e Tregtisë dhe
për panelet fotovol- Industrisë Tiranë, vetëm gjatë vitit të kaluar kapaciteti
taike, kur ai mori i instaluar në vetëkonsum nga ana e sipërmarrjeve
vendimin për instalimin e tyre me përllogaritet në 7-8 MW, një sasi e konsiderueshme
qëllim vetëprodhimin e energjisë për tregun shqiptar, por e vogël nëse merret parasysh
për biznesin që ai drejton. Alfred potenciali që ka Shqipëria
Marku, administrator i një hoteli
dhe një fabrike qumshti, në Ishull- lekë në muaj, ndërsa para insta- shkak të ngrohjes globale, Shq-
Shëngjin, të Lezhës thotë se gjithç- limit të impianteve diellore shkon- ipëria do të përballet edhe me një
ka lindi si një formë për të reduk- te rreth 70-80 mijë lekë”,-shton ai. rritje të energjisë diellore që rreza-
tuar kostot e sipërmarrjes.“Kur një Fabrika e qumshtit, që menaxhon ton territorin, duke rritur kështu
biznes fillon të mendojë që mund Alfred Marku nuk është e vetmja edhe më shumë potencialin e një
të kursejë, përse të mos e bëjë in- që ka përzgjedhur të aplikojë një burimi të lirë dhe lehtësisht të
vestimin, pasi kjo është një ndihmë prej praktikave më të mira të bi- menaxhueshëm falë tendencës pe-
për të ardhmen: ti bën investimin zneseve të gjelbër. Sipas të dhënave riodike gjatë ditëve.
dhe kursen lekët”,-shprehet Marku. që disponon Dhoma e Tregtisë dhe Vetëprodhimi
“Fakti që Shqipëria ka shumë di- Industrisë Tiranë, vetëm gjatë vitit
ell ishte një faktor plus që më çoi të kaluar kapaciteti i instaluar në Prodhimi i energjisë nga di-
drejt kësaj praktike, që ndër të vetëkonsum nga ana e sipërmar- elli për nevoja autokonsumatore
tjera është miqësore me mjedisin”,- rjeve përllogaritet në 7-8 MW, një tashmë mund të realizohet nga çdo
shton ai. Panelet e teknologjisë së sasi e konsiderueshme për tregun biznes, duke u orientuar drejt efi-
gjelbër janë vendosur mbi çatinë e shqiptar, por e vogël nëse mer- cencës energjetike dhe praktikave
baxhos apo thënë ndryshe të fab- ret parasysh potenciali që ka Shq- të sipërmarrjeve të gjelbra. Kjo
rikës së qumshtit dhe nënproduk- ipëria në drejtim të shfrytëzimit të pasi, në qershor të vitit 2019, Minis-
teve të saj, ndërkohë që mundëso- diellit për prodhimin e energjisë. tria e Infrastrukturës dhe Energjisë
jnë prodhimin e 50 këp.“Ne kemi Sipas një hulumtimi të realizuar firmosi udhëzimin që mundëson
4-5 produkte dhe panelet mbulo- nga Programi i Kombeve të Bash- lidhjen e projekteve të vogla të ri-
jnë pajisjet që funksionojë me en- kuara për Zhvillim (UNDP) për novueshme për vetëprodhuesit e
ergji elektrike: gjeneratorët, dho-
mat frigoriferike, kaldajat”,-tregon
Marku. “Aktualisht ne paguajë për
energjinë elektrike rreth 40 mijë

SCAN MAGAZINE MARS 2021 29

Deri në mesin e vitin 2019
tregu bllokohej për shkak
të mungesës së këtij akti
nënligjor, që kishte krijuar
jo pak probleme edhe
për bizneset që kishin
investuar në këtë drejtim.
Kjo pasi, impiantet
fotovoltaike funksiononin
vetëm për të plotësuar një
pjesë të nevojave vetjake
për energji

energjisë elektrike nga dielli, në rritje të bizneseve agropërpunuese panele fotovoltake. Arsyeja e parë
sistemin e shpërndarjes. Kjo do të apo të gjithë kategorive të bizne- është për të ulur konsumin e en-
thotë se bizneset mund të prodho- seve që kanë një konsum energjie ergjisë elektrike e për pasojë kur-
jnë energji përmes paneleve foto- të konsiderueshme”,-thotë Elton simin nga faturat që vijnë si pa-
voltaike, kryesisht për nevoja auto- Çekrezi, nënkryetar i Dhomës së sojë e konsumit të lartë. Ndërsa
konsumatore si dhe kanë mundësi Tregtisë dhe Industrisë Tiranë, arsyeja e dytë është për disa zona
të shkëmbejë tepricën e prodhuar njëkohësisht administrator i një specifike ku ka probleme me rrje-
në rrjetin elektrik publik. kompanie, që operon në fushën e tin apo ku rrjeti mungon totalisht,
paneleve fotovoltaike. “Ka patur duke mundësuar vetëprodhimin e
Deri në mesin e vitin 2019 edhe një inicivativë të bankave të energjisë elektrike”,-ka thënë më
tregu bllokohej për shkak të nivelit të dytë, për të financuar të herët për Scan Magazine inxhin-
mungesës së këtij akti nënligjor, gjithë ata klientë që janë të shën- ieri, Bruno Papaj. “Për bizneset
që kishte krijuar jo pak probleme detshëm financiarisht”,-shton ai. përfitimet janë të larta, pasi çmimi
edhe për bizneset që kishin inves- me të cilin e paguajnë energjinë
tuar në këtë drejtim. Kjo pasi, im- Sipas procedurës së lehtësuar, është 14 lekë/këh, pa TVSH, çka
piantet fotovoltaike funksiononin një shoqëri e vogël ose e mesme, bën që dhe shpenzimet për en-
vetëm për të plotësuar një pjesë apo një klient familjar mund të ergjinë të jenë të larta”,-shtoi ai.
të nevojave vetjake për energji instalojë një kapacitet total më të Edhe sipas Çekrezit, benefitet e in-
dhe teprica e energjisë së prod- vogël 500 këp për vetëprodhimin vestimit në panele fotovoltaike janë
huar “humbiste” ose në rastin më e energjisë elektrike nga dielli, të panumërta. “Benefiti kryesor
të keq i faturohej autokonsumato- ndërkohë që impanti duhet të ven- është ai ekonomik pasi shpenzimet
rit si konsum i energjisë elektrike. doset në objektin e konsumatorit. për faturat e energjisë, biznesi i in-
“Pas miratimit të udhëzimit ne “Ka 2 arsye kryesore përse një bi- veston, çka e bën një vlerë të inves-
kemi patur interes dhe kërkesa në znes apo individ mund të instalojë

30 SCAN MAGAZINE MARS 2021

Teprica e energjisë, më e madhe se konsumi mujor
duhet t’i “shitet” furnizuesit të shërbimit universal, që
është OSHEE, me një çmim që duhet të vendoset nga
Enti Rregullator i Energjisë, por deri më tani ERE nuk
ka nisur proceduart për vendosjen e këtij çmimi

tuar me kursim. Gjithashtu, sigu- Çekrezi pohon se koha e kthimit shërbimit universal, që është Op-
rohet pavarësia nga rritja e çmimit të investimit ka ardhur drejt për- eratori i Shpërndares së Energjisë
të rrjetit”,-thotë Çekrezi. “Kemi mirësimit. ”Gjatë kësaj periudhe Elektrike, me një çmim që duhet
edhe benefitin teknik, pasi sipër- ka patur shtim të kompanive, duke të vendoset nga Enti Rregullator
marrjet që kryejnë këto investime rritur dhe konkurrencën, ndërsa i Energjisë, por deri më tani ERE
janë të mbrojtur nga disbalancat në drejtim të teknologjive është nuk ka nisur proceduart për ven-
sepse parimi kryesor i teknologjive rritur cilësia, pasi për të njëjtën dosjen e këtij çmimi. Kjo situatë ka
të reja është sigurimi i rrjetit e më sipërfaqe, arijnë të të japin një detyruar kompanitë që operojnë
pas prodhimi i energjisë”,-shton ai. produkt ku arrin një rendiment më në fushën e paneleve fotovoltaike
të lartë”,-thotë ai. të propozojnë zgjidhje alterna-
Investimi në panele diellore “Ngërçi” me përcaktimin e çmimit tive për klientët e tyre. “Ajo që i
varet nga konsumi që ka një kom- propozojmë një biznesi është një
pani. Sipas çmimeve të tregut kjo Por, teksa benefitet e instalimit reduktim i konsumit, jo në masën
varion nga një investim 5 000 - 6 të paneleve diellore janë të shumta, 100%, por arrijmë ta reduktojmë
000 euro e deri te biznese që kanë pengesat në zhvillimin e tregut deri në masën 60% të konsumit
një konsum shumë të lartë e që nuk mungojnë. Udhëzimi i vitit vetjak”,-shpjegon Çekrezi. “Nëse
mund të shkojë 200 000 - 300 000 2019-të, lejoi lidhjen e këtyre im- do të ishte e mundur që shkëmbi-
euro. Ndërkohë që, pavarësisht pianteve me rrjetin e shpërndarjes, mi të njihej dhe tarifa e tepricës të
impantit apo çmimit, kthimi i in- teksa çdo muaj bëhet bilanci midis ishte përcaktuar, sigurisht që gjithë
vestimit për biznese është llogari- energjisë së prodhuar dha asaj të bizneset do të kishin mundësi ta
tur 4-5 vjet, por sa më i madh të shpenzuar. Teprica e energjisë, reduktonin konsumin e energjisë
jetë impianti ulen kostot për këh më e madhe se konsumi mujor 100%”,-shton ai. Edhe adminis-
e për pasojë aq më i shpejtë është duhet t’i “shitet” furnizuesit të tratori i baxhos, Alfred Marku po-
edhe kthimi i investimit. Edhe

SCAN MAGAZINE MARS 2021 31

Nëse do ishim më shumë të prirur politikisht apo tyre dhe gjithë tepricat mund t’ia
ligjërisht, për ta lejuar më shumë në aspektin e falin operatorit për të cilin kanë
bizneseve, sigurisht do të kishim një impakt ekonomik, detyrim për shkakun se e përdoin
social, mjedisor shumë herë më të mirë dhe pse jo të e që është Operatori i Shpërndarjes
ktheheshim një nga vendet ekpsortuese dhe totalisht së Energjisë Elektrike”,-u shpreh
green në rajon Simaku për Scan Magazine.

hon se kjo pengesë nuk e lejon të mund t’i kreditohen si bonus OS- Zv. ministri nuk jep afate
shfrytëzojë tërësisht panalet, për HEE-së”,-shpjegon ai. Pyetur për konkrete, por thotë se ndryshimet
të vetëprodhuar të gjithë energjinë këtë çështje, zv. ministri i Infra- do të hyjnë në fuqi shumë shpejt.
që i nevojitet. “Unë sot, ato panele strukturës dhe Energjisë, Gjergji “Ne i kemi filluar ndryshimet lig-
i kam me gjysmë fuqie, pra jam i Simaku thotë se po punohet, duke jore, i kemi mbledhur grupet e in-
limituar”,-shprehet Marku. parashikuar ndryshime ligjore, që teresit, i kemi paraqitur te ta dhe
do të mundësojnë netimin vjetor, shumë shpejt ne do të vijmë me
Si përfaqësues i Dhomës së të kërkuar edhe nga grupet e in- një version përfundimtar në ndry-
Tregtisë dhe Industrisë Tiranë, teresit. shimet ligjore, ku kjo është një
Çekrezi thotë se iu kanë kërkuar nga pikat kryesore”,-tha ai. Sipas
autoriteteve që në mungesë të “Po punojmë për ndryshime ekspertëve, instalimi i paneleve
kësaj tarife, “përllogaritja të bëhet në ligj, që të lejojmë netimin vjetor fotovoltaike për vetëprodhimin
vjetore, sikurse është praktika dhe jo mujor të energjisë. Kjo do të e energjisë, jo vetëm që do të zh-
botërore dhe sipas rekomandi- linte hapësirë që ato kompani që e villonte edhe më tej këtë degë “të
meve të Komuniteti i Energjisë”. kanë konsumin X, të kenë mundëis ekonomisë së gjelbër” te bizneset,
“Kjo do të thotë që faturimi le të të prodhojnë po X dhe nëse kanë por do të pasohej nga përftime në
bëhet mujor, por abonentit t’i li- prodhuar më tepër apo më pak, kjo ekonomi e mjedis.
het mundësia që tepricën ta kon- netohet njëherë në vit dhe kjo sasi
sumojë brenda një viti. Në rast se tepër tashmë nuk do të shitet me “Inkurajimi i këtyre
nuk arrin ta konsumojë brenda një ndonjë metodologji, por ata do të teknologjive është tejet i rëndë-
viti, atëherë shumë mirë tepricat jenë të lirë të prodhojnë për vetene sishëm për mjedisin. Ne e dimë që
70% të nevojave kombëtare për en-
ergji i plotësojmë nga hidro, pjesën
tjetër e marrim nuk e di nga ku, por
nisur nga ekonomia e tregut ten-
tohet të merret energjia më e lirë
dhe nuk e dimë se çfarë ndotjesh
krijon”,-thotë Çekrezi, duke shtuar
se me këto praktika të gjelbra di-
versifikojmë burimet e prodhimit
të energjisë, që aktualisht janë të
varaura në mbi 95% nga uji, çka
shoqërohet me fatura tejet të larta
për importin energjisë. “Nëse do
ishim më shumë të prirur poli-
tikisht apo ligjërisht, për ta lejuar
më shumë në aspektin e bizneseve,
sigurisht do të kishim një impakt
ekonomik, social, mjedisor shumë
herë më të mirë dhe pse jo të kthe-
heshim një nga vendet ekpsortuese
dhe totalisht green në rajon”,-për-
fundon ai.

32 SCAN MAGAZINE MARS 2021

SCAN MAGAZINE MARS 2021 33

FINANCAT

Banka drejt rrugëtimit digjital

VALBONA GURI

Drejtore, Departamenti i Marketingut CREDINS BANK

Banka Credins vjen me degën më të re Smart në Tiranë, duke ofruar
një eksperiencë unike për çdo klient, drejt një bankingu digjital të per-
sonalizuar

Ndryshimet e mëdha Banka Credins, një nga e degës SMART, iniciuar nga dre-
teknologjike vazhdojnë bankat më të mëdha në jtuesit e bankës, ka sjelle një koncept
të ndryshojnë sjelljen vend, ka nisur procesin e të ri dizajni, shërbimi dhe eksperi-
dhe pritshmërinë e konsumatorit, si transformimit të degëve encë për klientët. Transformimi i
dhe mundësojnë një përqasje digji- nga një banking tradicional proceseve, nëpërmjet automatizimit,
tale, për një shërbim të integruar, me drejt një bankingu modern është një risi për çdo klient që hyn në
klientin në qendër. Bankat në Shq- e digjital degë. Sjellja e klientëve ka ndryshuar
ipëri po tregohen më vizionare, duke me teknologjinë. Shumë klientë po e
ndërmarrë e vlerësuar mundësitë qe konsumatorëve kërkojnë dhe ndërve- kryejnë biznesin e tyre të përditshëm
ofrohen nga teknologjia e informa- projnë online. Ndaj, strategjia e shitjes bankar në mënyrë digjitale, duke
cionit. Revolucioni i Katërt Industrial dhe marketingut, duhet të përshtatet, reduktuar ardhjen në degët fizike të
është jo vetëm i teknologjisë, por dhe hap pas hapi, me prirjet e reja të kon- bankës, por për vendime të rëndë-
i marketingut. Marketingu dhe shitja sumatorëve, drejt një ekosistemi digji- sishme, apo produkte të specializuara,
nuk mund të operojnë vetëm përmes tal. Transformimi digjital ofron një ata parapëlqejnë të flasin me punon-
mjeteve tradicionale, por sot kërkohet mundësi të madhe, për të forcuar mar- jësit në degë. Pavarësisht se kujt grupi
një përqasje e re digjitale, e orientuar rëdhëniet dhe vlerën që banka ofron të synuar, apo produkti, i përkasin ata
drejt sjelljes dhe nevojave të klientëve, për klientin. Gjithsesi, ai duhet parë si duan që ndërveprimi me bankën të
duke përdorur në mënyre efikase ka- një mundësi ndryshimi e mënyrës se si jetë i thjeshtë; kjo është arsyeja pse në
nalet digjitale. Shitjet e produkteve konceptohen dhe ofrohen produktet e këtë koncept të ri të degës SMART, ne
bankare tradicionalisht janë kryer në shërbimet financiare, për të ofruar një po kombinojmë komunikimin hu-
degët fizike të çdo banke, por prirja shërbim të personalizuar, të shpejtë, man të këshilltarëve tanë me ndërvep-
sot, e sidomos sjellja konsumatore, dhe të qendërzuar rreth klientit. rimin digjital dhe një modeli vetëshër-
veçanërisht e brezit të ri, ndjek një
rrugëtim tjetër, atë digjital ku 81% e Banka Credins, një nga bankat
më të mëdha në vend, ka nisur pro-
cesin e transformimit të degëve nga
një banking tradicional drejt një
bankingu modern e digjital. Nëpër-
mjet konceptit të degës SMART, ajo
sjell një model të automatizuar, duke
kombinuar eksperiencën digjitale me
atë humane, për të ofruar një shërbim
të personalizuar për çdo klient. Ideja

34 SCAN MAGAZINE MARS 2021

bimi. Roli i këshilltarit të klientit nuk shërbimin e-bileta, ku klienti mund produktin specifik. Aplikimi bëhet
është vetëm sqarues e rekomandues, të skanojë numrin për shërbimin e drejtpërdrejt nga telefoni, aty ku ai
por edhe edukimi i tij, sidomos kjo kërkuar, ndërkohë që njoftohet me e- ndodhet. Ky aplikim kanalizohet në
në grup-moshat e mëdha, duke qenë mail ose sms për mbërritjen e radhës. strukturat e bankës, që ndjekin pro-
kështu një trajner i teknologjive të reja. Dega sjell një kënd special, me ekrane cesimin dhe komunikimin me kli-
me prekje për çdo klient që kërkon të entin, deri në finalizim të kërkesës,
Objektivi ynë është të sjellim një informohet për ofertat dhe produktet brenda një kohe të shkurtër. Banka
mënyre të re të përdorimit të bankës bankare. Nëse klienti ka interes për një Credins synon krijimin e një eksperi-
nga të gjithë klientët, të thellojmë shërbim të caktuar, mjafton të skanojë ence unike, duke ofruar shërbimin më
përdorimin nga klientët të kanaleve kodin e ofertës dhe automatikisht të mirë dhe duke automatizuar me tej
e pagesave digjitale, nëpërmjet një mund të aksesojë nga smartphone-i, proceset e brendshme. Ne duam t'u
mënyre të re, që ka në fokus trajni- të gjitha detajet e produktit, duke fi- japim klientëve përvojën më të mirë,
min dhe edukimin. Ky investim pritet nalizuar në çast aplikimin online. Sot si në kanalet digjitale ashtu dhe në të
të sjellë një reduktim të kostove të aplikimet online, përmes pajisjes nga gjitha degët. Koncepti i ri përpiqet të
bankës, përdorim më të madh të in- ku klienti kërkon informacion, po ndërthurë bankingun tradicional me
strumenteve financiare digjitale dhe kthehen në një proces normal. Klienti pritshmëritë e reja të klientit.
rritje të efektivitet e kënaqësisë së kli- p.sh. kërkon të blejë një makinë dhe Synimet për të ardhmen
entit, përmes një shërbimi më të shpe- gjatë kërkimit për makinë në Google,
jtë e në çdo orë. Dega SMART ka një atij i shfaqet reklama e bankës për Gjithë bota po ndjek teknologjinë
zonë më vetë - shërbim 24-orësh, ku hua konsumatore. Banka i mundëson dhe ndryshimet drejt digjitalizimit po
klientët mund të menaxhojnë çështjet klientit realizimin e një nevoje, duke i bën degët tona eficiente. Sot, shumë
dhe nevojat e tyre. Kjo degë SMART sjellë një ofertë të personalizuar për blerje bëhen online, ndaj prania on-
ofron dhe shërbim “Free Wi-Fi” dhe

SCAN MAGAZINE MARS 2021 35

Nëse klienti ka interes për
një shërbim të caktuar,
mjafton të skanojë kodin e
ofertës dhe automatikisht
mund të aksesojë nga
smartphone-i, të gjitha
detajet e produktit,
duke finalizuar në çast
aplikimin online

line e bankës është një domosdosh- një tjetër segmentim për klientët digji- Shënjestrimi i klientëve digjitalë
mëri, nëse duam të jemi pranë klientit, talë, jo më atë tradicional, por bazuar po shkon gjithashtu drejt një mar-
kur ai ka nevojë. Marketingu online në fuqinë që kanë klientët, sipas përfiti- ketimi të automatizuar, duke arritur
dhe aftësitë për të kuptuar analitikisht meve digjitale, duke i detyruar bankat te klienti me mesazhin e duhur, në ko-
sjelljen digjitale në kanalet e bankës, të përshtatin gjithashtu strukturat e hën dhe pajisjen e duhur. Në Credins
apo mediat sociale, kanë marrë një brendshme dhe mënyrën operacio- Bank, kemi arritur të ndërtojmë ske-
rëndësi të veçantë. Strategjia e mar- nale të veprimit. Këtu i rëndësishëm ma shënjestrimi dhe promocioni në
ketingut digjital bazohet në përdori- për transformim digjital mbetet zhvil- të gjitha format elektronike me të cilat
min dhe orkestrimin e koncepteve limi i modeleve ku kombinohet mar- kontaktojmë klientët (e-mail market-
dhe teknologjive, si: Google Analytics, ketingu, shitja, teknologjia dhe opera- ing, sms, Google Adwords, Ads në
Google Adwords, SEO, dizajni dhe cionet, përkundrejt skemave të reja të Facebook dhe Instagram etj.), kemi
optimizimi i faqes së internetit, rrjetet zhvillimit të produkteve, segmentimit përmirësuar dizajnin dhe përmbajtjen
sociale, etj. Sot kërkohet lidhje më dhe promovimit, duke marrë para- e faqes së internetit, duke siguruar një
shumë me klientët në rrjetet sociale sysh që, është klienti ai që do zgjedhë lidhje optimale me çdo media tjetër
dhe përshtatja më e mirë e produkteve në mënyrë më të personalizuar. Sot digjitale (çdo aplikim online nga çdo
dhe ofertave në këto kanale. duhet të investojmë duke ndërtuar kanal digjital kalon në faqen e inter-
një model biznesi ku në qendër është netit të bankës), si dhe po shfrytëzo-
Sot klientët kanë fuqi mjaft të klienti. Kjo nënkupton një bashkëve- jmë të dhënat analitike, të siguruara
madhe, e kjo ka ardhur si rezultat i prim të të gjitha pikave ku takohemi nga Google Analytics, ku rezultatet
ndërlidhjes, duke u transformuar nga me klientin, nga teknologjia, analiza janë të matshme në mënyrë efektive
klientë pasivë në aktivë. Duke kuptuar e informacionit që mblidhet, sjellja (si: impression, clicks, CRT, conver-
fuqinë që ata zotërojnë, jemi në gjend- dhe ndërveprimi i çdo stafi të shitjes, sion rate, etj.), për fushata biznesi sa
je t’ju përgjigjemi pritshmërive, kërke- si dhe çfarë përmbajtje do t’i ofrojmë më të suksesshme.
save dhe nevojave të tyre. Fuqia e tyre klientëve. Digjitalizimi ka mundësuar
shprehet nëpërmjet një aksesi gjithnjë një shënjestrim më të sofistikuar, që Ende kemi shumë ide dhe pro-
e më të madh në smartphone, më vjen si rezultat i të dhënave të mbled- jekte interesante në proces, të cilat
shumë kontroll dhe aftësi për të zgjed- hura (demografike, gjeografike, kon- pak nga pak do i zbatojmë në prak-
hur, më shumë kanale informuese, ak- tekstuale), shënjestrim sipas kanaleve, tikë, duke ofruar një sistem të ri, që jo
ses më global në zgjedhje, reagim on- apo sjelljes (produktit që sheh në in- vetëm do përdorë automatizim në një
line mbi produktet dhe shërbimet, apo ternet, faqes që hap, klikimit etj.) mënyrë krejt të re, por do e bëjë jetën
brand-in, etj. Këto zhvillime, kërkojnë tonë më të thjeshtë.

36 SCAN MAGAZINE MARS 2021

SIGURIMET

Sa pak paguajmë për tu garantuar

ERI SARAÇI

Europa ka mesatarisht 3000 euro për frymë prime sigurimesh, Shqipëria vetëm 35 euro

Kudo në botë çdo ende shumë prapa nëse krahasohemi itare, pra i ka siguruar ato. Gjithashtu
projekt ndërtimor e ka të me vendet europiane. Aspekt pozitiv tashmë kemi ligje të detyrueshme
detyrueshëm sigurimin gjatë është ardhja e fondeve të huaja të cilat ku ndërtuesi është përgjegjës për
ndërtimit dhe operimit. menaxhohen nga kontraktor të huaj cdo ndërtim që bën dhe në dëmet
Janë kushtet fizike të të cilët kanë edukatë sigurimesh dhe që i shkakton të tretëve, dhe ka ni-
miratuara ku kontratat gjatë kanë detyruar edhe kompanitë ven- sur kështu një edukatë sigurimi duke
ndërtimit dhe operimit kanë dase të cilat kanë qënë nënkontrak- filluar me ndërtimin. Kompanitë e
një garanci 10 vjecare, në tore që të sigurojnë gjithcka sidomos sigurimit janë shumë të mirë infor-
mënyrë që të mitigohet risku ato në fushën e ndërtimit. Ka filluar muara dhe të trajnuara mbi menaxh-
nga shteti te kompanitë e të sigurohen rreziqet në ndërtim, në imin e risqeve, dhe i ndajnë risqet me
sigurimit jetën e punonjësve, pra gjithcka që kompanitë ndërkombëtare që kanë
ndodh gjatë zbatimit të një kontrate. mundësi financiare për përballimin
Tërmetet, përmbytjet dhe Në botë cdo projekt ndërtimor e ka e situatave dhe janë të gatshme të
tregu i sigurimeve janë të të detyrueshëm sigurimin gjatë ndër- mbulojnë çdo lloj situate. Rëndësi ka
lidhur ngushtë, por a janë timit dhe operimit, janë kushtet fizike përgjegjshmëria e qytetarëve shqiptar
shqiptarët ende skeptik të sigurohen të miratuara ku kontratat gjatë ndër- kundrejt pronës, duke e mbuluar pro-
apo ka ndryshuar dicka vitet e fun- timit dhe operimit kanë një garanci nën me sigurim dhe në këtë mënyrë
dit? Cila është përvoja europiane në 10 vjecare , në mënyrë që të mitigo- kalon riskun te kompania e sigurimit
fatkeqësi natyrore të kësaj tipologjie het risku nga shteti te kompanitë e pasi në cdo rast të dëmit 97% paguhet
pasi Shqipëria nuk është vendi i vetëm sigurimit. nga kompania e sigurimit dhe vetem
i cili përjeton probleme të tilla? Sipas Mundësitë e pashfrytëzuara 3% i mbetet qytetarit. Përsa i përket
Ogert Shkrepës, ekspert në fushën e termetit të 26 Nëntorit, nga kompa-
sigurimeve Shqipëria duke qenë një Në Shqipëri qeveria e ka mi- nitë e sigurimit është paguar një total
vend i cili ka përjetuar komunizmin tiguar riskun e saj për objektet qever- prej 28.2 milion euro. Gjithsej ishin 5
ka një kulturë të ndryshme nga ajo
Europiane pasi shqiptarët mendojnë
ende se është shteti që përgjigjet për
gjithcka. Në Europe ka një edukatë
tjetër përsa i përket sigurimeve, në
Europë sigurohet gjithcka, biznesi,
prona, punonjesit, pra cdo lloj sig-
urimi i mundshëm për të mitiguar
riskun e individëve dhe bizneseve.
Europa ka një mesatare primesh
3000 euro /frymë ndërkohë që në
Shqipëri është 35 euro/frymë, jemi

SCAN MAGAZINE MARS 2021 37

Në Shqipëri qeveria e ka
mitiguar riskun e saj për
objektet qeveritare, pra i
ka siguruar ato. Gjithashtu
tashmë kemi ligje të
detyrueshme ku ndërtuesi
është përgjegjës për cdo
ndërtim që bën dhe në
dëmet që i shkakton të
tretëve, dhe ka nisur kështu
një edukatë sigurimi duke
filluar me ndërtimin

mijë raste të siguruara dhe këto raste borxh por gjithcka do të përballohej meve në Shqipëri ka rezultuar se
ishin siguruar sepse kishin marr një nga këto kompani nëse banesat do fermerët janë skeptik të paguajnë 3%
kredi bankare dhe jo me kërkesë të të ishin të siguruara. Madje qeveria të vlerës se investimit në prim sig-
vetë klientit. Në rastet kur merret do të përfitonte edhe nga taksat pasi urimi. Por është e vertetë që duhen
një kredi bankare është vetë banka paratë do të vinin nga kompanitë subvencione nga Banka Botërore për
që kërkon sigurimin në mënyrë që e risigurimit dhe rindërtimi do të të mbuluar një rrisk katastrofe për të
të mitigoj humbjen e kredisë. 95-96 kryhej nga kompanitë vendase, ndaj gjithë bizneset e bujqësisë. Pra shteti
% e individëve dhe bizneseve të cilët qeveria do të përfitonte edhe prej tak- duhet të bëj një plan pune për vlerës-
ishin të siguruar gjatë tërmetit të 26 save. Pra fatura do të ishte e paguar imin e këtij risku dhe për ta mitiguar
Nëntorit reaguan pozitivisht madje nëse do të ishin të gjitha te siguruara. te kompania e sigurimeve dhe risig-
fituan edhe edukatë sigurimesh duke Informaliteti si problem urimeve në botë. A ka inisiativa
mos siguruar më vetem pjesën që për ti tërhequr fermerët? Produktet
kërkohej nga banka si kolateral por Përsa i përket sektorit bujqë- janë bërë dhe testuar me sigurimin
të gjithë pronën madje sugjeruan dhe sor shumica e fermerëve nuk janë e serave. Madje primi i sigurimit u
familjarët e tyre, por përsëri është një të regjistruar me nipt, gjithashtu to- pagua nga vetë kompania e mik-
përqindje shumë e vogël rreth 8-9 kat nuk kanë dokumenta, ndaj dhe rokredisë në kohën e testimit për
% më shumë. Personat që arritën të kompania e sigurimit nuk mund të afro 757 fermerë që u siguruan. Fer-
merrnin dëmshpërblime arritën të siguroj nëse nuk ka interesa ligjore meri edhe pse morri dëmshperblim
rinovonin kontratat e sigurimeve. mbi një pronë të tillë. Nga testimet përsëri nuk vendosi ta rinovonte
Në Shqipëri sot janë të regjistruara që kanë berë kompanitë e siguri- sigurimin dhe ta paguante vetë atë
rreth 600 mijë shtëpi. Nëse shtëpitë
e prekura nga tërmeti do të ishin të
siguruara nga kompanitë e sigurimit,
paratë prej 1 miliard euro do të vinin
nga kompanitë e risigurimit në botë.
Këto janë kompani të cilat siguro-
jnë katastrofat edhe në zona të tjera
si Itali, Turqi etj. Pra qeveria në këto
raste nuk do kishte nevojë të merrte

38 SCAN MAGAZINE MARS 2021

prim, ishte skeptik. Kompania e Individët duhet vetë të mbrojnë asetet e tyre të
mikrokredisë ja dha si një bonus ndërtuara me aq mund e djersë. Në momentin që ke
në mënyrë që të futej edukata e sig- siguruar pronën dhe je i pavarur edhe nga shteti ti nuk
urimit te këta fermerë. Rëndësi ka ndikohesh as nga zgjedhjet politike dhe nuk varesh
që duhet të bëhet sigurim në grup. nga shteti për ndihmë. Shteti duhet të marrë përsipër
Turqia e testoi dicka të tillë në vitin vetëm situatat e emergjencave
2010 ku bëri një ligj për sigurim të
detyrueshëm në rast katastrofash ndodhte brenda Turqisë risiguruesi zjarr ose 1 herë në 4 vite ndodh një
natyrore.U vendos sa do te jetë limiti mund të mbulonte deri në 1.8 mili- përmbytje ose termet. Sipas har-
i dëmshpërblimit dhe shuma e sigu- ard euro. tave ku bazohemi ne tërmetet deri
ruar për cdo banesë, në Tuqri ishin Për garancinë tonë në 7 ballë ndodhin 1 herë në 5 vite,
rreth 9 milion banesa dhe ky ligj tërmetet deri në 8 ballë ndodhin 1
përfshinte vetëm banesat. U bë me Individët duhet vetë të mbro- herë në 10 vite dhe tërmetet deri
risk sepse ndryshonte sipas zonave jnë asetet e tyre të ndërtuara me ne 9 ballë ndodhin 1 herë në 30-40
edhe cmimi i sigurimit, sipas riskut aq mund e djersë. Në momentin vite. Pavarësisht nga kjo shtresat e
të zonave te caktuara dhe vendosën që ke siguruar pronën dhe je i pa- nëntokës nuk parashikohen asn-
një tarifë të caktuar për cdo banesë. varur edhe nga shteti ti nuk ndiko- jëherë. Shqipërisë i duhet një mbu-
Viti i parë rezultoi i suksesshëm si hesh as ne zgjedhjet politike dhe lim deri në 1 miliard euro e cila u
për kompaninë e sigurimit ashtu nuk varesh nga shteti për ndihmë. testua edhe në 26 Nentor si kosto
edhe për qeverinë.Viti i dytë ishte Shteti duhet të jetë i qartë gjatë fat- për mbulimin e shpenzimeve, pra
më pak problematik pasi nuk pati keqësive natyore, ku shteti duhet të një mbulim deri në 1 miliard euro
rinovime dhe në ligj nuk ishte e marr përsipër emergjencat ndërsa në risigurim e cila mund ti kushtoj
përcaktuar që duhej bërë rinovimi pjesën e rindërtimit duhet ta mar deri ne 20 milion euro/ vit, kosto
cdo vit, ndaj vitin e dytë nga 9 mil- vetë qytetari. Nuk është asgjë të për mbulimin e të gjithë territorit,
ion banesa arritën të siguroheshin paguash 50 euro në vit ndërkohë të cilën mund ta bëj dhe vetë qeve-
vetëm 2.5 milion banesa. Megjithatë të gjithë riskun e merr kompania ria vitin e parë e më pas të vazhdoj
në Turqi risigururesit kishin mbu- e sigurimit. Ne kemi si probabil- ta bëj qytetari vetë, dhe kjo mund
luar një risk deri në 1.8 miliard euro. itet që 1 herë në 7 vite ndodh një të jete një zgjidhje.
Në rast katastrofe kudo që mund të

SCAN MAGAZINE MARS 2021 39

STATISTIKAT

Të huajt që shesin
e blejnë në Shqipëri

Statistikat e peshës së biznesi të huaj në tregtinë ndërkombëtare të
vendit tonë

Ekonomia shqiptare para Në vitin 2019, vlera e tregtisë së mallrave - vlera e
viteve ’90 ka qenë një eksporteve dhe importeve të mallrave - të kryera nga
ekonomi kryesisht e ndërmarrjet gjithsej ishte rreth 929 miliardë lekë.
mbyllur, dhe duke qenë e tillë edhe Vëllimi i tregtisë së mallrave kryer nga ndërmarrjet me
statistikat e tregtisë ndërkombëtare pronësi të huaj ishte rreth 259 miliardë lekë ose 27,9
të mallrave nuk kanë qenë shumë përqind e vëllimit tregtar të mallrave gjithsej
të zhvilluara. Të gjitha ndërmarrjet
ishin ndërmarrje në pronësi të shtetit Tregtia e jashtme, statistikat e bi- vlera e importeve të mallrave të kryer
dhe kishte një numër të kufizuar znesit nga ndërmarrjet me pronësi të huaj
produktesh të cilat eksportoheshin/ ishte rreth 130 miliardë lekë ose
importoheshin. Të gjitha veprim- Në vitin 2019, vlera e tregtisë 20,6 përqind të importit të mallrave
taritë tregtare ishin të kontrollu- së mallrave - vlera e eksporteve dhe gjithsej. Në vitin 2019, ndërmarrjet e
ara dhe të planifikuara sipas nevo- importeve të mallrave - të kryera nga vogla dhe të mesme (NVM) të cilat
jave shtetërore dhe kryheshin nga ndërmarrjet gjithsej ishte rreth 929 kanë kryer tregti të mallrave (eksport
shteti, jo nga individët, pasi shteti miliardë lekë. Vëllimi i tregtisë së ose import të mallrave) ishin gjithsej
ishte pronar i ndërmarrjeve. Pas mallrave kryer nga ndërmarrjet me 11.832, ndërsa ndërmarrjet e mëdha
viteve ’90 ekonomia shqiptare filloi pronësi të huaj ishte rreth 259 mili- (ndërmarrjet me më shumë se 249 të
të ndryshojë. Ndërmarrjet që ishin ardë lekë ose 27,9 përqind e vëllimit punësuar) ishin gjithsej 193. Ndër-
shtetërore u blenë nga individë të tregtar të mallrave gjithsej. Vlera e marrjet SME me pronësi të huaj
ndryshëm. Me kalimin e kohës u kr- eksporteve të mallrave gjithsej ishte ishin 1.448 ose 12,2 përqind të gjithë
ijuan ndërmarrje të reja private dhe rreth 630 miliardë lekë, ndërsa vlera ndërmarrjeve NVM, të cilat kanë
ekonomia filloi të zhvillohej. Me zh- e eksporteve të mallrave të kryer nga kryer tregti të mallrave gjatë vitit
villimet dhe ndryshimet ekonomike, ndërmarrjet me pronësi të huaj ishte 2019. Ndërsa ndërmarrjet e mëdha
politike jo vetëm në Shqipëri, por rreth 130 miliardë lekë ose 43,4 përq- me pronësi të huaj ishin 63 ose 32,6
edhe në vendet e tjera të rajonit u pa ind e eksportit të mallrave gjithsej. përqind të gjithë ndërmarrjeve të
mundësia e krijimit të lehtësirave për Vlera e importeve të mallrave gjithsej mëdha, të cilat kanë kryer tregti të
kryerjen e tregtisë ndërkombëtare të ishte rreth 630 miliardë lekë, ndërsa mallrave gjatë vitit 2019. Ndërmar-
mallrave dhe për këtë u krijuan Mar-
rëveshjet e Tregtisë së Lirë. Treguesit
dhe statistikat e tregtisë ndërkom-
bëtare të mallrave filluan të shtohen
e përmirësohen gjithnjë e më shumë.

40 SCAN MAGAZINE MARS 2021

Pjesën më të madhe të tregtisë
së mallrave të ndërmarrjeve
të huaja e kryejnë ndërmar-
rjet me pronarë nga vendet
e Bashkimit Evropian. Këto
ndërmarrje, gjatë vitit 2019,
kanë kryer 164 miliardë lekë
tregti mallrash, duke zënë
rreth 63,2 përqind të tregtisë
së ndërmarrjeve me pronësi
të huaj.

rjet NVM të cilat kanë kryer vetëm gjatë vitit 2019 ishin gjithsej 192 dhe 7,6 përqind të tregtisë së kryer nga
eksport të mallrave gjatë vitit 2019 nga këto me pronësi të huaj ishin 62 ndërmarrjet me pronësi nga BE, etj.
ishin gjithsej 3.081 dhe nga këto ose 32,3 përqind të gjithë ndërmar- Një pjesë të rëndësishme të tregtisë
me pronësi të huaj ishin 621 ose rjeve të cilat kanë kryer import të së mallrave të ndërmarrjeve të
20,2 përqind të gjithë ndërmarrjeve mallrave. Ndërsa vlera e importeve huaja e kryejnë ndërmarrjet të cilat
cilat kanë kryer eksport të mallrave. të kryera nga ndërmarrjet e mëdha kanë pronarë nga vendet e Ballka-
Ndërsa vlera e eksporteve të kryera ishte 138 miliardë lekë dhe rreth 42,8 nit Perëndimor. Këto ndërmarrje,
nga NVM ishte 179 miliardë lekë përqind e zinin ndërmarrjet me pro- gjatë vitit 2019, kanë kryer 6 miliardë
dhe rreth 37,4 përqind e zinin ndër- nësi të huaj. lekë tregti mallrash duke zënë rreth
marrjet me pronësi të huaj. Ndër- 2,5 përqind të tregtisë së mallrave
marrjet e mëdha të cilat kanë kryer Të huajt që shesin e blejnë në Shq- të ndërmarrjeve me pronësi të huaj.
vetëm eksport të mallrave gjatë vitit ipëri Nga këto ndërmarrje 4 miliardë lekë
2019 ishin gjithsej 109 dhe nga këto ishte tregtia e mallrave e kryer nga
me pronësi të huaj ishin 46 ose 42,2 Pjesën më të madhe të tregtisë ndërmarrjet me pronësi kosovare
përqind të gjithë ndërmarrjeve cilat së mallrave të ndërmarrjeve të huaja ose 57,2 përqind të tregtisë së mall-
kanë kryer eksport të mallrave. e kryejnë ndërmarrjet me pronarë rave të ndërmarr-jeve me pronësi
Ndërsa vlera e eksporteve të kryera nga vendet e Bashkimit Evropian. nga vendet e Ballkanit Perëndimor; 1
nga ndërmarrjet e mëdha ishte 119 Këto ndërmarrje, gjatë vitit 2019, miliardë lekë ishte tregtia e mallrave
miliardë lekë dhe rreth 63,9 përq- kanë kryer 164 miliardë lekë tregti e kryer nga ndërmarrjet me pronësi
ind e zinin ndërmarrjet me pronësi mallrash, duke zënë rreth 63,2 përq- serbe ose 21,3 përqind e tregtisë së
të huaj. Ndërmarrjet NVM të cilat ind të tregtisë së ndërmarrjeve me mallrave të ndërmarrjeve me pro-
kanë kryer vetëm import të mallrave pronësi të huaj. Pjesën më të madhe nësi nga vendet e Ballkanit Perëndi-
gjatë vitit 2019 ishin gjithsej 11.172 të tregtisë së këtyre ndërmarrjeve e mor, etj. Ndërmjet ndërmarrjet me
dhe nga këto me pronësi të huaj ishin zë tregtia e ndërmarrjeve me pro- pronësi nga vendet e tjera, tregtinë
1.350 ose 12,1 përqind të gjithë ndër- nësi italiane me 117 miliardë lekë më të madhe e kryejnë ndërmarrjet
marrjeve cilat kanë kryer import të ose 71,1 përqind të tregtisë së kryer me pronësi turke (44 miliardë lekë),
mallrave. Ndërsa vlera e importeve nga ndërmarrjet me pronësi nga BE; pronësi nga Kina (30 miliardë lekë)
të kryera nga NVM ishte 491 mili- ndërmarrjet me pronësi greke kryen etj.Duke analizuar eksportet e mall-
ardë lekë dhe rreth 17,7 përqind e 15 miliardë tregti mallrash ose 9,3 rave, vihet re se pjesa më e madhe e
zinin ndërmarrjet me pronësi të përqind të tregtisë së kryer nga ndër- eksporteve të mallrave të ndërmar-
huaj. Ndërmarrjet e mëdha të cilat marrjet me pronësi nga BE; ndër- rjeve të huaja kryhet nga ndërmar-
kanë kryer vetëm import të mallrave marrjet me pronësi gjermane kryen rjet me pronarë nga vendet e BE-së.
12 miliardë lekë tregti mallrash ose

SCAN MAGAZINE MARS 2021 41

Gjatë vitit 2019 këto ndërmarrje pronësi nga Kina (22 miliardë lekë), ind të importeve të ndërmarrjeve
kanë kryer rreth 79 miliardë lekë pronësi turke (21 miliardë lekë) etj. me pronësi nga BE; ndërmarrjet
eksporte duke zënë rreth 61,0 përq- Ndërmarrjet me pronarë nga vendet me pronësi greke kryejnë 9 mili-
ind të eksporteve të ndërmarrjeve e BE-së kryejnë pjesën më të madhe ardë lekë importe ose 10,6 përqind
me pronësi të huaj. Ndërmarrjet me të importeve të mallrave të ndërmar- të importeve të ndërmarrjeve me
pronësi italiane kryejnë 63 miliardë rjeve të huaja. Gjatë vitit 2019 ato pronësi nga BE; ndërmarrjet me
lekë eksporte ose 80,5 përqind të kanë kryer rreth 85 miliardë lekë pronësi gjermane kryejnë rreth 8
eksporteve të ndërmarrjeve me pro- importe, duke zënë rreth 65,3 përq- miliardë lekë importe ose 9,6 përq-
nësi nga BE; ndërmarrjet me pronësi ind të importeve të ndërmarrjeve ind të importeve të ndërmarrjeve
greke kryen 6 miliardë lekë eksporte me pronësi të huaj. Ndërmarrjet me pronësi nga BE etj. Ndërmarr-
ose 8,0 përqind të eksporteve të me pronësi italiane kryejnë 53 mili- jet, të cilat kanë pronarë nga vendet
ndërmarrjeve me pronësi nga BE; ardë lekë importe ose 62,5 përq- e Ballkanit Perëndimor, gjatë vitit
ndërmarrjet me pronësi gjermane 2019 kanë kryer rreth 4 miliardë
kryen rreth 4 miliardë lekë eksporte Një pjesë të rëndësishme lekë importe mallrash, duke zënë
ose 5,5 përqind të eksporteve të të tregtisë së mallrave rreth 3,2 përqind të importeve të
ndërmarrjeve me pronësi nga BE e kryejnë ndërmarrjet mallrave të ndërmarrjeve me pro-
etj. Një pjesë të konsiderueshme të të cilat kanë pronarë nësi të huaj. Nga këto ndërmarrje,
eksporteve të mallrave për ndërmar- nga vendet e Ballkanit rreth 2 miliardë lekë ishin importet
rjet e huaja e kryejnë ndërmarrjet të Perëndimor. Këto e mallrave nga ndërmarrjet me pro-
cilat kanë pronarë nga vendet e Ball- ndërmarrje, gjatë vitit nësi kosovare ose 40,9 përqind të
kanit Perëndimor. Gjatë vitit 2019 2019, kanë kryer 6 importeve të mallrave të ndërmar-
ato kanë kryer rreth 2 miliardë lekë miliardë lekë tregti rjeve me pronësi nga vendet e Ball-
eksporte mallrash duke zënë rreth mallrash duke zënë rreth kanit Perëndimor; rreth 1 miliardë
1,8 përqind të eksporteve të mallrave 2,5 përqind të tregtisë së lekë ishin importet e mallrave nga
të ndërmarrjeve me pronësi të huaj. mallrave të ndërmarrjeve ndërmarrjet me pronësi serbe ose
Nga këto ndërmarrje, rreth 2 mili- me pronësi të huaj. 33,0 përqind të importeve të mall-
ardë lekë janë eksportet e mallrave rave të ndërmarrjeve me pronësi
nga ndërmarrjet me pronësi kos- nga vendet e Ballkanit Perëndimor
ovare ose 85,9 përqind të eksporteve etj. Ndërmarrjet me pronësi turke
të mallrave të ndërmarrjeve me pro- kryejnë 22 miliardë lekë importe
nësi nga vendet e Ballkanit Perëndi- mallrash, pronësi kineze 9 miliardë
mor, etj. Pastaj vijnë ndërmarrjet me lekë importe mallrash.

42 SCAN MAGAZINE MARS 2021

琀眀椀椀攀爀⸀挀漀洀⼀爀愀搀椀漀琀攀氀攀瘀椀稀椀漀渀椀猀挀愀渀

䔀搀栀攀 渀

SCAN MAGAZINE MARS 2021 43

RAJONI

Pandemia në Kosovë, BQK: Është ruajtur stabiliteti financiar

Guvernatori i Bankës Qendrore, Fehmi Mehmeti shtyrjen e pagesës së këstit të kredive dhe më pastaj duke
deklaroi se, pavarësisht pandemisë COVID-19 e bërë rikontruktimin e kredive dhe tash së fundmi kemi
që ka goditur shumë sektorë, Kosova ka treguar se ka qën- marrë edhe një udhëzim, që ka të bëjë me rikontruktimin
drueshmëri financiare. Mehmeti nënvizoi se sektori fi- e kredive. Krejt kjo ka bërë që me qëllim të shpërndahet
nanciar në vend ka pasur trend pozitiv dhe se sipas tij janë barra e kredimarrësve në një periudhë më të gjatë kohore.
duke u bërë diskutime për zgjidhjen e problemit të Kartonit BQK do të jetë proaktiv në marrjen e veprimeve me qël-
të Gjelbër. “Përkundër zhvillimeve jo të favorshme eko- lim që të ndihmojë rikuperimin e ekonomisë së vendit dhe
nomike të shkaktuara nga pandemia COVID-19, sistemi gjithashtu duke e ruajtur stabilitetin financiar”, përfundoi
financiar në Kosovë vazhdon të ketë qëndrueshmëri të numri një i Bankës Qendrore të Kosovës.
lartë në të gjitha segmentet e saj. Gjithashtu është punuar
shumë në adresimin e një çështje, që është e kamotshme
me të cilën janë duke u ballafaquar bashkatdhetarët tanë që
ka të bëjë me Kartonin e Gjelbër, dhe jemi duke bërë për-
pjekje të vazhdueshme që të gjejmë një modalitet për zgjid-
hjen e këtij problemi”, tha ai. Sipas tij, Banka Qendrore e
Kosovës ka qenë proaktive në marrjen e vendimeve gjatë
pandemisë. “Banka Qendrore që nga fillimi i pandemisë,
nga marsi ka qenë shumë proaktive në marrjen e masave,
krejt kjo është bërë me qëllim të ruhet likuiditeti edhe i bi-
zneseve edhe i individëve, fillimisht duke e hequr ose bërë

Serbia synon të bëhet qendra europiane e prodhimit të litiumit

Serbia planifikon të ndalojë eksportin e litiumit nga që përmbajnë litium, në mënyrë që ekonomia të rritet,” tha
depozita e Jadar në një përpjekje për t’u bërë një gjithashtu Brnabic. Muajin e kaluar, qeveria serbe tha se
qendër reference europiane për prodhimin e baterive, maki- grupi minerar britaniko-australian Rio Tinto ka në plan të
nave elektrike dhe produkteve të tjera që përmbajnë litium, investojë një total prej 450 milion dollarësh në zhvillimin
tha kryeministrja Ana Brnabic. Serbia synon të tërheqë 1.5 e projektit të kërkimit dhe përpunimit të boratit të litiumit
miliardë euro (1.8 miliardë dollarë) në investime private Jadar në Serbi. Jadar, i zbuluar nga gjeologët e Rio Tinto
përmes projektit Jadar, i cili mban rreth 10% të rezervave në 2004 pranë qytetit të Loznica në Serbinë perëndimore,
të litiumit në botë, tha Brnabic. “Do të jetë e pamundur të do të ishte në gjendje të jepte afërsisht 55,000 ton karbonat
eksportohet litium nga Serbia si një lëndë e parë, ne duhet litiumi të shkallës së baterisë, si dhe 160,000 ton acid borik
të bëjmë produkte gjysëm të gatshme ose përfundimtare, dhe 255,000 ton sulfat natriumi si- produkte në vit. Burimi
mineral i Jadar përfshin 55.2 megatonë të burimit të treguar
në 1.68% oksid litiumi dhe 17.9% trioksid bor me një shtesë
prej 84.1 megatonnes të burimit të konkluduar në 1.84%
oksid litiumi dhe 12.6% trioksid bor. Litiumi shtë nëj ndër
materialet më të kërkuara në glob sot, për shkak të rëndë-
sisë që ka për prodhimin e bateriive elektrike, sidomos
për makinat që punojnë me rrymë. Bashkimi europian e
klasifikon këtë si mineral të rëndësisë së vecantë, pasi nuk
ka rezerva në vendet e unionit. Për këtë arsye, disa vende
të ballkanit perëndimor, me në krye Serbinë kanë marrrë
fokusin kryesor.

44 SCAN MAGAZINE MARS 2021

STUDIMI

Ekonomia e M.Veriut u tkurr me 4.5% në 2020
Prodhimi i brendshëm bruto (PBB) i Maqedonisë
së Veriut u tkurr me rreth 4.5% nga viti në vit në
terma realë në 2020, tha të martën zyra e statistikave e ven-
dit, duke cituar të dhëna paraprake. Prodhimi i brendshëm
bruto (PBB) arriti në 664 miliardë denarë (13 miliardë dol-
larë / 11 miliardë euro) me çmime aktuale në vitin 2020,
thotë qeveria e vendit. Eksportet e mallrave dhe shërbimeve
ranë me 10.9% në terma nominalë në vitin në shqyrtim,
ndërsa importet ranë me 10.5%. Konsumi përfundimtar
i familjes u zvogëlua me rreth 5.6% vitin e kaluar. Vetëm
në tremujorin e fundit të vitit 2020, PBB e Maqedonisë
së Veriut ra me rreth 0.7% nga viti në vit. Në vitin 2019,
Maqedonia e Veriut regjistroi 3.6% rritje ekonomike. Ban- vendet e tjera të Europës, vjen si pasojë e varësisë së ulët që
ka Botërore tha në janar se pret që ekonomia e Maqedonisë ka vendi fqinj nga turizmi. Për vendet që kanë varësi më të
së Veriut të zgjerohet me 3.6% në 2021. Impakti më i vogël i lartë nga turizmi si sektor i ekonomisë, drejtpërdrejtë dhe
pandemisë në terma të prodhimit të brendshëm bruto, por indirekt, si vendi ynë apo Mali i Zi, dëmi ekonomik i pan-
edhe në komponentët e tjerë, krahasuar me vendet e tjera demisë ka qenë edhe më i madh, duke qenë se ky sekctor ka
të rajonit, si Shqipëria apo Mali i Zi, por edhe krahasuar me vuajtur më së shumti pasojat e masave shtrënguese, krye-
sisht në lëvizjen e njerëzve.

EIB rrit me 50% investimet në rajon

Banka Europiane e Investimeve (EIB) rriti inves- hitalizimin e mbi 1,500 shkollave në të gjithë Serbinë,
timet e saj në Ballkanin Perëndimor me 50% ndërsa ndërmarrjet e vogla dhe të mesme (NVM) morën
në vitin 2020 në një total prej 873 milion euro (1.05 mbështetje të konsiderueshme me një investim prej 320
miliardë dollarë) dhe siguroi mbështetje të gjerë për milion euro. “Sidoqoftë, ne nuk do të ndalemi këtu, por
rimëkëmbjen nga COVID-19 nën iniciativën e Bash- do të vazhdojmë të sigurojmë mbështetjen tonë të plotë
kimit Europian. Pjesa më e madhe e investimit, 531 mil- për të ndihmuar rajonin të kapërcejë krizën COVID-19,
ion euro, u alokua për ndërtimin dhe modernizimin e të përparojë me integrimin në BE dhe të përshpejtojë
infrastrukturës së transportit në Ballkanin Perëndimor, transformimin shumë të nevojshëm ekonomik në një
duke përfshirë një investim të madh në Korridorin Vc treg të gjelbër dhe dixhital. Ne jemi veçanërisht krenarë
në Bosnjë dhe Hercegovinë, që gjithashtu përfitoi nga pasi nga huaja e EIB do të nxisë punësimin e të rinjve
një grant prej 12 milion euro i dhënë për Ballkanin dhe sipërmarrjen e grave ndërsa nxit investime në dix-
Perëndimor nën Kornizën e Investimeve (WBIF), tha hitalizimin e sektorit privat dhe publik, “tha Zëvendës-
EIB në një deklaratë. EIB mbështeti një portofol të larm- Presidentja Lilyana Pavlova, e cila është përgjegjëse
ishëm të investimeve në sektorë kryesorë për rajonin, për Ballkanin Perëndimor. Në 2021, banka ka në plan
duke përfshirë një investim prej 65 milion euro për dix- të japë më shumë mbështetje për veprimet klimatike,
rimëkëmbjen e NVM-ve, lidhjen, transformimin dix-
hital dhe projekte që inkurajojnë punësimin përfshirës.
EIB pret të punojë me të gjithë partnerët e saj në zbati-
min e këtij plani të madh që synon të mobilizojë deri në
9 miliardë euro për rritje gjithëpërfshirëse, transport të
qëndrueshëm, transformimin dixhital dhe të gjelbër dhe
krijimin e një tregu të përbashkët rajonal, me 20 miliardë
euro në investime gjithashtu pritet nga leva e Garancisë
së Ballkanit Perëndimor.

SCAN MAGAZINE MARS 2021 45

BORXHET

Evropa në kërkim
të rrugëve të shpëtimit

Nëse keni menduar se NGA ANDREAS KLUTH
grindjet e Bashkimit
Evropian rreth poli- Pse mbarëvajtja fiskale në BE duhet të bazohet në standarde dhe jo
tikës fiskale ishin të këqija në dekadat rregulla?
e fundit, bëhuni gati për një grindje
epike sapo të mbarojë kjo pandemi. qafe fare! Le t'i zëvendësojmë me diç- Rregulli më i përhapur është
Për shkak të koronavirusit, ka që lejon një gjykim të shëndoshë "Mos e ngisni makinën më shpejtë se
rregullat e BE-së për borxhet dhe ekonomik. Në vend të rregullave, le 90 kmh." I transferuar në standard,
deficitet janë pezulluar dhe shumi- të kemi standarde. rregulli bëhet: “Mos e ngisni maki-
ca e vendeve anëtare kanë tejkaluar nën me shpejtësi të tepruar”. Olivier
jashtëzakonisht kufijtë e tyre nor- Kjo është teza e një studimi të ri Blanchard, Alvaro Leandro dhe Jero-
malë. Por vitin e ardhshëm duhet të e nga Instituti Peterson për Ekonomi min Zettelmeyer, autorët e studimit
flasim se kur do t'i zbatojmë rregullat Ndërkombëtare në Uashington. Ar- thonë se ndryshimi është që në rastin
përsëri. Duke pasur parasysh situ- syetimi i tij elegant fillon me një sh- e parë norma juridike përcaktohet
atën e jashtëzakonshme makroeko- embull.
nomike, do të jetë joshëse që rregullat
të ndryshojnë - për të disatën herë. Pavarësisht nëse tema është shpejtësia e autostradës ose
Megjithatë, ka një mënyrë tjetër: borxhi, mbetet e vështirë të mire-përcaktohet se çfarë
Mos ndryshoni rregullat, por hiqini është “e tepruar” ose “e matur”. Por kjo është edhe më e
vërtetë në hartimin e rregullave të sakta për një të ardhme
hipotetike që nuk mund të parashikohet lehtë

46 SCAN MAGAZINE MARS 2021

Prandaj, BE duhet të lëvizë drejt një sistemi ku politika
e tyre fiskale është e qëndrueshme dhe e kujdesshme.
Komisioni Evropian, me ndihmën e një Bordi Fiskal
Evropian të zgjeruar, mund të mos pajtohet nëse
dëshiron, duke dërguar qeveritë kombëtare përsëri në
parlamentet e tyre për buxhetet e reja

para ngjarjes (“ex ante”), në të dytën tin 1997, lindi Pakti i Stabilitetit dhe Pakti i Stabilitetit dhe Rritjes,
pas ngjarjes (“ex post”) Rritjes. për shembull, u shkrua në një kohë
kur ekonomistët dhe politikanët su-
Në këtë shembull, rregulli mund Në fillim rregullat ishin mjaft të pozuan se norma e interesit do të
të duket i mirë dhe i qartë, dhe në thjeshta. Shtetet anëtare nuk mund tejkalonte qartë nivelin e rritjes eko-
këtë mënyrë superior. E megjithatë, të përdorin deficite buxhetore më të nomike. Kjo çon në parashikime në
të gjithë kemi marr gjoba kur kemi larta se 3% të PBB-së, dhe borxhi i të cilat borxhi shpejt bëhet "i paqën-
ecur në autostrada me shpejtësi tyre publik nuk mund të kalojë 60%. drueshëm".
të madhe, edhe kur ato kanë qenë
bosh, pa rrezik për jetën e ndonjërit. Si me shumë rregulla, sidoqoftë, Në vitet e fundit, megjithatë,
Ndërkohë, shumë njerëz e ngasin pakti u prish pothuajse menjëherë, normat e rritjes kanë tendencë të
makinën në kufirin zyrtar edhe në pasi u përplas me realitetet eko- jenë më të larta se normat e interesit,
trafik të ndërlikuar ose rrethana moti nomike. Ndonjëherë ishte shumë i dhe kjo ka të ngjarë të përsëritet në
të vështira, duke rrezikuar shumë. Në rreptë, herë të tjera jo mjaft i ashpër. vitet e ardhshme. Kjo ndryshon të
të kundërt, standardi e mban fokusin Kur Franca dhe Gjermania injoruan gjitha supozimet se si vendet duhet
te qëllimi: parandalimi i aksidenteve rregullat në 2003, ato nuk u ndësh- të paguajnë borxhet e tyre me kali-
dhe shpëtimi i jetës. kuan. Kjo minoi besueshmërinë e min e kohës.
paktit.
Tani të kalojmë tek politika fis- Prandaj, BE duhet të lëvizë
kale evropiane, e cila mbetet pothu- Prandaj dhe është i fortë argu- drejt një sistemi ku politika e tyre
ajse tërësisht kompetencë e qeverive menti për shndërrimin e rregullave fiskale është e qëndrueshme dhe e
kombëtare. Kohë më parë, BE mi- në standarde. Vendet e tjera e kanë kujdesshme. Komisioni Evropian,
ratoi një standard të mirë në trak- bërë këtë me shumë sukses. Poli- me ndihmën e një Bordi Fiskal Ev-
tatet e saj: "Shtetet Anëtare duhet tika fiskale e Zelandës së Re është ropian të zgjeruar, mund të mos pa-
të shmangin deficitet e tepërta të të "mbajë nivele të matura të borx- jtohet nëse dëshiron, duke dërguar
qeverisë." Por gjatë viteve 1990, në hit publik" që peshojnë ndikimin në qeveritë kombëtare përsëri në par-
prag të bashkimit të monedhës, disa "gjeneratat e tanishme dhe të ardh- lamentet e tyre për buxhetet e reja.
shtete anëtare dëshironin më shumë shme". Raporti i borxhit ndaj PBB- Mosmarrëveshjet do të dëgjohen
qartësi. Udhëheqësi i tyre ishte Gjer- së është më i ulët se ai i Gjerman- nga Gjykata Evropiane e Drejtësisë.
mania, e cila ka një reputacion si e isë, e cila ka një ligj të ngurtë dhe të
fiksuar pas rregullave. Kështu, në vi- ndërlikuar. Askush nuk po sugjeron që
ne duhet të heqim qafe të gjitha
Pavarësisht nëse tema është rregullat. Por është koha të prano-
shpejtësia e autostradës ose borxhi, jmë se bota është komplekse dhe se
mbetet e vështirë të mire-përcakto- ne nuk mund të rregullojmë gjithçka
het se çfarë është "e tepruar" ose "e paraprakisht. Në vend të kësaj, ne
matur". Por kjo është edhe më e vër- duhet të kultivojmë gjykimin dhe
tetë në hartimin e rregullave të sakta përgjegjësinë.
për një të ardhme hipotetike që nuk
mund të parashikohet lehtë. Bloomberg Opinion

SCAN MAGAZINE MARS 2021 47

DIGJITALIZIMI

“Revolucioni” në tregun
e kriptovalutave

GERI KOLGEGA

Kompania që tregton monedhat dixhitale kërkon të listohet në bursën
amerikane

Shkëmbimi i kriptave
të Silicon Valley u
bashkëthemelua në 2012 nga
Brian Armstrong, i cili është
shefi ekzekutiv i platformës.
Fred Ehrsam, një drejtor
i Coinbase, gjithashtu
ndihmoi në krijimin e
kompanisë. Coinbase u
shndërrua shpejt në një
destinacion të preferuar për
tregtarët e kriptovalutave

Coinbase Global ka bërë muaj. Me Bitcoin dhe Ethereum, plat- zgjeruar shtrirjen e saj në produkte
kërkesë për ofertë pub- forma mbështet më shumë se 90 ak- softuerësh për zhvilluesit e krip-
like në bursën amerikane, tive kripto për tregti dhe ruajtje. tovalutave.
duke kërkuar një listim të drejtpër- Çfarë është Coinbase?
drejtë në Nasdaq, sipas dokumenteve Sipas Forbes, pasuria e drejto-
të paraqitura pranë Komisionit të Shkëmbimi i kriptave të Silicon rit ekzekutiv Armstrong aktualisht
Letrave me Vlerë të SHBA. Metoda Valley u bashkëthemelua në 2012 është 6.5 miliardë dollarë bazuar në
e listimit është e përdorur edhe nga nga Brian Armstrong, i cili është shefi pronësinë e tij në kompani, e cila ka
kompani të tjera teknologjike në vitet ekzekutiv i platformës. Fred Ehrsam, të ngjarë të rritet nëse listimi i drejt-
e fundit dhe do të thotë që firma nuk një drejtor i Coinbase, gjithashtu ndi- përdrejtë shkon me sukses.
do të ngrejë kapital shtesë, përveç se hmoi në krijimin e kompanisë.
asaj që është e domosdoshme. Coinbase e cilëson veten si
Sipas formularit të paraqitur në Coinbase u shndërrua shpejt në kompani risqesh në kriptekonominë
rregullator, të ardhurat janë më shumë një destinacion të preferuar për treg- me rritje të shpejtë, e cila fillon me
se dyfishuar në vitin e kaluar, duke tarët e kriptovalutave pasi doli u zbu- bitcoin por shkon përtej kësaj, argu-
theksuar trendin në rritje për moned- lua fillimisht nga start-upi “Y Com- mentojnë Armstrong dhe kompania.
hat dixhitale. Coinbase tha se ka 43 binator” në 2012. Ajo ka reklamuar
milion përdorues të verifikuar dhe se së fundmi shërbime të dizajnuara Çmimet e Bitcoin kanë fituar
2.8 milion kryejnë transaksione në për investitorë të mëdhenj institu- vëmendje pasi është ngritur në
cionalë dhe një seri blerjesh duke rekorde të përsëritura, së fundmi
duke prekur një kulm të fundit mbi
58,000 dollarë gjatë fundjavës për-

48 SCAN MAGAZINE MARS 2021

para se të fillonin të hiqnin dorë nga alternative që janë shkruar në ekzis- Nëse kërkesa për këto aktive kripto bie
disa fitime në tregtinë e fundit. tencë. dhe nuk zëvendësohet nga kërkesa e re
për aktive kripto, biznesi ynë, rezulta-
Javën e kaluar, Bitcoin arriti Por një rënie e interesit dhe tet e funksionimit dhe gjendja finan-
një vlerë tregu prej 1 trilion dollarë rregulloret e vështira që mund të ciare mund të ndikohen negativisht,
dhe edhe pse pasuria e krijuar nga paraqiten nga qeveria e SH.B.A. dhe ”shkruan Coinbase në paraqitjen e saj
një person ose persona të njohur si vende të tjera në botë mund të shkatër- S-1. Brian Armstrong, shefi ekzekutiv
Satoshi Nakamoto përfaqëson rreth rojnë platformën e shkëmbimit. i Coinbase, gjithashtu paralajmëroi
70% të tregut të përgjithshëm të se investitorët e ardhshëm duhet të
kriptove, ka akoma një numër të ak- Coinbase e shpjegon kështu këtë presin paqëndrueshmëri në financat
tiveve të tjera të njohura të kriptos në faktor rreziku: “Nuk ka asnjë siguri që e kompanisë. "Ne mund të krijojmë
Coinbase, përfshirë eterin në block- ndonjë aktiv kripto i mbështetur do të një fitim kur të ardhurat janë të larta,
chain e Ethereum, Bitcoin Cash dhe ruajë vlerën e tij ose se do të ketë nivele dhe ne mund të humbasim para kur të
Litecoin, për të përmendur disa. kuptimplota të aktiviteteve tregtare. ardhurat janë të ulëta, por qëllimi ynë
Në rast se çmimi i aktiveve kripto ose është të operojmë në nivelet minimale
Të ardhurat e deklaruara dhe kërkesa për tregti të aktiveve kripto të mbijetesës, duke zsbutur efektet
rëndësia për tregun bien, biznesi ynë, rezultatet e funk- negative me kalimin e kohës", shkroi
sionimit dhe gjendja financiare do të Armstrong në një letër bashkangjitur
Të ardhurat në vitin 2020 ishin ndikohen negativisht. Një shumicë e në skedar.
1.28 miliardë dollarë, një rritje nga të ardhurave tona neto është nga tran-
553.7 milion dollarë në 2019, sipas saksionet në Bitcoin dhe ethereum.
një deklarate të operacioneve të kon-
soliduara të përfshira në regjistrim. Regjistrimi për një ofertë fillestare publike nga Coinbase vjen
në një kohë kur çmimi i Bitcoin ka arritur majat dy muajt e
Regjistrimi për një ofertë fill- kaluar. Ndërkohë, kishte rreth 106 milion përdorues kripto në
estare publike nga Coinbase vjen të gjithë botën në janar, sipas një raporti nga Crypto.com.
në një kohë kur çmimi i Bitcoin
ka arritur majat dy muajt e kaluar.
Ndërkohë, kishte rreth 106 mil-
ion përdorues kripto në të gjithë
botën në janar, sipas një raporti nga
Crypto.com. "Objektivi ynë është të
nxisim rritjen e kriptoekonomisë së
përgjithshme duke shërbyer nevo-
jave të të gjithë konsumatorëve që
administrojnë jetën e tyre financiare
në një pajisje të lëvizshme dhe çdo
institucioni - të madh apo të vogël
- që përqafon internetin e vlerave të
reja", tha Coinbase.

Faktori më i madh i rrezikut
Pa dyshim që faktori më i madh

i rrezikut në Coinbase është se fakti
se bazohet mbi një bast të një klase
të aktiveve të paprovuara që u kri-
jua pak më shumë se një dekadë më
parë. Coinbase përpiqet të bëjë të
qartë se fati i saj është i lidhur me
perspektivat për Bitcoin dhe Ethe-
reum dhe mijëra monedha të tjera

SCAN MAGAZINE MARS 2021 49

TEKNOLOGJIA

Kina u hodh në epokën e in-
ternetit, që do të thotë se
njerëzit kaluan shumë shpe-
jt nga telefonat tek smart-
phone. Kjo i lejoi kompanitë
e internetit të përtërihen në
një mënyrë që homologët e
tyre në Perëndim nuk kanë
qenë në gjendje të bëjnë.

E gjithë jeta brenda telefonit

Imagjinoni të instaloni EDEL STRAZIMIRI
vetëm një aplikacion që
bën pothuajse gjithçka - Ka nisur gara për të krijuar “super-aplikacionin” e ardhshëm në botë
nga blerja e një pice, prenotimi i
një taksie, biseda me miqtë tuaj arritshme përmes WeChat. Kjo kaluan shumë shpejt nga telefonat
dhe madje edhe rezervimi i një do të thotë që ju kurrë nuk duhet tek smartphone. Kjo i lejoi kom-
masazhi. Ky aplikacion ekziston të largoheni nga universi virtual panitë e internetit të përtërihen në
dhe njihet si super-aplikacioni. i WeChat (përveç ndoshta për të një mënyrë që homologët e tyre në
Ka dy lojtarë kryesorë në treg dhe shkuar në tualet). Shumica e kë- Perëndim nuk kanë qenë në gjen-
më i popullarizuari, me mbi një tyre shërbimeve janë në dispozi- dje të bëjnë. Rui Ma, i cili bashkë-
miliard përdorues, është WeChat. cion vetëm për përdoruesit në prezanton podcastin Techbuzz,
Krijuar në 2011 nga gjigandi kinez Kinë, prandaj ju mund të mos thotë se është gjithashtu sepse lig-
i teknologjisë Tencent, WeChat keni dëgjuar për të pavarësisht jet e të dhënave në Kinë janë mjaft
filloi jetën si një platformë me- nga dominimi i tij. Lojtari tjetër të ndryshme. "Në Perëndim kemi
sazhesh. Tani vlerësohet të ofrojë kryesor është Alipay i Ant Group, shumë rregulla dhe rregullore,
më shumë se një milion shërbime i cili gjithashtu ka më shumë se duke krijuar shumë fërkime rreth
përmes mini programeve, të cilat një miliard përdorues dhe ofron këtyre shërbimeve që në Kinë
janë aplikacione të krijuara nga 120 mijë mini programe. qeveria thjesht nuk ka arritur t'i
kompani të palëve të treta dhe të rregullojë," thotë ajo. Kjo nuk
Pse është Kina kaq e mirë në kri- është arsyeja e vetme. "Kompa-
jimin e super-aplikacioneve? nitë kineze të internetit mendojnë
të ndërtojnë ekosisteme të tëra,
Kina u hodh në epokën e in- krahasuar me produktet e para
ternetit, që do të thotë se njerëzit

50 SCAN MAGAZINE MARS 2021