DRAF 3 GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

SENARAI KANDUNGAN Glosari Maklumat Sosioekonomi i-ii

1.0. Latar Belakang Pentadbiran Daerah Di Negeri 1
Sabah Secara Umum
2-4
1.1 Pengenalan Kepada Sistem Pentadbiran Di Sabah
Sebelum Merdeka 5

1.2 Sistem Pentadbiran Daerah Di Sabah Selepas 6-9
Merdeka
10 - 14
2.0 Latar Belakang Sabah
15 - 16
2.1 Maklumat Umum - Senarai Parlimen Dan Dewan
Undangan Negeri Mengikut Daerah 17
18
2.2 Maklumat Umum - Keluasan Tanah & Anggaran 19
Jumlah Penduduk Setiap Daerah 20
21
2.3 Profil Daerah 22
23
2.3.1 Daerah Kudat 24
25
2.3.2 Daerah Kota Marudu 26

2.3.3 Daerah Pitas

2.3.4 Daerah Kota Belud

2.3.5 Daerah Tuaran

2.3.6 Bandaraya Kota Kinabalu

2.3.7 Daerah Putatan

2.3.8 Daerah Penampang

2.3.9 Daerah Papar

SENARAI KANDUNGAN 2.0 Latar Belakang Sabah 27
28
2.3.10 Daerah Ranau 29
2.3.11 Daerah Beaufort 30
2.3.12 Daerah Kuala Penyu 31
2.3.13 Daerah Sipitang 32
2.3.14 Daerah Keningau 33
2.3.15 Daerah Tambunan 34
2.3.16 Daerah Tenom 35
2.3.17 Daerah Nabawan (Pensiangan) 36
2.3.18 Daerah Telupid 37
2.3.19 Daerah Beluran (Labuk Sugut) 38
2.3.20 Bandar Sandakan 39
2.3.21 Daerah Tongod 40
2.3.22 Daerah Kinabatangan 41
2.3.23 Daerah Lahad Datu 42
2.3.24 Daerah Kunak 43
2.3.25 Daerah Semporna 44
2.3.26 Bandar Tawau
2.3.27 Daerah Kalabakan

SENARAI KANDUNGAN 3.0 Pengenalan Kepada Pejabat Daerah 45

3.1 Peranan Pejabat Daerah 46
3.2 Struktur Organisasi Pejabat Daerah Secara Umum 47
3.3 Fungsi Bahagian Dalam Pejabat Daerah Secara 48

Umum 49

4.0 Peranan Dan Tanggungjawab Pihak Pengurusan 50 - 53
Pentadbiran Daerah 54 - 55
56 - 57
4.1 Peranan Pegawai Daerah
4.2 Peranan Penolong Pegawai Daerah (Pentadbiran) 58
4.3 Peranan Penolong Pegawai Daerah (Pembangunan)
59
5.0 Fungsi Utama Pentadbiran Daerah 60
61 - 63
5.1 Pembangunan Daerah 64 - 65
5.1.1 Proses Pembangunan Fizikal Daerah 66 - 68
5.1.2 Jenis Program Pembangunan Daerah 69 - 71
72 - 73
5.2 Perundangan 74
5.2.1 Ketua Mahkamah Anak Negeri Daerah 75
5.2.2 Majistret Kelas Dua 76

5.3 Pentadbiran Kampung
5.4 Pengurusan Bencana

5.4.1 Jenis-Jenis Bencana
5.4.2 Jawatankuasa Pengurusan Bencana

SENARAI KANDUNGAN 5.0 Fungsi Utama Pentadbiran Daerah 77
78
5.4 Pengurusan Bencana 79 - 80
5.4.3 Tahap Pengurusan Bencana
5.4.4 Mekanisme Pengurusan Bencana 81 - 84
5.4.5 Jawatankuasa Pengurusan Bencana Daerah 85
(JPBD) 86
5.4.6 Bidang Tugas JPBD
87 - 90
5.5 Pengurusan Perolehan 91
5.5.1 Objektif Perolehan 92
5.5.2 Dasar Perolehan 93
5.5.3 Prinsip-Prinsip Perolehan 94
5.5.4 Punca Kuasa Perolehan 95
5.5.5 Kategori Perolehan
5.5.6 Kaedah Perolehan 96 - 107
A. Pembelian Terus 108 - 112
B. Sebut Harga 113 - 117
C. Tender 118 - 121
5.5.7 Pengurusan Kontrak Kerajaan 122 - 127
5.5.8 Pelaksanaan Integrity Pact 128 - 131
5.5.9 Perolehan Darurat
5.5.10 Larangan Pecah Kecil Perolehan Kerajaan

SENARAI KANDUNGAN 5.0 Fungsi Utama Pentadbiran Daerah

5.6 Pengurusan Majlis Rasmi 132
5.6.1 Pengenalan Kepada Pengurusan Majlis Rasmi 133
5.6.2 Jenis-Jenis Majlis 134
5.6.3 Peranan Dan Tugas Urus Setia 135
5.6.4 Susunan Bendera Kebangsaan Dan Negeri 136
5.6.5 Pra Majlis/Acara 137
A. Jawatankuasa Pelaksana 138
B. Penyediaan Kertas Kerja 139
C. Persediaan Tempat Dan Logistik 140
D. Senarai Jemputan 141
E. Jenis-Jenis Jemputan 142
F. Etika Berpakaian Dalam Majlis 143 - 149
G. Susunan Tempat Duduk 150 - 154
H. Susunan Meja - Bulat 155
I. Susunan Meja - Ladam Kuda 156
J. Susunan Keutamaan Negeri Sabah 157 - 169

SENARAI KANDUNGAN 5.0 Fungsi Utama Pentadbiran Daerah 170
171
5.6 Pengurusan Majlis Rasmi
5.6.6 Semasa Majlis/Acara 172 - 173
A. Tugas Umum Urus Setia Semasa 174
Majlis/Acara 175
B. Jawatankuasa Semasa Majlis/Acara
5.6.7 Pasca Majlis/Acara 176
A. Tugas Umum Urus Setia Selepas
Majlis/Acara 177
5.6.8 Rujukan Agensi Utama Dalam Pelaksanaan 178
Majlis/Acara 179
180
5.7 Kesalahan Rasuah 181
5.7.1 Definisi Rasuah 182
5.7.2 Bentuk Rasuah 183 - 186
5.7.3 Elemen Rasuah 187 - 190
5.7.4 Kesalahan Utama Rasuah 191
5.7.5 Hukuman Bagi Kesalahan Rasuah
5.7.6 Kesalahan Pengubahan Wang Haram 192 - 196
5.7.7 Penerimaan Dan Pemberian Hadiah 197
5.7.8 Jawatankuasa Anti Rasuah (JAR) Peringkat
Negeri Sabah
Rujukan
Penghargaan

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

GLOSARI MAKLUMAT SOSIOEKONOMI

TENAGA BURUH

Tenaga buruh
Tenaga buruh merujuk kepada penduduk dalam kumpulan umur bekerja (15 hingga 64 tahun) sama
ada bekerja atau menganggur.

Bekerja
Bekerja didefinisikan sebagai orang yang bekerja sekurang-kurangnya sejam semasa minggu rujukan
untuk mendapatkan upah, keuntungan atau keuntungan keluarga sama ada sebagai majikan, pekerja,
bekerja sendiri atau pekerja keluarga tanpa gaji. Mereka juga dianggap bekerja jika:
a. Tidak bekerja semasa minggu rujukan disebabkan sakit, kecederaan, tiada upaya, cuaca buruk,

bercuti, pertelingkahan buruh dan sebab-sebab sosial atau keagamaan tetapi mempunyai
pekerjaan, ladang, perusahaan atau perusahaan keluarga lain untuk kembali bekerja;
b. Tidak bekerja sementara waktu tetapi bergaji dan pasti akan dipanggil bekerja semula;
c. Bekerja kurang daripada 30 jam semasa minggu rujukan disebabkan bentuk kerja atau kurang
kerja dan berkeupayaan serta sanggup menerima tambahan bilangan jam bekerja. Kumpulan ini
merupakan guna tenaga tidak penuh.

Mereka yang bekerja lebih daripada 30 jam semasa minggu rujukan merupakan guna tenaga penuh.

Penganggur
Penganggur adalah mereka yang tidak bekerja semasa minggu rujukan dan
dikelaskan kepada dua (2) kumpulan iaitu Penganggur Aktif dan Penganggur Tidak Aktif.

Penganggur Aktif adalah mereka yang bersedia untuk bekerja dan aktif mencari pekerjaan dalam
minggu rujukan.

Penganggur Tidak Aktif adalah mereka yang berada dalam kategori berikut:
a. Tidak mencari pekerjaan dalam minggu rujukan kerana percaya tidak terdapat pekerjaan atau

berkelayakan;
b. Mungkin mencari pekerjaan jika tidak kerana sakit atau keadaan cuaca; DAN
c. Telah mencari pekerjaan sebelum minggu rujukan dan sedang menunggu jawapan permohonan

pekerjaan.

Kadar Pengangguran
Kadar Pengangguran ialah perkadaran penduduk yang menganggur kepada jumlah
penduduk di dalam tenaga buruh. Kadar ini mengukur peratus penduduk di dalam tenaga buruh yang
tidak bekerja. Berikut merupakan formula bagi pengiraan kadar pengangguran:
Kadar Pengangguran = Bilangan Penganggur/Bilangan Tenaga Buruh x 100

i

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

GLOSARI MAKLUMAT SOSIOEKONOMI

PENDAPATAN ISI RUMAH

Konsep isi rumah dan pendapatan perlu difahami dalam memperihalkan statistik pendapatan isi
rumah.

Isi rumah merupakan seorang atau sekumpulan yang menetap bersama dalam satu tempat kediaman
dan membuat peruntukan (perbelanjaan) untuk keperluan hidup bersama. Secara umum, lebih
daripada 90 peratus isi rumah adalah mereka yang bersaudara iaitu ahli keluarga. Contoh isi rumah
dalam kalangan mereka yang tidak bersaudara pula adalah seperti sekumpulan pelajar atau mereka
yang bekerja dan masih bujang yang menginap di rumah sewa. Sesebuah isi rumah dikategorikan
sebagai isi rumah warganegara apabila ketua isi rumah tersebut berstatus warganegara.

Pendapatan isi rumah merujuk kepada penerimaan, sama ada bersifat kewangan atau mata benda
yang diperoleh secara berulang kali dan terakru (pasti diterima) sama ada secara mingguan, bulanan
atau tahunan dan boleh digunakan untuk memenuhi keperluan semasa.

Pendapatan isi rumah diperoleh dari empat (4) punca utama pendapatan iaitu:
a. Pendapatan daripada pekerjaan bergaji;
b. Pendapatan daripada bekerja sendiri;
c. Pendapatan daripada harta & pelaburan yang dimiliki; DAN
d. Penerimaan dari pindahan semasa.

Pendapatan isi rumah dinilai berdasarkan nilai penengah dan purata.

Pendapatan penengah
Pendapatan penengah merujuk kepada nilai pertengahan apabila pendapatan disusun secara menaik
daripada nilai terendah kepada nilai tertinggi. Konsep ini penting bagi menjelaskan perubahan
pendapatan isi rumah yang taburannya bersifat tidak normal.

Pendapatan purata
Pendapatan purata merujuk kepada nilai yang diperoleh dengan menjumlahkan semua pendapatan dan
dibahagi dengan bilangan isi rumah. Konsep purata penting bagi melihat pendapatan ideal bagi
setiap isi rumah dalam situasi kesamarataan sempurna.

ii

1.0
LATAR BELAKANG PENTADBIRAN

DAERAH DI NEGERI SABAH
SECARA UMUM

1

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

1.1 PENGENALAN KEPADA SISTEM
PENTADBIRAN DI SABAH
SEBELUM MERDEKA

Sebelum abad Sabah di bawah pengaruh Kesultanan Brunei. Sultan Brunei menyerahkan
Ke-18 Pantai Timur dan Utara Sabah kepada Sultan Sulu kerana membantu
mematahkan pemberontakan di Sabah.

1850 Brunei dan Amerika Syarikat menandatangani perjanjian. Amerika Syarikat
menghantar C.L Moses sebagai wakil di Brunei untuk berunding berkaitan
penguasaan Sabah.

1865

Sultan Brunei memberikan konsesi tanah di Pantai Barat Sabah kepada C.L
Moses dengan tempoh sewa 10 tahun. C.L Moses menjual konsesi tersebut
kepada The American Trading Company namun syarikat tersebut gagal
memajukan tanaman seperti kopi dan tebu di Kimanis.

1875 Kegagalan memajukan tanaman tersebut menyebabkan konsesi tersebut dijual
kepada Baron Von Overback. Overback berkolaborasi dengan Syarikat Alfred
Dent & Edward Dent. Overback & Dent berhasrat menubuhkan sebuah
syarikat.

2

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

1.1 PENGENALAN KEPADA SISTEM
PENTADBIRAN DI SABAH
SEBELUM MERDEKA

1877 Overbeck & Dent menghadap Sultan Brunei bagi memperbaharui tempoh
pajakan yang telah tamat. Satu perjanjian ditandatangani untuk menyerahkan
hak Sultan Brunei ke atas Barat Sabah kepada Syarikat Overbeck & Dent. Oleh
itu, tanah antara Teluk Kimanis dan Sungai Sibuku serta hak kedaulatan ke
atas Sabah diserahkan.

1878

Satu perjanjian lagi ditandatangani antara Overbeck & Dent dengan Sultan Sulu
dengan bersetuju menyerahkan Sungai Padas hingga Sungai Sibuku.

1880

Overbeck menjual semua haknya kepada Dent. Dent kemudiannya
menubuhkan Persatuan Sementara Borneo Utara British Berhad.

1882

Persatuan Sementara Borneo Utara British Berhad dinamakan Syarikat Borneo
Utara British (SBUB) selepas dianugerahkan piagam oleh Kerajaan British.
SBUB mempunyai kuasa mentadbir Sabah.

3

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

1.1 PENGENALAN KEPADA SISTEM
PENTADBIRAN DI SABAH
SEBELUM MERDEKA

1915-1920 an Jawatan utama diberikan kepada orang British.
Penduduk tempatan hanya terlibat sebagai Ketua Anak Negeri dan Ketua
Kampung.

SBUB membuat pembahagian mengikut residensi dan setiap residensi diketuai
oleh seorang Residen.

Setiap residensi dibahagikan kepada beberapa daerah dan Pegawai Daerah
bertanggungjawab mengetuai daerah. Pegawai Daerah pula dibantu oleh
Penolong Pegawai Daerah.

Pada awalnya, SBUB memperkenalkan dua (2) residensi awal iaitu:

Pantai Timur
Pantai Barat

1922 Residensi ini dikembangkan menjadi lima (5) buah residensi iaitu:

Kudat
Pantai Barat
Pedalaman
Pantai Timur
Tawau

1935 Residensi ini dikurangkan kepadai empat (4) buah residensi iaitu:

Pantai Barat
Pedalaman
Pantai Timur
Tawau

4

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

1.2 SISTEM PENTADBIRAN DAERAH DI
SABAH SELEPAS MERDEKA

1979

Terdapat beberapa perubahan dalam Sistem Pentadbiran Daerah terutama selepas
penguasaan British di Sabah. Antara faktor signifikan yang menyebabkan perubahan sistem
pentadbiran adalah seperti yang berikut:

● Tekanan terhadap pembangunan.
● Perubahan objektif seperti meningkatkan taraf hidup rakyat, membasmi kemiskinan,

menyusun semula masyarakat untuk memastikan kekayaan negeri dan sumber hasil
dibahagikan sama rata kepada rakyat.
● Liputan pentadbiran daerah.

Pada 1 Januari 1979, perubahan struktur pentadbiran daerah dijalankan seperti
pemansuhan pejabat residensi dan jawatan Residen.

Pada ketika ini, pentadbiran daerah diletakkan di bawah Pusat Pembangunan Masyarakat
yang kemudian ditukar kepada nama Jabatan Kemajuan Masyarakat Sabah yang
berkuatkuasa pada 1 Januari 1980. Jabatan ini diletakkan di bawah Jabatan Ketua Menteri.

1980-1990an

Penggredan semula jawatan Pegawai-pegawai Daerah dilaksanakan untuk mengelakkan
pertindihan tugas dalam perkhidmatan awam dalam waktu ini.

Jabatan Kemajuan Masyarakat Sabah telah dipindah di bawah Kementerian Pembangunan
Perindustrian dan Luar Bandar pada tahun 1986.

1995

Jabatan Kemajuan Masyarakat Sabah dinaiktaraf kepada Jabatan Pembangunan Luar
Bandar pada Februari 1995 dan diletakkan di bawah Kementerian Pembangunan Luar
Bandar (KPLB) pada November 1995.
KPLB memegang fungsi pembangunan pentadbiran daerah bermula pada ketika itu.

Kini

Sistem pentadbiran daerah diguna pakai sehingga hari ini dan masih diletakkan di
bawah tanggungjawab KPLB.

5

2.0
LATAR BELAKANG SABAH

6

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.0 LATAR BELAKANG SABAH

Negeri Sabah dikenali sebagai Negeri Di Bawah Bayu dan merupakan negeri yang kedua
terbesar di Malaysia.

Secara amnya, Sabah mempunyai keluasan 73,621 km persegi dan terletak di antara 4°-8°

Lintang Utara dan 115°-120° Bujur Timur.

Sabah juga mempunyai 27 buah daerah (termasuk Kota Kinabalu, Sandakan dan Tawau)

yang dibahagikan kepada lima (5) bahagian seperti yang berikut:

Bil Bahagian Daerah
1 Kudat
2 Pantai Barat Kudat
Kota Marudu
3 Pedalaman Pitas

4 Sandakan Kota Belud
5 Tawau Tuaran
Kota Kinabalu
Putatan
Penampang
Papar
Ranau

Beaufort
Kuala Penyu
Sipitang
Keningau
Tambunan
Tenom
Nabawan (Pensiangan)

Telupid
Beluran (Labuk Sugut)
Sandakan
Tongod
Kinabatangan

Lahad Datu
Kunak
Semporna
Tawau
Kalabakan

7

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.0 LATAR BELAKANG SABAH

Kota Kinabalu adalah Pusat Bandaraya Utama dan mencatatkan anggaran bilangan
penduduk yang paling ramai iaitu 556,400 orang manakala Tongod pula merupakan daerah
yang terbesar di Sabah dengan luas kawasan sebesar 10,054 km persegi.
Berikut merupakan Peta Negeri Sabah:

8

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.0 LATAR BELAKANG SABAH

BENTUK MUKA BUMI DI SABAH

Bentuk muka bumi adalah ciri semula jadi permukaan bumi. Secara umumnya, bentuk muka bumi
yang biasa dapat dilihat di Sabah adalah kawasan tanah pamah, tanah tinggi dan pinggir laut
(persisiran).

Gunung Kinabalu adalah gunung yang tertinggi di Asia Tenggara tersergam indah dengan ketinggian
4,101 meter.

Tanah Pamah
Tanah pamah merupakan kawasan tanah rata dan tanah beralun yang ketinggiannya kurang
daripada 180m dari aras laut. Kawasan tanah pamah di Sabah terletak di pantai barat dan pantai
timur yang mana kawasan tanah pamah di pantai timur adalah lebih lebar. Kawasan tanah pamah
terdiri daripada beberapa jenis iaitu:

a. Dataran
b. Lembah
c. Lembangan
d. Delta
e. Paya

Tanah Tinggi
Tanah tinggi merupakan tanah yang mempunyai ketinggian lebih daripada 180 meter dari aras laut.
Pada paras ini, terdapat perubahan iklim yang ketara yang akan mempengaruhi jenis tanaman dan
kehidupan di kawasan tersebut. Kawasan tanah tinggi terdiri daripada beberapa jenis iaitu:

a. Gunung lipat muda
b. Gunung lipat tua
c. Banjaran
d. Dataran tinggi

Pinggir Laut

Kedalaman laut di persisiran Malaysia adalah agak cetek. Antara ciri fizikal yang unik adalah:

a. Hakisan Ombak b. Mendapan Ombak

i. Tebing tinggi i. Pantai

ii. Tanjung ii. Anak tanjung

iii. Gua iii. Beting pasir

iv. Teluk iv. Tombolo

v. Gerbang laut v. Lagun

vi. Batu tunggul

vii. Batu sisa

9

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.1 MAKLUMAT UMUM -
SENARAI PARLIMEN DAN DEWAN
UNDANGAN NEGERI MENGIKUT
DAERAH

Bil. Daerah No. Parlimen No. Dewan Undangan Negeri

1. Kudat P167 Kudat N1 Banggi
N4 Tanjong Kapor
2. Kota Marudu P168 Kota Marudu N6 Bandau
N7 Tandek
3. Pitas P167 Kudat N2 Bengkoka
P168 Kota Marudu N3 Pitas
N5 Matunggong
4. Kota Belud P169 Kota Belud N8 Pintasan
N9 Tempasuk
5. Tuaran P170 Tuaran N10 Usukan
N11 Kadamaian
N12 Sulaman
N13 Pantai Dalit
N14 Tamparuli
N15 Kiulu

10

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.1 MAKLUMAT UMUM -
SENARAI PARLIMEN DAN DEWAN
UNDANGAN NEGERI MENGIKUT
DAERAH

Bil. Daerah No. Parlimen No. Dewan Undangan Negeri

6. Kota Kinabalu P171 Sepanggar N16 Karambunai
P171 Sepanggar N17 Darau
N18 Inanam
7. Putatan P173 Putatan N16 Karambunai
N17 Darau
8. Penampang P174 Penampang N18 Inanam
N22 Tanjong Aru
9. Papar P175 Papar N23 Petagas
P176 Kimanis N24 Tanjung Keramat
N25 Kapayan
N26 Moyog
N27 Limbahau
N28 Kawang
N29 Pantai Manis
N30 Bongawan

11

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.1 MAKLUMAT UMUM -
SENARAI PARLIMEN DAN DEWAN
UNDANGAN NEGERI MENGIKUT
DAERAH

Bil. Daerah No. Parlimen No. Dewan Undangan Negeri
10. Beaufort P176 Kimanis
11. Kuala Penyu P177 Beaufort N31 Membakut
12. Sipitang P177 Beaufort N32 Klias
P178 Sipitang
13. Ranau N33 Kuala Penyu
P179 Ranau
N34 Lumadan
14. Keningau P180 Keningau N35 Sindumin
15. Tambunan P182 Pensiangan N36 Kundasang
P180 Keningau N37 Karanaan
N38 Paginatan
N40 Bingkor
N41 Liawan
N44 Tulid
N45 Sook
N39 Tambunan

12

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.1 MAKLUMAT UMUM -
SENARAI PARLIMEN DAN DEWAN
UNDANGAN NEGERI MENGIKUT
DAERAH

Bil. Daerah No. Parlimen No. Dewan Undangan Negeri
16. Tenom P181 Tenom
17. Nabawan P182 Pensiangan N42 Melalap
18. Telupid P183 Beluran N43 Kemabong
19. Beluran P183 Beluran N46 Nabawan
P184 Libaran N47 Telupid
20. Sandakan N48 Sugut
P185 Batu Sapi N49 Labuk
21. Tongod P186 Sandakan N50 Gum-Gum
P187 Kinabatangan N51 Sungai Manila
N52 Sungai Sibuga
N53 Sekong
N54 Karamunting
N55 Elopura
N56 Tanjong Papat
N57 Kuamut

13

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.1 MAKLUMAT UMUM -
SENARAI PARLIMEN DAN DEWAN
UNDANGAN NEGERI MENGIKUT
DAERAH

Bil. Daerah No. Parlimen No. Dewan Undangan Negeri

22. Kinabatangan P187 Kinabatangan N58 Lamag
N59 Sukau
23. Lahad Datu P188 Lahad Datu N60 Tungku
24. Kunak P188 Lahad Datu N61 Segama
25. Semporna P189 Semporna N62 Silam
N63 Kunak
26. Tawau P190 Tawau N64 Sulabayan
N65 Senallang
27. Kalabakan P191 Kalabakan N66 Bugaya
N67 Balung
N68 Apas
N69 Sri Tanjong
N70 Kukusan
N71 Tanjung Batu
N72 Merotai
N73 Sebatik

14

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.2 MAKLUMAT UMUM - KELUASAN
TANAH & ANGGARAN JUMLAH
PENDUDUK

Bil Daerah Keluasan Tanah* Anggaran Jumlah
(KM Persegi) Penduduk
(Orang)
2020*

1 Tongod 10,054 43,500

2 Lahad Datu 7,444 251,400

3 Kinabatangan 6,605 188,300

4 Nabawan (Pensiangan) 6,089 39,400

5 Beluran (Labuk Sugut) 5,498 81,400
6 Kalabakan 3,885 59,700
7 Ranau 3,608 113,200
8 Keningau 3,533 214,900
9 Sipitang 2,732 44,600
10 Tenom 2,409 68,100
11 Sandakan 2,266 494,100
12 Tawau 2,240 438,100
13 Telupid 2,210 48,000

15

* My Local Stats 2020, DOSM

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.2 MAKLUMAT UMUM - KELUASAN
TANAH & ANGGARAN JUMLAH
PENDUDUK

Bil Daerah Keluasan Tanah* Anggaran Jumlah
(KM Persegi) Penduduk
(Orang)
2020*

14 Kota Marudu 1,917 80,700

15 Beaufort 1,735 82,500

16 Pitas 1,419 45,200

17 Kota Belud 1,386 110,400

18 Tambunan 1,347 43,100

19 Kudat 1,287 100,400

20 Papar 1,243 163,800

21 Tuaran 1,166 126,400

22 Semporna 1,145 167,600

23 Kunak 1,134 77,400

24 Kuala Penyu 453 24,300

25 Penampang 425 149,500

26 Kota Kinabalu 351 556,400

27 Daerah Putatan 40 70,200

16

* My Local Stats 2020, DOSM

2.3
PROFIL DAERAH

17

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.3.1 DAERAH KUDAT

BENTUK Berbukit bakau dan AKTIVITI Pertanian (Kelapa
MUKA dikelilingi laut EKONOMI Sawit, Getah & Kelapa)
BUMI UTAMA Pelancongan Budaya
DAERAH

ETNIK UTAMA DAERAH Rungus, Orang Sungai dan Bajau

TENAGA BURUH (2020)* Penduduk Bekerja : 49,100 orang
Penganggur : 4,600 orang
Jumlah Tenaga Buruh : 53,700 orang

Kadar Pengangguran : 8.5%

PENDAPATAN ISI Penengah : RM2,592
RUMAH (2019)* Purata : RM3,966

BILANGAN KETUA ISI 2,838
RUMAH MISKIN MENGIKUT orang
DATA E-KASIH (2020)*

PAUTAN PEJABAT
PENTADBIRAN
DAERAH

Pejabat Daerah Kudat
https://pdkudat.sabah.gov.my/
Pejabat Daerah Kecil Banggi
https://pdkbanggi.sabah.gov.my/
Pejabat Daerah Kecil Matunggong
https://pdmtg.sabah.gov.my/

18

* My Local Stats 2020, DOSM

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.3.2 DAERAH KOTA MARUDU

BENTUK Tanah pamah yang AKTIVITI Pertanian (Kelapa
MUKA dikelilingi oleh EKONOMI Sawit, Getah & Padi)
BUMI kawasan berbukit UTAMA
bukau DAERAH

ETNIK UTAMA DAERAH Dusun, Rungus dan Orang Sungai

TENAGA BURUH (2020)* Penduduk Bekerja : 39,300 orang
Penganggur : 3,500 orang
Jumlah Tenaga Buruh : 42,800 orang

Kadar Pengangguran : 8.2%

PENDAPATAN ISI Penengah : RM2,425
RUMAH (2019)* Purata : RM3,771

BILANGAN KETUA ISI 2,722
RUMAH MISKIN MENGIKUT orang
DATA E-KASIH (2020)*

PAUTAN PEJABAT
PENTADBIRAN
DAERAH

Pejabat Daerah Kota Marudu
https://pdkotamarudu.sabah.gov.my/

19

* My Local Stats 2020, DOSM

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.3.3 DAERAH PITAS

BENTUK Tanah pamah dan AKTIVITI Pertanian (Kelapa
MUKA berbukit bukau EKONOMI Sawit & Getah)
BUMI UTAMA
DAERAH

ETNIK UTAMA DAERAH Kadazan-Dusun, Bajau dan Orang Sungai

TENAGA BURUH (2020)* Penduduk Bekerja : 20,800 orang
Penganggur : 2,100 orang
PENDAPATAN ISI Jumlah Tenaga Buruh : 22,900 orang
RUMAH (2019)*
Kadar Pengangguran : 9.0%
BILANGAN KETUA ISI
RUMAH MISKIN MENGIKUT Penengah : RM1,999
DATA E-KASIH (2020)* Purata : RM3,378

PAUTAN PEJABAT 2,647
PENTADBIRAN orang
DAERAH

Pejabat Daerah Pitas
https://pdpitas.sabah.gov.my/

20

* My Local Stats 2020, DOSM

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.3.4 DAERAH KOTA BELUD

BENTUK Kawasan tanah rendah. AKTIVITI Pertanian (Getah,
MUKA Pedalaman lebih EKONOMI Padi & Kelapa Sawit)
BUMI kepada berbukit bukau UTAMA Eko-pelancongan
dan bergunung ganang DAERAH

ETNIK UTAMA DAERAH Bajau, Kadazan-Dusun dan Iranun

TENAGA BURUH (2020)* Penduduk Bekerja : 44,600 orang
Penganggur : 4,500 orang
Jumlah Tenaga Buruh : 49,100 orang

Kadar Pengangguran : 9.2%

PENDAPATAN ISI Penengah : RM3,025
RUMAH (2019)* Purata : RM4,382

BILANGAN KETUA ISI 2,305
RUMAH MISKIN MENGIKUT orang
DATA E-KASIH (2020)*

PAUTAN PEJABAT
PENTADBIRAN
DAERAH

Pejabat Daerah Kota Belud
https://pdkotabelud.sabah.gov.my/

21

* My Local Stats 2020, DOSM

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.3.5 DAERAH TUARAN

BENTUK Berbukit bukau dan AKTIVITI Pelancongan
MUKA pesisir pantai EKONOMI Perindustrian (KKIP)
BUMI UTAMA Pertanian (Getah &
DAERAH Padi)

ETNIK UTAMA DAERAH Kadazan-Dusun, Bajau dan Murut

TENAGA BURUH (2020)* Penduduk Bekerja : 55,200 orang
Penganggur : 3,000 orang
Jumlah Tenaga Buruh : 58,200 orang

Kadar Pengangguran : 5.1%

PENDAPATAN ISI Penengah : RM3,736
RUMAH (2019)* Purata : RM5,050

BILANGAN KETUA ISI 2,186 orang
RUMAH MISKIN MENGIKUT
DATA E-KASIH (2020)*

PAUTAN PEJABAT
PENTADBIRAN
DAERAH

Pejabat Daerah Tuaran
https://pdtuaran.sabah.gov.my/
Pejabat Daerah Kecil Tamparuli
https://pdktamparuli.sabah.gov.my/
Pejabat Daerah Kecil Kiulu
https://pdkkiulu.sabah.gov.my/

22

* My Local Stats 2020, DOSM

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.3.6 BANDARAYA KOTA KINABALU

BENTUK Tanah pamah dan AKTIVITI Pusat perindustrian
MUKA pinggir laut EKONOMI Pelancongan
BUMI UTAMA
DAERAH

ETNIK UTAMA DAERAH Kadazan-Dusun, Rungus dan Bajau

TENAGA BURUH Penduduk Bekerja : 271,900 orang
(2020)* Penganggur : 21,500 orang
Jumlah Tenaga Buruh : 293,400 orang

Kadar Pengangguran : 7.3%

PENDAPATAN ISI Penengah : RM6,004
RUMAH (2019)* Purata : RM7,665

BILANGAN KETUA ISI 1,210 orang
RUMAH MISKIN MENGIKUT
DATA E-KASIH (2020)*

PAUTAN PEJABAT
PENTADBIRAN
DAERAH

Dewan Bandaraya Kota Kinabalu
https://dbkk.sabah.gov.my/index.php/en/

23

* My Local Stats 2020, DOSM

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.3.7 DAERAH PUTATAN

BENTUK Tanah pamah yang AKTIVITI Pertanian sara diri
MUKA dikelilingi hutan, EKONOMI dan kebun kecil,
BUMI sungai dan pantai UTAMA perindustrian
DAERAH sekunder dan tertier

ETNIK UTAMA DAERAH Melayu Brunei, Kadazan-Dusun dan Bajau

TENAGA BURUH (2020)* Penduduk Bekerja : 29,000 orang
Penganggur : 2,400 orang
Jumlah Tenaga Buruh : 31,400 orang

Kadar Pengangguran : 7.8%

PENDAPATAN ISI Penengah : RM5,119
RUMAH (2019)* Purata : RM6,471

BILANGAN KETUA ISI 210 orang
RUMAH MISKIN MENGIKUT
DATA E-KASIH (2020)*

PAUTAN PEJABAT
PENTADBIRAN
DAERAH

Pejabat Daerah Putatan
https://pdputatan.sabah.gov.my/

24

* My Local Stats 2020, DOSM

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.3.8 DAERAH PENAMPANG

BENTUK Sebahagian besar AKTIVITI Pertanian (Getah)
MUKA berbukit bukau dan EKONOMI Pelancongan
BUMI sebahagian kecil UTAMA
sahaja tanah rendah DAERAH

ETNIK UTAMA DAERAH Kadazan-Dusun, Bajau dan Brunei

TENAGA BURUH (2020)* Penduduk Bekerja : 69,800 orang
Penganggur : 7,100 orang
Jumlah Tenaga Buruh : 76,900 orang

Kadar Pengangguran : 9.2%

PENDAPATAN ISI Penengah : RM5,493
RUMAH (2019)* Purata : RM6,570

BILANGAN KETUA ISI 414 orang
RUMAH MISKIN MENGIKUT
DATA E-KASIH (2020)*

PAUTAN PEJABAT
PENTADBIRAN
DAERAH

Pejabat Daerah Penampang
https://pdpenampang.sabah.gov.my/

25

* My Local Stats 2020, DOSM

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.3.9 DAERAH PAPAR

BENTUK Sebahagian besar AKTIVITI Industri minyak & gas
MUKA tanah pamah dan EKONOMI Pertanian (Getah,
BUMI pedalaman adalah UTAMA Kelapa Sawit & Tebu)
tanah tinggi DAERAH Perniagaan

ETNIK UTAMA DAERAH Kadazan-Dusun, Melayu Brunei dan Bajau

TENAGA BURUH (2020)* Penduduk Bekerja : 72,400 orang
Penganggur : 5,700 orang
PENDAPATAN ISI Jumlah Tenaga Buruh : 78,200 orang
RUMAH (2019)*
Kadar Pengangguran : 7.3%
BILANGAN KETUA ISI
RUMAH MISKIN MENGIKUT Penengah : RM4,571
DATA E-KASIH (2020)* Purata : RM5,733

PAUTAN PEJABAT 1,490 orang
PENTADBIRAN
DAERAH

Pejabat Daerah Papar
https://pdpapar.sabah.gov.my/

26

* My Local Stats 2020, DOSM

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.3.10 DAERAH RANAU

BENTUK Berbukit bukau dan AKTIVITI Pertanian (Kelapa
MUKA bergunung ganang EKONOMI Sawit, Ranau & Padi)
BUMI UTAMA Pelancongan
DAERAH

ETNIK UTAMA DAERAH Kadazan-Dusun, Orang Sungai dan Bajau

TENAGA BURUH (2020)* Penduduk Bekerja : 56,600 orang
Penganggur : 5,400 orang
PENDAPATAN ISI Jumlah Tenaga Buruh : 62,000 orang
RUMAH (2019)*
Kadar Pengangguran : 8.7%
BILANGAN KETUA ISI
RUMAH MISKIN MENGIKUT Penengah : RM3,571
DATA E-KASIH (2020)* Purata : RM4,756

PAUTAN PEJABAT 2,117
PENTADBIRAN orang
DAERAH

Pejabat Daerah Ranau
https://pdranau.sabah.gov.my/

27

* My Local Stats 2020, DOSM

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.3.11 DAERAH BEAUFORT

BENTUK Tanah pamah yang AKTIVITI Pertanian
MUKA subur dan sedikit EKONOMI (Kelapa Sawit, Getah)
BUMI kawasan berbukit UTAMA Eko-pelancongan
bukau DAERAH (Klias River Cruise)

ETNIK UTAMA DAERAH Kedayan, Lundayeh dan Kadazan-Dusun

TENAGA BURUH (2020)* Penduduk Bekerja : 38,500 orang
Penganggur : 2,200 orang
Jumlah Tenaga Buruh : 40,700 orang

Kadar Pengangguran : 5.4%

PENDAPATAN ISI Penengah : RM3,765
RUMAH (2019)* Purata : RM4,861

BILANGAN KETUA ISI 1,757
RUMAH MISKIN MENGIKUT orang
DATA E-KASIH (2020)*

PAUTAN PEJABAT
PENTADBIRAN
DAERAH

Pejabat Daerah Beaufort
https://pdbeaufort.sabah.gov.my/
Pejabat Daerah Kecil Membakut
https://pdkmembakut.sabah.gov.my/

28

* My Local Stats 2020, DOSM

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.3.12 DAERAH KUALA PENYU

BENTUK Berbukit bukau AKTIVITI Pertanian (Getah,
MUKA terutama di kawasan EKONOMI Kelapa Sawit)
BUMI pesisir pantai UTAMA Perikanan
DAERAH

ETNIK UTAMA DAERAH Kadazan (Tatana), Brunei dan Bisaya

TENAGA BURUH (2020)* Penduduk Bekerja : 11,000 orang
Penganggur : 900 orang
Jumlah Tenaga Buruh : 11,900 orang

Kadar Pengangguran : 7.9%

PENDAPATAN ISI Penengah : RM2,949
RUMAH (2019)* Purata : RM4,275

BILANGAN KETUA ISI 809 orang
RUMAH MISKIN MENGIKUT
DATA E-KASIH (2020)*

PAUTAN PEJABAT
PENTADBIRAN
DAERAH

Pejabat Daerah Kuala Penyu
https://pdkualapenyu.sabah.gov.my/
Pejabat Daerah Kecil Menumbok
https://www.sabah.gov.my/dkmb/

29

* My Local Stats 2020, DOSM

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.3.13 DAERAH SIPITANG

BENTUK Berbukit bukau di AKTIVITI Pembalakan
MUKA kawasan pedalaman. EKONOMI Perindustrian (Minyak
BUMI Tanah pamah di UTAMA & Gas)
kawasan persisiran DAERAH Pertanian (Getah,
Kelapa Sawit, Padi,
Kopi)

ETNIK UTAMA DAERAH Kadayan, Murut dan Lundayeh

TENAGA BURUH (2020)* Penduduk Bekerja : 18,600 orang
Penganggur : 1,200 orang
Jumlah Tenaga Buruh : 19,800 orang

Kadar Pengangguran : 6.2%

PENDAPATAN ISI Penengah : RM3,944
RUMAH (2019)* Purata : RM5,271

BILANGAN KETUA ISI 540 orang
RUMAH MISKIN MENGIKUT
DATA E-KASIH (2020)*

PAUTAN PEJABAT
PENTADBIRAN
DAERAH

Pejabat Daerah Sipitang
https://pdsipitang.sabah.gov.my/

30

* My Local Stats 2020, DOSM

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.3.14 DAERAH KENINGAU

BENTUK Sebahagian besar AKTIVITI Pertanian (Kelapa
MUKA berbukit bukau dan EKONOMI Sawit, Getah, Padi)
BUMI bergunung ganang UTAMA Penternakan
dan sedikit tanah DAERAH
pamah

ETNIK UTAMA DAERAH Kadazan-Dusun, Murut dan Cina

TENAGA BURUH (2020)* Penduduk Bekerja : 99,700 orang
Penganggur : 8,000 orang
Jumlah Tenaga Buruh : 107,700 orang

Kadar Pengangguran : 7.4%

PENDAPATAN ISI Penengah : RM4,097
RUMAH (2019)* Purata : RM5,445

BILANGAN KETUA ISI 1,800
RUMAH MISKIN MENGIKUT orang
DATA E-KASIH (2020)*

PAUTAN PEJABAT
PENTADBIRAN
DAERAH

Pejabat Daerah Keningau
https://pdkeningau.sabah.gov.my/
Pejabat Daerah Kecil Sook
https://www.sabah.gov.my/pdks/

31

* My Local Stats 2020, DOSM

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.3.15 DAERAH TAMBUNAN

BENTUK Berbukit bukau dan AKTIVITI Pertanian (Getah,
MUKA bergunung ganang EKONOMI Padi, Kelapa Sawit,
BUMI UTAMA Halia)
DAERAH Penternakan

ETNIK UTAMA DAERAH Kadazan-Dusun, Orang Sungai dan Bajau

TENAGA BURUH (2020)* Penduduk Bekerja : 23,600 orang
Penganggur : 1,300 orang
Jumlah Tenaga Buruh : 24,900 orang

Kadar Pengangguran : 5.2%

PENDAPATAN ISI Penengah : RM3,581
RUMAH (2019)* Purata : RM4,826

BILANGAN KETUA ISI 816 orang
RUMAH MISKIN MENGIKUT
DATA E-KASIH (2020)*

PAUTAN PEJABAT
PENTADBIRAN
DAERAH

Pejabat Daerah Tambunan
https://pdtambunan.sabah.gov.my/

32

* My Local Stats 2020, DOSM

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.3.16 DAERAH TENOM

BENTUK Berbukit bukau dan AKTIVITI Pertanian (Getah,
MUKA sedikit tanah pamah EKONOMI Kelapa Sawit, Padi,
BUMI yang subur UTAMA Koko, Kopi)
DAERAH

ETNIK UTAMA DAERAH Murut, Cina dan Melayu

TENAGA BURUH (2020)* Penduduk Bekerja : 30,900 orang
Penganggur : 1,900 orang
Jumlah Tenaga Buruh : 32,800 orang

Kadar Pengangguran : 5.8%

PENDAPATAN ISI Penengah : RM3,525
RUMAH (2019)* Purata : RM4,734

BILANGAN KETUA ISI 1,918
RUMAH MISKIN MENGIKUT orang
DATA E-KASIH (2020)*

PAUTAN PEJABAT
PENTADBIRAN
DAERAH

Pejabat Daerah Tenom
https://pdtenom.sabah.gov.my/
Pejabat Daerah Kecil Kemabong
https://pdkkemabong.sabah.gov.my/

33

* My Local Stats 2020, DOSM

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.3.17 DAERAH NABAWAN
(PENSIANGAN)

BENTUK Berbukit bukau AKTIVITI Pertanian (Kelapa
MUKA Kawasan tanah pamah EKONOMI Sawit, Getah, Padi)
BUMI dijadikan sebagai UTAMA
Hutan Simpan DAERAH

ETNIK UTAMA DAERAH Murut, Lun Bawang dan Lundayeh

TENAGA BURUH (2020)* Penduduk Bekerja : 17,100 orang
Penganggur : 1,900 orang
Jumlah Tenaga Buruh : 19,000 orang

Kadar Pengangguran : 9.9%

PENDAPATAN ISI Penengah : RM3,613
RUMAH (2019)* Purata : RM4,443

BILANGAN KETUA ISI RUMAH 1,953
MISKIN MENGIKUT DATA orang
E-KASIH (2020)*

PAUTAN PEJABAT
PENTADBIRAN
DAERAH

Pejabat Daerah Nabawan
https://pdnabawan.sabah.gov.my/
Pejabat Daerah Kecil Pagalungan
https://pdkpagalungan.sabah.gov.my/

34

* My Local Stats 2020, DOSM

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.3.18 DAERAH TELUPID

BENTUK Berbukit bukau, AKTIVITI Pertanian (Kelapa
MUKA bergunung ganang EKONOMI Sawit & Getah)
BUMI dan berlembah UTAMA
DAERAH

ETNIK UTAMA DAERAH Dusun Labuk, Sungai dan Tidung

TENAGA BURUH (2020)* Penduduk Bekerja : n.a
Penganggur : n.a
PENDAPATAN ISI Jumlah Tenaga Buruh : n.a
RUMAH (2019)*
Kadar Pengangguran : n.a
BILANGAN KETUA ISI
RUMAH MISKIN MENGIKUT Penengah : RM2,757
DATA E-KASIH (2020)* Purata : RM4,762

PAUTAN PEJABAT 377 orang
PENTADBIRAN
DAERAH

Pejabat Daerah Telupid
https://pdtelupid.sabah.gov.my/

35

* My Local Stats 2020, DOSM

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.3.19 DAERAH BELURAN (LABUK
SUGUT)

BENTUK Tanah pamah dan AKTIVITI Pertanian (Kelapa
MUKA kawasan pedalaman EKONOMI Sawit, Getah & Padi)
BUMI berbukit bukau dan UTAMA
bergunung ganang DAERAH

ETNIK UTAMA DAERAH Kadazan-Dusun, Sungai dan Murut

TENAGA BURUH (2020)* Penduduk Bekerja : 71,500 orang
Penganggur : 7,200 orang
Jumlah Tenaga Buruh : 78,700 orang

Kadar Pengangguran : 9.2%

PENDAPATAN ISI Penengah : RM2,849
RUMAH (2019)* Purata : RM3,907

BILANGAN KETUA ISI 1,816
RUMAH MISKIN MENGIKUT orang
DATA E-KASIH (2020)*

PAUTAN PEJABAT
PENTADBIRAN
DAERAH

Pejabat Daerah Beluran
https://pdbeluran.sabah.gov.my/
Pejabat Daerah Kecil Paitan
https://www.sabah.gov.my/pdkpaitan/

36

* My Local Stats 2020, DOSM

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.3.20 BANDAR SANDAKAN

BENTUK Pelbagai bentuk muka AKTIVITI Pertanian (Kelapa
MUKA bumi (Tanah tinggi, EKONOMI Sawit), Perikanan,
BUMI tanah pamah dan UTAMA Pelancongan,
pinggir laut) DAERAH Pembalakan,
Sarang Burung

ETNIK UTAMA DAERAH Orang Sungai, Dusun dan Suluk

TENAGA BURUH (2020)* Penduduk Bekerja : 238,100 orang
Penganggur : 21,700 orang
Jumlah Tenaga Buruh : 259,800 orang

Kadar Pengangguran : 8.4%

PENDAPATAN ISI Penengah : RM4,680
RUMAH (2019)* Purata : RM6,020

BILANGAN KETUA ISI 1,901
RUMAH MISKIN MENGIKUT orang
DATA E-KASIH (2020)*

PAUTAN PEJABAT
PENTADBIRAN
DAERAH

Majlis Perbandaran Sandakan
https://mps.sabah.gov.my/portal/

37

* My Local Stats 2020, DOSM

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.3.21 DAERAH TONGOD

BENTUK Berbukit bukau, AKTIVITI Pertanian (Kelapa
MUKA bergunung-ganang dan EKONOMI Sawit & Getah)
BUMI berlembah (lembangan UTAMA Pembalakan
sebagai tadahan Sungai DAERAH
Kinabatangan)

ETNIK UTAMA DAERAH Orang Sungai, Kadazan-Dusun dan Murut

TENAGA BURUH (2020)* Penduduk Bekerja : 22,200 orang
Penganggur : 2,200 orang
Jumlah Tenaga Buruh : 24,400 orang

Kadar Pengangguran : 8.9%

PENDAPATAN ISI Penengah : RM2,197
RUMAH (2019)* Purata : RM3,364

BILANGAN KETUA ISI 1,301
RUMAH MISKIN MENGIKUT orang
DATA E-KASIH (2020)*

PAUTAN PEJABAT
PENTADBIRAN
DAERAH

Pejabat Daerah Tongod
https://pdtongod.sabah.gov.my/

38

* My Local Stats 2020, DOSM

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.3.22 DAERAH KINABATANGAN

BENTUK Tanah pamah AKTIVITI Pertanian (Kelapa
MUKA (Kawasan berbukit EKONOMI Sawit & Getah)
BUMI bukau dan sungai) UTAMA Pelancongan
DAERAH Perikanan

ETNIK UTAMA DAERAH Orang Sungai, Dusun dan Idahan

TENAGA BURUH (2020)* Penduduk Bekerja : 86,800 orang
Penganggur : 8,500 orang
Jumlah Tenaga Buruh : 96,400 orang

Kadar Pengangguran : 9.9%

PENDAPATAN ISI Penengah : RM4,102
RUMAH (2019)* Purata : RM5,128

BILANGAN KETUA ISI 855 orang
RUMAH MISKIN MENGIKUT
DATA E-KASIH (2020)*

PAUTAN PEJABAT
PENTADBIRAN
DAERAH

Pejabat Daerah Kinabatangan
https://pdkinabatangan.sabah.gov.my/

39

* My Local Stats 2020, DOSM

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.3.23 DAERAH LAHAD DATU

BENTUK Tanah pamah bagi AKTIVITI Pertanian (Kelapa
MUKA Tsbmkaeaeendwrnbaiakguhsihktapaibntadudmaykipaaiktnhlabagwduueakt nsadaguanann EKONOMI Sawit & Kelapa)
BUMI daratan UTAMA Perindustrian
DAERAH

ETNIK UTAMA DAERAH Idahan, Bajau dan Orang Sungai

TENAGA BURUH (2020)* Penduduk Bekerja : 128,000 orang
Penganggur : 13,200 orang
Jumlah Tenaga Buruh : 141,300 orang

Kadar Pengangguran : 9.4%

PENDAPATAN ISI Penengah : RM4,186
RUMAH (2019)* Purata : RM5,681

BILANGAN KETUA ISI 751 orang
RUMAH MISKIN MENGIKUT
DATA E-KASIH (2020)*

PAUTAN PEJABAT
PENTADBIRAN
DAERAH

Pejabat Daerah Lahad Datu
https://pdlahaddatu.sabah.gov.my/
Pejabat Daerah Kecil Tungku
https://pdktungku.sabah.gov.my/

40

* My Local Stats 2020, DOSM

GARIS PANDUAN PENTADBIRAN DAERAH

2.3.24 DAERAH KUNAK

BENTUK Beralun dan berbukit AKTIVITI Pertanian (Kelapa
MUKA bukau EKONOMI Sawit)
BUMI UTAMA Perikanan
DAERAH

ETNIK UTAMA DAERAH Bajau, Tidung dan Dusun

TENAGA BURUH (2020)* Penduduk Bekerja : 36,400 orang
Penganggur : 3,700 orang
Jumlah Tenaga Buruh : 40,100 orang

Kadar Pengangguran : 9.2%

PENDAPATAN ISI Penengah : RM3,723
RUMAH (2019)* Purata : RM5,194

BILANGAN KETUA ISI 361 orang
RUMAH MISKIN MENGIKUT
DATA E-KASIH (2020)*

PAUTAN PEJABAT
PENTADBIRAN
DAERAH

Pejabat Daerah Kunak
https://www.sabah.gov.my/pd.knk/

41

* My Local Stats 2020, DOSM