The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.

Gladhi Basa Kelas 7 sem1 lan 2 rev 1 -_compressed_compressed

Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Published by windartismp6yk, 2021-05-01 03:16:28

Gladhi Basa Kelas 7 sem1 lan 2 rev 1 -_compressed_compressed

Gladhi Basa Kelas 7 sem1 lan 2 rev 1 -_compressed_compressed

D. ....
10.

A.

B.

C.

D. . Tembung kang trep kanggo ngganepi ukara ing dhuwur yaiku
11.

....
A.

B.

C.

D. ....
12.

A.

B.

C.

D.

13. Sinau kanthi tekun, teken bakal tekan.
Ukara kasebut menawa katulis nganggo aksara Jawa kang bener yaiku ....
A.

B.

C.

D.

14. 165

Aksara Jawa kasebut menawa disalin nganggo aksara latin yaiku ....
A. Ibu lan bapak tindak dhateng Sleman.
Gladhi Basa Jawa VII / Ganjil

B.Ibu kaliyan bapak tindak dhateng Sleman.
C.Ibu saha bapak badhe tindak dhateng Sleman.
D.Ibu sekaliyan bapak badhe tindak dhateng Sleman.
15. Ramawijaya kagungan garwa Dewi Sinta.
Katulis nganggo aksara Jawa kang bener yaiku ....
A.

B.

C.

D.
16 Tembang Kinanthi iku cacahing gatra ana ....

A.

B.

C.

D.
17 Cacahing wanda(suku kata) saben saklarik ing tembang macapat arane ….

A.

B.

C.

D.
18 Para siswa lagi gladhen tembang dolanan padhang bulan. Tembung padhang bulan yen

katulis migunakake aksara Jawa yaiku....
A.

B.

C.

D.
19 Adhiku lagi nembang Gundhul-gundhul Pacul. Gundhul-gundhul Pacul iku kalebu

tembang....
A.

Gladhi Basa Jawa VII / Ganjil 166

B.

C.

D. 3
20 Tabel

1

24

Urutan kang unine: jaranan,ilir-ilir, jamuran, gugur gunung ing tabel 1 yaiku:

A. 1 – 2 – 3 – 4
B. 2 – 3 – 1 - 4
C. 2 – 4 – 1 – 3

D. 2 – 4 – 3 – 1

21 Tabel
1

2

3

4

Urutan kang unine: Pocung,Sinom,Gambuh,Kinanthi ing tabel 2 yaiku:
A. 3-4-1-2
B. 3-2-4-1
C. 3-1-4-2
D. 1-2-3-4

22 Aksara Jawa iki rampungna !
....

A.

B.

C.

D.

23 .... Ganepane ukara kasebut yaiku ...
A.

Gladhi Basa Jawa VII / Ganjil 167

B.
C.
D.

24 .... Ganepane ukara kasebut yaiku ...
A. ....
B.
C. yaiku ....
D. ....

25
A.
B.
C.
D.

26
A.
B.
C.
D.

27
A.
B.

Gladhi Basa Jawa VII / Ganjil 168

C. ....
D.
28

A.
B.
C.
D.

29 Putrane Werkudara karo Dewi Arimbi jenenge yaiku ...
A.
B.
C.
D.

30 Tembang macapat iku cacahe ana ....
A.
B.
C.
D.

II.
1. Salinen nganggo aksara latin !

2. Tulisen nganggo aksara Jawa ! 169
Kumbakarna Gugur
Ing carita Ramayana ana paraga kang aran Kumbakarna.

Gladhi Basa Jawa VII / Ganjil

Kumbakarna iku rayine prabu Dasamuka ratu ing negara Ngalengka. Kumbakarna maju dadi
senopati ing paprangan mbela negara.
Prabu Dasamuka iku nyolong Dewi Shinta garwane Prabu Rama.
Kumbakarna maju perang bela negara.

Wulangan 7
WAYANG

Kompetensi Dasar :
Carita Wayang Ramayana

A. PARAGA ING CARITA Ramayana
.

1. Prabu Ramawijaya

Prabu Ramawijaya iku putrane Prabu Dasarata ratu
ing negara Ayodya lan Dewi Ragu
Prabu Rama mijil saka garwa prameswari. Prabu Rama
duwe adhi seje ibu kang aran Lesmana. Wiwit isih
mudha Rama lan Lesmana (Dewi Sumitra) duwe watak
satriya, numpas marang angkara murka lan memayu
hayuning bawana (menegakkan keadilan dan
kebenaran di bumi). Prabu Rama iku titisane Dewa
Wisnu kang duwe tanggung jawab njaga katentremane
donya. Prabu Ramawijaya lan Lesmana lunga
menyang negara Mantili kanggo melu sayembara yaiku
ngangkat panah kagungane Prabu Janaka. Sapa kang
bisa menang bakal bisa garwa Dewi Sinta.
Prabu Ramawijaya kasil menang ing sayembara kasebut banjur bisa nggarwa Dewi Sinta. Dewi
Sinta banjur diboyong menyang Ayodya.
Dewi Kekayi ora sarujuk menawa Prabu Ramawijaya kang bakal dadi ratu ing negara
Ayodya, amarga Prabu Dasarata tau duwe janji menawa putrane Dewi Kekayi kang aran Barata
kang bakal ngganti raja ing negara Ayodya.
Prabu Ramawijaya, Dewi Sinta lan Lesmana banjur lunga saka kraton, ngumbara
menyanag ngendi-endi. Ing satengahe alas Dandaka manggon sauntara kanggo leren.
Dasamuka utawa Rahwana nggoleh cara supaya bisa nyolong Dewi Sinta. Ing satengahe alas
kasebut ana kidang kencana kang memba-membane Kala Marica. Dewi Sinta kesengsem
marang kidang kasebut, Prabu Ramawijaya banjur ngoyak kidang kasebut.
Dewi Sinta banjur bisa diculik dening Rahwana. Dewi Sinta njaluk tulung amarga
tumindake Rahwana. Manuk Jatayu krungu swara ana wong jaluk tulung banjur nggoleki swara
kasebut. Manuk Jatayu aweh pitulungan nanging kasor dening Rahwana. Dewi Sinta banjur
digawa menyang Alengka.
Ramawijaya anggone nggoleki ganti tekan negara Kiskenda. Ing Negara Kiskenda
kasebut Ramawijaya ketemu karo Sugriwa. Sugriwa aweh pitulungan marang Prabu
Ramawijaya. Ramawijaya uga aweh pambiyantu bisa ngalahake Subali kang ngrampas hak
duweke Sugriwa yaiku Kraton Kiskenda bali marang Sugriwa.

Gladhi Basa Jawa VII / Ganjil 170

Anoman diutus dening Ramawijaya supaya nggolek sisik melik kahananane Dewi Sinta.
Anoman lan Sugriwa ketemu karo Rahwana kanthi panjaluk supaya Rahwana gelem
mbalekake Dewi Sinta. Rahwana ora gelem. Banjur dadi perang rame lawan bala wanara.

Rahwana bisa kalah dening Ramawijaya, Negara Alengka banjur diwenehake marang
Wibisana adhine Rahwana. Prabu Rama banjur bisa mboyong Dewi Sinta.

2. Dewi Sinta

Dewi Sinta iku putrine Prabu Janaka ratu ing negara Mantili. Dewi Sinta iku titisane
Dewi Sri. Dewi Sinta iku lair saka Dewi Tarki yaiku garwane Rahwana. Rahwana
duwe pepinginan bisa nggarwa Dewi Sri nanging ora bisa, mula kepingin bisa
nggarwa Dewi Sinta kang isih titisane Dewi Sri. Amarga rahwana iku bapake dhewe
mula Dewi dibuwang saka Ngalengka. Dewi Sita dibuwang ing kali Gangga banjur
ditemu dening Prabu Janaka.

Dening Prabu Janaka, Dewi Sinta digarwa dening Prabu
Ramawijaya. Tumindake Rahwana nyolong Dewi Sinta dadi
rusake kraton Ngalengka amarga dirusak dening bala wanara.
Dewi banjur diboyong ing Ayodya. Dewi Sinta diparigi putra kalih
kang aran Lawa/ Ramabatlawa lan Kusa utawa Ramakusa.
Sawise Lawa lan Kusa dewasa, Lawa dadi ratu ing negara Ayodya
lan Kusa dadi ratu ing negara Mantili.

3. Anoman

Anoman iku putrane Dewi Anjani kang awujud
kethek. Dewi Anjani iku putrine Resi Gutama lan Dewi
Wiwindradi. Sebutane liya Anoman yaiku Bambang
Senggana, Bayu putra, Anjani Putra, Maruti,
Kapiwara,Ramadayapati, Bayutanaya. Sawise dadi
Resi banjur jejuluk Begawan Mayangkara. Garwane
Anoman yaiku Dewi Purwanti lan Dewi Urangayu.
Karo Dewi Purwanti peputra Dewi Purwaganti, dene
karo Dewi Urangayu peputra Trigangga. Anoman
sanajan awujud kethek nanging duwe watak satriya,
gedhe labuh labete marang titah liya. Seneng mbela
bebener lan nyingkiri angkara murka. Awatak jujur, lila
legawa, enthengan mbiyantu wong liya.
Mula bukane ibune Anoman yaiku Dewi Anjani iku wujude kaya dene manungsa
bajur bisa dadi awujud kethek, critane mangkene: Dewi Wiwindradi iku kagungan putra
telu yaiku Guwarsa, Guwarsi lan Dewi Anjani. Dening ibune Dewi Anjani diparingi Cupu
Manik Astagina. Guwarsa lan Guwarsi padha meri marang Dewi Anjani. Dewi
Wiwindradi ditakoni karo Resi Gutama asale cupu kasebut, nanging Dewi Wiwindradi
ora semau. Sang Resi banjur ngendika “ ditakoni kok meneng wae kaya tugu” Sanalika
Dewi Wiwindradi banjur dadi tugu.
Cupu kang kanggo rebutan mau banjur dibuang dening Resi Gutawa. tibaning
ana ing satengahing sendhang. Bocah telu iku banjur nututi . Guwarsa lan Guwarsi
nyemplung ing sendhang kasebut. Guwarsa lan Guwarsi banjur malih rupa kaya dene
kethek. Dewi Anjani ora wani njegur, nanging wis kebacut raup banyune sendhang,
mula tangan lan raine Banjur katelune padha getun lan nangis.

4. Manuk Jatayu

Gladhi Basa Jawa VII / Ganjil 171

Manuk Jatayu iku putrane Resi Briswawa. Jatayu iku
kancane Prabu Dasarata bapake Prabu Ramawijaya. Wektu
Dewi Sinta dicolong dening Rahwana, Manuk Jatayu krungu
swara wong njaluk pitulungan lan nyebut-nyebut asmane
Prabu Dasarata. Krungu swara kasebut banjur nggoleki
swara kasebut. swara kasebut jebul saka Dewi Sinta kang
dicolong dening Rahwana. Wektu iku banjur dadi perang
rame antarane Rahwana lan Manuk Jatayu. Rahwana bisa
unggul lan ngalahake Manuk Jatayu.
Manuk Jatayu tiba lan ora bisa obah amarga wulune dibrondholi dening Rahwana.
Manuk Jatayu ketemu karo Prabu Ramawijaya lan menehi ngerti kahanane Dewi
Sinta. Manuk Jatayu banjur tiwas mbelani bebener.

5. Dasamuka/Rahwana

Dasamuka saka temung dasa tegese sepuluh, muka
tegese rai. Dasamuka duwe rai cacah sepuluh. jeneng
asline Rahwana. Rahwana wektu lair ana ing alas .
Diwenehi aran Rahwana amarga wektu lair awujud
rah(getih), wana (alas). Ibune asmae Dewi Sukesi lan
bapake Resi Wisrawa. Prabu Dasamuka duwe garwa
Dewi Tarki(Tari). Dasamuka duwe sedulur aran :
1. Kumbakarna
2. Dewi Sarpakenaka
3. Wibisana

Dasamuka lan adhi-adhine didhawuhi tapa
dening bapake lan bisa kelakon kang dadi gegayuhane:

1. Dasamuka bisa sekti lan dawa umure
2. Kumbakarna bisa sekti lan jujur
3. Dewi Sarpakanaka bisa sekti lan duweni wibawa
4. Wibisana bisa sekti lan wicaksana.
Sawise mertapa Dasamuka dadi ratu ing negara Alengka dene patihe aran Prahasta.

Dasamuka watake ala, angkara murka, nuruti hawa napsune. Dasamuka
kagungan prameswari aran Dewi Tari. Dasamuka alan Dewi Tari duwe putra aran
Indrajid. Putra liyane yaiku Trikaya, Trisirah, Trinetra, Trimurda Pratalamariyam.
Dasamuka nggarwa titisane Dewi Widawati, lan Dewi Widawati manitis marang Dewi
Sinta. Dasamuka banjur kepingin dustha Dewi Sinta. Dewi Sinta iku garwane Prabu
Ramawijaya.

Dasamuka memba-memba dadi Begawan tuwa supaya bisa nyolong Dewi Sinta.
Dasamuka dielingake karo adhine kang aran Kumbakarna lan Wibisana supaya
mbalekake Dewi Sinta. Dasamuka puguh ora gelem mbalekake Dewi Sinta.
Pungkasane dadi perang rame antarane Dasamuka lan Ramawijaya. Ramawijaya
duwe senopati aran Anoman (kethek putih) lan Sugriwa (kethek abang). Kumbakarna

gelem maju perang ora amarga mbelani kangmase Dasamuka nanging amarga
mbelani negarane Ngalengka. Dasamuka kena panahe Prabu Ramawijaya aran panah
Guwawijaya. Dening Anoman Dasamuka dibleki gunung Kendalisada.

B Cerita ramayana

. Ramayana iku saka tembung Rama lan ayana tegese lelakone Ramawijaya. Ceritane

Ramayanan :

.
Gladhi Basa Jawa VII / Ganjil 172

Prabu Dasarata ratu ana ing negara Ayodya. Prabu Dasarata kagungan garwa aran Dewi
Raghu, Dewi Kekayi lan Dewi Sumitrawati. Dasarata kagungan putra saka Dewi Raghu aran
Ramawijaya, Saka Dewi Kekayi kagungan putra telu aran Barata, Satrugna lan Dewi Kanwaka.
Saka Dewi Sumitrawati kagungan putra aran Laksmana.

Ing negara Mantili Prabu Janaka nganakake sayembara yaiku sapa kang bisa ngangkat
gandewa utawa panah bakal bisa garwa Dewi Sinta putrane Prabu Janaka. Akeh para satriya kang
melu sayembara kasebut, kalebu Prabu Ramawijaya lan Prabu Dasamuka. Ing pungkasane
sayembara kang unggul bisa ngangkat gandewa kasebut yaiku Ramawijaya. Ramawijaya kasil
nggarwa Dewi Sinta.

Prabu Dasamuka utawa Rahwana iku ratu ana negara Alengka (Ngalengka). Dasamuka duwe
sedulur cacah telu aran Kumbakarna, Sarpakenaka, lan Wibisana. Kumbakarna duwe sipat jujur,
Sarpakanaka nduwuni kasekten dene Wibisana nduweni watak wicaksana. Dasamuka gela atine
amarga ora bisa nggarwa Dewi Sinta. Dasamuka tansah golek cara supaya bisa ngrebut Dewi Sinta
saka Ramawijaya.

Ramawijaya, Dewi Sinta lan Laksmana lagi lelungan ing alas Dhandhaka. Ing alas kasebut
ana kidang kencana kang apik banget. Dewi Sinta kepranan karo kidang kencana kasebut. Amarga
saka kepingine mula Ramawijaya ngoyak kidang kencana kasebut. Sadurunge ngoyak kidang

kencana kasebut Ramawijaya pesen marang Laksmana supaya njaga Dewi Sinta lan aja sepisan-
pisan ninggal Dewi Sinta dhewekan. Ora antara suwe keprungu swara kaya wong njerit. Dewi Sinta

ngira iku swarane Ramawijaya kang njaluk pitulungan, satemene swara kasebut saka swarane
kidang kencana kang kena panahe Ramawijaya. Kidang kencana kasebut satemene saka memba-
membane Kalamarica. Dewi Sinta ngira iku swarane saka Ramawijaya, mula Dewi Sinta ngakon

Laksmana supaya aweh pambiyantu marang Ramawijaya kang njaluk pitulungan. Laksmana ora
gelem amarga eling marang pesene Ramawijaya ora entuk ninggal Dewi Sinta. Pungkasane
Laksmana lungga amarga ora bisa nolak panjaluke Dewi Sinta. Wektu Laksmana lunga, ana

begawan tuwa kang njaluk tulung marang Dewi Sinta amarga wis pirang-pirang dina durung
mangan. Nyawang kahanan kasebut Dewi Sinta melas lan ora tegel. Dewi Sinta lali marang welinge

Ramawijaya supaya ora metu saka bunderan kang wis digawe dening Ramawijaya supaya bisa
slamet.

Begawan kasebut jebule Rahwana utawa Dasamuka. Dewi Sinta dicolong dening Dasamuka.

Ana manuk garudha aran Jatayu krungu swarane Dewi Sinta njaluk pitulungan. Manuk Jatayu nututi
mlayune Rahwana ing angkasa. Manuk Jatayu karo Rahwana dadi perang rame. Saben-saben
Rahwana kalah tiba ing lemah bisa slamet maneh. Pungkasane perang manuk Jatayu kalah lan

wulune dicabuti dening Rahwana. Manuk Jatayu ora bisa mabur maneh. Dewi Sinta banjur digawa
menyang Alengka. Karepe arep dipundhut garwa nanging Dewi Sinta ora gelem.

Lungane Laksmana bisa ketemu karo Ramawijaya banjur lunga bali ing papane Dewi Sinta

kang ditinggal dhewekan. Ing kana Dwi Sinta wis ora ana. Ramawijaya lan Laksmana bingung
nggoleki Dewi Sinta. Wektu nggoleki Dewi Sinta kang ilang, Ramawijaya lan Laksmana ketemu karo

manuk Jatayu kang wis ora bisa mabur maneh. Manuk Jatayu crita menawa Dewi Sinta dicolong
dening Rahwana lan digawa menyang Alengka.

Ramawijaya lan Laksmana nerusake lakune anggone nggoleki Dewi Sinta. Ramawijaya lan

Laksmana ketemu karo Anoman banjur diajak menyang Guwa Kiskenda yaiku omahe Anoman.
Anoman aweh pembiyantu marang Ramawijaya supaya Dewi Sinta bisa bali maneh. Anoman di
dhaeuhi dening Ramawijaya supaya nggawa ali-ali lan dicoba dilebokake ana ing drijine Dewi Sinta.

Menawa ali-ali kasebut bisa pas dianggo, iku minangka tandha yen Dewi Sinta iku setya tuhu
marang Ramawijaya. Ali-ali wis diwenehake lan dianggo dening Dewi Sinta bisa pas ing drijine. Dewi

Sinta iku pancen tetetp setya tuhu marang Ramawijaya. Wektu Anoman arep bali konangan dening
prajurit Alengka. Anoman arep diobong. Jebul Anoman bisa luwar saka paukuman kasebut malah
dadi negara Alengka kang kobong saka geni kang digawa dening Anoman.

Gladhi Basa Jawa VII / Ganjil 173

Ramawijaya banjur bisa adu arep karo Rahwana kathi niat njaluk Dewi Sinta supaya
dibalekake marang Ramawijaya. Rahwana ora gelem, mula banjur dadi perang rame. Perange
padha sektine, padha digdayane. Pungkasane Ramawijaya unggul lan bisa mboyong Dewi Sinta ing
Ayodya

Gladhi Basa Jawa VII / Ganjil 174

UJI KOMPETENSI

I. Wangsulan pitakonan ing ngisor iki kanthi milih salah siji wangsulan kang bener lan trep !

1. Bapak lan ibune Prabu Rama yaiku .... B. Dewa Bayu lan Dewi Wiwindradi
A. Prabu Dasarata lan Dewi Ragu C. Dewa Indra lan Dewi Urangayu
B. Prabu Dasarata lan Dewi Tarki D. Dewa Brama lan Dewi Purwanti
C. Prabu Dasarata lan Dewi Kekayi
D. Prabu Dasarata lan Dewi Sumitra 10. Araning cupu kang kanggo rebutan
putrane Resi Gutama yaiku ....
2. Prabu Rama iku titisane ... A. Telaga Sumala
A. Dewa Indra B. Telaga Nirmala
B. Dewa Surya C. Manik Astagina
C. Dewa Brama D. Sesotya Manik Candrama
D. Dewa Wisnu
Kumbakarna Gugur
3. Kidang kencana kang dipanah dening Ing carita Ramayana ana paraga kang
Prabu Rama iku memba-membane aran Kumbakarna. Kumbakarna iku rayine
saka .... prabu Dasamuka ratu ing negara Ngalengka.
A. Rahwana Kumbakarna maju dadi senopati ing
B. Kala marica paprangan mbela negara Ngalengka kang
C. Kumbakarna dirusak dening bala wanara. Prabu Dasamuka
D. Sarpakanaka iku nyolong Dewi Shinta garwane Prabu
Rama.
4. Araning manuk kang aweh pitulungan Ing palagan Kumbakarna weruh anake
marang Dewi Sinta yaiku .... loro kang aran Aswanekumba lan
A. Manuk Briswawa Kumbakinumba padha palastra. Ing batin
B. Manuk Brihawan Kumbakarna nyuwara anggone maju ing
C. Manuk Garudha paprangan mbelani putrane lan negarane, ora
D. Manuk Jatayu mbelani kakange kang luput nyolong Dewi
Shinta.
5. Ratu ing negara Kiskenda yaiku ....
A. Subali 11. Tembung Ramayana iku mengku
B. Anjani teges ....
C. Sugriwa A. laire Rama
D. Anoman B. patine Rama
C. lelakone Rama
6. Dewi Sinta iku putrane .... D. nalika cilikane Rama
A. Prabu Rama
B. Prabu Janaka 12. Kumbakarna iku maju ing paprangan
C. Prabu Dasarata amarga mbelani ....
D. Prabu Yudhistira A. adhine
B. kakange
7. Dewi Sinta iku titisane .... C. negarane
A. Dewi Sri D. mbakyune
B. Dewi Pratiwi
C. Dewi Widowati 13. Putrane Kumbakarna kang seda ing
D. Dewi Siti Sundari paprangan yaiku ....
A. Aswatama lan Aswan
8. Putrane Dewi Sinta aran .... B. Aswatama lan Aswanekumba
A. Kusa lan Lawa C. Aswanekumba lan Kumbakinumba
B. Lawa lan Gutama D. Kumbakarna putra lan
C. Sugriwa lan Subali Aswanekumba
D. Lesmana lan Barata
14. Kumbakarna iku dadi senopati ing
9. Anoman iku putrane .... negara ....
A. Dewa Bayu lan Dewi Anjani A. Dwarawati

Gladhi Basa Jawa VII / Ganjil 175

B. Ngalengka C. gunung
C. Ayodya D. samodra
D. Amarta 19. Anoman duwe aji Mundri. Dayane aji
Mundri yaiku....
15. Sapa kang bisa ngalahake A. Bisa dadi gedhe lan rosa banget
Kumbakarna ing paprangan ? B. ora bisa dikalahke dening
A. Karno
B. Anoman mungsuh
C. Lesmana C. ora ana kang bisa nandhingi
D. Rama Wijaya
kekuwatane
16. Kumbakarna iku rayine Prabu D. ora bisa mati amung kena
Dasamuka. Tembung rayi ing ukara
kasebut tegese .... gegamane mungsuh
A. rama
B. adhi 20. Para kapi kang mbiyantu gawe
C. kakang tambak yaiku, kejaba ....
D. biyung A. Kapi Jaya Warjita
B. Kapi Kingkin
17. Piwulang budi pekerti kang laras karo C. Kapi Saraba
carita ”Kumbakarna Gugur” yaiku .... D. Kapi Subali
A. mbelani kanca mitra
B. mbelani tumindak angkara 21. Kang ditambak dening Anoman yaiku
C. mbelani negara nganti mati ....
D. mbelani wong kang wis gawe lara A. kali
B. danau
Anoman C. gunung
Anoman banjur mesat ing gegana, D. samodra
mrepegi dununge gunung Koromandel. Tekan
sikile gunung, sigra tiwikrama matak aji 22. Dewa kang paring pambiyantu marang
Mundri. Sanalika wujude Anoman dadi gedhe Anoman rikala nambak yaiku ..
banget lan karosane ngedab-edabi. Gunung A. Hyang Baruna
Koromandel kajebol, banjur dicemplungake B. Hyang Maruta
ing samodra, murwakani pambanguning C. Hyang Candra
tambak. Sigra kasusul para wanara liyane, D. Hyang Surya
nyemplungake watu-watu gedhe lan wit-wit
gedhe. Kabeh tumandang gawe, bantu- 23. Para wanara padha asung pambiyantu
binantu, sepi ing pamrih rame ing gawe. marang Anoman. Tembung Wanara
Kapi Saraba, Kapi Kingkin, Kapi Jaya ing ukara iku tegese ....
Warjita, lan Kapi Darimuka mrenahake lan A. kethek
nata watu-watu apadene kekayon kang B. manuk
diceplungake ing samodra, dibantu karo mina C. gajah
kawulane sang Hyang Baruna. D. iwak
Watu-watu lan kekayon-kekayon kang
gedhene telung prangkul dipapanake ing Anoman iku putrane Bathara Guru karo
ngisor dhewe. Sawise iku banjur diuruki Dewi Anjani. Eyange aran Resi Gutama lan
lemah nganti rata, nuli diuruk wedhi. Sawise Dewi Wiwindradi. Anoman kagungan putri
kabeh tambak banjur wis dadi. aran Dewi Purwaganti lan Dewi Trigangga.
Ora nganti setengah taun, tambak wis meh Anoman sanajan awujud kethek nanging
rampung. Nanging sawijining dina tambak watake satriya, seneng bela bebener,
kang sisih tengah jebol, nggawa kurban nyingkirake angkara murka, jujur, lila legawa.
kethek pirang-pirang Ing carita Ramayana, Anoman dadi senopati
ing Ayodya mbelani Rama Wijaya. Nalika
18. Anoman banjur mesat ing gegana. Dewi Sinta digondhol dening Dasamuka,
Tembung gegana tegese .... Anoman iku kang bisa ngobong negara
A. alas Alengka. Anoman misuwur kanthi sebutan
B. langit Anjani putra.

Gladhi Basa Jawa VII / Ganjil 176

24. Ing ngisor iki watake Anoman, manitis marang Dewi Sinta. Dasamuka
kejaba .... banjur kepingin dustha Dewi Sinta. Dewi
A. mbela bebener Sinta iku garwane Prabu Ramawijaya.
B. lila legawa
C. jujur 26. Jeneng asline Dasamuka yaiku ....
D. julig A. Rahwana
B. Dasanama
25. Anoman misuwur kanthi sebutan C. Destarasta
Anjani putra. D. Dewabrata
Ing ngisor iki tegese padha karo
tembung misuwur, kejaba .... 27. Diparingi nama Rahwana amarga
A. seneng wektu lair ana ing ....
B. kongas A. alas
C. kombul B. gunung
D. kondhang C. samudra
D. khayangan
Dasamuka saka tembung dasa tegese
28. Ing ngisor iki kalebu sedulure
sepuluh, muka tegese rai. Dasamuka Dasamuka, kajaba ....
A. Anoman
duwe rai cacah sepuluh. jeneng asline B. Wibisana
C. Kumbakana
Rahwana. Rahwana wektu lair ana ing D. Sarpakanaka

alas. Diwenehi aran Rahwana amarga 29. Ing ngisor iki putrane Dasamuka,
kajaba ...
wektu lair awujud rah(getih), wana (alas). A. Indrajit
B. Trikaya
Ibune asmae Dewi Sukesi lan bapake Resi C. Trinetra
D. Trijatha
Wisrawa. Prabu Dasamuka duwe garwa
30. Garwa prameswari Dasamuka aran
Dewi Tarki(Tari). Dasamuka duwe sedulur ....
A. Dewi Tari
aran : B. Dewi Sinta
C. Dewi Sukesi
1. Kumbakarna D. Dewi Widawati

2. Dewi Sarpakenaka

3. Wibisana

Dasamuka watake ala, angkara murka,

nuruti hawa napsune. Dasamuka

kagungan prameswari aran Dewi Tari.

Dasamuka alan Dewi Tari duwe putra

aran Indrajid. Putra liyane yaiku Trikaya,

Trisirah, Trinetra, Trimurda

Pratalamariyam. Dasamuka nggarwa

titisane Dewi Widawati, lan Dewi Widawati

II. Tulisen nganggo basamu dhewe cerita Ramayana !
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................

Gladhi Basa Jawa VII / Ganjil 177

Lampiran Tembung Ngoko lan Krama

Tembung ngoko Tembung Krama Tembung Krama Inggil Basa Indonesia
- merah
abang abrit - berat
- dingin
abot awrat - mau, ingin, akan
- adik
adhem asrep - jauh
- jual
adhep ajeng - mengadukan
siram mandi
adhi rayi - jangan
- nilai, harga
adoh tebih - arep
- banyak
adol sade dhawuh suruh
kawula, dalem saya
adu aben - jelek
- hutan
adus adus - cincin
- pindah
aja sampun - karena
- luas
aji aos - bau
- mencari
aju ajeng - ada
agem menggunakan
akeh kathah - mengembala
timur muda
akon aken - antara
- tawar
aku kula - baru
- apa
ala awon - bagus
- maaf
alas wana - maksud, tujuan
asma nama
ali-ali sesupe - jarang
- akan
alih pindhah - makna
penggalih hati
amarga amargi slira badan
- siang
amba wiyar atur memberi
sumangga Silahkan
ambu ambet - akan
kondur pulang
amek mendhet - sangat
- terus
ana wonten - air
- bersama
anggo angge - batu bata
- batin
angon angen - pembantu
- beda
anom anem - baik
- kera
antara antawis - pistol
- sungai
anyang awis - sembelih
- benar
anyar enggal - malah
-
apa punapa - besuk
- bisa
apik sae - ibu
dulu
apura apunten

arah angkah

aran nama

arang awis

arep ajeng

arti artos

ati manah

awak badan

awan siyang

aweh suka

ayo mangga

bakal badhe

bali wangsul

banget sanget

banjur lajeng

banyu toya

bareng sareng

bata banon

batin batos

batur rencang

beda benten

becik sae

bedhes kethek

bedhil senjata

begawan benawi

beleh pragat

bener leres

bengi dalu

besuk benjing

bisa saged

biyung ibu

biyen rumiyin

Gladhi Basa Jawa VII / Ganjil 178

Tembung ngoko Tembung Krama Tembung Krama Inggil Basa Indonesia
bobot wawrat - berat
bocah lare - anak
bojo semah garwa istri/suami
bubar bibar - selesai
bubrah bibrah - rusak
budhal bidhal - berangkat
bukak bikak - buka
bungah bingah - senang
buri Wiwingking - belakang
buru bujeng - kejar
buruh berah - buruh
buta denawa - rasaksa, buta
butuh betah - perlu
buwang bucal - buang
calathu wicanten ngendika bicara
cedhak celak - dekat
celeng andhapan - babi hutan
cekel cepeng asta pegang
cendhek andhap - pendek
cilik alit - kecil
coba cobi - coba
crita criyos - cerita
cucul lukar - melepas
cukup cekap - cukup
cukur paras - potong rambut
dadi dados - jadi
dalan margi - jalan
damar dilah - lampu
dandan dandos - berhias
darma darmi - melaksanakan tugas
dawa panjang - panjang
deleng priksa lihat
desa tingal - desa
diyan dhusun - lampu
dina dilah - hari
dhayoh dinten - tamu
dhewe tamu - sendiri
dhemen piyambak - senang
dhuwit remen - uang
dhuwur arta - tinggi
dluwang inggil - kertas
dodol dlancang - jual
dolan sade - bermain
dudu ameng-ameng - bukan, lain, beda
duga sanes - sampai
duwe dugi kagungan punya
durung gadhah - belum
embah dereng - nenek/kakek
embuh eyang - tidak mengerti
emoh duka - tidak mau
endi boten purun - mana
endhek pundi - pendek
endhas andhap mustaka kepala
endog sirah - telur
endi tigan - mana
enom pundi muda
entas enem timur baru saja
entek nembe saweg habis
eling telas - ingat
enak enget - enak, lezat
esuk eca - pagi
etung enjing - hitung
ewuh etang - repot
gamel ewet - gamelan
gampang gangsa - mudah
ganep gampil - lengkap
jangkep -

Gladhi Basa Jawa VII / Ganjil 179

Tembung ngoko Tembung Krama Tembung Krama Inggil Basa Indonesia
ganti gantos - ganti
gati gatos - perlu, penting
gawa bekta ngasta bawa
gawe damel ngasta buat
gedhang pisang - pisang
gedhe ageng - besar
geger pengkeran - punggung
gelem purun kersa mau
gelis enggal - cepat
genep jangkep - lengkap
genti gantos - ganti
geteh rah - darah
glulu glrga - pohon kelapa
godhong ron - daun
golek pados - cari
goroh dora - bohong
gula gendhis - gula
gulu jangga - leher
guna gina - faedah, kegunaan
gunem ginem - omong
gunung redi - gunung
guyu gujeng - tawa
hiya inggih - iya
ijo ijem - hijau
ijol lintu - tukar
iket dhestar - ikat kepaa
iki punika - ini
iku punika - itu
ilang ical - hilang
ireng cemeng - hitam
isih taksih - masih
isin lingsem - malu
iwak ulam - ikan
iya inggih - iya
jaba jawi - luar
jaga jagi - jaga
jago sawung - ayam jantan
jala jambet - jaring ikan
jambu jambet - jambu
jamu jampi loloh jamu
jaran kapal titihan kuda
jeneng nama asma nama
jero lebet - dalam
jeruk jeram - jeruk
jungkat serat pethat sisisr
jupuk pendhet mundhut ambil
kabeh sedaya - semua
kae punika - itu
kejaba kejawi - selain
kakang raka - kakak laki-laki
kalah kawon - kalaha
kali lepen - sungai
kandha criyos ngendika bicara
kanggo kangge kagem untuk
kapan benjing - kapan
karep kajeng karsa niat
kari kantun - sisa
karo kalih kaliyan ke dua
kartu kertos - kartu
kathok sruwal lancingan celana
katon ketingal - dapat dilihat
kaya kados - mirip dengan
kayu kajeng - kayu
kebo maesa - kerbau
kejaba kejawi - selain
kelakon kelampahan - terlaksana

Gladhi Basa Jawa VII / Ganjil 180

Tembung ngoko Tembung Krama Tembung Krama Inggil Basa Indonesia
- terlupakan
kelalen kesupen - bunga
- kejatuhan
kembang sekar - kelewat takut
- kirim
ketiban kedhawahan - kemeja
- ingin ikut
keweden kajrihen - salah, keliru
panjenengan kamu
kirim kintun - kerasan
- kedengaran
klambi rasukan - harus
- kuning
klayu klajeng - kurang
- kurus
kleru klentu - kota
- kuasa
kowe sampeyan - kuat
- kuwatir
krasan kraos - jasa, kebaikan
krungu kepireng nembe sedang
tindak berjalan
kudu kedah - dan, dengan
kakung laki-laki
kuning jene gerah sakit
- mahal
kurang kirang - pintu
- surat
kuru kera - berhenti
- tanah
kutha kitha - lemari
- lembut
kuwasa kuwaos - gemuk
- minyak
kuwat kiyat - lestari, langgeng
- lima
kuwatir kuwatos pinarak duduk
- ganti
labuh labet - liwat
- menanak nasi
lagi saweg - lain
- utara
laku lampah - dua
- kulit
lan kaliyan - masuk
- umum, lazim
lanang jaler tindak pergi
- duduk
lara sakit - salah
- lebih
larang awis - baca
- harimau
lawang konten - madu
- Tidak percaya
layang serat - maju
- lilin
leren kendel - malig
lemah siti - bau
lemari lemantun - berhenti
- lagi
lembut lembat dhahar makan
lemu lema - tinggal
- seperti itu
lenga lisah - burung
lestari lestantun - kepada
- sembuh
lima gangsal - mengecat
- emas
linggih lenggah
liru lintu

liwat langkung
liwet bethak

liya sanes
lor ler
loro kalih

lulang cucal
lumebu lumebet

lumrah limrah
lunga kesah
lungguh lenggah

luput lepat
luwih langkung

maca maos
macan sima
madu maben

maido maiben
maju majeng

malam lilin

maling pandung

mambu mambet

mandheg kendel

maneh malih

mangan nedha

manggon manggen

mangkono makaten

manuk peksi
marang dhateng

mari mantun

marna marni
mas jene

Gladhi Basa Jawa VII / Ganjil 181

Tembung ngoko Tembung Krama Tembung Krama Inggil Basa Indonesia
mata mripat tingal mata
mawa mawi - memakai
melu tumut ndherek ikut
medhun mandhap - turun
menawa menawi - kalau
meneng kendel - diam
mengkono mekaten - seperti itu
mengko mangke - sebentar lagi
milang mical - menghitung
miyara miyantun - memelihara
mlaku mlampah tindak berjalan
mlayu mlajeng - lari
mlumpuk mlempak - bergabung
mrana mrika - kesana
mrene mriki - kemari
mudhun mandhap - turun
mula mila - memang
mulai milai - mulai
mulakna mila - mula-mulanya
mumpang mimpang - menang
mung namung - hanya
mungkur mengker - membelakangi
mungsuh mengsah - musuh
murah mirah - murah
mutah nuntak luntak muntah
muwah miwah - dan, dengan
negara negari - negara
nek menawi - kalau
ngarep ngajeng - depan
nesu duka - marah
ngene ngaten - begini
ngenger ngabdi - Ikut orang
nom nem timur muda
nyatur nyanten - membicarakan
obah ewah - bergerak
obong mbesmi bakar
oleh angsal - dapat
omah griya dalem rumah
omong criyos ngandika bicara
opah epah - upah
ora mboten - tidak
owah ewah - berubah
pacalang pacambang - prajurit
padha sami - sama
padu paben - bertengkar
pajeg paos - pajak
pakon paken dhawuh perintah
pama upami - umpama
pambarep pambajeng - sulung
panah jemparing - panah
panas benter - panas
pangan tedha dhahar pangan
pangerti pangertos - pengetahuan
panjalin panjatos - rotan
papat sekawan - empat
pari pantun - padi
paro palih - setengah
pasa siyam - puasa
pasar peken - pasar
patbelas kawan welas - empat belas
pati pejah seda mati
patlikur kawanlikur - dua puluh empat
pawarta pawartos - berita
payu pajeng - laku
petung petang - hitungan
pecalang pecambeng - polisi desa
prekara pekawis - persoalan
pekewuh pekewed - segan
permisi permiyos - pamit
perwande perwandos - sudah pasti

Gladhi Basa Jawa VII / Ganjil 182

Tembung ngoko Tembung Krama Tembung Krama Inggil Basa Indonesia
pikarepan pikajengan - yang diinginkan
pikir pamanah - pikiran
pikoleh pikantuk - cocok sekali
pikukuh pikekah - kokoh
pikul rembat - pikul
pilakon pilampahan - jalan hidup
pilara pisakit - cara membuat sakit
pilungguh pilenggah - berdiam di
pinetung pinetang - dihitung
pinituwa pisepuh - orang yang dianggap tua
pira pinten - berapa
piranti pirantos - perabot
pirembugan pirembagan - pembicaraan
piring lancaran - piring
pitakon pitaken - pertanyaan
pitaya pitados - percaya
pitik ayam - ayam
pitudhuh pitedah - nasehat, petunjuk
piyayi piyantun - priyayi
piye pripun - bagaimana
pracaya pitados - percaya kepada
praduli pradunten - perduli
praen pasuryan - bentuk wajah
prakara prakawis - pokok pembicaraan
piranti pirantos - piranti
prasa praos - perasaan
pratelon pratigan - pertigaan
prau baita - perahu
prayoga prayogi - baik, pantas
pring deling - bambu
priye pripun - bagaimana
priyoga priyogi - baik
pungkur pengker - belakang
punjul langkung - lebih daripada
puluh dasa - sepuluh
putih pethak - putih
rada radi - sedikit
rasa raos - rasa
rata radin - rata
ratan radinan - jalan besar
rene mriki - kemari
rewang rencang - pembantu
rebut rebat - rebut
redatin redatos - susah
rega regi - harga
rekasa rekaos - sulit
rembug rembag - pembicaraan
reti retos - arti, makna
rina rinten - siang
riyaya riyadin - hari raya
rubuh rebah - ambruk
rudatin rudatos - susah
rumangsa rumaos - merasa
rumat rimat - rawat
rupa rupi - rupa
rusak risak - rusak
rusuh resah - tanpa aturan
sedhela sekedhap - sebentar
sadulur sedherek - saudara
segara seganten - laut
saguh sagah - sanggup
saiki sapunika - sekarang
saka saking - dari
sakloron sekaliyan - berdua
salin santun - berganti
samana samanten - segitu
sambung sambet - hubung

Gladhi Basa Jawa VII / Ganjil 183

Tembung ngoko Tembung Krama Tembung Krama Inggil Basa Indonesia
samengko samangke - sekarang
samubarang samukawis - semua barang
sangka sangking - dari
sapa sinten - siapa
sapi lembu - sapi
saranta sarantos - sabar
sasi wulan - bulan
sauga saugi - asalkan
sawah sabin - sawah
seba sowan - menghadap
seje sanes - lain
sesuk benjing - besuk
sedhela sakedhap - tidak lama
sedulur sedherek - saudara
sega sekul - nasi
sakloron sekalihan - berdua
semana semanten - segitu
semaya semados - meminta mundur waktu
semene semanten - sekian
sepi sepen - sepi
sida siyos - jadi
sikil suku sampeyan kaki
sing ingkang - yang
sore sonten - sore
suket rumput - rumput
sungu singgat - tanduk
surasa suraos - arti
suruh sedhah - sirih
surup serap - senja
suweng sengkang - subang, anting
swara swanten - suara
takok taken - bertanya
takon taken nyuwun pirsa bertanya
tali tangsul - tali
tamba jampi - obat
tampa tampi - menerima
tandur tanem - tanam
tangga tanggi - tetangga
tanggon tanggen - dapat dipercaya
tanggung tanggel - sanggup
tarung tagled - berkelahi
tau nate - sudah pernah
tawa tawi - tawar
tela kleman - ketela
tebu rosan - tebu
tegal tegil - pekarangan
teka dhateng rawuh datang
teka dumugi - sampai
telu tiga - tiga
tembaga tembagi - tembaga
tembako sata - tembakau
temu panggih - bertemu
tepung tepang - kenal
tiba dhawah - jatuh
tlaten tlatos - teliti
tonton tingali - lihat
trima trimah - menerima
tuduh tedah - petunjuk
tuku tumbas - mundhut
tulis serat - surat
tumbak waos - tombak
tumon ningali - melihat
tumuli tumunten - selanjutnya
tunggal tunggil - satu
tunggu tengga - menjaga
tungguk caos - melaksanakan tugas

Gladhi Basa Jawa VII / Ganjil 184

Tembung ngoko Tembung Krama Tembung Krama Inggil Basa Indonesia
- lebih, sisa
turah tirah sare tidur
- keturunan
turu tilem - turun
- sampai
turun tedhak - tua
- hujan
turun tedhak - perasaan, perkiraan
- rokok
tutug dumugi - memang seperti itu
- ular
tuwa sepuh kondur pulang
- keatas
udan jawah - swara
waja gigi
udarasa udaraos - contoh, misalnya
sugeng hidup
udud ses - bagus, utama
- pinjaman
uga ugi - atau
turas air kencing
ula sawer - baca
- rahasia
ulih antuk - yang asli
- wanita
unggah inggah - hanya
- baja
uni ungel - berani
- pesan
untu untu senggang sembuh
- kenyang
upama upami - warna
- kabar, berita
urip gesang - warung
- perkiraan
utama utami - batu
- waktu
utang sambutan - wayang
maringi memberi kepada
utawa utawi - kambing
- takut
uyuh toyan - waktu
- malam
waca waos - waktu
- warna
wadi wados - kabar, berita
- lihat
wadi wados - besi
wiyos luar
wadon estri - perlu sekali
- arti, isi
wae kemawon - sudah
- orang
waja waos - sarung keris
- rata
wani wantun - tidak jadi
- utuh
wanti-wanti wantos-wantos - tambah
- iya
waras saras - apa sebab
- ya ini
wareg tuwuk - artinya
- nyata, sungguh-sungguh
warna warni

warta wartos

warung wande

watara watawis

watu sela

wayah wanci

wayang ringgit

weweh nyukani

wedhus menda

wedi ajrih

wektu wekdal

wengi dalu

wentara wentawis

werna werni

werta wertos

weruh sumerep

wesi tosan

wetu wedal

wigati wigatos

wirasa wiraos

wis sampun

wong tiyang

wrangka sarungan

wrata wradin

wurung sande

wutuh wetah

wuwuh weweh

ya inggih

yagene punapa

ya iki inggih punika

ya iku inggih punika

yekti yektos

Sumber tulisan : Kamus Basa Jawa

Gladhi Basa Jawa VII / Ganjil 185


Click to View FlipBook Version